Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 209/15
Data wyroku: 2015-06-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 45 k.r.o

Sygn. akt III Ca 209/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 2 grudnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Łowiczu w sprawie z wnioskuG. W. (1)z udziałemS. W.o podział majątku wspólnego ustalił, że w skład majątku wspólnego małżonkówG. W. (1)iS. W.wchodzą szczegółowo opisane w punkcie 1. lit a. do i. postanowienia nieruchomości rolne (punkt 1), upoważniłG. W. (1)do wykonania w terminie do 30 kwietnia 2014 r. na swój koszt niezbędnych prac adaptacyjnych, określonych przez Sąd w punkcie 2 postanowienia, celem podziału zabudowanej części nieruchomości rolnej oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)o powierzchni 2000 m2 (punkt 2) oraz nakazałS. W.udostępnienie nieruchomości z punktu 2 postanowieniaG. W. (1)w celu wykonania prac adaptacyjnych w tymże punkcie wskazanych (punkt 3).
Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach, że na podstawie umowy z dnia 14 maja 1980r. sporządzonej przed Naczelnikiem GminyA. A.w trybie ustawy z dnia 27 października 1977 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), małżonkowieW.iG. W. (2)gospodarstwo rolne o powierzchni 13, 49 ha położone wK., obejmujące działki onumerach ewidencyjnych (...)przekazali na własnośćS. W.i jego żonyG. W. (1). Podpisy na akcie notarialnym i aneksem złożyliW. W. (1),G. W. (2),S. W.iG. W. (1). Po umowie przekazaniagospodarstwa rolnego (...)przejęli powyższe gospodarstwo i do chwili obecnej zamieszkują w powyższej nieruchomości położonej w(...).
Do momentu orzeczenia separacji związku małżeńskiego pomiędzyS. W.aG. W. (1)(wyrok z dnia 01 grudnia 2005 r. Sądu Okręgowego w Łodzi, sygn. akt. XIII RC 954/04) strony pozostawały w ustroju wspólności ustawowej. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009 roku, Sąd Okręgowy w Łodzi rozwiązał przez rozwód związek małżeńskiS.iG. W. (1).
W skład majątku wspólnegoG.iS. W.wchodzi:
a. zabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 1, 64 ha i wartości 144. 720 zł (sto czterdzieści cztery tysiące siedemset dwadzieścia złotych);
b. zabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 2, 62 ha i wartości 47. 790 zł (czterdzieści siedem tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt złotych);
c. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)i powierzchni 1, 04 ha i wartości 13.520 (trzynaście tysięcy pięćset dwadzieścia) zł;
d. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 0, 63 ha i wartości 8.190 (osiem tysięcy sto dziewięćdziesiąt) zł;
e. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 0, 84 ha i wartości 10.920 (dziesięć tysięcy dziewięćset dwadzieścia) zł;
f. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 2, 05 ha i wartości 26.650 (dwadzieścia sześć tysięcy sześćset pięćdziesiąt) zł;
g. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 2K.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)o powierzchni 3, 33 ha i wartości 43.290 (czterdzieści trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt) zł;
h. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 5R.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)i powierzchni 0, 25 ha i wartości 3.250 (trzy tysiące dwieście pięćdziesiąt) zł;
i. niezabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościK., powiat(...), obręb 5R.składająca się zdziałki ewidencyjnej o numerze (...)i powierzchni 0, 35 ha i wartości 4.550 (cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt) zł;
W skład majątku wchodzi siedlisko, które znajduje się nadziałce (...). Położone jest ono na zurbanizowanym terenie, przy drodze urządzonej. Nieruchomość wchodząca w skład majątku wspólnego byłych małżonkówW.zabudowana jest domem mieszkalnym jednorodzinnym z przybudówką mieszkalną, podpiwniczoną, komórkami, garażem i stodołą murowaną. Budynek mieszkalny posiada wymiary 14, 45 m2 na 9, 02 m2. Przybudówka zaś 10, 11 m2 na 4, 50 m2. Budynek mieszkalny wyposażony jest w instalację wodociągową, kanalizacyjną, elektryczną, centralnego ogrzewania z własną kotłownią, przyłącze wodociągowe z sieci wodociągowej gminnej, zbiornik na fekalia usytuowany z zagrodzie.
W budynku mieszkalnym funkcjonują faktycznie dwa niezależne lokale mieszkalne- jeden zajmowany przezS. W.oraz drugi przezG. W. (1). Wspólne dla obu lokali są kotłownia, przyłącze wodociągowe i kanalizacja.
Możliwy jest podział nieruchomości zabudowanej (działka o numerze (...)) na dwie odrębne nieruchomości w ten sposób, że wnioskodawczyni posiadałaby stary budynek mieszkalny, komórkę oraz część stodoło- obory (wykorzystywany jako garaż) oraz działkę niezabudowaną o łącznej powierzchni 826 m, zaś uczestnik posiadałby przybudówkę mieszkalną podpiwniczoną wraz z istniejąca kotłownią, komórki i garaże na działce o powierzchni(...). Wjazd na nieruchomość pozostawałaby we współwłasności. Pozostałą niezabudowaną część powyższej nieruchomości o powierzchni 1, 45 ha posiadać miałbyS. W..
Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o opinie biegłego sądowego geodety uprawnionego mgr inż.E. G.oraz biegłego sądowego do spraw budownictwa i wyceny nieruchomości mgr inż.A. S., biegłego z zakresu rolnictwa inż.M. W.oraz dowody z dokumentów. Dowody z dokumentów – zwłaszcza kwestionowana przezS. W.umowa przekazania gospodarstwa rolnego, nie budzą wątpliwości, co do swej wiarygodności. Powyższa umowa została sporządzona zgodnie z prawem, a forma pisemna skuteczna była do przejścia prawa własności gospodarstwa rolnego.
W rozważanych prawnych Sąd Rejonowy podnosił, że podstawą do wydania postanowienia wstępnego w zakresie składu majątku wspólnegoS.iG. W. (1)stanowiart. 618 § 1 kpcorazart. 684 kpc. Ustalając skład majątku wspólnego byłych małżonkówW., Sąd miał na względzie treśćart. 31 § 1 kro, z treści którego wynika, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) i obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Z chwilą zawarcia przezG. W. (1)iS. W.w dniu 25 stycznia 1975 roku związku małżeńskiego, powstała między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca nabytą w czasie jej trwania zabudowaną nieruchomość położoną w(...)(działka (...)) oraz działki rolne – oznaczone aktualnie numerami(...), 194, 245, 543,(...), 112, 281, 282. Powyższe gospodarstwo, na mocy pisemnej umowy znak(...), zawartej przed Naczelnikiem Gminy, na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz.U. Nr 32, poz. 140 - dalej: "ustawa z 1977 r."). przeszło na własnośćS.iG. W. (1).
S. W.nie podważył skutecznie aneksu do umowy, z którego ewidentnie wynika, iżW.iG. W. (2)przekazali gospodarstwo na obojga małżonków. Zarówno umowa przekazania jak i aneks, zgodnie z przepisamiustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym rolników nie przewidywały formy aktu notarialnego przy przekazywaniu gospodarstwa rolnego na rzecz następcy. W myśl art. 52 ust. 1 cytowanej ustawy przekazanie gospodarstwa rolnego następcy następowało w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy, a powyższe warunki formalne zostały spełnione.
Nawet gdyby uznać, zgodnie z twierdzeniami uczestnika, iż gospodarstwo przekazane było jedynie na rzecz synaS. W., to w związku z tym, iż ww. jako następca prawny pozostający w ustroju wspólności majątkowej zG. W. (1), nabył gospodarstwo do majątku wspólnego (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r.III CZP 68/12).
Odnośnie sposobu podziału wchodzącej w skład majątku wspólnego nieruchomości, to
G. W. (1)wyraziła wolę fizycznego podziału nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego i ustanowienie odrębnych nieruchomości. Sąd mając na względzie powyższe stanowisko, treść opinii biegłego do spraw budownictwa mgr inż.A. S., biegłego z zakresu geodezji mgr. inż.E. G., mając na względzie dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości wspólnej przez strony, uznał żądanie fizycznego podziału majątku wspólnego za usprawiedliwione dając temu wyraz w punkcie 2 postanowienia wstępnego z dnia 02 grudnia 2014 roku. Dla zapewnienia samodzielności wyodrębnionej nieruchomości, która miałaby przypaść na rzeczG. W. (1)konieczne jest wykonanie niezbędnych prac adaptacyjnych w postaci wybudowania kotłowni i przeróbki instalacji centralnego ogrzewania celem rozdzielenia instalacji C.o. i kotłowni, wykonanie przyłącza wodociągowego od istniejącego przyłącza gminnego, wykonania szamba i własnego przyłącza kanalizacyjnego, zamurowania ściany działowej w stodoło- oborze- tymczasowo na swój koszt. Powyższe prace należy wykonać na nieruchomości, która przypadnie na własnośćG. W. (1). Wobec powyższego, Sąd na jej wniosek, upoważnił ją do wykonania tych prac – tymczasowo na jej koszt.
Powyższe orzeczenie zaskarżył w całości uczestnik postępowaniaS. W., zarzucając mu obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 33 pkt 2 k.r.o., przez przyjęcie, że gospodarstwo rolne, które przekazali mu rodziceG.iW. W. (1)na podstawie umowy z dnia 14 maja 1980 r. wchodzi w skład majątku wspólnegoG.iS.małżonkówW., podczas gdy z treści umowy przekazania (pkt 8) wynika, że gospodarstwo to zostało przekazane wyłącznie na rzeczS. W.i w związku z tym stanowi jego majątek odrębny.
W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie bądź zmianę zaskarżonego postanowienia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Przechodząc do omawiania zarzutów apelacyjnych należy podnieść, że Sąd drugiej instancji mając obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału, dokonał jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w następstwie czego nie znalazł podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy. Z tego też względu ustalenia faktyczne – poczynione przez Sąd Rejonowy w oparciu o materiał dowodowy oceniony przezeń bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i uzyskany w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym – Sąd odwoławczy akceptuje i przyjmuje za własne. Należy podnieść, że do przekazania gospodarstwa rolnego doszło na podstawieustawy z 27.10.1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Strony w dacie przekazywania gospodarstwa rolnego pozostawały w ustroju wspólności majątkowej. Wnioskodawczyni była obecna zarówno podczas zawierania umowy przekazywania gospodarstwa rolnego jak i podczas zawierania aneksu do tejże umowy. Z treści umowy jednoznacznie wynika, że wolą rodziców uczestnika było przekazanie gospodarstwa rolnego następcom w zamian za uzyskanie od Państwa świadczeń emerytalnych. Odnosząc się zaś doart. 33 pkt 2 kro, którego naruszenie zarzuca Sądowi I instancji skarżący, należy wskazać, iż ustawodawca pominął w treści ww. przepisu umowę przekazania gospodarstwa rolnego, co z kolei uniemożliwia zaliczenie nabytego w drodze przekazania następcy gospodarstwa rolnego, będącego w dacie zawarcia umowy w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej, jako składnika jego majątku odrębnego. Omawiana regulacja (art. 33 pkt 2 kro) jest bowiem wyjątkiem od ogólnej reguły ustanowionej wart. 31 § 1 kro, zgodnie z którą, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). W związku z tym, strony umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy, nie mogą swoją wolą wyłączyć obowiązywaniaart. 31 § 1 kroi postanowić, że gospodarstwo rolne wejdzie w skład majątku odrębnego następcy pozostającego w dacie zawarcia umowy w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej. Ponadto umowa przekazania gospodarstwa rolnego jest odrębną umową cywilnoprawną, na tyle inną od umowy darowizny, że nie można, nawet odpowiednio, stosować przepisówkodeksu cywilnegoo darowiźnie. Pomimo nieodpłatności tej umowy, jej podstawowym celem jest zapewnienie rolnikowi uprawnień emerytalno-rentowych, a nie jedynie przysporzenie pod tytułem darmym na rzecz następcy.
Tak więc wbrew stanowisku skarżącego, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż będące przedmiotem umowy przekazania z dnia 14 maja 1980 r. znak(...)gospodarstwo rolne przekazane przez rodziców uczestnika weszło do majątku wspólnego skarżącego i wnioskodawczyni. Niezależnie od ustalenia czy rodzice uczestnika przekazali przedmiotowe gospodarstwo rolne na podstawie umowy z dnia 14 maja 1980 r. tylko jemu czy też uczestnikowi i wnioskodawczyni jako małżonce uczestnika to i tak przekazane gospodarstwo role weszło w skład majątku wspólnego stron, z tego tytułu, że uczestnik pozostawał we wspólności ustawowej w dacie przekazania gospodarstwa rolnego ze swoją małżonkąG. W. (1), bowiem był to składnik majątkowy nabyty w trakcie małżeństwa na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego. Sąd Okręgowy wypełni podziela pogląd Sądu Najwyższego niejednokrotnie wyrażany w orzecznictwie dotyczącym charakteru umowy o przekazaniu gospodarstwa zawartej na podstawieustawy z 27.10.1977r.o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, a mianowicie, że umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego jest cywilnoprawną pozakodeksową umową nazwaną o swoistym charakterze, ściśle określoną co do przedmiotu, podmiotów i formy, której celem nie jest obdarowanie następcy, lecz uzyskanie świadczenia od państwa. Ten charakter nie pozwala na stosowanie do niej, także w drodze analogii, w zakresie w jakim kolidowałoby to z istotą i celami przekazania gospodarstwa rolnego następcy, przepisówkodeksu cywilnegoorazkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących darowizny. Przekazane na jej podstawie gospodarstwo rolne nie jest więc objęte wyłączeniem zart. 33 pkt 2 k.r. o.i wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej, zgodnie z zawartą wart. 31 § 1 k.r. o.regułą nabywania praw do tego majątku. Zapatrywanie to podzielił Sąd Najwyższy w podjętej w powiększonym składzie siedmiu sędziów uchwale z dnia 25 listopada 2005 r., III CZP 59/05, (OSNC 2006, nr 5, poz. 79), w której odnosząc się do występujących w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności w omawianej kwestii, w oparciu o szczegółową analizę kolejnych ustaw regulujących przekazanie gospodarstwa rolnego następcy (w tym także ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.) i poszerzoną argumentację odwołującą się do zasad i przepisówprawa rodzinnegoregulujących ustrój majątkowy małżeński w kształcie nadanym ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r., zmieniającąkodeks rodzinny i opiekuńczyprzyjął, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzinnastępcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, należy do majątku wspólnego małżonków.
Należy podnieść, że uczestnik w apelacji nie kwestionował przyjętego przez Sąd Rejonowy sposobu podziału zabudowanej części nieruchomości rolnej oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)o powierzchni 2000 m2, nie wypowiedział się w tej kwestii. Sąd Okręgowy uznał wobec tego, że uczestnik nie sprzeciwia się dokonaniu podziału budynku i siedliska w sposób wskazany w postanowieniu przez Sąd I instancji. Ponadto Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu sposobu podziału budynku i siedliska doszedł do wniosku, iż podział taki nie będzie sprzeczny z przepisami ustawy lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. Działka na której znajduje się siedlisko jest duża, została tak podzielona, że każda ze stron będzie miała dostęp do budynków zarówno mieszkalnych jak i gospodarczych, które mają jej przypaść w wyniku podziału. Ponadto każda ze stron otrzyma budynek mieszkalny stanowiący odrębną własność wraz z gruntem na którym są posadowione budynki. Należy zwrócić uwagę, że zakres prac i rodzaj przeróbek, który ma wykonać wnioskodawczyni nie jest rozległy. Dzięki takiemu podziałowi będzie można racjonalnie korzystać z budynków posadowionych na nieruchomości, potrzeby mieszkaniowe stron zostaną zaspokojone, również będzie możliwe prowadzenie przez każdą ze stron gospodarstwa rolnego. Ponadto skoro dochodzi do zniesienia współwłasności przez podział w naturze to należy uznać, że ewentualne dopłaty do udziału o ile wystąpią będą niewielkie, nie obciążające nadmiernie stron. Dlatego też Sąd Okręgowy uznał, za usprawiedliwiony przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu sposób podziału siedliska.
Mając na uwadze wszystko powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako nieuzasadnioną.