Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 944/14
Data wyroku: 2015-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Gawrylczyk, Teresa Karczyńska-Szumilas, Maryla Domel-Jasińska
Słowa kluczowe: Spadek, Odpowiedzialność
Podstawa prawna: art. 1031§2 k.c.

Sygn. akt V ACa 944/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maryla Domel-Jasińska (spr.)

Sędziowie:

SA Włodzimierz Gawrylczyk
SO del. Teresa Karczyńska - Szumilas

Protokolant:

sekretarz sądowy Małgorzata Naróg

na rozprawie rozpoznał sprawę z powództwa
Banku(...)
przeciwko
K. P.,T. P.,A. P.,R. O.,T. O.,K. M.iP. P.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanejK. M.
od wyroku Sądu Okręgowego weW.
z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt I C 140/14

I
oddala apelację;

II
nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego;

III
zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego weW.na rzecz adwokataA. R.kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Na oryginale właściwy podpis.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 września 2014 r. Sąd Okręgowy weW.uchylił nakaz zapłaty tegoż Sądu z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt(...)i zasądził solidarnie od pozwanychK. P.,T. P.,A. P.,R. O.,T. O.,(...)K. M.oraz(...)P. P.na rzecz powodowego Banku(...)kwotę 861 650,67 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 kwietnia 2011 r. do dnia zapłaty, z wyjątkiem pozwanej(...)K. M., w stosunku do której odsetki zasądzono od dnia 29 czerwca 2012 r. Sąd
Okręgowy zastrzegł(...)pozwanymK. M.iP. P.prawo powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłymJ. P..
Nadto Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach procesu stosownie do wyniku sporu. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i wnioskach.
W dniu 15 maja 2008 r. powód – Bank(...)zawarłumowę kredytową nr (...)z(...)spółką jawną weW.. Dla zabezpieczenia spłaty kredytu został wystawiony weksel in blanco, podpisany przez wspólników spółki jawnej, tj.S. M.iM. P.oraz przez poręczycieli:T. P.,J. P.,K. P.,R. O.,T. O.iA. P..
Na mocy deklaracji wekslowej powód był uprawniony do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu kredytobiorcy z tytułu niespłaconego kredytu, odsetek i kosztów, w przypadku niedotrzymania umownego terminu spłaty kredytu, jak również miał prawo do opatrzenia weksla klauzulą „bez protestu” i datą płatności.

J. P., będący jednym z poręczycieli wekslowych, zmarł w dniu(...)Spadek po nim z mocy ustawy nabyły jego żonaK. P.oraz jego małoletnie wnuczki –K. M.iP. P., każda z nich po 1/3 części. (patrz: postanowienie Sądu Rejonowego weW.z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt(...)).
W dniu 28 lutego 2011 r. powód wypełnił weksel na kwotę 861 650,67 zł i określił płatność weksla w jego siedzibie wK.w dniu 19 kwietnia 2011 r, przy czym kwota 700 000 zł stanowiła należność główną, a kwota 161 650,67 zł umowne odsetki, naliczone do dnia 28 lutego 2011 r.
(...)pozwanaK. M., jako spadkobierczyni poręczyciela wekslowegoJ. P., ponosi odpowiedzialność za zapłatę sumy wekslowej solidarnie z innymi pozwanymi, zobowiązanymi z weksla na podstawieart. 47 prawa wekslowego. Podniesiony przez tę pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty brak przedstawienia jej weksla do zapłaty, okazał się w ocenie Sądu Okręgowego zarzutem zasadnym, co skutkowało zasądzeniem od niej sumy wekslowej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 czerwca 2011 r, tj. od dnia następnego po dacie 28 czerwca 2012 r, w której przedstawicielka ustawowa(...)dowiedziała się o wydanym nakazie zapłaty.
Nadto Sąd Okręgowy uznał zasadność zarzutów(...)K. M.w części dotyczącej braku ograniczenia jej odpowiedzialności za długi spadkowe zmarłego poręczyciela wekslowegoJ. P.do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym. To ograniczenie nie było uwzględnione w zakazie zapłaty, natomiast zostało wyrażone w wyroku z dnia 15 września 2014 r, zarówno w odniesieniu do(...)pozwanejK. M., jak i(...)pozwanejP. P..
Sąd Okręgowy wskazał, że zarówno pozwanaK. M., jak i pozwanaP. P., odziedziczyły spadek poJ. P.z dobrodziejstwem inwentarza, a co za tym idzie, ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu czynnego spadku (art. 1031 § 2 zd. 1 kc). Na podstawieart. 102 kpc(...)pozwanaK. M.nie została obciążona kosztami sądowymi, tj. opłatą od zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podano błędnie: „sprzeciwu”), w wysokości 32 312 zł.
Od powyższego wyroku została wywiedziona apelacja w imieniu(...)pozwanejK. M., skierowana do rozstrzygnięć dotyczących tej pozwanej, tj. solidarnego zasądzenia od niej należności dochodzonych przez powodowy bank i kosztów procesu.
Skarżąca zarzuciła:

1
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 319 kpcpoprzez błędne jego zastosowanie, skutkujące wskazaniem w punkcie 2 wyroku prawa do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności(...)pozwanejK. M.do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłymJ. P., zamiast na ograniczenie odpowiedzialności(...)pozwanejK. M.z określonych przedmiotów majątkowych po zmarłymJ. P.;

2
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 321 § 1 kpcpoprzez wydanie orzeczenia niezgodnie z żądaniem;

3
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 5 kcprzez jego niezastosowanie i zasądzenie solidarnie od(...)pozwanejK. M.na rzecz powoda kwoty 861 650,67 zł w sytuacji, gdy nie miała ona wpływu na powstanie zobowiązań;

4
naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie solidarne od(...)pozwanejK. M.na rzecz powoda kwoty 861 650,67 zł.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca domagała się:

1
zmiany zaskarżonego wyroku przez zastrzeżenie pozwanejK. M.prawa do powoływania się w toku egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie 861 650,67 zł z ustawowymi odsetkami na rzecz powoda Banku(...)na ograniczenie odpowiedzialności do:

- nieruchomości stanowiącejlokal mieszkalny nr (...), położony weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy weW.prowadzi księgę wieczystą nr KW(...)
- nieruchomości stanowiącejlokal mieszkalny nr (...), położony weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy weW.prowadzi księgę wieczystą nr KW(...)
- nieruchomości położonej weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy weW.prowadzi księgę wieczystą nr KW(...)

2
ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

3
zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.

W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że interes(...)pozwanej nie został przez Sąd Okręgowy zabezpieczony, wbrew art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Ponadto sprzecznym z zasadami współżycia społecznego jest zasądzenie od pozwanej kwoty, której nigdy do końca życia nie będzie w stanie spłacić. Co więcej ciężar ten pozwana będzie nosić wskutek zaniedbań swoich przedstawicieli ustawowych, którzy nie dopełnili starań aby(...)odrzuciła spadek poJ. M.. Nie powinno być tak, w ocenie apelującej, aby w XXI wieku dziecko odpowiadało za winy ojca, tak jak to miało miejsce pod rządami(...)

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Nie ulegało wątpliwości, co przyznano również w apelacji, że(...)pozwanaK. M.jest spadkobierczynią zmarłego poręczyciela wekslowegoJ. P.i ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 kpc).
Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanego w apelacji naruszenia prawa materialnego, tj.art. 319 kpc, stanowiącego o tym, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.
Zastrzeżenie w zaskarżonym wyroku ograniczenia odpowiedzialności pozwanej do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku odpowiada treściart. 1031 § 2 kpciart. 319 kpc.
Nie może zostać uwzględnione żądanie skarżącej, aby sąd zastrzegł prawo powoływania się przez nią w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do trzech określonych w apelacji przedmiotów majątkowych, tj. do trzech nieruchomości, co do których dotychczasowa egzekucja okazała się bezskuteczna. Takie zastrzeżenie, w intencji apelującej, miałoby uchronić pozwaną w przyszłości przed egzekucją długów spadkowych z całego jej majątku. Bez wątpienia wnioskowane przez skarżącą zastrzeżenie odpowiadałoby interesowi pozwanej, jednak naruszałoby treśćart. 1031 § 2 kpcoraz godny ochrony interes wierzyciela. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza skutkuje, zgodnie zart. 1031 § 2 kpcodpowiedzialnością spadkobiercy za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, a nie do określonych w tym inwentarzu przedmiotów majątkowych, jak życzyłaby sobie skarżąca. Nie można zapominać o tym, że pozwana odziedziczyła spadek o określonej w inwentarzu wartości i odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.
Powoływanie się przez skarżącą na naruszenieart. 5 kci art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka również nie mogło odnieść zamierzonego skutku w rozpoznawanej sprawie.
Powód dochodził swoich uzasadnionych roszczeń, również wobec pozwanej, które nie stanowią nadużycia prawa podmiotowego i nie pozostają w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.
Nie można porównywać sytuacji pozwanej, odpowiadającej za długi spadkowe z ograniczeniem określonym wart. 1031 § 2 kpcdo odpowiedzialności dziecka za winy ojca, wynikającej z(...). Odpowiedzialność pozwanej jest bowiem odpowiedzialnością cywilną, a nie karną, o jakiej stanowił wspomniany kodeks. Przepisy obowiązującego prawa nie przewidują wyłączenia odpowiedzialności małoletnich spadkobierców za długi spadkowe, a zatem powoływanie się li tylko na wiek pozwanej nie może skutkować ani wyeliminowaniem w ogóle tej odpowiedzialności, ani też ograniczeniem jej tylko do określonych przedmiotów majątkowych.
Rozważenia na tle dyspozycjiart. 5 kcwymagałyby zarzuty pozwanej, odnoszące się do jej wieku, gdyby powód dochodził swoich roszczeń od(...)dotkniętej chorobą bądź niepełnosprawnością, wymagającą kosztownego leczenia i rehabilitacji, na które przedstawiciele ustawowi nie posiadają wystarczających środków, względnie sami wymagają leczenia, co czyniłoby w określonych okolicznościach realizacje praw powoda sprzecznymi z zasadami współżycia społecznego. Tego rodzaju okoliczności w sprawie nie zachodziły, a zatem nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszeniaart. 5 kc.
Sąd Okręgowy nie naruszył także art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, gdyż mając na uwadze uzasadniony interes(...)pozwanej uczynił w zaskarżonym wyroku zastrzeżenie dotyczące prawa pozwanej do powoływania się przez nią w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.
Nie znajdując uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zarzutów i wniosków skarżącej należało apelację oddalić, w oparciu oart. 385 kpc.
Nie obciążono pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego, na podstawieart. 102 kpc, z uwagi na to, że nie posiada ona aktualnie samodzielnych źródeł dochodów finansowych, korzystała ze zwolnienia od kosztów sądowych i pomocy prawnej ze strony adwokata z urzędu.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie§ 19 pkt. 1w zw. z§ 6 pkt. 7w zw. z§ 13 pkt. 1,2(oraz§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu– tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 461).