Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 735/14
Data wyroku: 2015-03-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Rafał Krawczyk, Jadwiga Siedlaczek, Małgorzata Kończal
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 385 kpc

Sygn. akt  VIII Ca 735/14

POSTANOWIENIE

Dnia 18 marca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Rafał Krawczyk (spr.)

Sędziowie:

SSO Jadwiga Siedlaczek
SSO Małgorzata Kończal

Protokolant:

sekr. sądowy Natalia Wilk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r.
sprawy z wnioskuSkarbu Państwa - Prezydenta MiastaT.
z udziałemM. F.,E. O.,A. Ż.iJ. Ż.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 7 października 2014 r.
sygn. akt XI Ns 2341/12
p o s t a n a w i a :

1
oddalić apelację;

2
ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie w postępowaniu odwoławczym.

VIII Ca 735/14

UZASADNIENIE
Wnioskodawca Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta MiastaT.zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o stwierdzenie nabycia z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie zabudowanej nieruchomości położonej wT.przyul. (...)posiadającej w Sądzie Rejonowym w Toruniu urządzonąksięgę wieczystą (...).
Po rozpoznaniu sprawy, z udziałemJ. Ż.,A. Ż.,E. O.iM. F., Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt XI Ns 2190/11, uwzględnił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania (k. 177).
Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt VIII Ca 486/12, uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach za instancję odwoławczą (k. 235).
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy pod sygn. akt XI Ns 2341/12, postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. Sąd Rejonowy w Toruniu oddalił wniosek (punkt I) oraz ustalił, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (punkt II).
Sąd Rejonowy ustalił, iż nieruchomość gruntowa położona wT.dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)składa się: z zabudowanej budynkiemmieszkalnym działki numer (...), o powierzchni 0,0185 ha, położonej przyul. (...)– stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania; z zabudowanej budynkiem handlowo-usługowym działki numer (...), o powierzchni 0,0070 ha, położonej przyul. (...)oraz z zabudowanej budynkiemmieszkalnym działki numer (...), obręb(...), jednostka ewidencyjnaT., o powierzchni 0.0649 ha, położonej przyul. (...). Łączna powierzchnia nieruchomości wynosi 0.0904 ha.
Budynek nadziałce gruntu nr (...)przyul. (...)jest obecnie trzykondygnacyjny. Do północno - zachodniego narożnika budynku przylega dwukondygnacyjny budynek mieszkalny posadowiony nadziałce (...)(należącej do sąsiedniej nieruchomości przyul. (...)).Lokal mieszkalny nr (...)na parterze budynku przyul. (...)jest powiększony o część parterową kondygnacji budynku przyul. (...); pomieszczeniami „wchodzącym” w budynekul. (...)są pokój, kuchnia i łazienka. Natomiastlokal mieszkalny numer (...)na piętrze budynku przyul. (...)powiększony jest o część kondygnacji na piętrze budynku przyul (...), a pomieszczeniem „wchodzącym” w budynekul. (...)jest ubikacja. Stanlokalu nr (...)przyul. (...)w zakresie „przechodzącego” pomieszczenia trwa co najmniej od 1978 r. Żaden z lokali budynku przyul. (...)jak również przyul. (...)nie jest lokalem wyodrębnionym w rozumieniuustawy o własności lokali.
Obecnymi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, wpisanymi w księdze wieczystej sąJ. Ż.w 15/64 udziału,E. O.w 20/64 udziału,M. F.w 14/64 udziału iA. Ż.w 15/64 udziału.
Poprzednik prawny obecnych współwłaścicieliW. Ż.został 9 października 1945 roku wprowadzony w posiadanie nieruchomości położonej wT.przyulicy (...), wcześniej traktowana była ona jako majątek opuszczony.
W dniu 14 grudnia 1959 r. Wydział Finansowy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wT.uznał nieruchomość położoną wT.przy ul.(...)i(...)za opuszczoną i nie podlegającą wydaniu. Decyzja ta została uchylona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wydział Finansowy wB.decyzją z dnia 28 kwietnia 1961 r. Zarządzono wydanie nieruchomościM. Ż.i reszcie spadkobierców po zmarłymW. Ż..M. Ż.objęła w posiadanie nieruchomość w dniu 28 października 1961 r.
W dniu 17 listopada 1961 r.M. Ż.zawarła umowę z(...)Zrzeszeniem Prywatnych Właścicieli Nieruchomości wT.mocą której powierzyła Zrzeszeniu zarząd i administrowanie nieruchomością położoną wT.przy ul.(...)i(...). Nadto udzieliła pełnomocnictwa z zakresem umocowania do wszelkich spraw z zakresu zarządu i administrowania, w tym zawierania i rozwiazywania umów najmu i dzierżawy, dokonywania napraw i remontów, prac konserwatorskich, niezbędnych robót budowlanych oraz pełnomocnictwa procesowego we wszystkich sprawach administracyjnych i sądowych. Umowa i pełnomocnictwo zostały zawarte na czas nieokreślony.(...)Zrzeszenie (...)wT.przejęło nieruchomość w zarząd i administrację z dniem 1 listopada 1961 r. protokołem zdawczo-odbiorczym.

M. Ż.zmarła w dniu(...)r. Przed jej śmiercią, ani po jej śmierci pełnomocnictwo i umowa o zarząd i administrowanie z(...)Zrzeszeniem (...)wT.nie zostały wypowiedziane. Niemniej począwszy od 1963 r. zrzeszenie zaprzestało zarządzania i administrowania budynkiem położonym przyul. (...). Zrzeszenie w dalszym ciągu zarządzało i administrowało budynkiem położonym przyul. (...), w tym zawierało i rozwiązywało umowy najmu lokali, w tym lokali „wchodzących” w budynek przyul. (...). Zrzeszenie opłacało także podatek od nieruchomości, w tym za grunty o powierzchni 834,00 m(

    2), obejmujące zarównodziałkę (...)jak idziałkę (...).
Począwszy od 1960 r. jednostki organizacyjne Skarbu Państwa przeprowadziły prace adaptacyjne i remontowe celem przekształcenia magazynu (zabytkowego spichrza) przyul. (...)na budynek mieszkalny. Remont budynku jako zabytku był dofinansowywany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Kolejne znaczne remonty zostały przeprowadzone w latach 1973 – 1975 r., wówczas m.in. remontowano fundamenty, strop drewniany, zmieniono dachówkę, dokonano prac przy posadzkach i prace elewacyjne. Bieżące prace remontowe przeprowadzane były również przez Zakład Gospodarki Mieszkaniowej wT.w latach 1995 - 2007.
Od 1 lipca 1964 r. jednostka organizacyjna Skarbu Państwa – Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych jako wynajmujący zawierała umowy najmu lokali mieszkalnych położonych w budynku przyul. (...)z najemcami i pobierała czynsz najmu. Umowy takie zawierane były również w 1974 r. W latach 90-tych umowy najmu zawierała GminaT..
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości położonej przyul. (...)za nieuprawniony.
Po pierwsze, w ocenie Sądu Rejonowego, stwierdzenie zasiedzenia w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne z uwagi na jego przedmiot. Skarb Państwa domagał się stwierdzenia zasiedzenie własności nieruchomości gruntowej położonej wT.przyul. (...), składającej się zdziałki nr (...), obręb(...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym, który zgodnie z zasadąsuperficies solo ceditczęść składową nieruchomości gruntowej –działki o numerze (...)(art. 48 k.c.).
W sprawie ustalono natomiast, iż lokale położone w sąsiednim budynku przyul. (...)(budynku o numerze(...)), wykraczają swoją powierzchnią poza obrys tego budynku ujawniony na mapie ewidencyjnej – obejmując swoim zasięgiem izby położone w obrębie budynku przyul. (...)(lokale przy ul. Mostowej(...)i(...)). Żaden z lokali budynku przyul. (...)iul. (...)nie jest przy tym lokalem wyodrębnionym w rozumieniuustawy o własności lokali. Pomieszczenia należące do lokali z Mostowej(...), a znajdujące się w budynku przyul. (...)były natomiast przez cały czas w administracjiZrzeszenia (...)i zostały wraz z lokalami przyul. (...)zwrócone uczestnikom postępowania.
Tym samym, w ocenie Sądu Rejonowego, Skarb Państwa nie mógł być posiadaczem samoistnym w zakresie całej nieruchomości gruntowej obejmującejdziałkę nr (...), albowiem niewątpliwie nie był posiadaczem pomieszczeń, które należąc do lokali położonych przyul. (...), przechodzą w obręb budynku przyul. (...). Posiadanie samoistne Skarbu Państwa mogłoby teoretycznie dotyczyć jedynie pozostałej części budynku nadziałce nr (...)(tej części, która nie obejmuje pomieszczeń należących do lokali położonych przyul. (...)). Tego rodzaju posiadanie nie mogłoby jednak prowadzić do nabycia własności tej części budynku przez zasiedzenie, ponieważ w drodze zasiedzenia nie może powstać odrębna własność budynku. Budynek nie stanowiący odrębnej własności nie jest rzeczą, lecz częścią składową, zatem nie może być przedmiotem samoistnego posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Nigdy nie może też nastąpić „powstanie" odrębnej własności budynku w trybie zasiedzenia.
Po drugie, w ocenie Sądu Rejonowego, w sprawie nie została spełniona przesłanka samoistności posiadania w rozumieniuart. 336 k.c., które wymaga spełnienia dwóch czynników – władztwa oraz woli posiadania. Zakres faktycznego władztwa przy posiadaniu samoistnym, odpowiadający prawu własności, sprowadza się przy tym do korzystania z rzeczy i rozporządzania nią w sposób jak najbardziej pełny, czyli do postępowania z nią jak właściciel. Posiadanie samoistne oznacza wolę posiadania jak właściciel a więc wolę traktowania siebie jak właściciela, z zamiarem posiadania dla siebie (cum animo rem sibi habendi).
Ustalając charakter władztwa Skarbu Państwa należy wskazać, iż nie było to posiadanie samoistne. W tym zakresie Sąd Rejonowy wskazał, iż dokonywane począwszy od 1960 r. remonty budynku przyul. (...)oraz zawierane od 1964 r. umowy najmu lokali w tym budynku i pobieranie czynszów najmu, nie przesądza o posiadaniu samoistnym nieruchomości. Skarb Państwa podjął działania mające na celu odnowienie budynku przyul. (...)z uwagi na jego zabytkowy charakter. Nadto nie można abstrahować od podejmowania działań z uwagi na traktowanie tegoż budynku jako majątku opuszczonego w rozumieniudekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich(Dz. U. z dnia 19 kwietnia 1946 r.). Nie można wprawdzie ustalić, dlaczego majątek ten wydany w 1945 r.W. Ż., ponownie został decyzją z dnia 14 grudnia 1959 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wT.uznany za majątek opuszczony i nie podlegającą wydaniu. Jednakże decyzja ta została uchylona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wB.decyzją z dnia 28 kwietnia 1961 r., nadto zarządzono wydanie tejże nieruchomościM. Ż.i reszcie spadkobierców po zmarłymW. Ż..M. Ż.objęła w posiadanie nieruchomość w dniu 28 października 1961 r. Należy zatem zauważyć, iż działania konserwatorsko – budowlane z okresu 1960 – 1962 prowadzone były zarówno w okresie traktowania nieruchomości jako mienia opuszczonego, jak również już po uchyleniu decyzji i objęcia nieruchomości w posiadanie przez prawowitych właścicieli. Prace te nie przesądzają o charakterze samoistnym posiadania nieruchomości.
Ponadto w niniejszej sprawie trzeba mieć na uwadze zawartą przezM. Ż.umowę z dnia 17 listopada 1961 r. z(...)Zrzeszeniem (...)wT.mocą którejM. Ż.powierzyła zarząd i administrowanie nieruchomościami położonymi wT.przyul. (...)iul. (...)Zrzeszeniu. NadtoM. Ż.udzieliła pełnomocnictwa Zrzeszeniu. Zgodnie z protokołem zdawczo – odbiorczym bezsporne jest, iż Zrzeszenie weszło w posiadanie wymienionych budynków. Jej śmierć w połowie 1962 r. spowodowała zaprzestanie podejmowania działań administracyjnych w stosunku do budynku przyul. (...). Od 1963 r. prace remontowe, a od 1964 r. zawieranie umów najmu i pobieranie czynszu zajmowało się(...)jako jednostka Skarbu Państwa. Nie jest znany tytuł prawny na podstawie którego(...)objął w posiadanie nieruchomość przyul. (...). Nie można wykluczyć, iż w związku z przeprowadzonymi remontami adaptacyjnymi dla potrzeb mieszkaniowych Skarb Państwa stał się zarządcą i administratorem nieruchomości przyul. (...)w miejsce Zrzeszenia. O takim charakterze posiadania, a wiec posiadania zależnego, świadczy fakt, iż wolą właścicielki było powierzenie administrowania i zarządu całą nieruchomością gruntową wraz z położonymi na niej budynkami przy ul.(...)i(...)jednemu podmiotowi – Zrzeszeniu. Podmiot ten wykonywał uprawnienia w tym zakresie zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem i zawartą umową w stosunku do budynku przyul. (...), dokonując wynajmu lokali, pobierania czynszów, etc. Czynności o charakterze odpowiadającym pełnomocnictwu i umowie o zarząd i administrowanie nieruchomością dokonywał również(...)w stosunku do budynku przyul. (...). Wszystkie czynności: wynajmowanie, pobieranie czynszów najmu, przeprowadzanie remontów mieściło się w zakresie upoważnienia dokonanego przez właściciela. Można zatem uznać, iż doszło do swoistego współzarządzania i współadministrowania jedną nieruchomością w zakresie dwóch budynków przez dwa odrębne podmioty.
Nadto za przeczące samoistnemu posiadaniu Sąd Rejonowy wskazał orzeczenie rozgraniczające nieruchomość z dnia 29 grudnia 1961 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wT., w którym jako właściciela nieruchomości wskazanoW. Ż.. Orzeczenie zostało doręczone, jako właścicielom, jego spadkobiercom (k. 352). Również podatek od nieruchomości zarówno zadziałkę nr (...)((...)) jak i nr(...)((...)) ponosiło do 2010 r. Zrzeszenie jako administrator i zarządca tych nieruchomości, zaś jako właściciel nieruchomości dla celów podatkowych widniałaM. Ż..
Ustalenie, iż posiadanie miało charakter posiadania zależnego, a nie samoistnego, wyklucza natomiast spełnienie przesłanki zasiedzenia w świetle wymogówart. 172 k.c., a w konsekwencji również przekreślało zasadność żądania wnioskodawcy, podlegające oddaleniu, o czym orzeczono w I punkcie postanowienia. O kosztach postępowania za obie instancje, orzeczono w myślart. 520 § 1 k.p.c.
Wnioskodawca Skarb Państwa – Prezydent MiastaT.wywiódł apelację od powyższego orzeczenia zaskarżając je w całości i podnosząc zarzuty :

1
naruszenia prawa materialnego :

-art. 46 k.c.w zw. zart. 48 k.c.w zw. zart. 172 k.c.poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż stwierdzenie zasiedzenia z uwagi na jego przedmiot nie było dopuszczalne oraz że posiadanie samoistne Skarbu Państwa mogłoby teoretycznie dotyczyć jedynie pozostałej części budynku (nie obejmującej pomieszczeń należących do lokali położonych przyul. (...));
-art. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c.poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż władztwo nad nieruchomością wykonywane przez Skarb Państwa nie miało charakteru posiadania samoistnego i nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zasiedzenie nieruchomości przez wnioskodawcę;
-art. 339 k.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarb Państwa nie był posiadaczem samoistnym nieruchomości, pomimo braku skutecznego przeprowadzenia dowodu przeciwnego, który mógłby obalić domniemanie prawne samoistnego posiadania;

2
naruszenia prawa procesowego :

-art. 234 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez brak uwzględnienia domniemania prawnego samoistnego posiadania, które wiązało Sąd jako nieobalone, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy prowadząc do błędnego przyjęcie, że władztwo Skarbu Państwa nie miało charakteru posiadania samoistnego;
-art. 233 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego prowadząc do błędnego przyjęcia, iż władztwo Skarbu Państwa nad nieruchomością nie miało charakteru posiadania samoistnego;

3
błąd w ustaleniach faktycznych i ich sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż Skarb Państwa wykonywał wobec nieruchomości czynności w ramach zarządu oraz nieruchomość została objęta w zarząd państwowy, pomimo brak decyzji administracyjnej w tym przedmiocie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę postanowienia w całości poprzez uwzględnienie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej wT.przyul. (...)posiadającej w Sądzie Rejonowym w Toruniu urządzonąksięgę wieczystą (...)oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych; względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację uczestnicy wnieśli o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja nie była uzasadniona i jako taka podlegała oddaleniu.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a Sąd Okręgowy ustalenia te podziela i czyni własnymi. Sąd Rejonowy w pełni wywiązał się ze wskazań wyrażonych przez Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 21 listopada 2012 r. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone starannie, ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd I instancji jest dokładna, nie wykazuje błędów logicznych i nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów ustalonejart. 233 § 1 k.p.c.Zarzut jego naruszenia, mający w istocie charakter blankietowy, bez odwołującego uzasadnienia w treści uzasadnienia apelacji nie mógł zostać uznany za skuteczny. Ponadto Sąd Rejonowy nie dopuścił się innych uchybień natury procesowej, a także nie popełnił naruszeń w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego dokonując właściwej subsumpcji przepisów prawnych pod ustalony stan faktyczny i z powyższego wyciągnął prawidłowe i w pełni uzasadnione wnioski trafnie wskazując na przeszkody uwzględnia wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie zabudowanej nieruchomości położonej wT.przyul. (...)posiadającej w Sądzie Rejonowym w Toruniu urządzonąksięgę wieczystą (...). Przeciwstawione zapadłemu rozstrzygnięciu zarzuty apelacyjne, stanowiące w większości powtórzenie tez stawianych w postępowaniu pierwszo instancyjnym bądź będące jedynie polemiką z logicznie powiązanymi i wszechstronnymi rozważaniami Sądu I instancji nie mogły uzyskać aprobaty Sądu Okręgowego.
Powyższe dotyczy w pierwszej kolejności niedopuszczalności stwierdzenia zasiedzenia. W sprawie, w świetle oględzin i opinii geodezyjno – kartograficznej biegłego sądowego (k. 514-518), bezspornym było, iż część pomieszczeń przynależnych do budynku posadowionego nadziałce nr (...), obręb(...), „wchodzi” w nieruchomość budynkową znajdującą się nadziałce (...), obręb(...)(pomieszczenia w lokalach(...)i(...)). Powyższe, co nie zostało dostrzeżone przez Sąd Rejonowy, miało miejsce już co najmniej w 1958 r., a na co wskazuje sporządzony wówczas „Opis techniczny zabytkowego śpichlerza wT.przyul. (...)”, w którym w opisie rzutów przyziemia i piętra budynku i oficyny odnotowano wydzielenie części pomieszczeń budynku spichrzowego z przeznaczeniem na pomieszczenia oficyny (k.531-534). W sprawie bezspornym przy tym było, iż żaden z lokali budynku przyul. (...)jak również przyul. (...)nie jest lokalem wyodrębnionym w rozumieniuustawy o własności lokali, a zatem – zgodnie zart. 46 § 1 k.c.iart. 48 k.c.– nie stanowią one oddzielnych nieruchomości, a części składowe gruntu. Powyższe zaś eliminuje możliwość zasiedzenia nieruchomości z uwagi na to, iż część nieruchomości była z tego posiadania wyłączona..
O dopuszczalności zasiedzenia decyduje dopuszczalność powstania prawa. Samoistne posiadanie części składowych rzeczy (części budynków, lokali) w zakresie odpowiadającym uprawnieniom właściciela nie jest możliwe, gdyż stosownie do przepisuart. 47 par. 1 k.c., część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innychpraw rzeczowych. Jeżeli budynki lub ich części stanowią przedmiot odrębnej własności (art. 46 par. 1 k.c.) a więc nie są częściami składowymi gruntu (lub budynku stanowiącego odrębną własność) to takie budynki (lokale) mogą być przedmiotem samoistnego posiadania, a z upływem czasu - zasiedzenia. Część budynku może być przedmiotem samoistnego posiadania (art. 336 zd. 1 k.c.) tylko wówczas, gdy stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 47 par. 1 k.c.). Jeżeli zaś stanowią część składową gruntu, mogą być przedmiotem posiadania w zakresie innego prawa (np. najmu, użyczenia) – por. postanowienie SN z dnia 6 czerwca 1973 r., I CR 413/73, Legalis nr 17175; postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2010 r., III CSK 66/10; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 1988 r., III CRN 459/87, Legalis nr 26139. Powyższe stanowisko przytaczane przez apelującego jest jednakże przez niego konsekwentnie błędnie interpretowane. Apelujący próbuje wykazać dopuszczalność stwierdzenia zasiedzenia całej nieruchomości, mimo braku wykazania, iż posiadanie dotyczyło całości nieruchomości (co w ustalonym stanie faktycznym jest bezsporne). Część pomieszczeń położonych w budynku posadowionym na nieruchomości, której dotyczy wniosek przynależy do budynku posadowionego na innej nieruchomości i to właśnie ta kwestia przesądza o niezasadności twierdzeń apelującego o posiadaniu całej spornej nieruchomości, a nie uznawane za pierwszoplanowe okoliczności koncentrujące się na charakterystyce jej części składowych i indywidualnie wiążących się z nimi praw.
Niemniej nawet pomijając kwestie omówione powyżej za oddaleniem wniosku Skarbu Państwa przemawiała trafnie ustalona przez Sąd Rejonowy okoliczność braku wymaganego przezart. 172 § 1 k.c.posiadania samoistnego pozostałej części nieruchomości.
Skarb Państwa niewątpliwie od 1960 r. był w posiadaniu nieruchomości, przygotowując się do przeprowadzenia pierwszego poważnego remontu generalnego ze zmianą przeznaczenia budynku. W tej jednakże dacie należy pamiętać o statusie nieruchomości jako opuszczonej, o czym stanowiła decyzja Wydziału Finansowego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wT.z dnia 14 grudnia 1959 r. Podjęcie czynności przygotowawczych do remontu (sporządzenie dokumentacji technicznej k. 327-340, k. 523-530) miało miejsce w 1960 r. i było zapewne po części konsekwencją jej wydania.
Powyższa decyzja została jednakże następnie uchylona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wydział Finansowy wB., które decyzją z dnia 28 kwietnia 1961 r. zarządziło wydanie nieruchomościM. Ż.i reszcie spadkobierców po zmarłymW. Ż.(k. 350). Wbrew zaś twierdzeniem apelacji to takiego wydania faktycznie doszło.M. Ż.objęła w posiadanie nieruchomość w dniu 28 października 1961 r., co potwierdza chociażby pismo Komornika Powiatowego wT.z dnia 20 lipca 1964 r. wzywające spadkobiercówW. Ż., m.in.Ł. Ż.iE. O.(uczestniczkę niniejszego postępowania) do solidarnej zapłaty reszty kosztów egzekucyjnych (k. 351). O tym, iż w tamtym czasie ówcześni właściciele aktywnie wykonywali swe prawa właścicielskie mimo podejmowanych przez Skarb Państwa remontów świadczy to, iż do wydania im nieruchomości doszło dopiero na skutek postępowania odwoławczego.
Nie można się również zgodzić z twierdzeniami apelującego wskazującego, iż mimo powyższego uprawniona nie wykazała „zainteresowania” nieruchomością, co ma przemawiać za ciągłością posiadania wnioskodawcy, potwierdzoną faktycznie wykazaną kontynuacją remontu. W tym bowiem zakresie należy mieć świadomość, iż w przeciwieństwie do wymogów zasiedzenia, utrzymanie prawa własności nie wymaga od właściciela dokonywania określonych, zewnętrznie widocznych czynności na rzecz bądź w interesie posiadanej własności (por. postanowienie SN z dnia 18 października 2013 r., III CSK 12/13; LEX nr 1413547). Niemniej w niniejszej sprawieM. Ż.swoje prawo widocznie zamanifestowała zawierając w dniu 17 listopada 1961 r. umowę z(...)Zrzeszeniem (...)wT., mocą której powierzyła mu zarząd i administrowanie nieruchomością położoną wT.przy ul.(...)i(...)oraz udzieliła dalszego, szerokiego pełnomocnictwa do wszelkich spraw z zakresu zarządu i administrowania, w tym zawierania i rozwiazywania umów najmu i dzierżawy, dokonywania napraw i remontów, prac konserwatorskich, niezbędnych robót budowlanych oraz pełnomocnictwa procesowego we wszystkich sprawach administracyjnych i sądowych. Wnioskodawca nie podważył dokumentów umowy ani pełnomocnictwa. Jej zawarcie potwierdza zaś z jednej strony, iżM. Ż.faktycznie przedmiotową nieruchomość objęła, a następnie – protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 23 listopada 1961 r. (k. 290) – przekazała Zrzeszeniu. Informacją o powyższym legitymowało się również m. in.Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu (...)wB., które w ówczesnym okresie dzierżawiło m.in. magazyny znajdujące się w kamiennicy przyul. (...), a które pismem z dnia 29 listopada 1961 r. zwróciło się doM. Ż.„o podanie nr konta w celu przelania należności za użytkowanie omawianych magazynów” (k. 292).
Z drugiej strony powyższe jednoznacznie przekreśla twierdzenia apelującego o jego właścicielskim (samoistnym) posiadaniu w tej dacie. Jak sam bowiem przyznaje zawieranie umów na zarządzanie nieruchomościami było w ówczesnym okresie obowiązkiem prywatnych właścicieli, iM. Ż.jako prywatna właścicielka taki obowiązek spełniła. Nie ciążył on natomiast, co oczywiste, na Skarbie Państwa i gdyby w ówczesnym okresie faktycznie byłyby on samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości, taka umowa nie zostałaby zawarta, a Skarb Państwa sam administrowałyby posiadaną nieruchomością. Tymczasem została ona skuteczne zawarta i była wykonywana albowiem(...)Zrzeszenie (...)wT.faktycznie przejęło i początkowo zarządzało sporną nieruchomością wraz z nieruchomością przyul. (...).
Okoliczność kontynuowania remontu nie przekreśla powyższego ustalenia. Jego podstawy należy bowiem w pierwszym rzędzie poszukiwać w zabytkowym charakterze nieruchomości (posadowionej na niej kamiennicy), uznanej już orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wB.jako władzy konserwatorskiej I instancji z dnia 23 marca 1960 r. za zabytek z XVI w., stanowiący zaplecze gospodarskie kamienicy gotyckiej przyul. (...)(dawna mennica) i wpisany w tej samej dacie do rejestru zabytków decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wB.(zawiadomienie k. 162, orzeczenie k. 163 akt księgi wieczystej(...)). Powyższe znajduje również potwierdzenie w piśmie skierowanym do(...)wB.z dnia 24 lutego 1962 r. informujące o cofnięciu przydziału na użytkowanie lokalu (magazynu) w danym spichlerzu przyul. (...)albowiem „przedmiotowy budynek jako obiekt zabytkowy został zakwalifikowany do remontu kapitalnego w 1962 r.” (k. 295). Zgodnie zaś zart. 16obowiązującego ówcześnierozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiece nad zabytkami(Dz. U. z dnia 6 marca 1928 r.) władza konserwatorska mogła nakazać określonym osobom prawnym dokonywanie potrzebnych robót konserwatorskich, i przedsięwzięcie wszelkich środków niezbędnych dla zabezpieczenia należących do nich zabytków na koszt własny, zaś w stosunku do innych osób władza konserwatorska mogła zarządzić dokonanie takich robót i przedsięwzięcie takich środków - w braku przyzwolenia właściciela (posiadacza) jedynie na koszt Państwa. Pierwsze prace remontowe w początku lat 60-tych były planowane i wykonywane ze środków m.in. Ministerstwa Kultury i Sztuki (pismo k. 316), zaś plany sporządzała i wykonywała prace Pracownia Konserwacji Zabytków.
Z drugiej strony wskazać również należy na obowiązującą w tym okresieustawę z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków(Dz. U. Nr 27, poz. 166 ze zm.) na podstawie której organ gospodarki mieszkaniowej mógł dokonywać ze środków państwowych remontów kapitalnych i zabezpieczających budynków, ulepszeń w wyposażeniu technicznym tych budynków, ich odbudowy lub przebudowy (art. 2). Z art. 1 ustawy wynikało zaś, miała ona zastosowanie do takich budynków, stanowiących własność osób fizycznych, w których wprowadzono publiczną gospodarkę lokalami. Wykonywanie powyższych prac winno być poczytywane zatem jako element charakterystyczny dla okresu publicznej gospodarki lokalami, a więc nosiło cechy zarządu sprawowanego za właściciela. Analogiczna kwestia legła u podstaw orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia z dnia 16 stycznia 2009 r., w którym Sąd Najwyższy stwierdził, iż samo zastosowanie przepisówustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków, wyklucza przyjecie posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa, a wyłącznie jej dzierżenie. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania domniemanie prawne, przewidzianego wart. 339 k.c.(III CSK 230/08; LEX nr 577190). Trafnie podważony w odpowiedzi na apelację był natomiast argument braku następczego żądania zwrotu środków wydatkowanych na ten cel, na które wskazujeart. 13w/wym. ustawy nakazując dokonanie hipotecznego zabezpieczenia państwowych środków finansowych na tak remontowanej nieruchomości, co miałoby potwierdzić właścicielski charakter nakładów. Analogiczne remonty zostały bowiem przeprowadzone w stosunku do nieruchomości przyul. (...), a wydatkowane w tym celu środki nie zostały zabezpieczone (brak na tą okoliczność wpisów w księdze wieczystej), mimo iż własność uczestników niniejszego postępowania nie została w przypadku tej nieruchomości zakwestionowana.
Skarb Państwa w późniejszym terminie ponownie przejął zarząd faktyczny przedmiotową nieruchomością, o czym świadczą zawierane od 1964 r. umowy najmu lokali znajdujących się w posadowionym na nieruchomości budynku. Zakres tych czynności, jak i dalszych podejmowanych w kolejnych latach remontów, odpowiadał zaś jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy treści analogicznych uprawnień przysługujących(...)Zrzeszeniu (...)wT.. W sprawie nie zostało wykazane w jaki sposób doszło do podjęcia tych czynności. Zrzeszenie pozostawiło jednak sobie istotny z punktu widzenia oceny charakteru posiadania atrybut właścicielski w postaci opłacania podatku od całego gruntu, w tymdziałki nr (...), aczkolwiek jak wynika z zeznańJ. S.w tym akurat zakresie czyniło to nieświadomie (k. 404-406). Okoliczność ta ma jednakże istotne znacznie nie z punktu widzenia Zrzeszenia, a wnioskodawcy, który powołując się na samodzielność posiadania i traktowanie nieruchomości jak właściciel od kilkudziesięciu lat nie zainteresował się jednym z podstawowych ciężarów wiążących się z własnością nieruchomości jakim jest obowiązek podatkowy. Oczywistym jest to, ze Skarb Państwa uważając się za właściciela nieruchomości nie pobierałby jednocześnie podatków od tej nieruchomości od innej osoby, która w jego przekonaniu tym właścicielem nie jest.
Za wystarczający wyznacznik samodzielności posiadania nie można natomiast uznać jedynie oderwanego od faktycznych i prawnych realiów jego sprawowania zewnętrznego postrzegania określonej grupy podmiotów zależnych. Przeprowadzony w sprawie dowód z zeznań świadków – lokatorów zamieszkujących w budynku położonym na nieruchomości przyul. (...)– faktycznie nakazywał przyjąć, iż to Skarb Państwa był przez nich postrzegany jako jedyny posiadacz nieruchomości, zawierający umowy najmu, pobierający czynsz i dokonujący remontów, a więc wszystkich dostrzeganych zewnętrznie czynności związanych z posiadaniem nieruchomości. Czynności te znajdują jednakże pełne odzwierciedlenie w umowie zarządu nieruchomością i pełnomocnictwa udzielonego przezM. Ż.(...)Zrzeszeniu (...)wT., a jak wyżej wskazano faktycznie przejętemu w zakresie nieruchomości przyul. (...)przez Skarb Państwa.
Dla właściwej oceny zachowania wnioskodawcy, pozwalającego odróżnić zarząd od samodzielnego posiadania, koniecznym było zatem zbadanie również innych przejawów jego aktywności i zachowania względem spornej nieruchomości. W tym natomiast zakresie przekreślającym takie ustalenie są pisma z dnia 20 września 1973 r. i 26 lutego 1974 r. W pierwszym z nich Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji Miejskiej wT.orzekł o potrzebie opuszczenia jednego z lokali budynku przyul. (...)z uwagi na jego zły stan techniczny i przeprowadzenia stosownego remontu, o czym zawiadomiono m.in. spadkobiercęŁ. Ż.(k. 129). Natomiast wezwaniem z dnia 26 lutego 1974 r. Miejski Zarząd Gospodarki wzywałŁ. Ż.do osobistego stawiennictwa w urzędzie „w sprawie przekazania nieruchomości wT.przyul. (...)” (k. 128).
Przedmiotowe pisma oznaczają zaś, iż wnioskodawca w tej dacie uznawałŁ. Ż.jako właściciela. Mimo bowiem, iż Skarb Państwa faktycznie władał przedmiotową nieruchomością w sposób widoczny dla najemców to w kontaktach urzędowych nadal informował spadkobierców pierwotnego właściciela o podejmowanych czynnościach, przy czy jak wynika z zeznańJ. Ż.zachowane pismo nie było wyjątkowe albowiem „w latach 70-tych ojciec ciągle dostawał ze Zrzeszenia, z Miasta wszelkie pisma dotyczące tej nieruchomości, np. uwagi konserwatora, eksmisje lokatorów” (zeznania k. 605). Świadomość zależnego charakteru posiadania wprost potwierdza zaś dalsze wezwanie z dnia 20 lutego 1974 r., które byłoby bezprzedmiotowe gdyby Skarb Państwa czuł się nieograniczonym samoistnym posiadaczem nieruchomości. Powyższe należy oceniać również w kontekście zawiadomienia z dnia 28 grudnia 1961 r., z którego wynika, iż Skarb Państwa dążył do „przepisania tytułu własności parceli 44/5 na rzecz Skarbu Państwa” (k. 574), co nie zostało w żaden sposób wykazane i nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych dokumentach, a pozostaje w sprzeczności z późniejszym – w 1974 r. – skierowaniem doŁ. Ż.wezwaniem do urzędu w sprawie „przekazania nieruchomości wT.przyul. (...)”. Wnioskodawca, jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy nie wykazał żadnej daty faktycznego przejęcia spornej nieruchomości w posiadanie samoistne, ani z początkiem lat 60-tych, kiedy to domniemanie wynikające zart. 339 k.c.zostało obalone wykazanym przejęciem nieruchomości przezM. Ż.w październiku 1961 r., ani w późniejszej dacie.J. S.(dyrektorZrzeszenia (...)wT.) w swoich zeznaniach powoływał się na informację uzyskaną od(...), rzekomo dysponującym „dokumentem, że Miasto przejęło nieruchomość w zarząd w 1963 r.” (zeznania k. 405). Dokument taki nie został przedłożony do sprawy. Z kolei co najmniej w połowie lat 90-tych, jak wynika z innych przedłożonych dokumentów, prace remontowe w nieruchomości były zlecane przez Zakład Gospodarki Mieszkaniowej wT., będący jednostką organizacyjnąGminy M.T., która to posiada osobowość prawną. W tej dacie Skarb Państwa z pewnością w ogóle nie władał już nieruchomością
Reasumując powyższe rozważania należało w pełni podzielić orzeczenie Sądu Rejonowego. Skarb Państwa mimo bezspornego posiadania od początku lat 60-tych nieruchomości przyul. (...)wT.nie wykazał, iż miało ono charakter posiadania samoistnego zgodnie z wymogamiart. 172 § 1 k.c.Początkowe posiadanie wiązało się z charakterem nieruchomości uznawanej za opuszczoną i zostało przerwanie w październiku 1961 r. wobec przywrócenia posiadania spadkobiercomW. Ż.. Domniemanie wynikające zart. 339 k.c.zostało zatem obalone i po ponownym objęciu w posiadanie to wnioskodawca winien wykazać jego samoistny charakter, w świetle innego domniemania wynikającego zart. 338 k.c.Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił jednak przyjąć posiadania o charakterze innym niż zależne, wynikające z faktycznego przejęcia w zarząd spornej nieruchomości (bez formalnego tytułu) i utrzymującego się również w nieustalonym czasie (wobec późniejszego przejęcia nieruchomości w nieformalny zarząd przezGminę M.T.), Odmienna ocena apelującego i podniesione w tym zakresie zarzuty jako nie znajdujące potwierdzenia w materialne dowodowym sprawy, a wynikające jedynie z odmiennej interpretacji konsekwencji ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie mogły zostać uznane za skutecznie podważające prawidłowe orzeczenie Sądu Rejonowego.
Apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.