Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 303/15
Data wyroku: 2015-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska, Elżbieta Gawda, Elżbieta Czaja
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 303/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Gawda (spr.)

Sędziowie:

SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska
SA Elżbieta Czaja

Protokolant: stażysta Kinga Panasiuk-Garbacz

po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. w Lublinie
sprawyK. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyK. N.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 26 stycznia 2015 r.    sygn. akt VIII U 1017/13

oddala apelację.
III AUa 303/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcyK. N.od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.odmawiającej prawa do emerytury.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniachi rozważaniach prawnych:
WnioskodawcaK. N.,urodzony (...), złożył w dniu 26 marca 2013 r. do pozwanego organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do emerytury.
Sąd ustalił, że wnioskodawca w okresie od 1968r., zamieszkując z rodzicami w miejscowościZ., uczęszczał do(...) Szkoły Rolniczej, dojeżdżając do niej 6 kilometrów. Zajęcia zaczynały się od 8.00 rano i trwały 4-5 godzin, zaś odrabianie lekcji - ok. 1,5 godziny dziennie. W tym okresie skarżący w miarę możliwości pomagał rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym i pracował przy obrządku zwierząt, latem w czasie żniw, wiosną przy bronowaniu, jesienią przy kopaniu ziemniaków. Rodzice mieli 20 ha ziemi, z czego uprawiali 7 ha. Pracaw zimie zajmowała wnioskodawcy 3-4 godziny dziennie, latem niekiedy dłużej.W okresie od 17.02.1975 r. do 17.12.1975 r., wnioskodawca odbywał służbę wojskową a od 02.03.1976 r. pomagał rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym.
W okresie od 03.03.1976 r. do 15.04.1983 r. skarżący pracował w(...)wS.na stanowisku kierowcy ciągnika, w pełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywał prace polowe u rolników, które trwały od marca do listopada każdego roku. W sezonie zimowym wykonywał usługi transportowe dla rolnikówi firm budowlanych ,wożąc cegłę, żwir, piasek. Średnio 1-2 miesiące każdej zimy wykonywał remonty maszyn rolniczych. Następnie w okresie od miesiąca kwietnia 1983 r. (brak dokładnych ustaleń co do początkowej daty, gdyż do 15.04.1983r. pracował jeszcze w(...)wS., zaś akta osobowe wnioskodawcy nie istnieją) pracował w(...), nie mając zawartej umowy o pracę, zaś od dnia 30.06.1983 r. był członkiem tej spółdzielni , brał udział w podziale zysku, wynagradzany był według stawki godzinowej. Nie miał stałych godzin pracya wykonywał obowiązki kierowcy ciągnika.
Powyższych ustaleń Sąd dokonał częściowo na podstawie zeznań wnioskodawcy i zeznań świadków oraz w oparciu o dokumentację pracownicząz okresu zatrudnienia w(...)wS.i karty ewidencji pracy i dochodów z okresu pracy w(...)wS..
Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom świadkówS. F.iJ. J.oraz wnioskodawcy w zakresie, w jakim podali, że wnioskodawca stale pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Szczególnie nie są wiarygodne w tym zakresie zeznania świadków, którzy na rozprawie nie potrafili podać nawet w przybliżeniu okresów, kiedy wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, powołując się na swój podeszły wiek bądź wprost, że nie pamiętają tego okresu. Tymczasem składając zeznania, na te same okoliczności, znajdujące się w aktach organu rentowego podali bardzo dokładnie daty – ze wskazaniem (od – do) jakiego dnia i miesiąca danego roku miał wnioskodawca wykonywać pracęw gospodarstwie.
Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawcy, we fragmencie, w którym zeznał, że praca w gospodarstwie rolnym w spornych okresach miała charakter stały i była wykonywana co najmniej 4 godziny dziennie. Wnioskodawca sam wskazał, iżw okresie zimowym praca ta zajmowała mu 3-4 godzimy dziennie. Ponadto uczęszczając do oddalonej o 6 km szkoły i odrabiając lekcje ok. 1,5 godziny dziennie, nie jest wiarygodne aby jednocześnie stale wykonywał codziennie pracew gospodarstwie rolnym przez co najmniej 4 godziny.Zeznania pozostałych świadków oraz pozostałe zeznania wnioskodawcy, jako spójne, logiczne i zbieżne ze sobą Sąd uznał za wiarygodne.
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania, przywołując przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j.: Dz. U. z 2013 roku, poz. 1440, ze zm.) orazrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43, ze zm.).
W świetle art. 184 cyt. ustawy prawo do emerytury nabywają ubezpieczeni po osiągnięciu wieku przewidzianego m. in. w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 roku) spełnili enumeratywnie określone przesłanki:
- posiadają okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat- dla mężczyzn,
- legitymują się okresem składkowym i nieskładkowym, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa – art. 184 ust. 2 cyt. ustawy.
W świetle § 2 cyt. rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń w wysokości i na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy,w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Stosownie zaś do treści § 3 i 4 cyt. rozporządzenia, możliwość przejścia na emeryturę przysługuje mężczyźnie, który osiągnął 60 lat życia i udowodnił 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wymienionej w wykazie A rozporządzenia.
Zgodnie z treścią 10ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustaleniu prawa do emerytury oraz przy obliczeniu jej wysokości uwzględnia się również traktując je,z zastrzeżeniemart. 56, jako składkowe okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki oraz przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5 – 7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawca nie wykazał aby w spornych okresach tj. od 26.10.1968 r. do 18.12.1975 r. i od 18.12.1975 r. do 02.03.1976 r. i od 01.09.1993 r. do 03.04.1994 r. pracował stale w gospodarstwie rolnym rodzicóww wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Nie jest też sporne w sprawie, że za okres 01.09.1993 r. do 03.04.1994 r nie były opłacane, mimo takiego obowiązku, składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Z tych względów, w ocenie Sądu Okręgowego, wnioskodawca nie udowodnił 25 letniego stażu, wymaganego do przyznania mu żądanego świadczenia.
Sąd Okręgowy zważył nadto, że wnioskodawca nie wykazał aby stalei w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach przez okres co najmniej 15 lat. Nie jest sporne, że wykonując pracę zarówno w(...), jakw(...)wS., wnioskodawca nie wykonywał codziennie, w pełnym wymiarze czasu pracy czynności kierowcy ciągnika. Nie można jednak zaliczyć do pracyw warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w(...)wS., z uwagi na fakt, iż wnioskodawca pracował tam jako członek spółdzielni, nie mając zawartej umowy o pracę. Sąd Okręgowy odwołał się do ugruntowanego orzecznictwo Sądu Najwyższego, w świetle którego praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, o których mowa wart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.01.2005 r. , I UK 142/04). Pozostały zaś okres pracy, tj. w(...)wS.(niewiele ponad 7 lat) nie wystarcza do nabycia uprawnień do emerytury.
Z tych względów i na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.
Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca zaskarżając wyrokw całości i zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nie zaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w(...)wS.oraz w(...)wS.oraz braku zaliczenia do stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.
Wskazując na powyższy zarzut apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie prawa do emerytury ewentualnie o uchylenie wyrokui przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Wnioskodawca podnosił, że w spornych okresach był zatrudniony na stanowisku traktorzysty i wykonywał tę pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, przez 8 godzin dziennie. Sąd nie odniósł się do wystawionego przez pracodawcę świadectwa pracy w warunkach szczególnych.
Nadto wnioskodawca wykonywał wszystkie zlecone przez rodziców pracew gospodarstwie rolnym a Sąd nie wziął tych okoliczności pod uwagę jak również nie wziął pod uwagę rodzaju prowadzonej działalności rolniczej oraz gotowości wnioskodawcy do pracy.
Z tych względów skarżący uznawał apelację za uzasadnioną.
Opierając się na ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych poczynionych przez Sąd I instancji a dotyczących okresu zatrudnienia wnioskodawcy w(...)wS.Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie, przedstawiając logiczną argumentację prawną. Sąd Apelacyjny akceptuje zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy we wskazanym wyżej zakresie jak i rozważania prawne poczynione przez ten Sąd, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
Zarzuty apelacji, sprowadzające się do błędnych ustaleń Sądu Okręgowego nie są trafne. Sąd Okręgowy, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, prawidłowo ustalił, że wnioskodawca wykonywał pracę w(...)wS.w ramach stosunku członkostwa a nie na podstawie umowyo pracę, gdyż od dnia 30 czerwca 1983 r. był członkiem spółdzielni. Jego zatrudnienie nie było zatem związane ze stosunkiem pracy.
Istota zagadnienia sprowadzała się do oceny rodzaju i charakteru faktycznie wykonywanego zatrudnienia i taka ocena została przez Sąd Okręgowy dokonana.W świetle § 1 ust. cyt. rozporządzenia, jego przepisy stosuje się dopracownikówwykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami".
Do okresu prac w warunkach szczególnych nie można zatem zaliczyć okresu zatrudnienia w(...)wS., gdzie skarżący wykonywał pracę jako członek spółdzielni. Z dowodów zgromadzonych przez Sąd Okręgowy wynika, że został on przyjęty w poczet członków spółdzielni w dniu 30 czerwca 1983 r. i wykonywał pracę do dnia 31 sierpnia 1993 r. tj. przez okres 10 lat i 2 miesięcy. Tym samym sporny okres pracy w warunkach szczególnych obejmuje wykonywanie pracy w ramach członkostwa. Bez zaliczenia tego okresu wnioskodawca nie osiągnie wymaganych15 lat pracy w warunkach szczególnych. Zgodnie z treściąart. 138 Prawa spółdzielczegorolnicza spółdzielnia produkcyjna prowadzi wspólne gospodarstwo rolne oraz działalność na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych członków jak również może prowadzić inną działalność gospodarczą. Osoby wykonujące pracę w ramach członkostwa nie były pracownikami w rozumieniuart. 2 k.p.W świetleart. 155 § 1 prawa spółdzielczegozdolny do pracy członek spółdzielni ma prawoi obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni. Zatrudnienie związane jest zatem wyłącznie z członkostwem a nie ze stosunkiem pracy. Skarżący nie był pracownikiem i nie zmienia tej oceny fakt, iż przedstawił świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Wykonywał on pracę na rzecz spółdzielni w ramach prowadzonej przez nią działalności, zaś rodzaj i charakter zatrudnienia wynikał wyłącznie ze stosunku członkostwa a nie ze stosunku pracy. Ustalenia Sądu I instancji są w tym zakresie prawidłowe a ich ocena prawna jest trafna.
Sąd Apelacyjny podziela w pełni pogląd Sądu Najwyższego, w świetle którego praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, zaś ograniczenie prawa do wcześniejszej emerytury jedynie do wypadków świadczenia pracy w charakterze pracownika nie jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równego traktowania –art. 32 Konstytucji RP(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r. I UK 142/04 OSNP 2005/17/272).
Wyłączenie okresu wykonywania pracy w ramach członkostwa w(...)powoduje, że wnioskodawca nie osiągnie wymaganego 15-letniego okresu pracyw warunkach szczególnych i już tylko z tego powodu nie nabędzie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
Wobec nie spełnienia powyższej przesłanki Sąd Apelacyjny nie oceniał prawidłowości ustaleń Sądu Okręgowego w zakresie wymiaru łącznego stażu ubezpieczeniowego (w tym pracy w gospodarstwie rolnym rodziców) jak też charakteru pracy wykonywanej w(...)wS.. Ocena ta jest zbędna, gdyż bez spełnienia przesłanki co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych wnioskodawca nie nabyłby prawa do emerytury, mimo legitymowania się 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym.
W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok wydany przez Sąd Okręgowy jest trafnyi zgodny z obowiązującymi przepisami zatem apelacja wnioskodawcy jako bezzasadna podlega oddaleniu w trybieart. 385 k.p.c.