Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 288/15
Data wyroku: 2015-10-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mirosław Trzaska, Bogdan Łaszkiewicz, Barbara Puchalska

Sygn. akt II Ca 288/15

POSTANOWIENIE
Dnia 1 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Barbara Puchalska (spr.)

Sędziowie:

SSO Mirosław Trzaska
SSO Bogdan Łaszkiewicz

Protokolant:

st. sekr. sąd. Monika Gąsowska

po rozpoznaniu w dniu 1 października 2015 r. w Białymstoku
na rozprawie sprawy z wnioskuJ. Ł.
z udziałemS. N.,A. R.,A. J. (1)iJ. K.
o dział spadku, podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. akt II Ns 747/12
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie :

1

    w punkcie I podpunkt 3 w ten sposób, że wartość działki numer geodezyjny(...)ustalić na kwotę 111.839 złotych,

2

    w punkcie I podpunkt 4 w ten sposób, że wartość działki numer geodezyjny(...)ustalić na kwotę 123.177 złotych,

3
w punkcie IV podpunkt 1 w ten sposób, że łączną wartość przyznanychJ. Ł.nieruchomości określić na kwotę 176.371 złotych,

4
w punkcie IV podpunkt 3 w ten sposób, że wartość przyznanejA. R.nieruchomości określić na kwotę 58.645 złotych,

5
w punkcie VII w ten sposób , że zasądzone odJ. Ł.dopłaty i spłaty obniżyć do:

a
kwoty 14.653,39 /czternaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt trzy 39/100/ złotych na rzeczA. J. (1),

b
kwoty 39.350,46 /trzydzieści dziewięć tysięcy trzysta pięćdziesiąt 46/100/ złotych na rzeczJ. K.,

c
kwoty 12.185,82 /dwanaście tysięcy sto osiemdziesiąt pięć 82/100/ złotych na rzeczA. R.;

6
w punkcie XII w ten sposób, iż słowa: „w pozostałym zakresie przejąć je na rachunek Skarbu Państwa” zastąpić słowami: „odJ. K.kwotę 1.748, 86 złotych /jeden tysiąc siedemset czterdzieści osiem 86/100/” .

II
nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa /Sądu Okręgowego w Białymstoku/ tytułem brakujących wydatków:

a
odJ. Ł.kwotę 1.274,41 /jeden tysiąc dwieście siedemdziesiąt cztery 41/100/ złotych,

b
odA. J. (1)kwotę(...),11 /trzysta sześćdziesiąt cztery 11/100/ złotych,

c
odA. R.kwotę 819,26 /osiemset dziewiętnaście 26/100/ złotych,

d
odJ. K.kwotę 455,14 /czterysta pięćdziesiąt pięć 14/100/ złotych;

III
stwierdzić, iż zainteresowani ponoszą koszty postępowania odwoławczego związane ze swym udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniJ. Ł.wniosła o uzupełnienie postanowienia z dnia 14 marca 2006 roku, sygn. akt II Ns 43/05 Sądu Rejonowego w Białymstoku poprzez dokonanie podziału majątkuA. J. (2)iJ. J., działu spadku poJ. J.i zniesienia współwłasności, w zakresie nieruchomości położonych w obrębieK., jednostka ewidencyjnaZ., powiat(...), województwo(...)oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni 1,20 ha,(...)o powierzchni 0,52 ha,(...)o powierzchni 4,02 ha,(...)o powierzchni 4,05 ha,(...)o powierzchni 0,96 ha, dla których w Sądzie Rejonowym w Białymstoku prowadzona jestksięga wieczysta (...). Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagała się działu przedmiotowego majątku poprzez przyznanie na jej rzeczdziałki nr (...)i wydzielonej z nieruchomości nr(...)działki nr(...)Wnosiła o dokonanie sprzedaży w drodze licytacjidziałek nr (...).
Uczestnik postępowaniaA. J. (1)poparł wniosek co do zasady. Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagał się przyznania na swoją rzeczdziałki nr (...). Żądał dopłaty należnego mu udziału ponad wartość tej nieruchomości. Wnosił o dokonanie sprzedaży w drodze licytacjidziałek nr (...).
Uczestniczka postępowaniaS. N.poparła wniosek co do zasady. Oświadczyła, iż swój udział w dzielonym majątku przekazuje na rzecz córkiA. R.bez spłaty. Wnosiła o dokonanie sprzedaży w drodze licytacjidziałek nr (...).
UczestniczkaA. R.poparła wniosek co do zasady. Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania wniosła o przyznanie na jej rzecz wydzielonej z nieruchomości nr(...)działki nr(...). Domagała się dokonania sprzedaży w drodze licytacjidziałek nr (...).
Kurator dla nieznanej z miejsca pobytu uczestniczkiJ. K.pozostawił wniosek do uznania Sądu.

    Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku ustalił, że w skład majątku wspólnegoJ. J.iA. J. (2)wchodzą nieruchomości położone w obrębieK., jednostka ewidencyjnaZ., powiat(...), województwo(...)oznaczone numerami geodezyjnymi: 1)(...)o powierzchni 1,20 ha o wartości 20 605 zł, 2)(...)o powierzchni 0,52 ha o wartości 16 827 zł, 3)(...)o powierzchni 4,02 ha o wartości 158 696 zł, 4)(...)o powierzchni 4,05 ha o wartości 165 749 zł, 5)(...)o powierzchni 0,96 ha o wartości 42 373 zł - dla  których w Sądzie Rejonowym w Białymstoku prowadzona jestksięga wieczysta (...)(pkt I). Ustalił, że w skład spadku poJ. J.wchodzi udział w ½ części w majątku opisanym w punkcie I-szym postanowienia (pkt II). Ustalił, że obecnie współwłaścicielami nieruchomości opisanych w punkcie I-szym są: 1.J. Ł.z udziałem w 14/32 częściach, 2.A. J. (1)z udziałem w 4/32 częściach, 3.S. N.z udziałem w 4/32 częściach, 4.J. K.z udziałem w 5/32 częściach, 5.A. R.z udziałem w 5/32 częściach (pkt III).

Dokonał uzupełniającego podziału majątku wspólnegoJ. J.iA. J. (2), uzupełniającego działu spadku poJ. J.oraz zniesienia współwłasności nieruchomości szczegółowo opisanych w punkcie I-szym w ten sposób, że:
1. na wyłączną własność wnioskodawczyniJ. Ł.przyznał nieruchomość opisaną w punkcie I-szym podpunkt 4 oraz nieruchomość oznaczoną na projekcie podziału nieruchomości sporządzonym przez biegłego geodetęA. D.numerem(...)/1 o powierzchni 2,0136 ha o łącznej wartości 244 992 zł,
2. na wyłączną własność uczestnika postępowaniaA. J. (1)przyznał nieruchomość opisaną w punkcie I-szym podpunkt 2 postanowienia o wartości 16 827 zł,
3. na wyłączną własność uczestniczki postępowaniaA. R.przyznał nieruchomość oznaczoną na projekcie podziału nieruchomości sporządzonym przez biegłego geodetęA. D.numerem(...)/2 o powierzchni 2,0137 ha o wartości 79 453 zł – uznając projekt podziału nieruchomości sporządzony przez biegłego geodetęA. D.k.383 akt za integralną część postanowienia (pkt IV).
Zarządził sprzedaż stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnegonieruchomości opisanych w punkcie I-szym podpunkt 1 i 5 postanowienia (pkt V). Dokonał podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży, po odjęciu kosztów postępowania związanych ze sprzedażą na rzecz:J. Ł.w 14/32 częściach,A. J. (1)w 4/32 częściach,J. K.w 5/32 częściach,A. R.w 9/32 częściach (pkt VI). Zasądził od wnioskodawczyniJ. Ł.tytułem dopłaty i spłaty na rzecz uczestników postępowania:A. J. (1)kwoty 25 832,00 zł,J. K.kwoty 53 323,75 zł,A. R.kwoty 16 529,75 zł płatnych w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami w wysokości 13 % w stosunku rocznym na  wypadek opóźnienia w terminie płatności (pkt VII). Oddalił wniosek w pozostałym zakresie (pkt VIII). Wydatki w sprawie ustalił na kwotę 9 142,86 zł i uznać za uiszczone do kwoty 5800 zł (pkt IX). Przyznał kuratorowiE. Z.wynagrodzenie w kwocie 300 zł (pkt X). Zasądził odA. R.na rzeczJ. Ł.kwotę 1954 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych (pkt XI). Nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa tytułem nie uiszczonych kosztów postępowania odA. R.kwotę 694 zł, odA. J. (1)kwotę 899,10 zł, w pozostałym zakresie przejąć je na rachunek Skarbu Państwa (pkt XII) i stwierdził, że zainteresowani ponoszą we własnym zakresie koszty postępowania związane z udziałem w sprawie (pkt XIII).
Jak wynikało z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji,A. J. (2)iJ. J.zawarli związek małżeński w dniu 25 lutego 1930 roku.J. J.zmarł w dniu 18 kwietnia 1989 roku. Sąd Rejonowy w Białymstoku prawomocnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 1989 roku stwierdził, że spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaA. J. (2)w udziale 4/16 częściach, córkaS. N.w 3/16 częściach, synA. J. (1)w 3/16 częściach, córkaJ. Ł.w 3/16 częściach, córkaJ. K.w 3/16 częściach.
Sąd Rejonowy w Białymstoku prawomocnym postanowieniem z dnia 14 marca 2006 roku, sygn. akt II Ns 43/05 ustalił, iż w skład majątku wspólnegoJ. J.iA. J. (2)wchodzi nieruchomość położona wB., obręb 2 –W., przyul. (...), oznaczonanumerem geodezyjnym (...)o pow. 0.5089 ha, zabudowana drewnianym domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, dla której w IX Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Białymstoku prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Ustalił, że w skład spadku poJ. J.wchodzi udział ½ części w powyższym majątku. Ustalił, że nieruchomość ta stanowi przedmiot współwłasnościS. N.,A. J. (1),J. K.iJ. Ł.w udziałach po ¼ części. Następnie Sąd dokonał podziału majątku wspólnegoA. J. (2)iJ. J., działu spadku poJ. J.oraz zniesienie współwłasności w zakresie ww. nieruchomości, dokonując wyrównania udziałów stosownymi spłatami.
Do majątku wspólnegoJ. J.iA. J. (2)wchodziły, nie zgłoszone w ramach postępowania o sygn. akt II Ns 43/05, nieruchomości położone w obrębieK., jednostka ewidencyjnaZ., powiat(...), województwo(...)oznaczone numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni 1,20 ha,(...)o powierzchni 0,52 ha,(...)o powierzchni 4,02 ha,(...)o powierzchni 4,05 ha,(...)o powierzchni 0,96 ha, dla których w Sądzie Rejonowym w Białymstoku prowadzona jestksięga wieczysta (...). Fakt nabycia wskazanych nieruchomości z mocy prawa, przez ww. małżonków, stwierdzały akty własności ziemi: akt własności ziemi z dnia 19 grudnia 1978 roku dot.działek nr (...), akt własności ziemi z dnia 18 lutego 1975 roku dot.działek nr (...)(wówczasdziałek nr (...)). Powyższe nieruchomości składają się z użytków o charakterze rolnym:działka nr (...)składa się z łąk trwałych i rowów;działka nr (...)z pastwisk stałych i lasów;działka nr (...)z gruntów ornych i gruntów zadrzewionych oraz zakrzewionych;działka nr (...)z gruntów ornych i lasów;działka nr (...)z lasów.
W skład spadku poJ. J.wchodził udział ½ części w powyższych nieruchomościach.
Sąd Rejonowy ustalił, że w toku niniejszego postępowania Sąd prawomocnym postanowieniem z dnia 9 maja 2013 roku, uzupełnił postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 29 grudnia 1989 roku, sygn. akt II Ns 2756/89, w ten sposób, że stwierdził, iż gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku poJ. J., zmarłym w dniu 18 kwietnia 1989 roku, na podstawie ustawy nabyli: żonaA. J. (2)w ¼ części, synA. J. (1)w ¼ części, córkaJ. Ł.w ¼ części, córkaS. N.w ¼ części.
A. J. (2)po śmierci męża - w powyższych nieruchomościach przypadał udział 20/32 części (16/32 części + 4/32 części = 20/32 części). W drodze aktu notarialnego umowy darowizny z dnia 18 sierpnia 1995 roku darowała ona: udział 10/32 części w przedmiotowych działkach na rzeczJ. Ł.; udział 5/32 części w przedmiotowych działkach na rzecz córkiJ. K.; udział 5/32 części w przedmiotowych nieruchomościach na rzecz wnuczkiA. N..
W konsekwencji, obecnie współwłaścicielamidziałek nr (...)są:J. Ł.z udziałem w 14/32 częściach (w 4/32 części nabytym ze spadkobrania po ojcu + 10/32 części darowanym jej przez matkę);A. J. (1)z udziałem w 4/32 częściach (nabytym na skutek spadkobrania po ojcu);S. N.z udziałem w 4/32 częściach (nabytym na skutek spadkobrania po ojcu);J. K.z udziałem w 5/32 częściach (darowanym jej przez matkę);A. R.z udziałem w 5/32 częściach (darowanym jej przez babcię). Wartość rynkowa przedmiotowych nieruchomości, prezentowała się następująco: wartośćdziałki nr (...)- 20 605 złotych; wartośćdziałki nr (...)- 16 827 złotych; wartośćdziałki nr (...)- 158 696 złotych; wartośćdziałki nr (...)-165 749 złotych; wartośćdziałki nr (...)- 42 373 złotych.
W toku niniejszego postępowania na wniosek zainteresowanychdziałka nr (...)została podzielona nadziałkę nr (...)o pow. 2,0136 ha, położoną od strony zachodniej idziałkę nr (...)o pow. 2,0137 ha, położoną od strony wschodniej. Wartość rynkowadziałki nr (...)to 79.243 złotych, adziałki nr (...)to 79.453 złotych.
Sąd Rejonowy zaznaczył, iż po ostatecznym sprecyzowaniu żądań przez aktywne strony postępowania, sposób uzupełniającego podziału majątku poA.iJ. J., uzupełniającego działu spadku poJ. J.oraz zniesienia współwłasnościdziałek nr (...), był bezsporny.
Biegły sądowy z zakresu geodezjiA. D.sporządził wstępny projekt podziałudziałek nr (...). Wnioskodawczyni w zastrzeżeniach do opinii wniosła o podzielenie nieruchomości nr(...)w inny sposób. Nie wyrażała zgody na podzieleniedziałki nr (...). Dokonania podziału nieruchomości nr(...)początkowo domagał sięA. J. (1). Na okoliczność sposobu działu tejże nieruchomości został przesłuchany na świadekC. Ł., został zabezpieczony dowód z zeznań uczestnika. Wnioskodawczyni przedłożyła szereg dowodów, mających przekonać Sąd, iż winna ona otrzymaćdziałkę nr (...)w całości. Uczestnik ostatecznie jednak nie domagał się przyznania mu części tej działki. UczestniczkaA. R.nie kwestionowała zaproponowanego przez wnioskodawczynię sposobu podziału nieruchomości nr(...).
Wysłuchany na rozprawie z dnia 18 listopada 2013 roku biegłyA. D.przyznał, iż możliwym jest podzieleniedziałki nr (...)wzdłuż. Na polecenie Sądu Rejonowego w opinii z dnia 3 lutego 2014 roku tenże biegły sporządził ostateczny sposób podziałudziałki nr (...), według propozycji zainteresowanych (zaprezentowanej na rozprawie z dnia 18 listopada 2013 roku). Przedmiotową nieruchomość podzielił na:działkę nr (...)o pow. 2,0136 ha, położoną od strony zachodniej idziałkę nr (...)o pow. 2,0137 ha, położoną od strony wschodniej. Strony nie kwestionowały opinii biegłego geodety. Została ona sporządzona w sposób logiczny i profesjonalny, w związku z czym w ocenie Sądu I instancji brak było podstaw, aby nie dokonać podziału w oparciu o projekt z k. 383.
Zgodnie z bezspornymi żądaniami stron Sąd Rejonowy przyznał: na rzecz wnioskodawczynidziałkę nr (...)i wydzieloną nieruchomość nr(...)/1; na rzecz uczestniczkiA. R.wydzielonądziałkę nr (...); a na rzecz uczestnikadziałkę nr (...).
Sąd I instancji zaznaczył, że aktywne w toku postępowania strony nie wyrażały zgody na przyznanie imdziałek nr (...); wnosiły o ich sprzedaż w drodze licytacji. Sąd Rejonowy nie widział zaś podstaw, aby nie uwzględnić tego żądania. Nie byłoby zasadnym, aby przyznać tę nieruchomości na rzecz nieznanej z miejsca pobytuJ. K.; jej wola w tym zakresie nie była znana. Wobec powyższego, Sąd zarządził sprzedażdziałek nr (...)stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego.
Sąd I instancji wskazał, iż wartość rynkową nieruchomości podlegających podziałowi ustalił biegły sądowy z zakresu szacowania nieruchomościW. H.w opinii z dnia 19 maja 2014 roku na następujące kwoty:działki nr (...)na kwotę 20.605 złotych;działki nr (...)na kwotę 16.827 złotych;działki nr (...)na kwotę 42.373 złotych;działki nr (...)na kwotę 79.243 złotych;działki nr (...)na kwotę 79.453 złotych;działki nr (...)na kwotę 165.749 złotych.
UczestniczkiA. R.iS. N.w zastrzeżeniach do powyższej opinii podniosły, że wartości nieruchomości nr(...)/1,(...)/2,(...)zostały zawyżone. Tak też wskazywała wnioskodawczyni. Strony te podniosły, iż rzeczoznawca przyjął niewłaściwie nieruchomości do porównania, a także nie uwzględnił wielu czynników, które winny ich zdaniem wpłynąć na wartość szacowanych terenów.
BiegłyW. H.wysłuchany na rozprawie z dnia 17 lipca 2014 roku podtrzymał sporządzoną opinię. Wskazał, iż jest ona aktualna. Biegły sądowy podał, iż wartośćdziałek nr (...)została określona w oparciu o nieruchomości porównawcze położone w gminieZ.. Korygowania wartości dokonywał w zakresie warunków dojazdów i lokalizacji. W ocenie Sądu rejonowego szczegółowo wyjaśnił, czym kierował się dobierając nieruchomości do porównania. Wypowiadał się na temat cech szacowanych działek.
Wnioskodawczyni złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Podała, że nieruchomości przyjęte do wyceny nie były podobne. Przyjęty zaś współczynnik korekcyjny nie był w stanie wskazać prawdziwej ceny nieruchomości. Podniosła ,że rzeczoznawca nie był w stanie wypowiedzieć się, co do położenia i infrastruktury działek przyjętych do porównania. Do wniosku tego dołączyły sięA. R.iS. N.. Uczestnik postępowania domagał się z kolei jego oddalenia.
Sąd Rejonowy wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu szacowania nieruchomości oddalił. Zaznaczył, iż biegłyW. H.w sposób logiczny i przekonujący odniósł się do stawianych jego opinii zarzutów. Wypowiadał się szczegółowo, co do przyjętych założeń jego wyceny. Dokonana przez niego wycena miała w ocenie Sądu I instancji charakter profesjonalny.
Wnioskodawczyni nadal podtrzymywała podniesione zarzuty do opinii, a także żądanie o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Podniosła, iż na podstawie przedmiotowej wyceny nie można stwierdzić, czy nieruchomości przyjęte do porównania są rzeczywiście podobne. Rzeczoznawca porównał w opinii porównał ze sobą działki, których różnice w powierzchni są znaczne. Zdaniem wnioskodawczyni, biegły nie sprawdzał, czy wzięte do porównania działki są podobne. UczestniczkiA. R.iS. N.poparły wniosek dowodowy wnioskodawczyni.
W ocenie Sądu Rejonowego powyższy wniosek podlegał oddaleniu. Sąd I instancji stwierdził, że twierdzenia wnioskodawczyni o przyjęciu przez biegłego nieprawidłowych nieruchomości do porównania miały charakter subiektywny.W. H.porównywał szacowane działki z innymi nieruchomościami w sposób nie budzący wątpliwości. Różnice w cechach i lokalizacji korygował stosownymi współczynnikami. Fakt, iż dokonana wycena jest niekorzystna dla wnioskodawczyni, czy też aktywnych w niniejszym postępowania uczestniczek, nie mogła zaś stanowić skutecznej podstawy do zakwestionowania opinii i uzasadniać dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
Mając to na względzie, Sąd Rejonowy nie widział podstaw, aby nie poczynić w oparciu o opinię biegłegoW. H.ustaleń. Przedmiotowa wycena była logiczna i fachowa. Podnoszone przez wnioskodawczynię, czy też aktywnie biorące w niniejszym postępowaniu udział uczestniczki, zarzuty – nie były wystarczające, aby uznać, iż oszacowanie dokonane przez biegłego było nieprawidłowe. Brak było bowiem podstaw, aby przyjąć, że biegły obrał niewłaściwie działki do porównania.
Przechodząc do kwestii rozliczeń między stronami postępowania Sąd I instancji wskazał, iż uczestnikaS. N.oświadczyła, że przekazuje na rzecz córkiA. R.swój udział – bez spłaty, zaś uczestniczka postępowaniaA. R.wyraziła zgodę na to przekazanie.
Sąd Rejonowy przy określaniu wysokości spłat i dopłat, uwzględnił wartość dzielonego majątku bez wartości nieruchomości nr(...)i(...); działki te bowiem podlegają zbyciu w drodze licytacji.
Łączna wartośćdziałek nr (...)wynosiła 341.272 złotych. Wobec tego Sąd I instancji przyjął, że:
- uczestnik, który posiada udział 4/32 części w dzielonym majątku, winien otrzymać majątek o wartości 42.659 złotych (341.272/32 = 10.664,75 zł.; 10.664,75 zł. x 4 = 42.659 zł.);
- wnioskodawczyni, która posiada udział 14/32 części w dzielonym majątku, winna otrzymać majątek o wartości 149.306,50 złotych (10.664,75 zł. x 14 = 149.306,50 zł.);
- uczestniczkaA. R., która posiadał udział 9/32 części w dzielonym majątku (5/32 części – jej własny udział; 4/32 części udział przekazany jej przez matkę), winna otrzymać majątek o wartości 95.982,75 złotych (10.664,75 zł. x 9 = 95.982,75 zł.);
- nieznana z miejsca pobytyJ. K., która posiada udział 5/32 części w dzielonym majątku, winna otrzymać majątek o wartości 53.323,75 złotych (10.664,75 zł. x 5 =53.323,75 zł.. Sąd Rejonowy przy tym zaznaczył, że uczestnik otrzymał majątek o wartości 16.827 złotych, wnioskodawczyni otrzymała majątek o wartości 244.992 złotych, zaś uczestniczkaA. R.otrzymała majątek o wartości 79.453 złotych.
Tym samym Sąd I instancji uznał, iż:
- uczestnik winien otrzymać dopłatę w kwocie 25.832 złotych (42.659 zł. - 16.827 zł. = 25.832 zł.);
- uczestniczkaJ. K.winna otrzymać spłatę w kwocie 53.323,75 złotych;
- uczestniczkaA. R.winna otrzymać dopłatę w kwocie 16.529,75 złotych (95.982,75 zł. - 79.453 zł. = 16.529,75 zł.);
- wnioskodawczyni winna dokonać spłat i dopłat na łączną kwotę 95.685,50 złotych (149.306,50 zł. - 244.992 zł. = - 95.685,50 zł.).
Wobec powyższego, Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawczyni tytułem dopłaty i spłaty na rzecz uczestników postępowania:A. J. (1)kwotę 25 832,00 złotych,J. K.kwotę 53 323,75 złotych,A. R.kwotę 16 529,75 złotych. Przedmiotowe sumy, Sąd I instancji zasądził jako płatne w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w terminie płatności.
Sąd Rejonowy odroczył termin uiszczenia spłat i dopłat, uwzględniając, iż łącznie od wnioskodawczyni została zasądzona duża kwota.J. Ł.mogłaby nie sprostować uiszczeniu tej sumy niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia, tym niemniej z uwagi na żądanie podziału fizycznego, winna była liczyć się ze spłatami lub dopłatami na rzecz uczestników postępowania i odpowiednio wcześniej zgromadzić środki na ten cel. Oszczędności mogła czynić w toku postępowania, które zainicjowała w dniu 6 lutego 2012 r.
Sąd I instancji ponadto postanowił, aby dokonać podziału sumy uzyskanej ze sprzedażydziałek nr (...), po odjęciu kosztów postępowania związanych ze sprzedażą, na rzecz:J. Ł.w 14/32 częściach,A. J. (1)w 4/32 częściach,J. K.w 5/32 częściach,A. R.w 9/32 częściach (4/32 części + 5/32 części). W tym stanie rzeczy, Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania postanowiono na mocyart. 520 § 1 i 2 k.p.c.orazart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając je w części tj. w punkcie I w zakresie wartości nieruchomości, opisanych w podpunkcie 3 i 4; w punkcie IV podpunkt 1 w zakresie wartości nieruchomości oraz w punktach VII i XII. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1
naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść postanowienia, a mianowicie:

a

art. 278 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez oparcie rozstrzygnięcia na opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości co do wartości nieruchomości oznaczonych numerami(...)/1,(...)/2 oraz(...)w sytuacji, gdy nie była ona kompletna, a nieruchomości przyjęte przez biegłego do wyceny nie są nieruchomościami podobnymi, a przyjęty czynnik korekcyjny nie jest w stanie wskazać rzeczywistej wartości nieruchomości, a biegły nie był w stanie wypowiedzieć się co do cech nieruchomości uznanych przez niego za podobne,

b

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez nie rozważenie przez Sąd w sposób wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszenie i przekroczenie wyznaczonych w tym przepisie granic swobody sędziowskiego osądu poprzez oparcie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie i uznanie za miarodajną wycenę nieruchomości o numerach(...)/1 i(...)dokonanej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomościW. H.podczas, gdy wartości tych nieruchomości zostały zawyżone; dowolne uznanie, że ustalenia dokonane przez biegłego są prawidłowe bez przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jednoznacznego kryterium oraz merytorycznych i rzeczowych argumentów mających w sposób przekonujący potwierdzać trafność dokonanej oceny i poprzestanie na przedstawieniu na stronie 9 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jedynie schematycznych, ogólnikowych sformułowań świadczących o rzetelności opinii biegłego,

c

art. 227 k.p.c.,art. 217 § 1 k.p.c..art. 278 § 1 k.p.c.iart. 290 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu szacowania nieruchomości celem dokonania ponownej wycenydziałek oznaczonych numerami (...)z uwagi na fakt, że wycena przedmiotowych działek dokonana przez mgr inż.W. H.jest niepełna nie można stwierdzić, czy nieruchomości przyjęte do porównania są podobne,

d
art. 520 § 2 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i rozdzielenie kosztów postępowania stosownie do wielkości udziałów w majątku wspólnym, w oderwaniu od rzeczywistego udziału uczestników w powstaniu tych kosztów, z pominięciem udziałuJ. K.w kosztach postępowania i ustalenie, że jedynym kosztem jaki powinna ponieść, jest koszt kuratora dla nieznacznego z miejsca pobytu uczestnika postępowania podczas, gdy powinna ona partycypować także w kosztach niniejszego postępowania, jak również nie uwzględnienie, iż wskutek działańA. J. (1), wbrew stanowisku pozostałych uczestników postępowania zaszła konieczność dokonania projektu podziału nieruchomości oznaczonej numerem(...), a następnie wyceny w 2 wariantach, w związku z czym to on powinien w całości pokrywać koszty opinii geodezyjnej dotyczącej podziału nieruchomości oznaczonej numerem 381 oraz wyceny podziału nieruchomości powstałych z podziału tej nieruchomości,

2
naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 150 ust. 2 w zw. zart. 151 ust. 1 i art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościamiw związku z§ 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego– poprzez ich niezastosowanie wskutek przyjęcia w ślad za biegłym sądowym z zakresu szacowania nieruchomości wartości wycenianych nieruchomości w sytuacji, gdy opinia ta została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów,

3

    sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie poprzez ustalenie wartości nieruchomości oznaczonych numerami(...)/1 oraz(...)w oparciu o wycenę przedstawioną w opinii biegłego mgr inż.W. H.podczas, gdy kwoty podane przez biegłego w opinii są zawyżone, biegły nie uwzględnił wielu czynników mających wpływ na wartość nieruchomości, a nieruchomości przyjęte do porównania nie są nieruchomościami podobnymi, na podstawie danych zawartych w opinii nie jest możliwa skuteczna weryfikacja prawidłowości wyliczenia wartości nieruchomości przez biegłego.

Wskazując na powyższe, apelująca wnosiła o:

1
zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez ustalenie rzeczywistej rynkowej wartości nieruchomości opisanych w punkcie I podpunkt 3 i 4 zaskarżonego postanowienia i zasądzenie stosownych spłat i dopłat w zależności od wartości nieruchomości, obciążenie kosztami postępowaniaJ. K., obciążenieA. J. (1)kosztami postępowania spowodowanymi jego działaniami, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

2
zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania odwoławczego.

Odpowiedź na apelację złożyła uczestniczka postępowaniaA. R., przychylając się do wniosków w niej zawartych.
Odpowiedź na apelację złożyła uczestniczka postępowaniaJ. K., wnosząc o jej oddalenie oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni okazała się zasadna w całości.
Sąd Odwoławczy nie podziela oceny Sądu I instancji w zakresie przyjęcia, iż opinia sporządzona przez biegłego sądowego z zakresu(...)została wykonana w sposób prawidłowy, pozwalający na jej podstawie poczynić ustalenia odnośnie wartości nieruchomości, jakie stanowiły przedmiot niniejszego postępowania. Nie sposób było ponadto zaaprobować rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego co do kosztów postępowania – w części dotyczącej przejęcia na rachunek Skarbu Państwa kosztów obciążających uczestniczkę postępowaniaJ. K.. Z powyższych względów zaskarżone orzeczenie podlegało zmianie.
W ocenie Sądu II instancji rację ma skarżąca, iż Sąd Rejonowy dokonując oceny opinii sporządzonej przez biegłego sądowegoW. H., dopuścił się przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej treściąart. 233 § 1 k.p.c.i w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjął, że wnioski biegłego są miarodajne do czynienia ustaleń odnośnie wartości nieruchomości oznaczonych numerami(...)i(...). Nie sposób bowiem, mając na względzie treść opinii, zaś przede wszystkim – wyjaśnienia złożone przez biegłego sądowego na rozprawie w dniu 17 lipca 2014 r., uznać przedmiotowy środek dowodowy za wiarygodny, pełny i sporządzony profesjonalnie. Podkreślenia wymaga, że biegły sądowy nie dokonał oględzin nieruchomości, które przyjął jako podobne do dokonania wyceny w zleconym mu zakresie. Nie był również w stanie w sposób jednoznaczny określić cech tychże nieruchomości, które wpływały na określenie ich wartości. Dotyczyło to w szczególności położenia nieruchomości – czy były one położone blisko zabudowań, czy też - podobnie jak działki podlegające wycenie - w pewnej od nich odległości, wręcz na kolonii. Ponadto, biegły nie był w stanie wypowiedzieć się co do tego, czy do nieruchomości tych dochodziły media (kanalizacja, wodociąg, sieć energetyczna), która ta okoliczność, jak sam wskazał, miała wpływ na wycenę gruntów. Uzasadnione okazało się stanowisko apelującej, która wskazywała na fakt, iż biegły sądowy przyjął do wyceny nieruchomości o powierzchni znacznie mniejszej, aniżeli powierzchniadziałek oznaczonych numerami (...)(podzielonej nadziałki nr (...)) i(...), ponadto położone w mniejszej odległości odB.(a zatem znajdujące się w lepszej lokalizacji) oraz posiadające lepszy, aniżeli nieruchomości wyceniane, dojazd (drogą asfaltową). Powyższe okoliczności, przy uwzględnieniu faktu, iż biegły sądowy nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący kwestii, jakie były przedmiotem zarzutów do opinii, sformułowanych przez wnioskodawczynię, jak również uczestniczki postępowaniaA. R.iS. N., prowadziły w ocenie Sądu Odwoławczego do powzięcia wątpliwości co do wiarygodności oraz miarodajności opinii sporządzonej przez biegłego sądowegoW. H..
Mając to na uwadze, Sąd II instancji uwzględnił wniosek apelującej i dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność oszacowania wartości działek oznaczonych numerami:(...),(...)/1 oraz(...)/2. Biegła sądowaK. C.w sporządzonej przez siebie opinii z dnia 25 czerwca 2015 r. określiła wartość w/w nieruchomości na następujące kwoty:działki nr (...)– na kwotę 123.177 złotych;działki nr (...)– na kwotę 53.194 złotych orazdziałki nr (...)– na kwotę 58.645 złotych (k. 561-588).
Zarzuty do przedmiotowej opinii wniósł uczestnik postępowaniaA. J. (1), wskazując na sprzeczność pomiędzy przyjętymi przez biegłą współczynnikami wag cech dla gruntów rolnych i leśnych, oraz powołując się na fakt, iż biegła przy dokonaniu porównania, pomięła grunty budowlane (k. 624-625). Biegła sądowa odnosząc się do zarzutów wskazała, iż rynki nieruchomości rolnych i leśnych nie są rynkami tożsamymi, a przyjęte cechy rynkowe i ich wagi nie muszą być identyczne.(...)wybrane do zbiorów nieruchomości podobnych oddzielnie rolnych, oddzielenie leśnych – nie są ze sobą porównywalne i nie jest zasadne porównywanie atrybutów poszczególnych zbiorów. Biegła zaznaczyła, iż skoro przedmiotem wyceny były działki rolne i leśne, to nie było uzasadnione uwzględnienie do porównania nieruchomości pod zabudowę, bowiem nie stanowią one w tym przypadku nieruchomości podobnych (k. 653-654).
W ocenie Sądu Okręgowego opinia sporządzona przez biegłąK. C., była w pełni wiarygodna i ostatecznie nie kwestionowana przez żadnego z zainteresowanych. Biegła sądowa dokonała oszacowania wartości nieruchomości w zleconym jej zakresie w sposób prawidłowy i w pełni wyczerpujący, zaś dokonany przez nią opis przyjętych do porównania nieruchomości podobnych, nie wzbudził zastrzeżeń zainteresowanych. Biegła w sposób jasny i bardzo dokładny wyjaśniła, z jakich przyczyn przyjęła do porównania takie, a nie inne nieruchomości, dokonując ich skrupulatnego opisu, przy uwzględnieniu wszystkich istotnych do dokonania wyceny cech. Biegła dokonała oględzin wszystkich nieruchomości podobnych i w sposób dokładny i wyczerpujący przedstawiła w opinii wnioski z tych oględzin. Wyczerpująco odniosła się także do zastrzeżeń uczestnika postępowaniaA. J. (1), wyjaśniając w sposób logiczny swoje stanowisko. Z tych względów Sąd II instancji stoi na stanowisku, iż opierając się na wnioskach sformułowanych przez biegłą, należało przyjąć wartość nieruchomości przez nią oszacowanych o numerach(...),(...)/1 oraz(...)/2 – zgodnie z opinią.
W związku z powyższym, Sąd Okręgowy zmodyfikował zaskarżone orzeczenie w punkcie I podpunkt 3 w ten sposób, iż wartośćdziałki nr (...)– ustalił na kwotę 111.839 złotych, zaś wartośćdziałki nr (...)– na kwotę 123.177 złotych (punkt I podpunkt 4). Wskazać trzeba, że przedmiotem podziału pomiędzy zainteresowanymi poprzez przyznanie przedmiotu działu jednemu z nich lub poprzez podział fizyczny w niniejszej sprawie były nieruchomości oznaczone numerami:(...),(...)oraz(...). Pozostałe działki podlegały sprzedaży w drodze licytacji. A zatem wartość majątku, stanowiącego przedmiot sprawy uwzględniany do ustalenia spłat i dopłat, opiewała ostatecznie na kwotę 251.843 złotych. Przy uwzględnieniu udziałów wszystkich zainteresowanych, Sąd Okręgowy uznał, iż przysługiwały im następujące kwoty:J. Ł.(która posiada udział 14/32) – kwota 110.181,33 złotych;A. J. (1)(który posiada udział 4/32) – kwota 31.480,39 złotych;A. R.(która skupiła w swoim ręku także udział swojej matki, i w sumie posiadała udział 9/32) – kwota 70.830,82 złotych, zaśJ. K.(która posiadała udział 5/32) – kwota 39.350,46 złotych.
Ponieważ w wyniku podziału wnioskodawczyniJ. Ł.otrzymała działki o łącznej wartości 176.371 złotych (punkt IV podpunkt 1 zaskarżonego orzeczenia), to w całości wyczerpywało przysługujący jej udział oraz ponad udział otrzymała 66189,67 złotych. Uczestnik postępowaniaA. J. (1)otrzymał nieruchomość o wartości 16.827 złotych, a zatem do wartości przysługującego mu udziału brakuje kwoty 14.653,39 złotych i taką kwotę należało zasądzić na jego rzecz od wnioskodawczyni. Uczestniczka postępowaniaA. R.otrzymała działkę o wartości 58.645 złotych (po dokonaniu jej ponownej wyceny przez biegłą sądową) – punkt IV podpunkt 3 zaskarżonego orzeczenia, w związku z czym do wartości jej udziału brakowało kwoty 12.185,82 złotych. Z koleiJ. K.nie otrzymała żadnej nieruchomości, dlatego należało na jej rzecz zasądzić pełną wartość przysługującego jej udziału. Mając to na względzie Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie VII poprzez obniżenie zasądzonych od wnioskodawczyni kwot spłat i dopłat do: kwoty 14.653,39 złotych na rzeczA. J. (1); kwoty 39.350,46 złotych na rzeczJ. K.oraz 12.185,82 złotych na rzeczA. R..
W ocenie Sądu Odwoławczego apelacja wnioskodawczyni była uzasadniona również w części dotyczącej odstąpienia od obciążenia uczestniczki postępowaniaJ. K., kosztami postępowania. Brak było bowiem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż uczestniczka postępowania przedmiotowych kosztów nie jest w stanie uiścić i że zachodzi w tym zakresie wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniuart. 102 kpc.J. K.otrzymała spłatę w wysokości niemal 40.000 złotych, ponadto, jak wynikało z akt sprawy, dysponuje świadczeniem emerytalnym. Co więcej, przez wiele lat pracowała w USA, a zatem niewątpliwie posiada z tego tytułu oszczędności. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy przyjął, że powinna ona ponieść koszty postępowania w części odpowiadającej jej udziałowi w majątku spadkowym, to jest 5/32 z łącznej kwoty kosztów postępowania przed Sądem I instancji – 11.192,86 złotych. Z tego względu zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie XII w ten sposób, iż sformułowanie „w pozostałym zakresie przejąć je na rachunek Skarbu Państwa”, zastąpił słowami: „odJ. K.kwotę 1.748,86 złotych”.
Odnosząc się do wniosków dowodowych uczestnika postępowaniaA. J. (1)podkreślenia wymaga, iż zgodnie z treściąart. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. Oznacza to, iż Sąd Odwoławczy jest związany tym zakresem zaskarżenia orzeczenia, na jaki powołuje się skarżący. W tej sprawie wnioskodawczyni zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji – co do wartości nieruchomości – w punkcie I podpunkt 3 i 4, tj. co dodziałek oznaczonych numerami (...). Natomiast uczestnik postępowania nie złożył apelacji od orzeczenia Sądu Rejonowego. Należało w związku z tym przyjąć, że orzeczenie sadu I instancji w zakresie wyceny pozostałych nieruchomości, jako nie zaskarżone, stało się już prawomocne. W konsekwencji, dokonywanie kolejnej wycenydziałek oznaczonych numerami (...)(przeznaczonych na licytację) oraz(...), było w toku postępowania apelacyjnego niedopuszczalne. Z tego względu wnioski dowodowe zgłoszone przez uczestnika postępowania podlegały oddaleniu.
Co do zmiany sposobu podziału majątku spadkowego – przy uwzględnieniu nowych okoliczności, to jest zmniejszenia się wartościdziałki oznaczonej numerem (...)– podlegała ona rozważeniu przez Sąd Okręgowy. Wniosek w tym zakresie przedstawił uczestnik postępowaniaA. J. (1), domagając się dokonania ponownego podziału przedmiotowej działki i przyznania mu jej części. Zdaniem Sądu Okręgowego, mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy, zmiana sposobu podziału majątku spadkowego, nie była uzasadniona. Nie uzasadniał jej bowiem sam fakt, iż wartośćdziałki nr (...)została oszacowana na niższą kwotę, aniżeli miało to miejsce w toku postępowania przed Sądem I instancji. Wskazać należy, iż wnioskodawczyni w toku postępowania wyrażała stanowisko, iż otrzymaną nieruchomość, ma zamiar przeznaczyć na cele charytatywne i choć nie zostało to podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, to trzeba zauważyć, że prowadzenie tego typu działalnościJ. Ł.wykazała – prowadziła ją zarówno w USA, jak i w kraju. Wiarygodnie wobec powyższego było twierdzenie wnioskodawczyni , iż w przyszłości zamierza ona nadziałce numer (...)wznieść ośrodek dla młodzieży. Natomiast uczestnik postępowania wskazywał, żedziałka nr (...)jest mu potrzebna do uzyskiwania drewna na opał. W ocenie Sądu II instancji, taka motywacja wniosku o zmianę sposobu podziału majątku, nie jest wystarczająca do uwzględnienia stanowiskaA. J. (1). Taki sposób wykorzystania w przyszłości nieruchomości w przyszłości należy ocenić jako społecznie mniej pożądany , aniżeli ten przedstawiony przez wnioskodawczynię. Ponadto zaznaczenia wymaga, że uczestnik postępowania na skutek niniejszego postępowania, otrzymałdziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0,52 ha, która w części stanowi działkę leśną , a zatem z tej działki może pozyskiwać opał. Z tych względów Sąd Okręgowy oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłegoA. D.celem dokonania projektu ponownego, ostatecznego podziałudziałki o numerze (...).
Mając na uwadze powyższe, Sąd II instancji na mocyart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.uwzględniając apelację, zmienił zaskarżone orzeczenie w zakresie wskazanym powyżej.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Co do kosztów sądowych, na jakie złożył się koszt opinii biegłej w wysokości 2.912,92 złotych, Sąd Okręgowy przyjął, że zainteresowani powinni go ponieść stosownie do wysokości posiadanych udziałów – wysokością udziałów wyraża się bowiem związek uczestnika z ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym, należało pobrać na rzecz Skarbu Państwa: od wnioskodawczyniJ. Ł.kwotę 1.274,41 złotych; od uczestnika postępowaniaA. J. (1)kwotę(...),11 złotych; od uczestniczki postępowaniaA. R.kwotę 819,26 złotych oraz od uczestniczki postępowaniaJ. K.kwotę 455,14 złotych. Odnośnie zaś pozostałych kosztów , zainteresowani winni ponieść je również zgodnie z ogólną zasadą obowiązującą w postępowaniu nieprocesowym, to jest na mocyart. 520 § 1 k.p.c.Wskazać bowiem trzeba, że sprawa o podział majątku, zniesienie współwłasności i dział spadku, jest co do zasady postępowaniem niespornym. Niezależnie bowiem od stanowisk prezentowanych przez zainteresowanych co do sposobu podziału, wszyscy posiadają wspólny interes, jakim jest wyjście ze współwłasności i dokonanie podziału majątku. Z tej przyczyny powinni ponosić koszty związane ze swoim udziałem w sprawie i tak też orzeczono w punkcie II i III sentencji orzeczenia.