Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 58/14
Data wyroku: 2015-07-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Cichoń
Słowa kluczowe: Pełnomocnik Procesowy
Podstawa prawna: art.98 kc i art. 86 kpc w zw. z art. 58§1 kc i art. 82 kc

Sygn. I C 58/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 lipca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Maria Cichoń

Protokolant:

st. sekr. sądowy Beata Cichosz

po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. M.
przeciwkoM. B.iK. M.
o ustalenie
oddala powództwo
Na oryginale właściwy podpis.
Sygn. akt IC 58/14

UZASADNIENIE
PowódkaZ. M.działająca przez pełnomocnika - córkęB. M., reprezentowanego przez radcę prawnegoA. W., wniosła początkowo o zobowiązanie pozwanychM. B.iK. M.do złożenia oświadczeń woli w przedmiocie przeniesienia na rzecz powódki z powrotem przez każdego z nich udziałów w wysokości po ¼ części w stanowiącym odrębną nieruchomość wlokalu mieszkalnym nr (...)położonym wS.przyulicy (...).
W piśmie procesowym z dnia 13 marca 2015 roku (prezentata k. 133) powódka, mając na uwadze treść pisemnej i ustnej opinii biegłej sądowejM. M. (1), zmieniła żądanie wnosząc o ustalenie, że umowa darowizny z dnia 8 marca 2013 roku zawarta przed notariuszemA. M.RepertoriumA(...), jest z mocy prawa nieważna.
Powódka uzasadniła żądanie wskazując, że stan jej zdrowia uniemożliwiał jej świadome i swobodne podejmowanie decyzji, co w świetle uregulowaniaart. 82 kcczyni czynność tę nieważną z mocy prawa. Interes prawny powódki wiąże się z ochroną jej prawa własności i przywrócenia właściwego porządku i stanu prawnego nieruchomości położonej wS.przyulicy (...)
PozwaniM. B.iK. M.wnieśli o oddalenie powództwa podnosząc, iż to nie powódka dochodzi nieważności czynności prawnej ale jej pełnomocnikB. M.. Wskazali, iż nie można tracić z pola widzenia rzeczywistego powodu dokonania na ich rzecz darowizny przy jednoczesnym pominięciuB. M..
Sąd ustalił, co następuje:
PowódkaZ. M.jest matkąB. M.i pozwanychM. B.iK. M..
okoliczność bezsporna
W dniu 8 marca 2013 roku powódkaZ. M.zawarła z pozwanymiM. B.iK. M.umowę w formie aktu notarialnego w której oświadczyła, iż daruje swoje córceM. B.do jej majątku osobistego oraz swojemu synowiK. M.do jego majątku osobistego udziały wynoszące po ¼ części w prawie własności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...), położonego wS.przyulicy (...)w budynku n(...), wraz z przynależnym do niego udziałem wynoszącym(...)w prawie własności części wspólnych budynku oraz gruntu, na którym posadowiony jest budynek obejmujący ten lokal, zaśM. B.iK. M.darowiznę tę - w podanych udziałach – przyjęli, oświadczając jednocześnie, że nabycia dokonują pozostając w związkach małżeńskich. JednocześnieZ. M.oświadczyła, że przedmiotem tejże umowy jest należący do niej ułamkowy udział w prawie własności nieruchomości wynoszący ½ część, nabyty w związku z ustaniem małżeńskiej wspólności ustawowej i faktem, że spadkodawca za życia nie wytoczył powództwa o unieważnienie małżeństwa, rozwód, ani separację.
dowód: akt notarialny z dnia 8 marca 2013 roku, Rep.Anr(...)k. 12-14
W dniu 25 listopada 2013 roku przed notariuszemP. K.powódka udzieliła swojej córceB. M.pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym, mężuM. M. (2)oraz do dokonania wszelkich czynności prawnych z tym związanych, do dokonania sądowego lub umownego działu spadku i zniesienia współwłasności poM. M. (2), do odpłatnego lub nieodpłatnego zbycia jej udziałów w spadku bądź poszczególnych przedmiotach wchodzących w skład spadku poM. M. (2), reprezentowania jej prze Urzędem Skarbowym w sprawie uregulowania podatku od nabycia spadku po mężu, zarządu, administrowaniu i rozporządzaniu całym jej majątkiem, zawierania wszelkich umów dotyczących jej osoby i majątku, nabywania do jej majątku osobistego nieruchomości, udziałów w nieruchomości, lokali stanowiących odrębne nieruchomości, spółdzielczych własnościowych praw do lokali, zbywania nieruchomości, poddania jej egzekucji z wyżej wymienionych aktów, zapłaty zaliczki, zadatku lub części bądź całej ceny, pokwitowania i odbioru zaliczki, zadatku, całości lub części ceny, występowania w postępowania wieczystoksięgowym, zarządu nabytymi w drodze umów opisanych powyżej nieruchomościami, zawierania umów kredytowych, ustanawiania wymaganych przez bank zabezpieczeń, założenia rachunku bankowego, złożenia wniosku o wypłatę kredytu oraz do reprezentowania mocodawcy przez pełnomocnika w granicach tego pełnomocnictwa wobec osób fizycznych i prawnych m.in. przed sądami oraz do składania wszelkich oświadczeń woli i wiedzy, które mogą okazać się niezbędne do wykonania niniejszego pełnomocnictwa.
dowód: akt notarialny z dnia 25 listopada 2013 roku, Rep.A(...)k. 4-5v.
Pismem z dnia 31 maja powódka złożyła wobec pozwanych oświadczenie o odwołaniu darowizny, z powodu rażącej niewdzięczności.
dowód: oświadczenie o odwołaniu darowizny k. 69

Z. M.jest od dnia 6 kwietnia 2010 roku pacjentką Poradni(...)wS.. Początkowo leczona była w związku z rozpoznaniem u niej organicznego zaburzenia depresyjnego, następnie zaś z rozpoznaniem otępienia. W trakcie pierwszego badania, w dniu 6 października 2010 roku określono pamięć powódki jako pamięć z nieznacznymi deficytami. Następnie od 29 lutego 2012 roku stwierdzono uZ. M.zaburzenia pamięci wyraźne, orientację w czasie niepełną. W roku 2012 lekarz neurolog włączył powódce lek na chorobę Alzheimera. Obecnie powódka cierpi na otępienie w stopniu głębokim. Powódka pozostaje bez logicznego kontaktu słownego, jest znacznie spowolniała psychoruchowo, funkcje pamięci są u niej zaburzone w stopniu głębokim. Nie rozpoznaje ona osób z najbliższego otoczenia. Wypowiada fragmenty niepowiązanych ze sobą zdań. Jest zdezorientowana we wszystkich kierunkach, niesamodzielna we wszystkich potrzebach życiowych. Z powodu otępienia głębokiego powódka nie jest w stanie świadomie i samodzielnie kierować swoim postępowaniem.
dowód: dokumentacja medyczna k. 7 i k. 84
Na dzień 8 marca 2013 roku jak i na dzień 25 listopada 2013 roku oraz 31 maja 2014 roku, powódka nie była w stanie świadomie i swobodnie podejmować decyzji z uwagi na nasilone zaburzenia pamięci
dowód: pisemna opinia biegłego lekarza psychiatryM. M. (1)k. 94-96, ustna opinia uzupełniająca – protokół rozprawy z dnia 26 lutego 2015 roku, 00:05:43-00:29:08
Do chwili obecnej nie toczyło się postępowanie o ubezwłasnowolnienie powódki.
okoliczność bezsporna
Sąd zważył:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
W niniejszej sprawieB. M.powołując się na pełnomocnictwo udzielone jej przez powódkę,Z. M., w dniu 25 listopada 2013 roku (k. 4-5v), domagała się ostatecznie – w miejsce pierwotnie zgłoszonego roszczenia w postaci zobowiązania pozwanych do złożenia oświadczeń woli w przedmiocie przeniesienia na rzecz powódki ich udziałów w nieruchomości przyulicy (...)wS.– ustalenia, że umowa darowizny z dnia 8 marca 2013 roku zawarta przed notariuszemA. M., Rep.A(...), jest z mocy prawa nieważna z uwagi na stan zdrowia powódki uniemożliwiający jej świadome i swobodne podejmowanie decyzji (k.133), a więc na wadę oświadczenia woli zart. 82 kc.
Zgodnie zaś z tym przepisem nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby przemijającego, zburzenia czynności psychicznych. Ugruntowana już wykładania tego przepisu wskazuje, że stan wyłączający świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, wobec czego nie musi oznaczać całkowitego zniesienia świadomości i ustania czynności mózgu. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Stan taki musi przy tym wynikać z przyczyny wewnętrznej, a więc ze stanu, w jakim znajduje się osoba składająca oświadczenie woli, a nie z okoliczności zewnętrznych, w jakich osoba ta się znalazła.
W niniejszej sprawie ocena stanu zdrowia psychicznego powódki została dokonana przez biegłego lekarza psychiatręM. M. (1)w oparciu o badanie powódki oraz analizę dokumentacji medycznej. Zasadniczą kwestią jest ustalenie, iż na dzień opiniowania (października 2014 roku) u powódkiZ. M.występuje otępienie w stopniu głębokim oraz że już w dacie 8 marca 2013 roku (dzień dokonania darowizny), jak i w datach 25 listopada 2013 roku (udzielenie pełnomocnictwa) oraz 31 maja 2014 roku (złożenie oświadczenia o odwołaniu darowizny), nie była ona w stanie świadomie i swobodnie podejmować decyzji z uwagi na nasilone zaburzenia pamięci związane ze stwierdzonym zespołem otępiennym.
Sąd, podzielił wnioski płynące z opinii biegłej, tak pisemnej jak i ustnej, i przyj przyjął je jako podstawę swoich ustaleń faktycznych. Opinie te są rzetelne, wyczerpujące i wewnętrznie spójne. Biegła prześledziła stan zdrowia powódki od 2010 roku odwołując się do konkretnych zapisów w historii choroby powódki świadczących o tym, że już od 2010 roku rozwijał się u niej zespół otępienny, którego nasilenie przypadło na rok 2012. Szczegółowo wskazywała i objaśniała, które z objawów stwierdzonych we wpisach świadczą o tym, że zespół otępienny rozwijał się u powódki i że jej stan zdrowia wyłączał u niej świadomość podejmowanych czynności. Sąd miał przy tym na względzie, iż opinia biegłych nie budziła zastrzeżeń stron niniejszego postępowania.
Jak wynika z opinii biegłej, psychoorganiczny zespół otępienny rozwijał się u powódki już od 2010 roku. Początkowo objawiał się zaburzeniami pamięci, następnie w lutym i w marcu 2012 roku ( a więc jeszcze przed śmiercią męża powódki), już wyraźnym obniżeniem funkcji pamięci, zaburzoną orientacją w czasie, pobudzeniem, głośnym zachowaniem, a w marcu 2013 roku spowolnieniem psychoruchowym, obniżonym nastrojem, co wskazuje na jego postępujący charakter. Jak wskazała też biegła, pomimo, iż w przebiegu choroby są możliwe okresy lepszego funkcjonowania i lepszego kontaktu słownego, to uszkodzona pamięć nie wraca. U powódki deficyty pamięci świeżej – ważnej przy podejmowaniu istotnych decyzji, cały czas narastały. Istotnym jest przy tym, na co zwracała uwagę biegła, iż osoba, u której występuje zespół psychoorganiczny pod postacią otępienia jest bardzo podatna na wpływ innych osób i taką sugestywność w przypadku powódki można stwierdzić już, zdaniem biegłej, od roku 2010. Biegła wyjaśniła też, że w powierzchownym kontakcie powódka mogła nie sprawiać wrażenia osoby otępiałej. Tym samym osobiste uczestniczenie powódki tak w zawieraniu umowy darowizny jak i w udzielaniu pełnomocnictwa córce w obecności notariusza nie przeczy, temu, że nie miała ona wówczas możliwości w pełni świadomego pokierowania swoim postępowaniem, a tym samym nie była w stanie w pełni przewidzieć skutków prawnych składanych oświadczeń woli. Stan zdrowia powódki jest bowiem jednoznacznie udokumentowany dokumentacją medyczną, w której brak jest jakiejkolwiek informacji, by w roku 2013 stan powódki uległ poprawie. Przeciwnie, wskazuje ona, że zespół otępienny miał charakter postępujący prowadząc w 2014 roku do głębokiego już otępienia, a więc ostatniego jego stadium. W ocenie Sądu udokumentowane fakty potwierdzające występowanie u powódki stanu wyłączającego świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenia przez nią woli już na dzień 8 marca 2013 roku, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek wpisów świadczących o poprawie stanie zdrowia powódki, przemawiają za tym, iż w czasie udzielania pełnomocnictwa córceB. M., tj. w dniu 25 listopada 2013 roku, powódka nie była w lepszym stanie zdrowia w porównaniu do marca 2013 roku.
W rezultacie Sąd w oparciu o powyższą opinię uznał, że powódka zarówno w dacie 8 marca 2013 roku (dzień dokonania darowizny), jak i w datach 25 listopada 2013 roku (udzielenie pełnomocnictwa) oraz 31 maja 2014 roku (złożenie oświadczenia o odwołaniu darowizny), nie była w stanie pozwalającym na świadome podjęcie decyzji i swobodne wyrażenie swej woli.
Sąd oddalając jednak powództwo miał na uwadze to, że dokonując ustaleń w niniejszej sprawie, doszedł do przekonania - w świetle treści pełnomocnictwa udzielonego przez powódkę dlaB. M.w formie aktu notarialnego sporządzonego w dniu 25 listopada 2013 roku, przed notariuszemP. K., Rep.Anr(...), będącego podstawą działaniaB. M.w tym procesie - iż pełnomocnictwo to, jest w istocie pełnomocnictwem materialnym, zawierającym w sobie pełnomocnictwo procesowe ogólne. Przedmiotowe pełnomocnictwo umocowuje bowiemB. M.do dokonywania wskazanych w nim czynności prawnych i działań związanych z majątkiem powódki oraz sprawami życiowymi, a jednocześnie w jego granicach upoważnia pełnomocnika do reprezentowania mocodawcy m.in. przed sądami. Nie ogranicza się więc ono jedynie do reprezentowania powódki przed sądem (i nie tylko w niniejszej sprawie). Pełnomocnictwo do reprezentowania powódki przed sądem jest tylko jednym z elementów tego pełnomocnictwa.B. M.mogła być pełnomocnikiem procesowym powódki jedynie w sprawach, które wchodziły w zakres udzielonego jej pełnomocnictwa materialnego. Jej pełnomocnictwo procesowe jest zatem wtórne do pełnomocnictwa materialnego, będącego, co wynika zart. 98 kc, jednostronną czynnością prawną. Bezsprzeczne zatem ustalenie, że w dacie udzielania tego pełnomocnictwa powódka znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i woli, wynikającym z jej stanu zdrowia tj. występującego zespołu otępiennego, przesądza, że czynność prawna udzielenia pełnomocnictwa przezZ. M.B. M.w formie aktu notarialnego w dniu 25 listopada 2013 roku była nieważna (art. 58 kcw zw. zart. 82 kc). Oznacza to, żeB. M.nie mogła w oparciu o pełnomocnictwo procesowe będące elementem nieważnego pełnomocnictwa materialnego, wytoczyć powództwa w niniejszej sprawie. Z uwagi na występowanie u powódki otępienia głębokiego, brak logicznego z nią kontaktu niemożliwym i niecelowym było uzyskanie od niej jakiegokolwiek stanowiska w sprawie.
Z uwagi na powyższe rozważania, powództwo należało oddalić, gdyż zostało ono wniesione przez osobę, która nie była upoważniona do wytoczenia powództwa w imieniu i na rzecz powódki (brak ważnego pełnomocnictwa).
Na oryginale właściwy podpis.