Sąd Okręgowy w Warszawie
XXV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XXV C 1342/15
Data wyroku: 2016-01-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Duda
Słowa kluczowe: Umowa O Roboty Budowlane
Podstawa prawna: art. 416 k.c. art. 5 ust. 3 ustawy z 28 czerwca 2012 r. spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych

Sygn. akt XXV C 1342/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 stycznia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR (del.) Paweł Duda
Protokolant: sekretarz sądowy Arkadiusz Połaniecki
po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaE. S.
przeciwkoSkarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad
o zapłatę

I
zasądza od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzeczE. S.kwotę 163.806,48 zł (sto sześćdziesiąt trzy tysiące osiemset sześć złotych czterdzieści osiem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 2 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałej części;

III
zasądza od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzeczE. S.kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt XXV C 1342/15

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 11 stycznia 2016 r.
Pozwem z dnia 9 kwietnia 2015 r.E. S.wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad kwoty 163.806,48 zł wrazz ustawowymi odsetkami od dnia 25 września 2012 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu powód wskazał, że Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad i gminaE.zawarli w dniu 24 listopada 2010 r. z konsorcjum firm:(...) S.A.,Przedsiębiorstwem (...) S.A.,Zakładem (...)M.iG. M.sp.j. iPrzedsiębiorstwem (...) S.A.umowę, której przedmiotem była „Budowa obwodnicyE.(etap III i IV) w ciągudrogi krajowej nr (...)”. W dniu 1 września 2011 r. powód zawarł z(...) S.A.(powstałą z przekształceniaZakładu (...)M.iG. M.sp.j.) umowę, na mocy której wymieniona spółka zleciła powodowi wykonanie prac ogólnobudowlanych na obiektach mostowych wchodzących w skład przedmiotowej inwestycji. Za prace wykonane w czerwcu i lipcu2012 r. powód wystawił faktury na kwoty 88.560 zł i 75.246,48 zł, jednak nie otrzymał za nie wynagrodzenia od(...) S.A., wobec której ogłoszona została upadłość. W dniu11 września 2012 r. powód zgłosił należność pozwanemu na podstawie ustawy z 28 czerwca 2012 r., o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikającychz realizacji udzielonych zamówień publicznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 891), zwanej dalej również „specustawą pomocową” lub „specustawą”. Pozwany powołując się na art. 1 ust. 2 przywołanej ustawy odmówił umieszczenia powoda na liście uprawnionych przedsiębiorców wskazując, że przepisów ustawy nie stosuje się do należności, które mogą być zaspokojone na podstawieart. 6471k.c.W ocenie powoda stanowisko pozwanego jest błędne, ponieważz ochrony gwarantowanej przez ustawę podwykonawcy mogą korzystać, gdy niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy nie dysponują roszczeniami płynącymi zart. 6471k.c.Powód podniósł również, że na wypadek odmowy uznania roszczenia na podstawie specustawy pomocowej, podstawę do uwzględnienia jego roszczeń stanowi przepisart. 6471k.c.Pozwany, jako inwestor, dopuścił w umowie z generalnym wykonawcą wykonywanie robót przez podwykonawców i był świadomy, że firma powoda wykonuje określone prace. Pozwany może również odpowiadać za szkodę wyrządzoną powodowi na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.), bowiem wbrew obowiązkowi wynikającemu ze specustawy nie przyjął zgłoszenia powoda i nie wypłacił należnych mu kwot.
Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostradw odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, że roszczenie powoda nie jest objęte zakresem przedmiotowym specustawy, w związku z czym nie może on żądać na jej podstawie zapłaty od pozwanego. Przepisy specustawy nie mają bowiem zastosowania do należności, które mogą być potencjalnie zaspokojone na podstawieart. 6471Kodeksu cywilnego. Zakres prac, które wykonał powód jako podwykonawca należy zakwalifikować jako roboty budowlane. Podwykonawca nie jest objęty zakresem przedmiotowym specustawy, gdyż mógłby dochodzić ochrony na podstawieart. 6471§ 5 k.c.Powód wskutek własnego zaniedbania pozbawił się jednak możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie wskazanego przepisu, bowiem pozwanemu nigdy nie została przedłożona do akceptacji umowa podwykonawcza. Pozwany zarzucił również, że powód domaga się zapłaty wynagrodzenia z tytułu realizacji umowy podwykonawczej, jednocześnie dążąc do zaspokojenia z majątku wykonawcy poprzez zgłoszenie swojej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Za bezzasadne należałoby uznać ewentualne nałożenie na pozwanego obowiązku spłaty należności powoda, jeżeli ten podjął już kroki zmierzające do spełnienia roszczenia przez wykonawcę.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad iGmina M.E., jako zamawiający, oraz konsorcjum firm:(...) S.A.,Przedsiębiorstwo (...) S.A.,Zakład (...)M.iG. M.Sp.j.,Przedsiębiorstwo (...) S.A., jako wykonawca, zawarli w dniu 24 listopada 2010 r. umowę, na mocy której zamawiający powierzyła wykonawca zobowiązał się do wykonania robót polegających na „Budowie obwodnicyE.(etap III i IV) w ciągudrogi krajowej nr (...)”, zwaną dalej(...)lub „kontraktem głównym”.(umowa nr (...)z 24.11.2010 r. – k. 9-11).
Zakład (...)M.iG. M.Sp.j.na podstawie uchwały wspólników z dnia 14 grudnia 2010 r. przekształciła się ze spółki jawnej w(...) Spółkę Akcyjną. (informacja z rejestru przedsiębiorców KRSspółki (...) S.A.– k. 15-23).
W dniu 1 września 2011 r.(...) S.A.zawarła zE. S., prowadzącym działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...), umowę, na podstawie którejspółka (...)zleciłaE. S.wykonanie prac ogólnobudowlanych na obiektach mostowych wchodzących w skład przedmiotowej inwestycji drogowej, za wynagrodzeniem 24 zł/roboczogodzinę netto.Za wykonane na podstawie przedmiotowej umowy roboty budowlaneE. S.wystawiłspółce (...)faktury VAT:

1
nr(...)z 4 czerwca 2012 r. na kwotę 88.560 zł, za roboty budowlane wE.przy obiekcie nr 3, płatną w terminie 30 dni,

2
nr(...)z 04.07.2012 r. na kwotę 75.246,48 zł, za roboty budowlane wE.przy obiekcie nr 7, płatną w terminie 30 dni.

Faktury te zostały przyjęte i podpisane przez przedstawiciela(...) S.A.(zlecenienr(...)(...)z 01.09.2011 r. – k. 12-13,faktury VAT nr (...)– k. 24 i 25, wydruk z(...)k. 14).
(...) S.A.(reprezentowana przez prezesa zarządu spółki) złożyła w dniu11 września 2012 r. pisemne oświadczenie, że uznaje należnościE. S.w wysokości 163.806,48 zł, przysługujące mu wobec(...) S.A.za wykonane przez niego zgodnie ze zleceniem z dnia 1 września 2011 r. i odebrane przez(...) S.A.usługi budowlane, w związku z realizacją zamówienia publicznego pn. „Budowa obwodnicyE.(etap III i IV) w ciągudrogi krajowej nr (...))”, objęte w/w fakturami. (oświadczenieo uznaniu długu z 11.09.2012 r. – k. 26).
Pismem z dnia 11 września 2012 r.E. S.zgłosił(...) OddziałwO.w trybie specustawy pomocowej wierzytelność w kwocie 163.806,48 zł należną mu od(...) S.A.Do zgłoszenia powód dołączył: oświadczenie, że należności wynikają ze zrealizowanych i odebranych prac związanych z realizacją zamówienia publicznego oraz że nie są objęte gwarancją udzieloną przez wykonawcę lub nie zostały zaspokojone przez wykonawcę, oryginał pisemnego oświadczenia wykonawcy o uznaniu należności przez wykonawcę, kopię umowy zawartej z wykonawcą, kopie faktur, numer rachunku bankowego, na który powinna być wpłacona zaliczka. (zgłoszenie należnościz 11.09.2012 r. z oświadczeniem – k. 35).
(...) OddziałwO.pismem z dnia 21 września 2012 r. wezwałaE. S.do uzupełnienia i poprawy zgłoszenia, poprzez skorygowanie wartości zgłoszonej należności i treści oświadczenia powoda z dnia 11 września 2012 r. (które nie precyzuje jakich prac dotyczy i w ramach jakiego zadania zostały wykonane), przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie kryteriów mikro,m.lub średniego przedsiębiorcy. W piśmie wskazano również, że oświadczenie o uznaniu należności przez wykonawcę nie spełnia warunkówart. 374 Kodeksu spółek handlowych. Jednocześnie poinformowano powoda, że w przypadku pozytywnej weryfikacji i umieszczenia na liściew celu wypłaty należności będzie on zobowiązany do dostarczenia dodatkowych dokumentów zgodnie zart. 5 ust. 3, art. 6 i art. 7specustawy. (pismo(...)z 21.09.2012 r. – k. 112).
W odpowiedziE. S.pismem z 10 października 2012 r., które wpłynęło do(...) OddziałwO.16 października 2012 r., przesłał poprawione zgłoszenie należności, poprawione oświadczenie z 11 września 2012 r., dokumenty z ZUS i Urzędu Skarbowego dotyczące dochodu i ilości zatrudnionych pracowników, poprawione oświadczenie o uznaniu należności przez wykonawcę, podpisane przez prezesa zarządu(...) S.A.(pismo powoda z 10.10.2012 r. z załącznikami – k. 114-137).
Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad pismem z dnia 22 października2012 r. poinformowała powoda, że nie przysługuje mu prawo o ubiegania się o zapłatę należności na podstawie specustawy, bowiem zgodnie z art. 1 ust. 2 specustawy, przepisów ustawy nie stosuje się do zapłaty za należności, które mogą być zaspokojone na podstawieart. 6471k.c.(pismo(...)z 22.10.2012 r. – k. 37).
PełnomocnikE. S.pismem z dnia 3 grudnia 2012 r. zwrócił się do(...)z wnioskiem o ponownie rozpatrzenie sprawy i umieszczenie powoda na liście przedsiębiorców spełniających warunki określone w art. 5 ust. 2 i art. 8 specustawy, a takżeo wypłacenie mu wszystkich wynikających z tej ustawy należności. (pismo pełnomocnika powoda z 03.12.2012 r. – k. 38-40).
W odpowiedzi(...)w piśmie z 2 stycznia 2013 r. podtrzymała dotychczasowe stanowisko i poinformowała pełnomocnika powoda, że zgłoszenieE. S.zostaje negatywnie zweryfikowane ze względu na zakres prac o charakterze podwykonawczym.(pismo(...)z 02.01.2013 r. – k. 41).
Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej VI Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia19 października 2012 r. ogłosił upadłość likwidacyjnąspółki (...) S.A.(informacjaz rejestru przedsiębiorców KRSspółki (...) S.A.– k. 15-23).
E. S.pismem z 19 grudnia 2012 r. (data nadania na poczcie) skierowanym do Sądu Rejonowego w Bielsku Białej zgłosił do masy upadłości w postępowaniu upadłościowym(...) S.A.wierzytelności w kwocie łącznej 260.801,07 zł (należność główna 245.134,08 zł, odsetki za rok przed ogłoszeniem upadłości 15.666,99 zł), w tym wierzytelności objętefakturami nr (...)z dnia 4 czerwca 2012 r. i nr(...)z dnia 4 lipca 2012 r. (pismo powoda z 17.12.2012 r. wraz z potwierdzeniem nadania – k. 28-30).
Wymienione wyżej wierzytelności powoda zostały uznane przez upadłego i syndykaoraz umieszczone na liście wierzytelności(...) S.A.W stosunku do wierzytelności powoda ujętej na liście wierzytelności nie zgłoszono w terminie sprzeciwu. (pismo Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej VI Wydział Gospodarczy wraz z wyciągiem z listy wierzytelności – k. 31-32).
Pismem z 17 listopada 2014 r. pełnomocnikE. S.wezwał(...) OddziałwO.do zapłaty na rzecz powoda kwoty 163.806,48 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Do pisma dołączono wyciąg z listy wierzytelności obejmujący należność powoda wraz z informacją sędziego komisarza potwierdzającą, że w stosunku do wierzytelności nie zgłoszono sprzeciwu. W wezwaniu wskazano, że w przypadku ponownej odmowy zapłaty powód będzie zmuszony wystąpić na drogę postępowania sądowegoz roszczeniem odszkodowawczym. (pismo pełnomocnika powoda z 17.11.2014 r. wrazz potwierdzeniem nadania i pełnomocnictwem – k. 42-46).
W odpowiedzi na to wezwanie(...)w piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r. wskazała, że podtrzymuje stanowisko wyrażone we wcześniejszej korespondencji i że nie może zaspokoić roszczenia powoda. (pismo(...)z 22.12.2014 r. – k. 47.
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów z przywołanych dokumentów, które nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Wskazać też trzeba, że stan faktyczny sprawy nie był przedmiotem sporu pomiędzy stronami, a spór dotyczyły oceny prawnej opisanych faktów.
Sąd zważył, co następuje:
Oceniając żądania pozwu – na gruncie wskazywanych przez powoda alternatywnych podstaw jego roszczeń – wskazać potrzeba po pierwsze, że przywoływany przez powodaart. 6471§ 5 k.c.nie usprawiedliwiał zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda dochodzonej sumy wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane na przedmiotowej inwestycji. Zgodnie z przywołanym przepisem, zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Analiza przepisówart. 6471§ 2-5 k.c.prowadzi do wniosku, że do powstania odpowiedzialności solidarnej inwestora (z generalnym wykonawcą) wobec podwykonawcy potrzebne jest spełnienie dwóch warunków: 1) zawarcie przez wykonawcęz podwykonawcą umowy, której przedmiotem jest wykonanie robót budowlanych, przy czym wymagana jest forma pisemna umowy pod rygorem nieważności (art. 6471§ 4 k.c.),2) wyrażenie przez inwestora zgody na zawarcie tej umowy (art. 6471§ 2 k.c.). Umowaz podwykonawcą spełnia warunki umowy podwykonawczej w rozumieniuart. 6471§ 1 k.c., jeżeli prace zrealizowane przez podwykonawcę prowadzić będą do wykonania danego obiektu, stanowiąc część składową finalnego rezultatu, to jest gdy rezultat świadczenia podwykonawcy stał się składnikiem świadczenia wykonawcy wobec inwestora w ramach umowy o roboty budowlane, przy czym w sensie prawnym umowa taka może zostać zakwalifikowana także jako umowa o dzieło.(por. orz. SN z 17.10.2008 r.,I CSK 106/08, Biul. SN 2009/3/9, Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25.04.2014 r., I ACa 244/14, Lex nr 1563514, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 03.07.2014 r., I ACa 242/14, Lex nr 1509109). Zgoda inwestora na zawarcie umowy podwykonawczej może być wyrażona w sposób bierny (pasywny) oraz czynny (aktywny). Wyrażenie zgody w sposób bierny objawia się brakiem zgłoszenia na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wrazz częścią dokumentacji dotyczącej wykonania robót określonych w umowie lub projekcie (art. 6471§ 2 k.c.). Wyrażenie zgody w sposób czynny może nastąpić w sposób wyraźny pisemnie lub ustnie albo poprzez inne zachowanie inwestora, które w sposób dostateczny ujawnia jego wolę (art. 60 k.c.), w tym poprzez czynności faktyczne (w sposób dorozumiany), np. przez tolerowanie p6odwykonawcy na placu budowy, dokonywanie wpisów w jego dzienniku budowy, odbieranie od niego robót oraz dokonywanie podobnych czynności. Zgoda wyrażona w sposób dorozumiany jest jednak skuteczna jedynie wówczas, gdy inwestor znał nie tylko osobę podwykonawcy, ale także wszystkie istotne postanowienia konkretnej umowy łączącej podwykonawcę z wykonawcą, a szczególnie te, które decydują o wysokości wynagrodzenia podwykonawcy. Informacje na ten temat nie muszą pochodzić z przedstawionego inwestorowi tekstu umowy, lecz mogą wynikać z innych źródeł. Wiedza inwestora o tym,że konkretny podwykonawca wykonuje określony zakres robót, nie jest wystarczająca do powstania odpowiedzialności inwestora przewidzianej wart. 6471§ 5 k.c.w zw. zart. 6471§ 2 k.c., jeżeli nie znał on istotnych postanowień umowy podwykonawczej, decydującycho wynagrodzeniu podwykonawcy. (vide orz. SN z 06.10.2010 r., II CSK 210/10, OSNC 2011/5/59, orz. SN z 04.02.2011 r., III CSK 152/10, Lex nr 11028865, orz. Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 09.02.2015 r., V ACa 798/14, Lex nr 1665773, orz. Sądu ApelacyjnegowK.z 18.02.2015 r., I ACa 1679/14, Lex nr 1667566, orz. Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 30.04.2015 r., I ACa 1749/14, Lex nr 1712681, orz. Sądu Apelacyjnego w Białymstokuz 08.05.2015 r., I ACa 42/15, Lex nr 1733656).
Umowa zawarta w dniu 1 września 2011 r. pomiędzy(...) S.A.aE. S., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...), spełniała warunki umowy podwykonawczej w opisanym wyżej znaczeniu. Nie budziło wątpliwości i nie było przedmiotem sporu pomiędzy stronami, że objęte wskazaną umową roboty budowlane na obiektach mostowych, w tym na obiektach nr 3 i 7 objętefakturami nr (...)z 4 czerwca 2012 r. i nr(...)z 4 lipca 2012 r., zostały wykonane przez powoda i stały się częścią realizowanej przez wykonawcę inwestycji drogowej. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie może jednak odpowiadać za zapłatę wynagrodzenia powoda za roboty wykonane na budowie przedmiotowej drogi wobec braku spełnienia drugiej z przesłanek warunkujących odpowiedzialność inwestora za zapłatę wynagrodzenia powoda jako podwykonawcy,w postaci wyrażenia przez inwestora zgody na zawarcie umowy podwykonawczej.W rozpatrywanej sprawie było okolicznością bezsporną (niekwestionowaną przez powoda), że powód nie został zgłoszony pozwanemu na przedmiotowym kontrakcie jako podwykonawca oraz że pozwany nie wyraził zgody na zawarcie umowy podwykonawczejz powodem w sposób czynny wyraźny. Skoro pozwanemu nie została przedstawiona umowa podwykonawcza z powodem lub jej projekt, ani odpowiednia część dokumentacji dotyczącej wykonania robót określonych w umowie lub projekcie – stosownie doart. 6471§ 2 k.c.– to nie mogło też dojść do wyrażenia zgody w sposób bierny. Powód nie udowodnił również, żeby pozwany wyraził wymaganą zgodę w sposób dorozumiany (przez czynności konkludentne). Jak już wskazano, dla uznania, że zgoda wyrażona została w sposób dorozumiany, konieczne byłoby wykazanie, że inwestor znał osobę podwykonawcy, ale także wszystkie istotne postanowienia konkretnej umowy podwykonawczej, a szczególnie te, które decydują o wysokości wynagrodzenia podwykonawcy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, żeby pozwany miał wiedzę co do faktu, że roboty budowlane na przedmiotowej inwestycji wykonuje podwykonawcaE. S.. Nie zostały ujawnione bowiem żadne takie zachowania przedstawicieli pozwanego – umocowanych do składania w imieniu inwestora oświadczeń woli w ramach przedmiotowego kontraktu – z których by wynikało, że wiedzą o wykonywaniu określonych robót przez pracownikówfirmy (...)na budowie drogi i że fakt ten akceptują. Tym bardziej nie udowodniono, że pozwany znał warunki umowy podwykonawczej powoda zespółką (...) S.A., zwłaszcza co do wynagrodzenia powoda ustalonego z tą spółką. Brak było dowodów wskazujących, że inwestorowi zostały przedstawione warunki tej umowy podwykonawczej przez którąkolwiek ze stron tej umowy. Dlatego nie było podstaw do przyjęcia, że pozwany wyraził zgodę na zawarcie umowy podwykonawczej z powodemw postaci domniemanego oświadczenia woli. W rezultacie nie powstała odpowiedzialność pozwanego inwestora za zapłatę wynagrodzenia powoda jako podwykonawcy na podstawieart. 6471§ 5 k.c.
Po drugie, jeśli chodzi o kolejną z podawanych przez powoda możliwych podstaw prawnych jego roszczenia, to jest przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych, to ustawa ta określa zasady spłaty przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad niezaspokojonych przez wykonawcę należności głównych przedsiębiorcy, który zawarł umowę z wykonawcą w związku z realizacją zamówienia publicznego na roboty budowlane, udzielonego przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, wyłącznie za zrealizowane i odebrane prace (art. 1 ust. 1 ustawy). Stosownie do art. 1 ust. 2 tejże ustawy, jej przepisy nie mają zastosowania do należności, które mogą być zaspokojone na podstawieart. 6471k.c.Zgodnie zart. 2 ust. 2specustawy, Generalny Dyrektor spłaca należności do wysokości równej kwocie zabezpieczenia, o której mowa wart. 147 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych. W myśl art. 5 ust. 1 specustawy, przedsiębiorca może zgłosić Generalnemu Dyrektorowi należność, która przysługuje mu od wykonawcy, który zalega ze spłatą za zrealizowane i odebrane prace co najmniej 30 dni albo wobec którego ogłoszono upadłość lub sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawieart. 13 Prawa upadłościowego i naprawczego. Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy, zgłoszenia dokonuje sięw formie pisemnej a do zgłoszenia dołącza się: 1) pisemne oświadczenie wykonawcyo uznaniu należności przedsiębiorcy, albo 2) kopie: a) doręczonego wykonawcy wezwania do zapłaty należności, którego termin upłynął bezskutecznie, b) pozwu wniesionego przeciwko wykonawcy o zapłatę należności albo zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, c) umowy zawartej między wykonawcą a przedsiębiorcą. Po dokonaniu weryfikacji zgłoszenia Generalny Dyrektor może ogłosić, a w przypadku, gdy zgłoszone należności przekroczą 3% wartości zamówienia publicznego ogłasza, w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym o otwarciu 21-dniowego terminu na dokonywanie zgłoszeń. Po upływie tego terminu Generalny Dyrektor sporządza listę przedsiębiorców spełniających warunki,o których mowa w art. 5 ust. 2 i art. 8, i zawiadamia przedsiębiorców o umieszczeniu ich na liście (art. 5 ust. 3 ustawy). W przypadku, gdy kwota określona wart. 2nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich należności umieszczonych na liście, kwoty, w jakiej należności te mogą być zaspokojone, są ustalane proporcjonalnie do wysokości każdej z nich (art. 5 ust. 3 ustawy). Przedsiębiorcom umieszczonym na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3, na poczet należności wypłacana jest zaliczka, niezwłocznie po doręczeniu przez nich:1) nieprawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego należność albo 2) spisu wierzycieli,o którym mowa wart. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowei naprawcze, obejmującego należność – w wysokości nie większej jednak niż 50% kwoty należności lub kwoty ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 4 (art. 6specustawy). Przedsiębiorcom umieszczonym na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3, jest wypłacana kwota należności lub kwota ustalona zgodnie z art. 5 ust. 4, pomniejszona o kwotę zaliczki, po doręczeniu przez nich: 1) prawomocnego orzeczenia sądu albo 2) ugody zawartej przed sądem w sprawie między przedsiębiorcą i wykonawcą, opatrzonej klauzulą wykonalności, albo 3) listy wierzytelności pod warunkiem niezłożenia w stosunku do danej wierzytelności sprzeciwu,o którym mowa wart. 256 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawczelub zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności – obejmujących należność. (art. 7 ust. 1specustawy). Do dokumentów, o których mowa w art. 5 ust. 2, art. 6 i art. 7 ust. 1, przedsiębiorca dołącza oświadczenie, iż należności wymienione w tych dokumentach wynikają ze zrealizowanych i odebranych prac związanych z realizacją zamówienia publicznego oraz że nie są objęte gwarancją udzieloną przez wykonawcę lub nie zostały zaspokojone. (art. 8 ust. 1 specustawy). Zwrócić trzeba też uwagę na fakt, żeart. 4 pkt. 1specustawy w pierwotnym brzmieniu definiował „przedsiębiorcę” jako przedsiębiorcęw rozumieniuart. 104-106 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej(Dz. U. z 2010 r., nr 220, poz. 1447, z późn. zm.) oraz usługodawcęw rozumieniuart. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. Nr 47, poz. 278, z późn. zm.) spełniającego wymagania dla mikroprzedsiębiorcy, małego lub średniego przedsiębiorcy, który zawarł umowę z wykonawcą udzielonego zamówienia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12 (OTK-A 2013/5/60) orzekł, żeart. 4 pkt. 1„specustawy” w zakresie, w jakim za przedsiębiorcę uznaje przedsiębiorcę spełniającego wymagania tylko dla mikroprzedsiębiorcy, małego lub średniego przedsiębiorcy, jest niezgodny zart. 64 ust. 2w związku zart. 32 ust. 1oraz zart. 2 Konstytucji. Na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnegoart. 4 pkt. 1specustawy w przywołanym brzmieniu utracił moc z dniem 9 lipca 2013 r. Ustawą z dnia 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych (Dz.U. z 2014 r., poz. 929), która weszła w życie w dniu 16 lipca 2014 r., zmieniono brzmienieart. 4 ust. 1specustawy, definiując na nowo „przedsiębiorcę” jako przedsiębiorcę w rozumieniuart. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r.o swobodzie działalności gospodarczej(Dz. U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.) oraz usługodawcę w rozumieniuart. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 marca 2010 r.o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. Nr 47, poz. 278, z późn. zm.), który zawarł umowę z wykonawcą udzielonego zamówienia publicznego. Rozszerzono zatem krąg podmiotów uprawnionych do zgłoszenia należności Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad, usuwając ograniczenia dotyczące kategorii przedsiębiorców,tj. objęto regulacjami specustawy również tzw. „dużych przedsiębiorców”.
Przedmiotem regulacji zawartej w przywołanych przepisach specustawy jeststosunek cywilnoprawny o charakterze obligacyjnym, który może powstać – po spełnieniu wskazanych w jej przepisach przesłanek – pomiędzy przedsiębiorcą, jako wierzycielem,i Skarbem Państwa – Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, jako dłużnikiem. Świadczenie będące przedmiotem tego zobowiązania polega na zapłacie przez Skarb Państwa określonej kwoty na rzecz przedsiębiorcy. Wskutek powstania tego zobowiązania Skarb Państwa staje się dłużnikiem przedsiębiorcy. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad odpowiada na podstawie komentowanej ustawy za dług cudzy, będący długiem wykonawcy. (P. D., Ustawa o spłacie przez Skarb Państwa roszczeń podwykonawców w sektorze budowlanym - analiza krytyczna,(...)2013, nr 7, s. 31 i 33). Zobowiązanie, jakie powstaje pomiędzy Skarbem Państwa i przedsiębiorcą, występujew dwóch odmianach, tj. jako zobowiązanie do zapłaty zaliczki na poczet należności oraz jako zobowiązanie do zapłaty kwoty należności, która ulega pomniejszeniu o kwotę zaliczki, jeśli została ona wypłacona przedsiębiorcy. Powstanie zobowiązania do zapłaty kwoty należności nie musi być poprzedzone powstaniem zobowiązania do zapłaty zaliczki. Źródłem zobowiązania Skarbu Państwa są przepisy ustawy, przy czym zobowiązanie powstajeex legez chwilą złożenia kompletnych dokumentów określonych w art. 6, 7 i 8 specustawy, jeśli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki określone w przepisach tej ustawy, w tymw szczególności przesłanka umieszczenia przedsiębiorcy na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, który jest warunkiem sine qua non powstania zobowiązania. W okresie pomiędzy wpisem przedsiębiorcy na listę, o której mowa w art. 5 ust. 3 specustawy a złożeniem kompletnych dokumentów, określonych w art. 6, 7 i 8 specustawy, istnieje wierzytelność przyszła przedsiębiorcy wobec Skarbu Państwa. Do momentu umieszczenia przedsiębiorcy na liście dysponuje on jedynie prawem podmiotowym tymczasowym (ekspektatywą) do żądania spłaty należności od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Przekształcenie się tej ekspektatywy w prawo podmiotowe jest uzależnione m.in. od zgłoszenia należności i umieszczenia przez(...)przedsiębiorcy i jego należności na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3 komentowanej ustawy. Oznacza to, że do przekształcenia się ekspektatywy w wierzytelność przyszłą może dojść w wyniku postępowania, które wszczyna się wskutek zgłoszenia należności przez przedsiębiorcę. Postępowanie to jest przeprowadzane przez(...)i kończy się umieszczeniem albo odmową umieszczenia przedsiębiorcy na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3 komentowanej ustawy. Uzyskanie wpisu na listę i spełnienie warunków określonych w art. 6, 7 i 8 specustawy prowadzi dopiero do nabycia przez przedsiębiorcę roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad o zapłatę niezaspokojonych przez wykonawcę należności głównych przedsiębiorcy, który zawarł umowę z wykonawcą w związkuz realizacją zamówienia publicznego na roboty budowlane. Od tego dopiero czasu uprawniony przedsiębiorca może domagać się spełnienia świadczenia przez Skarb Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad.
W analizowanym przypadku Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, po zgłoszeniu przez powoda spornej należności na podstawie przepisów specustawy, nie umieścił powoda na liście przedsiębiorców. Zasadniczą okolicznością sporną pomiędzy stronami w tym przedmiocie była kwestia, czy roszczenie powoda jest objęte zakresem przedmiotowym specustawy. Pozwany odmawiając wpisania należności powoda na listę przedsiębiorców stał na stanowisku, że podwykonawcom mogącym żądać ochrony przewidzianej wart. 6471k.c., nie przysługuje ochrona wynikająca z przepisów specustawy pomocowej. Jednocześnie pozwany zarzucał, że powód nie może skutecznie dochodzić od inwestora zapłaty należności na podstawie wymienionego przepisu, albowiem nie był zatwierdzonym podwykonawcą. Takie stanowisko pozwanego było wewnętrznie sprzecznei niezgodne z przywołanym wyżejart. 1 ust. 1 i 2specustawy pomocowej. Spłata podwykonawców przez(...)na podstawie specustawy stanowi mechanizm subsydiarny względem solidarnej odpowiedzialności inwestora i wykonawcy powstającej na zasadach ogólnych. Z ochrony gwarantowanej przez ustawę o spłacie podwykonawcy mogą korzystać wówczas, gdy – niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy – nie dysponują roszczeniami płynącymi zart. 6471i art. 6491-6495k.c.Mechanizm zaspokajania należności określonyw ustawie o spłacie ma więc charakter uzupełniający względem obowiązujących środków ochrony podwykonawców robót budowlanych przed skutkami nieregulowania lub nieterminowego regulowania przysługujących im należności. (vide uzasadnienie wyroku TKz 18.06.2013 r., sygn. akt K 37/12, OTK-A 2013/5/60).Mechanizmy ochrony przedsiębiorców przewidziane wart. 6471k.c.i w specustawie pomocowej są względem siebie alternatywne. Skoro powód nie był zatwierdzonym przez inwestora podwykonawcą na inwestycji(...)obwodnicyE.(etap II i IV) w ciągudrogi krajowej nr (...)”, wobec czego nie mógł uzyskać od inwestora zaspokojenia swego roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane na podstawieart. 6471k.c., to podlegał ochronie na podstawie przepisów specustawy pomocowej. Wbrew stanowisku pozwanego, nie zachodziło zatemw analizowanym przypadku wyłączenie przewidziane w art. 1 ust. 2 specustawy pomocowej, a należność powoda podlegała regulacji tejże ustawy.
Natomiast spełnienie pozostałych warunków, potrzebnych do powstania odpowiedzialności Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na podstawie specustawy pomocowej, nie budziło wątpliwości i nie było podważane przez pozwanego. Na gruncie materiału dowodowego sprawy było oczywistym, że przedsiębiorcyE. S., przysługiwała względem generalnego wykonawcy(...) S.A.wymagalna wierzytelność o zapłatę wynagrodzenia za wykonane na przedmiotowej inwestycji roboty budowlane w kwocie 163.806,48 zł, wynikająca z umowy z dnia 1 września 2011 r., która to należność nie została zaspokojona przez generalnego wykonawcę. Należność ta została wykazana przez powoda kopiami w/w umowy i fakturami przyjętymi (podpisanymi) przez wykonawcę, a przede wszystkim została umieszczona na liście wierzytelności upadłejspółki (...) S.A.sporządzonej przez sędziego komisarza, co do której w zakresie należności powoda nie zgłoszono sprzeciwu. Lista ta – stosownie do art. 7 ust. 1 pkt. 3 ustawy – stanowiła podstawę do dokonania na rzecz powoda wypłaty pełnej zgłoszonej należności. Powód złożył też pozwanemu wszystkie potrzebne dokumenty, w tym oświadczenie, o którym mowa wart. 8 ust. 1specustawy, a także wymagane w dacie zgłoszenia należności dokumenty potwierdzające po stronie powoda status tzw. mikroprzedsiębiorcy w rozumieniuart. 104 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, gdyż powód zatrudniał w ostatnich dwóch latach obrotowych przed zgłoszeniem średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągał obrót roczny netto nieprzekraczający równowartości 2 milionów euro (zaświadczenie ZUS – k. 131-132, kopie zeznań podatkowych – k. 115-130). W tej sytuacji jako niezasadne – sprzeczne z przepisami specustawy – należało ocenić zachowanie pozwanego, który nie umieścił powoda na liście przedsiębiorców, o której mowa wart. 5 ust. 3specustawy, uniemożliwiając w ten sposób powodowi uzyskanie zaspokojenia jego należności na podstawie tego aktu prawnego. Przepisy specustawy nie mogły jednak bezpośrednio posłużyć jako samodzielna podstawa do uwzględnienia dochodzonej pozwem należności, skoro po stronie powoda nie powstało roszczenieo zaspokojenie tej należności w trybie specustawy pomocowej, wobec nieumieszczenia powoda na liście przedsiębiorców.
Po trzecie, rację miał powód, że niezgodne z prawem zachowanie pozwanego Skarbu Państwa przy rozpoznawaniu zgłoszonej należności powoda rodzić może po stronie pozwanego odpowiedzialność odszkodowawczą względem powoda na zasadach ogólnych. Zgodnie z ogólną zasadą zart. 415 k.c., kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. W myślart. 416 k.c., osoba prawna jest odpowiedzialna za szkodę wyrządzoną z winy jej organu. Przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez Skarb Państwa przy wykonywaniu zadań nie należących do sfery imperium. Za szkodę odpowiada zatem osoba (fizyczna, prawna), której zawinione działanie jest źródłem jej powstania. Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są powstanie szkody, zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu (czyn niedozwolony) oraz związek przyczynowy między owym zdarzeniem a szkodą. Przepis ten statuuje ponadto zasadę winy jako naczelną zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej. Zawiniony czyn sprawcy, pociągający za sobą odpowiedzialność cywilną, musi wykazywać znamiona niewłaściwości postępowania zarówno od strony przedmiotowej, co określa się mianem bezprawności czynu, jak i od strony podmiotowej, co określa się jako winęw znaczeniu subiektywnym. Bezprawność – jako przedmiotowa cecha sprawcy czynu – jest ujmowana jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który rozumie się nakazy i zakazy wynikające nie tylko z norm prawnych (z zakresu prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, itp.), lecz także wynikające z norm moralnychi obyczajowych określane jako „zasady współżycia społecznego” lub „dobre obyczaje”. Bezprawność zaniechania następuje wówczas, gdy istniał nakaz działania, zakaz zaniechania, czy też zakaz sprowadzenia skutku, jaki przez zaniechanie może nastąpić. (por.

    Gerard Bieniek, w: Komentarz dokodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, tom 2, Warszawa 2005, s. 235-236; orz. SN z dnia 19 lipca 2003 r., V CKN 1681/00, LEXnr(...)
). Wina w znaczeniu subiektywnym odnosi się natomiast do sfery zjawisk psychicznych człowieka i rozumie się ją jako naganną decyzję odnoszącą się do podjętego przez niego bezprawnego czynu, z tym że w przypadku osób prawnych kwalifikacja ta odnosić będzie się do członków organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Zatem na gruncie prawa cywilnego winę można przypisać podmiotowi prawa, kiedy istnieją podstawy do negatywnej oceny jego zachowania zarówno z punktu widzenia obiektywnego, jak i subiektywnego – tzw. zarzucalność postępowania (tak:
    SN w orz. z dnia 26 września 2003 r., IV CK 32/02, LEX nr 146462).
Przenosząc powyższe założenia na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy,że zdarzeniem rodzącym odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego Skarbu Państwa względem powoda było nieumieszczenie powoda na liście przedsiębiorców, o której mowaw art. 5 ust. 3 specustawy i odmowa Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad dokonania zaspokojenia zgłoszonej przez powoda należności zgodnie z procedurą ustanowioną w specustawie. Jak już wskazano, zachowanie takie były sprzeczne z przepisami specustawy, bowiem należność powoda podlegała przepisom specustawy pomocowej,a powód dopełnił wszystkich warunków formalnych niezbędnych do umieszczenia na liście przedsiębiorców i do dokonania spłaty jego należności przez inwestora. Zaniechanie dokonania tych czynności przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad wbrew przepisom specustawy pozwala na postawienie Skarbowi Państwa zarzutu niewłaściwego postępowania przy rozpoznawaniu zgłoszonej należności powoda, a w konsekwencji przypisać pozwanemu winę w opisanym wyżej znaczeniu. W rezultacie takiego zachowania pozwanego po stronie powoda powstała szkoda majątkowa odpowiadająca wartości jego niezaspokojonej należności wynikającej z umowy podwykonawczej zawartejz(...) S.A., w wysokości 163.806,48 zł (objętej przedmiotowymi fakturaminr(...)i(...)za wykonane na rzecz generalnego wykonawcy roboty budowlane na przedmiotowej inwestycji drogowej). Zachodził także związek przyczynowy pomiędzy owym bezprawnym zachowaniem pozwanego a szkodą powoda, bowiem brak zaspokojenia należności w trybie przepisów specustawy był następstwem nieumieszczenia powoda na liście przedsiębiorców. Zachodziły zatem podstawy do zasądzenia na rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem na podstawieart. 416 k.c.
Niezasadny był przy tym zarzut pozwanego, że nałożenie na pozwanego obowiązku zapłaty należności powoda może prowadzić do podwójnego zaspokojenia powoda, który dochodzi roszczenia również od wykonawcy w postępowaniu upadłościowymspółki (...) S.A.Z przepisów specustawy pomocowej (art. 5 ust. 1 pkt. 2) wynika,że dotyczy ona niezaspokojonych należności przedsiębiorcy należnych mu m.in. od wykonawcy, wobec którego ogłoszono upadłość. Powód chcąc dopełnić warunków koniecznych do wypłaty należności przez(...), zobowiązany był do zgłoszenia swojego roszczenia w postępowaniu upadłościowym (art. 7 ust. 1 pkt 3 specustawy). Ponadto, zgodnie z art. 10 ust. 1 specustawy, o dokonanej wypłacie należności Generalny Dyrektor zawiadamia sędziego komisarza, co usuwa zagrożenie podwójnej zapłaty należności powoda.
Po czwarte, jeśli chodzi o kwestię odsetek od należności głównej żądanych przez powoda, to wskazać należy, że pozwany mógł znaleźć się w opóźnieniu w zapłacie w/w kwoty odszkodowania dopiero po skierowaniu przez powoda wezwania do jej zapłaty. SkoroKodeks cywilnynie określa terminu zapłaty odszkodowania z tytułu odpowiedzialności deliktowej, to jako świadczenie o charakterze bezterminowym powinno być ono spełnione niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty, stosownie doart. 455 § 1 k.c.Wszystkie warunki niezbędne do zapłaty należności powoda zostały spełnione po doręczeniu pozwanemu wyciągu z listy wierzytelności(...) S.A.w upadłości likwidacyjnej obejmującej wierzytelność powoda wraz z zaświadczeniem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej,że w stosunku do tej wierzytelności nie zgłoszono w terminie sprzeciwu. Nastąpiło to przy piśmie powoda z dnia 17 listopada 2014 r. (k. 42-45). W piśmie tym powód wezwał jednocześnie pozwanego do zapłaty kwoty 163.806,48 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Skoro pismo to zostało nadane na poczcie listem poleconym w dniu 17 listopada 2014 r., to w świetle doświadczenia życiowego należy domniemywać, że pozwany otrzymał je w ciągu tygodnia, tj. do dnia 24 listopada 2014 r. Zachowując przewidziany wart. 455 § 1 k.c.obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia, pozwany powinien był zapłacić powodowi wskazaną kwotę w wyznaczonym terminie 7 dni, tj. do dnia 1 grudnia 2014 r. Odmawiając zapłaty pozwany znalazł się w opóźnieniu w zapłacie tej kwoty w dniu 2 grudnia 2014 r. i od tego dnia należą się powodowi odsetki ustawowe za opóźnienie, stosownie doart. 481 § 1 i 2 k.c.Dalej idące żądanie o zasądzenie odsetek było zaś bezzasadne.
Mając to na uwadze, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 163.806,48 zł wrazz odsetkami ustawowymi od dnia 2 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty (pkt. I sentencji)i oddalając powództwo (co do odsetek) w pozostałej części (pkt. II sentencji).
Orzekając o kosztach postępowania w pkt. III sentencji wyroku Sąd na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.i100 zd. 2 k.p.c.włożył na pozwanego obowiązek zwrotu powodowi pełnych kosztów procesu, mając na uwadze fakt, że powód uległ jedynie co do niewielkiej części swego żądania, tj. tylko co do części odsetek za opóźnienie. Wobec tego pozwany obowiązany jest zwrócić powodowi koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.600 zł, według stawki ustalonej stosownie do § 6 pkt 6 w zw. z§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 490) oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, tj. koszty postępowania w łącznej kwocie 3.617 zł.