Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 33/15
Data wyroku: 2015-06-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Wiśniewski, Piotr Brodniak, do SA Małgorzata Jankowska
Słowa kluczowe: Oszustwo, Przestępstwo Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 437 § 2 k.p.k.

Sygn. aktII AKa 33/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Piotr Brodniak

Sędziowie:

SA Andrzej Wiśniewski (spr.)
SO del. do SA Małgorzata Jankowska

Protokolant:

sekr. sądowy Karolina Pajewska

przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Janiny Rzepińskiej
po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. sprawy

1
D. M.

2
J. N.

3
P. K.

4
P. B.

oskarżonych zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i innych
na skutek apelacji, wniesionych przez prokuratora i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych: adw.R. O.i adw.M. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt III K 113/10

I
uchyla zaskarżony wyrok co do oskarżonegoD. M.iP. K.w zakresie czynu opisanego w pkt. II części wstępnej i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania;

II
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
zasądza od oskarżycieli posiłkowych na rzecz Skarbu Państwa 1/4 wydatków za postępowanie odwoławcze i wymierza im opłaty w kwotach po 200 (dwieście) złotych za drugą instancję, i 1/2 wydatków za postępowanie odwoławcze obciążając Skarb Państwa.

    Małgorzata Jankowska Piotr Brodniak Andrzej Wiśniewski

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 4 września 2014r. rozpoznał sprawę

D. M.
,

J. N.
,

P. K.
i

P. B.
, oskarżonych o to, że:

I
w okresie od bliżej nieustalonego dnia miesiąca września 2008 r. do dnia 14 listopada 2008 r. wG.oraz wS., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu, w ramach czynu ciągłego, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniemS. G.orazG. G.w postaci 1200 udziałów wSp. z o.o. (...)z siedzibą wG.o wartości nominalnej 600.000 zł w ten sposób, żeJ. N.złożył wyżej wymienionym ofertę sprzedaży należących do niego 1745 udziałów w spółce o wartości nominalnej 872.000 zł za kwotę 1.350.000 zł, wprowadzając w ten sposób w błąd co do zamiaru zbycia udziałów, zaśD. M.złożył ofertę udzielenia pomocy w uzyskaniu na ten cel środków z kredytu bankowego, którego udzielić miałBank (...)(...)Oddział wS., wprowadzając w ten sposób w błąd co do możliwości uzyskania tych środków w terminie, aP. B.ofertę pozyskania środków na ten cel z pożyczki pieniężnej, której udzielić miałaSp. z o.o. (...)z siedzibą wS., a następnie w dniu 19 września 2008 r.J. N.zawarł zS. G.orazG. G.umowę przedwstępną sprzedaży udziałów z terminem zapłaty ceny do dnia 25 października 2008 r. oraz warunkiem wpłaty kwoty 300.000 zł w ciągu 5 dni roboczych, zaśP. B., jako pełnomocnikSp. z o.o. (...)wS., zawarł zS. G.orazG. G.umowę pożyczki w kwocie 300.000 zł z terminem jej spłaty do dnia 14 listopada 2008 r. oraz umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie, na mocy której wyżej wymienieni przenieśli na rzeczSp. z o.o. (...)wS.prawo własności należących do nich 1.200 udziałów wSp. z o.o. (...)z siedzibą wG.o wartości nominalnej 600.000 zł z rygorem bezpowrotnego utracenia roszczenia o powrotne przeniesienie własności udziałów w razie nieterminowej spłaty pożyczki, gdzie następniebank (...)odmówił przyznania kredytu, której to informacjiD. M.nie przekazałS. G.orazG. G., aP. K., jako prezes zarząduSp. z o.o. (...)wS., składał zapewnienia przesunięcia terminu spłaty pożyczki, wprowadzając w ten sposób w błąd co do zamiarów wywiązania się z warunków umowy w postaci powrotnego przeniesienia na przewłaszczających prawa własności udziałów, co doprowadziło, na skutek upływu terminu spłaty pożyczki, do utraty przezS. G.orazG. G.prawa własności udziałów, czym działali na szkodęS. G.iG. G.,

tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkw zw. zart. 12 kk
a także

D. M.iP. K.
oskarżonych o to, że:

II
w okresie od miesiąca stycznia 2009 r. do dnia 20 lutego 2009 r. wG.oraz wS., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu, w ramach czynu ciągłego, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniemS. G.orazG. G.w kwocie 710000 zł w ten sposób, że działając poprzez pełnomocnika,P. K.jako prezes zarząduSp. z o.o. (...)z siedzibą wS., aD. M.jako prokurent spółki, uzyskali nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. I Nc 8/09, w którymS. G.orazG. G.zobowiązani zostali do zapłaty kwoty 710.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami zastępstwa procesowego w terminie 14 dni od dnia doręczenia nakazu, wprowadzając w błąd Sąd Okręgowy w Szczecinie poprzez przedłożenie do pozwu dokumentów w postaci wypełnionych niezgodnie z woląS. G.orazG. G.blankietów weksli na zlecenie wystawionych na rzeczD. M., który ustąpił z praw z nich wynikających na rzeczSp. z o.o. (...)z siedzibą wS.i potwierdzeń przelewów z dni 22 i 29 lutego 2008 r. oraz 14 marca 2008 r. kwot po 210000 zł, 260000 zł oraz 240000 złG. G.tytułem zakupu papieru wartościowego na(...), a następnie wykonując prawa wynikające z uzyskanego nieprawomocnego nakazu zapłaty, na podstawie przelanejD. M.w dniu 20 lutego 2009 r. przezSp. z o.o. (...)wS.wierzytelności, doprowadzili do zawarcia w dniu 20 lutego 2009 r. wG.umowy sprzedaży (...)udziałów o wartości nominalnej 247.500 zł wSp. z o.o. (...)z siedzibą wG.przezS. G.orazG. G.za kwotę 136.250 zł, a także zawarcia w tym samym dniu i miejscu porozumienia(...), w którymG. G.w zamian za zwolnienie z tytułu długu wynikającego z nakazu zapłaty zobowiązał się złożyć wniosek o zmianę decyzji o zezwoleniu na założenie szkół publicznych przezG. G.iJ. N.poprzez wykonywanie całości uprawnień wynikających z decyzji wyłącznie przezJ. N., zaśS. G.iG. G.zrzekli się praw niemajątkowych wynikających ze sprzedaży udziałów wSp. z o.o. (...)z siedzibą wG., czym działali na szkodęS. G.orazG. G.

tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkw zb. zart. 270 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 12 kk
jak również

D. M.iJ. N.
oskarżonych o to, że:

III
w okresie od dnia 13 maja 2009 r. do dnia 31 maja 2010 r. wG.przyul. (...), wspólnie i w porozumieniu,D. M.działając jako prezesSp. z o.o. Zespół Szkół (...), aJ. N.jako zastępca prezesa w/w spółki, usunęli a następnie ukryli w nieustalonym miejscu dokumentację Policealnej(...)wG.w postaci dzienników lekcyjnych, świadectw, arkuszy ocen, prac egzaminacyjnych i semestralnych oraz związaną z pracownikami placówki, nie mając prawa nimi rozporządzać, czym działali na szkodęS. G.,

tj. o czyn zart. 276 kk
Sąd oskarżonychD. M.,J. N.,P. K.,P. B.uniewinnił od popełnienia zarzuconych im czynów, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację od tego wyroku wnieśli prokurator i pełnomocnicy oskarżycieli posiłkowych.
Prokurator zaskarżył wyrok w całości co do winy na niekorzyść oskarżonychD. M.,J. N.,P. K.iP. B.(obecnieS.-B.).
Wyrokowi zarzucił:

-

obrazę przepisów postępowania:

art. 394§1 i 2 kpk- mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez uznanie za ujawnione bez odczytywania wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, bowiem strony nie wniosły o ich odczytanie, bez wskazania (oznaczenia), o jakie dokumenty chodzi i przytoczenia numerów kart akt, na których te dokumenty się znajdują oraz powołanie się przez sąd w uzasadnieniu wyroku na dowód niewskazany w powyższym postanowieniu (bo nie znajdujący się w aktach sprawy), a w konsekwencji

obrazę przepisu postępowania -art. 410§1 kpk- mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez wyrokowanie na podstawie dowodów i okoliczności, które nie zostały właściwie ujawnione, zgodnie z prawem procesowym, w toku rozprawy oraz orzekanie na podstawie materiału dowodowego nieujawnionego w toku rozprawy,

obrazę przepisów postępowania -art. 4, 7, 366§1,410 i art. 424§1 pkt 1 kpk- mającą wpływ na treść orzeczenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, bez uwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i zasady obiektywizmu przez:

-

dowolne ustalenie, żeJ. N.sprzedał w dnu 26 lutego 2009 r. należące do niego 1745 udziały w(...) Sp. z o.o., albowiem tego dnia faktycznie sprzedał on łącznie 1 280 udziałów, zachowując własność 465 udziałów tej spółki,

nieuwzględnienie okoliczności, że oskarżeniJ. N.wraz zP. B.iD. M.podejmowali w okresie od czerwca 2008 r. wspólne działania dotyczące w/w. firmy, z wyłączeniem osobyG. G.,

arbitralne i nieuzasadnione przyjęcie, żeS. G.iG. G.musieli liczyć się z odmową przyznania im kredytu, ponieważ podejmowane przez nich wcześniej z pomocąD. M.działania w celu uzyskania kredytu w innych bankach kończyły się niepowodzeniem a także dlatego, że mieli świadomość tego, że nie został złożony biznesplan, ponieważ go nie podpisywali a w konsekwencji

- nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z zeznań świadkówS. G.iG. G.odnośnie tego, że byli oni w błędzie co do uzyskania kredytu wBanku (...) S.A.,

-

dowolne ustalenie, że przykładem na poszukiwanie przezG. G.podmiotu, który udzieliłby mu pożyczki w kwocie 300 000 zł na zakup udziałów odJ. N.była rozmowa zP. K.,

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z ustalenia zamiaruD. M.przejęciaspółki (...)jeszcze przed udzielenia przez nią pożyczki małżonkomG.,

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z tego, że działania podjęte przez oskarżonegoD. M.iP. B.miały na celu doprowadzenie, byS. G.iG. G.zostali dłużnikamispółki (...)i by ta stała się właścicielem należących do pokrzywdzonych udziałówspółki (...)wG.przewłaszczonych na zabezpieczenie,

ustalenie, że pokrzywdzeni nie mogli zasłaniać się nieznajomością przepisów prawa i brakiem świadomości, że każda zmiana umowy zawartej w formie pisemnej wymaga zachowania takiej samej formy i nieskonfrontowanie tego wniosku z zeznaniami świadkaA. P.,

nieuwzględnienie okoliczności z ustalenia, żeP. K.zapewniałS. G.iG. G., że możliwa jest prolongata terminu spłaty pożyczki udzielonej im przezspółkę (...), a co za tym idzie, że nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z zeznań świadkówS. G.iG. G.odnośnie tego, że byli w błędzie co do skutków przesunięcia terminu spłaty pożyczki,

odmówienie przydania walom wiarygodności zeznaniomG. G.co do zwracania przez niegoD. M.środków pieniężnych przelanych z rachunku bankowego w/w. i uznanie, że brak jest dowodów na faktyczne pochodzenie gotówki wpłacanej przezD. M.na swoje konto,

-

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z różnic pomiędzy innymi wystawianymi na rzeczD. M.wekslami a wekslem nr(...),

niewyciągnięcie właściwych wniosków z zeznań świadkaA. M.co do tego, że widział on przedstawioną mu przezD. M.kopię dokumentu weksla in blanco opatrzonego podpisamiS. G.iG. G.,

dowolne ustalenie, żeG. G.wprowadziłA. M.w błąd, że nie wystawiał na rzeczD. M.weksla,

uznanie za wiarygodne twierdzeńD. M.o tym, że pomimo upływu terminu zapłaty weksla nr(...)nie egzekwował wynikającej z niego należności oraz nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z tego faktu oraz z okoliczności udzieleniaG. G.kolejnych pożyczek zabezpieczonych wekslami i braku innych zabezpieczeń pożyczki wekslowej w kwocie 710 000 zł,

-

odmówienie przydania walom wiarygodności zeznaniomS. G.iG. G.w zakresie kilkukrotnego złożenia, na prośbęD. M., kilkakrotnie w rożnych okolicznościach podpisów na czystych kartkach papieru i niewyciągnięcie właściwych wniosków z tego,

nieuzasadnione przyjęcie, że, żeG. G.nie zawiadomił organów ścigania o popełnieniu przestępstwa podrobienia dokumentu weksla,

niewyciągnięcie właściwych wniosków z ustaleń, żeG. G.nie czytał dokumentów przed ich podpisaniem,

przyjęcie, żeG. G.zaciągnął pożyczkę uD. M.na kwotę 710 000 zł i że została ona zabezpieczona wekslem własnym wystawionym przezG. G.poręczonym przezS. G., a w konsekwencji przyjęcie, że nie doszło do popełnienia oszustwa sądowego,

nieuzasadnione przyjęcie, żeD. M.iJ. N.nie mieli złej woli w zakresie rozliczenia się z pozostawionych w budynku przyul. (...)wG.dokumentów Policealnej(...),

-

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z zeznań świadkówM. S. (1)iP. J.odnośnie przyczyn niewydaniaS. G.dokumentów PolicealnejSzkoły (...)przez członków zarząduspółki Zespół Szkół (...)wG.,

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z zeznań świadkaA. S.(obecnieS.-M.) co do podrzucenia do gabinetu w/w. dokumentacji PolicealnejSzkoły (...),

nieuwzględnienie okoliczności i niewyciągnięcie właściwych wniosków z zaprzeczania przezD. M.iJ. N.posiadania dokumentacji PolicealnejSzkoły (...),

a przez to niesłuszne uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im czynów,
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający niewątpliwie wpływ na jego treść, polegającym na przyjęciu, iż dowody ujawnione na rozprawie i ustalone na ich podstawie okoliczności nie są wystarczające do uznaniaD. M.,J. N.,P. K.iP. B.(obecnieS.-B.) za winnych dokonania zarzucanych im czynów, w sytuacji, gdy prawidłowa analiza całokształtu ustalonych okoliczności zdarzeń będących przedmiotem postępowania, w szczególności właściwa ocena wyjaśnień oskarżonych i zeznań świadkówG. G.iS. G.,M. S. (2).J. P.,P. J.,T. A.,S. M.,M. S. (1),D. G.,T. M.,A. S.,R. P.,A. P.,M. P.,A. M.,M. O.,E. K.iB. U.oraz zgromadzonych dokumentów - prowadzi do przeciwnego wniosku.
Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Pełnomocnicy oskarżycieli posiłkowych zaskarżyli wyrok w części uniewinniającej oskarżonych od zarzucanych im w punktach I i II czynów na niekorzyść oskarżonychD. M..J. N..P. K.iP. B..
Wyrokowi zarzucili:
I.Odnośnie zarzutu I. aktu oskarżenia (pkt. I. wyroku)
1. Obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 1 i art. 4 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia, wynikającą z przekroczeniagranic swobodnej oceny dowodów i popadnięciu w dowolność tej oceny,polegającą na nieuwzględnieniu zasad prawidłowego rozumowania orazwskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, przejawiającą się w:
a/ braku dokonania analizy całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów i pominięcie ich analizy w ich wzajemnym powiązaniu,
b/ wybiórczą analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez pominięcie rozważenia dowodów i okoliczności (w tym zachowań poszczególnych oskarżonych), które poprzedziły lub towarzyszyły zawarciu w dniu 19.09.2008r. przedwstępnej umowy sprzedaży udziałów międzyG. G., a oskarżonymJ. N., umowy pożyczki z dnia 19.09.2008r., zawartej międzyG. G., a(...) Sp. z o.o.z siedzibą wS., oraz podpisanej międzyG. G., a(...) Sp. z o.o.umowy przewłaszczenia 1200 udziałów współce (...) Sp. z o.o.z siedzibą wG., a które doprowadziły do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonych, w związku z przewłaszczeniem 1200 udziałów współce (...) Sp. z o.o.o wartości 600.000,- zł na rzecz kontrolowanej przezD. M.firmy (...) Sp. z o.o.

w konsekwencji powyższych uchybień
2. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku i mający wpływ na jego treść, polegający na bezpodstawnym uznaniu, żezachowania oskarżonych nie wypełniają znamion przestępstwa oszustwa, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonych „doszłoprzy wykorzystaniu legalnych instrumentów prawnych".
II.Odnośnie zarzutu II. aktu oskarżenia (pkt. II. wyroku)
3. Obrazęart. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 1 i art. 4 k.p.k.mającą wpływ na treśćwyroku polegającą na przekroczeniu przez Sąd orzekający granic swobodnejoceny dowodów, polegającą na bezpodstawnym uznaniu że:
a. w toku postępowania nie wykazano, że weksel został wypełniony niezgodnie z wola pokrzywdzonychS. G.iG. G., podczas gdy powyższe okoliczności potwierdzają konsekwentne od początku i spójne zeznania pokrzywdzonych, które korespondują z zeznaniami świadkaM.i ujawnionymi w toku postępowania dokumentami w postaci historii rachunków bankowych i wyciągów z tych rachunków należących do oskarżonegoD. M.iG. G.;
b. zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, że wekselzostał wystawiony in blanco, podczas gdy:
- analiza porównawcza treści oświadczeniaS. G.z 21.02.2008 r. (k. 1779) dostarczonego w kopii przezD. M.w toku postępowania, z treścią weksla (k. 404) oraz zeznania świadkaM., któremuM.okazywał niewypełniony weksel, twierdząc przy tym, że posiada deklarację wekslową, wskazuje że ocena ta jest błędna.
- bezkrytyczne oparcie powyższego ustalenia i oceny na opiniach biegłych z zakresu kryminalistyki, w sytuacji gdy nie podważają one wersji pokrzywdzonych, że autentyczne ich podpisy zostały pozyskane podstępnie w okolicznościach przez nich wskazanych oraz nie wynika z opinii by podpisy pokrzywdzonych zostały złożone na wypełnionym blankiecie weksla.
c.G. G.nie wykazał w toku postępowania, że wpłacone na jegorachunek kwoty zwróciłD. M., podczas gdy analiza porównawczahistorii obrotów na tych rachunkach oraz wyciągów z rachunkówbankowychD. M.iG. G.potwierdza wersję pokrzywdzonego,że celem dokonywania tych wpłat było podniesienie wiarygodnościkredytowej, że inicjatywa tych działań wyszła odD. M.oraz żewpłacone kwoty pieniężne były zwracaneD. M.w ciągu kilku dni poich wpłaceniu, w dniu wpływu środków na rachunekG., przy czympierwsza wpłata w wysokości 210 000,00 zł która przelana została przez D.M.w dniu 22.02.2008 r. została zwrócona przezG.w pełnejwysokości w dniu 25.02.2008r., druga wpłata w wysokości 260 000,00 złwpłacona przezD. M.w dniu 29.02.2008r. została wypłacona w dniu03.03.2008r., aM.wpłacił ją ratalnie w dniach 3, 4, 5, 6, 7 marca2008r. w łącznej kwocie 253 500,00 zł, a z trzeciej wpłaty w kwocie240 000,00 zł, którąG.wypłacił ze swojego rachunku 17.03.2008r.,D. M.wpłacił na swój rachunek 40 000,00 zł w dniu 18.03.2008r.
d. Wybiórczą ocenę zeznań świadkaM.z pominięciem okolicznościzwiązanych z ujawnieniem przezD. M.faktu posiadania weksladopiero w trakcie prowadzonych negocjacji ugodowych oraz okolicznościdochodzenia roszczeń z tego weksla na drodze sądowej i pominiecie przytej ocenie okoliczności, że mimo rzekomego niespłacenia weksla w terminie tj. do 20.06.2008 r. udzielił on w lipcu 2008r.G. G.kolejnych dwóch pożyczek w kwocie 35.000,00 zł i 5.000,00 złzabezpieczonych wekslami in blanco i deklaracjami wekslowymi

4
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku i mający wpływ na jego treść, polegający na ustaleniu, że małżonkowieG.zaciągnęli uD. M.zobowiązanie z tytułu pożyczki, zabezpieczone wcześniej wypełnionym wekslem nr(...)z dnia 22.02.2008r., stwierdzeniu braku podstaw do zakwestionowania w tym zakresie wyjaśnieńD. M., iż weksel był całkowicie wypełniony w momencie jego wystawienia i w związku z powyższym ustalenie że brak jest dowodów na popełnienie przezD. M.iP. K.zarzucanego przestępstwa oszustwa podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu materiału dowodowego ujawnionego w sprawie, dokonana z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku, że podpisy na kartce papieru zostały uzyskane podstępnie, złożone in blanco przed wypełnieniem weksla, a wpłaty ratalne dokonane na rachunek bankowyG. G.przezD. M.miały służyć jedynie podniesieniu wiarygodności kredytowej pokrzywdzonego, w związku z jego staraniami o uzyskanie kredytu, wpłacone przezD. M.kwoty były sukcesywnie przez pokrzywdzonego zwracaneD. M., a weksel został wypełniony niezgodnie z wolą pokrzywdzonych, a następnie wprowadzony do obiegu (przeniesienie praw z weksla przez indos naspółkę (...) Sp. z o.o.w celu wymuszenia na małżonkachG.zawarcia porozumienia z 20 lutego 2009.

5
Obrazę przepisów postępowaniaart. 7 k.p.k.poprzez nie poddanie jakiejkolwiek analizie i ocenie na gruncie zebranego materiału dowodowego, (w szczególności zeznańG. G.i świadkaS.i świadkaM., a także wyjaśnieńJ. N.), porozumienia z dnia 20.02.2009r. w kontekście zawartych w tym porozumieniu wzajemnych zobowiązań stron, a nadto pominięcie, że objęty tym porozumieniem dług z tytułu pożyczki w kwocie 4.000.000,- zł, (czego potwierdzeniem miało być oświadczenie podpisane przezJ. N.iG. G., z dnia 02.07.2007r) w istocie nie istniał, osoby te nie pobrały tej kwoty ze spółki cywilnej, gdyż nie było ku temu podstaw zarówno faktycznych jak i formalno-prawnych, albowiem spółka cywilna nigdy nie dysponowała taką kwotą w gotówce, natomiast powstanie dokumentu z dnia 02.07.2009r.(błędnie potraktowanego przez Sąd jako umowa pożyczki) było wynikiem zabiegu księgowego, zainspirowanego i przeprowadzonego z inicjatywy świadkaM.i oskarżonegoS.-B., przy czym dokument ten został stworzony dopiero na etapie przekształcania spółki cywilnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a przede wszystkim pominięcie, że spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, a w związku z tym nie może udzielać pożyczek.

6. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegający na bezpodstawnym uznaniu, że doprowadzenie pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (co Sąd stwierdza expresis verbis) odbyło się przy „wykorzystaniu instrumentów prawnych" i w związku z tym błędne ustalenie, że działania oskarżonych nie były ukierunkowane na wprowadzenie pokrzywdzonych w błąd (nie doprowadziły do wykorzystanie ich błędnego wyobrażenia o rzeczywistości).
Na podstawie powyższych zarzutów, w oparciu oart. 427 i 437 k.p.k.wnieśli o: uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie w części zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacje prokuratora i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych zasługiwały na uwzględnienie w zakresie czynu drugiego według numeracji części wstępnej.
Na wstępie należy jednak zamieścić pewną uwagę porządkującą dotyczącą etapu gromadzenia materiału dowodowego. Prokurator zarzucił bowiem Sądowi I instancji obrazęart. 394 §1 i 2 k.p.k.poprzez uznanie za ujawnione bez odczytywania wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, bez wskazania o jakie dokumenty chodzi i przytoczenia numerów kart akt, na których te dokumenty się znajdują oraz powołanie się przez sąd w uzasadnieniu wyroku na dowód niewskazany w powyższym postanowieniu, bo nie znajdujący się w aktach sprawy.
Rzeczywiście, Sąd I instancji ujawniając dowody bez odczytywania powinien je zindywidualizować poprzez wskazanie, które konkretnie dowody uznał za ujawnione bez odczytywania. Sądowi można jednak postawić zarzut ujawnienia nadmiaru dokumentów, a nie braku materiału dowodowego. Sąd wydał bowiem postanowienie (k. 2963), w którym uznał „za ujawnione bez odczytywania dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz dokumenty znajdujące się w aktach Prokuratury Rejonowej w Goleniowie Ds. 2064/13, bowiem strony nie wnoszą o ich odczytanie”. Oznacza to, że za dowody uznane zostały dokumenty przydatne do rozstrzygnięcia w sprawie, dokumenty neutralne (dowody neutralne dla niniejszego postępowania oraz np. zwrotki) i dokumenty niedopuszczalne (np. notatki urzędowe zastępujące zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonych). Dlatego do oceny tego zarzutu istotne jest na jakie z tych dowodów powołał się Sąd I instancji.
Z uzasadnienia, w części w jakiej czynione są ustalenia faktyczne, wynika natomiast, że poza wyjaśnieniami oskarżonych i zeznaniami świadków, Sąd oparł się na umowach spółki, umowie zlecenia z 25.09.2006r., umowach kredytowych, umowach sprzedaży, opinii biegłego rewidenta, pełnomocnictwie (k. 285), wekslu, historii rachunków bankowych i dokumentach spółki (protokoły zgromadzeń, umowie spółki itp.). Pozostałe dwa dokumenty pochodzące z akt sprawy Ds. 104/12/s to opinia pismoznawcza i opinia z przeprowadzonych badań dokumentów, też spełniają cechy dowodów przydatnych do rozstrzygnięcia w sprawie. Dlatego należało uznać, że ujawnienie nadmiaru dokumentów nie przeniosło się na etap dokonywania ustaleń faktycznych Sądu I instancji i zarzut ten okazał się nietrafiony, podobnie jak chybiony okazał się zarzut obrazyart. 410 k.p.k., gdyż Sąd wyrokował na podstawie należycie ujawnionych dowodów.
Przechodząc do merytorycznej oceny poszczególnych rozstrzygnięć należy wskazać, że Sąd odwoławczy podziela rozstrzygnięcie co do czynu pierwszego (skarżonego przez prokuratora i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych) i trzeciego (zaskarżonego tylko przez prokuratora).
Pierwsze co się rzuca w oczy przy lekturze zarzutów apelacyjnych skierowanych przeciwko rozstrzygnięciu o czynie pierwszym to stawianie znaku równości pomiędzy utratą udziałów w(...) Liceum Ogólnokształcącymprzez małżonkówG.z popełnieniem oszustwa, a tak nie jest. Nie każde niekorzystne rozporządzenie mieniem jest wynikiem oszustwa, ale częstokroć jest wynikiem ryzyka gospodarczego i splotu niekorzystnych okoliczności, za jakie oskarżeni nie odpowiadają.
Rozstrzygając w tej sprawie nie można bowiem tracić z pola widzenia tej okoliczności, że całe zdarzenie miało miejsce tuż po rozpoczęciu się kryzysu bankowego z 2008r., gdy banki znacznie ograniczyły akcję kredytową na skutek utraty wielu kredytów, nie znajdujących właściwego zabezpieczenia. Nie dziwi zatem, że nie mając wystarczających aktywów (wiele z banków zbankrutowało lub musiało korzystać z pomocy państw) nie udzielały kredytów tak hojnie jak dotychczas.G. G.prowadząc działalność gospodarczą korzystał z kredytów bankowych, angażując się w kolejne projekty wymagające kapitału, którym nie dysponował. Akta sprawy wskazują, że zyskał na udzieleniu kredytu konsolidacyjnego, po którym postanowił rozszerzyć działalność na przedszkole, co wymagało środków nie tylko na zakup nieruchomości. Decyzja, by przy takim zadłużeniu i w tak niepewnych warunkach gospodarczych, wykupić udziały wspólnika była mocno ryzykowna i tego ryzyka nie można przerzucać wyłącznie na oskarżonych.
Historia zna przypadki, gdy pewien podmiot podejmował próbę przejęcia innego przedsiębiorcy i w pewnym momencie dochodził do takiej sytuacji, gdy sam zostawał przejęty przez dotychczasowego przejmowanego. Takie działanie, gdy ktoś sam tworzy ryzykowną sytuację gospodarczą i finansową, w wyniku której traci swój majątek w wyniku gry gospodarczej, nie jest tożsame z byciem ofiarą oszustwa. W czasie objętym zarzutem tak zdarzyło się, gdy(...)próbowało przejąć(...)(2008r.), w wyniku czego zostało przejęte przez(...)(2009r.). Tak zdarzyło się, gdyW. K.został przejęty przez grupę(...)(maj 2008r.), po czym, gdy kurs jej akcji spadł, środki z tytułu wykupuW. K.przeznaczył na kupno akcji całej grupy i przejął funkcje w radzie nadzorczej. Oznacza to, że próbując wykupićJ. N.,G. G.podjął ryzyko, które spowodowało, iż sam padł ofiarą wykupu udziałów. Wszystkie umowy zostały jednak zawarte dobrowolnie i ryzyko, którego skutkiem była utrata udziałów nie jest oszustwem.
Jeżeli bowiem przeanalizuje się znamiona czynu zwraca uwagę, że według aktu oskarżenia przedmiotem niekorzystnego rozporządzenia mieniem przezS. G.orazG. G.stało się 1200 udziałów współce (...)o wartości nominalnej 600.000 złotych. Tymczasem udziały te nie były przedmiotem umowy wykupu udziałówJ. N., ale umowy pożyczki z 19.09.2008r., według której pokrzywdzeni pożyczyli 300.000 złotych z terminem zwrotu do 14.11.2008r., a przedmiotem zabezpieczenia było właśnie te 1200 udziałów. Pokrzywdzeni dostrzegli bowiem okazję przejęcia udziałówJ. N.nie mając ku temu środków i opierając się na przeświadczeniu, że dostaną kredyt bankowy, przy użyciu środków pochodzących z pożyczki z 19.09.2008r. Podpisując umowę zdawali sobie sprawę z ryzyka, nie mieli bowiem gwarancji uzyskania kredytu i znali konsekwencje niespłacenia pożyczki. Jeżeli były zatem rozmowy o prolongacie terminu spłaty pożyczki, to ich rezultatem nie było podpisanie aneksu w formie pisemnej. Mówimy tu zaś o podmiotach profesjonalnych, zarejestrowanych przedsiębiorcach prowadzących długoletnią działalność gospodarczą, do których przykładamy inną miarę niż do konsumenta.
Istotną okolicznością w tych rozważaniach są konsekwencje nie uzyskania kredytu bankowego, w wyniku którego pokrzywdzonym nie udało się przejąć udziałówJ. N.i konsekwencje niespłacenia pożyczki, którymi była utrata 1200 udziałów stanowiących zabezpieczenie umowy. Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu karnego była tylko ta druga umowa, gdyż zdaniem oskarżyciela doszło do niekorzystnego rozporządzenia tylko tymi 1200 udziałami. Niewykupienie udziałów drugiego wspólnika stanowiło tylko nieudaną transakcję, która nie doszła do skutku.J. N.był też uprawniony zbyć swoje udziały po 25.10.2008r., gdyż do tego dnia obowiązywała umowa przewłaszczenia 1745 udziałów. Niewykonanie umowy było zaś konsekwencją tego, że małżonkowieG.nie zapłacili za udziały współce (...)w terminie wynikającym z umowy. Dochodzimy więc do sytuacji, w której należy odpowiedzieć na pytanie, kto podjął decyzję o niespłacaniu umowy pożyczki na kwotę 300.000 złotych, gdyż przejęcie przewłaszczonych udziałów było konsekwencją niespłacenia tej umowy w terminie do 14.11.2008r. W aktach sprawy znajdują się zeznaniaG. G., który na k. 2446 verte zeznał, że to on z premedytacją zdecydował, by nie oddawać tych 300.000 złotych, mimo że pieniądze te miał, gdyż obawiał się, że je straci. Jeżeli zatem osobą, która zdecydowała o nierealizowaniu umowy pożyczki był sam pokrzywdzony, to nie można przypisać oskarżonym sprawstwa oszustwa, bowiem gdybyG. G.spłacił pożyczkę w kwocie 300.000 złotych, to nie doszłoby do przejścia własności udziałów będących przedmiotem zabezpieczenia tej umowy i nie doszłoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Wszystkie te okoliczności Sąd I instancji miał na uwadze, w związku z czym należy uznać, że nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania, ani błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie czynu I według numeracji części wstępnej.
Inaczej wygląda kwestia wyroku w zakresie czynu II według numeracji części wstępnej, na co między innymi ma wpływ uzupełniony materiał dowodowy.
Jedyny błąd w zakresie postępowania dowodowego, jaki można zarzucić Sądowi Okręgowemu w Szczecinie dotyczył nieuwzględnienia wniosku dowodowego prokuratora o rozszerzenie okresu objętego informacjami banku o wpłatach i wypłatach na rachunkuD. M.. Informacja ta ma istotne znaczenie dla ustalenia wiarygodnościG. G.. Pokrzywdzony wskazywał, że na skutek porozumienia zD. M.– by wykazać większe obroty spółki w kontekście wiarygodności kredytowej – pożyczał odD. M.pieniądze, które stosunkowo szybko zwracałD. M., a ten wpłacał je na rachunek bankowy. Jeżeli zatem dwie pierwsze transze pożyczki został zwrócone bądź w całości (pierwsza transza), bądź w przeważającej większości (druga transza), ważnym dla oceny wiarygodności wersjiG. G.była okoliczność, czy trzecia transza pożyczki została zwrócona. Po rozszerzeniu okresu, za który bank przekazał informację, okazało się, że również i ta pożyczka w przeważającej większości (oprócz kwoty 20.000 złotych) mogła zostać zwrócona w okolicznościach, na które wskazywałG. G.. Nieuwzględnienie wniosku dowodowego prokuratora o rozszerzenie informacji banku w ocenie Sądu odwoławczego mogło mieć wpływ na treść wyroku.
Jeżeli okoliczność tę połączy się z nietypowym wyglądem weksla(...), odmiennego od pozostałych, niekwestionowanych przez pokrzywdzonych, faktem, że pomimo niespłacenia należności zabezpieczonej tym wekslemD. M.udzielił kolejnych pożyczek, zabezpieczonych wekslem, to skarżący słusznie podnoszą, że skoro weksel(...)miałby posiadać deklarację wekslową, czemu takiej deklaracji nie posiadały weksle(...),(...)z załączona dyspozycją wekslową z 7.07.2008r. oraz weksle(...)i(...)również z dyspozycją wekslową z 17.07.2008r. Skarżący podnoszą również argument, że jeżeli weksle z 7.07.2008r. nie zostały spłacone, a kolejne weksle z 17.07.2008r. również zabezpieczały spłatę weksli z 7.07.2008r., to czemu weksel(...), którego termin płatności miałby minąć 28.06.2008r. nie został w ten sam sposób zabezpieczony. Argumentu tego nie sposób zbagatelizować. W tym kontekście należałoby dokonać odmiennej oceny zeznań świadkaA. M..
Nie można również pominąć kwestii przeniesienia praw z weksla przez indos naspółkę (...)nie tylko w kontekście odpowiedzialnościP. K., ale przede wszystkim pozbawiające pokrzywdzonych możliwości podniesienia przeciwko spółce zarzutów, które przysługiwały im przeciwkoD. M.osobiście.
Zważywszy na te okoliczności, słusznie podnoszone przez prokuratora i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych, należało uznać uniewinnienieD. M.iP. K.od zarzutu drugiego za co najmniej przedwczesne i w tym zakresie wyrok należało uchylić, przekazując sprawę Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.
Orzeczenie Sądu Okręgowego w Szczecinie w części dotyczącej czynu opisanego w punkcie III części wstępnej zaskarżył tylko prokurator. Przedstawiona argumentacja w tym zakresie jednak nie przekonuje. Zważywszy na przekazywanie dokumentacji PolicealnejSzkoły (...)w miarę ich odnajdywania, co przeczyłoby tezie o ukryciu dokumentów z wyłączeniem pokrzywdzonych, jak również to, że różne osoby opowiadające się po obu stronach konfliktu między byłymi wspólnikami, miały możliwość przechowywania i ukrywania tych dokumentów, nie można w sposób niewątpliwy ustalić, żeD. M.iJ. N.umyślnie ukryli dokumenty Szkoły. W sytuacji, gdy Sąd odwoławczy w pełni podziela poglądy Sądu meriti, które doprowadziły go do wydania orzeczenia w przedmiocie tego czynu, nie jest konieczne szerokie cytowanie tej argumentacji i powielanie jej.
W rezultacie częściowego uwzględnienia apelacji prokuratora i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych, na podstawieart. 437 §2 k.p.k.należało uchylić zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonychD. M.iP. K.w zakresie czynu opisanego w punkcie II części wstępnym i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, a w pozostałym zakresie utrzymać wyrok w mocy.
Sąd Okręgowy w Szczecinie oprócz przesłuchania obu oskarżonych i obojga pokrzywdzonych, przesłuchaA. M., uwzględni historię rachunkówG. G.iD. M.(poszerzając ją o informacje uzyskane w toku postępowania apelacyjnego), potwierdzenia przelewów (k. 412-414), weksel(...), pismo banku (k. 1297). Sąd może natomiast pominąć kwestię autentyczności podpisów małżonkówG.na wekslu(...), gdyż przyznają oni ich autentyczność, kwestionując natomiast, by podpis ten obejmował treść weksla. Wystarczające zatem będzie uznanie za odczytanie dowodów na k. 71-88 i 235-249 akt sprawy Ds. 104/12/s. Pozostałe dowody nie miały wpływu na uchylenie wyroku w tej części (art. 442 §2 k.p.k.).
Sąd nie rozstrzygał o kosztach odnośnie czynu drugiego, gdyż w tym zakresie postępowanie nie uległo zakończeniu. O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze co do pozostałych dwóch czynów, co do których prokurator zaskarżył czyn pierwszy i trzeci, a pełnomocnicy oskarżycieli posiłkowych – tylko czyn pierwszy, Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 636 §1 k.p.k., gdyż nie zachodziły przesłanki nakazujące zwolnienie skarżących od ponoszenia wydatków. Wysokość opłaty orzeczonej wobec oskarżycieli posiłkowych został ustalona na podstawieart. 13 ust. 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. z 1983r. Nr 49, poz. 223 ze zm.).

    (A. Wiśniewski)   (P. Brodniak)  (M. Jankowska)