Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 123/15
Data wyroku: 2015-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Żłobińska, Marek Celej, Anna Zdziarska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 556 kpk

Sygn. akt II AKa 123/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2015r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Maria Żłobińska
Sędziowie: SA – Anna Zdziarska
SO (del.) – Marek Celej (spr.)
Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber
przy udziale Prokuratora Elżbiety Kozakiewicz - Jackowskiej
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r.
sprawyA. N.
w przedmiocie odszkodowania za szkodę i zadośćuczynienie za krzywdy wynikłe z niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w sprawie IV K 1303/12
na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie
z dnia 23 grudnia 2014 r. sygn. akt V Ko 342/14
zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy, uznając wniesioną apelację za oczywiście bezzasadną;
kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa;
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika wnioskodawczyni adwokatJ. K.– Kancelaria Adwokacka wW.kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
A. N.złożyła 25 marca 2014 r. wniosek do Sądu Okręgowego w Warszawie o zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz kwoty 15.500 zł tytułem odszkodowania i kwoty 31.740 zł tytułem zadośćuczynienia za straty moralne i cierpienia psychiczne za niesłuszne, przeprowadzone niezgodnie z prawem i bezzasadne zatrzymanie przez Policję w dniu 24 lipca 2012 r. w sprawie o sygn. akt IV K 1303/12.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (sygn. akt XVIII Ko 20/14) uznał się niewłaściwym miejscowo do rozpoznania niniejszej sprawy i przekazał ją do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie.
Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie (sygn. akt V Ko 342/14) oddalił wniosekA. N.a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację od powyższego orzeczenia złożył pełnomocnikwnioskodawczyni, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1
Naruszenieart. 555 kodeksu postępowania karnegopoprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie wyjątkowe okoliczności, które nie dawały podstawy do uwzględnienia podniesionego przez prokuratora zarzutu przedawnienia jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

2
Naruszenieart. 7 k.p.k.poprzez:

a
oddalenie wniosków dowodowych złożonych przez wnioskodawczynię o przesłuchanie w charakterze świadkówK. N.,M. N.iB. N.jako nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, co uniemożliwiało wykazanie dodatkowych okoliczności potwierdzających, iż wyjątkowe okoliczności pozwalające na uchybienie terminowi do złożenia wniosku występowały, oprócz tych przedstawionych przez wnioskodawczynię;

b
błędną i przy tym pobieżną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oparcie się jedynie na dokumentacji medycznej i aktach sprawy karnej IV K 1303/12;

co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia istotnych w sprawie okoliczności wskazujących na występowanie okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w sprawie IV K 1303/12, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia przedmiotowego wniosku w całości.
Wobec powyższych zarzutów wniósł o:

1
zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez uwzględnienie wniosku w całości;

2
zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu za postępowanie apelacyjne

ewentualnie

3
o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie do ponownego rozpoznania przez tenże Sąd.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pełnomocnika wnioskodawczyni jak i jej osobista nie zasługuje na uwzględnienie i została uznana za oczywiście bezzasadną.
Pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenieart. 555 k.p.k.poprzez błędną jego wykładnię, iż w niniejszej sprawie nie pojawiły się wyjątkowe okoliczności, które nie dawały podstawy do uwzględnienia podniesionego przez prokuratora zarzutu przedawnienia jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu, iż doszło do naruszeniaart. 555 k.p.k.Słusznie podkreślił Sądmeriti, iż wskazany przepis jest„jasny,wyraźny i jednoznaczny”,co oznacza, że roszczenia za niesłuszne zatrzymanie przedawniają się po upływie roku od daty zwolnienia. Na powyższą okoliczność Sąd I instancji przytacza uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r.
Nie ulega żadnej wątpliwości, iż w przedmiotowej sprawie, co wykazał Sąd Okręgowy,A. N.została zwolniona, na skutek zatrzymania w dniu 25 lipca 2012 r., zaś wniosek w przedmiotowej sprawie złożyła 25 marca 2014 r., tj. po upływie roku i ośmiu miesięcy od daty jej faktycznego zwolnienia.
Należy przypomnieć, iż przepisart. 555 k.p.k.określa jednolity termin do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za niesłuszne skazanie, niesłuszne zastosowanie środka zabezpieczającego, a także niewątpliwe niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. Termin ten wynosi jeden rok, który w przypadku zatrzymania biegnie od daty zwolnienia.
Sąd Apelacyjny pragnie przypomnieć, iż wspominany przepis określa charakter prawny terminu stanowiąc, że jest to termin przedawnienia, co wywołuje implikacje w postaci konieczności stosowania do tego terminu przepisówkodeksu postępowania cywilnegozwiązanych z przedawnieniem roszczeń (art. 117 k.p.c.i następne).
Ma to zasadnicze znaczenie głównie z tego powodu, że bieg rocznego terminu do dochodzenia roszczeń o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie (w tym też zatrzymanie) rozpoczyna się z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę roszczenia, względnie kończącego postępowanie w sprawie.
Ważne jest i to, iż wspomniany roczny termin biegnie od tej chwili niezależnie od tego, czy osoba uprawniona została w ogóle powiadomiona o zdarzeniu, które otwiera bieg terminu (podobnie autorzy Komentarza doKPK– P. Hofmański i inni – str. 401 – wydanie 3).
W niniejszej sprawie prokurator podniósł zarzut przedawnienia, który skutkuje oddaleniem żądania i to pod warunkiem, że podniesienie tego zarzutu nie zostało uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego Sądmeritiustosunkował się do kwestii związanych z okolicznościami powodującymi niedotrzymanie przez wnioskodawczynię terminu do złożenia żądania o odszkodowanie i zadośćuczynienie i swoje stanowisko uzasadnił zgodnieart. 7 k.p.k.
Nadto wykazał, na tle orzecznictwa i praktyki, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku z przyczyn będących poważnymi i obiektywnymi przeszkodami nie należą do okoliczności, które wskazała wnioskodawczyni.
Sąd Apelacyjny aprobuje pogląd Sądumeriti, że takimi przeszkodami w dochowaniu terminu mogą być: długotrwała obłożna choroba, całkowity upadek sił fizycznych powodujących konieczność pomocy osób trzecich, długotrwały pobyt za granicą połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem, choroba psychiczna bądź ubezwłasnowolnienie.
Słusznie Sąd Okręgowy podniósł, iż w sprawieA. N.nie zachodziły tego rodzaju przeszkody uniemożliwiające jej złożenie w terminie przedmiotowego wniosku.
Należy podkreślić, iż wnioskodawczyni jeszcze w toku swojego postępowania karnego (IV K 1303/12 prowadzonego przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe) dwukrotnie składała pisma procesowe (3 grudnia 2012 r. i 10 grudnia 2012 r.), w treści których zawarte było żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia. Tego faktuA. N.nie neguje, wręcz przeciwnie, w swojej autorskiej apelacji podnosi to jako argument, iż takie żądanie złożyła w terminie, co nie odbiera tym samym skuteczności i skutków prawnych zgłoszonego wówczas roszczenia.
Z tak wyrażonym poglądem nie można się zgodzić.
Sąd I instancji słusznie uznał, iżA. N.(str. 5 uzasadnienia)„miała doskonałą wiedzę na temat obowiązujących przepisów karnoprocesowych, których uwieńczenie stanowiły liczne pisma procesowe, wnioski, zażalenia oraz skargi, które kierowała do sądu i innych instytucji prawnych”.
Sąd Apelacyjny pragnie zauważyć, co skonstatował także Sądmerii, że w tych pismachA. N.wykazała się niezwykle sprawnie myślą prawniczą, która poparta była właściwym przepisem prawnym. Nadto, co wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni w dniu 27 lipca 2013 r. uzyskała właściwą poradę prawną w kwestii złożenia określonego żądania, mimo to, żądanie zostało złożone po upływie rocznego terminu, określonego wart. 555 k.p.k.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, iż podniesiony przez prokuratora zarzut przedawnienia roszczenia należy uznać za w pełni uzasadniony.
Aprobując powyższą argumentację, Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu pełnomocnika wnioskodawczyni, iż Sądmeritidopuścił się obrazyart. 7 k.p.k.poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych i dokonanie błędnej bądź pobieżnej oceny materiału dowodowego w aspekcie dokumentacji medycznej ze sprawy IV K 1303/12.
Powyższa argumentacja pełnomocnika wnioskodawczyni jest polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji w zakresie istnienia przesłanek do oddalenia wnioskuA. N.z powodu uchybienia rocznemu terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie, zgodnie z dyspozycjąart. 555 k.p.k.
Również osobista apelacja wnioskodawczyni, która niezwykle szczegółowo prezentuje swoje powody dla których prokurator nie powinien podnosić zarzutu przedawnienia, a jeśli już tak się stało, to chronią ją zasady współżycia społecznego, także – w ocenie Sądu Apelacyjnego – nie mogą zostać uwzględnione.
Jej osobista apelacja jest wyłącznie analizą i polemiką z terminami przedawnienia roszczeń, jakie prezentuje na tle orzecznictwa sądów oraz własną interpretacjąart. 123 § 1 pkt 1 k.c., według którego – złożenie przez nią wniosku w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe w sprawie karnej, która się toczyła przeciwko niej (IV K 1303/12) przerywa bieg przedawnienia zgłoszenia żądania roszczenia odszkodowawczego.
Sąd Apelacyjny nie podziela takiego stanowiska, gdyż nie można uznać złożenia wniosku o odszkodowanie w sprawie karnej za tożsame z wnioskiem, o jakim jest mowa wart. 555 k.p.k.Tamten wniosek, z własnej sprawy karnej w żadnej mierze nie wywołuje takich skutków prawnych, o jakich wspomina wnioskodawczyni.
Na podstawie tak złożonego wniosku (ze sprawy IV K 1303/12) nie można skutecznie dochodzić roszczeń odszkodowawczych przewidzianych wrozdziale 58 k.p.k.
Sąd Apelacyjny podziela pogląd Sądu I instancji, żeA. N.doskonale zdawała sobie sprawę, z jakich uprawnień może korzystać i w jakich terminach może je składać. Nie pojawiły się żadne przeszkody nawet natury zdrowotnej (tego elementu nie powołuje bowiem wnioskodawczyni w osobistej apelacji, w przeciwieństwie do apelacji jej pełnomocnika), które mogłyby skutecznie być rozważane przez pryzmat zasady współżycia społecznego.
Sąd Apelacyjny jest zdania, co słusznie wskazał Sąd I instancji, iżA. N.miała pełną i realną możliwość korzystania ze swoich uprawnień w wyznaczonym przez przepisart. 555 k.p.k.terminie i nie istniały żadne przeszkody uniemożliwiające jej to.
Należy nadmienić, iż zgodnie z orzecznictwem (vide: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 10 sierpnia 2005 r., II AKa 158/05) to wnioskodawca powinien sprecyzować, jaką zasadę współżycia społecznego naruszył prokurator zgłaszając zarzut przedawnienia i przytoczyć fakty tę tezę uzasadniające oraz dowody.
Z treści uzasadnienia apelacji pełnomocnika wnioskodawczyni wynika, że sprzeczne z zasadami współżycia społecznego było naruszenie wobecA. N.obowiązków przez funkcjonariuszy Policji, niezgodne z prawem warunki przebywania przez nią w celi, złe warunki sanitarne i higieniczne, jakie panowały w PdOZ. – tuż po zatrzymaniu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego wymienione okoliczności dotyczyć mogą samej istoty przesłanek ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie, jednakże nie mogą stanowić o okolicznościach, które uzasadniałyby uchybienie terminowi i stałyby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.
Powyższe okoliczności w żadnej mierze nie są przeszkodami tego rodzaju, które w treści swojego uzasadnienia przywołał Sąd I instancji. Również wnioskodawczyni w swojej osobistej apelacji nie przytoczyła takiej argumentacji, która mogłaby być rozważona przez pryzmat zasad współżycia społecznego.
Podzielając stanowisko Sądu Okręgowego dotyczące analizy przedmiotowej sprawy w zakresie oddalenia wnioskuA. N.o odszkodowanie i zadośćuczynienie, Sąd Apelacyjny uznał apelację za oczywiście bezzasadną.
Kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa.
Na podstawie § 14 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w prawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz pełnomocnika wnioskodawczyni kwotę 147,60 zł, w tym 23% VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną w postępowaniu odwoławczym.