Sąd Rejonowy w Sokółce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 4508/13
Data wyroku: 2015-09-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 210 k.c., art. 212 k.c., art. 688 k.p.c.
Teza: W realiach niniejszej sprawy, sposób podziału nieruchomości uwzględniał wolę niemalże wszystkich zainteresowanych prezentowaną ostatecznie po podjęciu zawieszonego postępowania, wyrażoną w pismach procesowych oraz w toku rozprawy. Jedynie dwie uczestniczki postępowania M.B.i J.Mnie zajmowały aktywnego udziału w sprawie.

Sygn. akt I Ns 4508/(...)

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia(...)maja 2013 r. (k. 2-5)E. B. (1)wniósł o dokonanie działu spadku po zmarłych rodzicachA.iE. B. (2). Wskazał, iż w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne położone wR., gminaK.o powierzchni 14,45 ha, składające się z działek oznaczonych w rejestrze gruntów pod numerem(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)nie mających urządzonej księgi wieczystej o łącznej wartości 309.200 złotych. W kwestii sposobu działu spadku wniosła o przyznanie powyższych nieruchomości w sposób wskazany na rozprawie. W uzasadnieniu powołał się na postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku, na podstawie których spadkobiercy nabyli prawa do wskazanego majątku spadkowego.
Uczestnicy postępowaniaW. B.,L. B.,M. Ż.iA. S.(pismo z dnia 19 czerwca 2013 roku, k. 33-35) wnieśli o zawieszenie postępowania bądź połączenie do łącznego rozpoznania spraw toczących się przed Sadem Rejonowym wS.pod sygn. akt INs(...)oraz pod sygn. akt INs(...)z uwagi na to, że przedmiotem postępowania w sprawie INs(...)o dział spadku poK. B.jest nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowanie.
W odpowiedzi na to pismo procesowe wnioskodawca wniósł oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy wS.zawiesił postępowanie w sprawie.
Po podjęciu postępowania, wnioskodawca w piśmie procesowym z dnia 28 października 2014 r. zmodyfikował pierwotnie zgłoszone żądanie. Wniósł o ustalenie, iż w skład spadku po zmarłych rodzicachA.iE. B. (2)wchodzi gospodarstwo rolne położone wR., gminaK.o powierzchni 3,1 ha, składające się z działek oznaczonych w rejestrze gruntów pod numerem(...),(...),(...),(...)nie mających urządzonej księgi wieczystej o łącznej wartości 47.500 złotych.
Na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. wnioskodawca oraz uczestnicy postępowaniaD. R.,W. B.,L. B.,M. Ż.,A. B. (1)(dawniejS.), wnieśli o przyznanie wchodzących w skład spadkudziałek o numerach (...)na współwłasność z udziałami w ¼ wysokości na rzeczE. B. (1)oraz w ¾ wysokościD. R.; ponadto o przyznaniedziałki nr (...)na współwłasność z równymi udziałamiW. B.,L. B.,M. Ż.iA. B. (1), w pozostałym zakresie, tj. odnośniedziałki o numerze (...)przyznanie jej na współwłasność z równym i udziałami na rzeczM. B.iJ. M.z orzeczeniem stosownych dopłat. Stanowisko to zostało podtrzymane do zamknięcia rozprawy.
J. M.w piśmie z dnia 13 marca 2015 r. domagała się zasądzenia spłaty swojego udziału w majątku spadkowym (k. 240).

Sąd ustalił i zważył co następuje:
A. B. (2)zmarła w dniu 02 czerwca 1988 r. wS., zaśE. B. (2)zmarł w dniu 03 kwietnia 1993 r. wB.(dowód: akty zgonu w dokumentach akt sprawy I Ns(...)SR wS.).
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego wS.z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie INs(...)spadek poA. B. (2)na podstawie ustawy nabyli: mążE. B. (2)s.J.iM.w 24/96 części, synE. B. (1)s.E.iA., córkaD. R.c.E.iA.i synS. B.s.E.iA.w 18/96 części każde z nich, oraz wnuczkaM. Ż.c.K.iE., wnuczkaA. S.c.K.iE., wnuczkaM. B.c.K.iB., wnuczkaJ. M.c.K.iB., wnukW. B.s.K.iE.i wnukL. B.s.K.iE.w 3/96 części każde z nich z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczy synS. B.w 1/3 części, córkaD. R.w 1/3 części, oraz wnuki:M. Ż.,L. B.,W. B.,J. M.iA. S.iM. B.po 1/18 części każde z nich. Na mocy tegoż samego postanowienia spadek poE. B. (2)na podstawie ustawy nabyli: synE. B. (1)s.E.iA., córkaD. R.c.E.iA., synS. B.s.E.iA.w ¼ części każde z nich, oraz wnuczkaM. Ż.c.K.iE., wnuczkaA. S.c.K.iE., wnuczkaM. B.c.K.iB., wnuczkaJ. M.c.K.iB., wnukW. B.s. s.K.iE.i wnukL. B.s.K.iE.w 1/24 części każde z nich z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczy synS. B.w 1/3 części, córkaD. R.w 1/3 części, oraz wnuki:M. Ż.,L. B.,W. B.,J. M.iA. S.iM. B.po 1/18 części każde z nich (dowód: postanowienie SR wS.z dnia 28 marca 2011 r., akta sprawy I Ns(...)).
Wyrokiem z dnia 02 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy wB.ustalił, że umowa darowizny gospodarstwa rolnego o powierzchni 11 ha 34 a oznaczonego numerami(...),(...),(...),(...),(...), położonego we wsiR., gminaK., sporządzona w dniu 11 listopada 1981 r. w formie aktua notarialnego Rep. A Nr(...)pomiędzyK. B.aA. B. (2)iE. B. (2)jest nieważna (dowód: wyrok SO wB.z dnia 02 lipca 2014 r., akta sprawy IC(...)).
W dniu 30 marca 1976 r. został wydany Akt Własności Ziemi na podstawie któregoE. B. (2)i jego żonaA. B. (2)stali się właścicielami nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 0,53 we wsiM.. Działka o tym numerze w wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów otrzymała numer(...)(dowód: akt własności ziemi z dnia 30 marca 1976 r.,(...)Wypis z rejestru gruntów, k. 14, 10).
W dniu 14 marca 1976 r. został wydany Akt Własności Ziemi na podstawie któregoE. B. (2)stał się właścicielem nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 0,927 wR., pow.S.. Działka ta została nabyta w trakcie związku małżeńskiego zA. B. (2). (dowód: akt własności ziemi z dnia 14 marca 1976 r.,(...), Wypis z rejestru gruntów, k.(...), 11).
Umową sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 28 listopada 1975 r., Rep. ’’A’’(...)E. B. (2)nabył prawo własności nieruchomości – działek rolnych o pow. 1 ha 63 a 70 m2 oznaczonych numerami(...)i(...), położonych we wsiR., gminaK.. Powyższą nieruchomość nabył on do majątku wspólnego z żonąA. B. (2)(dowód: akt notarialny – umowa sprzedaży z dnia 28 listopada 1975 r., Rep. ’’A’’(...), k. 230-231).
Przedstawiony stan faktyczny, ustalony na podstawie dokumentów załączonych do pism procesowych, dokumentów akt sprawy IC(...), oraz zgodnych twierdzeń zainteresowanych, nie budził jakichkolwiek wątpliwości.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że w skład spadku i majątku wspólnego poA.iE. B. (2)wchodzą nieruchomości o powierzchni 0,93 ha, położona w obrębie(...)R., jakodziałka o numerze (...), o wartości(...).100,00 zł; o powierzchni 0,53 ha, położona w obrębie(...)M., jakodziałka o numerze (...); o powierzchni 0,44 ha, położona w obrębie(...)R., jednostka ewidencyjnaK., jakodziałka o numerze (...); o powierzchni 1,20 ha, położona w obrębie(...)R., jakodziałka o numerze (...).
Stosownie doart. 210 zdanie pierwsze k.c.– i następne – który stosuje się odpowiednio do podziału majątku objętego wspólnością ustawową (stosownie do wymagańart. 688 k.p.c.,art. 618 i art. 619 k.p.c.w zw.art. 1035 i n. k.c.) jak też działu spadku (z mocy art.art. 688 i 689 k.p.c.), każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności.
Z kolei zgodnie zart. 211 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
Przepis zezdania pierwszego § 1 art. 212 k.c.stanowi natomiast, że jeżeli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne; rzecz, która nie daje się podzielić, może być natomiast przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego(przepis z§ 2 art. 212 k.c.).
Ponadto w postępowaniu o dział spadku – podobnie jak w postępowaniu o zniesienie współwłasności (vide: orazart. 688 k.p.c.w zw. zart. 618i następnek.p.c.) – na plan pierwszy wysuwa się potrzeba obowiązku uwzględniania przez sąd woli uczestników postępowania, prezentowanej w zakresie wyboru sposobu tego podziału (zniesienia) – albowiem w myślart. 622 k.p.c.gdy zainteresowani złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli spełnione zostaną wymagania zart. 621 k.p.c., a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych (art. 622 § 2 k.p.c.).
W przypadku braku porozumienia zainteresowanych co do sposobu zniesienia współwłasności i jednoczesnym zajściu warunków do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje zniesienia współwłasności przez podział fizyczny rzeczy na części odpowiadające wartością udziałom współ­właścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodar­czym; różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne (art. 623 k.p.c.). Omawiany interes może, na przykład, spowodować dokonanie niezbędnych korekt, polegających na niezachowaniu przez sąd ścisłych proporcji pomiędzy wartością udziału, a wartością wydzielonych części (różnice wartości są wtedy wyrównywane odpowiednimi dopłatami –art. 623 k.p.c.); dopuszczalny jest także podział w naturze na mniejszą liczbę części niż liczba współwłaścicieli i przyznanie ich tylko niektórym z nich jednoczesnym zasądzeniem spłat pozostałym; dopuszczalne jest wreszcie dokonanie podziału częściowego w naturze i zarządzenie sprzedaży pozostałej części, chyba że wszyscy współwłaściciele żądają zniesienia współwłasności przez sprzedaż rzeczy (tak St. Rudnicki w: „Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga – własność i inne prawa rzeczowe”, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1966, s. 231-232).
Mając na względzie wyżej przytoczone regulacje Sąd dokonał działu spadku poA.iE. B. (2)oraz podziału majątku wspólnegoA.iE. B. (2)w sposób zaprezentowany w pkt III postanowienia.
W realiach niniejszej sprawy, sposób podziału nieruchomości uwzględniał wolę niemalże wszystkich zainteresowanych prezentowaną ostatecznie po podjęciu zawieszonego postępowania, wyrażoną w pismach procesowych oraz w toku rozprawy. Jedynie dwie uczestniczki postępowaniaM. B.iJ. M.nie zajmowały aktywnego udziału w sprawie.
Ustalenia w przedmiocie określenia wartości nieruchomości wskazanych we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie według stanu na datę śmierci, zaś cen aktualnych Sąd oparł na w zasadzie niekwestionowanej (z wyjątkiemJ. M., która wprawdzie w piśmie z dnia 13 marca 2015 r. – k. 240 - podniosła zarzut braku aktualności dla dokonanych wycen, jednak nie udowodniła tych twierdzeń, pomimo wezwania do uiszczenia zaliczki w przypadku potraktowania jej oświadczenia jako wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości) przez zainteresowanych opinii biegłego sądowego z zakresu kosztorysowania i wyceny nieruchomościJ. Ł., sporządzonej w sprawie IC(...), który po uprzednim dokonaniu oględzin nieruchomości będących przedmiotem postępowania w sprawie oraz dokonaniu analizy i charakterystyki lokalnego rynku nieruchomości, danych zwartych w aktach notarialnych oraz w oparciu o cechy wycenianej nieruchomości i przyjęte założenia, określił wartość poszczególnych przedmiotów majątkowych (k. 41-60, akt sprawy IC(...)SO wB.).
Zdaniem rzeczoznawcy wartość rynkowa nieruchomości o numerze(...)wynosi 15.100,00 zł,działki o numerze (...)wynosi 5.500,00 zł,działki o numerze (...)wynosi 8.300,00 zł, zaśdziałki o numerze (...)wynosi 18.600,00 zł. Określając sposób wyceny biegły przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów prawnych oraz zachowania się na rynku lokalnego nieruchomości do oszacowania wartości nieruchomości zastosował podejście porównawcze techniką skorygowanej ceny średniej z przyjętych do analizy transakcji pomocniczych.
Należy przyjąć, iż opinia biegłego, choć nie sporządzona bezpośrednio do przedmiotowej sprawy - jest pełna, jasna i stanowi - zdaniem Sądu - wartościowy materiał dowodowy, który oceniać należy jako kompletny i zupełny. Zdaniem Sądu ustalenia biegłego w zakresie wyceny nadal zachowują aktualność (takie też było stanowisko wszystkich aktywnych zainteresowanych w sprawie). Zajmując stanowisko w sprawie rzeczoznawca do zleconych mu czynności podszedł z właściwą starannością i wnikliwością. Sporządzone przez nich opracowanie nie budziło też zastrzeżeń prawie wszystkich zainteresowanych. Stąd też na tej podstawie Sąd ustalił aktualną wartość poszczególnych przedmiotów majątkowych stanowiących przedmiot działu spadku i podlegających podziałowi w niniejszym postępowaniu.
Konsekwencję przyznania na rzecz wnioskodawczyni i uczestników postępowania poszczególnych nieruchomości - majątku w naturze stanowiło rozstrzygnięcie o należnej dotychczas współuprawnionym rekompensacie pieniężnej. Stosownie bowiem do treściart. 212 § 2 i 3 k.c.w zw. zart. 1035 k.c., sąd przyznając rzecz jednemu ze współwłaścicieli nakłada nań powinność spłaty, ustalając jednocześnie termin i sposób jej uiszczenia, jak też wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby również sposób zabezpieczenia. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.
Sąd tytułem wyrównania udziałów w majątku wspólnym i spadkowym zasądził odpowiednie dopłaty pieniężne. Łączna wartość majątku podlegająca działowi i podziałowi wynosiła 47.500,00 złotych. Rozstrzygając o dopłacie pieniężnej należnejW. B.,L. B.,M. Ż.,A. B. (1)(dawniejS.) Sąd miał na uwadze wysokość ich udziału w całym majątku spadkowym (łącznie 4/18 części) 10555,60 zł (suma udziałów 4x 2638,88 zł). Wartość udziałuD.R.wynosiła 23.750,00 zł (udział 1/2),E. B. (1)7916,66 zł (udział 3/18),J. M.iM. B.(po 2638,88 zł - udziały po 1/18), wobec tego że wyniku działu i podziału otrzymali oni składniki majątku przewyższające wartość należnych im udziałów, Sąd zasądził od nich na rzeczW. B.,L. B.,M. Ż.,A. B. (1)(dawniejS.) kwoty stanowiące różnice powyższych kwot, ustalając termin płatności należności na 1 (jeden) miesiąc od daty uprawomocnienia się orzeczenia oraz orzekł o należnych z tytułu opóźnienia odsetkach (punkt IV sentencji postanowienia).
O kosztach sądowych, Sąd orzekł w oparciu o przepis zart. 520 § 2 k.p.c.Sąd obciążył wnioskodawcę i uczestników postępowania obowiązkiem uiszczenia nie uiszczonej opłaty sądowej od wniosku o podział majątku wspólnegoA.iE. B. (2)proporcjonalnie do wartości przypadających im udziałów w dzielonym majątku (jak w pkt V postanowienia).
O pozostałych kosztach postępowania poniesionych przez zainteresowanych orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.– pkt VI postanowienia.