Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 995/15
Data wyroku: 2015-10-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Andrzej Dyrda, Teresa Kołeczko-Wacławik, Roman Troll
Słowa kluczowe: Współwłasność, Przeniesienie Własności
Podstawa prawna: art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 1 k.p.c., art 210 k.c.

Sygn. akt III Ca 995/15

POSTANOWIENIE
Dnia 1 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Teresa Kołeczko - Wacławik
Sędziowie:    SO Andrzej Dyrda
SR (del.) Roman Troll (spr.)
Protokolant   Dominika Tarasiewicz
po rozpoznaniu w dniu 1 października 2015 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. S.
z udziałemP. M.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku
z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt II Ns 877/12
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym.

SSR del. Roman Troll SSO Teresa Kołeczko - Wacławik SSO Andrzej Dyrda
Sygn. akt III Ca 995/15

UZASADNIENIE
WnioskodawcaJ. S.wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wR.przyul. (...)na dwie równe części oraz o podział kosztów sądowych na dwie części. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość stanowi współwłasność w dwóch równych częściach wnioskodawcy i uczestnika postępowaniaP. M., a trwałe wyeliminowanie sporu i stabilizacja prawna obu współwłaścicieli wymaga zniesienia współwłasności, gdyż uczestnik postępowania utrudnia jakiekolwiek korzystanie z nieruchomości.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania wniósł o oddalenie wniosku i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie wyraża zgody na taką formę zniesienia współwłasności, albowiem wyodrębnienie własności lokali wiązałoby się z kontynuowaniem w pewnym zakresie stosunku współwłasności, czyli dalszym współposiadaniem, współkorzystaniem i wspólnym zarządzaniem tzw. nieruchomością wspólną. Jednocześnie w piśmie z 14 maja 2014r. uczestnik postępowania podniósł, że w sprawie o sygn. akt II C 231/10 Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy wR.działający ówcześnie jako powódJ. S.wnosił o zobowiązanie pozwanegoP. M.do złożenia oświadczenia woli, którego mocą nabędzie od niego udział w nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, a treść wyroku z dnia 20 kwietnia 2011r. w rzeczywistości prowadzi do zniesienia współwłasności w inny sposób, niż w niniejszym postępowaniu wskazuje wnioskodawcaJ. S..
Sąd Rejonowy w Rybniku postanowieniem z 12 listopada 2014 roku oddalił wniosek (pkt 1); zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwotę 3617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2) oraz nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Rybniku kwotę 1020 zł tytułem nieuiszczonej zaliczki na poczet kosztów wydania opinii przez biegłego (pkt 3).
Orzeczenie to zapadło przy przy następujących ustaleniach faktycznych: wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku jako właściciele nieruchomości gruntowej położonej wR.przyul. (...)numerdziałko (...)o powierzchni 0,0701 ha wpisani są:P. M.iJ. S.. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach – Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku z 20 kwietnia 2011r. w sprawie II C 231/10 sąd zobowiązałP. M.do złożenia oświadczenia woli, mocą którego kupi odJ. S.1/6 udziału w nieruchomości położonej wR.przyul. (...), opisanej wksiędze wieczystej KW nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku, składającej się zdziałki numer (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym piętrowym oraz dwoma budynkami gospodarczymi za cenę 50000 zł oraz kupi odR. F.2/6 udziału w nieruchomości położonej wR.przyul. (...), opisanej wksiędze wieczystej KW nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku, składającej się zdziałki numer (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym piętrowym oraz dwoma budynkami gospodarczymi za cenę 100000 zł w terminie dwóch tygodni od prawomocności orzeczenia. Treść zobowiązaniaP. M.do złożenia oświadczenia woli była całkowicie zgodna z żądaniem zawartym przezJ. S.w pozwie złożonym w powyższej sprawie.R. F.3 sierpnia 2012r. darowała swojemu synowiJ. S.swój udział wynoszący 2/6 części w zabudowanej nieruchomości objętej KW nr(...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rybniku, położonej wR., obrębS., obejmującejdziałkę numer (...)o obszarze 701 m(
    2). Istnieje możliwość podziału budynku jednorodzinnego położonego wR.przyul. (...)na dwa samodzielne lokale mieszkalne, użytkowe.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy uznał, że treść zobowiązaniaP. M.zawarta w wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy wR.z 20 kwietnia 2011r. w sprawie o sygn. II C 231/10 do złożenia oświadczenia woli była całkowicie zgodna z żądaniem zawartym przezJ. S.w pozwie złożonym w sprawie o sygn. II C 231/10. Dlatego też z dniem prawomocności tego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku, tj. z dniem 13 grudnia 2011r., doszło do zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości i tym samym jedynym właścicielem nieruchomości stał sięP. M.. Zatem żądanie zniesienia współwłasności musiało ulec oddaleniu z uwagi na fakt, że obecnie owa współwłasność nie istnieje, a wnioskodawcy przysługuje roszczenie wobec uczestnika postępowania o zapłatę kwoty 150000 zł. Rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy zastosował regulacjęart. 64 k.c.i wskazał, że umowa darowizny zawarta już po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy była nieważna, gdyż matka wnioskodawcy nie była już wówczas właścicielką nieruchomości. O kosztach postępowania orzeczono na odstawieart. 520 § 3 k.p.c.
Apelację od tego orzeczenia złożył wnioskodawca zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotecepoprzez jego niezastosowanie i błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie stanowi przedmiotu współwłasności.
Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje za własne.
Ponadto należy zauważyć, że istotą tej sprawy jest ustalenie czy pomiędzy wnioskodawcą oraz uczestnikiem postępowania istnieje stosunek współwłasności. Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy wskazał, że takiego stosunku współwłasności brak, albowiem zapadłe rozstrzygnięcie w wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku z 20 kwietnia 2011 roku, które uprawomocniło się 13 grudnia 2011 roku, spowodowało na podstawieart. 64 k.c.w związku zart. 1047 § 1 k.p.c.przejście własności udziałów należących do wnioskodawcy i jego matki na rzecz uczestnika postępowania. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu tego wyroku wyraźnie wskazał, że oddalił powództwo co do zapłaty określonych kwot za sprzedaż nieruchomości, albowiem w chwili wydawania wyroku nie było ono jeszcze wymagalne. Jest to związane z tym, że to oświadczenie woli zobowiązujące do sprzedaży może dojść do skutku dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku do tego zobowiązującego, czyli w tym przypadku 13 grudnia 2011 roku. Okoliczności te wynikają z akt Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku o sygn. II C 231/10.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 12 września 2014 roku (sygn. akt I CSK 635/13, LEX 1521214)art. 64 k.c.zastępuje tylko oświadczenie woli pozwanego, a do zawarcia umowy niezbędne jest jeszcze złożenie przez powoda jego własnego oświadczenia woli określonej treści i w wymaganej przez prawo formie, ale wyjątek od tej reguły ma miejsce wówczas, gdy obowiązek złożenia przez pozwanego oświadczenia woli wynika z umowy przedwstępnej, która czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej -art. 390 § 2 k.c.przyznaje wtedy każdej ze stron umowy przedwstępnej prawo dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej, a orzeczenie uwzględniające powództwo zastępuje nie tylko oświadczenie strony pozwanej, ale także stwierdza zawarcie umowy przyrzeczonej i de facto ją zastępuje. Podobnie dzieje się w przypadku uwzględnienia przez sąd powództwa o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem pozwu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2002 r., sygn. akt II CKN 997/11, OSNC z 2003 r., nr 6, poz. 85). Orzeczenie sądu nie tylko stwierdza, jakiej treści wolę pozwany ma obowiązek ujawnić, ale także zastępuje go w realizacji tego obowiązku poprzez wprowadzoną wart. 64 k.c.w związku zart. 1047 § 1 k.p.c.fikcję prawną, że zobowiązany złożył oświadczenie o treści wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu.
Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego oraz przytoczone przepisy prawa wyraźnie wskazują na to, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku z 20 kwietnia 2011 roku, a w zasadzie z upływem 2 tygodni od uprawomocnienia się tego wyroku (zgodnie z jego sentencją), doszło do przeniesienia udziałów wnioskodawcy i jego matki we współwłasności nieruchomości na rzecz uczestnika postępowania. Trzeba bowiem podkreślić, że powództwo wytoczone w tamtej sprawie przezJ. S.także imieniem jego matkiR. F.było oparte na podstawieart. 390 § 2 k.c., albowiem 21 grudnia 2009 roku zawarto z uczestnikiem postępowania przedwstępną umowę sprzedaży w formie aktu notarialnego /akta Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku o sygn. II C 231/10/. To oznaczało, że uprawomocnienie się wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku doprowadziło do zmiany w zakresie właścicieli nieruchomości i jedynym właścicielem nieruchomości stał się uczestnik postępowania.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy w żaden sposób nie mógł naruszyćart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, albowiem zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych ujęta w tym przepisie nie jest bezwzględna i wyłącza ją chociażby norma uwidoczniona w art. 6 ust. 1 tej ustawy, która wyraźnie stanowi, że nie chroni się rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze. Przy czym art. 6 ust. 2 tej ustawy wskazuje, że w złej wierze jest ten kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca i jego matka w chwili dokonywania darowizny wiedzieli o istnieniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku, a co za tym idzie rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie może chronić dokonanej przez nich czynności.
Okoliczność zaś, że wnioskodawca widnieje wpisany w księdze wieczystej jako współwłaściciel, jest związana z tym, że nikt wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku do ksiąg wieczystych nie przedłożył. Nie ma to jednak znaczenia dla rozpoznania tej sprawy, to samo dotyczy braku zapłaty ceny zakupu. To są okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zniesienia współwłasności, której brak.
Należy jeszcze podkreślić, że granice apelacji określają granice kognicji sądu odwoławczego i związanie go granicami zaskarżenia, które określają zaskarżone orzeczenie i zakres tego zaskarżenia, czyli tą część orzeczenia, która została zaskarżona (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC z 2008 r., nr 6, poz. 55). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego oddalające jego wniosek o zniesienie współwłasności, a co za tym idzie to właśnie to postanowienie musiało być przedmiotem badania Sądu Okręgowego działającego jako sąd odwoławczy w granicach apelacji i biorąc pod uwagę zgłoszone przez apelującego zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dlatego też wskazanie na rozprawie apelacyjnej przez pełnomocnika wnioskodawcy mankamentów uzasadnienia Sądu Rejonowego i sprzeczności w tym uzasadnieniu związanych z uznaniem umowy darowizny jako nieważnej, a następnie wskazaniem, że wnioskodawca może domagać zapłaty całej kwoty 150000 zł nie doprowadziło do rozszerzenia granic apelacji. Dalej bowiem sprawa związana była z rozstrzyganiem w zakresie zniesienia współwłasności doprecyzowane zaś zostały zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych.
Ostatecznie więc należy stwierdzić, że uprawomocnienie się wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku z 20 kwietnia 2011 roku doprowadziło do zmiany właściciela nieruchomości, którym stał się ostatecznie uczestnik postępowania. Jednocześnie wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że wnioskodawca może się zwrócić o zapłatę kwoty 150000 zł od uczestnika postępowania Sąd Rejonowy miał na uwadze to, że taką kwotę wnioskodawcy i jego matce uczestnik powinien zapłacić, bynajmniej nie chodziło o ważność umowy darowizny w tym zakresie (to dosyć niefortunne sformułowanie nie może w żaden sposób wpływać na ocenę prawidłowości wydanego orzeczenia). Należność ta nie była wymagalna jeszcze w chwili wydania wyroku z 20 kwietnia 2011 roku, natomiast będzie wymagalna w przyszłości - jak stwierdził Sąd Okręgowy w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku w uzasadnieniu tego wyroku. Z żądaniem zniesienia współwłasności może zaś wystąpić jej współwłaściciel (art. 210 k.c.), a wnioskodawca takiego przymiotu nie ma.
Dlatego też zarzuty apelacji były bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.należało oddalić apelację jako bezzasadną.
Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego zapadło na postawieart. 520 § 3 k.p.c.w związku z§ 6 pkt 6, § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), gdyż pomiędzy wnioskodawcą i uczestnikiem postępowania istnieje sprzeczność interesów (jeden jest właścicielem nieruchomości – uczestnik postępowania, a drugi takim właścicielem nie jest - wnioskodawca, a pomimo tego dochodził zniesienia współwłasności), a wnioskodawca sprawę przegrał, ponieważ jego apelację oddalono.
SSR (del.) Roman Troll SSO Teresa Kołeczko-Wacławik SSO Andrzej Dyrda