Sąd Rejonowy w Zgorzelcu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1168/14
Data wyroku: 2015-08-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Krzysztof Skowron
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: 305^1^ kc

Sygn. akt I Ns 1168/14

POSTANOWIENIE
Dnia 26 sierpnia 2015 r.
Sąd Rejonowy w Zgorzelcu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSR Krzysztof Skowron
Protokolant Dagmara Nieścierowicz
po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r.
wZ.
sprawy z wnioskuJ. G.,R. Ż.,T. T.,J. Ż.,P. Ż.iM. Ż.
przy udziale(...) S.A.wK.
o ustanowienie służebności przesyłu
postanawia:

1
oddalić wniosek,

2
nie obciążać wnioskodawców –J. G.,R. Ż.,T. T.,J. Ż.,P. Ż.iM. Ż.kosztami postępowania poniesionymi przez uczestnika –(...) S.A.wK..

Sygn. akt I Ns 1168/14

UZASADNIENIE
I. Stanowiska uczestników postępowania.
1.Wnioskodawcy –J. G.,R. Ż.,T. T.iS. Ż.(w którego miejsce, w toku postępowania, wstąpili jego spadkobiercy –J. Ż.,P. Ż.iM. Ż.[k 265]) wnieśli o ustanowienie na położonej wZ.działce nr (...)odpłatnej służebności przesyłu (za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 130.000 zł) na rzecz uczestnika(...) S.A.wK.(wcześniej:(...) S.A.); wnieśli też o obciążenie uczestnika kosztami postępowania.
2.Uczestnik –(...) S.A.wK.domagał się oddalenia wniosku i zasądzenia od wnioskodawców na swoją rzecz kosztów postępowania. Zarzucił, że jeszcze w latach 70. XX w. nabył w drodze zasiedzenia prawo do korzystania z nieruchomości wnioskodawców w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu.
II. Stan faktyczny.
1.Do września 1996 r. właścicielem obecnejdziałki nr (...)był Skarb Państwa. Pomiędzy 1 a 14 września 1966 r. działkę tę nabyłK. Ż.(wtedy nosiła nr 235 [później – 194] i znajdowała się w granicach miejscowościW.). SpadkobiercamiK. Ż.byliW. Ż.,J. G.,R. Ż.,T. T.iS. Ż., a spadkobiercamiW. J.G.,R. Ż.,T. T.iS. Ż.. Spadek poS. Ż.odziedziczyliJ. Ż.,P. Ż.iM. Ż.. Aktualnymi współwłaścicielamidziałki nr (...)sąJ. G.,R. Ż.iT. T.– w udziałach po 3/12 części orazJ. Ż.,P. Ż.iM. Ż.– w udziałach po 1/12 części.
2.Nad położoną wZ.działką nr (...)przebiegają przewody linii wysokiego napięcia 220 kV relacjiM.–T.o nr. od D-212 do D-217. Linie te zostały oddane do użytku pomiędzy wrześniem 1962 r. a listopadem 1964 r. (linia D-212 – 1 września 1962 r., linia D-213 – 21 sierpnia 1963 r., linie D-214/215 – 7 listopada 1963 r., linie D-216/217 – 7 listopada 1964 r.). Od tego czasu ich przebieg nie uległ zmianie. Określenie ich lokalizacji, a następnie ich przeprowadzenie było poprzedzone konsultacjami i uzyskaniem potrzebnych zezwoleń.
3.Linie relacjiM.–T.o nr. od D-212 do D-217 do 7 stycznia 1991 r. pozostawały w zarządzieprzedsiębiorstwa państwowego Zakład (...)wJ.. W lipcu 1993 r. zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu przedsiębiorstwo to zostało podzielone w celu wniesienia jego zorganizowanej części (obejmującej m.in. linie o nr. od D-212 do D-217) do(...) S.A.wW.; spółka ta przejęła przekazane jej linie elektroenergetyczne (razem ze wszystkim związanymi z nimi prawami) w 1994 r. W grudniu 2007 r. został przeprowadzony podział(...) S.A.wW.(spółka działała już wtedy podfirmą (...) S.A.), w wyniku którego część jej majątku potrzebna do realizacji zadań operatora systemu przesyłowego (stanowiąca odrębne przedsiębiorstwo) została przeniesiona dospółki (...) S.A.wW.(aktualnie, po 2-krotnej zmianie firmy i 1-krotnej siedziby –(...) S.A.wK.); składnikami przeniesionego przedsiębiorstwa były również linie o nr. od D-212 do D-217 razem ze związanymi z nimi służebnościami.
III. Dowody i ich ocena.
1.Ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie dokumentów i zeznań wnioskodawczyniJ. G.określonych w postanowieniach dowodowych z 8 kwietnia 2014 r. (k 251) i 26 sierpnia 2015 r. (k 319).
2.W sprawie uczestnik wniósł o przeprowadzenie dowodów z kserokopii dokumentów wytworzonych w związku z procesem budowy linii 220 kVM.–T.(k 75, 187, 192-195, 221-226). Brak możliwości przedłożenia oryginałów – z uwagi na upływ czasu od momentu realizacji inwestycji oraz przekształcenia organizacyjne i własnościowe kolejnych przedsiębiorstw przesyłowych – nie był czymś niezrozumiałym (por. wyrok SN z 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08); uczestnik zresztą poszukiwał (bezskutecznie) potrzebnych dokumentów w archiwach państwowych i archiwach jednostek samorządu terytorialnego (k 179-186). Ostatecznie postulowane dowody zostały dopuszczone – zostało przyjęte, że przedłożone przez uczestnika kserokopie odzwierciedlają treść faktycznie sporządzonych wcześniej dokumentów (wydawało się wysoce nieprawdopodobnym, żeby pełnomocnik uczestnika lub sam uczestniksfabrykowałje na potrzeby postępowania sądowego; inną kwestią było, że w dacie budowy linii 220 kVM.–T.obecnadziałka nr (...)stanowiła własność Państwa i trudno było sobie wyobrazić, jaki interes ekonomiczny lub prawny mogłoby mieć wtedy [w warunkach gospodarki centralnie sterowanej] przedsiębiorstwo przesyłowe, żeby zdecydować się na nielegalne przeprowadzanie linii energetycznych nad nieruchomościami innej jednostki Skarbu Państwa [por. wyrok SN z 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08]).
3.Nic nie wskazywało na to, żeby uczestniczkaJ. G.była osobą z gruntu niewiarygodną; pozostali wnioskodawcy i uczestnik nie podważali prawdziwości złożonych przez nią zeznań. W taki warunkach zostało przyjęte, że informacje, które przekazała, były zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy.
4.Przeprowadzone dowody były wystarczające do zrekonstruowania faktów, które miały istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy; w tej sytuacji pozostałe wnioski dowodowe zostały oddalone (art. 227 k.p.c.i217 § 3 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
IV. Podstawa prawna rozstrzygnięcia.
1.Przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu (art. 3051- 3054k.c.) możliwe było zasiedzenie służebności, która swoją treścią odpowiadała służebności przesyłu (por. np. wyrok SN z 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/08 i uchwałę SN z 27 czerwca 2013 r., III CZP 31/13); od momentu, kiedy przepisy te zaczęły obowiązywać (tj. od 3 sierpnia 2008 r.) w rachubę wchodzi już zasiedzenie służebności przesyłu (por. uchwałę SN z 27 czerwca 2013 r., III CZP 31/13 iart. XXXVIII ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny).
2.W dacie budowy linii elektroenergetycznej 220 kVM.–T.funkcjonowała zasada jednolitego funduszu własności państwowej (jeszcze zanim została wyraźnie zapisana w art. 128 k.c. była już wyprowadzana z przepisów Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r. – por. uzasadnienie uchwały SN z 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91 i przywołaną tam uchwałę SN [7 sędziów] z dnia 16 października 1961 r. [OSN 1962, poz. 41]); zasada ta obowiązywała do 31 stycznia 1989 r. (do dokonanej wtedy zmianyart. 128 k.c.).
3.K. Ż.nabyłdziałkę nr (...)(dzisiaj 819) z dniem, w którym zostało wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania mu gospodarstwa, w skład którego działka ta wchodziła (art. 31 dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska[orzeczenie było od razu ostateczne]); data ta jest niewyraźnie odbita odpisach tego dokumentu (k 146 i aktaksięgi wieczystej nr (...)) – na pewno jednak było to pomiędzy 1 a 14 września 1966 r. Wcześniej nieruchomość ta stanowiła własność Skarbu Państwa (skoro to Państwo przekazało ją – w drodze nadania –K. Ż.) – jak się wydaje na podstawieart. 2 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W sytuacji, gdy linie wysokiego napięcia, jak i nieruchomość nad którą były rozciągnięte, znajdowały się początkowo (w dacie budowy tego odcinka sieci elektroenergetycznej) w jednym ręku – Państwa, nie było potrzeby ustanawiania służebności odpowiadającej służebności przesyłu albo innego (w drodze innej umowy albo decyzji administracyjnej) zabezpieczenia możliwości dostępu do urządzeń przesyłowych (por. np. postanowienie SN z 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, postanowienie SN z 13 lutego 2014 r., V CSK 167/13 i postanowienie SN z 3 lutego 2010 r., II CSK 465/09). Stało się to konieczne dopiero w momencie przeniesienia własności nieruchomości na rzeczK. Ż.– jednak Skarb Państwa nie zagwarantował sobie wtedy prawa dostępu do linii wysokiego napięcia przebiegających nad ówczesnądziałką nr (...)(a w każdym razie nie zostało to wykazane w toku postępowania). Od dnia, w którymK. Ż.nabył własność tej działki rozpoczął się bieg zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa (por. postanowienie SN z 12 lutego 2015 r., IV CSK 280/14 i wyrok SN z 12 lutego 2015 r., IV CSK 293/14) służebności odpowiadającej swoją treścią służebności przesyłu (przebiegające nad obecnądziałką nr (...)linie wysokiego napięcia były już podłączone do sieci; były to widoczne i trwałe urządzenia [art. 292 k.c.]). Po stronie Państwa powinna była wtedy istnieć świadomość tego, że kwestie związane z dostępem do linii nie zostały uregulowane – w rachubę mogło zatem wchodziło tylko zasiedzenie w złej wierze. W przypadku złej wiary okres zasiedzenia wynosił wtedy 20 lat (art. 292 k.c.w zw. zart. 172 § 2 k.c.[w brzmieniu obowiązującym do 1 października 1990 r.]) – nabycie służebności w tej drodze nastąpiło zatem najpóźniej 15 września 1986 r.
4.W postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu sąd może ustalić, że wcześniej doszło do jej zasiedzenia – nie jest w tym celu konieczne przeprowadzenie odrębnego postępowania o stwierdzenie zasiedzenia (por. wyrok SN z 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/08).
5.Służebność, którą Skarb Państwa nabył w związku z eksploatacją linii przesyłowych o nr. od D-212 do D-217, z dniem 7 stycznia 1991 r. weszła w skład majątku przedsiębiorstwa państwowego –Zakładu (...)wJ.(składniki majątkowe, które nie zostały przekazane przedsiębiorstwom państwowym na podstawieart. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,  a nadal pozostawały w ich zarządzie, przeszły na ich rzecz z mocy samego prawa w następstwie zmianyart. 42 ust. 2 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowychwprowadzonejustawą z 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw– por. uchwałę SN [7 sędziów – zasada prawna] z 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91 i postanowienie SN z 12 lutego 2015 r., IV CSK 280/14); następnie (w 1994 r.) została przeniesiona – razem z urządzeniami przesyłowymi – na rzecz(...) S.A.wW.(spółka ta wstąpiła we wszystkie prawa [w tym prawa wynikające ze służebności] i obowiązki dotyczące wniesionego do niej mienia [tj. m.in. linii 220 kVM.–T.] –art. 5 ust. 3 ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwaw zw. z § 3 ust. 1 oraz § 1 ust. 1 i ust. 2 zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu nr 198/O./93 z 9 lipca 1993 r. iart. 314 k.h.w zw. zart. 431 k.h.[fakt rejestracji zmiany statutu(...) S.A.wW.{podwyższenia kapitału spółki o wartość aportu obejmującego m.in. składniki majątkowe określone w zarządzeniu Ministra Przemysłu i Handlu nr 198/Org/93 z 9 lipca 1993 r.} został przyznany przez wnioskodawców]); wreszcie, w grudniu 2007 r., jako składnik przedsiębiorstwa (art. 551pkt 2 k.c.), przeszła na rzecz uczestnika postępowania (art. 529 § 1 pkt 4, art. 530 § 2 i art. 531 § 1 k.s.h.w zw. zpkt 2.2, 7.3.2. i 8.1.1.dplanu podziałuspółki (...) S.A.z siedzibą wW.).
6.W sytuacji, gdy uczestnik postępowania, jeszcze przed złożeniem wniosku dysponował służebnością o treści opowiadającej służebności przesyłu, w ramach której – na obszarze położonej wZ.działki nr (...)– miał zagwarantowany dostęp do linii wysokiego napięcia, wniosek o ustanowienie służebności przesyłu podlegał oddaleniu.
7.Nawet, gdyby przyjąć, że Skarb Państwa nie przeniósł służebności odpowiadającej swoją treścią służebności przesyłu na rzeczZakładu (...)wJ.(tj. przyjąć, że wprowadzonaustawą z 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustawzmianaart. 42 ust. 2 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowychnie skutkowała nabyciem przez przedsiębiorstwo z mocy samego prawa składników mienia, którymi przedsiębiorstwo to nadal zarządzało, a nie uzyskało do nich wcześniej tytułu prawnego), to i tak jeszcze przed złożeniem wniosku w sprawie uczestnik zasiedziałby służebność przesyłu. W tej sytuacji bieg zasiedzenia rozpocząłby się 5 grudnia 1990 r. (w dacie przejęcia przezZakład (...)wJ.własności urządzeń przesyłowych –art. 2 ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 49 k.c.); przejmując infrastrukturę od Skarbu Państwa osoby zarządzające przedsiębiorstwem państwowymmusiałyby pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wszelkie kwestie związane z przebiegiem i dostępem do przekazanych linii przesyłowych są uregulowane (tak też zresztą było – Skarb Państwa dysponował służebnością o treści odpowiadającej służebności przesyłu), a tylko ten moment miałby znaczenie dla oceny dobrej albo złej wiary (por. postanowienie SN z 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03 i postanowienie SN z 4 czerwca 2014 r., II CSK 520/13) – należałoby zatem przyjąć istnienie po stronie przedsiębiorstwa dobrej wiary (patrz teżart. 7 k.c.); w efekcie do zasiedzenia służebności przesyłu doszłoby po 20 latach, tj. 6 grudnia 2010 r. (art. 3054k.c.w zw. zart. 292 k.c.w zw. zart. 172 k.c.w zw. zart. 352 k.c.w zw. zart. 112 k.c.), uczestnik mógłby bowiem doliczyć do okresu swojego posiadania czas posiadania służebności przez poprzednich przedsiębiorców przesyłowych (art. 3054k.c.w zw. zart. 292 k.c.w zw. zart. 176 § 1 k.c.; samo posiadanie byłoby uznawane za nieprzerwane –art. 352 § 2 k.c.w zw. zart. 340 k.c.).
8.W sprawie nie było podstaw do przyjęcia za wnioskodawcami (k 161), że bieg zasiedzenia służebności nie mógł się rozpocząć przed 1989 r. – a to ze względu na panujący wtedy ustrój polityczny (w ocenie wnioskodawców ówczesne uwarunkowania polityczne stanowiły przeszkodę o znamionach siły wyższej, blokującą możliwość dochodzenia roszczeń w stosunku do Skarbu Państwa, stąd też bieg zasiedzenia mógł się rozpocząć dopiero po zmianie ustroju –art. 175 k.c.w zw. zart. 121 pkt 4 k.c.). Wnioskodawcy w żaden sposób nie wykazali, żeby w ich konkretnym przypadku – ze względu na represje polityczne – droga sądowa była dla nich praktycznie zamknięta, a to właśnie musieliby zrobić, żeby potwierdzić stan siły wyższej (por. wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009 r., IV CSK 291/09).
V. Koszty postępowania.
1.W sprawie interesy uczestników były sprzeczne – uwzględnienie żądania skutkowałoby przysporzeniem majątkowym po stronie wnioskodawców i pociągało za sobą wydatki po stronie uczestnika (por. postanowienie SN z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 148/12). Co do zasady zatem istniała możliwość obciążenia tylko jednego z uczestników kosztami postępowania.
2.Przepisart. 102 k.p.c.znajduje odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym (por. postanowienie SN z 2 marca 2012 r., II CZ 170/11). W sprawie roszczenie wnioskodawców nie mogło znaleźć ochrony na drodze sądowej jedynie z tej przyczyny, że zanim z nim wystąpili, doszło do zasiedzenia służebności odpowiadającej swoją treścią służebności przesyłu – stanowiło to wystarczające uzasadnienie dla odstąpienia od obciążania ich kosztami postępowania (art. 102 k.p.c.; por. też wyrok SN z 20 grudnia 1979 r., III PR 78/79 i postanowienie SN z 9 grudnia 1999 r., III CKN 497/98).