Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1667/14
Data wyroku: 2015-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zobowiązanie Do Złożenia Oświadczenia Woli
Podstawa prawna: art. 898 § 1 k.c.

Sygn. akt III Ca 1667/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Kutnie oddalił powództwoA. G.przeciwkoI. S.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.957,48 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; nakazał zwrócić pozwanej ze Skarbu Państwa kwotę 259,52 zł tytułem nadpłaconej zaliczki na opinię biegłego oraz przejął na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone koszty sądowe.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji ustalił, że umową darowiznyi ustanowienia służebności osobistej z dnia 3 kwietnia 2008 rokuM. P.darowała swej wnuczceI. S.nieruchomość położoną w miejscowościZ., gminaD.,działkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...).I. S.ustanowiła nieodpłatnie na uzyskanej nieruchomości na rzeczM. P.dożywotnią służebność osobistą, polegającą na prawie korzystania przez uprawnioną z całego domu mieszkalnego i zobowiązała się do opieki w chorobie i starości. W dacie przedmiotowej darowiznyI. S.mieszkała wraz z mężem w miejscowościS., aM. P.wZ.na darowanej nieruchomości.I. S.dojeżdżała doZ.i pomagałaM. P., zawoziła jej także pożywienie. W dniu 7 maja 2009 rokuM. P.przeszła udar niedokrwienny mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym niewielkiego stopnia. Po pobycie w szpitalu zamieszkała na okres miesiąca u swojej córkiS., a następnie u synaK.. Pod koniec 2009 roku wróciła na nieruchomościach wZ.. Sąd Rejonowy ustalił, że z uwagi na okoliczność, żeI. S.nie posiadała uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, każdorazowo musiała być dowożona przez inną osobę doZ.. Pozwana jeździła do babci wówczas, gdy zaszła potrzeba udzielenia jej pomocy, zakupu pożywienia.I. S.interesowała się babcią, zwłaszcza, gdy ta poprosiła ją o pomoc. W dniu 22 lipca 2010 rokuM. P.doznała złamania dwukostkowego goleni prawej z podwichnięciem w stawie skokowo-goleniowym do boku. Po tym złamaniu przebywała w domuI. S.. W dokumentacji medycznejM. P.zawsze wskazywała wnuczkęI. S.jako osobę upoważnioną do uzyskania informacji o jej stanie zdrowia i osobę, którą należy zawiadomić w razie potrzeby. W dniu 30 września 2011 rokuM. P.przebyła drugi udar niedokrwienny mózgu, co skutkowało wystąpieniem niedowładu połowicznego lewostronnego i afazją czuciowo-ruchową. Po drugim udarze stan zdrowiaM. P.uległ znacznemu pogorszeniu, nie była w stanie samodzielnie funkcjonować, wymagała stałej opieki. Opiekę nad nią sprawowała od poniedziałku do soboty córkaA. G.,a od soboty wieczorem do poniedziałku rano synK. P.. Sąd pierwszej instancji, żeI. S.nie była w stanie zapewnićM. P.całodobowej opieki, gdyż sama opiekowała się swoimi małymi dziećmi. W październiku 2011 rokuA. G.wymieniła zamek w drzwiach wejściowych do domu wZ., podając, żeM. P.zgubiła klucz. W dniu 23 listopada 2011 roku działający na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, adwokatP. K.odwołał w imieniuM. P.darowiznęz dnia 3 kwietnia 2008 roku, wskazując jako przyczynę odwołania okoliczność, żeI. S.od kliku lat nie zapewnia żadnej pomocy i nie interesuje się losemM. P.. Oświadczenie o odwołaniu darowizny zostało doręczoneI. S.w dniu 29 listopada 2011 roku.M. P.zmarła w grudniu 2011 roku.
Sąd Rejonowy oddalił powództwo, wskazując, że w sprawie nie wystąpił stan rażącej niewdzięczności obdarowanej, o którym mowa wart. 898 § 1 k.c.Jednocześnie podkreślono, że stosownie doart. 899 § 3 k.c.darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.W konsekwencji, przedmiotem oceny Sąd Rejonowego były wyłącznie okoliczności zaszłe od dnia 23 listopada 2010 roku, zważywszy, że oświadczenie o odwołaniu darowizny zostało złożone w dniu 23 listopada 2011 roku. Sąd pierwszej instancji, po dokładnym przeanalizowaniu pojęcia „rażącej niewdzięczności” ocenił, że nie można jej przypisać pozwanej. W okresie roku przed odwołaniem darowizny pozwana interesowała się swoją babcią wtedy, gdy ta o coś ją prosiła. Pozwana udzielała jej pomocy i wsparcia w zakresie,w jakim była ona niezbędna i w jakim, o to prosiłaM. P.. Sąd pierwszej instancji ustalił, że pozwana sprawowała opiekę nad babcią, odwiedzała ją, kupowała pożywienie, przygotowywała posiłki. Ponadto w sprawie nie udowodniono, aby pozwana kiedykolwiek odmówiła udzielenia pomocyM. P.. Okoliczność, że inne osoby także udzielały pomocyM. P.nie świadczy o rażącej niewdzięczności pozwanej. Zrozumiałe jest, że dzieciM. P.udzielały jej pomocy, co było ich moralnym obowiązkiem. Sąd Rejonowy zauważył, że strony umowy darowizny już w dacie jej zawarcia powinny zdawać sobie sprawę, żeI. S.nie będzie mogła stale przebywać z babcią, gdyż w tym czasie pozwana założyła już swoją rodzinę, mieszkała razem z mężem. Natomiast od chwili wymiany zamka w drzwiach, tj. od października 2011 roku niemożliwe stało się sprawowanie opieki i udzielanie bieżącej pomocyM. P.przez pozwaną, gdyż nie otrzymała ona nowego klucza do domu.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu, (wyrok wraz z uzasadnieniem:k. 179 – 191).
Powódka w apelacji od opisanego wyroku w całości wniosła o jego zmianę poprzez uwzględnienie żądania w całości albo o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego co do postępowania pozwanej oraz dowolne ustalenie, że jej postępowanie nie jest rażącą niewdzięcznością wobec babkiM. P.. Ponadto pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnięart. 898 § 1 k.c.przez jego niezastosowanie. Skarżąca zawarła w apelacji wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z zeznań czterech świadków na okoliczność, iżM. P.skarżyła się, że wnuczka nie spełnia wobec niej obowiązku opieki mimo wielokrotnego telefonowania do niej z prośbami o pomoc w podstawowych sprawach życiowych. Skarżąca podniosła, że dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd Rejonowy, gdy sąsiedzi i znajomi dowiedzieli się o jego treści zaczęli relacjonować powódce, co mówiła jej matka na temat niewykonywania opieki przez pozwaną, (apelacja: k. 194 – 196).
Strona pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o oddalenie apelacjii zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniesionoo oddalenie zgłoszonego w apelacji wniosku dowodowego, (odpowiedź na apelację: k. 209 -210).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelację jako bezzasadną należało oddalić.
W pierwszej kolejności należy podnieść, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego w apelacji o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków. Stosownie doart. 382 k.p.c.sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranegow postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, przy czym ograniczenia w zakresie postępowania dowodowego przed sądem drugiej instancji wynikajązart. 381 k.p.c.Sąd drugiej instancji może bowiem pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. W rozpoznawanej sprawie, nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające przeprowadzenie wnioskowanego dowodu dopiero przed sądem drugiej instancji. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby po stronie powodowej istniała przeszkoda do przedstawienia Sądowi Rejonowemu tego dowodu. Należy podkreślić, że wydanie niekorzystnego dla strony wyroku nie może stanowić samoistnej podstawy powołania się w postępowaniu apelacyjnym na nowe fakty i dowody (zob. wyrok SN z dnia 24 marca 1999 roku, I PKN 640/98, niepubl.). Sąd Okręgowy podziela utrwalonew judykaturze stanowisko, zgodnie z którym potrzeba powołania nowych faktów i dowodów powinna być następstwem zmienionych okoliczności sprawy, które są niezależne od zapadłego rozstrzygnięcia pochodzącego od sądu pierwszej instancji albo otwarcia się możliwości dowodzenia okoliczności faktycznych wcześniej niemożliwych do wykazaniaz przyczyn obiektywnych. Strona, która dopuszcza się zaniedbania w zakresie przysługującej jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, musi się liczyćz tym, że sąd drugiej instancji jej wniosku dowodowego nie uwzględni (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2002 r., IV CKN 980/00, LEX nr 53922). W ocenie Sąd Okręgowego nie istniały żadne przyczyny obiektywne uniemożliwiające wcześniejsze zgłoszenie przez powódkę wniosków dowodowych zmierzających do wykazania rażącej niewdzięczności pozwanej. Okolicznością taką nie jest powołane w uzasadnieniu apelacji twierdzenie, iż dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd Rejonowy, gdy sąsiedzi i znajomi dowiedzieli się o jego treści zaczęli relacjonować powódce, co mówiła jej matka na temat niewykonywania opieki przez pozwaną.
W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut naruszenia prawa procesowego, gdyż kontrola prawidłowości zastosowania oraz wykładni prawa materialnego może być dokonana jedynie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe, na podstawie którego dokonał istotnych do rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Ustalenia te Sąd Okręgowy w Łodzi uznaje za prawidłowe i przyjmuje za własne. Należy przywołać utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w postępowaniu apelacyjnym nie wymaga się dokonywania ustaleń na podstawie dowodów przeprowadzonych we własnym zakresie oraz ich samodzielnej oceny, jeżeli sąd odwoławczy nie dostrzega potrzeby ponowienia dowodów dopuszczonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz podziela ocenę ich wiarygodności wyrażoną przez sąd pierwszej instancji. Wówczas wystarczająca jest aprobata dla stanowiska przedstawionego w orzeczeniu sądu pierwszej instancji (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. I CSK 313/09, niepubl.; wyrok SN z dnia16 lutego 2005 r., sygn. IV CK 526/04, niepubl.; wyrok SN z dnia 20 maja 2004 r., sygn.II CK 353/03, niepubl.). Sąd Okręgowy w Łodzi podziela przedstawiony pogląd.
Należy dodatkowo podkreślić, że – stosownie doart. 233 § 1 k.p.c.– sąd ma swobodęw ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu na podstawie tego samego materiału dowodowego udałoby się wysnuć wnioski odmienne, (zob. postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 roku, II CKN 572/99; wyrok SN z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/01).
Wbrew twierdzeniom apelacji, Sąd pierwszej instancji nie zajął stanowiska, jakoby pozwana – praktycznie – nie miała obowiązku wykonywania przyjętego na siebie zobowiązania opieki nad darczyńcą. Ponadto Sąd Rejonowy nie uznał, że pozwana nie dopuściła się rażącej niewdzięczności wobec babki z tego powodu, że inne osoby wykonywały opiekę nadM. P.. Poza wskazanymi zarzutami, powódka nie sformułowała w apelacji żadnych zasadnych zarzutów co do ewentualnego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zasady swobodnej oceny dowodów zart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy zasadnie podniósł, że pozwana sprawowała opiekę nad darczyńcą w takim zakresie, w jakim było to możliwe z uwagi na obowiązki rodzinne pozwanej względem założonej przez nią rodziny i możliwości dojazdu do miejsca zamieszkania babki. Ponadto Sąd pierwszej instancji także zasadnie wskazał, że o rażącej niewdzięczności pozwanej nie może świadczyć okoliczność, iż dzieci darczyńcy sprawowały bezpośrednią opiekę nad nią po dniu30 września 2011 roku, tj. po drugim udarze niedokrwiennym mózgu. Moralnym obowiązkiem dzieci darczyńcy było udzielanie jej pomocy, bez względu na to, czy z tytułu udzielonej pomocy dostaną jakiekolwiek przysporzenie majątkowe, czy też nie. Sąd Rejonowy zauważył, że strony umowy darowizny już w dacie jej zawarcia powinny zdawać sobie sprawę, że pozwana nie będzie mogła stale przebywać z darczyńcą, gdyż w tym czasie pozwana założyła już swoją rodzinę i mieszkała razem z mężem.
Wobec tego, Sąd Okręgowy ocenił, iż w świetle prawidłowo ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego sprawy, także prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego, tj.art. 898 § 1 k.c.Zarzut apelacji naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie wskazanego przepisy jest niezrozumiały, gdyż Sąd pierwszej instancji wprost powołałart. 898 § 1 k.c.jako podstawę prawną rozstrzygnięcia (zob. k. 186, 187i 190). Zgodnie z tym przepisem, darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. W niniejszym postępowaniu istotę sprawy stanowiło właśnie ustalenie, czy pozwana dopuściła się rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy, czy nie. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej wykładni pojęcia „rażącej niewdzięczności”, w tym powołując utrwalone stanowisko judykatury w tej kwestii. Generalnie można wskazać, że rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy bądź szkody majątkowej. Czynami o rażącej niewdzięczności są m.in. odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy ciężkie znieważenia. Z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego nie wynika żadne z przykładowo wymienionych zachowań pozwanej, bądź też inne jej działanie (zaniechanie).
Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy w Łodzi orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 108 § 1 k.p.c., zasądzając je od powódki jako strony przegrywającej postępowanie na rzecz pozwanej. Na koszty procesu strony pozwanej złożyła się kwota1.200 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w osobie adwokata (§ 6 pkt 5w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jedn. tekst Dz. U. z 2013, poz. 461).