Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 925/15
Data wyroku: 2015-10-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Bartkowiak

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Hanna Bartkowiak
Protokolant:  apl. sędz.A. N.
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w PoznaniuH. P.
po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r.
sprawyT. G.
oskarżonego zart. 226 § 1 kkiart. 190 § 1 kkiart. 224 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Szamotułach
z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt II K 293/15
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Szamotułach do ponownego rozpoznania.
H. B.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 lipca 2015 r. wydanym na posiedzeniu i uwzględniającym wniosek prokuratora zart. 335 k.p.k., Sąd Rejonowy w Szamotułach uznał oskarżonegoT. G.za winnego tego, że w dniu 15 lutego 2015 r. weW.województwo(...), znieważył umundurowanych funkcjonariuszy Policji tj. st.S..B. P.oraz post.T. O.podczas i w związku z wykonywaniem przez nich obowiązków służbowych używając pod ich adresem słów wulgarnych oraz powszechnie uznawanych za obelżywe, ponadto kierował groźby bezprawne pozbawienia życia, wymienionym funkcjonariuszom policji przy czym groźba ta wzbudziła u zagrożonych realną obawę spełnienia oraz używając siły fizycznej zmuszał st. sierż.B. P.oraz post.T. O.do zaniechania prawnych czynności, podczas wykonywania czynności służbowych, w ten sposób, że szarpał się, zapierał rękoma i nogami, tj. przestępstwa zart. 226 § 1 k.k.iart. 190 § 1 k.k.iart. 224 § 2 k.k.w związku zart. 11 § 2 k.k.i za to na podstawieart. 224 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 3k.k. w zw. zart. 58 § 3 k.k.wymierzył mu karę 100 stawek dziennych ustalając wysokość jedne stawki na 20 zł (punkt 1 wyroku).
Na podstawieart. 627 k.p.k.i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 197 r. o opłatach w sprawach karnych, w punkcie 2 wyroku zasądzono od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa zwrot kosztów sądowych w kwocie 124,41 zł i wymierzono mu opłatę w kwocie 100 zł (punkt 2).
Od powyższego rozstrzygnięcia apelację złożył prokurator, zaskarżając wyrok w części dotyczącej kary na korzyść oskarżonego i zarzucił:
-obrazę prawa materialnego –art. 4 § 1 k.k.poprzez wymierzenie oskarżonemu kary na podstawieustawy – Kodeks karnyw brzmieniu z daty popełnienia przez niego przestępstwa zamiast na podstawieustawy – Kodeks karnyw brzmieniu z chwili orzekania, w sytuacji, gdy ustawa w brzmieniu z daty popełnienia przez oskarżonego przestępstwa nie była dla niego względniejsza.
Powołując się na powyższy zarzut, oskarżyciel wniósł o zmianę wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze, poprzez zastosowanie jako podstawy skazaniaT. G.art. 224 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.w zw. zart. 37a k.k.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna, albowiem zainicjowała dokonanie kontroli instancyjnej, w wyniku której Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone orzeczenie. Jednakże kasatoryjne rozstrzygnięcie Sądu II instancji nastąpiło z innych powodów, aniżeli zarzuty postawione w środku odwoławczym.
Skarżący podniósł bowiem w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie podstawy prawnej wymiaru kary. Tymczasem w ocenie Sądu Odwoławczego błąd ten rzeczywiście wystąpił, jednak wystąpił on obok poważniejszego uchybienia, które powodowało, że orzeczenie to nie mogło zostać utrzymane w mocy w żadnej części. W postępowaniu przed Sądem I instancji doszło bowiem do naruszeniaart. 343 § 7 k.p.k.w zw. zart. 335 § 1 k.p.k.Dlatego też Sąd, dostrzegłszy takie uchybienie, działając na mocyart. 440 k.p.k.zdecydował się na uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów uznając, iż utrzymanie go w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe.
Zważyć należy, iż możliwość wydania wyroku skazującego w trybie konsensualnym, w jakim zapadło zaskarżone orzeczenie, uzależniona jest od spełnienia szeregu przesłanek, wskazanych wart. 335 k.p.k.Warunkiemsine qua nondla uwzględnienia wniosku prokuratora przez sąd jest to, aby okoliczności popełnienia przestępstwa nie budziły wątpliwości. Dopiero przy nabraniu przekonania, że w sprawie wystąpiła ta przesłanka, sąd rozpoznający sprawę winien przystąpić do badania pozostałych warunków, w tym sprawdzenia, czy w wyniku uwzględnienia wniosku zostaną osiągnięte cele postępowania.
Trzeba w pełni podzielić wyrażone w judykaturze stanowisko, że związanie sądu treścią wniosku prokuratora nie może prowadzić do bezkrytycznego jego powielania w wydawanym bez przeprowadzenia rozprawy wyroku, bowiem sąd powinien baczyć nie tylko na to, czy wniosek nie jest wadliwy w kontekście poczynionych uzgodnień, ale także na to, czy nie narusza faktów wynikających ze zgromadzonych dowodów, czy ewentualnie zasad wymiaru kary(vide: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2013 r., sygn. I KZP 5/2013, Biul.SN 2013/9/16).Występowanie wątpliwości, dotyczących okoliczności dokonania czynu, będzie podstawą nieuwzględnienia przez sąd wniosku prokuratora także w razie stwierdzenia popełnienia innego przestępstwa, niż to, które zostało zarzucone w akcie oskarżenia(vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV KK 79/15, LEX nr 1681892). Skazanie bez przeprowadzenia rozprawy musi zostać poprzedzone gruntownymi badaniami wszystkich kryteriów dopuszczalności takiego wniosku. Skierowanie wniosku prokuratora w trybieart. 335 § 1 k.p.k.nie zwalnia bowiem sądu od obowiązku kontroli jego formalnej i materialnej poprawności, a zakresem tej weryfikacji winna zostać objęta nie tylko kwestia bezbłędności postulowanych przez prokuratora rozstrzygnięć, ale także to, czy okoliczności popełniania przestępstwa nie budzą wątpliwości(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2014 roku, sygn. III KK 381/14, LEX nr 1621350).
Biorąc pod uwagę treść powyższych judykatów należało dojść do przekonania, że uwzględnienie wniosku zart. 335 k.p.k.w formule zaproponowanej przez prokuratora odbyło się w niniejszej sprawie z obrazą 343§ 7 k.p.k.Sąd bowiem nie przeanalizował dogłębnie zaproponowanej przez oskarżyciela kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego, bezrefleksyjnie przenosząc ją do części dyspozytywnej wyroku. Analiza materiału dowodowego prowadzi tymczasem do wniosku, że prezentowana przez prokuratora w akcie oskarżenia kwalifikacja jest co najmniej dyskusyjna. Obiekcje te są na tyle poważne, że nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, iż okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a tym samym, iż w sprawie istniały podstawy do uwzględnienia wniosku prokuratora o skazanie bez rozprawy. Stwierdzając takie uchybienie, Sąd winien rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych zgodnie zart. 343 § 7 k.p.k.
Jak wynika z akt sprawy, zarzucany oskarżonemu czyn zakwalifikowany został przez prokuratora, a następnie przez Sąd Rejonowy, jako występek zart. 226 § 1 k.k.iart. 190 § 1 k.k.iart. 224 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.Taka kwalifikacja prawna budzi wątpliwości Sądu Odwoławczego.
Z ustalonego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że w trakcie zdarzenia oskarżony najpierw znieważał funkcjonariuszy, zapierał się nogami i rękami, wyrywał się i szarpał, a następnie groził policjantom pozbawieniem życia. Wszystkie te działania miały mieć miejsce w reakcji na przystąpienie przez funkcjonariuszy Policji do dokonania czynności służbowych.
Analiza znamion występku zart. 224 § 2 k.k.prowadzi do wniosku, że przemoc lub groźba bezprawna są sposobami działania sprawcy, zmierzającymi do celu, jakim jest zaniechanie czynności służbowych. Definicja groźby bezprawnej została określona wart. 115 § 12 k.k.i jest nią zarówno groźba o której mowa wart. 190 § 1 k.k., jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej. Jak wynika z utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, przepisart. 224 § 2 k.k., inaczej niżart. 190 § 1 k.k., jako znamienia przestępstwa nie traktuje przy tym zaistnienia u adresata groźby obawy jej spełnienia(vide: wyrok SN z dnia 06.06.2011 r., VI KK 128/11, Lex nr 897778). Natomiast, co ważne, sprawca przestępstwa o znamionach określonych w przepisieart. 224 § 2 k.k.musi działać w zamiarze bezpośrednim, na co wskazuje cel stosowanej przemocy lub groźby bezprawnej.
Tymczasem Sąd Rejonowy uznał, iż oskarżony swoim zachowaniem wypełnił jednym czynem znamionaart. 224 § 2 k.k.iart. 190 § 1 k.k., a takżeart. 226 § 1 kk, przy czym co do podstaw przyjęcia tego ostatniego przepisu nie ma żadnych wątpliwości. Próżno przy tym szukać wskazówek dla wytłumaczenia takiego toku rozumowania Sądu w uzasadnieniu wyroku. Nie jest bowiem zrozumiałe dlaczego na stronie 4 uzasadnienia najpierw wyjaśnia on na czym polega czyn zart. 224 k.k., następnie czym charakteryzuje się czyn zart. 190 k.k., aby następnie przejść do omówienia definicji groźby bezprawnej. Rodzi to wątpliwość o tyle istotną, że nie jest zrozumiałe czy groźby stosowane wobec funkcjonariuszy Sąd I instancji traktuje jako odrębne przestępstwo, czy jednak jako groźby bezprawne stanowiące element czynności sprawczej zart. 224 § 2 k.k.
Należy zaznaczyć, że nie ma przeszkód materialnoprawnych, aby rozważać odpowiedzialność karną sprawcy za dwa czyny: zart. 224 § 2 k.k., a następnie 190§ 1 k.k.Taka sytuacja wystąpić bowiem może w przypadku, gdy sprawca najpierw stosuje przemoc lub groźbę bezprawną celem zaniechania czynności służbowej przez funkcjonariusza publicznego albo osobę do pomocy mu przybraną, a następnie, w pewnym odstępie czasu, np. już po skutecznym dokonaniu takich czynności, kieruje pod adresem tych samych pokrzywdzonych groźby karalne. W takiej sytuacji istotnie można by podjąć próbę zakwalifikowania takich zachowań jako dwóch czynów - jednego zart. 224 § 2 k.k., zaś drugiego zart. 190 § 1 k.k.Jednakże z ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego nie wynika, aby można było wyraźnie oddzielić takie zachowania oskarżonego. Przeciwnie, z zeznań funkcjonariuszy Policji wypływa wniosek, iż groźby były przez oskarżonego kierowane w toku interwencji i miały na celu uniemożliwienie dokonania przez policjantów czynności służbowych w postaci zatrzymania. Wiele wskazuje na to, że oskarżony nie działał z zamiarem wywołania u funkcjonariuszy uzasadnionej obawy pozbawienia życia, a kierowane wobec nich groźby były jedynie środkiem do celu, jakim było uniemożliwienie dokonania interwencji.
Taki stan rzeczy skłaniać powinien Sąd I instancji do rozważenia eliminacji z kwalifikacji prawnejart. 190 § 1 k.k.Sam Sąd Rejonowy wskazał na definicję groźby bezprawnej, którą jest również groźba zart. 190 § 1 k.k.Choć jak wskazano wyżej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla przypisania przestępstwa zart. 224 § 2 k.k.nie jest wymagane wywołanie stanu uzasadnionej obawy. Jednakże zdaniem Sądu Okręgowego, jeżeli taki stan już wystąpił, to nie oznacza to, że należy kwalifikację uzupełniać oart. 190 § 1 k.k.Przeczy temu definicja groźby bezprawnej wskazana wart. 115 § 12 k.k., gdzie ustawodawca wyraźnie stanowi, że groźbą taką jestzarówno groźba, o której mowa wart. 190jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej. Oznacza to, że przestępstwo zart. 224 § 2 k.k., pozostaje w niewłaściwym (pomijalnym) zbiegu z występkiem zart. 190 § 1 k.k.(vide: A. Barczak-Opustil, Komentarz do art. 224, (w:) A. Zoll (red.), Kodeks karny. Komentarz, Tom II, Zakamycze 2006, LEX Omega).
Wskazać również należy, iż zastosowana przez Sąd I instancji kwalifikacja prawna, jak i opis przypisanego oskarżonemu czynu, rodzi wątpliwości tym większe, iż w uzasadnieniu Sąd nie wskazał, na jakiej podstawie uznał, że obawa funkcjonariuszy spełnienia gróźb przez oskarżonego była uzasadniona, co jest przecież przy przestępstwie zart. 190 § 1 k.k.rzeczą kluczową. Budzi wątpliwości zresztą, czy stan takiej obawy rzeczywiście mógł u funkcjonariuszy Policji w tych konkretnych okolicznościach wystąpić. Oskarżony był pod wpływem alkoholu i awanturował się, jednak trudno przypuszczać, by dwóch funkcjonariuszy Policji, uzbrojonych, z przewaga fizyczną, miało obawiać się jednego mężczyzny, który wykrzykuje do nich obelgi i groźby. Doświadczenie zawodowe Sądu Okręgowego wskazuje, że takie sytuacje są dla funkcjonariuszy Policji codziennością, a mnogość podobnych sytuacji przy wykonywaniu obowiązków służbowych pozwala podać w wątpliwość, czy rzeczywiście mieli oni powody, aby obawiać się spełnienia gróźb.
Nad tymi wszystkimi problemami Sąd Rejonowy jednakże się nie zastanowił, transponując opis czynu wskazanego w akcie oskarżenia do wyroku w całości, nie podając przy tym w uzasadnieniu wyroku motywów, jakie skłoniły go do przyjęcia takich twierdzeń, w szczególności kumulatywnej kwalifikacji zart. 224 § 2 k.k.iart. 190 § 1 k.k.
Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok w całości, a sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Szamotułach do ponownego rozpoznania.
Nie przesądzając w tym momencie jeszcze kwestii sprawstwa i winy oskarżonego, należy wskazać, że Sąd I instancji zobowiązany będzie do rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych, przeprowadzając postępowanie dowodowe w całości. Następnie zaś, w oparciu o wyprowadzone na jego podstawie ustalenia faktyczne, powinien dokonać oceny zachowania oskarżonego w świetle norm prawa karnego materialnego, dążąc do wyjaśnienia wątpliwości, jakie wystąpiły w niniejszej sprawie. W szczególności, w zależności od rezultatów postępowania dowodowego, winien dokładnie zbadać zaproponowaną przez oskarżyciela kwalifikację prawną czynu, rozważając zasadność usunięcia z niejart. 190 § 1 k.k.i dokonać stosownej korekty opisu przypisanego oskarżonemu czynu.
Na marginesie zwrócić należy również uwagę Sądowi I instancji, aby rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, dokładnie zanalizował treść obecnie obowiązujących przepisów ustawy karnej procesowej, jak i materialnej, w szczególności biorąc pod uwagę zmiany wprowadzone ustawą z dnia 27 września 2013 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247 ze zm.) oraz ustawą z dnia 20 lutego 2015 r.( Dz. U. z 2015 r., poz. 396), a także zawarte w nich przepisy intertemporalne. Nie uszło uwadze Sądu Okręgowego, że to błędne zastosowanie uchylonego jużart. 58 § 3 k.k.przez Sąd Rejonowy skłoniło prokuratora do wywiedzenia apelacji w niniejszej sprawie, a Sąd Okręgowy dostrzegł z urzędu, iż również przepisy ustawy karnej procesowej zostały zastosowane niewłaściwie. W szczególności Sąd wydał postanowienie na posiedzeniu o uznaniu za ujawnione wszystkich dowodów wymienionych w akcie oskarżenia na podstawieart. 343 § 4 k.p.k.Tymczasem, procedując 2 lipca 2015 r., czyli po wejściu w życie znowelizowanych przepisów, winien mieć na uwadze, że przepisart. 343 § 4 k.p.k.nie zawiera już w swojej treści odesłania do odpowiedniego przepisu 394k.p.k., traktującego o uznawaniu za ujawnione dokumentów dołączonych do aktu oskarżenia. Ponadto, pokrzywdzeni, jakkolwiek zawiadomieni o posiedzeniu, nie zostali pouczeni o przysługującym im na gruncie nowych przepisów uprawnieniu do złożenia sprzeciwu (art. 343 § 2 k.p.k.). W doktrynie wskazano tymczasem, a Sąd Okręgowy pogląd ten podziela, że skoro przepis dający możliwość wyrażenia sprzeciwu zawartego w trybie konsensualnym obowiązuje na zasadzie bezpośredniego stosowania ustawy nowej od 1 lipca 2015 r., to mimo tego, że wniosek zart. 335 k.p.k.złożony był wcześniej, sąd zobowiązany jest nie tylko do zawiadomienia o terminie posiedzenia, ale również o prawie do złożenia sprzeciwu (tak: W. Wróbel, Aktualne problemy intertemporalne okresu przejściowego po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustawy – część I, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2015, nr 4, s. 12). Oczywiście, powyższe niedociągnięcia nie mają już ważkiego znaczenia w kontekście kasatoryjnego charakteru orzeczenia Sądu Okręgowego, w szczególności wobec uznania, iż w sprawie niniejszej nie są spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku zart. 335 k.p.k.Jednakże Sądowi Rejonowemu należało zwrócić uwagę na dostrzeżone uchybienia związane ze stosowaniem przepisów intertemporalnych, tak aby w przyszłości nie miały już one miejsca.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku.
H. B.