Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 411/15
Data wyroku: 2015-08-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Czaja, Krystyna Smaga, Małgorzata Pasek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 411/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 sierpnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Czaja (spr.)

Sędziowie:

SA Krystyna Smaga
SA Małgorzata Pasek

Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2015 r. w Lublinie
sprawyK. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt VIII U 692/14

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
Sygn. akt III AUa 411/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówił ubezpieczonemuK. W.przyznania emerytury w obniżonym wieku, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Od powyższej decyzji odwołał sięK. W.podnosząc, że przez 22 lata pracował w warunkach szczególnych.
Wyrokiem z dnia 20 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i ustaliłK. W.prawo do emerytury od 1 stycznia 2014 r.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących podstawach faktycznych i prawnych.
K. W.,ur. (...), w dniu 10 stycznia 2014 r. złożył wniosek o ustalenie mu prawa do emerytury. Decyzją z 7 lutego 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania mu prawa do emerytury, ponieważ do dnia 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku ubezpieczonego zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oddział wL.ponownie odmówił ubezpieczonemu przyznania emerytury, argumentując, że świadectwo pracy, wystawione przezZakłady (...), nie zawiera informacji, że ubezpieczony nie wykonywał on pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.
Sąd Okręgowy wskazał, że na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony legitymował się łącznie stażem pracy w wymiarze 27 lat, 4 miesięcy i 7 dni, w tym: 27 lata, 3 miesiące okresów składkowych i 1 miesiąc i 7 dni okresów nieskładkowych. Ubezpieczony nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Po ukończeniu szkoły ubezpieczony w okresie od 9 sierpnia 1971 r. do dnia 28.02.1977 r.K. W.był zatrudniony w(...)-Ł.na stanowisku tokarza. Od 8 marca 1977 r. do 9 lutego 2014 r. był zatrudniony wZakładach (...) S.A.W okresie zatrudnienia wZakładach (...)wykonywał pracę na stanowisku klasyfikator, klasyfikator mięsa i żywca, rzeczoznawca ds. klasyfikacji, rzeczoznawca ds. klasyfikacji żywca i mięsa, klasyfikator. Na początku pracy wZakładach (...)zajmował się w terenie skupowaniem trzody i bydła od rolników. Od 1982 r.K. W.rozpoczął pracę na hali zakładów mięsnych. W dziale magazyn żywca pracował średnio dwa razy w miesiącu. Kiedy do tego działu przychodził transport ze zwierzętami, do obowiązków ubezpieczonego należała ocena, czy przywiezione bydło nadaje się na rzeź. Zajmował się badaniem stanu uzębienia zwierzęcia. Uzyskane w ten sposób informacje porównywał z danymi znajdującymi się w dokumentach. Jego praca skoncentrowana była jednakże na hali ubojowej. Do obowiązków ubezpieczonego należało sporządzanie dokumentacji uboju bydła. Bezpośrednio z taśmy uboju musiał odczytać numer z kolczyka zwierzęcia, znajdującego się na zakrwawionym uchu i wykonać specyfikację ubojową. Kiedy po uboju zwierzę znajdowało się na taśmie zajmował się również klasyfikacją mięsa, oceniał jego jakość.K. W.swoją pracę wykonywał bezpośrednio przy ubojowcach, a dokumentację z uboju sporządzał bezpośrednio na hali ubojowej. W razie potrzebyK. W.zastępował również ubojowców przy ich pracy, ponieważ jako rolnik wiedział, jak się zabija zwierzęta. Sporadycznie również zajmował się naganianiem bydła do klatki ubojowej, gdzie zwierzę było ogłuszane. Na takim samym stanowisku razem zK. W.pracowaliB. S.iZ. C.. Praca na hali ubojowej wykonywana była codziennie i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W czasie wykonywania pracy na hali ubojowejK. W.narażony był na możliwość zarażenia się chorobami odzwierzęcymi, ponieważ miał bezpośrednią styczność z mięsem i krwią zwierząt. Zwierzęta te dopiero po przejściu klasyfikacji dokonywanej przezK. W.poddawane były badaniu weterynaryjnemu.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania wnioskodawcyK. W.i świadków:B. S.iZ. C., oceniając je jako spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniające. Przesłuchani w sprawie świadkowie są osobami obcymi dla skarżącego.B. S.iZ. C.byli zatrudnieni z wnioskodawcą wZakładach (...)na analogicznych stanowiskach. Z racji wykonywanych obowiązków pracowniczych, znali oni strukturę organizacyjną i profil działalnościZakładów (...) S.A, a przez wykonywanie pracy z wnioskodawcą, mieli możliwość uzyskania szczegółowej wiedzy co do czynności wykonywanych przez wnioskodawcę na zajmowanym przez niego stanowisku.
Co do zasady Sąd obdarzył wiarą także zgromadzone w toku postępowania dokumenty obrazujące przebieg zatrudnienia wnioskodawcy, gdyż ich rzetelność i prawdziwość nie została skutecznie podważona, a przy tym na dokumentach tych – sporządzanych w większości na bieżąco, tj. równolegle z faktycznym zatrudnieniem wnioskodawcy w konkretnych zakładach pracy – brakowało oznak mogących sugerować brak ich autentyczności.
Odnośnie oceny dowodu z dokumentu w postaci zakresu obowiązków wnioskodawcy na stanowisku klasyfikatora czy rzeczoznawcy do spraw klasyfikacji żywca, Sąd Okręgowy wskazał, że dowód ten służył Sądowi jedynie do ustalenia formalnego, a nie faktycznego zakresu powierzonych wnioskodawcy przez zarządzających zakładem pracy czynności. Przedmiotowy zakres stanowił niewątpliwie dowód tego, że wymieniony dokument został wnioskodawcy przedstawiony do zapoznania się z jego treścią jako formalnie wyznaczający rodzaje działalności typowej dla jego stanowiska. W obliczu jednak zeznań świadków i wnioskodawcy, Sąd ustalił, że dokument ten w istocie nie odpowiadał realnemu zakresowi czynności faktycznie realizowanych przezK. W.na stanowisku klasyfikatora czy rzeczoznawcy ds. klasyfikacji żywca.
Powyższy stan faktyczny został również ustalony w oparciu o przytoczone dowody z dokumentów zawartych w aktach osobowych i aktach organu rentowego, które co do zasady należało obdarzyć wiarą w całości. Zostały one sporządzone w przepisanej formie oraz wydane przez kompetentne osoby w ramach przysługujących im uprawnień.
Sąd Okręgowy stwierdził, że podnoszona przez organ okoliczność, iż w świadectwie pracy wydanymK. W.pracodawca nie zawarł informacji odnośnie rodzaju i charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy w sposób zbieżny z przepisami rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., nie mogła mieć decydującego znaczenia dla ustalenia okresu pracy wykonywanej przez niego w warunkach szczególnych. Każdorazowo konieczne jest bowiem uwzględnienie rodzaju faktycznie powierzonej pracownikowi pracy i ustalenie, czy możliwe jest zakwalifikowanie jej pod którąś z pozycji znajdujących się w wykazie rozporządzenia. Uchybienia formalne pracodawców nie mogą skutkować pozbawieniem ubezpieczonego prawa do należnego mu świadczenia, a uprawnienia do emerytury w wieku wcześniejszym niż ustawowy skorzystać może pracownik, który udowodni, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach, bez względu na to, czy nazwa jego stanowiska jest identyczna do stanowiska opisanego w określonych przepisach.
W niniejszej sprawie kwestią sporną było jedynie ustalenie, czy ubezpieczony spełnia warunek co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszym postępowaniu dowiedziono, że warunek powyższy został spełniony.
W ocenie sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że ubezpieczony w toku spornego okresu zatrudnienia wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szczególnych. W toku postępowania dowodowego fakt ten został potwierdzony zeznaniami świadków, którzy podnosili, że ubezpieczony pracował w pełnym wymiarze godzin przy pracach związanych bezpośrednio z ubojem zwierząt, a tylko sporadycznie w czasie pracy wykonywał inne obowiązki związane z naganianiem zwierząt czy sprawdzaniem uzębienia na magazynie żywca.
Ubocznie Sąd wskazał, że przesłuchani w sprawie świadkowieB. S.iZ. C., którzy wZakładach (...)wykonywali tożsamą, co wnioskodawca pracę otrzymali świadczenie emerytalne z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie jest zasadne w świetle ustalonego stanu faktycznego, na podstawie art. 184 w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. 2013, poz. 1440, ze zmianami) oraz§ 2, 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983, Nr 8, poz. 43, ze zmianami). W dziale X poz. 8 załącznika A do cyt. rozporządzenia wymienione sąprace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt. Jak wynika z ustalone stanu faktycznego, wnioskodawca swoją pracę wykonywał na hali ubojowej, bezpośrednio przy uboju bydła i trzody. Był narażony na urazy mechaniczne, choroby odzwierzęce, miał bezpośredni kontakt z krwią zwierząt. Co prawda stanowiska, które zajmował ubezpieczony takie jak klasyfikator, rzeczoznawca ds. klasyfikacji nie zostały wymienione w zarządzeniu resortowym Nr 16 z dnia 31 marca 1988 r. Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej, jako te które należy uznać za pracę wykonywane w warunkach szczególnych. Zarządzenie to wymienia jedynie stanowiska: ubojowiec, parzacz, jeliciarz, gruczolarz jako taki rodzaj prac.
Sąd podkreślił, że zarządzenia resortowe dookreślające rodzaje prac na poszczególnych stanowiskach, przy których wykonywanie wiąże się z istnieniem szczególnych warunków pozwalających na zrealizowanie uprawnień do emerytury w obniżonym wieku. Zarządzenia resortowe mają więc tylko znaczenie w sferze dowodowej. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej ustalił w podległych i nadzorowanych mu zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową. Jednak w żadnym wypadku brak danego stanowiska w wykazie resortowym nie przesądza, iż nie mogło być ono wykonywane jako praca w warunkach szczególnych.
Odnosząc się natomiast do okoliczności, że nie wszystkie prace jakie wykonywał ubezpieczony odbywały się bezpośrednio przy uboju zwierząt, Sąd Okręgowy wskazał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, żeK. W.naganianie bydła, jak i sprawdzanie stanu uzębienia przywiezionym zwierzętom, wykonywał sporadycznie i czynności te miały charakter uboczny w stosunku do pracy na hali ubojowej.
Wnioskodawca istotnie nie przedłożył w organie rentowym świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, natomiast sąd, w przeciwieństwie do organu rentowego, nie jest związany określonymi środkami dowodowymi.
Skoro zatemK. W.wykonywał prace wymienione w wykazie A, Dziale X pkt 8, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. przez okres ponad 15 lat (od 1982 r. do 31 grudnia 1998 r.) i spełnił pozostałe warunki wymagane tym rozporządzeniem, dotyczące wieku i ogólnego okresu zatrudnienia, przysługuje mu prawo do emerytury na podstawie art. 184 w zw. zart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, od 1 stycznia 2014 r., tj. pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o świadczenie.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił ubezpieczonemu prawo do emerytury od 1 stycznia 2014 r.
Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 184 i art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz § 2 i 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poprzez ustalenie prawa do emerytury osobie niespełniającej przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach; 2/ sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach przez okres wynoszący ponad 15 lat; 3/ naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelacji skarżący organ podniósł, że pomimo, iż w sprawie ustalone zostało, że wnioskodawca w spornym okresie pracował na stanowiskach niewymienionych w przepisach branżowych, a zakład pracy nie potwierdził w świadectwie pracy wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych, Sąd Okręgowy przyjął, że ubezpieczony pracę taką wykonywał w okresie od 1982 r. do 31 grudnia 1998 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem skarżącego materiał dowodowy sprawy nie dawał podstaw do przyjęcia, że w w/w okresie ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych, w sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów wskazanych w apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
apelacja jest zasadna.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia i twierdzeń zawartych w apelacji, istotą sporu na obecnym etapie postępowania było ustalenie, czy praca wykonywana przez ubezpieczonego w okresie od 1982 r. do 31 grudnia 1998 r. na stanowiskach: klasyfikatora, klasyfikatora mięsa i żywca, rzeczoznawcy do spraw klasyfikacji - była pracą w warunkach szczególnych, określoną w dziale X, pod. poz. 8 wykazu A doRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, świadczoną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W wykazie A dziale X poz. 8 cyt. rozporządzenia wymienione są „prace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt”.
Sąd Okręgowy, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, stwierdził, że ubezpieczony wykonywał w spornym okresie pracę w warunkach szczególnych, określoną w cyt. przepisach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Swoją pracę wykonywał bowiem na hali ubojowej, bezpośrednio przy uboju bydła i trzody.
Powyższego stanowiska nie podziela Sąd Apelacyjny.
Do uznania pracy ubezpieczonego w spornym okresie jako pracy w szczególnych warunkach, uprawniającej do emerytury w niższym wieku emerytalnym konieczne było wykazanie, że praca ta była wykonywana bezpośrednio przy uboju zwierząt w rzeźni, stale i pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Okręgowy wskazał, że brak wyszczególnienia stanowiska ubezpieczonego w Zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 31 marca 1988 r. nie wyklucza stwierdzenia, że praca ubezpieczonego była pracą w warunkach szczególnych. Stanowisko powyższe jest prawidłowe, Sąd Apelacyjny podziela pogląd, wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że dla określenia, czy praca była wykonywana przez ubezpieczonego w warunkach szczególnych podstawowe znaczenia mają wykazy zawarte w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., natomiast wykazy resortowe mają charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający, mogą mieć zatem znaczenie jedynie w sferze dowodowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 218/09; z 16 listopada 2010 r., sygn. I UK 124/10).
W niniejszej sprawie, zgromadzony materiał dowodowy, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie daje jednak podstaw do przyjęcia, ze świadczona przez wnioskodawcę praca była pracą w warunkach szczególnych, tj. że wykonywana była bezpośrednio przy uboju.
Z niekwestionowanych zeznań świadków i samego wnioskodawcy wynika, że praca ubezpieczonego dotyczyła uboju zwierząt o tyle, że w ramach swoich obowiązków sporządzał dokumentację uboju bydła, specyfikację ubojową, po uboju oceniał jakość mięsa zwierzęcia znajdującego się jeszcze na taśmie ubojowej. Miał wobec tego kontakt ze zwierzętami i ich krwią, natomiast nie uczestniczył w ich uboju (prócz wyjątkowych sytuacji), ani w żaden inny sposób nie pracował „bezpośrednio przy uboju”.
Okoliczność, że zeznający w sprawie świadkowie, pracujący na analogicznych stanowiskach razem z wnioskodawcą, uzyskali prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, pozostaje bez wpływu na ocenę przez sąd w sprawie niniejszej, czy warunki do nabycia prawa do emerytury zostały spełnione przez wnioskodawcę.
W ocenie Sądu Apelacyjnego rodzaj powierzonej ubezpieczonemu pracy w spornym okresie nie został uwzględniony w cyt. rozporządzeniu. Powyższe skutkuje brakiem uwzględnienia okresu pracy wZakładach (...) SAod 1982 r. do 31 grudnia 19998 r.
Wadliwe przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach przez ponad 15 lat, doprowadziło do naruszeniaart. 184w zw. zart.32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. Nr 39 z 2004 roku, poz.353) w związku z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Wnioskodawca nie wykazał okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych, a zatem nie przysługuje mu prawo do emerytury przewidzianego tymi przepisami.
Z tych względów i na mocy powołanych powyżej przepisów orazart.386 § 1 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.