Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1699/14
Data wyroku: 2015-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Rudnicki, Tadeusz Nowakowski, Iwona Biedroń
Słowa kluczowe: Wynagrodzenie Za Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 k.c., art. 225 k.c., art. 6 k.c., art. 385 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 1699/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Tadeusz Nowakowski
Sędziowie: SSA Iwona Biedroń
SSO del. Krzysztof Rudnicki (spr.)
Protokolant: Beata Grzybowska
po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaB. K.iE. K.
przeciwkoGminieJ.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt I C 246/13

1
oddala apelację;

2
zasądza od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej 2.700 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym dnia 15.11.2002 r. powodowieB. K.iE. K.wnieśli o zasądzenie od pozwanej GminyJ.77.086,90 zł wynagrodzenia za bezumowne korzystanie zdziałki nr (...)w okresie listopad 2002-listopad 2012.
Pozwana GminaJ.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Zarzuciła przedawnienie roszczenia powodów, nieudowodnienie wysokości stawki za rzekome bezumowne korzystanie zdziałki nr (...), a także podniosła, że nie korzystała i nie korzysta z tejże działki.
Wyrokiem z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I C 246/13, Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze oddalił w całości powództwo i zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej 3.617 zł kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne.

B. K.prowadził od 4 marca 1985 r. prywatnąfirmę budowlaną (...). Firma powoda zajmowała się również produkcją i sprzedażą materiałów budowlanych oraz obrotem nieruchomościami.B. K.wykonywał działalność gospodarczą wJ.iK.. Od 27 stycznia 1999 r.B. K.figurował w rejestrze ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta wJ.. Od 1 lutego 1999 r.B. K.rozpoczął działalność gospodarczą, której przedmiotem byłaadministracja (...). Powód został poinformowany przez Urząd MiejskiwJ., że nadziałce nr (...)przyulicy (...)wJ.należy zapewnić odpowiednią liczbę miejsc postojowych dla samochodów użytkowników stałych i przebywających okresowo. Na mocy decyzji z 1 kwietnia 1999 r.
Zakład (...)wJ.otrzymał pozwolenie na użytkowanie nawierzchni drogowychul. (...)wJ.na odcinku od skrzyżowania zul. (...)do osiedla(...)orazul. (...)z wyłączeniem odcinka o długości 50 m do ulicy projektowanej(...).
W latach 2008-2014 między stronami było prowadzone postępowanieo sygn. akt I C 493/11, w którym powodowie wystąpili przeciwko Gminie
J.o zapłatę kwoty 34.776 zł wraz z ustawowymi odsetkami od1 października 2002 r. za bezumowne korzystanie z nieruchomości −działki nr (...)w latach 1995-2001. W toku postępowania zapadły cztery wyroki Sądów.W orzeczeniu kończącym postępowanie z 20 lutego 2014 r. Sąd OkręgowywJ.oddalił powództwo. W toku postępowania o sygn. akt I C 493/11 Sąd ustalił, żeE. K.iB. K.są użytkownikami wieczystymidziałki nr (...)o powierzchni 161 m(

    2), która stanowi własność Gminy
J.. Działka powstała poprzez podziałdziałki nr (...)o powierzchni9 490 m(

    2)nadziałki nr (...).Działka nr (...)sąsiaduje z działką zabudowaną budynkamiosiedla (...). W piśmie z 16 maja 1994 r.powód zwrócił się do Wydziału Architektury Urzędu Miejskiego wJ.,o zatwierdzenie planu realizacyjnego i wydanie pozwolenia na budowęosiedla mieszkaniowego(...)przyul. (...)wJ..B. K.zawarł 12 września 1995 r. z Urzędem Miejskim wJ.umowę, zgodnie z którą Urząd zobowiązał się zrefundować koszt budowy odcinka drogi komunalnej na osiedlu(...), który umożliwi dojazd do osiedla mieszkaniowego(...). Powód zobowiązał się wykonać przedmiot umowyz materiałów własnych. W piśmie z 13 grudnia 1995 r. Urząd Miejski wJ.na mocydecyzji nr (...)zatwierdził projekt budowlany wykonany przezZIM-J., składający się z planu zagospodarowania terenu, rozwiązań drogowych i odwodnienia ulic oraz projektu oświetlenia ulicy. Osiedle zostało wybudowane przezfirmę budowlaną (...),która wyznaczyła również nadziałce (...)zgodnie z obowiązkiem inwestora krawężnikami miejsca parkingowe dla mieszkańców osiedla i utwardziła ten teren wraz z terenem drogi.B. K.był inwestorem osiedla mieszkaniowego(...)na(...)wJ.i w związku z tym spoczywały na nim obowiązki związane z jego realizacją. Zgodnie z planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego(...)do obowiązków obciążających powoda należało między innymi urządzenie określonej ilości miejsc postojowych w celu zaspokojenia potrzeb mieszkańców budowanego osiedla. Miejsca postojowe zostały na zlecenie powoda zaprojektowane między innymi nadziałce (...). Zgodnie z planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego(...)na(...)wJ.część miejsc postojowych zaprojektowanych na zlecenie powoda została zaprojektowana na działce gruntu należącej do GminyJ.. Urząd MiejskiwJ.uzyskał pozwolenie na budowę drogi komunalnej − odcinka
  ul.(...)oraz(...)do skrzyżowania z ulicą(...)na terenie
(...)wJ.. W 1995 r., podczas wykonywania drogi publicznej na osiedlu przezMiejskie Przedsiębiorstwo (...)na zlecenieGminyJ.polegającym na wylaniu asfaltu, asfalt położono również na wyznaczonym krawężnikami miejscu na parking na wskazanej działce powodanr(...), wykonując tenże parking. Wobec faktu, iż samochody parkują tamw poprzek do kierunku ulicy, znajdują się one po części na tereniedziałki nr (...),a po części na terenie innej działki, stanowiącej pas drogowy i należącej do gminyJ.. Plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego(...)
(...)przewidywał taki sposób parkowania, tj. prostopadle do drogi publicznej. Pismemz 1 października 2002 r., adresowanym do Prezydenta MiastaJ.B. K.zaproponował wykupieniedziałki nr (...)przez Gminę
J.za kwotę 18 551 zł. Do wykupu ostatecznie nie doszło. Urząd MiastaJ.odebrał odcinek drogi komunalnej(...)z rąk firmy
(...)24 lipca 1995 r.
Wspólnota Mieszkaniowaul. (...)wJ.zapłaciłaB. K.iE. K.za bezumowne korzystaniezdziałki nr (...)(obejmującej miejsca postojowe) orazdziałki nr (...)w okresieod 1998 r. do grudnia 2006 r., wg stawki 1,20 zł za 1 m2, nieruchomości miesięcznie. Rozliczenie potwierdzono pisemnym oświadczeniem sporządzonym 17 listopada 2006 r. Miejsca postojowe nadziałce nr (...)usytuowane wzdłuż ulicy nie są ogrodzone, lecz ogólnodostępne.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że zebranyw sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uwzględnienie dochodzonego przez powodów roszczenia.
Wskazał, że bezspornie ustalono prawo użytkowania wieczystego gruntu powoda oznaczonego ewidencyjnie numerem(...)oraz fakt wykonania po części na przedmiotowej działce miejsc postojowych wzdłuż budynku wybudowanego przez firmę powoda, natomiast kwestie sporne między stronami dotyczyły korzystaniaz nieruchomości przez pozwaną, zasadności i wysokości stawki za bezumowne korzystanie z gruntu, a także zasadności podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia.
Zgodnie zart. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej − trzy lata. Niewątpliwie w 1995 r., podczas wykonywania drogi publicznej na osiedlu przezMiejskie Przedsiębiorstwo (...)na zlecenie GminyJ., wylano asfalt na wyznaczonym krawężnikami miejscu na parking również na działce powoda oznaczonej numerem(...), wykonując tenże parking. Sąd Okręgowy miał na względzie, że okoliczności te miały miejsce w 1995 r., a zatem roszczenie powodów w tym zakresie za korzystanie z ich nieruchomości przez pozwaną uległo przedawnieniu na podstawieart. 118 k.c.
Zgodnie zart. 6 § 2 k.p.c.strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko. Jak stanowiart. 251 k.c., do ochronypraw rzeczowychograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Zgodnie zart. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo,z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).Z analizy przedłożonych przez powodów pism procesowych wynika, że domagają się od pozwanej zapłaty za korzystanie z ich nieruchomości w okresie od listopada2002 r. do listopada 2012 r. W złożonej przez pozwaną odpowiedzi na pozew podniosła ona, że po wykonaniu prac w 1995 r. nie korzystała z nieruchomości powodów. W kolejnym piśmie procesowym złożonym na wezwanie Sądu17 lutego 2014 r. powodowie nie odnieśli się do zarzutu pozwanej dotyczącego okoliczności, że nie korzystała zdziałki oznaczonej numerem (...)po 1995 r. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że powodowie nie stawili się na żadnej z dwóch kolejnych rozpraw, jakie miały miejsce 5 maja i 6 października 2014 r., aby odnieść się do zarzutu pozwanej.B. K.iE. K.nie wykazali inicjatywy dowodowej w tym zakresie, a z przedstawionych przez powodów pismnie wynika, aby w okresie od listopada 2002 r., do listopada 2012 r. strona pozwana korzystała z działki powodów. Bacząc na treśćart. 6 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy uznał, że powodowie nie przytoczyli dowodów na poparcie swoich zarzutów, które okazały się bezpodstawne.
Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie I wyroku.
Natomiast orzeczenie o kosztach znalazło uzasadnienie w treściart. 98 k.p.c.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyli powodowie.
Zarzucili bezzasadne uznanie roszczenia za przedawnione, pominięcie złożonych w sprawie dowodów z dokumentów, pominięcie istotnej okoliczności,że pozwana potwierdziła fakt zajęcia gruntu, dokonując podziału działki powoda na własny koszt.
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżący podnieśli, że pozew nie dotcyzył zabudowy działki, a tylkoi wyłącznie odszkodowania za bezumowne korzystanie z tej działki po jej zabudowie w okresie budowy od dnia 20.11.1995 r. do dnia 14.12.1998 r. Zarzucili,że Sąd pierwszej instancji nie zapoznał się dostatecznie z aktami sprawy I C 493/11i pominął znajdujące się w tych aktach dokumenty.
Skarżący wskazali, że nie może być mowy o przedawnieniu roszczenia, które cały czas istnieje w związku z tym, że istnieje cały czas parking wybudowany na własności powodów bez ich zgody i wiedzy. Skoro pozwana otrzymała wezwaniez dnia 18.09.2000 r., to nie minął żaden termin przedawnienia.
Podnieśli, że na ich działce znajduje się ulica komunalna, a także,że udowodnili dokumentacją, jak wygląda parking miejski.
W odpowiedzi na apelację pozwana Gmina wniosła o jej oddaleniei zasądzenie od powodów kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowei poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjął za własne.
Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanych mu uchybień w prowadzeniu postępowania dowodowego, w szczególności w zakresie wiarygodnościi mocy dowodowej dokumentów, na jakie powołali się powodowie. SądOkręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące liczne dokumenty przedstawione przez obie strony, a także zawarte w aktach I C 493/11, poddał jej ocenie i na tek podstawie poczynił ustalenia faktyczne. Prawidłowość tychże ustaleń nie może zostać skutecznie zakwestionowana. Sąd Okręgowy ustalił, w jakich okolicznościach doszło do przeprowadzenia robót drogowych nadziałce nr (...)i jakie czynności podejmowały obie strony. Z kolei materiał dowodowy nie dawał Sądowi pierwszej instancji dostatecznych podstaw do ustalenia, iż pozwana Gminaw okresie objętym żądaniem pozwu korzystała ze spornej działki w sposób uzasadniający żądanie od niej wynagrodzenia.
Trafnie Sąd Okręgowy doszedł do wniosku o bezzasadności zgłoszonego przez powodów roszczenia, aczkolwiek za częściowo błędną należy uznać ocenę przedawnienia tego roszczenia.
Powodowie wskazali w pozwie, iż domagają się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie zdziałki nr (...)w okresie listopad 2002-listopad 2012. Wobec tak zakreślonej podstawy faktycznej powództwa zbędne były rozważania sądu pierwszej instancji dotyczące działań podejmowanych przez pozwaną w 1995 r. Z uwagi na wniesienie pozwu w dniu 15.11.2012 r. za przedawnione można uznać roszczenie powodów dotyczące wyłącznie okresu sprzed 15.11.2002 r. czyli 10 lat przed wniesieniem pozwu. Roszczenie zgłoszone w pozwie podlega ogólnemu10-letniemu terminowi przedawnienia zart. 118 k.c.
Jednakże bezpodstawności zarzutu przedawnienia roszczenia nie oznacza słuszności twierdzenia powodów o przysługiwaniu im w stosunku do pozwanej roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie zdziałki nr (...). Brak było podstaw do uwzględnienia tego żądania z trzech zasadniczych przyczyn.
Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, powodowie nie wykazali, na czym miałoby polegać korzystanie przez pozwaną zdziałki nr (...)w okresie objętym pozwem. Po roku 1995 pozwana nie podejmowała żadnych działań w stosunku do tego gruntu, które usprawiedliwiałyby twierdzenie o istnieniu po jej stronie zobowiązania wobec powodów do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z gruntu bez tytułu prawnego. Powodowie nie ustosunkowali się do twierdzeń i zarzutów pozwanej zawartych w odpowiedzi na pozew, wobec czego mając na uwadze wyniki całej rozprawy Sąd Okręgowy uznał wskazane okoliczności za nieudowodnione. Zgodnie zart. 6 k.c.ciężar dowodu we wskazanym zakresie obciążał powodówi z tego obowiązku powodowie nie wywiązali się. Powoływane przez powodóww pozwie, a także w apelacji, dowody z dokumentów dotyczyły okresu i zdarzeń wcześniejszych, niż okres objęty żądaniem pozwu, wobec czego pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Jeżeli chodzi o wnioski dowodowe zawarte w apelacji, podlegały one oddaleniu na podstawieart. 381 k.p.c., zgodnie z którym sąd może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Powodowie nie uzasadnili, dlaczego dowody przedstawione w apelacji nie mogły zostać zgłoszone wcześniej. Niezależnie od tego również zgłaszane w apelacji okoliczności odnosiły się do wcześniejszego okresu niż objęty żądaniem pozwu. Fakty podziału działki na zlecenie pozwanej Gminy oraz wymiany korespondencji dotyczącej odkupienia działki nie dają podstawy do ustalenia, że pozwana Gmina zajmujedziałkę nr (...)w sposób dający powodom prawo do żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Fakt istnienia na tej działce parkingu ogólnodostępnego stanowiącego część przebiegającej obok drogi publicznej nie może uzasadniać ustalenia, że pozwana Gmina w taki właśnie sposób korzysta z nieruchomości, wobec czego miałaby być zobowiązana do uiszczania na rzecz powodów wynagrodzenia. Osobami korzystającymi z parkingu są osoby, które pozostawiają na nim pojazdy,a nie pozwana Gmina.
Drugą zasadniczą dla rozstrzygnięcia okolicznością, która nie została jednak przez Sąd Okręgowy należycie wyeksponowana, jest fakt, iż pomiędzy stronami toczyło się wcześniej postępowanie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanieprzez pozwaną ze spornej działki w okresie wcześniejszym. Prawomocnym wyrokiemz dnia 20 lutego 2014 r., II Ca 11/14, Sąd Okręgowy w Jeleniej Górzezmienił poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego z dnia 19 czerwca 2013 r.,I C 493/11, w ten sposób, że oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku z dnia20 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wskazał, że nie można przypisać pozwanej władztwa nad działką stanowiącego samoistne posiadanie, które uzasadniałoby zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia. Wskazał też, że nie mogą być przedmiotem posiadania tzw. dobra publiczne przeznaczone do korzystania przez nieograniczoną liczbę osób, jak place i drogi publiczne. Sąd Apelacyjny pogląd ten w pełni podziela.
Zgodnie zart. 365 § 1 k.p.c.prawomocne orzeczenie wiąże strony, sąd, który je wydał, oraz inne sądy, inne organy państwowe i organy administracji publicznej.
Skoro zostało prawomocnie przesądzone, iż powodom nie przysługuje prawo do żądania od pozwanej wynagrodzenia za bezumowne korzystanie ze spornego gruntu w okresie wcześniejszym, a nie zaszły żadne zmiany okoliczności faktycznych, wskazujące na korzystanie przez pozwaną z działki pozostającejw użytkowaniu wieczystym powodów, to za bezzasadne należy uznać roszczenie powodów o wynagrodzenie za korzystanie z działki za dalszy okres objęty kolejnym pozwem. Kwestia zasadności takiego żądania została już bowiem prawomocnie rozstrzygnięta.
Trzecią okolicznością mającą istotne znaczenie w sprawie jest ocena relacji pomiędzy powodami a pozwaną Gminą. Powodowie są użytkownikami wieczystymidziałki nr (...)stanowiącej własność GminyJ.. Roszczenieo wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości na podstawieart. 224 § 2 k.c.iart. 225 k.c.(prawno-rzeczowe) przysługuje właścicielowi nieruchomości przeciwko jej posiadaczowi, może też przysługiwać użytkownikowi wieczystemu przeciwko posiadaczowi będącemu osobą trzecią. Natomiast roszczenia takie nie mogą być zgłaszane przez użytkownika wieczystego przeciwko właścicielowi rzeczy. Osoby te związane są bowiem umownym stosunkiem prawnym użytkowania wieczystego. Roszczenia z tytułu korzystania przez właściciela z gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste z pominięciem użytkownika wieczystego mogłoby być rozpatrywane wyłącznie w kategoriach naruszenia umowy użytkowania wieczystego, a na takie okoliczności powodowie nie powołali się.
Reasumując Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, iż apelacja powodów nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, wobec czego orzekł o jej oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Natomiast na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.pozwanejjako wygrywającej postępowanie apelacyjne przysługuje zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 2.700 zł ustalonych zgodnie z§ 6 pkt 6w zw.z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).
MR-K