Sąd Okręgowy w Rzeszowie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 302/15
Data wyroku: 2015-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Moskwa, Magdalena Kocój, Iwona Szczypiór

Sygn. akt V Ca 302/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 czerwca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie V Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący-Sędzia

SSO Małgorzata Moskwa (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SSO Magdalena Kocój
SSO Iwona Szczypiór

Protokolant:

st. sekr. sąd. Edyta Rak

po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2015 r. w Rzeszowie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wT.przeciwkoR. P.iS. P. (1)o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji powoda i pozwanejR. P.od wyroku Sądu Rejonowego w Łańcuciez dnia 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I C 391/14

1
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w pkt I w związku z pkt III o tyle, że za bezskuteczne wobec powoda uznaje także zawarte w umowie darowizny z dnia 20 maja 2012 r. oświadczenie pozwanejR. P.o ustanowieniu na rzeczS. P. (1)służebności osobistej mieszkania polegającej na prawie do korzystania przez uprawnionego z całego domu mieszkalnego usytuowanego nadziałce ewidencyjnej nr (...),

b
w pkt II w ten sposób, że zasądza od pozwanejR. P.na rzecz powoda kwotę 6.000 zł (sześć tysięcy),

c
w pkt III poprzez jego uchylenie,

d
w pkt IV poprzez nadanie mu oznaczenia III i zasądzenie z tytułu kosztów procesuw miejsce kwoty 5.856,40 zł kwotę 7.547 zł (siedem tysięcy pięćset czterdzieści siedem złotych),

2. odstępuje od obciążania pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego poniesionych przez powoda.
Sygn. akt VCa 302/15

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Łańcucie wyrokiem z dnia 30 grudnia 2014 roku uznał za bezskuteczną wobec powoda(...) Spółki Akcyjnejz siedzibąwT.umowę darowizny zawartą w dniu 22 maja 2012 roku przezS. P. (1)z pozwanąR. P.aktem notarialnym Rep. A Nr(...), przed notariuszemJ. B.wR., na mocy, którejR. P.stała się właścicielką: nieruchomości położonej wR., stanowiącejdziałkę nr (...), dla której to działki Sąd Rejonowy w Łańcucie prowadziKW (...), nieruchomości położonej wR.składającej się zdziałek nr (...), dla których to działek Sąd RejonowywŁ.prowadziKW (...)oraz nieruchomości położonejwR., składającej się zdziałek nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Łańcucie prowadziKW (...), w celu umożliwienia powodowi zaspokojenia wierzytelności wynikających z: prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 25 października 2012 roku, sygn. akt VII GNc 4453/12, przeciwkoS. P. (1), w kwocie 15.153,60 zł wrazz należnościami ubocznymi oraz prawomocnego nakazu zapłaty z dnia31 października 2012 roku, sygn. akt VII GNc 4536/12 w kwocie 35.599,62 zł tytułem należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami od kwot: 1041,16 zł od dnia29 marca 2012 roku do dnia zapłaty, 89,91 zł od dnia 3 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 1462,84 zł od dnia 13 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 13450,34 zł od dnia 17 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 8138,25 zł od dnia 18 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 6.031,43 zł od dnia 20 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 416,42 zł od dnia 25 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 2453,85 zł od dnia 26 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, 421,15 zł od dnia 1 maja 2012 roku do dnia zapłaty, 919,99 zł od dnia 8 maja 2012 roku do dnia zapłaty, 1174,28 zł od dnia 15 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty wraz z należnościami ubocznymi.
Dalej idące powództwo w stosunku do pozwanejR. P.i pozwanegoS. P. (1)- Sąd Rejonowy oddalił oraz zasądził od pozwanejR. P.na rzecz powoda kwotę(...),40 tytułem zwrotu kosztów procesu.
Rozstrzygnięcie powyższe zapadło przy uwzględnieniu następujących stanowisk stron:
Powódka,Spółka Akcyjna (...), w pozwie skierowanym przeciwko małżonkomR. P.iS. P. (1)domagała się uznania za bezskuteczną w stosunku do powódki umowy darowizny z dnia 22 maja 2012 roku, mocą, której pozwanyS. P. (1)darował żonieR. P.swój majątek odrębny i udział w majątku wspólnym, wraz z zawartym w tej umowie oświadczeniem pozwanej o ustanowieniu na rzecz pozwanego dożywotniej służebności osobistej domu mieszkalnego położonego nadziałce (...), twierdząc, że jest wierzycielem pozwanegoS. P. (1), który zawierając w dniu 22 maja 2012 roku wspomnianą wyżej umowę darowizny działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela, gdyż jest niewypłacalny.
Nadto powódka domagała się zasądzenia od pozwanejR. P.kwoty 6000 zł tytułem zwrotu korzyści uzyskanej ze sprzedaży w dniu 30 sierpnia 2013 rokudziałek nr (...), które to działki otrzymała od męża w wyniku umowy darowizny z dnia 22 maja 2012 roku.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.
PozwanaR. P.zarzuciła, że mimo pozostawania z pozwanymS. P. (1)formalnie w związku małżeńskim, nie jest w bliskim z nim stosunku w rozumieniuart. 527 § 3 kci w dacie zawierania umowy darowizny nie znała jego sytuacji finansowej.
Nadto zarzuciła, że wierzytelność zfaktury VAT nr (...)wystawionej w dniu 31 maja 2012 roku, z terminem płatności na dzień 14 czerwca 2012 roku powstała już po zawarciu umowy darowizny 22 maja 2012 roku.
W toku procesu podniosła także, że umowa darowizny z 22 maja 2012 roku została przez notariusza sporządzona z naruszeniem prawa, gdyż od zawarcia małżeństwa z pozwanym w 2000 roku czyniła nakłady na dom i budynek gospodarczy, jaki wspólnie wybudowali na nieruchomości pozwanego i de facto pozwany darując tę nieruchomość darował również część nakładów poniesionych z jej majątku odrębnego na majątek wspólny.
PozwanyS. P. (1)zarzucił brak podstaw do kierowania powództwa nie tylko przeciwko pozwanejR. P., ale także przeciwko niemu.
Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
W wyniku umowy cesji wierzytelności z dnia 8 sierpnia 2012 roku powódka nabyła odE. F., dotychczasowej wierzycielki pozwanegoS. P. (1)- 16 wierzytelności na łączną kwotę 35599,62 zł.
Piętnaście wierzytelności objętych było fakturami wystawionymi w okresie od14 marca 2012 roku do 23 kwietnia 2012 roku, a faktura szesnasta w dniu 31 maja 2012 roku na kwotę 1174,28 zł (k. 19).
Kolejną cesją wierzytelności z dnia 9 sierpnia 2012 roku powódka nabyła od wierzyciela pozwanegoR. M.wierzytelność w kwocie 15153,60 zł, objętą fakturą z dnia 23 marca 2012 roku (k. 39).
Po bezskutecznym wezwaniu pozwanego do zapłaty długów w sierpniu 2012 roku (k. 37 i k. 41) powódka uzyskała przeciwko niemu prawomocne nakazy zapłaty tj.w dniu 25 października 2012 roku na kwotę 15153,60 zł z ustawowymi odsetkami od31 marca 2012 roku oraz kosztami procesu w kwocie 2607 zł (k. 46), a także w dniu 31 października 2012 roku na łączną kwotę 35599,62 zł wraz z odpowiednimi odsetkami od 16 wierzytelności objętych cesją z dnia 8 sierpnia 2012 roku i 2862 zł tytułem kosztów procesu (k. 43).
Na pytanie powódki komornik właściwości ogólnej dłużnika poinformował ją, że przeciwko pozwanemuS. P. (1)prowadzone są trzy postępowania egzekucyjne, ale egzekucja jest bezskuteczna (k. 50).
Aktem notarialnym z 22 maja 2012 rokuS. P. (1)podarował swojej żonieR. P.majątek osobisty składający się zdziałki ewidencyjnej nr (...)zabudowaną budynkiem mieszkalnym, objętąKW (...)orazdziałek ewidencyjnych nr (...), objętychKW (...), a także swój udział w majątku wspólnym składającym się zdziałek (...)objętychKW (...).
Wartość darowizn łącznie ustalono na kwotę 220000 zł.
Pozwana darowizny przyjęła i nieodpłatnie ustanowiła na rzecz mężaS. P. (1)dożywotnią służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie do korzystania z całego domu mieszkalnego znajdującego się nadziałce (...)(k. 51-55).
Aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 2013 roku pozwanaR. P.sprzedaładziałki nr (...)S. K.za kwotę 6000 zł (k. 56-58).
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy ocenił, że:
Zgodnie zart. 509 § 1 k.cpowódka(...)przez umowy przelewu wierzytelności z wcześniejszymi wierzycielami pozwanegoS. P. (1), jako cesjonariusz nabyła prawo żądania od pozwanego, aby spłacił na jej rzecz wymagalne świadczenia łącznie z zaległymi odsetkami (art. 509 § 2 kc). Równocześnie, jako nowy wierzyciel dłużnika powódka uzyskała możliwość realizacji wierzytelności mimo nielojalnego zachowania dłużnika, przez egzekwowanie jej z majątku osoby trzeciej, która odniosła korzyść kosztem wierzyciela (art. 527 § 1 kc).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Sądu Rejonowego jednoznacznie wskazuje, że dokonując darowizny na rzecz żony całego swojego majątku pozwany działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela, usiłując usunąć majątek spod egzekucji, następstwem, czego miała być jego niewypłacalność.
Sąd I instancji przyjął, zgodnie z doświadczeniem życiowym, że pozwani działali wyłącznie w celu pokrzywdzenia wierzycieli i przynajmniej pozwany miał tego pełną świadomość, oraz, że nie przeczą temu takie fakty, jak pozostawanie pozwanych w silnym konflikcie, zamieszkiwanie pozwanego oddzielne w budynku gospodarczym i nie prowadzenie z żoną wspólnego gospodarstwa domowego
W ocenie Sądu Rejonowego, zarzuty pozwanej, że nie wiedziała, jaki jest stan interesów pozwanego i że ma on niespłacone długi, gdy mimo więzi prawnorodzinnej wynikającej z faktu małżeństwa nie była z pozwanym w bliskim stosunku nie może być skuteczna z uwagi na treśćart. 528 kc, skoro uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie i z tych względów uzasadnione jest oddalenie wniosków dowodowych pozwanej o przesłuchanie świadków dla obalenia domniemania bliskości z pozwanym, gdyż są to fakty niemające znaczenia w sprawie.
Uzasadniając legitymację bierną pozwanej, Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011 roku III CZP 132/10 (OSNC 2011/10/112).
Odnosząc się do pozostałych zarzutów pozwanej Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw dla stwierdzenia nieważności umowy darowizny z 22 maja 2012 r. i uznania, że osoba dokonująca nakładów na cudzą rzecz, bez względu na ich wysokość staje się przez to współwłaścicielem rzeczy.
Uzasadniając swe stanowisko, co do oddalenia powództwa o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 6000 zł uzyskanej przez pozwaną tytułem zapłaty ceny za nieruchomość sprzedanąS. K., Sąd Rejonowy podał,że powódka nie ma tytułu prawnego do żądania przekazania na jej rzecz kwoty uzyskanej przez pozwaną ze sprzedaży nieruchomości należącej do niej, na poczet pokrycia długu osoby, która jest dłużnikiem powódki, jest ona, bowiem tylko zobowiązana do znoszenia egzekucji skierowanej do jej majątku.
Sąd Rejonowy wskazał, że powodem oddalenia powództwa w zakresie stwierdzenia bezskuteczności czynności ustanowienia służebności mieszkania jest brzmienieart. 527 § 1 k.c., z którego wynika, że przedmiotem skargi pauliańskiej może być tylko czynność prawna dłużnika dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli,a tymczasem pozwana, która ustanowiła na rzecz dłużnika służebność osobistą mieszkania nie jest dłużnikiem powódki, a ponadto istnienie tej służebności nie ogranicza powódki w realizacji uprawnień zmierzających do wyegzekwowania zobowiązań dłużnika z majątku pozwanej.
Oddalenie powództwa względem pozwanego dłużnikaS. P. (1), SądI instancji uzasadnił brakiem legitymacji po jego stronie.
Orzeczenie o kosztach procesu Sąd rejonowy oparł na przepisieart. 100 k.p.c., dokonując ich stosunkowego rozdzielenia.
Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kwoty 6 000 zł tytułem zwrotu uzyskanej korzyści ze sprzedaży nieruchomości, objętej aktem notarialnym z dn. 30 sierpnia 2013 r. oraz uznania za bezskuteczną w stosunku do powoda umowy darowizny z dn. 22 maja 2012 roku sporządzonej Kancelarii Notarialnej wR., na mocy, której dłużnikS. P. (2)darował pozwanejR. P.należącą do niego nieruchomość, położoną wR., obejmującądziałkę nr (...)wrazz zawartym w treści tej umowy oświadczeniem o ustanowieniu na rzeczS. P. (1)dożywotniej służebności osobistej mieszkania polegającej na prawie do korzystania przez uprawnionego ze starego domu mieszkalnego, usytuowanego nadziałce ewidencyjnej nr (...)w celu ochrony następujących wierzytelności przysługujących powodowej spółce: 15 153,60 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 31 marca 2012 roku do dnia zapłaty objętej nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 25 października 2012 roku, 2 607 zł tytułem kosztów procesu zasądzonych w tym postępowaniu, 35 599,62 zł wraz z ustawowymi odsetkami objętej tytułem wykonawczym w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 31 października 2012 r., 2 862 zł tytułem kosztów procesu zasądzonych w tym nakazie.
Powód domagał się zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz kosztów postępowaniaw postępowaniu apelacyjnym.
W ramach ewentualnych wniosków apelacyjnych, powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sadowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Apelujący zarzucił:

1
naruszenie przepisów prawa materialnego a mianowicie:

-art. 531 § 2 k.c.poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że powodowiw przypadku zbycia przez osobę trzecia, tj. w niniejszej sprawie pozwaną, przysługuje jedynie prawo wystąpienia z powództwem przeciwko osobie na rzecz, której rozporządzenie nastąpiło i udowodnienie bezskuteczności tego rozporządzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia wspomnianego przepisu winna prowadzić do wniosku, iż osoba trzecia, która pozbyła się przedmiotu czynności prawnej dokonanej z dłużnikiem, z pokrzywdzeniem wierzyciela nie przestaje być odpowiedzialna wobec wierzyciela za to, że nie mógł zaspokoić się z majątku dłużnika, a taka sytuacja stwarza warunki do ustalenia, czy spełniona została przesłanka dobrej wiary nabywcy, która przy nabyciu odpłatnym będzie istotna z punktu widzenia przepisuo bezpodstawnym wzbogaceniu,
-art. 405 k.c.orazart. 409 k.c.w zw. zart. 531 § 2 k.c.poprzez ich niezastosowaniei przyjęcie, że powodowej spółce nie przysługuje uprawnienie do żądania zasądzenia od pozwanej zwrotu kwoty uzyskanej korzyści ze sprzedaży nieruchomości, będącej przedmiotem czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzyciela, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższych przepisów, przy uwzględnieniu zebranegow sprawie materiału dowodowego, winna prowadzić do wniosku, iż powodowi przysługuje uprawnienie do żądania od pozwanej, jako osoby trzeciej zwrotu uzyskanej przez nich korzyści,
-art. 531 § 1 i 2 k.c.poprzez nieprawidłową interpretację i przyjęcie, że w sprawie uznania czynności prawnej zdziałanej przez dłużnika na rzecz osoby trzeciej za bezskuteczną względem wierzyciela, legitymowana biernie może być jedynie osoba trzecia, a nie dłużnik, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż dłużnik uzyskując korzyść kosztem wierzyciela w oparciuo umowę zawartą z osobą trzecią, może być legitymowany biernie, jako dalsza osoba, na której rzecz doszło do rozporządzenia majątkowym,
2. sprzeczność istotnie ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, iż pozwanyS. P. (1)nie może być legitymowany biernie, jako strona umowy darowizny z dn. 22 maja 2012 roku, podczas gdy z treści żądania pozwu wprost wynika, iż powód domaga się uznania za bezskuteczną w stosunku do niego czynności prawnej w postaci ustanowienia przezR. P.na rzecz pozwanegoS. P. (1)dożywotniej osobistej służebności mieszkania,
a zatem pozwany ten jest legitymowana biernie, jako osoba, na rzecz, której osoba trzecia tj. pozwana dokonała nieodpłatnego rozporządzenia prawem majątkowymz pokrzywdzeniem powodowej spółki.
W uzasadnieniu w swej apelacji powód powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w odniesieniu do rozumienia legitymacji biernej w skardze pauliańskiej, w tym także w przypadku dalszego rozporządzenia przez osobę trzecią korzyścią majątkową na rzecz innej osoby.
Uzasadniając swe stanowisko, co do możliwości zastosowania przepisówo bezpodstawnym wzbogaceniu, apelujący odwołał się również do orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym zakresie.
W odniesieniu natomiast do apelacji pozwanej, powód w piśmie procesowymz dn. 25 lutego 2015 roku wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w pismach procesowych i w apelacji.
Od wskazanego wyżej wyroku apelację wniosła również pozwanaR. P., domagając się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa wobec niej, względnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Łańcucie do ponownego rozpoznania.
Apelująca zarzuciła:

1
naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 527 § 1 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji, gdy brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na ustalenie, że dłużnikR. P.działała ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a w zw. z tym zostały spełnione przesłanki do uznania za bezskuteczną umowę darowizny zawartej dnia 22 maja 2012 roku,

2. naruszenie przepisów postępowania, a to:
-art. 227w zw. zart. 217 § 1 i 247 k.p.c.poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów wskazanych przez pozwaną w odpowiedzi na pozew, powołanych dla wykazania zasadności twierdzeń w przedmiocie przyczyny przyjęcia darowizny oraz relacji z mężem,
-art. 233 § 1 k.p.c.przez wydanie wyroku tylko i wyłącznie na podstawie twierdzeńi przypuszczeń powoda związanych z umową darowizny z dn. 22 maja 2012 roku oraz z własnego doświadczenia życiowego sądu, mimo tego, że pozwana wskazywała na swoją obronę dowody i ich przeprowadzenie miało ścisły związek ze sprawą oraz nie pozostawało w sprzeczności z dyspozycją 227k.p.c.,
-art. 328 § 2 k.p.c.przez zaniechanie wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w sprawie,
- dokonanie błędnych ustaleń faktycznych wynikających z przyjęcia, że doświadczenie życiowe wskazuje, że pozwani działali tylko i wyłącznie w celu pokrzywdzenia wierzycieli i mieli tego pełną świadomość, w sytuacji, gdy sąd uwzględnił powództwo w stosunku do pozwanejR. P..
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Sąd II instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, uznając, że zostały one poczynione zgodnie z regułami wynikającymi zart. 233 k.p.c., jednakże z tak ustalonego stanu faktycznego należało dokonać w części odmiennych ocen prawnych.
Za trafne Sąd Okręgowy przyjął zarzuty powoda podniesione w pisemnej apelacji
Zauważyć bowiem należy, co przesądza Sąd Najwyższy w wyroku z dnia14 listopada 2012 r., II CSK 206/12, że przeniesienie własności nieruchomościz równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą, z punktu widzenia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela powinno być traktowane, jako jedna czynność prawna,w ramach, której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości, odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej.
Ta jednolitość czynności darowizny i ustanowienia służebności mieszkania pozwala na uznanie za bezskuteczną czynności także w zakresie służebności mieszkania ustanowionej zaskarżonym aktem notarialnym z dnia 22 maja 2012 r.
Natomiast w zakresie konsekwencji odpłatnego zbycia przez osobę trzecią przedmiotów majątkowych objętych zaskarżoną czynnością prawną dłużnika wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., II CSK 413/12, uznając, że odpłatne zbycie przez osobę trzecią w toku sprawy wytoczonej na podstawieart. 527 § 1 k.c.przedmiotów majątkowych, objętych zaskarżoną czynnością prawną dłużnika, może uzasadniać roszczenie wierzyciela na podstawieart. 405 i nast. k.c.o zwrot korzyści uzyskanych przez osobę trzecią w wyniku zbycia.
W sytuacji, gdy pozwana, w toku niniejszego postępowania zbyła na rzecz dalszej osoby nieruchomości objęte zgłoszoną skargą pauliańską, to w jej majątku doszło do bezpodstawnego przysporzenia w wysokości 6000 zł, które podlega zwrotowi na rzecz powoda, który poprzez tę czynność pozwanej doznał uszczerbku w swoim majątku.
W ocenie prawnej roszczenia powódki Sąd Rejonowy zasadnie odwołał się doart. 528 k.c.Pogłębiając rozważania w tym zakresie, należy mieć na uwadze, że przepis ten w razie uznania, że osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, uprawnia wierzyciela do żądania uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Oznacza to, że bez znaczenia jest wiedza pozwanej, czy jej brak, o tym, że jej mąż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Samo, bowiem przesądzenie o bezpłatności uzyskanego przysporzenia czyni zbędnym dowodzenie i ustalanie czy pozwana miała orientacje o stanie interesów swego męża. Zasadnie, zatem Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe pozwanej zgłoszone w odpowiedzi na pozew, które miałybyw intencji pozwanej dowieść, że mąż nie informował jej o sytuacji finansoweji przyczyn dokonania darowizny.
W niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzania postępowania dowodowego w celu ustalenia wzajemnych wartości uzyskanej na własności nieruchomości i majątkowej wartości uzyskanej przezS. P. (2)służebności osobistej mieszkania, wobec oczywistego braku ekwiwalentności tych świadczeń. Przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej przez pozwaną służebnością osobistą na rzecz dłużnika zrodziło po stronie pozwanejR. P.bezpłatne uzyskanie korzyści majątkowej. Odpłatności tej czynności nie zarzucała zresztą i nie dowodziła pozwana, którą w tym zakresie obciążał ciężar dowodu. (por. wyrok SN z dnia 14-11-2012 r., II CSK 206/12 – Legalis, wyrok SNz dnia 16-09-2011 r., IV CSK 624/10, wyrok Sąd Najwyższy z dnia 12 maja 2005 r.V CSK 542/11 i wyrok z dnia 15 listopada 2012, VCK 559/04– Legalis).
Także okoliczność, że intencją, czy motywem zdziałania przez pozwanegoS. P. (2)na rzecz swojej żonyR. P.darowizny opisanych wyżej nieruchomości, było uwzględnienie, że czyniła ona w trakcie trwania ich małżeństwa nakłady na te nieruchomości, nie może prowadzić do stwierdzenia, że umowa z dnia 22 maja 2012 roku była odpłatna.
Nie wskazuje na to w szczególności treść umowy, zawartej w formie aktu notarialnego, w której brak jakichkolwiek zapisów potwierdzających dokonanie rozliczenia nakładów. Jeśli nawet wnioskowani przez pozwaną świadkowie mieliby potwierdzić przyczyny dokonania darowizny, na co wskazywała pozwalaw uzasadnieniu złożonych przez siebie wniosków dowodowych, to należy mieć na uwadze, iż nie podnosiła ona twierdzenia, aby w przedmiotowej umowie, ponad dokonaną darowiznę, doszło do czynności prawnych polegających na rozliczeniu nakładów poczynionych przez nią na majątek odrębny męża. Zważyć przy tym należy, że w dacie umowy zaskarżonej skargą pauliańską pozwani pozostawali w związku małżeńskim, a ich wspólność majątkowa wynikająca z zawarcia małżeństwa nie została zniesiona.
W swej apelacji pozwana sformułowała również zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicieart. 527 § 1 k.c.który wg. niej miałoby polegać na ustaleniu, że działała ona ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Ustalenie takiego nie uczynił Sąd Rejonowy. Wiąże się to również z tym, iż przepisart. 527 k.c.w§ 1odwołuje się do działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, natomiast w odniesieniu do osoby trzeciej ustawodawca wymaga, aby miała ona o tym wiedzę. Jak jednak wskazano już wyżej, w niniejszej sprawie przesłanka ta względem osoby trzeciej, czyli pozwanejR. P.nie musiała być spełniona, jako że zachodzi wyłączenie z akt 528k.c.potrzeby udowodnienia wiedzy pozwanejo działaniu jej męża ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a to w związkuz bezpłatnością przysporzenia na jej rzecz.
Wbrew zarzutom zawartym w apelacji pozwanej, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla oceny zasadności powództwa, a jednocześnie zbadania procesowej obrony podjętej przez pozwanąR. P..
Względy natury materialnoprawnej, omówione wyżej, uzasadniały oddalenie wniosków dowodowych powoływanych przez pozwaną w odpowiedzi na pozewi w tym zakresie nie można stwierdzić naruszenia przepisówart. 227w zw. zart.217 § 1 i 247 k.p.c.
Dowody wnioskowane przez pozwaną były zbędne również dla wykazania braku bliskości, o której mowa wart. 527 § 3 k.p.c.Trafnie, bowiem przyjął sąd pierwszej instancji, że nie zachodzi konieczność sięgania po domniemanie określone w tym przepisie, związane z bliskością dłużnika z osobą trzecią, wobec zaistnieniaw odniesieniu do stanu faktycznego w niniejszej sprawie omówionych już wyżej przesłanek zart. 528 k.p.c.
Zgodnie z regułami zart. 328 § 2 k.p.c.Sąd wyczerpująco wskazał podstawy faktyczne rozstrzygnięcia w sprawy, co potwierdza treść sporządzonego uzasadnienia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 §1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w pkt I, w związku z pkt III, o tyle, że za bezskuteczne wobec powoda uznał także zawarte w umowie darowizny z dnia 22 maja 2012 r. oświadczenie pozwanejR. P.o ustanowieniu służebności osobistej na rzecz pozwanegoS. P. (2)oraz uchylił pkt III, a także dokonał zmiany zaskarżonego wyroku w pkt II, w ten sposób, że zasądził od pozwanejR. P.na rzecz powoda kwotę 6 000 zł, a nadto zmiany orzeczenia w zakresie kosztów procesu powstałych przed sądem pierwszej instancji poprzez zasądzenie od pozwanejR. P.na rzecz powoda kwoty 7 548 zł, obejmującej koszty zastępstwa procesowego poniesione przez powoda, opłatę od pozwu i wydatki (3617+3752+180).
Orzeczenie Sądu Okręgowego opiera się na powołanych wyżej przepisach orazart. 386 § 1 k.p.c., a w zakresie oddalonej apelacji naart. 385 k.p.c., natomiast zmiana orzeczenia o kosztach poniesionych przez powoda przed sądem pierwszej instancji wynika zart. 98 k.p.c.w związku zart. 108 k.p.c.oraz § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, natomiast orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego na przepisieart. 102 k.p.c.i ocenie, że pozwana znalazła się w trudnej sytuacji majątkowej.