Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 257/15
Data wyroku: 2015-06-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Klara Łukaszewska Waldemar Masłowski, Barbara Żukowska
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Życiu
Podstawa prawna: art. 155 kk

Sygn. akt VI Ka 257/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 czerwca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w VI Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący – Sędzia  SO Barbara Żukowska  (spr.)
Sędziowie  SO Klara Łukaszewska SO Waldemar Masłowski
Protokolant  Małgorzata Zawadzka
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze Kazimierza Szczepańskiego
po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015 roku
sprawyP. K.
oskarżonego zart. 155 kk
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego oraz pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych
od wyroku Sądu Rejonowego w Bolesławcu
z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II K 765/14
uchyla zaskarżony wyrok wobec oskarżonegoP. K.i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
P. K.został oskarżony o to, że w nocy na 31 sierpnia 2014 r. wT., popychającZ. G.rękoma w klatkę piersiową oraz kopiąc w okolice lewego kolana, spowodował jego upadek i uderzenie tylną częścią głowy w słupek ogrodzeniowy wykonany z cegły klinkierowej, powodując tym samym nieumyślnie śmierć pokrzywdzonego w następstwie doznanych przez niego obrażeń czaszkowo – mózgowych w postaci złamania z wgłębieniem łuski kości potylicznej ze stłuczeniem podstawy płata skroniowego lewego mózgu, krwiaka podpajęczego z rozlanym pourazowym obrzękiem mózgu i wklinowaniem migdałków móżdżku do otworu potylicznego wielkiego i związanej z tym niewydolności krążeniowo – oddechowej,

tj. o czyn zart. 155 k.k.
Sąd Rejonowy w Bolesławcu wyrokiem z dnia 3 marca 2015 roku w sprawie o sygnaturze akt II K 765/14:

I
uznał oskarżonegoP. K.za winnego tego, że w nocy na 31 sierpnia 2014r. wT.gminaO., nie zachowując obowiązujących w danych okolicznościach reguł ostrożności odpychając nietrzeźwegoZ. G.rękoma w klatkę piersiową oraz kopiąc w okolice lewego kolana, spowodował jego cofnięcie się, potknięcie się o krawężnik, upadek i uderzenie tylną częścią głowy w słupek ogrodzeniowy wykonany z cegły klinkierowej, powodując tym samym nieumyślnie śmierć pokrzywdzonego w następstwie doznanych przez niego obrażeń czaszkowo – mózgowych w postaci złamania z wgłębieniem łuski kości potylicznej ze stłuczeniem podstawy płata skroniowego lewego mózgu, krwiaka podpajęczego z rozlanym pourazowym obrzękiem mózgu i wklinowaniem migdałków móżdżku do otworu potylicznego wielkiego i związanej z tym niewydolności krążeniowo – oddechowej, który to skutek na podstawie normalnej zdolności przewidywania i ogólnego obowiązku dbałości o życie ludzkie mógł przewidzieć, stanowiącego przestępstwo zart. 155 k.k.i za to na podstawieart. 155 k.k.wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 pkt 1 k.k.wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 4 (czterech) lat;

III
na podstawieart. 73 § 1 k.k.oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego;

IV
na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowychD. G.iM. R.zadośćuczynienie za doznaną krzywdęw wysokości po 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych;

V
na podstawieart. 230 § 2 k.p.k.zwróciłM. R.iD. G.dowody rzeczowe ujęte w wykazie dowodów rzeczowych nr IV/14 poz. 12-14 k. 95 akt orazP. K.ujęte w wykazie dowodów rzeczowych nr III/14 poz. 7-10 k. 94 akt;

VI
zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowychM. R.iD. G.kwotę po 888 (osiemset osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem kosztów ustanowionego pełnomocnika w sprawie;

VII
na podstawieart. 627 k.p.k.zasądził od oskarżonego w całości na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe i na podstawieart. 2 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnychwymierzył mu opłatę w kwocie 300 (trzysta) złotych.

Apelacje od powyższego wyroku wywiedli: oskarżony za pośrednictwem swego obrońcy i oskarżyciele posiłkowi za pośrednictwem swego pełnomocnika.
W apelacji obrońcy oskarżonego skierowanej przeciwko całości wyroku, skarżący zarzucił:

1
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia, przez przyjęcie, że oskarżony kopnąłZ. G.w okolice lewego kolana, co skutkowało niewłaściwym ustaleniem, iż oskarżony nie zachował obowiązujących w danych okolicznościach reguł ostrożności (art. 438 pkt 3 k.p.k.);

2
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia, przez przyjęcie, że zachowanie oskarżonego polegało na niezachowaniu obowiązujących w danych okolicznościach reguł ostrożności;

3
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia, przez pominięcie faktu, że zachowanie oskarżonego podjęte zostało w obronie koniecznej w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jego zdrowie lub życie.

Stawiając powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu.
Pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych zarzucił:

1
błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na treść orzeczenia polegający na ustaleniu, iż ciężkie obrażenia ciała w postaci urazów czaszkowo mózgowych, spowodowane zostały nieumyślnym działaniem; pominięcie w opisie, czynów współukaranych w postaci lekkich obrażeń twarzy, kończyn górnych i dolnych; w konsekwencji błędne zakwalifikowanie przestępstwa jako popełnionego z winy nieumyślnej podczas gdy wszystkie obrażenia należy zakwalifikować jako objęte działaniem umyślnym następstwo zaś w postaci śmierci jako działanie nieumyślne,

2
obrazę przepisuart. 9 kkorazart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 kk, poprzez zakwalifikowanie czynu jako nieumyślnego zart. 155 kk, podczas gdy zarówno lekkie jak i ciężkie obrażenia spowodowane były z winy umyślnej natomiast ich następstwo objęte było winą nieumyślną,

3
obrazę przepisów prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na treść wyroku wynikającą z niewyjaśnienia czy doznany ciężki uraz czaszkowo – mózgowy, mógł powstać wskutek lekkiego pchnięcia, bezwładnego przemieszczenia a w końcu uderzenia głową o słupek, czy też do powstania tak głębokiego urazu czaszkowo – mózgowego, konieczne było zadziałanie większych sił np. silnego pchnięcia lub uderzenia oraz kopnięcia powodujących znaczenie bardziej energiczne przemieszczenie sięZ. G.w kierunku słupka i uderzenie w słupek z dużą siłą;

4
obrazę przepisówart. 7 kpk,art. 92 kpkiart. 410 kpk, wynikającą z dowolności ustaleń oraz nie uwzględnienia całokształtu okoliczności ujawnionych wskazujących na mechanizm i okoliczności powstania śmiertelnych obrażeń,

5
rażącą niewspółmierność kary zasadniczej w stosunku charakteru czynu, jakiego stopnia społecznej szkodliwości, stopnia zawinienia oraz następstw czynu,

6
rażącą niewspółmierność środków karnych, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w stosunku do rozmiarów i następstw czynu.

Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych wniósł o:

1
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

alternatywnie,

2
zmianę zaskarżonego wyroku, zakwalifikowanie czynu zart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 kkz jednoczesnym uzupełnieniem opisu o lekkie obrażenie twarzy oraz kończyn górnych i dolnych, wymierzenie znacznie wyższej kary pozbawienia wolności oraz zasądzenie zadośćuczynienia zgodnie z wnioskiem,

3
zasądzenie kosztów zastępstwa za drugą instancję.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wywiedziona przez obrońcę oskarżonego nie jest pozbawiona słuszności, w szczególności zasadnym jest zarzut oparcia wyroku na błędnych ustaleniach faktycznych … „przez pominięcie faktu, iż zachowanie oskarżonego podjęte zostało w obronie koniecznej w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jego zdrowie lub życie.”
Jak wynika z treści pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy nie dokonał w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych, przyjętych następnie za podstawę wyroku, w sposób pewny.
I tak na s. 1 uzasadnienia Sąd ten stwierdził, iż toZ. G.po wyrwaniu się i uderzeniu „z łokcia” w policzek próbującej go zatrzymaćA.K.… „podbiegł doP. K.i zamachnął się w kierunku jego twarzy. Ręce miał zaciśnięte w pięści.P. K.uchylił się od ciosu i popchnął rękoma w klatkę piersiową mężczyznę oraz kopnął go w okolice lewego kolana…”, co spowodowało potknięcie się o krawężnik będącego pod wpływem alkoholuZ. G., utraty przezeń równowagi i tragiczny w skutkach upadek.
Na s. 9 pisemnego uzasadnienia Sąd Rejonowy stwierdził jednak, iż to … „oskarżony szarpał się z pokrzywdzonym, popchnął go rękoma w klatkę piersiową i kopiąc równocześnie w okolice kolana, spowodował jego upadek skutkujący uderzeniem głową w słupek. Oskarżony po tym nie ponowił ataku naZ. G., nie kontynuował agresji względem leżącego pokrzywdzonego…, chwilę później pomógł nawet w jego reanimacji…”.
Z przedstawionych ustaleń nie wynika zatem w sposób niebudzący wątpliwości kto, w krytycznym czasie był napastnikiem a kto zaatakowanym, czy zaatakowanym byłZ. G.a agresywnie wobec niego zachował sięP. K., czy obaj mężczyźni atakowali się jednocześnie czy też zaatakowanym zostałP. K., który broniąc się przed zamachem umyślnie popchnął i – jak ustalił Sąd Rejonowy – kopnął w okolice kolanaZ. G..
Wyłaniające się z treści pisemnego uzasadnienia Sądu Rejonowego wątpliwości uniemożliwiły w postępowaniu odwoławczym stanowcze ustosunkowanie się do twierdzeń i argumentów zawartych w apelacji obrońcy, iż faktycznie zaatakowanym byłP. K.i obawiając się agresjiZ. G.wybrał adekwatny do sytuacji sposób postępowania, a zatem, iż działał w celu odparcia bezpośredniego zamachu.
W żadnym późniejszym fragmencie pisemnego uzasadnienia Sąd Rejonowy nie odniósł się do dokonanych i zaprezentowanych na s. 1 ustaleń. Sprzeczne ustalenia co do zachowania się oskarżonego i pokrzywdzonego bezpośrednio przed tragicznym upadkiem, brak rozważań czy podjęta przez oskarżonego reakcja nie stanowiła realizacji obrony koniecznej przesądziły o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy winien przeprowadzić bezpośrednio dowody z wyjaśnień oskarżonego i zeznań tych świadków, którzy byli obserwatorami zdarzenia. Sąd poprzestać może na ujawnieniu pozostałych dowodów (art. 442 § 2 kpk), o ile uzna to za wystarczające. Po przeprowadzonym postępowaniu zebrane dowody winny być poddane swobodnej ocenie i na tej podstawie sąd winien dokonać pewnych ustaleń faktycznych.
W ocenie sądu odwoławczego nie są słusznymi zarzuty zawarte w apelacji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych i przytoczone na ich poparcie argumenty sprowadzające się do zakwestionowania prawidłowości ustalenia Sądu Rejonowego, iżP. K.dopuścił się czynu zart. 155kk, podczas gdy zdaniem oskarżycieli posiłkowych czyn jego winien być zakwalifikowany zart. 156 § 1 pkt 2 i § 3 kk; ocena sądu odwoławczego przesądziła o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, jako właściwemu funkcjonalnie, a nie Sądowi Okręgowemu (art. 25 § 1 pkt 2 kpk).
W wypadkuart. 155 kkśmierć człowieka jest następstwem działania sprawcy polegającym na niezachowaniu przeciętnej ostrożności w sytuacji, w której na podstawie normalnej zdolności przewidywania i ogólnego obowiązku dbałości o ludzkie życie lub przewidywania skutków własnych działań można wymagać od człowieka, aby nie dopuścił do tragicznego skutku.
Dla przesądzenia, iż sprawca w sposób nieumyślny pozbawił życia człowieka, koniecznym jest zatem ustalenie niezgodności zachowania sprawcy z regułami ostrożnego postępowania wówczas, gdy sprawca ów nie miał zamiaru zabicia człowieka ani nie godził się z jego śmiercią. W sytuacji, gdy sprawca uderza (kopie) człowieka naruszając jego nietykalność i tylko to obejmuje swoim zamiarem, jednakże w wyniku tego uderzenia (kopnięcia) powoduje dalej idący skutek w postaci śmierci – gdy wskutek takiego zachowania sprawcy pokrzywdzony uderza głową w twarde podłoże (kamień, ścianę) dokonując uszkodzeń ciała powodujących zgon – to czyn taki winien być zakwalifikowany zart. 155 kk.
Odpowiedzialność za czyn zart. 156 § 3 kknastępuje wyłącznie wówczas, gdy w kontekście przeprowadzonych dowodów ustalone zostanie w sposób pewny, iż sprawca umyślnie (art. 9 § 1 kk) spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu pokrzywdzonego (art. 156 §1 kk) a następstwem tego czynu była objęta nieumyślnością (art. 9 § 2 kk), pozostająca z nim w związku przyczynowym, śmierć człowieka (culpa dolo exorta).
W ocenie sądu odwoławczego z dowodów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie nie wynika, by oskarżonyP. K.umyślnie spowodował u pokrzywdzonego ciężki uszczerbek na zdrowiu, następstwem którego to czynu była – pozostająca z nim w bezpośrednim związku przyczynowym – śmierćZ. G., której nie obejmował swym zamiarem ale możliwość jej spowodowania przewidywał albo wprawdzie jej nie przewidywał ale mógł przewidzieć.