Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 428/15
Data wyroku: 2015-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Iwona Podwójniak, Antoni Smus
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt I Ca 428/15

POSTANOWIENIE
Dnia 30 grudnia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Elżbieta Zalewska - Statuch (spr)
Sędziowie: SO Antoni Smus
SO Iwona Podwójniak
Protokolant: sekr. sąd. Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2015 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z wnioskuI. L.
z udziałemA. S.,J. S. (1),S. S. (1)iA. M.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku
z dnia 3 marca 2015 roku , sygn. akt I Ns1269/14
postanawia:
oddalić apelację.
Sygn. akt I Ca 428/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 roku Sąd Rejonowy w Radomsku oddalił wniosekI. L.o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzeniew sprawie z udziałemA. S.,J. S. (1),S. S. (1)orazA. M.(pkt I.) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt II.).
Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski:
Nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie, stanowi południową część działki aktualnie oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu geodezyjnegoK.numerem(...). Posiada długość 80 m. oraz
szerokość od strony południowej gdzie znajduje się droga publiczna - 3,30 m., a od strony północnej, gdzie znajduje się pozostałej części działki numer(...)- 3 m.
Odległość od słupka ogrodzenia przy drodze publicznej do bramy wjazdowej na działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...)wynosi 32 m., a do bramy wjazdowej na działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...)wynosi 18 m. Za bramą wjazdową dodziałki numer (...)znajduje się słupek, który w przeszłości stabilizował od strony południowej tej części przedmiotu zasiedzenia płot, pozwalający na przebywanie w tej jego części hodowanych kur.
Na odcinku prowadzącym dodziałki numer (...), przedmiot stwierdzenia zasiedzenia posiada wyraźne koleiny. Na pozostałym odcinku jest pokryta murawą. Miejscami, na odcinku drogi publicznej do płotu w działce wnioskodawczyniI. L., pokryta jest popiołem.
Po stronach wschodniej i zachodniej przedmiotu zasiedzenia znajdują się płoty z siatki metalowej, ogradzającedziałki numer (...). Natomiast od stron północnej i południowej przedmiotu zasiedzenia, nie znajdują się płoty i bramy.
Działki oznaczone numerami (...)stanowią całość gospodarczą. Można do nich dojechać zarówno przez przedmiot wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, jak też drugą bramą znajdująca się w ich północnej części.
Działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...), rodzice uczestnikaA. S.nabyli w 1964 roku odO., który korzystał z niej w latach 1950 - 1964. W przeszłości posiadałdziałkę oznaczoną numerem (...), która została przez niego podzielona na działki oznaczone aktualnie numerami(...).
Działkę numer (...)sprzedałL., adziałkę numer (...)S.. Wcześniej zawarli umowę nieformalną. Kształtdziałki numer (...)od strony południowej zapewniał dojazd do drogi publicznej, ale korzystali z niej takżeL.iS., a po zakupiedziałki numer (...)równieżS.i osoby wykonujące na ich zlecenie prace rolnicze nadziałce numer (...).
RodzinyL.iS.korzystały z około połowy długości odcinka południowegodziałki numer (...), od drogi publicznej do bram prowadzących do ich działek. Dlatego odcinek w przybliżeniu od bram w ich działkach, do końca długości w kierunku północnym, został odgrodzony od pozostałej częścidziałki numer (...)oraz od
strony południowej od pozostałej części przedmiotu wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.
W powstałej w tej częścizagrodzie (...)trzymał kury.
Na żądanie małżonkówS.zostały usunięte płoty z siatki, wydzielające część przedmiotu zasiedzenia od strony północnej.
Sąd pierwszej instancji omówił następnie przepisy prawne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - art. XLI przepisów wprowadzających kodeks cywilny,art. 172 oraz art. 336 – 338 k.c.
Zdaniem Sądu ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że część działki oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu(...)K.numerem(...), która była przedmiotem wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, nie została geodezyjnie wydzielona jako odrębna działka, co było warunkiem koniecznym w przypadku uwzględnienia wniosku.
Sąd dał wiarę wyjaśnieniom uczestników oraz zeznaniom świadków. W ocenie Sądu każdy zeznał o tym, co widział.
Sąd podkreślił, że w zasadzie spór między wnioskodawczyniąI. L.iK. S.oraz jej następcami prawnymi po jej zgonie z jednej strony a uczestnikiemA. S.z drugiej strony, dotyczył interpretacji niespornego stanu faktycznego i jego subsumpcji z przepisem art. art. XLI przepisów wprowadzających kodeks cywilny oraz 172k.c.
Sąd zaznaczył, że postępowanie dowodowe dotyczyło posiadania przedmiotu zasiedzenia przezZ. L.iM.L.. Marginalnie natomiast dotyczyłoJ. S. (1)iK. S..
Sąd uznał, że nie do przyjęcia jest twierdzenie wnioskodawczyni, żeZ. L.iM. L. (1)orazJ. S. (1)iK. S.posiadali jako posiadacze samoistni przedmiot zasiedzenia przez okres wymagalny przepisami art. XLI przepisów wprowadzających kodeks cywilny oraz 172k.c.
Sąd zwrócił uwagę, że w 1962 roku na zlecenie właściciela działki oznaczonej wówczas numerem 65 geodeta wykonał pomiar rejestrowy gruntów i wydzielił z niejdziałki oznaczone numerami (...). Między działkami oznaczonymi ówcześnie numerami(...)znajdował się przedmiot zasiedzenia, który umożliwiał kontaktdziałki numer (...)z drogą publiczną. Po sprzedaży tych działek, z przedmiotu stwierdzenia zasiedzenia korzystali również nowi właścicieledziałek numer (...).
Sąd nie zgodził się także z treścią uzasadnienia wniosku, że nabywcydziałek numer (...)nie otrzymali zapłaty za przedmiot stwierdzenia zasiedzenia. Sąd wyjaśnił, że mogli płacić za to, co kupili - skoro nie kupili przedmiotu stwierdzenia zasiedzenia, to za niego nie zapłacili. Sąd wskazał, że trudno sobie wyobrazić sytuację, kiedy nabywca nieruchomości oczekuje zapłaty od jej zbywcy.
Sąd wyraził przypuszczenie, że zapewne dlatego, żeZ. L.iM. L. (1)orazJ. S. (1)iK. S.nie wybudowali na przedmiocie stwierdzenia zasiedzenia żadnego trwałego i widocznego urządzenia, wnioskodawczyniI. L.nie żądała stwierdzenia zasiedzenia służebności.
Na marginesie Sąd zauważył, że za trwałe i widoczne urządzenie nie można traktować wysypywanego na drogę żwiru i popiołu.
Sąd na podstawie zeznań świadków stwierdził, że z przedmiotu wniosku korzystali zarówno uczestnikA. S., jak i jego rodzice oraz osoby wykonujące na ich zlecenie prace nadziałce numer (...). ŚwiadkowieJ. S. (2)to mama uczestnikaA. S.aM. P.to siostra, jednakże w ocenie Sądu ich zeznania w tym zakresie korespondują z zeznaniami świadkaJ. O., któremu nie można zarzucić stronniczości. Sąd podkreślił, że zeznał o tym, co widział, spontanicznie i wiarygodnie, a wnioskodawczyni nie kwestionowała treści jego zeznań.
W końcu Sąd zauważył, że z przedmiotu zasiedzenia rodzinyL.iS.korzystały odpowiednio na długości 32 m. i 18 m., licząc od drogi publicznej, aS.nadto okresowo z dalszej części jak z kurnika, po zagrodzeniu od stron północneji południowej. Sąd zaznaczył, że do poprzedniego stanu przedmiot zasiedzenia powrócił na żądanie rodzinyS.. W ocenie Sądu brak bram czy też płotów po stronie północnej i południowej przedmiotu stwierdzenia zasiedzenia, nie wyodrębnia go jako odrębnej działki, ale udostępnia nieograniczonej ilości osób.
Sąd zaakcentował, że nie można traktować za wyraz samoistnego posiadania przedmiotu zasiedzenia ogrodzeniadziałek numer (...). Wręcz przeciwnie - w ocenie Sądu ogrodzenie wskazuje na zakres własności rodzinL.iS..
Sąd uznał, że korzystanie z przedmiotu stwierdzenia zasiedzenia przezZ. L.iM.L.orazJ. S. (1)iK. S.było dzierżeniem w rozumieniuart. 338 k.c., czyli władaniem za uczestnikaA. S.i jego rodziców, które nie jest posiadaczem samoistnym i dlatego nie może skutkować stwierdzeniem zasiedzenia.
Sąd doszedł do wniosku, że sposób podziału działki oznaczonej pierwotnie numerem(...)przezW. O.przesądził o tym, że południowa część powstałejdziałki numer (...), oznaczonej aktualnie numerem(...)wykorzystywana była jako droga zarówno przez rodzinyL.,S.iS..
W konsekwencji z braku posiadania samoistnego przedmiotu wniosku o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie oraz jego posiadania w okresie wynikającym z art. XLI przepisów wprowadzających kodeks cywilny oraz 172k.c., Sąd oddalił wniosek.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się wnioskodawczyni, która zaskarżyła je w pkt. I., zarzucając mu naruszenie:
a)art. 233 k.p.c.polegające na sprzeczności istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, prowadzącej do uznania, żeZ. L.iM. L. (1)orazJ. S. (1)iK. S.oraz ich poprzednicy prawni nie posiadali jako posiadacze samoistni przedmiotu zasiedzenia, bowiem korzystanie przez nich z przedmiotu zasiedzenia było dzierżeniem w rozumieniuart. 338 k.c., pomimo tego, że:
-  z dokumentów w postaci dobrowolnych umów z dnia 3 lutego 1955 roku zawartych międzyW. O.aM.iS. L.orazS.iS. K. (1)iK. S.wynika, iż nabywcy tychże nieruchomości uiścili za nie ceny, które obejmowały także później wydzieloną, bo w 1962 roku nieruchomość będącą przedmiotem zasiedzenia, zaś zapłata ceny została stwierdzona w zawartej później umowie sprzedaży w formie aktu notarialnego, jak również to, że PaństwoL.orazK.zobowiązali się płacić należności podatkowe za zakupione przez nich pierwotnie nieruchomości, w tym także i przedmiotową nieruchomość,
- z zeznań świadkaJ. B. (1)wynika, iż świadek uważała, że nieruchomość będąca przedmiotem zasiedzenia należy do PaństwaL.iS., co dowodzi przeświadczenia osób postronnych (sąsiadów), iż od samego początku właścicielami, a tym samym także i posiadaczami samoistnymi nieruchomości stanowiącej przedmiot
zasiedzenia byliZ.iM. L. (1)jak iK.iJ. S. (3)oraz ich poprzednicy i są nimi nadal ich następcy prawni,
- z zeznań uczestników postępowaniaI. L.,A. M.,S. S. (1)wynika, iż rodzicie uczestników postępowania nie zawarli żadnej umowy dzierżawy, użyczenia albo najmu z rodzicami uczestnikaA. S., ani też, że nigdy nie doszło między nimi do użyczenia przedmiotowej nieruchomości na zasadzie grzeczności przez rodziców uczestnikaA. S., jak również to że uczestnikS. S. (1)dowiedział się o tym, że sporna nieruchomość jest własnością rodzinyS.dopiero podczas oględzin dokonywanych przez Sąd w niniejszej sprawie,
- z zeznań uczestniczki postępowaniaK. S.wynika, żeK. S.kupując działkę była przeświadczona o tym, że jej nieruchomość graniczy bezpośrednio z działką PaństwaL., a o wyodrębnieniu przedmiotu zasiedzenia dowiedziała się dopiero w 2011 roku,
- przedmiot zasiedzenia był odgrodzony od dalszej części nieruchomości uczestnikaA. S.na wysokości w północnej części nieruchomości PaństwaL.iS., zaś ogrodzenie zostało usunięte dopiero wskutek inicjatywy uczestnikaA. S.w 2011 roku, a wcześniej takie ogrodzenie istniało i nie zostały podejmowane żadne inicjatywy ze stronyA. S.i jego poprzedników prawnych ku temu, żeby to ogrodzenie usunąć,
-  z zeznań uczestników postępowaniaI. L.,K. S.,S. S. (1),A. M., jak również świadkówK. M.,Z. S.,J. W.,J. B. (1),J. G.,J. O.wynika, iż zarówno PaństwoL., jak iS.korzystali z przedmiotu zasiedzenia, kosili na nim trawę, utwardzali go m.in. żużlem, popiołem, guzem czy szlaką, dojeżdżali nim do swoich nieruchomości, trzymali na nim kury, zaś PaństwoS.nie korzystali z przedmiotu zasiedzenia w sposób ciągły i stały, nie gospodarowali nim, jak również nie dbali o jego stan i wygląd, a także nie reagowali w żaden sposób na działania władcze PaństwaL.iS.na przedmiotowej nieruchomości, zaś do swojej nieruchomości oznaczonej nr(...)dojeżdżali inna drogą,
b)art. 233 k.p.c.polegające na nieuwzględnieniu okoliczności, że nieruchomość będąca własnością wnioskodawczyni nie ma od strony południowej dostępu do drogi publicznej (odulicy (...)), zaś jedyny dostęp do drogi publicznej znajduje się od strony wschodniej i biegnie przez przedmiotową nieruchomość, co wskazuje na fakt samoistnego posiadania przedmiotowej nieruchomości;
c)art. 233 k.p.c.polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego sprowadzającej się do uznania, iż nie można traktować za wyraz samoistnego posiadania przedmiotu zasiedzenia faktu ogrodzeniadziałek nr (...), a nadto, że fakt ten wskazuje na zakres własności rodzinyL.iS.z wyłączeniem przedmiotu zasiedzenia;
d)art. 172 k.c.w zw. zart. XLIprzepisów wprowadzającychk.c.poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że:
-  małżonkowieZ. L.iM. L. (1)orazJ. S. (1)iK. S.nie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zasiedzenie przez wymagany okres czasu,
-  warunkiem koniecznym w przypadku uwzględnienia wniosku było zgłoszenie wniosku o geodezyjne wydzielenie jako odrębnej działki części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu(...)K.numerem(...), a tym samym, że wyżej wymienieni nie nabyli przez zasiedzenie własności nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania w określonym we wniosku terminie;
e)art. 336w zw.art. 339 k.c.poprzez ich niezastosowanie i nieuznanie, że małżonkowieZ.iM. L. (1)i ich poprzednicy prawni, jak również małżonkowieJ.iK. S., jak ich poprzednicy prawni posiadali samoistnie nieruchomość będącą przedmiotem zasiedzenia począwszy od 3 lutego 1955 roku, aż do upływu przewidzianego prawem terminu, w którym nabyli własność tejże nieruchomości przez zasiedzenie, a nawet i przez czas znacznie dłuższy;
f)art. 338 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że korzystanie z przedmiotu zasiedzenia przezZ. L.iM.L.orazJ. S. (1)iK. S.było dzierżeniem w rozumieniu tego przepisu, czyli władaniem za uczestnikaA. S.i jego rodziców, które nie jest posiadaniem samoistnym i dlatego nie może skutkować stwierdzeniem zasiedzenia.
W oparciu o powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i stwierdzenie, że małżonkowieZ. L.iM. L. (1)oraz małżonkowieJ. S. (1)iK. S.nabyli w dniu 1 stycznia 1985 roku na prawach wspólności ustawowej przez zasiedzenie po ½ udziału we współwłasności części nieruchomości położonej we wsiK., gminaM., województwo(...)stanowiącej część oznaczonej na mapie do celów projektowych z dnia 21 marca 2012 rokudziałki nr (...)(wcześniej nr(...)), położoną pomiędzydziałkami nr (...)(wcześniej(...)) i nr(...)(wcześniej nr(...)), o długości od strony wschodniej równej długości sąsiadującejdziałki nr (...), o długości od strony zachodniej równej długościdziałki nr (...), od południa graniczącą zulicą (...).
W przypadku uznania, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy,I. L.wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację uczestnikA. S.wniósł o oddalenie apelacji oraz o obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należało odnieść się do zarzutów uchybienia przepisom prawa procesowego, ponieważ tylko właściwie oceniony materiał procesowy mógł posłużyć do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych, a w rezultacie do poprawnego zastosowania norm prawa materialnego.
Z analizy pierwszej grupy zarzutów wynika, że skarżąca wytknęła Sądowi pierwszej instancji, iż ten z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.nie poczynił szeregu istotnych ustaleń faktycznych. W tym miejscu godzi się poczynić uwagę, że kwalifikacja prawna władztwa nad spornym fragmentem gruntu jako dzierżenia nie jest ustaleniem faktycznym, lecz zastosowaniem normy prawa materialnego, tj.art. 338 k.c., do którego to zagadnienia Sąd odwoławczy odniósł się w dalszej części uzasadnienia.
Wypada zauważyć, że prawidłowe postawienie omawianego zarzutu wymaga nie tylko wskazania konkretnych dowodów przeprowadzonych w sprawie, ale także podania,w czym skarżący upatruje wadliwość ich oceny i jej wpływ na ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia(zob.: wyrok SN z 15 kwietnia 2004 r., IV CK 274/03, MoP 2004, nr 10, s.439, wyrok SN z 16 lutego 2005 r., IV CK 526/04, LexPolonica nr 1633068, wyrok SN z 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05, ,,Prawo Bankowe” 2006, nr 5, s. 12).
Należy więc zaznaczyć, że w materiale dowodowym nie było przekonujących podstaw do ustalenia, że na mocy zawartych w zwykłej formie pisemnej umów z dnia 3 lutego 1955 rokuM.iS. L.orazS.iS. K. (1)iK. S.zapłacili również za nieruchomość będącą przedmiotem zasiedzenia. Zdaniem Sądu odwoławczego zapatrywanie skarżącej jest niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego oraz zwyczajami obowiązującymi w obrocie nieruchomościami.
Trzeba zwrócić uwagę na brzmienie § 7 notarialnej umowy sprzedaży z dnia 26 lutego 1963 roku (k. 19), w którymK. S.orazM. L. (2)oświadczyły, że nabywane przez siebie działki gruntu

    mają już w swoim posiadaniu. W § 1, akapit 3., wspomnianego aktu notarialnego strony wskazały, że zgodnie z planem sporządzonym przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział(...)i(...)PowiatoweBiuro Geodezji i (...)wP.za nr L.dz.ewid.(...)nieruchomość nr(...)stanowiąca własnośćW.iM. O.po zaprojektowanym podziale składa się z trzech działek gruntu o nr.(...)(późniejszejdziałki nr (...)),(...)(aktualnie nr(...)) oraz(...)(obecnie nr(...)). Należy podkreślić, że plan L.dz.ewid.(...)obejmował projekt mapy ewidencyjnej, z której jasno wynika, że pomiędzydziałkami nr (...)przebiega wąska droga stanowiąca południową częśćdziałki nr (...). Sprzedający podali nadto, że należną cenę otrzymali od kupujących w lutym 1955 roku (k. 19). Należy więc zaznaczyć, że jeżeli kupujący oświadczyli, iżdziałki nr (...)mają już w swoim posiadaniu, a sprzedający podali, że należną cenę otrzymali od kupujących w lutym 1955 roku (k. 19), to logicznym jest stwierdzenie, że przedmiot zasiedzenia nie był objęty „dobrowolnymi umowami” z dnia 3 lutego 1955 roku. Wypada zauważyć, że granicedziałek nr (...)były wyraźnie zaznaczone na wyżej wymienionej mapie i nie rozciągały się na przebiegający pomiędzy nimi wąski przesmyk stanowiący częśćdziałki nr (...). Wobec tego niezrozumiałym jest, dlaczego na mocy umów z dnia 3 lutego 1955 roku sporna część nieruchomości miałaby przypadać poprzednikom prawnym wnioskodawczyni oraz uczestnikówJ. S. (1),S. S. (1)iA. M.. Gdyby tak istotnie było,K. S.orazM. L. (2)z pewnością zwróciłyby uwagę na fakt, że na mocy notarialnej umowy sprzedaży z dnia 26 lutego 1963 roku część ich własności została uszczuplona o obszar stanowiący przedmiot niniejszego postępowania. Wszak w treści wspomnianego aktu notarialnego odwołano się do planu L.dz.ewid.(...), w którym były uwidocznione granice kupowanych działek, jak również ich powierzchnia. W konsekwencji kupujące wykazujące przeciętną dbałość o swoje interesu niewątpliwie wymogłyby na sprzedającym zwrot części uiszczonej ceny. Tymczasem nabywcy wspomnianych działek nie zawarli w umowie sprzedaży stosownej adnotacji o rzekomej zmianie granic, a więc należało przyjąć, że obszar działek obecnie oznaczonych nr.(...)nigdy nie obejmował południowej części działki aktualnie oznaczonej nr(...).
Powyższej konstatacji nie zmienia zobowiązanie się przezS.iM. L. (2)orazS.iS. K. (1)na podstawie umów zawartych w dniu 3 lutego 1955 roku do płacenia podatków od zakupionych przez nich nieruchomości. Z wymienionych czynności prawnych wynika jedynie zobowiązanie do płacenia, a nie rzeczywiste uiszczanie należności publicznoprawnych. Ponadto w umowach z dnia 3 lutego 1955 roku nie zostały skonkretyzowane granice nieruchomości, w związku z czym nie sposób jednoznacznie ustalić, że zobowiązanie do płacenia podatków miałoby się odnosić również do spornego fragmentudziałki nr (...). W ocenie Sądu Okręgowego nie można także stwierdzić, że brak wyraźnego zaprzeczenia przez uczestnikaA. S.okoliczności płacenia podatków przezS.iM. L. (2)orazS.iS. K. (1)może prowadzić do uznania tych faktów za przyznane. Zgodnie bowiem zart. 230 k.p.c.gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Uwzględniając stanowiskoA. S., polegające na konsekwentnym żądaniu oddalenia wnioskuI. L., nie sposób twierdzić, aby milcząco przyznał fakt płacenia podatków z nieruchomości stanowiącej aktualnie jego własność, tym bardziej że wnioskodawczyni na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawiła żadnych dokumentów.
Z omówionych przyczyn nie można wbrew zarzutowi apelującej dać wiary zeznaniomK. S., a w rezultacie ustalić, iż uczestniczka ta kupując działkę była przeświadczona o tym, że jej nieruchomość graniczy bezpośrednio z działką państwaL., zaś o wyodrębnieniu przedmiotu zasiedzenia dowiedziała się dopiero w 2011 roku. Przeczy temu treść notarialnej umowy sprzedaży z dnia 26 lutego 1963 roku, w której umieszczono wzmiankę o planie podziału geodezyjnego, nr L.dz.ewid.(...), w którym to uwidoczniono fakt wyodrębnienia spornego pasa gruntu od nieruchomości rodzinL.iS.. Bez wątpieniaK. S.jako strona umowy sprzedaży zapoznała się z rzeczywistym przebiegiem granic stanowiącej jej własność nieruchomości.
Odnosząc się następnie do grupy zarzutów, które kwestionują ocenę dowodów z zeznań uczestników postępowania oraz świadków, należy wskazać, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż zarówno państwoL., jak iS.korzystali z przedmiotu zasiedzenia, kosili na nim trawę, utwardzali go żużlem, popiołem, gruzem czy szlaką, dojeżdżali nim do swoich nieruchomości, trzymali na nim kury. Okoliczności te zostały przyznane przez uczestnikaA. S.(k. 263) oraz wynikają z zeznań świadkówJ. S. (2)(k. 158) orazM. P.(k. 209v.).
Nie sposób natomiast zgodzić się z apelującą, że na podstawie zeznań uczestników:I. L.,K. S.,S. S. (1),A. M., a ponadto świadków:J. B. (1),K. M.,Z. S.,J. W.,J. G.,J. O., można było ustalić, że sporną częścią nieruchomości gospodarowały rodzinyL.iS., natomiast członkowie rodzinyS.nie korzystali z przedmiotu zasiedzenia w sposób ciągły i stały, nie gospodarowali nim, nie dbali o jego stan i wygląd, a także nie reagowali w żaden sposób na działania władcze PaństwaL.iS.na przedmiotowej nieruchomości, zaś do swojej nieruchomości oznaczonej nr(...)dojeżdżali inną drogą.
Sąd Rejonowy lakonicznie wskazał, że każdy ze świadków zeznał o tym, co widział. Pogłębiając więc ocenę dowodów z zeznań wymienionych świadków, do czego Sąd drugiej instancji jest uprawniony zgodnie zart. 382 k.p.c., należało podkreślić, że prawdziwość przedmiotowych zeznań mogła zostać zweryfikowana w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału procesowego.
Co się tyczy zeznańJ. B. (1)(k. 161, 210v.), trzeba stwierdzić, że choć świadek jasno wskazał, iż nie widział na przedmiotowym pasie gruntu rodzinyS., to jednak nie można pominąć faktu, że świadekurodził się w (...)roku, natomiast w latach 1961 – 1972 uczęszczał do szkoły, co wiązało się z jego nieobecnością w domu. Ponadto w późniejszych latachJ. B. (1)pracowała zawodowo i była nieobecna w miejscu zamieszkania od godziny 7. do 16. Wobec tego spostrzeżeniaJ. B. (1)dotyczące zasiedzenia południowej częścidziałki nr (...)mają ograniczoną wiarygodność i samodzielnie nie mogą przesądzić o wyłącznym władaniu spornych gruntów przez poprzednich właścicielidziałek nr (...).
ZeznaniaK. M.(k. 121v., 208v.) podobnie cechują się limitowaną przydatnością w sprawie, gdyż sam świadek przyznał, że sprowadził się doK.dopiero w 1977 roku, a ponadto rzadko bywał na przedmiocie zasiedzenia.
ŚwiadekZ. S.(k. 121v. – 122, 209) z kolei stwierdziła, że nie wie, czy państwoS.korzystali z przedmiotu zasiedzenia. W ocenie Sądu tego rodzaju depozycje są za mało stanowcze, aby mogły przesądzić o wyłącznym posiadaniu spornego areału przez niegdysiejszych właścicielidziałek nr (...).
J. W.zeznała natomiast (k. 122, 209), że państwoS.dojeżdżali do swojej działki inną drogą oraz że nie widziała, aby korzystali ze spornej częścidziałki nr (...), w przeciwieństwie do państwaL.iS.. Wypada podkreślić, że fakt posiadania przez rodzinęS.innego dojazdu do stanowiących ich własność nieruchomości nie wyklucza korzystania z nich z przejazdu będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Ponadto należy zauważyć, żeJ. W.jest spokrewniona z wnioskodawczynią, co samo się nie wyklucza wiarygodności jej zeznań, lecz przemawia za ich krytyczną analizą z uwagi na możliwość przedstawiania przez świadka określonych faktów w korzystnym dla wnioskodawczyni świetle.
Jeśli chodzi o zeznaniaJ. G.(k. 161 – 162, 210 - 210v.), należy podkreślić, że nie można przypisać im pełnej mocy dowodowej na okoliczność ustalenia, kto władał południową częściądziałki nr (...), ponieważ świadek ten zeznał, że wK.mieszkał do 1982 roku, a w latach 1973 – 1977 uczęszczał do szkoły średniej, wyjeżdżał do szkoły rano i często wracał do domu w godzinach późniejszych. W ocenie Sądu drugiej instancji nie bez znaczenia jest fakt, żeJ. G.określiłaI. L.jako swoją koleżankę,a więc świadek, nawet nieświadomie, mógł zeznawać w sposób korzystny dla wnioskodawczyni, pomijając określone fakty lub eksponując pozostałe.
W rezultacie Sąd drugiej instancji uznał, że pozbawione są wiarygodności w omawianym zakresie zeznaniaI. L.(k. 120v. – 121 w zw. z k. 262v.),K. S.(k. 207v. – 208),S. S. (1)(k. 263 - 263v.) orazA. M.(k. 263). Zdaniem Sądu odwoławczego wymienieni uczestnicy mieli interes w korzystnym przedstawieniu stanu faktycznego i nie można było poczynić stanowczych ustaleń faktycznych wyłącznie w oparciu o ich zeznania, a jednocześnie nie korespondowały one z wiarygodnym materiałem dowodowym zebranym w sprawie.
Należy podkreślić, że niezależnie od omówionych wyżej mankamentów, wiarygodność i moc dowodową powyższych środków dowodowych podważają także zeznania świadków: 90 - letniegoP. R.(k. 211 – 211v.) oraz 79 -letniegoJ. O.(k. 160, 210). Przekazane przez tych świadków informacje zasługują na wiarę, zważywszy na wiek wymienionych oraz brak relacji natury rodzinnej lub koleżeńskiej z uczestnikami postępowania.
Wypada zaznaczyć, żeP. R.jako prezes Kółka Rolniczego znałM. S.- ojcaA. S., któremu pomagał w pracy. Świadek zeznał, że na jego polecenie przez przedmiot zasiedzenia dojeżdżały na działkę rodzinyS.traktory z kółka rolniczego. Wypada zauważyć, że okoliczność przejeżdżania przez sporny pas gruntu ciągnika, który mógł należeć do kółka rolniczego potwierdził uczestnikS. S. (1). Uczestnik ten zeznał także, że widział przejeżdżającego tamtędy bryczką ojcaA. S..
Okoliczność korzystania z drogi przebiegającej pomiędzydziałkami nr (...)przez pracowników zatrudnianych przezM. S.potwierdził także w swoich zeznaniachJ. O.. Świadek ten nadmienił, że przez sporny areał przejeżdżali takżeW. O.oraz ojciecA. S.. NadtoJ. O.podał, że na zlecenieJ. S. (2)wycinał chwasty na południowej częścidziałki nr (...). Zeznania świadka nie były kwestionowane przez wnioskodawczynię, a także skarżąca powoływała się na nie w apelacji.
Z przytoczonych względów należało uznać, że Sąd Rejonowy trafnie ustalił, iż z przedmiotu wniosku korzystali zarówno uczestnikA. S., jak i jego rodzice oraz osoby wykonujące na ich zlecenie prace nadziałce numer (...).
Odnosząc się do zarzutu, zgodnie z którym rodzice uczestników postępowania nie zawarli żadnej umowy dzierżawy, użyczenia albo najmu z rodzicami uczestnikaA. S., ani też, że nigdy nie doszło między nimi do użyczenia przedmiotowej nieruchomości na zasadzie grzeczności przez rodziców uczestnikaA. S., należy wskazać, iż wymienione okoliczności w zasadzie są bezsporne. SamA. S.stwierdził, że jego ojciec nigdy nie zawierał z właścicielami działek numer 239 i 240 umów użyczenia, najmu czy dzierżawy, natomiast uznał, że państwoL.iS.korzystali z drogi na zasadzie użyczenia grzecznościowego. W ocenie Sądu kwalifikacja prawna sposobu korzystania przez wnioskodawczynię i jej najbliższych sąsiadów ze spornego fragmentu nieruchomości stanowi domenę prawa materialnego i dlatego zostanie omówiona w dalszej części uzasadnienia. Fakt, że uczestnikS. S. (1)dowiedział się o tym, że sporna nieruchomość jest własnością rodzinyS.dopiero podczas oględzin dokonywanych przez Sąd w niniejszej sprawie nie ma znaczenia z punktu widzenia zastosowania właściwych norm prawa materialnego. Istotną rolę odgrywają konkretne zachowania uczestników względem nieruchomości, a nie ich nieświadomość co do jej rzeczywistego stanu prawnego.
Nawiązując do zarzutów dotyczących odgrodzenia spornego gruntu od dalszej części nieruchomości uczestnikaA. S., należy podnieść, że okoliczność ta jest bezsporna pomiędzy uczestnikami, w związku z czym będzie ona poddana analizie w ramach omówienia zarzutu uchybienia prawa materialnego.
Podobnie należało zakwalifikować zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędną ocenę materiału dowodowego odnośnie ogrodzeniadziałek nr (...). Fakt wzniesienia ogrodzeń przez rodzinyS.iL.nie budził sporu między zainteresowanymi, toteż okoliczność tę należało uznać za ustaloną, a więc należało omówić ów zarzut na płaszczyźnie prawa materialnego.
W zakresie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez nieuwzględnienie faktu, że nieruchomość będąca własnością wnioskodawczyni nie ma od strony południowej dostępu do drogi publicznej, należy podnieść, że czynienie ustaleń w tym kierunku jest bezprzedmiotowe w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Omawiana okoliczność miałaby znaczenie w postępowaniu o ustanowienie drogi koniecznej, w którym jedną z przesłanek ustanowienia wspomnianego ograniczonegoprawa rzeczowegojest brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy podzielił prawidłowe ustalenia Sądu Rejonowego, uznając je za własne.
Przechodząc do zarzutów uchybienia przepisom prawa materialnego, Sąd Okręgowy postanowił omówić łącznie zarzuty naruszeniaart. 172 k.c.w zw. zart. XLIprzepisów wprowadzającychk.c.,art. 336w zw. zart. 339 k.c.,art. 338 k.c., ponieważ wszystkie dotyczą wadliwego przyjęcia przez Sąd braku samoistności posiadania po stronie rodzinL.iS.spornego fragmentu gruntu.
Mając na uwadze treść zgromadzonego materiału dowodowego należało przyznać rację Sądowi Rejonowemu, że władztwo sprawowane nad częściądziałki nr (...)przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni orazJ. S. (1),S. S. (1)iA. M.nie miało charakteru samoistnego posiadania, natomiast nie można zgodzić się z Sądem, że było to dzierżenie w rozumieniuart. 338 k.c.
Należy wskazać, że istotą samoistności posiadania jest zgodnie zart. 336 k.c.faktyczne władanie rzeczą jak właściciel. Tymczasem dotychczasowi właścicieledziałki nr (...), tj.S.iM. L. (2),Z.iM. L. (1), a następnieM. L. (2), jak również niegdysiejsi właścicieledziałki nr (...)–S.iS. K. (2)orazK. S., zaś obecnieJ. S. (1),S. S. (1)iA. M.bez wątpieniatraktowali przedmiot zasiedzenia przede wszystkim jako drogę dojazdowądo swoich nieruchomości. Wymienieni utwardzali również południową częśćdziałki nr (...), gdyż było to niezbędne do utrzymania drogi w odpowiednim stanie. Podnoszony przez apelującą fakt braku odpowiedniego dostępu do drogi publicznej nie może przesądzać o samoistności posiadania spornej części nieruchomości, ponieważ nie zmienia to okoliczności korzystania z tegoż gruntu jedynie w celach dojazdowych.
Podobnie trzymanie przez rodzinęS.kur na części przedmiotowego gruntu i odgrodzenie północnego fragmentu przedmiotu zasiedzenia od pozostałej częścidziałki nr (...)nie stanowi o posiadaniu jak właściciel spornego areału przez wymienionych uczestników. Ze zgromadzonego materiału procesowego wynika, że postawienie ogrodzenia było podyktowane zabezpieczeniem pozostałego fragmentudziałki nr (...)przed zanieczyszczeniem go przez kury. Poza tym, jak zeznałaJ. B. (1)(k. 161), ogrodzenie było zbudowane z siatki, a więc należało uznać, że miało charakter prowizoryczny.
Za wykluczeniem samoistności posiadania przemawia także okoliczność korzystaniaz południowej częścidziałki nr (...)w okresie wskazywanym we wniosku, jako czas biegu terminu zasiedzenia, przezW. O., a następnie przezM. S.oraz zatrudnionych przez niego pracowników.
Zdaniem Sądu odwoławczego o braku właścicielskiego stosunku do przedmiotu zasiedzenia po stronie rodzinyL.orazS.świadczy także bezkonfliktowe usunięcie ogrodzenia ze spornej działki na żądanieA. S.w 2011 roku. Okoliczność, że takie ogrodzenie istniało i nie zostały podejmowane żadne inicjatywy ze stronyA. S.i jego poprzedników prawnych ku temu, żeby to ogrodzenie usunąć, nie znajduje oparcia w materiale dowodowym, z którego logicznie wynika, że ogrodzenie miało zabezpieczać resztędziałki nr (...)przed kurami, a więc nie było potrzeb jego usuwania, a ponadto rodzinaS.mogła korzystać również z innej drogi dojazdowej do swojej nieruchomości.
Przeciwko powyższym rozważaniom nie przemawia fakt, żeJ. B. (2)uważała, iż właścicielami południowej częścidziałki nr (...)są rodzinyL.iS.. Do przyjęcia samoistności posiadania nie wystarczą spostrzeżenia jednego lub nawet kilku świadków, jeśli przeciwko stawianym przez nich tezom przemawia pozostały zgromadzony w sprawie materiał procesowy.
Trzeba także stwierdzić, że postawienie przez rodzinyL.iS.ogrodzeń okalającychdziałki nr (...)samo w sobie nie może przesądzić o samoistności posiadania przedmiotu zasiedzenia. W ocenie Sądu Okręgowego świadczy to o chęci odgrodzenia się od drogi dojazdowej, natomiast nie odnosi się zupełnie do wykonywania uprawnień właścicielskich względem częścidziałki nr (...).
Z przedstawionych względów należało stwierdzić, że zebrany materiał procesowy obalił wynikające zart. 339 k.c.domniemanie samoistności posiadania omawianego gruntu przez rodzinyL.iS..
W konsekwencji należało ustosunkować się do przyjętej przez Sąd Rejonowy kwalifikacji władztwa dotychczasowych właścicielidziałek nr (...)nad spornym fragmentem gruntu.
Należy podkreślić, że dzierżycielem jest osoba, która „faktycznie włada” rzeczą „za kogo innego”, w przeciwieństwie od posiadacza, który włada rzeczą „dla siebie”. Dzierżenie jest najczęściej następstwem określonego stosunku prawnego łączącego posiadacza i dzierżyciela rzeczy. Sięgając do szerokiego kręgu potencjalnych stosunków prawnych można tu wskazać przykłady dzierżenia rzeczy przez przedstawiciela (ustawowego lub pełnomocnika), przez ustanowionego zarządcę, przez pracownika, zleceniobiorcę, przechowawcę, przewoźnika, spedytora itp.(zob. E. Gniewek, Komentarz do art. 338 k.c., Lex/el.).
W niniejszej sprawie rodzinyS.orazL.wykonywali swe władztwo nad spornym przejazdem we własnym interesie, nie korzystali z przedmiotowych gruntów za kogoś innego. Dlatego też nie można było uznać, że wymienieni byli dzierżycielami, co świadczy o naruszeniu przez Sąd Rejonowyart. 338 k.c.
W ocenie Sądu Okręgowego właścicieledziałek nr (...)posiadali natomiast przedmiot niniejszego postępowania w zakresie odpowiadającym wyłącznie treści służebności drogowej.
Jak zostało to powyżej omówione, rodzinyL.iS.wykorzystywały południową częśćdziałki nr (...)jako dojazd do własnych nieruchomości, uzasadniając to brakiem odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Bez wątpienia tego rodzaju czynności faktyczne odpowiadają treści służebności, o której mowa wart. 285 § 1 k.c., ponieważ poprzednicy prawni wnioskodawczyni i jej sąsiadów korzystać w oznaczonym zakresie z cudzej nieruchomości, do czego nie mieli tytułu prawnego.
Zgodnie zart. 352 k.c., kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności, a do posiadania służebności przepisy o posiadaniu rzeczy stosuje się tylko odpowiednio. Przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność, natomiast władanie w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się, zgodnie zart. 336 k.c., jako posiadanie zależne. W myśl bowiemart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawcalub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
Należy zatem podkreślić, że zarówno rodzinyL.jak iS.począwszy od 1955 roku aż do dnia dzisiejszego korzystając z przedmiotowego gruntu wyłącznie w celach dojazdu korzystali z tego gruntu jako posiadacze zależni, co wyklucza po ich stronie przyjęcie samoistności posiadania. Tak więc nie było podstaw do zastosowaniaart. 172 k.c.w zw. zart. XLIprzepisów wprowadzającychk.c.i stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości opisanej we wniosku. Nie było więc potrzeby rozważania kwestii upływu wystarczającej ilości czasu jako kolejnej przesłanki stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie.
Na marginesie trzeba zaakcentować, że z przepisówk.c.nie wynika, ażeby warunkiem koniecznym w przypadku uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie było geodezyjne wydzielenie jako odrębnej działki zasiadywanej nieruchomości. Wypada jednak zauważyć, że z samej istoty postępowania wynika konieczność sprecyzowania granic przedmiotowej nieruchomości, tak, ażeby móc ją w przyszłości ujawnić w księdze wieczystej. Odnosząc się do podniesionego w apelacji zarzutu, trzeba przyznać rację skarżącej, że przedstawiony przez nią projekt podziału geodezyjnego stanowił konkretyzację spornego gruntu. W razie wątpliwości co do jego zgodności z prawem, Sąd Rejonowy mógł przeprowadzić dowód z opinii biegłego geodety, choć zważywszy na brak spełnienia przesłanek zart. 172 k.c., byłoby to niecelowe w niniejszym postępowaniu.
Należy dodać, że Sąd drugiej instancji nie mógł z urzędu badać istnienia podstaw do stwierdzenia nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie, gdyż nie pozwalało na to stanowisko procesowe wnioskodawczyni, która domagała się stwierdzenia nabycia własności spornego gruntu przez zasiedzenie. Sąd był związany granicami przedmiotowego wniosku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.