Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 726/15
Data wyroku: 2015-09-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Iwona Wiszniewska, Tomasz Żelazowski, Eugeniusz Skotarczak
Słowa kluczowe: Odrzucenie Pozwu
Podstawa prawna: art. 199 §1 k.p.c.

Sygn. akt I ACz 726/15

POSTANOWIENIE
Dnia 23 września 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Wiszniewska

Sędziowie:

SA Eugeniusz Skotarczak
SA Tomasz Żelazowski

po rozpoznaniu w dniu 23 września 2015 r. w Szczecinie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaU.iJ. J.
przeciwko(...) Bankowi (...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII GC 166/15
p o s t a n a w i a:

I
oddalić zażalenie;

II
zasądzić od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu wywołanym zażaleniem.

SSA E. Skotarczak SSA I. Wiszniewska SSA T. Żelazowski

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie odrzucił pozew. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 1.04.2015 r.J. J.iU. J.wnieśli przeciwkobankowi (...) Spółce AkcyjnejwW.pozew domagając się zasądzenia kwoty 1.000.000.000 zł z odsetkami od dnia 3.09.2013 r. tytułem odszkodowania za straty i zadośćuczynienia za krzywdy, zadośćuczynienia za uszczerbek psychiczny, rozstrój zdrowia i stres dla powodów, inwestorów wraz z rodzinami i rodzin, które złożyły oświadczenia o próbach samobójczych, odszkodowania za utratę dobrego imienia w społeczności lokalnej województwa(...). Jednocześnie powodowie podali, że znajdują się w upadłości likwidacyjnej. Sąd wskazał, że zgodnie zart. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze(tekst jednolity Dz.U. z 2012, poz. 1112) jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust.2). Cytowany przepis oznacza, że z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór; legitymację formalną ma zaś syndyk, który prowadzi postępowanie sądowe na rzecz upadłego. W orzecznictwie podnosi się, że postępowanie dotyczy masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej. Do postępowań tych zalicza się postępowania, w których upadłemu przypada rola powoda jak i pozwanego, bez różnicy czy chodzi w nich o pozycje czynne czy bierne masy upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie lub ustalenie. Brzmienie przepisuart. 144 ust. 1oznacza, iż wyłączona jest możliwość zainicjowania jakiegokolwiek postępowania z udziałem upadłego o mienie wymienione w cytowanym przepisie, co pozwala na wyciągnięcie wniosku, iż zachodzi przejściowy brak drogi sądowej. Zgodnie zaś zart. 199 §1 pkt 1 k.p.c.sąd odrzuci pozew jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna.
Niezależnie od tego Sąd I instancji podniósł, że w stosunku do powodaJ. J.zachodzi także inna przesłanka odrzucenia pozwu, a mianowicie stan sprawy w toku. Sąd zauważył, że w dniu 1 kwietnia 2014 r., po uprzednim zwrocie pozwu,J. J.ponownie wniósł do tutejszego Sadu pozew przeciwkoBankowi (...)wW.domagając się zasądzenia kwoty 1.000.000.000 zł z odsetkami od dnia 5 września 2013 r. tytułem „odszkodowania za wstrzymanie prowadzenia działalności gospodarczej przezPrzedsiębiorstwo Budowlane (...)(sygn.. akt VIII GC 3/15). W uzasadnieniu tego pozwu powołano się na te same okoliczności, co w pozwie wniesionym w dniu 1 kwietnia 2015 r., w szczególności wypowiedzenie umowy pożyczki hipotecznej z dnia 5 września 2012 r. przez pracownika pozwanegoP. J.oraz niezgodne z prawem i zasadami współżycia społecznego prowadzenie egzekucji z całego majątku. W sprawie tej w dniu 25 lutego 2015 r. doręczono pozew. Zgodnie z przepisemart. 199 §1 pkt 2 k.p.c.sąd odrzuci pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku lub została prawomocnie osądzona.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli powodowie wskazując, że nie występuje w sprawie przesłanka odrzucenia pozwu w postaci przejściowej drogi sądowej. Postanowieniem bowiem z dnia 9 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie umorzył postępowania upadłościowe toczące się w stosunku do powodów. Sytuacja taka umożliwiła wniesienie pozwu. Powodowie złożyli zażalenie na powyższe postanowienie, jednakże postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. zostało ono odrzucone. Podnieśli również, że pozew złożony w innej sprawie, na który powołał się Sąd jest innym pozwem. W tamtym postępowaniu powodowie domagali się odszkodowania za zniszczenie firmy developerskiej powoda, natomiast w niniejszej sprawie domagają się odszkodowania za straty, krzywdy i zadośćuczynienie łącznie z utratą dobrego imienia poprzez złośliwe, świadome i celowe działanie przeciwko powodom nie tylko przez(...)pracowników pozwanego banku, ale także(...). Skarżący wskazali, że syndyk od samego początku trwania postępowań upadłościowych odmawiała wystąpienia z pozwem przeciwko Bankowi. W dniu 5 września 2013 r. powodowie wnieśli o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej, jednakże do wyznaczenia rozprawy nie doszło.

SĄD APELACYJNY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:
Zażalenie powodów okazało się niezasadne. Sąd I instancji w sposób prawidłowy zastosował w okolicznościach niniejszej sprawyart. 199 § 1 pkt. 1 k.p.c.orazart. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów sąd odrzuci pozew jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna. Z kolei przepisart. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczegostanowi, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Jednocześnie jego ustęp drugi stanowi, że postępowania, o których mowa wust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
Z dniem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, na podstawieart. 75 Prawa upadłościowego i naprawczego, upadły traci natomiast prawo zarządu majątkiem oraz możliwość korzystania z niego (art. 75 ust. 1pr.u.n.). O tym, jak kształtuje się pod względem podmiotowym postępowanie sądowe w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego stanowi zacytowany wcześniejart. 144pr.u.n., mający charakter normy procesowej. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną (syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym, procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Użyte wart. 144 ust. 1wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt V CZ 37/11, LEX nr 898281). Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma przy tym bezwzględny charakter (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt III CSK 244/08, z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt IV CSK 206/11, z dnia 7 października 2004 r., sygn. akt IV CK 86/04). Oznacza to, że w procesie odnoszącym się do przedmiotu dotyczącego masy upadłości, to syndyk uzyskuje status powoda albo pozwanego, a upadły go traci. Nie jest więc możliwe, jak w niniejszej sprawie, wszczęcie procesu po dacie ogłoszenia upadłości przez samego upadłego. Oczywiście brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej. Podzielić przy tym należy zaprezentowaną w uzasadnieniu zażalenia argumentację odnoszącą się do tego, że powyższa legitymacja dotyczy wyłącznie sytuacji, w której przedmiot procesu wchodzi w skład masy upadłościowej(vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. III CSK 244/08, z dnia 19 stycznia 2012 r. IV CSK 206/11, z dnia 7 października 2004 r. IV CK 86/04). Nie ma więc sensu powtarzania tożsamych wywodów. Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie dotyczy masy upadłości lub przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2006 r., sygn. akt IIICZP 2/ 06).
Powyższe uwagi prowadzą z kolei do wniosku, że syndyk traci swą legitymację procesową w sprawach dotyczących praw upadłego na skutek umorzenia postępowania upadłościowego lub zakończenia tego postępowania. Inaczej rzecz ujmując, do utraty zdolności sądowej syndyka masy upadłości dochodzi na skutek wygaśnięcia jego funkcji, będącego z kolei następstwem postanowienia umarzającego postępowanie upadłościowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II CSK 394/11, LEX nr 121463, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt I CK 674/04, OSNC 2006/2 poz. 52). W jego miejsce w postępowaniach cywilnych wchodzi wówczas upadły, który odzyskuje legitymację procesową w sprawach dotyczących swego majątku, objętego wcześniej masą upadłości. Zgodnie bowiem z treściąart. 367 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, po umorzeniu postępowania upadłościowego umarza się wszczęte przez syndyka, nadzorcę sądowego albo zarządcę niezakończone procesy o uznanie za bezskuteczną czynności dokonanej przez upadłego ze szkodą dla wierzycieli. Wzajemne roszczenia o zwrot kosztów procesu wygasają. Jednocześnie ustęp drugi tego artykułu, w innych postępowaniach cywilnych upadły wchodzi w postępowaniu na miejsce syndyka albo zarządcy.
Wbrew jednak skarżącym nie jest w tym względzie rozstrzygająca sama data wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania. Wprawdzie Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie postanowieniami z dnia 9 lutego 2015 r. rzeczywiście umorzył postępowania upadłościowego toczące się w stosunku do każdego z powodów, co nastąpiło przed wniesieniem pozwu (1 kwietnia 2015 r.), jednakże nie jest ono jeszcze prawomocne. Po pierwsze bowiem, jak wskazali sami powodowie złożyli na to postanowienie zażalenie w dniu 2 marca 2015 r., a jego odrzucenie nastąpiło postanowieniem właśnie z dnia 1 kwietnia 2015 r., a więc w momencie wnoszenia pozwu postanowienie z dnia 9 lutego 2015 r. nie uzyskało jeszcze przymiotu prawomocności. Po drugie i jest to okoliczność rozstrzygająca, zażalenie na powyższe postanowienie złożyli również wierzyciele. Obecnie toczą się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie postępowania wywołane tymi zażaleniami o sygnaturach VIII GZ 65/15 oraz VIII Gz 66/15. Żadne z nich nie zostało jeszcze rozpoznane. Okoliczność ta wynika jednoznacznie z notatki urzędowej z dnia 18 września 2015 r. Postępowanie upadłościowe więc nadal jeszcze się toczy, a tym samym nie sposób uznać, że syndyk utracił wyłączną legitymację do występowania w procesie zainicjowanym już w toku postępowania upadłościowego. Nadal nie ustały skutki związane z ogłoszeniem upadłości, w tym te odnoszące się właśnie do omawianej kwestii. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 października 2004 r. (sygn.. akt I PZ 22/04, OSNP 2005/10/146) jednoznacznie wskazał, że syndyk masy upadłości traci legitymację procesową w sprawach dotyczących praw upadłego z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, a nie z dniem jego wydania. Zgodnie bowiem z treściąart. 364 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczegodopiero z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego upadły odzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami.
Zasadnie więc Sąd I instancji ustalił, że zaistniały przesłanki uzasadniające odrzucenie pozwu. W tych okolicznościach zbędne było odnoszenie się do zarzutów dotyczących drugiej podstawy odrzucenia pozwu.
Mając powyższe na uwadze zażalenie powodów jako niezasadne należało oddalić na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.
Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu wywołanym zażaleniem stanowiły przepisyart. 108 k.p.c.iart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Zgodnie z pierwszym z nich, sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Jednocześnieart. 98 § 1 k.p.c.stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Powodowie przegrali sprawę wywołaną swoim zażaleniem, stąd zobowiązani byli zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty, na które składały się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł ustalone na podstawie§ 6 pkt. 7 i § 12 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późniejszymi zmianami).
SSA E. Skotarczak SSA I. Wiszniewska SSA T. Żelazowski