Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 280/15
Data wyroku: 2015-12-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Renta Z Tytułu Niezdolności Do Pracy
Podstawa prawna: art. 57 i 58 FUS

Sygn. akt III AUa 280/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 grudnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Białecka (spr.)

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. w Szczecinie
sprawyJ. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt VII U 1546/13
oddala apelację.
SSA Romana Mrotek SSA Barbara Białecka SSO del. Beata Górska
Sygn. akt. III AUa 280/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 15 czerwca 2013 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówił ubezpieczonejJ. W.prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 7 czerwca 2013 r. ubezpieczona została uznana za osobę zdolną do pracy.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości.
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że przyznał ubezpieczonejJ. W.prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 25 marca 2013 r. do 24 marca 2015 r.
Sąd I instancji wydał rozstrzygnięcie w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny i rozważania prawne.
J. W.urodziła się (...)Legitymuje się ona wykształceniem średnim technicznym jako ekonomista, jednak w wyuczonym zawodzie nie pracowała. W toku swojej aktywności zawodowej ubezpieczona pracowała jako dziewiarka oraz kierownik zakładu dziewiarskiego, a w latach 1991-2012 prowadziła indywidualną działalność gospodarczą w branży handlowej, ostatnio przy sprzedaży prasy.
W okresie od 17 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2005 r.J. W.uprawniona była do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy u ubezpieczonej pozostawała w tym czasie w związku ze stanem po radykalnym leczeniu mięsaka trzonu macicy, zaburzeniami depresyjnymi oraz stanem po przebytej w 1973 r. gruźlicy Th 11 i 12.
Natomiast w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 30 listopada 2007 r. ubezpieczona uprawniona była do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z powodu stanu po radykalnym leczeniu operacyjnym i rentgenoterapii mięsaka trzonu macicy – bez cech wznowy, stabilnego nadciśnienia tętniczego oraz przebytej w 1973 roku gruźlicy Th 11 i 12.
Ponownie wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowiaJ. W.złożyła w organie rentowym 25 marca 2013 r. Lekarz orzecznik ZUS, a następnie komisja lekarska ZUS pomimo rozpoznania u ubezpieczonej głuchoty ucha lewego z niedosłuchem odbiorczym ucha prawego, nadciśnienia tętniczego bez zmian narządowych oraz stanu po przebytej w 2002 r. resekcji macicy z przydatkami z powodu mięsaka macicy – po radioterapii, bez cech wznowy, uznali, żeJ. W.jest osobą zdolną do pracy. Na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzją z dnia 15 czerwca 2013 r. odmówił ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
J. W.legitymuje się stażem pracy w łącznym wymiarze 30 lat 7 miesięcy i 11 dni, z czego w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy udowodniła ona 9 lat 3 miesiące i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
U ubezpieczonej według stanu na dzień złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy (25 marca 2013 r.) oraz w dacie wydania zaskarżonej decyzji (15 czerwca 2013 r.) istniały podstawy do rozpoznania:
- głuchoty ucha lewego oraz niedosłuchu czuciowo-nerwowego ucha prawego,
- przewlekłego zapalenia zatok,
- alergii,
- nadciśnienia tętniczego,
- zaburzeń depresyjnych,
- stanu po usunięciu w 2002 r. macicy z przydatkami z powodu mięsaka trzonu macicy.
Sąd Okręgowy ustalił, że stwierdzone u ubezpieczonej upośledzenie słuchu - w aktualnym stanie klinicznego zaawansowania – czyni z niej osobę częściowo niezdolną do pracy, poczynając od 25 marca 2013 r. do 24 marca 2015 r. Pozostałe schorzenia, w tym nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia depresyjne, nie dają podstaw do orzekania długotrwałej, całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy.
W ocenie Sądu I instancji ubytek słuchu powoduje duże utrudnienia w nawiązaniu kontaktu słownego. Degradacja słuchu u ubezpieczonej nastąpiła bardzo gwałtownie i bez możliwości adaptacji do dysfunkcji. Ubezpieczona lepiej funkcjonuje w aparacie słuchowym, a bez aparatu słyszy bardzo słabo, tj. na ucho prawe z odległości 0,5-1 m. Schorzenie to jest trwałe i nie rokuje poprawy, ale możliwe jest zaadaptowanie się przez ubezpieczoną do funkcjonowania w aparacie słuchowym, co umożliwi jej podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.
J. W.korzysta z ambulatoryjnej opieki psychiatrycznej i choć nie odczuwa znaczącej poprawy stanu zdrowia, to wynika to z niskich dawek leków oraz braku oddziaływań pozamedycznych. W przypadku ubezpieczonej celowe jest skorzystanie z pomocy psychologicznej, co umożliwi jej adaptację do aktualnej sytuacji życiowej oraz stworzenie nowych wzorców zachowania. Aktualny stan psychiczny wymaga kontynuowania farmakoterapii, ale możliwe jest to w warunkachPZP.
Z przyczyn laryngologicznych ubezpieczona nie jest zdolna do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji zawodowych, biorąc także pod uwagę wiek, ogólny stan zdrowia, poziom wykształcenia, jak i możliwość wykonywania dotychczasowej lub innej pracy zgodnej z kwalifikacjami.
W niniejszej sprawie przedmiot sporu sprowadzał się do ustalenia, czy ubezpieczonaJ. W.w dacie wydania zaskarżonej decyzji była osobą niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów ustawy rentowej. Organ rentowy nie kwestionował przy tym spełnienia przez powódkę pozostałych przesłanek warunkujących prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy.
Zdaniem Sądu Okręgowego, odwołanie ubezpieczonej okazało się uzasadnione, co skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji i przyznaniem prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 25 marca 2013 r. do 24 marca 2015 r, zgodnie z treścią art. 57 i 58 ustawy rentowej.
Definicję niezdolności do pracy zawiera art. 12 tej ustawy. Stanowi on, iż niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Pojęcie utraty zdolności do pracy zarobkowej obok elementu ekonomicznego, polegającego na obiektywnej utracie możliwości zarobkowania zawiera w sobie również element biologiczny, czyli naruszenie sprawności organizmu. Naruszenie to należy oceniać pod kątem możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji. Zgodnie zaś z art. 13 ustawy, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:
- stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,
- możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
Ustalenia faktyczne zostały poczynione przez Sąd I instancji w oparciu o analizę dokumentacji rentowej i medycznejJ. W.oraz w szczególności na podstawie przeprowadzonego w toku postępowania sądowego dowodu z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu laryngologii, kardiologii, psychiatrii i medycyny pracy.
Opinie biegłych z zakresu laryngologii i medycyny pracy okazały się w niniejszej sprawie rozstrzygające, ponieważ to stan narządu słuchu ubezpieczonej czyni z niej osobę częściowo niezdolną do pracy, okresowo od 25 marca 2013 roku do 24 marca 2015 roku.
Natomiast pozostałe schorzenia powódki, w tym schorzenia układu krążenia oraz stan psychiczny, nie powodują jej częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy.
Na podstawie opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu laryngologii i medycyny pracy Sąd ustalił, że ubytek słuchu powoduje u powódki duże utrudnienia w nawiązaniu kontaktu słownego. Biegli spójnie wskazali, że degradacja słuchu u ubezpieczonej nastąpiła bardzo gwałtownie i bez możliwości adaptacji do dysfunkcji. Ubezpieczona lepiej funkcjonuje w aparacie słuchowym, a bez aparatu słyszy bardzo słabo, tj. na ucho prawe z odległości 0,5-1 m. W ocenie biegłych schorzenie to jest trwałe i nie rokuje poprawy, ale możliwe jest zaadaptowanie się przez ubezpieczoną do funkcjonowania w aparacie słuchowym, co umożliwi jej podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.
Aktualnie, co podkreśliła biegła z zakresu medycyny pracy, z przyczyn laryngologicznych ubezpieczona nie jest zdolna do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji zawodowych, biorąc także pod uwagę wiek, ogólny stan zdrowia, poziom wykształcenia, jak i możliwość wykonywania dotychczasowej lub innej pracy zgodnej z kwalifikacjami.
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Sąd I instancji uznał, że stwierdzone dysfunkcje narządu słuchu czynią z ubezpieczonej osobę częściowo niezdolną do pracy z ogólnego stanu zdrowia, a niezdolność ta ma charakter okresowy i zamyka się w ramach od 25 marca 2013 roku do 24 marca 2015 roku.
Przy tym nie uszło uwadze Sądu Okręgowego, że ubytek słuchu postępuje stale od co najmniej 2008 roku, a do 2012 roku ubezpieczona była osobą czynną zawodowo. Niemniej pozostawanie w aktywności zawodowej przez ponad 4 lata, pomimo postępującego schorzenia, nie może stanowić przeszkody w przyznaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie Sądu I instancji utrzymywanie przez ubezpieczoną w tym czasie aktywności zawodowej wpłynęło pozytywnie na podtrzymywanie jej sprawności fizycznej i społecznego funkcjonowania, ale wymagało z jej strony dużego wysiłku i determinacji.
Poza tym Sąd Okręgowy podziela pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez ubezpieczonego, który kwalifikuje się do osób trwale niezdolnych do pracy, nie pozbawia go prawa ubiegania się o świadczenie rentowe z ubezpieczenia społecznego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1984 r., sygn. akt III UZP 24/84, OSNC 1985 r., nr 1, poz. 6, wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II UKN 709/00, OSNP z 2003 r., nr 20, poz. 497, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014 r., sygn. akt III AUA 1052/13, Lex nr 1477374).
Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w całości nie zgodził się organ rentowy, który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 57 i 58 w zw. zart. 12 i 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do uznania, że stan zdrowia ubezpieczonej czyni ją częściowo, trwale niezdolną do pracy a tym samym, że ubezpieczona ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 25 marca 2013 r. do 24 marca 2015 r.
W związku z powyższym, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację ubezpieczona wniosła o oddalenie apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelację organu rentowego należało uznać za nieuzasadnioną.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia i rozważania prawne Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania. Sąd Apelacyjny podzielił również stan prawny wskazany jako podstawa rozstrzygnięcia.
Przedmiotem sporu było ustalenie, czy ubezpieczonaJ. W.w dacie wydania zaskarżonej decyzji była osobą niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalno-rentowej, tj. czy spełniła warunek z art. 57 ust. 1 pkt 1. Pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy bezspornie zostały uznane za spełnione.
Sąd Apelacyjny wskazuje, że dla oceny zdolności do pracy konieczne jest ustalenie stanu zdrowia i jego wpływu na zdolność wykonywania pracy zarobkowej. Poczynienie takich ustaleń wymaga wiadomości specjalnych, wobec czego w postępowaniu sądowym niezbędne jest przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z opinii biegłych sądowych (art. 278 § 1 k.p.c.), ponieważ z reguły nie jest możliwe dokonanie takich ustaleń samodzielnie przez sąd (zob. wyr. Sądu Najwyższego z 27 października 2005 r., I UK 356/04). Sąd nie powinien bowiem zastępować biegłych, jeżeli chodzi o uzyskanie specjalnych wiadomości medycznych w zakresie podstawowej przesłanki przysługiwania uprawnień rentowych.
Zgodnie z opiniami biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu laryngologii i medycyny pracy (stosownie do schorzeń ubezpieczonej),J. W.jest częściowo niezdolna do pracy na okres 2 lat, od 25 marca 2013 r. do 24 marca 2015 r. U ubezpieczonej stwierdzono od 2008 r. pogarszający się słuch, aż do głuchoty ucha lewego i niedosłuchu ucha prawego. W wyroku z 27 października 2005 r. (I UK 37/05) Sąd Najwyższy zaznaczył, że ocena zdolności do pracy nie może być abstrakcyjna i oderwana od rodzajów wcześniej wykonywanego zatrudnienia oraz posiadanych kwalifikacji zawodowych. Z tego względu zaznaczenia wymaga fakt, iż ubezpieczona prowadziła kiosk(...), w którym osobiście obsługiwała klientów. Od 2008 r. u ubezpieczonej gwałtownie pogarszał się słuch, co utrudniało wykonywanie dotychczasowych czynności. W prowadzeniu działalności wspierała ją rodzina – trzy siostry i syn. Schorzenia z biegiem czasu się pogłębiły i w rezultacie, wobec braku rokowań na poprawę stanu zdrowia, uniemożliwiły kontynuację prowadzonej działalności ze względu na znaczne utrudnienia w komunikowaniu się z klientami.
We wskazanym przez biegłych okresie 2 lat ubezpieczona mogłaby przystosować się do życia w aparacie słuchowym i przygotować do prowadzenia działalności gospodarczej albo do wykonywania innej pracy najemnej. Biorąc pod uwagę fakt, iż schorzenie wystąpiło nagle i spowodowało tragiczne skutki, od utraty słuchu po załamanie psychiczne, Sąd Apelacyjny w pełni popiera rozstrzygnięcie Sądu I instancji o przyznaniu renty na okres 2 lat. Pozwoli on na przystosowanie się ubezpieczonej do zaistniałej sytuacji. Należy również podkreślić , że biegli wskazali, iż ubezpieczona w czasie pobierania renty będzie mogła starać się o zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej, co daje szansę na przystosowanie się do pracy w aparacie słuchowym a w przyszłości może również na zatrudnienie na wolnym rynku pracy.
W ocenie organu rentowego, prowadzenie działalności gospodarczej po 2008 r. przez ubezpieczoną przez następne 4 lata świadczyło o zaadaptowaniu się do nowych okoliczności, negując tym samym potrzebę przyznania prawa do renty na okres 2 lat. Sąd Apelacyjny podkreśla jednak, że w momencie rozpoznania schorzenia istniała szansa na poprawę stanu zdrowia, wobec czegoJ. W.miała nadzieję, że będzie w stanie kontynuować prowadzenie działalności. Ponadto, zaznaczenia wymaga fakt, iż działalność prowadzona była przy udziale całej rodziny, która pomagała i zastępowała ubezpieczoną w czynnościach w ramach aktywności zawodowej. Sąd Apelacyjny uważa, że argument strony apelującej, według którego kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej przez ubezpieczoną jest tożsame z zaadaptowaniem się do nowej sytuacji, jest chybiony i nie zasługuje na uwzględnienie. Co więcej, słusznie wskazał Sąd Okręgowy, iż wykonywanie zatrudnienia przez ubezpieczonego, który kwalifikuje się do osób trwale niezdolnych do pracy, nie pozbawia go prawa ubiegania się o świadczenie rentowe z ubezpieczenia społecznego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1984 r., sygn. akt III UZP 24/84, OSNC 1985 r., nr 1, poz. 6, wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II UKN 709/00, OSNP z 2003 r., nr 20, poz. 497, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014 r., sygn. akt III AUA 1052/13, Lex nr 1477374).
Reasumując, zarzuty podniesione w apelacji okazały się nieuzasadnione. Orzeczenie wydane przez Sąd I instancji odpowiada obowiązującemu prawu i brak jest podstaw do jego zmiany. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację organu rentowego.
SSA Romana Mrotek SSA Barbara Białecka SSO del. Beata Górska