Sąd Rejonowy w Grudziądzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1856/14
Data wyroku: 2015-04-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marcin Kolasiński
Słowa kluczowe: Powołanie Spadkobiercy

Sygn. akt I Ns 1856/14

POSTANOWIENIE
Dnia 9 kwietnia 2015 roku
Sąd Rejonowy w Grudziądzu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Marcin Kolasiński
Protokolant:  starszy sekretarz sądowy Magdalena Hausman
po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 roku w Grudziądzu
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. P.
z udziałemP. M. (1)
o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poP. M. (2)

postanawia

I
zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 26 stycznia 2012 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 1433/10 o stwierdzeniu nabycia spadku poP. M. (2)w punkcie I. sentencji w ten sposób, że stwierdzić, że spadek poP. M. (2), synuP.iW., zmarłym dnia 8 listopada 2010 roku wG., ostatnio zamieszkałym wG., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 5 listopada 2007 roku (Repertorium A nr 7725/2007 notariuszE. S.z siedzibą wG.), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Grudziądzu w sprawie o sygn. akt I Ns 380/14, nabyłR. P., synM.iZ., w całości;

II
ustalić, że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 1856/14

UZASADNIENIE
R. P.wniósł o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 26 stycznia 2012 roku sygn. akt I Ns 1433/10 o stwierdzeniu nabycia spadku poP. M. (2)i orzeczenie, że spadek po nim nabył w całości wnioskodawca na podstawie testamentu notarialnego. Wnioskodawca domagał się ponadto zasądzenia na swoją rzecz od uczestnikaP. M. (1)kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 1433/10 stwierdzono, że spadek poP. M. (2)nabyli z mocy ustawy ojciecP. M. (1)i bratE. M., każdy z nich w ½ części. Tymczasem spadkodawca pozostawił po sobie testament, w którym powołał do całości spadku wnioskodawcę.R. P.nie wiedział o toczącym się postępowaniu, a dowiedział się o nim dopiero, gdy sam złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poP. M. (2), który to został odrzucony z uwagi na istnienie już orzeczenia w tym przedmiocie.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowaniaP. M. (1)wniósł o oddalenie wniosku oraz o zasądzenie na swoją rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem uczestnika, wnioskodawca nie uprawdopodobnił okoliczności, że nie mógł dowiedzieć się o toczącym postępowaniu spadkowym przy zachowaniu należytej staranności, jak też nie wyjaśnił, dlaczego zwlekał ze złożeniem wniosku o otwarcie testamentu. Uczestnik wskazał, że w trakcie postępowania w sprawie I Ns 1433/10 Sąd poszukiwał spadkobierców m.in. poprzez ogłoszenia prasowe. Ponadto, według uczestnika, nie nastąpiła w niniejszym wypadku wymagana przezart. 523 k.p.c.zmiana okoliczności, która uprawniałaby do zmiany prawomocnego postanowienia (k. 18).

Sąd ustalił, co następuje:
P. M. (2), synP.iW., zmarł w dniu 8 listopada 2010 roku wG.. Jego ostatnim miejscem zamieszkania byłG.,ul. (...). Spadkodawca był bezdzietnym kawalerem.P. M. (2)został przysposobiony w sposób niepełny przezP. M. (1), synaA.iE., orazW. M., która zmarła przed spadkodawcą. Spadkodawca miał brataE. R., synaE.iZ., który zmarł po nim, tj. w dniu 31 stycznia 2011 roku.
Dowody:
- zapewnienie spadkowe złożone przezR. P.(k. 22v),
- odpisy skrócone aktów stanu cywilnego (k. 6 w aktach sprawy I Ns 380/14 oraz k. 5, 11, 15, 64, 89 w aktach sprawy I Ns 1433/10),
- zapewnienie spadkowe złożone przezP. M. (1)w sprawie I Ns 1433/10 (k. 8-8v w aktach sprawy I Ns 1433/10).
W dniu 20 listopada 2010 rokuP. M. (1)złożył do Sądu Rejonowego w Grudziądzu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poP. M. (2)na podstawie ustawy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2012 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 1433/10 Sąd ten stwierdził, że spadek po nim nabyli z mocy ustawy ojciecP. M. (1)i bratE. M., każdy z nich w ½ części. W toku postępowania Sąd wzywał poprzez ogłoszenia publiczne potencjalnych spadkobierców do zgłoszenia swoich praw do spadku, gdyż w przeciwnym wypadku zostaną pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Dowody:
- dokumenty w aktach sprawy I Ns 1433/10: wniosek (k. 2), ogłoszenia publiczne (k. 22, 25, 46, 91, 95), postanowienie z dnia 26.01.2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadku wraz z uzasadnieniem (k. 107 i 119-119v).
P. M. (2)w dniu 5 listopada 2007 roku sporządził w formie aktu notarialnego o numerze repertorium A 7725/2007 przed notariuszemE. S.z siedzibą wG.testament, w którym do całości spadku powołałR. P., synaM.iZ.. Testament ten został otwarty i ogłoszony przez Sąd w dniu 1 kwietnia 2014 roku.
Dowody:
- dokumenty w aktach sprawy I Ns 380/14: testament, wniosek (k. 2-3), odpis skrócony aktu urodzeniaR. P.(k. 5), protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu (k. 8).
R. P.nie wiedział o postępowaniu toczącym się w sprawie o sygn. akt I Ns 1433/10. O śmierciP. M. (2), który był jego bliskim kolegą, dowiedział się na początku 2014 roku, albowiem w ostatnich latach życia spadkodawcy stracił z nim kontakt, po 2010 roku przebywał za granicą i przeżywał problemy rodzinne. W dniu 5 marca 2014 roku złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poP. M. (2)na podstawie testamentu, który to został prawomocnie odrzucony z uwagi na istnienie już orzeczenia w tym przedmiocie (sygn. akt I Ns 380/14).
Dowód:
- postanowienie z dnia 27.03.2014 r. o odrzuceniu wniosku (k. 7 w aktach sprawy I Ns 380/14),
- przesłuchanie wnioskodawcyR. P.(k. 22v).
Nie toczyły się postępowania o uznanieR. P.za niegodnego dziedziczenia poP. M. (2), jak też nie zrzekał się on dziedziczenia po spadkodawcy.R. P.nie składał w terminie 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule powołania do spadku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Wiedzę o istnieniu testamentu posiadał od chwili jego sporządzenia.
Dowód:
- zapewnienie spadkowe złożone przezR. P.(k. 22v).

Sąd zważył, co następuje:
Przedstawiony powyżej stan faktyczny ustalony został w oparciu o dokumenty wymienione w poprzedniej części uzasadnienia, zapewnienia spadkowe złożone przez wnioskodawcęR. P.i uczestnikaP. M. (1)(w toku sprawy o sygn. I Ns 1433/10) oraz przesłuchanie wnioskodawcyR. P.. Wszystkie te dowody stanowiły w pełni wiarygodną podstawę bezspornych ustaleń faktycznych. Akty stanu cywilnego, orzeczenia sądów oraz ogłoszenia publiczne, jako dokumenty urzędowe, stanowiły dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 k.p.c.).
Wnioskodawca domagał się w niniejszym postępowaniu zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w trybieart. 679 k.p.c.Przepis ten przewiduje dwa sposoby zmiany orzeczenia, tj. dla osoby, która była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, oraz dla osoby, która nie uczestniczyła w tym postępowaniu. Osoba, która żąda zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a była uczestnikiem postępowania, musi jednakże oprzeć swoje żądanie na podstawie, której nie mogła powołać w postępowaniu, a po drugie wniosek o zmianę musi złożyć przed upływem roku od dnia, w którym tę możność uzyskała. Natomiast osoba niebędąca uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie jest ograniczona ani terminem, ani też koniecznością powołania podstawy do żądania zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, o której nie wiedziała w toku tego postępowania.
Na gruncie niniejszej sprawy sporne było, do której grupy należało zakwalifikować wnioskodawcęR. P., który nie był uczestnikiem postępowania w sprawie o sygn. I Ns 1433/10, jednakże w postępowaniu tym Sąd wzywał poprzez ogłoszenia publiczne potencjalnych spadkobierców do zgłoszenia swoich praw do spadku, gdyż w przeciwnym wypadku zostaną pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 672 – 676 k.p.c.).
W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, przepisart. 679 k.p.c.przewiduje ograniczenia dla osoby zainteresowanej w zmianie postanowienia jedynie wówczas, gdy była ona formalnie uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, tj. posiadała status uczestnika poprzez wskazanie jej jako uczestnika w treści wniosku, samodzielne zgłoszenie się do udziału w sprawie lub wezwanie jej przez sąd do wzięcia udziału w sprawie. Wniosek taki jest w pełni uprawniony, mając na uwadze w szczególności brzmienie przepisuart. 510 k.p.c., traktującym o tym, kiedy zainteresowany uzyskuje status uczestnika postępowania nieprocesowego.
W konsekwencji przyjąć należało, żeR. P.– nie będąc uczestnikiem postępowania w sprawie o sygn. akt I Ns 1433/10 – nie był ograniczony rocznym terminem do złożenia wniosku o zmianę postanowienia, jak również nie musiał w niniejszym postępowaniu wykazywać, że nie mógł w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku powołać podstawy do żądania zmiany zapadłego orzeczenia. Według Sądu, nie zmieniał powyższego wniosku nawet fakt, że w trakcie postępowania spadkowego Sąd dokonywał ogłoszeń publicznych, poszukując spadkobiercówP. M. (2), pod rygorem pominięcia ich w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. W innej sytuacji, dokonanie ogłoszenia w zasadzie w każdym przypadku eliminowałoby możliwość zastosowania trybu przewidzianego wart. 679 k.p.c., co byłoby sprzeczne z celem tego unormowania oraz skutkowałoby utrzymywaniem w obrocie prawnym postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku niezgodnych z prawem.
Stanowisko powyższe, tj. uznanie za uczestnictwo w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w rozumieniuart. 679 k.p.c.jedynie formalnego udziału w tym postępowaniu, znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (tak np. w postanowieniu z dnia 13 października 2004 roku, III CK 82/03, LEX nr 589986, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 lutego 2000 roku, II CKN 740/98, LEX nr 1425655). W szczególności, w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 kwietnia 1982 roku (III CZP 15/82, OSNC 1982/8-9/118) Sąd Najwyższy stwierdził, że do osoby żądającej zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie mają zastosowania ograniczenia przewidziane wart. 679 k.p.c., jeżeli nie brała ona formalnie udziału w postępowaniu, choćby znała ona nawet treść postanowienia z innego źródła. W całej rozciągłości podzielić należy argumentację Sądu Najwyższego zawartego w przytoczonej uchwale, że takie niesformalizowane i uproszczone postępowanie zmierza do umożliwienia, i to w sposób szybki, sprostowania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wykazującego sprzeczność z prawem i wydanego w warunkach nieuczestniczenia w tym postępowaniu osoby zainteresowanej.
Z uwagi na sposób rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt I Ns 1433/10 oraz I Ns 380/14, jak również szczególne unormowanie trybu zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wart. 679 k.p.c., nie mógł mieć zastosowania w niniejszym przypadkuart. 523 k.p.c., na który w odpowiedzi na wniosek powoływał się uczestnik.
Na marginesie dodać można, że uwzględnienie złożonego przezR. P.wniosku czyni zadość ostatniej woli spadkodawcy, urzeczywistniając jego zamiar co do osoby powołanej do dziedziczenia po nim.
Zgodnie zart. 926 § 1 k.c., powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Natomiast zgodnie z§ 2tegoż przepisu, dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Przepisyart. 926 § 1 i 2statuują zatem zasadę pierwszeństwa dziedziczenia testamentowego przed tym wynikającym z ustawy.
Mając powyższe na uwadze, wobec pozostawienia przez spadkodawcę ważnego i skutecznego testamentu, który nie został w żaden sposób zakwestionowany przez uczestnika postępowania, dziedziczenie następowało na podstawie testamentu notarialnego z dnia 5 listopada 2007 roku.
W konsekwencji, na podstawieart. 679 k.p.c.iart. 926 § 1 i 2 k.c., Sąd orzekł jak w punkcie I. sentencji postanowienia, zmieniając postanowienie wydane w sprawie o sygn. I Ns 1433/10 w ten sposób, że stwierdzono nabycie spadku na podstawie testamentu w całości na rzecz wnioskodawcyR. P..
O kosztach postępowania w punkcie II. sentencji orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c.Co prawda interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowania pozostawały w sprzeczności, to jednak uznano, że w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione było zastosowanie ogólnej reguły ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym, a zatem każdy z uczestników poniósł koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Choć żądanie wnioskodawcy okazało się w całości zasadne, to wobec jego zwłoki w ujawnieniu testamentu oraz żądaniu stwierdzenia na jego podstawie nabycia spadku, to okoliczności te nie uzasadniały obciążania kosztami tego postępowania uczestnika.