Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 149/15
Data wyroku: 2015-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Filipiak, Robert Kirejew, Grażyna Wilk
Słowa kluczowe: Zamiar, Zabójstwo, Błąd Co Do Okoliczności Wyłączających Bezprawność
Podstawa prawna: art. 29 kk, art. 148§1 kk

Sygn. akt: II AKa 149/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Robert Kirejew (spr.)

Sędziowie

SSA Grażyna Wilk
SSA Piotr Filipiak

Protokolant

Agnieszka Przewoźnik

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Adama Rocha
po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. sprawy
E. B.zd.Z.c.T.iK.,ur. (...)wŻ.
oskarżonej zart. 148 § 1 kk
na skutek apelacji prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 3 grudnia 2014 roku
sygn. akt V K 106/14

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
zasądza od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Katowicach) na rzecz adwokatA. P.– Kancelaria Adwokacka wK.kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23 % VAT, z tytułu obrony z urzędu udzielonej oskarżonej w postępowaniu odwoławczym;

3
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt II AKa 149/15

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt V K 106/14, uznał oskarżonąE. B.za winną tego, że w nocy z 24 na 25 stycznia 2014 roku wK.przyul. (...), przewidując możliwość pozbawienia życiaJ. M.i godząc się na to, poprzez pchnięcie i przewrócenie na podłogę, a następnie chwycenie rękami za szyję i duszenieJ. M., spowodowała u niego obrażenia ciała w postaci podbiegnięć krwią powłok miękkich głowy w okolicy potylicznej, rozlanego krwiaka podtwardówkowego, krwotoku podpajęczynówkowego i wypełnienia krwistym płynem układu komorowego, pojedynczego świeżego ograniczonego sińca i otarcia naskórka w okolicy potylicznej, świeżego niecharakterystycznego drobnego otarcia naskórka na lewym uchu, podbiegnięcia krwią tkanek miękkich szyi, złamania kości gnykowej po stronie lewej, podbiegnięcia krwią tkanek miękkich karku i grzbietu oraz silnego przekrwienia i obrzęku mózgu i płuc, które skutkowały jego zgonem, przy czym uznawszy wcześniej, iżJ. M.czyni zamach na jej dobra chronione prawem, czynu tego dopuściła się w nieusprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność jej czynu, czym wyczerpała ustawowe znamiona czynu zart. 148 § 1 kkw zw. zart. 29 kki za to na mocyart. 148 § 1 kkw zw. zart. 60 § 1 kkiart. 60 § 6 pkt 2 kkskazał ją na karę 4 lat pozbawienia wolności.
Ponadto na podstawieart. 63 § 1 kkzaliczył oskarżonej na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia jej wolności w sprawie od dnia 29 stycznia 2014 roku do dnia 3 grudnia 2014 roku, a także zasądził na rzecz obrońcy zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił oskarżoną od ponoszenia kosztów postępowania w sprawie w całości, obciążając nimi Skarb Państwa.
Apelację od tego wyroku wniósł prokurator zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonejE. B.. Oskarżyciel publiczny zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na bezzasadnym przyjęciu, że oskarżonaE. B.czynu zart. 148 § 1 k.k.dopuściła się w nieusprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodziła okoliczność wyłączająca bezprawność jej czynu i w konsekwencji przyjęciu, iż zachodzą przesłanki do zastosowania wobec oskarżonejE. B.instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianej wart. 60 § 1 k.k., podczas gdy wnikliwa analiza materiału dowodowego, elementów podmiotowych i przedmiotowych wskazanego czynu, jak również warunki i właściwości osobiste sprawcy wskazują, iż oskarżonaE. B.nie dopuściła się czynu w nieusprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodziła okoliczność wyłączająca bezprawność jej czynu, a co za tym idzie, brak jest podstaw do uznania, że wobec oskarżonej zachodzą przesłanki do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. Stawiając ten zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja prokuratora nie okazała się zasadna, a zaskarżony wyrok jako prawidłowy i słuszny utrzymany został w mocy.
Sąd I instancji w oparciu o przeprowadzone dowody trafnie odtworzył stan faktyczny, w zasadniczej części nie kwestionowany przez strony niniejszego postępowania. Sąd meriti poprawnie przyjął, żeE. B.zaatakowała pokrzywdzonego, który znalazł się w nocy w zajmowanym przez nią mieszkaniu i przewróciła go tak, że uderzył głową o podłogę, a następnie dusiła go, przez co spowodowała u niego obrażenia ciała wyszczególnione w opisie czynu zawartym w wyroku. Doznane przy tym przezJ. M.urazy wewnętrzne skutkowały jego zgonem. Ustalenia dotyczące obrażeń ciałaJ. M.oraz przyczyny jego śmierci oparte zostały na opinii sądowo – lekarskiej z przeprowadzonych oględzin i sekcji zwłok, wydanej przez biegłego z zakresu medycyny sądowejR. N.(k. 260-266 akt sprawy), wspartej jego przesłuchaniem (k. 279-281) i ustną opinią uzupełniającą przedstawioną na rozprawie (k. 496-497). Opinia i wypowiedzi biegłego nie zawierały nieścisłości oraz nie nasuwały wątpliwości co do swej fachowości, czy miarodajności. W szczególności nie wzbudzały poważniejszych zastrzeżeń sygnalizowane przez prokuratora na rozprawie odwoławczej okoliczności, że u pokrzywdzonego stwierdzono rozległy krwiak podtwardówkowy nad prawą półkulą mózgu, a miał on w wyniku upadku doznać obrażeń głowy w części potylicznej. Rozbieżności w tych stwierdzeniach nie było, gdyż rozległy krwiak podtwardówkowy miał charakter rozlany i mógł być spowodowany urazem części potylicznej głowy, a następnie rozprzestrzenić się nad całą prawa półkulę mózgu. Opis umiejscowienia krwiaka nad prawą półkulą mózgu miał charakter ogólny i obejmował także obszar nad częścią potyliczną tejże półkuli. Ponadto najistotniejsze były stanowcze i umotywowane wnioski zawarte w opinii biegłego, na których oparł swe ustalenia sąd I instancji, jednoznacznie wskazujące na możliwość powstania obrażeń głowy pokrzywdzonego w rezultacie upadku i uderzenia głową o twarde podłoże.
Trafnie też sąd I instancji przyjął, akceptując tezę aktu oskarżenia, że spowodowanie skutku śmiertelnego oskarżona obejmowała zamiarem ewentualnym, tj. przewidywała możliwość pozbawienia pokrzywdzonego życia i godziła się na to. Świadczył o tym fakt, że oprócz przewrócenia zaatakowanego mężczyzny na podłoże, w które mocno uderzył głową, oskarżona również dusiła go ze znaczną siłą, dławiąc rękami jego szyję i doprowadzając do złamania kości gnykowej, czego zaniechała dopiero wtedy, gdy rozpoznała w pokrzywdzonym swojego sąsiada.
Wszystko to przemawia za prawidłowością stwierdzenia przez Sąd Okręgowy, że oskarżonaE. B.działając z zamiarem ewentualnym swym zachowaniem zrealizowała znamiona zarzucanej jej zbrodni zabójstwa zart. 148 § 1 k.k.
Za należycie umocowane w realiach dowodowych niniejszej sprawy oraz pozostające w zgodzie z prawidłową wykładnią przepisów prawa materialnego trzeba uznać przyjęcie przez sąd I instancji, że oskarżona działała pod wpływem błędu co do okoliczności wyłączającej bezprawność czynu. W tym przypadku chodziło o podjęcie przez oskarżoną działania będącego w jej mniemaniu obroną przed zamachem na jej dobra, tj. mir domowy i mienie. Zamachu tego miała dopuścić się osoba nachodząca w ciemności, w środku nocy, zajmowane przez nią mieszkanie. W grę wchodziło tu zatem przeświadczenie o działaniu w warunkach obrony koniecznej, normowanej przepisemart. 25 § 1 k.k.Wyobrażenie to było błędne, gdyż w rzeczywistości do oskarżonej przyszedł znajdujący się pod silnym wpływem alkoholu jej sąsiadJ. M., z którym brała udział wcześniej w libacji alkoholowej, pozostawała z nim w pozytywnych stosunkach i nic nie wskazuje, aby miał on jakiekolwiek nieprzychylne zamiary nawiedzając jej lokal w środku nocy.
W toku postępowania przygotowawczego i jurusdykcyjnego w tej sprawie nie przeprowadzono dowodów przemawiających przeciwko tezie, że oskarżona zaatakowała pokrzywdzonego w ramach urojonej obrony koniecznej. O tym, że motywem ataku na sąsiada była obawa przed mężczyzną, który znalazł się w nocy w jej mieszkaniu oskarżona wyjaśniała konsekwentnie od momentu, od którego zdecydowała się składać wyjaśnienia potwierdzające, że to ona przewróciła i dusiła pokrzywdzonego. Wersję oskarżonej potwierdzało to, w jakim miejscu i z jakimi obrażeniami ciała znaleziono zwłokiJ. M.w momencie przybycia następnego dnia córki oskarżonej –W. P., a następnie lekarza i Policji. Same wyjaśnieniaE. B.brzmiały wiarygodnie, m.in. z tego względu, że oprócz okoliczności w niekorzystnym świetle ukazujących pokrzywdzonego, potrafiła także wymienić jego pozytywne cechy. Wypowiadając się o pokrzywdzonym oskarżona wyjaśniała, że od jakiegoś czasu bardzo ją denerwował, ponieważ chodził po mieszkaniach sąsiadów i nie chciał ich opuszczać, jednakże zaznaczała też, że była z nim w dobrych stosunkach, on często pomagał znajomym - miał „złote ręce” i gdyby wiedziała, że do jej mieszkania w nocy wszedł właśnieJ. M., nie zrobiłaby tego, co się stało. Wyjaśnienia oskarżonejE. B.znajdowały zasadnicze potwierdzenie w zeznaniach świadków, w tym zwłaszcza jej konkubentaR. P., który jednak z uwagi na stan upojenia alkoholowego nie obserwował samego zdarzenia i od oskarżonej dowiedział się, że popchnęła i dusiła pokrzywdzonego, bo myślała, że do mieszkania wszedł ktoś obcy. Zawarte w jednych z zeznań córki oskarżonejW. P.stwierdzenia, że matka mówiła jej, iż w nocyJ.sam wszedł do ich mieszkania, robił to często, a jak przyszedł, to chciał pić wódkę i nie chciał wyjść (k. 101), nie były wystarczające dla przyjęcia odmiennej od ustalonej przez sąd I instancji wersji wydarzeń. Była to bowiem wypowiedź odosobniona w zmieniających się w toku postępowania zeznaniachW. P.nie będącej wszakże bezpośrednim świadkiem nocnych wydarzeń i w toku dalszego postępowania potwierdzającej wersję przedstawioną przez matkę. Ponadto ze słówW. P.nie wynika, aby w tym konkretnym wypadku oskarżona wiedziała, że przyszedł do niejJ. M., a jedynie opisywała zachowania pokrzywdzonego z przeszłości, co miało tłumaczyć, dlaczego mógł znaleźć się w tym mieszkaniu w czasie zdarzenia.
Argumenty przedstawione przez prokuratora w apelacji, mające przemawiać przeciwko przyjęciu, żeE. B.dopuściła się zabójstwa w mylnym przekonaniu, że zachodziła okoliczność wyłączająca bezprawność jej czynu nie brzmiały w pełni przekonująco. Z tego, że we wcześniejszym okresie nie zgłaszano organom ścigania faktów włamań, kradzieży, czy też najść mieszkania zajmowanego przez oskarżoną nie można wyprowadzić pewnego wniosku, że takich zdarzeń w ogóle nie było. Jak wskazywał sam apelujący, konkubent oskarżonej potwierdził wymienianie zamka w drzwiach po jego wyłamaniu w wigilię 2013 roku. W środowisku, w którym obracała się oskarżona, zgłaszanie zawiadomień o przestępstwach nie zawsze było dokonywane i mogło być odbierane negatywnie, a poza tym nawet gdyby wcześniej nie zaistniały włamania lub kradzieże rzeczy z tego ubogo wyposażonego lokalu, nie wykluczało to jeszcze wystąpienia u oskarżonej feralnej nocy obawy, że mężczyzna, który w środku nocy w ciemności i ciszy poruszał się po jej mieszkaniu zagrażał jej dobrom chronionym prawem.
Także z właściwości i warunków osobistych oskarżonej, w tym jej poprzedniej karalności, nadużywania alkoholu, impulsywności i dopuszczania się stosowania przemocy, w tym również w dniu poprzedzającym zdarzenie wobec swojej córki w trakcie libacji alkoholowej, nie można wysnuwać niezawodnego wniosku, żeE. B.podczas rozpatrywanego zdarzenia zaatakowała pokrzywdzonego świadomie i celowo, wiedząc z kim miała do czynienia.
Okoliczności wskazywane przez prokuratora w środku odwoławczym mogły zaledwie wywoływać wątpliwości, czy przyjęty przez sąd I instancji motyw działania sprawczyni odpowiadał prawdzie. Niemniej jednak sygnalizowane poszlaki mogłyby spowodować niekorzystną dlaE. B.zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia tylko wtedy, gdyby nieusuwalne za pomocą dostępnych dowodów oraz w drodze logicznego rozumowania wątpliwości należało rozstrzygać na niekorzyść oskarżonej.
Do zrekonstruowanego stanu faktycznego, obejmującego również sferę motywacyjną oskarżonej, Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował przepisart. 29 k.k.zasadnie uznając, żeE. B.zaatakowała mężczyznę w błędnym przeświadczeniu, że broni przed nim swojego mienia i mieszkania. Trafnie przy tym stwierdzono, że błąd oskarżonej nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony, gdyż oskarżona mogła łatwo przekonać się o tożsamości napastnika np. pytając go o to, czy zapalając zapałkę. Mogła też podnieść skuteczny alarm, czy salwować się ucieczką, a nadto zastosowany sposób obrony swą intensywnością i godzeniem w zdrowie oraz życie człowieka przekraczał granice obrony koniecznej. Z tych względów na akceptację zasługiwało zastosowanie przez sąd meriti wobec oskarżonej nadzwyczajnego złagodzenia kary stosownie do przepisuart. 29 k.k.in fine.
Orzeczona wobecE. B.kara 4 lat pozbawienia wolności pozostawała adekwatna do wszystkich okoliczności, które należało uwzględniać w tym przypadku przy wymiarze kary nadzwyczajnie złagodzonej i nie cechowała się rażącą, niewspółmierną surowością, ani nadmierną łagodnością.
Wziąwszy pod uwagę wszystkie przedstawione okoliczności Sąd Apelacyjny nie znalazł wystarczających podstaw, podniesionych w środku odwoławczym wniesionym na niekorzyść oskarżonej, aby uwzględnić apelację, wobec czego kwestionowany wyrok został utrzymany w mocy.
O kosztach procesu za postępowanie odwoławcze orzeczono zgodnie z przepisemart. 636 § 1 in fine k.p.k.