Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 324/15
Data wyroku: 2015-07-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie Odwoławcze, Bezwzględny Powód Odwoławczy
Podstawa prawna: art. 284§2 kk w zw. z art. 12 kk

Sygn. akt IV Ka 324/15

UZASADNIENIE
M. S. (1)iL. S. (1)zostali oskarżeni o to, że:
w dniu 27 stycznia 2010 roku i w dniu 2 lutego 2010 roku wG., województwo(...), działając w krótkich odstępach czasuz góry powziętym zamiarem wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc działalność gospodarczą o nazwiefirma Produkcyjna Handlowa (...)z siedzibą przyul. (...)otrzymując towar zfirmy (...). S.C. z/s wL.na podstawie dowodów dostawy(...)z dnia 27 stycznia 2010 roku i dowodu(...)z dnia 2 lutego 2010 roku w postaci wyrobów ceramicznych o łącznej wartości 97.302,21 złotych za niego nie zapłaciła ani nie dokonała jego zwrotu i w ten sposób przywłaszczyła wyroby ceramiczne o łącznej wartości 97.302,21 złotych na szkodę(...)S.C. (...).P.,M. F.L., tj. o czyn zart. 284 § 2 kkw zw zart. 12 kk
Sąd Rejonowy w Radomsku w VI Wydziale Karnym wyrokiem z dnia 9 marca 2015r w sprawie sygn akt VI K 187/14:

1
oskarżonychL. S. (1)iM.S.uznał za winnych tego, że w okresie czasu od 2 września 2011 r. do 10 sierpnia 2012r. wG.województwo(...), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc działalność gospodarcza o nazwieFirma Produkcyjno Handlowa (...)z siedzibą wG.ul. (...)przywłaszczyli towar otrzymany zfirmy (...).S.C. (...).P.,M. F.L.w postaci wyrobów ceramicznych o łącznej wartości co najmniej około 97.000,00 złotych, który to towar otrzymali w sumie w trzech transportach zrealizowanych w grudniu 2009 r. , 27 stycznia 2010r. i 2 lutego 2010r., za który – mimo wezwań- nie zapłacili ani nie dokonali jego zwrotu, czym działali na szkodęfirmy (...).S.C. (...).P.,M. F.L., która obecnie nosi nazwę(...)(...) Spółka jawnaz/s wL.,ul. (...), tj. uznał oskarżonych za winnych popełnienia przestępstwa zart. 284 § 2 kkw zw. zart. 12 kki za to na podstawieart. 284 § 2 kkskazał każdego z oskarżonych na karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

2
na podstawieart. 69 § 1 i § 2 kk,art. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonymL. S. (1)iM.S.ustalając wobec każdego z nich okres próby na 2 (dwa) lata;

3
na podstawieart. 46 § 1 kkorzekł wobec oskarżonych obowiązek solidarnego naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę na rzecz(...)(...) Spółka jawnaz/s wL.,ul. (...)kwoty 97.000,00 (dziewięćdziesiąt siedem) tysięcy złotych z tym, że zapłata przez jednego z oskarżonych zwalnia drugiego do wysokości wpłaty już dokonanej;

4
zwolnił oskarżonych od opłaty i wydatków na rzecz Skarbu Państwa,a wydatkami obciążył Skarb Państwa;

5
zasądził od każdego z oskarżonych po 933,50 (dziewięćset trzydzieści pięć, 50/100) złotych na rzecz każdego z oskarżycieli posiłkowych, tj.M. F. (2),D. P. (1)ifirmy (...). M.(...) Spółka jawnaz/s wL..

Powyższy wyrok zaskarżyła obrońca oskarżonych, która z podstawyart. 438 pkt 1 3 kpkzaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1
obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegającą na naruszeniu:

a
art. 374 § 1 k.p.kw zw. zart. 6 k.p.k.poprzez przeprowadzenie postępowania sądowego i wydania wyroku bez udziału oskarżonegoL. S. (2), co w konsekwencji pozbawiło oskarżonegoL. S. (2)prawa do obrony

b
art. 174 k.p.k.poprzez przeprowadzenie dowodu z nagrania CD bez jego ujawnienia, co na celu miało zastąpienie wyjaśnień oskarżonegoL. S. (2)zapisem jego oświadczeń w wersji elektronicznej pomimo, iż na nagraniu nie został ujawniony głos oskarżonegoL. S. (2),

c
art. 193 k.p.k.poprzez przyznanie wiarygodności dokumentom(...)na podstawie własnej wiedzy w sytuacji, gdy ocena ich wiarygodności (a w szczególności autentyczności podpisów widniejących na w/w dokumentach) wymaga wiadomości specjalnych

d
art. 391 § 1 kpkw zw. zart. 182 § 1 i § 2 kpkpoprzez odczytanie, ujawnienie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaT. G. (1)przesłuchanego w postępowaniu przygotowawczym pomimo, iż w aktach sprawy brak jest aktu zgonu potwierdzającego śmierć w/w świadka.

e
art. 4 k.p.k.w związku zart. 410 k.p.k.,art. 7 k.p.k.w związku zart. 410 k.p.k.orazart. 5 k.p.k.poprzez

-

odmowę przyjęcia wiarygodności dowodu z wyjaśnień oskarżonejM.S.w zakresie, w jakim oskarżona opisała przebieg trwania relacji handlowych pomiędzy firmami:(...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.aFirmą Produkcyjno-Handlową (...).S.z siedzibą wG.- a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, iż oskarżeni popełnili czyn określony wart. 284 § 2 k.p.k.

nieuzasadnione przyznanie waloru wiarygodności dowodowi z zeznań świadków:D. P.,M. F.,J. F.w zakresie, w jakim twierdzą oni, iż oskarżeni dokonali przywłaszczenia rzeczy ruchomych objętych umowami zawieranymi między(...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.aFirmą Produkcyjno-Handlową (...).S.z siedzibą wG., w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy oceniony zgodnie z zasadami wiedzy, logiki oraz doświadczenia życiowego wskazuje, iż do takiego przywłaszczenia dojść nie mogło

nieuzasadnione przyznanie waloru wiarygodności dowodowi z zeznań świadków:A. G.,P. L.,T. G. (2)szczaka,M. L.,M. K.orazB. Z.w zakresie, w jakim wskazują oni, iż w grudniu 2009 r., 27 stycznia 2010 r. oraz 02 lutego 2010 r. dokonano transportów wyrobów ceramicznych za pomocą pojazdów typu(...)na rzeczFirmy Produkcyjno- Handlową (...).S.z siedzibą wG., w sytuacji, gdy zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy oceniany zgodnie z zasadami wiedzy, logiki oraz doświadczenia życiowego wskazuje, iż zeznania wskazanych świadków nie są wiarygodne.

całkowicie dowolną ocenę dowodu z kopii potwierdzeń odbioru pism skierowanych przezM. F.iJ. F.poprzez całkowicie nieuzasadnione przyjęcie, iż pisma te zostały skutecznie doręczone oskarżonym.

2
obrazę przepisów prawa materialnego, w postaci:

a
art. 284 § 2 k.k.poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności wykładnia umów łączących firmy:(...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.iFirmę Produkcyjno-Handlową (...).S.z siedzibą wG.dokonana zgodnie z dyrektywami wyrażonymi wart. 65 k.c.wskazuje, iż rzeczy ruchome objęte w/w umowami nie zostały „powierzone”, a ponadto działanie oskarżonejM.S.nie mogło wypełnić przesłanki „przywłaszczenia”, bowiem oskarżona ta nie zajmowała się prowadzeniem przedsiębiorstw, nie posiadała wiedzy na temat składników przedsiębiorstwa oraz szczegółów umów ustnych zawieranych zfirmą (...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL..

b
art. 65 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji dokonanie wykładni umów łączącychfirmy (...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.iFirmę Produkcyjno-handlową (...).S.z siedzibą wG.wyłącznie w oparciu o oświadczania złożone przez przedstawicielifirmy (...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.w sytuacji, gdy wykładnia umów zgodna zart. 65 k.c.winna brać pod uwagę zgodny zamiar obu stron stosunku prawnego

c
art. 61 § 1 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, iż oświadczenie woliM. F. (2)iJ. F. (2)w przedmiocie żądania zwrotu rzeczy ruchomych skutecznie doszło do oskarżonejM.winyS.w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nakazuje przyjąć wniosek zgoła odmienny.

d
art. 46 § 1 k.k.poprzez orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody, w sytuacji niewykazania faktu oraz wysokości szkody, jaką rzekomo ponieśli pokrzywdzeni.

3
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, a mających wpływ na treść wyroku, poprzez ustalenie na podstawie nieprawidłowej oceny dowodów poprzez niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego przyjęcie, iż:

a
w grudniu 2009 r. oraz w dniach 27 stycznia 2010 r. i 02 lutego 2010 r. doszło do wielkogabarytowych dostaw wyrobów ceramicznych zfirmy (...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.doFirmy Produkcyjno-Handlowej (...).S.z siedzibą wG., w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy oceniony zgodnie z zasadami wiedzy, logiki oraz doświadczenia życiowego wskazuje, iż takie transporty nie miały miejsca - a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż działanie oskarżonych wypełniło wszystkie przesłanki przestępstwa określonego wart. 284 § 2 k.k.

b
do oskarżonejM.S.skutecznie doszło oświadczenie woliM. F.iJ. F.w przedmiocie żądania zwrotu rzeczy objętych umowami handlowymi, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, a także zasady wiedzy i doświadczenia życiowego wskazują, iż oskarżonaM. S. (2)nie zapoznała się z treścią wskazanego oświadczenie woli.

c
rzeczy ruchome objęte umowami zawartymi między przedsiębiorcami:(...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.aFirmą Produkcyjno-Handlową (...).S.z siedzibą wG.zostały „powierzone” oskarżonym, podczas gdy z istoty w/w umów nie wynika „powierzenie” rzeczy objętych w/w umowami - a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż działanie oskarżonych wypełniło wszystkie przesłanki przestępstwa określonego wart. 284 § 2 k.k.

d
zamiar oskarżonejM.S.mógł wyrażać się w chęci włączenia rzeczy ruchomych objętych umowami zawartymi pomiędzy przedsiębiorcami:(...) s.c.D. P.M. F.z siedzibą wL.aFirmą Produkcyjno-Handlową (...).S.z siedzibą wG.w skład jej majątku, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż takowego zamiaru nie można przypisać oskarżonej, zwłaszcza, iż oskarżona nie zajmowała się prowadzeniem przedsiębiorstwa i nie posiadała wiedzy w przedmiocie składników przedsiębiorstwa i umów zawieranych z(...) s.c., w związku z czym niemożliwym było objęcie zamiarem przywłaszczenia spornych rzeczy ruchomych - a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż działanie oskarżonej wypełniło wszystkie przesłanki przestępstwa określonego wart. 284 § 2 k.k

W konkluzji skarżąca wniosła  o  zmianę zaskarżonego wyroku uniewinnienie oskarżonychM.S.iL. S. (2)od dokonania zarzucanych im czynów, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Radomsku
W apelacji skarżąca zawarła także wniosek dowodowy, wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:
-dokumentów dołączonych do niniejszego pisma na okoliczność charakteru stosunków prawnych między F.P.H. (...).S.wG.a(...) s.c.wL.oraz braku twierdzeń pokrzywdzonych orazJ. F. (2)aby oskarżeni posiadali zobowiązania wobec oskarżonych za towar niezafakturowany.
-opinii biegłych z zakresu badań porównawczych pisma ręcznego na okoliczność autentyczności podpisów złożonych rzekomo przez oskarżonych na dokumentach(...)wystawionych przez(...) s.c.z siedzibą wL..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 433 § 1 kpksąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, uwzględniając treśćart. 447 § 1-3, aw zakresie szerszym w wypadkach wskazanych wart. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455.
Przy wielości podniesionych zarzutów zachodzi konieczność dokonania wstępnej analizy akt sprawy oraz analizy zasadności zarzutów celem ustalenia , czy wśród podniesionych przez skarżącą lub podlegających uwzględnieniu uchybień z urzędu są takie, których ujawnienie musi prowadzić do wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia określonej treści i sprawia, że rozpoznanie innych uchybień byłoby bezprzedmiotowe lub przedwczesne. Chodzi tu w szczególności o uchybienia , w tym zwłaszcza wady, o których mowa wart. 439 § 1 kpk, prowadzące nieuchronnie do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W rezultacie takiej wstępnej analizy sąd odwoławczy uznał, że przedwczesne jest obecnie odnoszenie się do wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy oskarżonych z uwagi na prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonych , gdy zgodnie z nakazem wynikającym z treściart. 374 §1 kpkw dacie procedowania sądu I instancji obecność na rozprawie głównej była obowiązkowa , jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Realizacja tej zasady stanowiła podstawowy element prawa oskarżonego do obrony w sensie materialnym, a jej naruszenie prowadziło do obrazy nie tylko przepisów postepowania karnego, ale również gwarancji rzetelnego procesu.
Nie może być ona oceniana także w oderwaniu od reguły wyrażonej wart. 390§ 1 kpk, który to przepis stanowi, że oskarżony ma prawo być obecny przy wszystkich czynnościach postępowania dowodowego. Prawa tego nie sposób traktować jako zwykłej formalności , gdyż udział oskarżonego, w tym zwłaszcza w rozprawie, jest jedną z gwarancji jego prawa do obrony oraz realizacji zasady prawdy / zob. T. Grzegorczyk Komentarz do KPK, Lex Warszawa 2008, s. 282/.
W orzecznictwie zasadnie podkreśla się również , że unormowanie kwestii obecności oskarżonego odnosi się do wszystkich czynności dowodowych . Nie można zatem różnicować dowodów na ważne i mniej ważne, przy których oskarżony mógłby być nieobecny / zob. wyrok SN z 26 września 1977 r. XI KRN 38/77 OSNPG 1978/2/27/. Wobec powyższego prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonych w sytuacji określonej wart. 376 § 2 kpk, która może być rozpatrywana w realiach niniejszej sprawy , na co wskazują zapisy w protokołach rozprawy, stanowił wyjątek i to względny, którego nie wolno interpretować rozszerzająco.
Przechodząc do oceny procedowania sądu I instancji należy jednoznacznie stwierdzić, że brak było podstaw do zastosowaniaart. 376 § 2 kpki prowadzenia rozprawy od dnia 29 września 2014 roku pod nieobecność oskarżonegoL. S. (1)i w dniach 29 września i 27 października 2014 roku pod nieobecnośćM.S., po przekształceniu trybu z uproszczonego na zwyczajny, jeżeli oskarżeni nie złożyli wyjaśnień przed sądem. Odczytywanie wyjaśnień złożonych przez oskarżonego w postępowaniu przygotowawczym /jak uczynił to sąd meriti k. 299v/, nie odpowiada wskazanemu w przepisieart. 376 § 2 kpkwymogowi złożenia wyjaśnień. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd, że złożenie wyjaśnień w rozumieniuart. 376 kpkoznacza złożenie wyjaśnień na rozprawie przed sądem. / zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2009 roku, VKK 234/09 – Lex 529675, wyrok z dnia 29 września 2010 r. VKK 174/11 – Lex 603969, wyrok z dnia 16 listopada 2010 roku II K 143/10 Biul PK 2010/10/5/.
Pewien wyłom w tej dominującej linii orzeczniczej stanowiły judykaty SN z dnia 20 lipca 2011 roku V KK 167/11, OSNKW 2011/9/85 oraz dnia 16 maja 2012 roku II KK 265/11 niepubl. , gdzie wyrażono poglądy zgodnie z którymi, jeżeli po przekroczenia określonego wart. 484 §1 kpkterminu przerwy następuje zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwyczajny, nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżonego na rozprawie nie stoi na przeszkodzie w rozpoznaniu sprawy "w dalszym ciągu" jeżeli złożył on już wcześniej wyjaśnienia przed sądem lub kiedy odczytano jego relacje procesowe z postępowania przygotowawczego w trybieart. 479 § 2 kpk, o ile oskarżony został prawidowo zawiadomiony o terminie rozprawy, na której kontynuowano rozpoznawania sprawy w postępowaniu zwyczajnym .
Rozbieżności te ostatecznie rozstrzygnęła uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Karna z 17 listopada 2013 roku, KZP 12/13 OSNKW 2013/12/99, która potwierdziła dominującą wcześniej linię orzeczniczą, że odczytywanie wyjaśnień złożonych przez oskarżonego w postępowaniu przygotowawczym nie odpowiada wskazanemu w przepisieart. 376 § 2 kpkwymogowi złożenia wyjaśnień.
W realiach przedmiotowej sprawy oskarżonyL. S. (1)nie był obecny na żadnym terminie rozprawy,M. S. (1)zaś obecna była tylko na jednym terminie , gdzie przeprowadzone zostały tylko czynności zaplanowane na ten dzień. Analiza akt sprawy wskazuje, że w każdym przypadku niemożliwe okazało się doręczenie osobiście wezwania, albowiem sąd ograniczył się do wysyłania zawiadomień na wskazany przez oskarżonych adres swojego obrońcy, a więc nie można mówić o odstępstwie od zasady udziału oskarżonego w rozprawie wskazanej w przepisieart. 377 § 3 kpk.
Zgodnie z tym przepisem, w występującym w tej sprawie układzie, prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonych we wskazanych wcześniej terminach byłaby możliwa jedynie wówczas, gdyby wezwanie na rozprawę doręczono w trybieart. 132 § 1 kpk, co jednoznacznie wynika z brzmienia cyt. wcześniej przepisów, a także judykatów Sądu Najwyższego – Izba Karna , zob: wyrok z 8 sierpnia 2013 roku III KK 252/13 Prok i Pr 2013/11/9, wyrok z dnia 24 października 2013 r III K 342/13, Prok i Pr 2014/1/18 , wyrok z dnia 2 kwietnia 2012 r. VKK 421/11 Legalis nr 490610.
Reasumując uznać należy, że sąd I instancji rozpoznał sprawę podczas nieobecność oskarżonych w sytuacji, gdy obecność ich była obowiązkowa, bowiem nie nastąpiły odstępstwa od tej zasadny przewidziane wart. 375-377, art. 390 § 2 kpk, czy też 479kpk.
Uchybienie to, niezależnie od podniesionego przez obrońcę zarzutu obrazyart. 374 kpkiart. 6 kpk, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o której mowa wart. 439 § 1 pkt 11 kpk. Przepis ten, w odróżnieniu od uprzedniego unormowania zart. 388 pkt 9dkpk nie wymaga, aby nieobecność ta pozbawiła oskarżonego możliwości obrony.
Aktualny bowiem pozostaje pogląd , że każdy przypadek prowadzenia rozprawy w czasie nieobecności oskarżonego /wbrew obowiązującym przepisom prawa/, który nie miał faktycznych możliwości wzięcia w niej udziału- i to niezależnie od przyczyn, które to spowodowały - stanowi naruszenie obowiązku rozpoznania sprawy w obecności oskarżonego , o jakim mowa wart. 439 §1 pkt 11 kpk, stwarzając domniemanie, że w ten sposób został on pozbawiony możliwości obrony.
Domniemanie to można wzruszyć jedynie w tak oczywistych wypadkach , w których zapada dla oskarżonego wyrok najbardziej korzystny, to jest w zasadzie wyrok uniewinniający / zob. J. Grajewski i inni Komentarz do Kpk Zakamycze 2006, t. II. s. 97/.
Zgodnie zart. 439 § 1 kpkstwierdzenie wskazanego w nim uchybienia , niezależnie od jego wpływu na treść orzeczenia, skutkuje jedynie uchyleniem tego orzeczenia.
Z uwagi na fakt, iż stwierdzone uchybienie jest wystarczające do wydania orzeczenia, korzystając z możliwości przewidzianej wart. 436 kpk, sąd odwoławczy ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego do wskazanego powyżej uchybienia, uznając, iż rozpoznanie pozostałych uchybień stało się bezprzedmiotowe,.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd winien przeprowadzić ponownie postępowanie dowodowe z poszanowaniem gwarancji procesowych stron postępowania.
Mając na względzie powyższe okoliczności, nie przesądzając przyszłego rozstrzygnięcia, Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku.