Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 47/15
Data wyroku: 2015-02-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ireneusz Grodek, Agnieszka Szulc-Wroniszewska, Nadia Kołacińska-Sumińska
Słowa kluczowe: Poczytalność
Podstawa prawna: art. 278§1 kk

Sygn. akt IV Ka 47/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lutego 2015 roku.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący SSO Ireneusz Grodek (spr.)
Sędziowie SO Agnieszka Szulc-Wroniszewska
del. SR Nadia Kołacińska - Sumińska
Protokolant sekr. sądowy Agnieszka Olczyk
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim Violetty Włodarczyk
po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 roku
sprawyM. Ł.
oskarżonej zart. 278§1 kkw zw. zart. 275§1 kkw zw. zart. 276§1 kkw zw. zart. 11§2 kkw zw. zart. 31§2 kk
z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku
z dnia 3 grudnia 2014 roku     sygn. akt II K 328/14
na podstawieart. 437 § 2 kpkiart. 439 § 1 pkt 11 kpkuchyla zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonejM. Ł.i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Radomsku;
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataK. Z.kwotę 516,60 (pięćset szesnaście 60/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym.
Sygn. akt IV Ka 47 / 15

UZASADNIENIE
M. Ł.oskarżona została o to, że w dniu 31 marca 2014 r. wR., w budynku apteki przyul. (...), dokonała zaboru w celu przywłaszczenia pozostawionego na ladzie portfela z zawartością pieniędzy w kwocie 600 złotych, dowodu osobistego, prawa jazdy, karty emeryta ZUS, legitymacji emeryta, dowodu rejestracyjnego pojazduP. (...)nr rej. (...)oraz polisy ubezpieczeniowej OC od tego pojazdu na personalia i na szkodęW. O., jednakże po przeprowadzeniu badań lekarzy psychiatrów i wydaniu opinii biegli stwierdzili, że w chwili popełnienia zarzuconego jej czynu miała ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do pokierowania swoim postępowaniem, tj. o czyn zart. 278 § 1 kkiart. 275 § 1 kkiart. 276 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 31 § 2 kk.
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r. w sprawie II K 328 / 14 Sąd Rejonowy w Radomsku min.:
- oskarżoną uznał za winną zarzuconego jej czynu i za to na podstawieart. 278 § 1 kkw zw. zart. 11 § 3 kkiart. 60 § 1 i 6 pkt 4 kkw zw. zart. 31 § 2 kkwymierzył jej karę 3 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie;
- na podstawieart. 46 § 1 kkzobowiązał oskarżoną do naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz oskarżonegoW. O.kwoty 600 złotych;
- zwolnił oskarżoną od kosztów sądowych.
Powyższy wyrok został zaskarżony przez obrońcę oskarżonej, która podniosła zarzuty:
- mającej wpływ na treść orzeczenia obrazy przepisów prawa procesowego, tj.art. 5 § 2 kpk,art. 4 kpk,art. 7 kpkiart. 410 kpkpoprzez rozstrzygnięcie nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonej oraz dowolną, a nie swobodną ocenę przeprowadzonych dowodów, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego,
- błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mającego wpływ na jego treść, poprzez przyjęcie, iż oskarżona dopuściła się zarzuconego jej czynu, zwłaszcza wskutek przyjęcia, że zeznania świadkówA. G.orazW. O.w sposób wiarygodny odzwierciedlają przebieg czynu i wskazują na sprawstwo oskarżonej.
W konkluzji skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od zarzuconego jej czynu, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wobec stwierdzenia tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej wart. 439 § 1 pkt 11 kpk– sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonej, której obecność była obowiązkowa – zaskarżony wyrok, niezależnie od podniesionych w apelacji zarzutów, podlegał uchyleniu, a sprawa winna być rozpoznana przez Sąd Rejonowy ponownie.
Postępowanie przygotowawcze było wszczęte i prowadzono w formie dochodzenia. W jego toku stwierdzono wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonej, w związku z którymi poddano ją badaniu przez biegłych psychiatrów. W wydanej przez nich opinii przyjęto, że poczytalność oskarżonej w chwili popełnienia zarzuconego jej czynu była ograniczona w stopniu znacznym ( w zakresie zdolności do pokierowania swoim postępowaniem ). Stosownie do treściart. 325c pkt 2 kpkdochodzenia nie prowadzi się min. wówczas, gdy biegli lekarze psychiatrzy powołani do wydania opinii w sprawie stwierdzą, że poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu lub w czasie postępowania jest wyłączona albo w znacznym stopniu ograniczona. Konsekwencją tego stanu rzeczy winno być przekształcenie prowadzonego postępowania z dochodzenia na śledztwo, wyłączające w dalszym toku sprawy jej rozpoznanie w postępowaniu sądowym w trybie uproszczonym ( por. wyrok SN z dnia 25 lutego 2009 r., II KK 316 / 08, opubl. Legalis oraz komentarz do art. 325c kpk w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 297 – 467, tom II, red. prof. dr hab. Piotr Hofmański, Elżbieta Sadzik, dr hab. Kazimierz Zgryzek, rok wydania: 2011, wydawnictwo: C.H.Beck, wydanie: 4 ). Pomimo tego prokurator dokończył postępowanie przygotowawcze – bez przekształcenia jego formy – jako dochodzenie. Po wniesieniu aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w Radomsku Przewodniczący II Wydziału Karnego zarządził, iż sprawę kieruje do rozpoznania w trybie postępowania uproszczonego i takim też trybie została przeprowadzona w dniu 3 grudnia 2014 r. rozprawa, na której zapadł zaskarżony wyrok. Na rozprawę tęM. Ł.się nie stawiła, w związku z czym przeprowadzono ją pod jej nieobecność i wydano wyrok zaoczny. Wezwania na rozprawęM. Ł.nie podjęła – po podwójnej awizacji przesyłki uznano je za doręczone w trybieart. 133 § 1 i 2 kpk.
Stosownie do treściart. 469 kpksąd rozpoznaje w trybie uproszczonym sprawy, w których było prowadzone dochodzenie. Jak jednak podkreśla się w doktrynie prawa karnego procesowego ( por. komentarz do art. 469 kpk w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 468 – 682, tom III, red. prof. dr hab. Piotr Hofmański, Elżbieta Sadzik, dr hab. Kazimierz Zgryzek, rok wydania: 2011, wydawnictwo: C.H.Beck, wydanie: 4 oraz przywoływane tam szeroko orzecznictwo oraz piśmiennictwo ) jeżeli postępowanie przygotowawcze wadliwie zostało przeprowadzone w formie dochodzenia zamiast śledztwa, to nie może to otwierać drogi do rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym. Sąd nie może w takich przypadkach, poprzez zastosowanie trybu uproszczonego, sankcjonować nieprawidłowości wcześniejszej fazy postępowania. Drogę do postępowania w trybie uproszczonym otwiera jedynie „ legalnie ” przeprowadzone dochodzenie, zaś kwestia owej legalności podlega badaniu przez sąd w trybieart. 339 kpkprzez pryzmat okoliczności wskazanej w§ 3 pkt 3tego przepisu. Innymi słowy, sąd zobowiązany jest badać przesłanki warunkujące dopuszczalność prowadzenia w danej sprawie postępowania uproszczonego nie tylko od strony formalnej ( tj. korelacji formy prowadzonego w sprawie postępowania przygotowawczego ze wskazaniem trybu postępowania sądowego), ale także od strony materialnej ( czy postępowanie przygotowawcze było legalne, tzn. odpowiadało wymogom ustawowym przewidzianym dla danego rodzaju postępowania). Jeśli do ujawnienia nieprawidłowości formy postępowania przygotowawczego ( polegającej na przeprowadzeniu dochodzenia zamiast wymaganego śledztwa) dojdzie już po wstępnej kontroli sprawy w ramachart. 339 kpk, sąd powinien sprawę skierować do rozpoznania w trybie zwyczajnym, o ile nie skorzysta z możliwości, jaką dajeart. 345 kpk( por. tezy doart. 325c i art. 469 kpkw przywoływanym wyżej komentarzu ). Innymi słowy, uregulowanie przewidziane wart. 469 kpknależy odczytywać w ten sposób, że tylko legalnie prowadzone dochodzenie, pozbawione materialnej wadliwości, pozwala na uruchomienie w stadium jurysdykcyjnym postępowania uproszczonego ( tak komentarz do art. 469 kpk w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz. dr Katarzyna T. Boratyńska, dr hab. Adam Górski, dr Andrzej Sakowicz, dr Andrzej Ważny, Rok wydania: 2013 Wydawnictwo: C.H.Beck, Wydanie: 5, opubl. Legalis ). Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie – w sytuacji, gdy biegli lekarze psychiatrzy powołani do wydania opinii stwierdzili, że poczytalność oskarżonej w chwili popełnienia zarzucanego jej czynu była w znacznym stopniu ograniczona – wadliwe ukończenie postępowania przygotowawczego w formie śledztwa nie uprawniało Sądu I instancji do rozpoznania sprawy w trybie uproszonym. Winien zostać wdrożony tryb postępowania zwyczajnego, a w nim – z racjiart. 474 § 1 kpk– obecność oskarżonego na rozprawie głównej jest obowiązkowa, chyba że ustawa stanowi inaczej ( np. w sytuacjach opisanych wart. 375 § 1 kpk,art. 376 kpk,377 kpk,390 § 1 kpk,art. 419 § 2 kpk). Przeprowadzenie rozprawy w dniu 3 grudnia 2014 r. pod nieobecnośćM. Ł.nie miało uzasadnienia w żadnym z przepisów, który stanowiłby wyjątek od reguły ujętej wart. 374 § 1 kpk. W tej sytuacji uznać należy, iż w omówionym wyżej układzie procesowym sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonej, której obecność była obowiązkowa, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą opisaną wart. 439 § 1 pkt 11 kpk, a którą sąd odwoławczy miał obowiązek uwzględniać z urzędu, niezależnie od podniesionych w apelacji zarzutów. Tożsame stanowisko zaprezentował SN w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r. ( IV KK 230 / 13, opubl. Legalis), podnosząc, iż „ zgodnie z treściąart. 374 § 1 kpkudział oskarżonego w rozprawie głównej jest, co do zasady ( jeżeli ustawa nie stanowi inaczej ), obowiązkowy. Złamanie zaś tej zasady kwalifikuje się – ze względu na szczególną wagę tego naruszenia – jako przesłanka uchylenia obciążonego taką wadą wyroku, i to już bez badania wpływu tej wady na jego treść (art. 439 § 1 pkt 11 ). Skoro więc niniejsza sprawa nie podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym – w którym przewidziano odstępstwo od obowiązkowego udziału oskarżonego w rozprawie (art. 479 § 1 kpk) – lecz w trybie zwykłym, to nie ulega wątpliwości, że w konsekwencji zarzucanego naruszeniaart. 469 kpk, w postępowaniu Sądu doszło do opisanego powyżej uchybienia w rozpoznaniu sprawy pod nieobecność oskarżonego. Obecność ta, zgodnie z treściąart. 374 § 1 kpk, była bowiem obowiązkowa ”.
W tej sytuacji, mając na uwadze treśćart. 436 kpk, rozpoznanie zarzutów podniesionych w apelacji uznać należy za przedwczesne.