Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1186/15
Data wyroku: 2015-12-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sławomir Buras, Barbara Dziewięcka, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art 45 kro, art.566 kpc, art.567 kpc

Sygn. akt II Ca 1186/15

POSTANOWIENIE
Dnia 14 grudnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz (spr.)
Sędziowie: SSO Sławomir Buras
SSO Barbara Dziewięcka
Protokolant: starszy protokolant sądowy Beata Wodecka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2015 r. sprawy
z wnioskuG. S.
z udziałemM. S. (1)
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt VIII Ns 615/14
postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
SSO Barbara Dziewięcka SSO Cezary Klepacz SSO Sławomir Buras
Sygn. akt II Ca 1186/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt VIII Ns 615/14, Sąd Rejonowy w Kielcach ustalił, że udziały w majątku wspólnymG. S.iM. S. (2)wynoszą:G. S.– 40%, zaśM. S. (2)– 60%.
Sąd ten ustalił, żeG. S.iM. S. (2)zawarli związek małżeński w dniu 14 sierpnia 1999 r. W dniu(...). urodził się ich synD.. W chwili zawarcia małżeństwa wnioskodawczyni, która ma wykształcenie średnie ekonomiczne, nie pracowała. Z koleiM. S. (2)cały czas pracował, jego zarobki wyniosły 1.100-1.400 zł.
Po ślubie małżonkowie mieszkali u rodziców wnioskodawczyni wK., zajmując piętro domu jednorodzinnego, gdzie mieli do dyspozycji samodzielne mieszkanie z kuchnią i łazienką. Na remont tego piętra spożytkowali pieniądze otrzymane w prezentach ślubnych (około 10.000 zł). Po urodzeniu się dziecka, małżonkowie zdecydowali, że wnioskodawczyni nie podejmie pracy, a zajmie się synem i domem.
W 2004 r. uczestnicy kupili niezabudowaną nieruchomość w miejscowościG., otrzymując w darowiźnie od rodzicówM. S. (2)do majątku wspólnego działki o numerach ewidencyjnych(...). Pieniądze w kwocie 12.000 zł na zakup działki nr(...)pochodziły od ojcaM. S. (2). Do zakupu tej działki dołożyli się także dziadkowieG. S.kwotą 10.000 zł. Budowa domu rozpoczęła się w 2005 r.G. S.pomagała przy zalewaniu fundamentów. Babcia wnioskodawczyniH. K.dawała jej pieniądze na budowę w kwotach około 2-3 tysięcy zł, w sumie przekazując 130.000 zł do 2009 r. Przy budowie pracowaliM. S. (2), jego ojciec i szwagier.
W latach 2007-2009 postępy budowy były niewielkie, brakowało pieniędzy.G. S.zaczęła nadużywać alkoholu, jej mąż nalegał, by podjęła pracę, ale wnioskodawczyni nie czyniła tego. W latach 2010-2011M. S. (2)przeprowadził wszystkie prace wykończeniowe, niezbędne do zamieszkania w nowym domu. Dostał na ten cel pieniądze od swojej siostry w kwocie 35.000 zł w styczniu 2011 r. oraz od ojca w kwocie 40.000 zł w 2010 r. i 20.000 w 2011 r.
G. S.w 2011 r. podjęła leczenie odwykowe. Po wyjściu ze szpitala, od 1 sierpnia 2011 r. zamieszkała w nowym domu wG., jednak jej relacje z mężem nie poprawiły się. Po próbie samobójczej wnioskodawczyni znów trafiła do szpitala. Po jego opuszczeniu w dniu 29 sierpnia 2011 r. nie zamieszkała już z mężem.
Wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt I C 1511/11, Sąd Okręgowy w Kielcach rozwiązał małżeństwoG. S.iM. S. (2).
W maju 2012 r. uczestnik otrzymał pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego od swojego pracodawcy w kwocie ponad 47.000 zł, a w październiku –darowiznę od ojca w kwocie 30.000 zł
Mając to na względzie, Sąd Rejonowy uznał za zasadny wniosekM. S. (2)o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, gdyżG. S.przyczyniła się do powstania tego majątku w mniejszym stopniu, nie wykorzystywała w pełni swoich sił i możliwości zarobkowych, nie pracowała i nie uzyskiwała żadnego dochodu, zmagała się z uzależnieniem, uczestnik zaś motywował ją do leczenia, starał się zmienić jej środowisko poprzez przeprowadzkę do nowego domu. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykorzystywała w pełni posiadanych sił i możliwości zarobkowych co najmniej od 2006 r. Majątek wspólny, obejmujący nieruchomość położoną wG., składającą się z działek gruntu o numerach ewidencyjnych:(...), zabudowaną domem mieszkalnym, powstał w przeważającej mierze ze środków pieniężnych darowanych przez ojcaM. S. (2)na kupno jednej działki (pozostałe dwie darował uczestnikom). Część środków na budowę domu pochodziła od babci wnioskodawczyni (130.000 zł). Kwota 95.000 zł to nakład z majątku osobistego uczestnika, przeznaczona na wykończenie domu. Biorąc pod uwagę darowizny czynione przez członków rodzinyG. S.iM. S. (2), Sąd przyjął, że małżonkowie w zbliżonym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego. Szczególne okoliczności zaistniały dopiero po sześciu latach małżeństwa i występowały przez kolejne 6 lat. W latach 1999-2005 postawaG. S.wobec rodziny nie budziła zastrzeżeń. Jej udział w powstaniu i utrzymaniu majątku wspólnego wyrażał się w trosce o wychowanie syna i pracy w gospodarstwie domowym, co było zgodne z ówczesnymi życzeniami uczestnika. Pomoc otrzymywaną od rodziców wnioskodawczyni w postaci użyczenia mieszkania w ich domu należy traktować jako postać jej przyczynienia się do powstania i utrzymania wspólnego majątku.
Apelację od tego orzeczenia złożyła wnioskodawczyni, zarzucając naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w przyznaniu prymatu wiarygodności zeznaniom uczestnika, a odmówieniu wiarygodności zeznaniom wnioskodawczyni i zaoferowanym przez nią dowodom oraz naruszenieart. 43 § 2 i 3 k.r.o.poprzez przyjęcie, że zachodzą przesłanki do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.
Wskazując na to, skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i oddalenie wniosku o ustalenie udziałów w majątku wspólnym, a także zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego.
Apelację od postanowienia wstępnego złożył takżeM. S. (2), zaskarżając je w zakresie ustalenia wartości nierównych udziałów i zarzucając:
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na mylnym ustaleniu stopnia, w jakim uczestnik przyczynił się do powstania majątku wspólnego, co w konsekwencji doprowadziło do zaniżenia jego udziału w powstaniu tego majątku,
- naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie, że nie zachodziły ważne powody uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym: dla uczestnika – 99%, a dla wnioskodawczyni – 1%, podczas gdy wnioskodawczyni nie przyczyniała się do powstania majątku wspólnego, cały uzyskiwany dochód przeznaczała na zaspokojenie swoich potrzeb (nadużywanie alkoholu), nie interesowała się sytuacją finansową rodziny, nie partycypowała w kosztach budowy domu, nie uczestniczyła w jego urządzeniu,
- naruszenieart. 227w zw. zart. 233 k.p.c.poprzez pozostawienie poza sferą rozważań i analizy znacznej części zgromadzonego materiału dowodowego wskazanego przez uczestnika.
Wskazując na to, skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez ustalenie udziałów w majątku wspólnym:M. S. (2)– 99%, aG. S.– 1%, ewentualnie uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach oraz zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacje doprowadziły do uchylenia zaskarżonego postanowienia, chociaż nie z przyczyn w nich wskazanych.
Od chwili ustania wspólności majątkowej małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.). Mogą jednak z ważnych przyczyn żądać ustalenia nierównych udziałów (art. 43 § 2 k.r.o.). Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 3 k.r.o.).
Z kolei w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozlicza się nakłady i wydatki poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty, a także, na żądanie małżonka, nakłady i wydatki z jego majątku osobistego na majątek wspólny (art. 45 § 1 i 2 k.r.o.).
Aby możliwe było ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, Sąd musi poczynić odpowiednie ustalenia w sprawie, w szczególności co do składu tego majątku, a także charakteru zgłaszanych przez byłych małżonków do rozliczenia wydatków i nakładów.

M. S. (2)domagał się zwrotu przezG. S.na jego rzecz kwoty 380.000 zł tytułem nakładów z jego majątku osobistego na majątek wspólny (k.22-23, 105), twierdząc, że działka nr(...)została zakupiona ze środków pochodzących z jego majątku osobistego (darowizny od rodziców) na ten tylko majątek i zabudowana została ze środków pochodzących także z darowizn poczynionych na jego rzecz przez rodziców i siostry, co stanowi nakład z jego majątku osobistego, a także dochodów, nagród, dofinansowania, świadczeń przyznawanych wyłącznie uczestnikowi. Działki nr(...)darowane zostały, jak twierdziM. S. (2), na jego rzecz, wobec czego stanowią jego majątek osobisty. Na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. uczestnik podał (k.124), że nakłady z jego majątku osobistego wynoszą 300.000 zł. Z kolei w piśmie z dnia 7 października 2014 r. wskazał (k.133-135), że zainwestował z majątku osobistego w majątek wspólny łącznie kwotę 195.000 zł, przy czym domaga się zwrotu tych nakładów i wydatków według wartości oszacowanej przez biegłego
Niezależnie od tego,M. S. (2)domaga się ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.
Wskazane żądania są wprawdzie sprzeczne, jednak podnoszone kwestie powinny być szczegółowo wyjaśnione przez Sąd Rejonowy. Przede wszystkim należy ustalić, w jakiej wysokości uczestnik przekazywał środki pieniężne na powstanie majątku wspólnego, a w związku z tym, czy były to nakłady i wydatki na ten majątek z jego majątku osobistego, czy też należy to ocenić jedynie w kontekście większego przyczynienia sięM. S. (2)do powstania majątku wspólnego, istotnego dla ewentualnej oceny, czy zachodzą podstawy do ustalenia nierównych udziałów w tym majątku. Sąd pierwszej instancji, wydając postanowienie wstępne w tym zakresie, nie rozstrzygnął wymienionych kwestii. Bez tego zaś niemożliwa jest ocena prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Nie wiadomo bowiem, czy wartość majątku wspólnego wynosi 70.000 zł, jak wskazuje uczestnik, podnosząc, że nakłady na ten majątek z jego majątku osobistego wynoszą 380.000 zł, czy też majątek wspólny ma wartość 450.000 zł, jak podaje wnioskodawczyni, a ocenie podlega jedynie wkład każdego z małżonków w powstanie tego majątku, przy uznaniu, że zachodzą ważne powody do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Niewykluczone jest oczywiście dokonanie ustaleń mieszczących się pomiędzy tymi granicznymi stanami faktycznymi, co miałoby odpowiedni wpływ na treść rozstrzygnięcia w zakresie zgłoszonych przez uczestnika żądań.
Sąd Rejonowy nie poczynił takich ustaleń. Wskazał wprawdzie, że małżonkowie kupili nieruchomość oznaczoną jako działka gruntu nr(...), otrzymując pieniądze na ten cel od rodziców uczestnika, ale nie ocenił jednoznacznie charakteru tego przysporzenia, a co za tym idzie, jakie rodzi ono konsekwencje. Sąd wskazał nadto, że w latach 2010-2011M. S. (2)prowadził prace wykończeniowe w budynku mieszkalnym wzniesionym na tej nieruchomości, uzyskując na ten cel środki finansowe od swojej siostry w kwocie 35.000 zł, a od ojca – w łącznej kwocie 60.000 zł. Brak jednak ustalenia, czy były to nakłady z jego majątku osobistego na majątek wspólny, czy też jedynie przyczynienie się uczestnika do powstania majątku wspólnego. Nie wiadomo też, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji przypisuje otrzymanej przezM. S. (2)pomocy finansowej w kwocie 47.000 zł od pracodawcy na uzyskanie lokalu mieszkalnego. To samo dotyczy darowizny od jego ojca z października 2012 r. w kwocie 30.000 zł.
Takie braki uniemożliwiają kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia o nierównych udziałachG. S.iM. S. (2)w ich majątku wspólnym. Na obecnym etapie postępowania, bez ustalenia, czy podlegają rozliczeniu nakłady i wydatki małżonka z jego majątku osobistego na majątek wspólny, nie jest możliwa ocena zasadności żądania ustalenia nierównych udziałów małżonków w ich majątku.
Mając to na uwadze, na podstawieart. 386 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmieniono zaskarżone postanowienie poprzez jego uchylenie.
Bezprzedmiotowe są zgłoszone w apelacjach żądania zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego, bowiem postanowienie wstępne nie kończy postępowania w sprawie, a jedynie w takim wypadku sąd rozstrzyga o tych kosztach (art. 108 § 1 zdanie pierwszew zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
SSO Barbara Dziewięcka   SSO Cezary Klepacz SSO Sławomir Buras