Sąd Okręgowy w Białymstoku
VIII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ka 357/15
Data wyroku: 2015-09-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Gąsowski –, Michał Czapka –, Marek Wasiluk
Słowa kluczowe: Paserstwo
Podstawa prawna: art. 437 kpk

Sygn. akt VIII Ka 357/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 września 2015 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Dariusz Gąsowski – spr.
Sędziowie SO Marek Wasiluk
SR Michał Czapka – del.
Protokolant – Agnieszka Malewska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej – Bożeny Romańczuk
po rozpoznaniu w dniu 28.09.2015 r. sprawy:
C. C.
oskarżonego o czyny zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 279 § 1 k.k.
z powodu apelacji obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 23.03.2015 r. sygn. akt III K 883/14:

I
Zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że uniewinnia oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu.

II
Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.L. K., tytułem nieopłaconych kosztów obrony świadczonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym, kwotę516,60 [pięciuset szesnastu złotych sześćdziesięciu groszy]w tym96,60 [dziewięćdziesiąt sześć złotych sześćdziesiąt groszy]z tytułu podwyższenia należności o stawkę podatku od towarów i usług.

III
Kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
C. C.został oskarżony o to, że:

I
w nocy z 25 na 26 października 2012 roku w(...)działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonał kradzieży z włamaniem do pomieszczeń magazynowych i biurowych wytwórni(...)" przyul. (...)oraz do pomieszczeń biurowych(...)przyul. (...), w ten sposób, że:

- przy użyciu drabiny dostał się na dach budynku wytwórni(...)przyul. (...), gdzie po uprzednim podważeniu ramy okna dostał się do jego wnętrza, skąd zabrał w celu przywłaszczenia trzy komputery, dwa monitory(...), drukarkę laserową m-ki(...), piłę spalinową m-ki(...), telefon bezprzewodowy m-ki(...)urządzenie nawigacji samochodowej m-ki(...), aparat fotograficzny m-ki(...), pieniądze w kwocie 600zł, walizkę z kompletem kluczy z narzędziami, trzy listwy zasilające, zasilacz(...)do komputerów, dwa routery, cztery przedłużacze do komputerów, lornetkę(...), nóż myśliwski, toner do drukarki laserowej, opakowanie długopisów, antyradar, dwa termometry z higrometrem, otwieracz do kopert, klaser z monetami, 45 znaczków pocztowych, skaner m-ki(...), czeki bankowe, komplet kluczyków samochodowych do samochodu m-ki(...)
nr rej. (...), kluczyki do samochodu m-ki(...)
nr rej. (...), dwa opakowania perfum, opakowanie kremu oraz dwie butelki alkoholu na szkodę wytwórni(...),
- po uprzednim wywarzeniu drzwi wejściowychbiura spółki (...)przyul. (...)dostał się do jego wnętrza, skąd zabrał w celu przywłaszczenia telefon komórkowy m-ki(...)dwie atrapy kamer m-ki(...)i pieniądze w kwocie 95zł na szkodęspółki (...)oraz dekoder(...), metalową kasetkę i pieniądze w kwocie 95zł na szkodęA. A., powodując straty w wysokości łącznej około 21 070zł na szkodęK. B., w wysokości 615zł na szkodę(...)oraz w wysokości 215zł na szkodęA. A., tj. o czyn zart. 279 § 1 kkwzw. zart. 12 kk.

II
w nocy z 8 na 9 listopada 2012 roku w(...)przyul. (...)dokonał kradzieży z włamaniem do budynku(...)w ten sposób, że po uprzednim podważeniu okna na pierwszym piętrze budynku dostał się do jego wnętrza przy użyciu drabiny, skąd z pomieszczeń biurowych(...)zabrał w celu przywłaszczenia 3 inwentaryzatory marki(...), router, telefon stacjonarny bezprzewodowy m-ki(...), 30 znaczków pocztowych, 600 znaczków(...)i co najmniej kilkanaście książeczek uprawniających do uzyskania nagród, 9 telefonów komórkowych m-ki(...)telefon komórkowy m-ki(...), telefon komórkowy m-ki(...), 12 żetonów uprawniających do korzystania z myjni samochodowej i czytnik kodów kreskowych na szkodę wymienionej(...), a następnie po wyłamaniu zamka drzwi wejściowych do pomieszczeń(...) sp. z o.o.z ich wnętrza zabrał w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie nie mniejszej niż 1170zł, na szkodę wymienionej spółki, powodując straty w wysokości łącznej 10 678,03zł na szkodę(...)oraz w wysokości nie mniejszej niż 1170zł na szkodę(...) sp. z o.o., tj. o czyn zart. 279 § 1 kk.

Sąd Rejonowy w Białymstoku, wyrokiem z dnia 23.03.2015 r. oskarżonegoC. C.uznał za winnego tego, że: w listopadzie 2012 roku w bliżej nieustalonym miejscu nabył dwa telefon komórkowy m-ki(...)i(...)pochodzące z przestępstwa kradzieży z włamaniem na szkodę(...), tj. o czyn zart. 291 § 1 k.k.i za to na mocyart. 291 § 1 k.k.skazał go i wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Dalej też zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.L. K.tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu kwotę 531,36 złotych, w tym kwotę 99,36 złotych tytułem podatku VAT oraz zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów procesu.
Przedmiotowy wyrok, na zasadnieart. 444 k.p.k.iart. 425 § 2 k.p.k.w całości zaskarżył obrońca oskarżonego, który na podstawieart. 427 §2 k.p.k.iart. 438 pkt. 2 i 3 k.p.k.wyrokowi zarzucił:

1
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść przez uznanie, iż oskarżonyC. C.w listopadzie 2012 r. w bliżej nieustalonym miejscu nabył dwa telefony marki(...)i(...), pochodzące z przestępstwa kradzieży z włamaniem na szkodę(...), podczas gdy, fakt nabycia przez oskarżonego powyższych telefonów budzi poważne wątpliwości, a ponadto oskarżony nie wiedział i nie przewidywał, że telefony te mogą pochodzić z przestępstwa kradzieży;

2
Naruszenie przepisów postępowania karnego, mające wpływ na treść wyroku, a mianowicieart. 7 k.p.k., przez dowolną ocenę wyjaśnień oskarżonegoC. C.oraz łączną ocenę zeznań świadków:M. S. (1),M. S. (2)orazW. S., podczas gdy wyjaśnienia oskarżonego jak i zeznania świadków są w istotnej mierze sprzeczne;

3
Naruszenie przepisów postępowania karnego, mające wpływ na treść wyroku, a mianowicieart. 366 § 1 k.p.k., przez niepodjęcie czynności zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, polegające na nieustaleniu wartości nabytych rzeczy, w celu prawidłowego określenia zasady odpowiedzialności za ten czyn, podczas gdy, istnieje uzasadniona wątpliwość czy wartość nabytych przedmiotów przekracza ¼ minimalnego wynagrodzenia, co skutkowałoby zmianą kwalifikacji prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu.

Wskazując na powyższe skarżący, na podstawieart. 427 § 1 k.k.iart. 437 1 i 2 k.p.k., wniósł o:

1
uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu,

ewentualnie o:

2
zmianę kwalifikacji prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu zart. 291 § 1 k.k.naart. 122 § 2k.w., co skutkowałby upływem dwuletniego terminu przedawnienia karalności i umorzeniem postępowania karnego

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wszystkie trzy zarzuty sformułowane przez obrońcę oskarżonego w wywiedzionej przez niego apelacji okazały się zasadne. Tym niemniej już uwzględnienie pierwszego z nich okazało się wystarczające do zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie najdalej idącego postulatu, bo zmierzającego do uniewinnienia oskarżonego.
W pierwszej kolejności należy zgodzić się ze skarżącym co do tego, że ustalenia faktyczne, których dokonał Sąd Rejonowy obarczone są w sposób ewidentny błędem dowolności. Przy czym zasadniczym w tym względzie mankamentem jest to, że o nietrafności zapadłego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia decyduje w równym stopniu wyjście poza ramy swobodnej oceny dowodów, jak i brak dokonania pozytywnych ustaleń wskazujących na fakt wyczerpania przez oskarżonego znamion jakiegokolwiek czynu zabronionego. Sądmeriti, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia, nie wykazał dla jakich względów był uprawniony dopatrzeć się w postępowaniuC. C.występku tzw. paserstwa, do tego w jego umyślnego postaci.
Tym czasem przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola instancyjna dowodzi, że prowadzący niniejszy proces Sąd Rejonowy w istocie skupił się na wykazaniu [vide treść uzasadnienia wyroku] dlaczego nie jest możliwe przypisanie oskarżonemu popełnienia żadnego z zarzucanych mu w akcie oskarżenia przestępstw kradzieży z włamaniem. Ten sam organ rozstrzygający praktycznie całkowicie zrezygnował z wyjaśnienia powodów dla jakich zdecydował się na przypisanie sprawcy popełnienia występku paserstwa. W rezultacie przywołane w tzw. pisemnych motywach wyroku ustalenia faktyczne w najmniejszym stopniu nie wskazują na wypełnienie przez oskarżonego strony podmiotowej przestępstwa opisanego wart. 291 § 1 k.k., a co więcej brak jest ich również w opisie czynu, za który wymieniony mężczyzna został ostatecznie skazany i relatywnie surowo ukarany.
Warto w tym miejscu nadmienić, że z utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów wynika, iż warunkiem odpowiedzialności pasera jest jego świadomość [wiedza], że rzecz, którą nabywa, pomaga do jej zbycia albo przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, uzyskana została za pomocą czynu zabronionego lub co najmniej - że możliwość takiego nielegalnego jej pochodzenia przewidywał i na to godził się [art. 9 § 1 k.k.]. Świadomość nielegalnego pochodzenia rzeczy [tzn. że uzyskana została ona za pomocą czynu zabronionego] powinna występować u sprawcy najpóźniej w chwili nabycia jej, przyjęcia, pomocy do jej zbycia lub ukrycia. Świadomość co do pochodzenia z przestępstwa przedmiotów nabywanych lub do zbycia których pomagali oskarżeni należy oceniać na podstawie znanych tym oskarżonym okoliczności sprzed popełnienia czynu lub w czasie jego dokonywania, a nie na podstawie faktów, które nastąpiły po dokonaniu czynu, jeżeli z faktów tych nie można wyciągać poprawnego pod względem logicznym i zgodnego z zasadami doświadczenia życiowego wniosku o istnieniu okoliczności świadczących o świadomości oskarżonych w chwili dokonywania czynu [zob. wyr. SN z 17.11.1972 r., II KR 162/72, OSNKW 1973, Nr 4, poz. 46].
Innymi słowy dla stwierdzenia realizacji znamion występku bądź wykroczenia paserstwa, nie jest wystarczające obiektywne ustalenie faktu, iż przedmiot pochodził z czynu zabronionego, koniecznym jest ustalenie stanu świadomości sprawcy na temat pochodzenia przedmiotu z przestępstwa. Tym czasem takich ustaleń, w realiach przedmiotowej sprawy, bez wątpienia zabrakło.
W trakcie przeprowadzonego przez siebie procesu Sąd I instancji ponad wszelką wątpliwość ustalił, że stanowiące przedmiot czynu zabronionego telefony komórkowe m-ki(...)i(...)pochodziły z kradzieży z włamaniem dokonanej na szkodę(...). Do takiego wniosku uprawnia bowiem zawartość dokumentów [k.42-49]. Tyle, że wspomniana okoliczność winna stać się dopiero punktem wyjścia dla dociekań obejmujących warunki, w jakichC. C.wszedł w posiadanie rzeczonych aparatów i dalej też, jaki był stan jego świadomości co do ich pochodzenia. Tym czasem analiza akt sprawy, a w szczególności treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku ewidentnie wskazuje, iż organ rozstrzygający nie podjął nawet próby dokonania ustaleń w tym zakresie. W obszarze zainteresowania Sądu

    meritinie znalazły się takie kwestie jak to od kogo oskarżony przyjął telefony [wersja z jego wyjaśnień została w opisie czynu zakwestionowana], w jakich okolicznościach za jaką kwotę jak wreszcie i to jaką wartość one przedstawiały. Konsekwencją takiego stanu rzeczy był całkowity brak możliwości dokonania oceny zachowaniaC. C.pod kątem realizacji przez niego znamion strony podmiotowej popełnianego czynu. Dlatego też jako dowolne, a przez to i chybione, należało uznać stanowisko Sądu Rejonowego gdzie zauważa, że „

    do takiego wniosku prowadzą zeznania świadkaM. S. (1)iW. S.a przede wszystkim prawomocny już wyrok w tym zakresie.” Poza tym, że taki wniosek już sam w sobie nie wydaje się być prawidłowym to z drugiej strony narusza on jedną z generalnych zasad procesu jaką jest wyrażona wart. 8 k.p.k.reguła samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego.
W kontekście powyższego stwierdzić należy, iż Sąd

    meritiw sposób uprawnimy ustalił jedynie to, że „

    zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił jedynie na ustalenie, iżC. C.w listopadzie 2012 roku w bliżej nieustalonym miejscu nabył dwa telefon komórkowy m-ki(...)i(...)pochodzące z przestępstwa kradzieży z włamaniem na szkodę(...)
”. Tyle, że już wniosek jaki został na tej podstawie wyprowadzony, a mianowicie, że dowodzi to wyczerpania przez niego dyspozycjiart. 291 § 1 k.k.wydaje się być z gruntu nieuprawniony.
Nie powinno ulegać kwestii, że dla przypisania przestępstwa tzw. paserstwa umyślnego dalece niewystarczające jest przyjęcie w opisie czynu tego, iż oskarżony "w nieustalonym miejscu przyjął od nieustalonej osoby" jakąś rzecz, nawet wówczas, gdy co do tej rzeczy następuje stwierdzenie, iż pochodzi ona z kradzieży. Jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 kwietnia 2006 r. II KK 379/05, który to pogląd Sąd Okręgowy w pełni podziela, dla przyjęcia odpowiedzialności za paserstwo umyślne niezbędne jest bowiem zamieszczenie już w opisie czynu przypisanego stwierdzenia wskazującego jednoznacznie na to, że oskarżony co najmniej zamiarem ewentualnym obejmował ten fakt, iż - w wypadku
    modus operandipolegającego na "przyjęciu" - przyjmuje "rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego". Zamieszczenie stosownych rozważań dopiero w części motywacyjnej wyroku [czego w realiach przedmiotowej sprawy również zabrakło] jest niewystarczające, albowiem to już w samej części dyspozytywnej muszą być pomieszczone w opisie czynu wszystkie ustawowe znamiona, także te dotyczące strony podmiotowej czynu, które charakteryzują przestępstwo, za które sprawca jest skazywany. [zob. wyr. SA w Poznaniu z 23.4.1996 r., III AKa 46/96, OSA 1997, Nr 5, poz. 19 z częściowo aprobującą glosą
    J. Satko, Pal. 1997, Nr 7-8].
Nie ulega zatem kwestii, iż Sąd Rejonowy powinien nie tylko poczynić kompletne ustalenia faktyczne tak w zakresie strony podmiotowej jak i przedmiotowej czynu, ale też dać temu wyraz w jego opisie jednoznacznie wskazując za jakie bezprawne zachowanie danego sprawcę skazuje. W opinii Sądu Okręgowego za dalece niewystarczające należało uznać wskazanie, że przedmiot przestępstwa pochodzi z czynu zabronionego, bezwzględnie koniecznym było ustalenie stanu świadomości sprawcy co do tej kwestii. Jeszcze raz zatem trzeba zaznaczyć, że zgromadzony w toku procesu materiał aktowy nie daje możliwości udzielenia odpowiedzi na zasadnicze pytanie: czy oskarżony wiedział skąd pochodzą przedmioty, które sprzedałM. S. (1)i prawdopodobnie [kwestia ta nie została zweryfikowana, co słusznie podnosi apelujący] równieżW. S.. W tym też kontekście warto powtórzyć za skarżącym, że błędnym jest rozumowanie Sądu Rejonowego, w ramach którego argumentuje, iż oryginalne opakowanie telefonów komórkowych miałoby wskazywać na ich pochodzenie z kradzieży. Również i w opinii Sąduad quemdalece bardziej uprawnionym jest w tej kwestii wniosek przeciwny.
Reasumując zatem jeszcze raz warto zaznaczyć, że rezygnując z prowadzenia ustaleń co do okoliczności, w jakichC. C.wszedł w posiadanie skradzionych na szkodę(...)telefonów komórkowych, pozbawił się tym samym możliwości oceny strony podmiotowej zachowania oskarżonego. Taki stan rzeczy zaowocował przypisaniem sprawcy czynu o zdekompletowanym katalogu znamion. W świetle takiego rozumowania niemożliwym do uwzględnienia był wniosek obrony, powtórzony przez oskarżyciela w trakcie rozprawy apelacyjnej, o uznanie czynu oskarżonego za wykroczenie i umorzenie postępowania wobec przedawnienia jego karalności.
Z uwagi na powyższe, w tym także kierunek apelacji wniesionej wyłącznie na korzyść oskarżonego sąd odwoławczy, będąc związanym ograniczeniem wynikającym z regułyreformationis in peius, nie mógł ani dokonywać nowych ustaleń faktycznych [w tym także przez "dookreślenie" opisu czynu] ani uchylić wyroku i w tym celu przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania. W rezultacieC. C.należało uniewinnić od zarzucanego mu czynu.
Korzystając z możliwości wynikającej zart. 436 k.p.k.Sąd Okręgowy zaniechał szerszego ustosunkowywania się do pozostałych wskazanych w środku odwoławczym zarzutów procesowych. Tym niemniej podkreślenia wymaga to, że również i w tym zakresie racja leży po stronie apelującego.
Zawarte w punkcie II. wyroku rozstrzygnięcie o kosztach obrony świadczonej oskarżonemu w postępowaniu odwoławczym z urzędu oparto na treści § 14 ust. 2 pkt 4 w zw. z§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu[Dz. U. 2013 r., poz. 461].
O kosztach procesu za postępowanie przed Sądem Odwoławczym orzeczono w oparciu oart. 634 k.p.k.w z.art. 632 pkt 2) k.p.k.
Marek Wasiluk  Dariusz Gąsowski  Michał Czapka