Sąd Okręgowy w Ostrołęce
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 1005/14
Data wyroku: 2015-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Suchcicka
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt:III U 1005/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 czerwca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Teresa Suchcicka

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Emilia Kowalczyk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu26 czerwca 2015 r. wO.
sprawy z odwołaniaJ. Z. (1)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi wW.
oprawo do emerytury
na skutek odwołaniaJ. Z. (1)
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału wW.
z dnia16.10.2014r.znak(...)

orzeka:

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeJ. Z. (1)prawo do emerytury począwszy od dnia 01.10.2014r.;

2
stwierdza brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

UZASADNIENIE
J. Z. (1)wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału wW.z dnia 16.10.2014r., znak(...), którą to decyzją ZUS odmówił mu prawa do emerytury wskazując, że na dzień 01.01.1999r. nie udowodnił 25 lat ogólnego stażu pracy.  W uzasadnieniu wskazał, że podczas nauki w szkole, w każdą przerwę wakacyjną i pozostałe dni wolne pracował w gospodarstwie rolnym rodziców.
W odpowiedzi na odwołanieZakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, żeJ. Z. (1)na dzień 01.01.1999r. nie udokumentował dwudziestopięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ rentowy uznał za udowodniony staż ogólny ubezpieczonego wynoszący 24 lata, 6 miesięcy i 2 dni. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu okresów pracy w gospodarstwie rolnym dziadków i rodziców w latach 1971-1973 (okresy przerw wakacyjnych), ponieważ miały one charakter dorywczy. Wobec nie spełnienia przesłanki posiadania 25-letniego wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych organ rentowy decyzją z dnia 16.10.2014r. odmówiłJ. Z. (1)prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
Sąd ustalił  następujący stan faktyczny :
J. Z. (1)(ur. (...)) od urodzenia do dnia 06.09.1979r. zamieszkiwał wD., gdzie najpierw jego dziadekJ. M., potem rodziceJ.iT. Z., a następnie samaT. Z.posiadali gospodarstwo rolne. Gospodarstwo posiadane przezJ. M.(1961 – 1973) miało powierzchnię 12,37 ha, przez rodziców (1973 – 1992) – najpierw 12,37 ha, następnie 6,07 ha, przez matkę (1992-1994) – 6,07 ha.
Gospodarstwo nie było zmechanizowane, wszelkie prace wykonywano ręcznie. W gospodarstwie zajmowano się produkcją płodów rolnych, hodowano 4 krowy, świnie, owcy, kury, kaczki, konia.
J. Z. (1)zamieszkiwał tam z dziadkami, rodzicami i młodszą siostrą. Starszy brat w latach 70-tych mieszkał już i pracował wP., starsza siostra wS.. Odwołujący w czasie nauki w szkole średniej w latach 1969 -1974 mieszkał u ciotki na stancji, lecz w dni wolne od szkoły przyjeżdżał do pracy na gospodarstwie, której przez cały rok było bardzo dużo. Każdą przerwę wakacyjną także spędzał u rodziców, pracując w gospodarstwie rolnym: przy orce, sianokosach, żniwach, burakach, w oborze, przy świniach, pracach porządkowych. Należy podkreślić, że w gospodarstwie nie posiadano maszyn rolniczych, a praca była ręczna, przy użyciu konia. W domu była matka, młodsza siostra, ojciec i odwołujący się, zatem obowiązek wykonywania większości cięższych prac spoczywał na mężczyznach.
W 1974r.J. Z. (1)ukończył 5 -letnie TechnikumK.wW..
Od dnia 03.11.1975r. zatrudniony był w(...) S.A.wW..
W dniu 10.10.2014r.J. Z. (1)złożył w ZUS wniosek o emeryturę.
W dniu 16.10.2014r. organ rentowy odmówił mu prawa do emerytury stwierdzając, ze nie wykazał 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego, tylko 25 lata, 6 miesięcy i 2 dni. Do ogólnego stażu pracy nie zaliczył okresu pracy w gospodarstwie rolnym dziadków i rodziców odwołującego w czasie przerw wakacyjnych w latach 1971 – 1973r. Stwierdził bowiem, że ze względu na fakt zamieszkiwania w innym mięście przez większą część, praca dorywcza w wakacje nie może być uznana za wykonywaną przez domownika stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W ocenie SąduJ. Z. (1)wykazał fakt pracy w gospodarstwie rolnym w latach 1971 – 1973 w okresie przerw wakacyjnych w wymiarze co najmniej 4 godziny dziennie, co sumując daje 6 miesięcy takiej pracy (okresy przerw wakacyjnych od 1 lipca do 31 sierpnia w latach 1971 – 1973), a tym samym wykazał 25-letni ogólny staż pracy

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o:

akta emerytalne, zeznania świadkówW. G.iM. G.(k. 46 – 48 a.s.), zeznania odwołującego się (k. 56- 58 a.s.)
Sąd zważył, co następuje:
J. Z. (2)urodził się w dniu (...), zatem podstawą ubiegania się o prawo do emerytury jestustawa z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U.2015.748). Zgodnie z art. 24 ust 1b pkt 20 tej ustawy wiek emerytalny mężczyzn urodzonych po dniu 30.09.1953r. wynosi co najmniej 67 lat.
Zgodnie z literalnym brzmieniemart. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z§4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeświadczenie emerytalne przysługuje ubezpieczonemu, urodzonemu po dniu 31.12.1948r., który łącznie spełnił następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,

2
nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego lub złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dochody budżetu państwa,

3
w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 01.01.1999r.) udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn w tym co najmniej 15 lat okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obwiązującym na danym stanowisku pracy.

Przepisart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychstanowi natomiast, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się przypadające przed dniem 01.01.1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Przepis ten nie precyzuje, na jakich warunkach wykonywanie czynności w gospodarstwie rolnym może zostać uznane za pracę w tym gospodarstwie, jednak zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. wyrok SN z dnia 28.05.1997r., II UKN 96/96, OSNAPiUS 23/1997 poz. 473, wyrok SN z dnia 3.12.1999r., II UKN 235/90 OSNAPiUS 7/2001, poz. 236, wyrok SN z dnia 3.07.2001r. II UKN 466/00, OSNPUSiSP 7/2003 poz. 186) można przyjąć, że warunkiem uznania takich czynności za pracę w gospodarstwie rolnym jest wykonywanie tych czynności przez osobę spełniającą kryteria „domownika” zart. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników- tj. osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie oraz w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy (tj. przekraczającym 4 godziny dziennie).
Kwestią sporną i mającą wpływ na zasadność odwołaniaJ. Z. (3)było ustalenie, czy zgromadził on ogólny 25 -letni staż pracy.
ZUS uznał, że odwołujący udowodnił jedynie 24 lata, 6 miesięcy i 21 dni ogólnego stażu pracy, w tym 1 rok, 4 miesiące i 24 dni okresu pracy na roli, bowiem nie uwzględnił pracy w gospodarstwie rolnym 1971r. – 1973r.
Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było więc ustalenie, czy dziadkowie, a następnie rodziceJ. Z. (1)posiadali gospodarstwo rolne, a także czy odwołujący pracował w tym gospodarstwie po ukończeniu 16 roku życia, tj. po dacie 31.08.1970r. - a przed dniem 01.01.1983r.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przed Sądem ubezpieczeń możliwe jest wykazywanie okoliczności, od których zależy nabycie uprawnień o emerytury wszelkimi dowodami (wyrok SN z dnia 06.09.1995r., II URN 23/95, OSNP 1996/5/77, wyrok SN z dnia 02.02.1996r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239), dlatego też Sąd dopuścił dowód z akt emerytalnych odwołującej, przesłuchania zawnioskowanych świadków oraz odwołującej w charakterze strony.
W ocenie Sądu odwołanie jest zasadne, bowiemJ. Z. (1)wykazał fakt pracy w gospodarstwie rolnym w latach 1971 – 1973 w okresie przerw wakacyjnych w wymiarze co najmniej 4 godziny dziennie, co sumując daje 6 miesięcy takiej pracy (okresy przerw wakacyjnych od 1 lipca do 31 sierpnia w latach 1971 – 1973), a tym samym wykazał 25-letni ogólny staż pracy. Sąd orzekając w tym zakresie miał na uwadze powierzchnię gospodarstwa rolnego, należącego do dziadka i rodziców odwołującego, strukturę tego gospodarstwa, ilość hodowanych zwierząt oraz ilość osób pracujących w gospodarstwie, gdyż przesądzają one, jaką ilość czasu należy poświęcić na prace w gospodarstwie. Sąd miał też na uwadze, że w w/w okresie odwołujący stale przebywał w gospodarstwie tylko w czasie przerw wakacyjnych, kiedy były wzmożone prace na gospodarstwie, które stanowiło główne źródłem utrzymania rodziny.
Z poświadczenia o zameldowaniu wydanego przez Urząd Miejski wN.w dniu 29.09.2014r. (k. 23 a.e.) wynika, iż odwołujący od 31.08.1954r. do 06.09.1979r. zameldowany był na pobyt stały wD..
Z zaświadczenia wystawionego przez StarostęP.w dniu 09.09.2014r. wynika, że wD.zapisane były grunty:J. M.– o powierzchni 6,75 ha w latach 1961 – 1973,J.iT. Z.– 12,37 ha – w latach 1973-1979, 6,07 ha – 1979-1992,T. Z.6,07 ha w latach 1992- 1994. (k. 21 a.e.)
J. Z. (1)w toku postępowania zarówno w odwołaniu jak i przed Sądem wskazywał, iż w spornym okresie uczęszczał do Liceum(...)wW.. Wskazywał, że kiedy tylko mógł w trakcie roku szkolnego – w dni wolne, weekendy, i święta przyjeżdżał do domu i pracował na gospodarstwie. Każdą zaś przerwę wakacyjną miał wypełnioną obowiązkami związanymi z pracą w polu i posiadanymi zwierzętami. Wskazywał, że praca dzieci na roli była akceptowalna i jest zwyczajowo wpisana w życie mieszkańców wsi. W wakacje pracował więcej, niż 4 godziny dziennie. Starsze rodzeństwo mieszkało w innych miastach, w domu była matka, młodsza siostra i ojciec, zatem na mężczyznach spoczywał obowiązek wykonywania wszelkich cięższych prac.
Na okoliczność pracy odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców Sąd przesłuchał świadków:W. G.iM. G..
ŚwiadekW. G., zeznała, żeJ. Z. (1)w latach 1971- 75 mieszkał wW., uczył się w Technikum Kolejowym i w czasie wakacji, ferii i dni wolnych pomagał rodzicom w 10 – hektarowym gospodarstwie. Hodowano krowy, świnie, kury, konia, kaczki. Wszystkie prace były wykonywane prymitywnie. Odwołujący pomagał przy sianokosach, żniwach, pielił buraki, karmił zwierzęta. Zimą karmił zwierzęta, sprzątał w oborze, wykonywał prace porządkowe. Latem trzy razy dziennie wypędzał i przypędzał krowy z pastwiska, karmił świnie, doił też krowy. Żniwa i sianokosy zajmowały dużo czasu. Wtedy cięło się kosami, trzeba było wiązać snopki, stawiać je na polu. Potem zwozić do stodoły albo do sterty. RodziceJ. Z. (1)pracowali tylko w gospodarstwie, mieli wówczas między 40 a 50 lat.  (k. 46 – 47 a.s.)
ŚwiadekM. G.zeznała, że mieszkała obokJ. Z. (1). W latach 1971-75 chodził on do szkoły do Technikum(...)wW., mieszkał u ciotki na stancji. Do domu przyjeżdżał na wakacje, ferie i w często ciągu roku szkolnego. Gospodarstwo należało do jego rodziców, miało średnią powierzchnię. Mieszkała tam też siostraB., która chodziła do szkoły podstawowej. Posiadali krowy, świnie, konia, drób. W gospodarstwie pracowano cały rok.J. Z. (1)wypędzał krowy na łąkę, przypędzał, doił, obrządzał świnie, sprzątał w oborze, karmił kury, przynosił jajka, przygotowywał opał na zimę. Większość prac polowych była wykonywana latem, część wiosną i jesienią. Praca ze zwierzętami i sprzątanie obory jest przez cały rok. (k. 47 – 48 a.s.)
Zdaniem Sądu, zeznania świadków i odwołującego się zasługują na wiarę. Są one spójne, logiczne i korespondują ze sobą oraz dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy. Świadkowie to sąsiadki, znają odwołującego się od dziecka, mają więc bezpośrednią wiedzę na temat wykonywania przez niego pracy w gospodarstwie rolnym i jej rozmiarów. Podkreślić trzeba, że gospodarstwo miało najpierw ponad 12, a potem 6 ha, hodowano w nim trzodę chlewną, bydło, konia, drób, sadzono buraki, zboża, (np. ziemniaki i buraki wymagały pielenia, a buraki dodatkowo przerywania, obrywania liści).
Gospodarstwo nie było zmechanizowane i wszystkie prace trzeba było wykonywać ręcznie. Także takie czynności jak przygotowywanie pożywienia, karmienie zwierząt, przynoszenie siana trzeba było wykonywać ręcznie, co w sposób oczywisty wpływa na wydłużenie czasu ich wykonywania. W okresach przerw wakacyjnych odwołujący brał udział we wszystkich w/w pracach, w sianokosach, żniwach, co wskazuje, że wymiar jego czasu pracy w gospodarstwie niewątpliwie przekraczał wówczas 4 godziny dziennie.
W ocenie Sądu jego praca odpowiadała pojęciu stałej, systematycznej pracy domownika, upoważniającej do zaliczenia tego okresu do stażu pracy. Odwołujący pracował w gospodarstwie w dni wolne przez cały rok, zaś prace w czasie przerw wakacyjnych w latach 1971- 1973 (od 1 lipca do 31 sierpnia) zajmowały mu co najmniej 4 godziny dziennie.
Organ rentowy podnosił, żeJ. Z. (1)nie mógł pracować w gospodarstwie, gdyż uczęszczał do szkoły wW.– jednak odwołujący wykazał, że w gospodarstwie w okresie przerw wakacyjnych pracował co najmniej 4 godziny dziennie.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iżJ. Z. (1)wykazał, że w latach 1971 – 1973 (6 miesięcy) pracował w gospodarstwie rolnym rodziców co najmniej po 4 godziny dziennie, dlatego okres ten należy zaliczyć mu do stażu pracy.
Po zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym odwołujący posiada łączny staż pracy w wymiarze 25 lat i spełnia ostatnią przesłankę konieczną do uzyskania prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, żeJ. Z. (1)spełnia wszystkie wymagane prawem warunki nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym i na podstawieart. 47714§2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującemu prawo do emerytury począwszy od dnia 01.10.2014r. Zgodnie bowiem zart. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychświadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Stosownie do treściart. 118 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych– Sąd, orzekając o prawie do emerytury, ma obowiązek stwierdzenia, czy organ rentowy ponosi lub nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie ZUS nie ponosi takiej odpowiedzialności. Dopiero przeprowadzenie szerszego postępowania dowodowego, tj. przesłuchanie świadków przed Sądem umożliwiło stwierdzenie, że ubezpieczony posiada 25-letni ogólny staż pracy. Zgromadzony na etapie postępowania przed organem rentowym materiał dowodowy nie pozwalał jednoznacznie na ustalenie, czy odwołujący pracował w gospodarstwie rolnym co najmniej 4 godziny dziennie. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji.