Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 115/15
Data wyroku: 2015-04-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Wrembel-Woźniak, Beata Janiszewska, Elżbieta Gajewska
Słowa kluczowe: Prawo Rolne, Uwłaszczenie, Gospodarstwo Rolne
Podstawa prawna: art. 3 ustawy z 26/10/1971 r. o uregulowanie własn. gospod. rolnych - art. 2 ust. 1 dekrety z 1944 r. o przeprow. reformy rolnej - art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu j.w.

Sygn. akt IV Ca 115/15

POSTANOWIENIE
Dnia 9 kwietnia 2015 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący  SSO Anna Wrembel-Woźniak
Sędziowie  SO Beata Janiszewska (spr.)
SO Elżbieta Gajewska
Protokolant Magdalena Wierzchowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. wW.
sprawy z wnioskuA. B. (1),H. D.,J. Ł.,J. P. (1),T. P.,E. U.,J. P. (2),S. P. (1),O. P.,A. S. (1)iD. S.
z udziałemA. B. (2),J. G.,M. P. (1),A. G. (1),J. K.,J. L.,I.M.,M. P. (2),H. P.,M. P. (3),M. P. (4),S. P. (2), Skarbu Państwa -Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaC.,P. Ż.,J. P. (3)iA. W.
o wydanie tytułu własności
na skutek apelacji wnioskodawczyniA. S. (1)i apelacji uczestnikówP. Ż.,J. P. (3)iA. W.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Otwocku
z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I Ns 1042/09
postanawia:
oddalić obie apelację.
Sygn. akt IV Ca 115/15

UZASADNIENIE
Obie apelacje:A. S. (1)(k. 809 i nast.) orazH. Ż. (1)(k. 815-822) są niezasadne.
Sąd Okręgowy zasadniczo (oprócz analizowanej poniżej kwestii posiadania samoistnego lasu przezJ. P. (4)i jego żonę) podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę dowodów (postanowienie – k. 794, uzasadnienie postanowienia – k. 798-803), w związku z czym nie zachodzi potrzeba powtórzenia poczynionych już ustaleń (postanowienie SN z 26.04.2007 r., II CSK 18/07, Lex 966804).
Wbrew zarzutom obu apelacji, Sąd I instancji dokonał wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia wniosku, trafnie oceniając skutki prawne objęcia nieruchomości należących do spadkobiercówJ. P. (5)dekretem o reformie rolnej, a następnie wydania decyzji administracyjnych dotyczących w szczególności nieruchomości należących doF.W.lit. B. Wywody apelacji (zwłaszcza apelacjiH. Ż., k. 818) dotyczące rzekomej wadliwości dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów nie mają oparcia we wnioskach wynikających z rozważenia motywów zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji za nieskuteczny, gdyż pozbawiony podstaw w wynikach analizy treści uzasadnienia postanowienia - należy również uznać zawarty w apelacjiH. Ż.zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.
Nietrafne jest leżące u podstaw obu apelacji (k. 810 i k. 819) i stanowiące ich zasadniczy argument założenie, że lasy należące doF.W.B nie mogły zostać (i nie zostały) objęte działaniem dekretu o reformie rolnej. Temu stanowisku przeczy utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego, podzielana również przez Sąd Okręgowy w niniejszym składzie. Jak trafnie stwierdził SN w wyroku z 27 marca 2014 r., III CSK 94/13 (niepubl.), nawiązując w tej kwestii do swego wcześniejszego, jednolitego orzecznictwa (wyroki Sądu Najwyższego z 26 maja 2006 r., V CSK 97/06, niepubl., z 13 grudnia 2007 r., I CSK 310/07, niepubl., z 22 kwietnia 2005 r., II CSK 653/04, OSNC 2006, Nr 3, poz. 56 i z 20 września 2013 r., II CSK 4/13, niepubl.), „Lasy i grunty leśne należące do osób, których grunty objęte były przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegały nacjonalizacji niezależnie od obszaru”.
W okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do przyjęcia, że reforma rolna niewątpliwie objęła grunty, co do których nie wykazano, by jeszcze przed II wojną światową podlegały parcelacji między zstępnychJ. P. (5)- czyli wszystkie tereny oprócz nieruchomości położonych we wsiM.w GminieD.. Taki zakres przejęcia nieruchomości (z wyłączeniem jedynie wskazanych ostatnio nieruchomości we wsiM., których dotyczyło skuteczne odwołanieS. P. (3), synaJ. P. (5)) został potwierdzony orzeczeniem z 26 sierpnia 1950 r., znak(...)4/(...)33 Prezydium(...)Wojewódzkiej Rady Narodowej. Oznacza to, że w świetle przedstawionego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego sytuacji prawnej lasów i gruntów leśnych, nieruchomości o powierzchni ponad 157 ha, w tym także lasy, zostały objęte nacjonalizacyjnymi skutkami działania dekretu o reformie rolnej.
Niekwestionowana okoliczność, że lasy stanowiły składnik całości gospodarczej z resztą gruntów gospodarstwa rolnego znajduje także potwierdzenie w złożonych przez uczestników pismach Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (k. 31-32) oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 33-34). Potwierdzają ją również zeznania stron, które opisują przejawy wcześniejszego korzystania z lasu przezJ. P. (4). Wywody apelacjiA. S., zmierzające obecnie do wykazania stanowiska, że reforma rolna nie objęła lasów będących przedmiotem wniosku (w tym argumentacja zawarta w pkt 6 zarzutów apelacji, k. 810) nie mają oparcia w przedstawionym wyżej, aprobowanym przez Sąd Okręgowy orzecznictwie i w materiale sprawy, a w konsekwencji mogą być uznane jedynie za polemikę z trafnym zapatrywaniem Sądu I instancji.
Powyższym ustaleniom nie przeczą drobne różnice w powierzchni (zarzucane w apelacji niesumowanie się powierzchniF.W.do 39,40 ha), niewspółmierne zresztą do powierzchni lasów będących przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie (ponad 17 ha), zwłaszcza jeśli zważyć duże powierzchnie znacjonalizowanych nieruchomości oraz możliwość występowania pewnych rozbieżności w pomiarach lub nieścisłości w treści dokumentów.
W świetle powyższego należało przyjąć, w sposób odpowiadający stanowisku Sądu I instancji, że uwłaszczenie na rzeczJ. P. (4)i jego żony nie mogło nastąpić, ponieważ nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o uwłaszczenie należała do Skarbu Państwa. Została bowiem uprzednio objęta działaniem dekretu o reformie rolnej. Tymczasem zgodnie zart. 3 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250), „Przepisów artykułów poprzedzających (czyli stanowiących podstawę prawną uwłaszczenia – dop.) nie stosuje się do nieruchomości stanowiących własność Państwa, obywateli państw obcych oraz związków wyznaniowych”.
Bez znaczenia dla wyników oceny prawnej pozostawało natomiast to, że następnie w dniu 12.12.1974 r. wydana została decyzja Nr Rol.II.(...)o przejęciu z urzędu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. 20, 80 ha w trybie ustawy z 29.5.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Wbrew bowiem wnioskom, które mogą wynikać z faktu wydania w/w decyzji, skutek jej wydania nie mógł powielać następstw objęcia całego terenuF.W.B dekretem o reformie rolnej. Nawet zatem, jeśli rzeczywiście w zakres 20,80 ha gruntów, których dotyczy wskazana wyżej decyzja z 1974 r., wchodziłyby lasy będące przedmiotem niniejszego postępowania (o czym w dalszych wywodach uzasadnienia), trzeba byłoby uznać, że decyzja nie wywołała skutku prawnego w postaci nabycia prawa własności gruntów leśnych przez Skarb Państwa, ponieważ Skarb Państwa już wcześniej był właścicielem całego obszaru lasów należących do tego folwarku.
Niezależnie od powyższej konstatacji wymaga podkreślenia, że – wbrew dążeniom skarżącejA. S.(apelacja, k. 811v.) - decyzja z 12.12.1974 r. nie stanowi ani potwierdzenia, ani dowodu przysługiwania do tego dniaJ. P. (4)części lasów będących obecnie przedmiotem wniosku o uwłaszczenie. Inaczej rzecz ujmując, ustalenie przysługiwaniaJ. P. (4)prawa własności lasów nie może wynikać z w/w decyzji o przejęciu nieruchomości, traktowanej (jak można wnosić z wywodów apelacji, k. 811v.) jako osnowa konstatacji, że widocznieJ. P. (4)był właścicielem lasów, skoro do ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa potrzebne było wydanie wskazanej uprzednio decyzji z 12.12.1974 r.
W dokonywanej obecnie ocenie prawnej indyferentne pozostaje (wbrew wywodom apelacji, k. 811v.), jakimi założeniami i przeświadczeniami co do przysługiwania własności kierował się organ administracji, wydając tę decyzję (jak i decyzje z 1995 r. oraz z 1999 r.). Znaczenie mają bowiem jedynie wyniki badania skutków zdarzeń prawnych, a nie intencji i motywów działania tego organu. Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że gdyby – jak w apelacji kilkakrotnie wskazuje skarżącaA. S.(np. punkt 4. zarzutów apelacji - k. 809v. oraz k. 811v.) – nieruchomości leśne do 1974 r. należały doJ. P. (4), wniosek o uwłaszczenie także podlegałby oddaleniu. Uwłaszczenie bowiem może nastąpić jedynie na rzecz osoby, której w dniu 4 listopada 1971 r. nie przysługiwało do nieruchomości prawo własności. O nietrafnym postrzeganiu przez skarżącąA. S.istoty postępowania uwłaszczeniowego świadczą zresztą również końcowe wywody apelacji (k. 812).
W konsekwencji także wzruszenie (w bliżej określonej części) decyzji z 12.12.1974 r.decyzją Wojewody nr (...)z dnia 22.3.1995 r. (k. 97 i nast.), jak również wydanie przez StarostęO.decyzji nr (...)z dnia 14.10.1999 r. (k. 96), nie wywołało skutku uzyskania na powrót prawa własności wskazanych gruntów leśnych przez następcówJ. P. (4)lub – szerzej – przez następców prawnych jego ojca,J. P. (5). Wzruszenie decyzji nie mogło bowiem wywołać skutku dalej idącego, niż sama decyzja z 12.12.1974 r. Tymczasem, o czym była wyżej mowa, decyzja ta nie doprowadziła wszak do nabycia w tym zakresie przez Skarb Państwa własności lasów, ponieważ już przed jej wydaniem stanowiły one przedmiot własności skarbowej.
W świetle zatem ustalonych w sprawie okoliczności, czynności organów administracji zmierzające w latach ’90-tych oraz w pierwszej dekadzie XXI wieku do wydania udziału w nieruchomości były podjęte bez rzeczywistego umocowania w istniejących wówczas stosunkach własnościowych dotyczących lasów (niezależnie od poważnych wątpliwości, co do trafności wywodów organu administracji, uzasadniających rzekome podstawy „zwrotu udziału”, k. 99). Lasy bowiem nadal należały do Skarbu Państwa i nie zachodziły podstawy do ich wydania następcom prawnymJ. P. (4). Sąd jest w niniejszej sprawie związany treściądecyzji Wojewody nr (...)z dnia 22.3.1995 r. Związaniu temu jednak nie przeczy sformułowanie powyższych wniosków, które stanowią jedynie sprecyzowanie skutków wspomnianej decyzji w sferze prawa cywilnego.
Podsumowując wcześniejsze wywody, należy podkreślić, że w ocenie Sądu Okręgowego do uzyskania („odzyskania”) własności 8,59 ha lasów nie doprowadziło stwierdzenie wskazaną ostatniodecyzją nr (...)nieważności decyzji z 1974 r. w zakresie gruntów leśnych o powierzchni 8,59 ha, stanowiących ½ część nieruchomości leśnych, będących przedmiotem rozstrzygniętego obecnie wniosku o uwłaszczenie. Zdaniem Sądu Okręgowego, wydanie tych gruntów (ograniczające się do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z 2.12.2005 r. – k. 789, gdyż decyzja z 22.3.1995 r. odnosiła się do udziału we własności nieruchomości, a nie do rzeczy w rozumieniu przepisówKodeksu cywilnego) spadkobiercomJ. P. (4)nie miało podstaw prawnych.
Niezależnie od powyższych względów, które z przyczynstricteprawnych wykluczały możliwość uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie, trzeba wskazać, że w sprawie nie dowiedziono, by spełnione zostały przesłanki określone w art. 1 ustawy uwłaszczeniowej. W szczególności nie sposób uznać, by fakt samoistnego posiadania tak ogromnego obszaru lasów (ponad 17 ha) wykazywało przedłożenie kilku dowodów w postaci pozwolenia z 31.3.1962 r. na pozyskanie 5 metrów sześciennych drewna (k. 727), czy decyzji „na wyrąb drzewa” z 28.12.1973 r. (k. 282), w których zresztą nie określono, drzewo z jakiego konkretnie lasu ma być wycięte – i czy z lasu będącego obecnie przedmiotem wniosku o uwłaszczenie. Znaczenia dowodu rozstrzygającego o posiadaniu samoistnym ponad 17 ha lasu nie można również przypisać dokumentowi o 25 deskach z tartaku (k. 383). Wskazana podstawa prawna wydania pozwoleń (udzielanych zresztą na sformalizowanych drukach, które mogą nie być miarodajne dla przedstawienia rzeczywistych uwarunkowań prawnych i faktycznych pozyskania drewna) nie determinuje ustalenia, że lasy były traktowane jako należące doJ. P. (4). Dotyczy bowiem w ogóle konieczności pozwolenia na pozyskanie drewna, nie tylko z „własnego” lasu (z zastrzeżeniem, że sprecyzowania wymagałoby, który konkretnie las miałby być traktowany jako „własny” lasJ. P. (4)).
Za zdecydowanie niedostateczne należy również uznać ogólnikowe zeznania świadków, częściowo (zwłaszcza w przypadku osób młodych wiekiem na tyle, że nie sposób uznać, by miały własne obserwacje na temat posiadania ok. 17 ha lasów w dniu 4 listopada 1971 r. – jak w przypadkuZ. R. (1), k. 105), odtwarzających jedynie informacje niepochodzące z autentycznych spostrzeżeń. ZeznaniaA. K. (1)(k. 106) mające świadczyć o sadzeniu lasu przezJ. P.po jego spaleniu się „z 15 lat temu” (k. 106), niezależnie od tego, że nie dotyczą okresu istotnego dla stwierdzenia uwłaszczenia, pozostają w sprzeczności z faktem, że w czasie określonym przez świadkaJ. P. (4)już nie żył (zmarł w okresie wcześniejszym). Twierdzenia świadkówZ. R. (1),Z. R. (2),A. K. (1),A. K. (2),E. W.iE. O.(k. 105-107),M. G.(k. 400),F. D.(k. 562) zasadniczo poprzestają na ogólnych stwierdzeniach o tym, żeJ. P. (4)(lubI. P.– jak w zeznaniachZ. S.– k. 401 iW. S.– k. 487 alboJ.iI. P.– jak w zeznaniachW. S.– k. 485-487) miał las – czyli informacjach odpowiadających środowiskowej wiedzy o wcześniejszej przynależności w tamtej okolicy dużych obszarów gruntu do rodzinyP..
Bardziej doniosłe znaczenie należy wiązać z autentycznymi, pochodzącymi z wczesnej fazy niniejszego postępowania, wypowiedziami osób najbliżej spokrewnionych zJ. P. (4), a w związku ze stosunkami rodzinnymi najbardziej zorientowanych w rzeczywistym kształtowaniu się posiadania lasów, będących przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie, oraz przeświadczenia co do przynależności prawa do tych lasówJ. P. (4). W szczególności znamienne i wymagające podkreślenia jest, że córkaJ. P. (4),H. Ż. (1)(skarżąca w drugiej z analizowanych apelacji), która powinna być najbardziej zorientowana w stanie majątkowym swego ojca, stwierdziła (wypowiadając się o ponad 17 ha lasu): „Wiem mniej więcej gdzie są położone te działki, one stanowią część większego lasu i nie są odgrodzone” (k. 57).A. G. (2)natomiast, która na drodze administracyjnej podejmowała liczne czynności zmierzające do odzyskania znacjonalizowanych nieruchomości, oświadczyła: „ja kompletnie nic nie wiem na temat tych działek” (k. 57), „Nigdy nie słyszałam o tym, żeby zajmowali się oni (J.iI. P.– dop.) tymi działkami, albo w ogóle o tym, że mają jakieś lasy i się tym zajmują. Zawsze mówił, że wszystko zostało zabrane” (k. 58).
Świadomość, że „wszystko zostało zabrane” musiała zatem tym bardziej towarzyszyćJ. P. (4)i jego żonie. Wniosku tego nie podważa okoliczność możliwego korzystania w ograniczonym zakresie z przedmiotowego lasu, zwłaszcza wobec jego dużej powierzchni oraz świadomości, że stał się lasem państwowym, potwierdzonej m.in. nieskutecznym podjęciem - także przezJ. P. (4)- próby podważenia skutków orzeczenia z 26.8.1950 r., stwierdzającego fakt objęcia dekretem o reformie rolnej nieruchomości (w tym lasów) pozostałych poJ. P. (5).
Niezależnie od wyjaśnionego wyżej uznania przez Sąd Okręgowy za nieudowodniony faktu posiadania samoistnego lasów w dniu 4.11.1971 r. przezJ. P. (4)wraz z żoną, podstawowe znaczenie dla oddalenia obu apelacji mają przedstawione wyżej wywody prawne, z których wynikają podstawy do oddalenia wniosku – o czym w zaskarżonym orzeczeniu trafnie rozstrzygnął Sąd I instancji.
Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 385w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł, jak w sentencji postanowienia.