Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 226/15
Data wyroku: 2015-05-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosława Makowska, Grzegorz Ślęzak, Arkadiusz Lisiecki
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc

Sygn. akt II Ca 226/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 maja 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Arkadiusz Lisiecki

Sędziowie

SSO Grzegorz Ślęzak (spr.)
SSR del. Mirosława Makowska

Protokolant

st. sekr. sąd. Anna Owczarska

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaS. H.
przeciwko(...) S.A.z siedzibą wS.jako następcy prawnemu(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 6 listopada 2014 roku, sygn. akt I C 2239/13

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym sentencji w ten sposób, że zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wS.na rzecz powodaS. H.kwotę 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 13 sierpnia 2013 roku;

2
zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wS.na rzecz powodaS. H.kwotę 1.700 (jeden tysiąc siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.

Na oryginale właściwe podpisy
Sygn.akt II Ca 226/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 06 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. po rozpoznaniu sprawy z powództwaS. H.przeciwko(...) Towarzystwu (...).Spółce Akcyjnej z (...)wW.o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w kwocie 30.000 złotych

1
oddala powództwo.

2
nie obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego

3
nie obciążył stron procesu kosztami nieuiszczonej opłaty sądowej od pozwu, od uiszczenia której powód został zwolniony, przejmując ją na rachunek Skarbu Państwa.

Podstawą powyższego wyroku stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego.
J. H. (1)był ojcemS. H..
W dniu 31 grudnia 2012 r około godz. 18:05 wP.na północnej jezdniul. (...)kierując samochodem osobowymT. (...)nr rej. (...)P. K.umyślnie naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez prowadzenie w/w pojazdu się z nadmierną prędkością - co najmniej 80 km/h, a tym samym wyższą od dopuszczalnej o co najmniej 30 km/h i nie zachowanie szczególnej ostrożności podczas zbliżania się do wyznaczonego przejścia dla pieszych, doprowadził do potrącenia poruszającego się nieprawidłowo tj. przebiegającego po w/w przejściu pieszegoJ. H. (1), który w wyniku uderzenia przez kierowany przez oskarżonego samochód osobowy został przerzucony ponad jego dachem, doznając licznych, wielonarządowych obrażeń ciała skutkujących jego zgonem.
Wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r. Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. wydanym w sprawie sygn. akt II K 469/13P. K.został uznany za winnego powyższego czynu wyczerpującego dyspozycjęart. 177 § 2 kk. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2014 r. wydanym w sprawie IV Ka 332/14 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Samochód sprawcy wypadku był w dacie zdarzenia ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń.

I. P.z synemS. H.wyprowadziła się odJ. H. (1), gdy syn miał niecałe 2 lata, ale dalej mieszkała wP.
  Rozwiedli się, gdy powód miał 3 lata. Następnie 8 lat temuI. P.zS. H.wyprowadzili się doN..J. H. (1)nigdy ponownie się nie ożenił.
S. H.nigdy nie mieszkał u ojca. Mieszkał z matką i ojczymem. Do ojczyma mówi „tato".
S. H.spotykał ojca przy okazji odwiedzin dziadków lub pod sklepem. Nie spotykali się na uroczystościach świątecznych.J. H. (1)wziął udział 2-3 razy w urodzinach syna, zanim ten skończył 18 lat.S. H.nigdy nie spędzał z ojcem wakacji ani ferii. Nie pisali do siebie listów.J. H. (1)nie odwiedzał syna, spędzał święta ze swoimi rodzicami.
Zdarzyło się, żeS. H.potrafił ubliżyć ojcu.
S. H.posiada wspólne zdjęcia z ojcem tylko z czasu sprzed rozwodu rodziców.
W chwili śmierci ojcaS. H.miał 25 lat. Nigdzie się wówczas nie uczył ani nie pracował zawodowo.S. H.po śmierci ojca nie leczył się u lekarza psychologa czy psychiatry. Odwiedza grób ojca.
Obecnie pracuje zawodowo, zarabiając kwotę 909 zł miesięcznie.
Biegły sądowy z zakresu psychologii ustalił, że w wyniku śmierci ojca powód doświadczył uczucia żałoby. Analiza sposobu i charakteru przeżywania faz żałoby wskazuje, że najintensywniejsze uczucia odpowiadały fazie przeżywania straty i adaptacji do nowej sytuacji. W mniejszym stopniu doświadczył fazy szoku i buntu. Powoda z ojcem łączyły luźne i powierzchowne relacje emocjonalne. Ojciec aktywnie nie uczestniczył wcześniej ani w opiece i wychowaniu powoda. W dorosłym życiu ich relacje były poprawne, ale powierzchowne i mało zaangażowane emocjonalnie.
Powód w związku ze śmiercią ojca doznał uczucia smutku i przygnębienia. Aktualnie powód nie doznaje żadnych cierpień emocjonalnych z tego powodu. Aktualnie nie stwierdza się żadnych istotnych zakłóceń w funkcjonowaniu psychicznym powoda, które mogłyby mieć swe źródła w konsekwencji przeżycia śmierci ojca.
Śmierć ojca nie wywołała trwałej zmian w zachowaniu powoda i nie miała istotnego wpływu na jego funkcjonowanie w życiu rodzinnym i emocjonalnym.
Nie stwierdza się żadnych zaburzeń rozwoju emocjonalnego powoda związanych ze śmiercią ojca. Z powodu śmierci ojca powód nic wymagał i nie wymaga wsparcia czy terapii psychologicznej.
Sąd Rejonowy zważył, iż powództwo strony powodowej jest nieuzasadnione.
W przedmiotowej sprawie, z uwagi na datę zaistnienia zdarzenia szkodowego wprost mają zastosowanie przepiskodeksu cywilnego-art. 446 § 4 k.c.w odniesieniu o zapłatę zadośćuczynienia z powodu śmierciJ. H. (1), przy czym dotyczy to także zastępczej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń.
Stosownie do treściart. 446 § 4 k.c.najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej wskutek popełnienia czynu niedozwolonego sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Zadośćuczynienie stanowi formę rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej, doznanej krzywdy, a w szczególności cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. Celem zadośćuczynienia jest złagodzenie cierpień zarówno doznanych jak i tych które wystąpią w przyszłości. Zadośćuczynienie ma charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za cala doznaną przez poszkodowanego krzywdę. W tym kontekście krzywda jest ujmowana jako cierpienie fizyczne (ból i inne dolegliwości) oraz psychiczne (np. ujemne odczucia przeżywane w związku utratą osoby bliskiej, np. osamotnienie, tęsknota, poczucie pustki).
Ustawodawca dla określenia kręgu osób uprawnionych posłużył się wyrażeniem ..najbliższy członek rodziny", a więc tym samym, które funkcjonowało już na gruncieart. 446 § 3 k.c.Pojęcie to w piśmiennictwie i judykaturze ujmowane jest stosunkowo szeroko, obejmuje nie tylko rodziców i dzieci, ale i inne osoby spokrewnione ze zmarłym np. rodzeństwo. O tym. kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10. LEX nr 898254).
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż przepisart. 446 § 4 k.c.posługuje się sformułowaniem „sąd może", a zatem przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego pokrzywdzonemu ma charakter fakultatywny. To do sądu należy rozstrzygnięcie kwestii, czy w konkretnym przypadku doznana krzywda, jeśli występuje, ma być naprawiona przez zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego oraz w jakiej wysokości, czy też nie.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wyraźnie wynikała, że pomiędzy powodem a zmarłym nie istniała szczególna więź emocjonalna, a krzywda wyrządzona powodowi w związku ze śmiercią ojca nie była dotkliwa. W szczególności z zeznań samego powoda wynika, iż powoda łączyły z ojcem jedynie luźne i przypadkowe relacje, bez jakiegokolwiek zaangażowania emocjonalnego. Powód od lat żyje w rodzinie, w której funkcję ojca przejął jego ojczym. Powód zwraca się do niego „tato". NatomiastJ. H. (1)od co najmniej trzeciego roku życia powoda nie uczestniczył w jego opiece i wychowaniu, podobnie też nie był obecny w jego dorosłym życiu. Powód spotykał się z ojcem niejako przy okazji - przy okazji wizyty u dziadków, lub przypadkiem - pod sklepem. Jego relacje z nim były powierzchowne i mało zaangażowane emocjonalnie. Ponadto Sąd w pełni podziela wnioski płynące z opinii biegłego, zgodnie z którymi powód w związku ze śmiercią ojca doznał uczucia smutku i przygnębienia, natomiast śmierć ta nie wywołała trwałej zmiany w zachowaniu powoda i nie miała istotnego wpływu na jego funkcjonowanie w życiu rodzinnym i emocjonalnym. Aktualnie powód nie doznaje żadnych cierpień emocjonalnych z tego powodu. Opinia ta jest jasna, pełna i logiczna, a po uzupełnieniu nie była kwestionowana przez strony procesu.
W tej sytuacji mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.
Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego (punkt drugi wyroku) na podstawieart. 102 k.p.c., zgodnie z którego treścią w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Mając na uwadze trudną sytuację finansową powoda. Sąd stwierdził, iż jest to wypadek szczególnie uzasadniony pozwalający na nieobciążanie go kosztami.
Powyższy wyrok w pkt. 1 w części oddalającej powództwo w zakresie kwoty 10.000 złotych zaskarżył powód.
Apelacja wyrokowi w zaskarżonej części zarzuca:

1
naruszenie prawa materialnego, to jest przepisuart. 446 § 4 k.c.poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, iż pomiędzy powodem a zmarłym tragicznie ojcem nie istniała szczególna więź emocjonalna, a krzywda powoda nie była na tyle dotkliwa, iż uzasadniałaby zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia, podczas gdy z prawidłowo ocenionego materiału dowodowego wynika, że w następstwie śmierci ojca powód doznał krzywdy manifestującej się przeżywaniem żałoby, której najintensywniejsze uczucia odpowiadały fazie straty i adaptacji do nowej sytuacji, co uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia na podstawieart. 446 § 4 k.c.

2
naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jestart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na:

-

wybiórczej ocenie wniosków płynących z opinii biegłego psychologa w zakresie doznanych przez powoda negatywnych następstw psychicznych po nagłej i niespodziewanej śmierci ojcaJ. H. (1),

oparciu rozstrzygnięcia na zeznaniach świadków - dziadków ojczystych powodaE. H.iJ. H. (2), którzy nie utrzymują żadnego kontaktu z powodem i nie mają faktycznej wiedzy na temat relacji powoda ze zmarłym, a ich depozycje oparte są na przypuszczeniach,

Apelujący wnosił o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. 1 i zasądzenie od pozwanego(...) S.A.(obecnie(...) S.A.) na rzecz powodaS. H.kwoty 10.000 złotych z tytułu zadośćuczynienia w związku ze śmiercią ojca z ustawowymi odsetkami od dnia 13 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty,

2
zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację, pełnomocnik pozwanego wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu za II instancję, ponawiając – z ostrożności procesowej – wniosek o dopuszczenie dowodów z zeznań świadka i opinii biegłego na okoliczność przyczynienia się poszkodowanego do wypadku.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona, albowiem trafnie zarzuca, iż zaskarżony wyrok oddalający powództwo w całości zapadł z obrazą prawa materialnego, tj. wskazanego w niej przepisuart. 446 § 4 k.c.
Aczkolwiek nie można do końca podzielić słuszności przywołanego w skardze apelacyjnej zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, bo lektura tegoż materiału aktowego prowadzi do wniosku, iż Sąd Rejonowy dokonał trafnych ustaleń faktycznych, przede wszystkim w zakresie relacji, więzi jakie łączyły powoda ze zmarłym biologicznym ojcem, uznając je za co najmniej luźne z uwagi na rozstanie rodziców i zamieszkiwanie matki z drugim mężem, którego powód traktował jak ojca, oraz rozmiarów przeżytej żałoby po śmierci ojca biologicznego i zarazem prawnego a także wpływu tych okoliczności na jego życie, to z ustaleń tych wyprowadził nieprawidłowe wnioski końcowe składające się na ocenę prawną żądania pozwu co do jego zasady, czym doprowadził do obrazy wskazanego w apelacji prawa materialnego.
Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego, iż w sprawie istniały podstawy do uwzględnienia powództwa, choć nie w takim rozmiarze jak żądanie pozwu.
Niewątpliwie powód jako syn zmarłego w wyniku wypadku komunikacyjnegoJ. H. (1)był najbliższym członkiem jego rodziny (obok rodziców zmarłego) i okoliczność, że jego stosunki z ojcem nie układały się tak jak to ma miejsce w normalnych rodzinach, co jest wynikiem rozstania się rodziców, kiedy jeszcze był małym dzieckiem i wychowywania się w nowej rodzinie z matką i ojczymem, nie może pozbawiać go roszczenia o zadośćuczynienie zart. 446 § 4 k.c., a jedynie może mieć wpływ na wysokość należnego mu z tego tytułu świadczenia.
Jest bowiem poza sporem, że zmarły był ojcem powoda, z czego powód zdawał sobie sprawę nosząc jego nazwisko i sporadycznie widując się z nim. Niewątpliwie też śmierć ojca stanowiła dla niego traumatyczne i nieoczekiwane zdarzenie, w wyniku którego – co z resztą wynika z opinii biegłej psycholog i zostało przez Sąd ustalone – doznał żałoby przejawiającej się w smutku i przygnębieniu.
Już samo więc kwestionowanie przez apelującego więzi rodzinnej – chociaż byłaby nieznaczna – między ojcem a synem w sytuacji gdy jako dziecko powód nie miał wpływu na relacje między rodzicami i dalszy rozwój sytuacji rodzinnej jest nie do zaakceptowania.
Przedmiotowe powództwo jest więc słuszne co do zasady w świetle przepisuart. 446 § 4 k.c.a spór powinien sprowadzać się jedynie co do jego wysokości.
Sąd Okręgowy dostrzega, iż pozwany przed Sądem I instancji podnosił zarzut przyczynienia się ojca powoda w 50 % do wypadku – w wyniku którego poniósł śmierć - przez nagłe wtargnięcie na przejście dla pieszych. Na tę okoliczność pozwany zgłosił dowody, które Sąd ten – nie dostrzegając błędnie słuszności zasady powództwa – oddalił, a które to strona pozwana – z ostrożności procesowej – ponawia w odpowiedzi na apelację.
Sąd II instancji, uznał, iż materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy karnej II K469/13, z których to Sąd Rejonowy dopuścił dowód, oraz ustalenia Sądu karnego w tejże sprawie pozwalają na uwzględnienie tego zarzutu przyczynienia w całości i nie ma potrzeby przeprowadzania dowodów zaoferowanych przez stronę pozwaną przed Sądem I instancji, co oznacza, że nieprzeprowadzenie tychże dowodów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
W tych wszystkich powyższych okolicznościach oraz przy uwzględnieniu faktu, że rodzice zmarłegoJ. H. (1)w związku z przedmiotowym wypadkiem otrzymali już od pozwanego zadośćuczynienia w kwotach po 30.000 złotych, Sąd Okręgowy uznał, że należne zadośćuczynienie powodowi, którego relacje z ojcem były takie, jakie ustalił Sąd Rejonowy, powinno wynosić 20.000 zł. Przyjmując wskazane wyżej przyczynienie się pokrzywdzonego, należało tak ustalone zadośćuczynienie obniżyć o 50 %, co daje kwotę 10.000 zł.
Dlatego też, mając na względzie wszystkie powyższe rozważania, wskazujące na zasadność apelacji, należało na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienić zaskarżone rozstrzygnięcie i orzec jak w sentencji wyroku, uwzględniając przy tym zmianę podmiotową (następstwo prawne) po stronie pozwanej.
O kosztach procesu między stronami za instancję odwoławczą orzeczono na zasadzieart. 98 k.p.c.
GŚ/AOw  Na oryginale właściwe podpisy