Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1148/15
Data wyroku: 2015-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krystyna Hadryś, Anna Hajda, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Najem
Podstawa prawna: art. 691 k.c., 189 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 1148/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Krystyna Hadryś (spr.)
Sędzia    SO Anna Hajda
Sędzia    SO Marcin Rak
Protokolant    Beata Michalak
po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaR. P.
przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wJ.
o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju
z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I C 1046/14
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejowemu w Jastrzębiu-Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Marcin Rak   SSO Krystyna Hadryś  SSO Anna Hajda
Sygn. akt III Ca 1148/15

UZASADNIENIE
PowódR. P.domagał się w pozwie ustalenia wstąpienia przez niego w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego wŻ.oś.P.(...), będącego w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wJ..
Uzasadniając żądanie pozwu powód podniósł, że z najemcą mieszkaniaK. S.pozostawał faktycznie we wspólnym pożyciu tworząc związek partnerski.K. S.zmarł, a pozwana odmówiła zawarcia z powodem umowy najmu. Jeszcze za życiaK. S.powód spłacił zaległości czynszowe i dokonał kapitalnego remontu mieszkania. Z uwagi na to, że najemca mieszkania nie miał stałej pracy podjął decyzję o wyjeździe do Anglii, żeby podreperować wspólny budżet. W czasie nieobecnościK. S.powód utrzymywał z nim kontakt telefoniczny i za pomocą poczty elektronicznej. Podniósł nadto, że w Sądzie Rejonowym w Żorach zawisła sprawa o eksmisję. Z uwagi na to, że powód w dalszym ciągu zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a pozwana odmówiła zawarcia z nim umowy najmu, żądanie pozwu – zdaniem powoda – jest zasadne.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. Pozwana podniosła, że najemcą mieszkania położonego wŻ.naOsiedlu (...)byłK. S., z którym ostatnią umowę najmu zawarto na czas określony do dnia 26 maja 2014 r.
K. S.nie przebywa już w lokalu, który obecnie jest zajmowany przez powoda. W maju 2014 r. powód zwrócił się do pozwanej o zawarcie z nim umowy najmu, na co pozwana nie wyraziła zgody. Pismem z dnia 9 maja 2014 r. wezwano go do opuszczenia i opróżnienia lokalu oraz wydania goSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wJ.do dnia 30 maja 2014 r. W związku z tym, że wezwanie okazało się bezskuteczne pozwana wystąpiła do Sądu Rejonowego w Żorach z pozwem o eksmisję. Pozwana podniosła również, że śmierćK. S.nie została wykazana odpowiednim dokumentem, ale nawet gdyby przyjąć, że zmarł on przed 26 maja 2014 r. i powód wstąpił w stosunek najmu, to od dnia 27 maja 2014 r. lokal jest zajmowany bez tytułu prawnego i obecnie powód nie może domagać się ustalenia wstąpienia w stosunek najmu.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 197 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 26.11.2013 r.Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)zawarła zK. S.umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego wŻ.naOsiedlu (...). Umowa została zawarta na okres od 26.11.2013 r. do 26.05.2014 r. Była to ostatnia umowa zawarta zK. S.. PowódR. P.zamieszkiwał z najemcą w tym lokalu, prowadził wspólne gospodarstwo domowe, pozostawał z nim we wspólnym pożyciu. W czasie trwania poprzedniego stosunku najmu powstały zaległości czynszowe, które spłacił powód.R. P.pismem z dnia 25.11.2013 r. zwracał się do Spółdzielni Mieszkaniowej wJ.o zawarcie z nim umowy najmu wobec spłacenia zaległości czynszowych, bądź przedłużenia umowy z poprzednim najemcą.K. S.zmarł w dniu 5 marca 2014 r. Pismem z dnia 9 maja 2014 r. pozwana wezwała powoda do opuszczenia, opróżnienia i wydania spółdzielni lokalu do dnia 30 maja 2014 r. W dniu 20 maja 2014 r. powód wystąpił z wnioskiem do pozwanej o zawarcie z nim umowy najmu zajmowanego lokalu, podnosząc, że stale w tym lokalu zamieszkuje, a także poniósł znaczne nakłady na remont mieszkania. Do zawarcia umowy najmu nie doszło, powód nie opuścił lokalu, w związku z czym pozwana w dniu 18 czerwca 2014 r. wniosła do Sądu Rejonowego w Żorach pozew o eksmisję przeciwkoR. P.. Sprawa zawisła pod sygn. I C 504/14. Obecnie postępowanie w sprawie jest zawieszone do czasu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W czasie trwania stosunku najmu powód przeprowadził w mieszkaniu kapitalny remont, o czym wcześniej powiadomił pozwaną. Koszty remontu wyniosły 31670 zł.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Rejonowy wskazał, że stan faktyczny był między stronami w zasadzie bezsporny. ŚmierćK. S.w toku procesu została wykazana odpisem skróconym aktu zgonu. Jedyną sporną okolicznością było to, czy powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że umowa najmu zK. S.została zawarta na czas oznaczony do dnia 26 maja 2014 r., a w chwili obecnej powód zamieszkuje w lokalu bez tytułu prawnego. Przed Sądem Rejonowym w Żorach zawisła pod sygn. I C 504/14 sprawa z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wJ.przeciwko powodowi o eksmisję. Jak oświadczył pełnomocnik powoda na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. ustalenie wstąpienia w stosunek najmu jest dla powoda istotne, bowiem wówczas w sprawie o eksmisję będzie mógł domagać się przyznania mu lokalu socjalnego i będzie mu przysługiwała legitymacja do domagania się od pozwanej zwrotu nakładów poczynionych na mieszkanie.
Sąd pierwszej instancji zważył, że pozwany nie wykazał istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu. Nie ma interesu prawnego strona, która w drodze powództwa zart. 189 kpczamierza uzyskać dowody potrzebne do obrony swoich praw w innym postępowaniu. Wprawdzie podstawą powództwa w niniejszej sprawie jestart. 691 kc, ale powód w takim postępowaniu powinien wykazać istnienie interesu prawnego w rozumieniuart. 189 k.p.c.Skoro powód w sprawie o eksmisję może podnieść zarzut wstąpienia w stosunek najmu, a umowa najmu już wygasła z powodu upływu terminu na jaki została zawarta Sąd Rejonowy uznał, że obecnie brak interesu prawnego w ustaleniu wstąpienia w stosunek najmu, co skutkować musiało oddaleniem powództwa. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył powód zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy polegające na oddaleniu wniosków dowodowych powoda o przesłuchanie świadków co naruszaart.227 k.p.c.i uznanie, że powód nie posiada interesu prawnego w żądaniu objętym pozwem. W razie uznania przez Sąd Odwoławczy, że nie zachodzą przesłanki do przyjęcia, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnięart. 189 k.p.c.w zw. zart. 691 k.c.poprzez przyjęcie, że powód nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym oraz naruszenie przepisów postępowania a toart. 227 k.p.c.poprzez bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego przesłuchania świadków zgłoszonych przez powoda w pozwie, co w konsekwencji miało istotny wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia, ponieważ fakty wypływające z zeznań świadków potwierdziły by stanowisko prezentowane przez powoda i tym samym stanowiłyby podstawę do uwzględnienia powództwa.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja musiała odnieść skutek z uwagi na nierozpoznanie przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy.
Sąd Odwoławczy nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego wyrażonego w zaskarżonym orzeczeniu, iż powód nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu w oparciu 691k.c., nie przesądzając spełnienia przesłanek określonych tym przepisem.
Także Sąd Odwoławczy nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, że stan faktyczny był pomiędzy stronami niesporny, bowiem pozwana nie podzieliła stanowiska powoda w zakresie warunkówart. 691 k.c., co wynika z odpowiedzi na pozew. Takie stanowisko konsekwentnie prezentowała pozwana także w II instancji.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając powództwo dokonał oceny istnienia interesu prawnego w rozumieniuart. 189 k.p.c.i wskazał, iż w postępowaniu które toczy się przed Sądem Rejonowym w Żorach pod sygn. I C 504/14 z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wJ.przeciwko powodowi o eksmisję, winna zostać okoliczność wstąpienia powoda w stosunek najmu oceniona, który to zarzut powód może zgłosić w toku postępowania. W ocenie Sądu Odwoławczego skarżący słusznie zarzuca, iż bezspornym było, iż stosunek najmu uległ rozwiązaniu w związku z zawarciem umowy najmu na czas określony, natomiast okoliczność czy powód wstąpił w stosunek najmu w okresie obowiązywania umowy najmu, nie jest rozpoznawana w postępowaniu eksmisyjnym, a przedmiotem rozpoznania tego postępowania są inne okoliczności, niż wynikające zart. 691 k.c., takie jak zakończenie terminu wskazanej umowy najmu czy też bezprawne zajmowanie lokalu.
Powód posiada więc interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, mimo przysługującego mu zarzutu, który może zgłosić w postępowaniu eksmisyjnym. Podkreślenia wymaga, iż w postępowaniu eksmisyjnym nie rozpoznaje się wszystkich sporów mogących powstać w przyszłości na tle istniejącego stosunku najmu, jeżeli taki zostanie ustalony w oparciu oart. 691 k.c.W związku z powyższym nie można uznać, iżby powód nie miał podstawy ustalenia wstąpienia stosunek najmu nie mając interesu prawnego w wydaniu takiego orzeczenia, wobec czego uznać należy, że istota sporu wywołanego pozwem nie została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji.
Ponadto Sąd Odwoławczy stwierdził w oparciu o stanowiska przedstawione przez obie strony postępowania w I instancji, iż Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia bezpodstawnie, z przekroczeniem zasadart. 233 k.p.c., ocenił w zakresie ustaleń faktycznych istnienie inwestycji poczynionych przez powoda, jak i związku faktycznego powoda z najemcą, wskazującego na spełnienie przesłanek zart. 691 k.c.Należało stwierdzić, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób było ustalić okoliczności stanowiących podstawę takich ustaleń faktycznych, zatem Sąd pierwszej instancji zawarł w uzasadnieniu orzeczenia ustalenia faktyczne nie wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkuje oceną przekroczenia zakresu swobodnej oceny dowodów, a tym samym dowolne, niezgodne z wymogiemart. 233 k.p.c.dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie.
Dokonana przez Sąd I instancji ocena prawna w zakresie wykazania interesu prawnego strony powodowej, nie mogła zostać zaaprobowana przez Sąd Odwoławczy.
Przyjmuje się, że jeżeli przeciwko powodowi wytoczone zostało powództwo, mające podstawę w stosunku prawnym, co do którego twierdzi on, że istnieje, traci interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli w tamtym procesie może podnieść taki zarzut. Jednakże zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bowiem niewątpliwie powód nie traci interesu prawnego w żądaniu ustalenia, jeżeli wyrok w danej sprawie – w tym przypadku sprawie o eksmisję powoda – nie usunie niepewności w zakresie wszelkich skutków prawnych, jakie wynikają lub mogą wyniknąć w przyszłości ze stosunku prawnego, którego istnienia, chociażby w zakresie czasowym ograniczonym, dochodzi ( por. między innymi wyroki SN : z 2.7.2015 r. V CSK 640/14, z 8.3.2001 r. CKN 1111/00 czy z 27.1.2004 r. ). Zatem interes prawny do wytoczenia powództwa opartego naart. 691 k.c.zachowuje powód, mimo wytoczenia przeciwko niemu powództwa o eksmisję, gdyż ze wskazanego w pozwie jako podstawa żądania stosunku prawnego, wynikają jeszcze inne, lub dalej idące skutki, których dochodzenie w sprawie z powództwa o eksmisję nie jest możliwe, bowiem jak wynika z twierdzeń skarżącego mogą być podstawą powództw o świadczenie. Należało zatem uznać, iż wyrok w sprawie o eksmisję nie będzie wiążący w sprawach jakie mogą być wytoczone na podstawie wskazywanego niniejszej sprawie stosunku prawnego.
W świetle powyższego należało uznać, że powód ma interes prawny do wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie opartej naart. 691 k.c.
Z powyższej przyczyny, na zasadzieart. 386 § 4 k.p.c.Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając temu Sądowi w oparciu oart. 108 § 2 k.p.c.rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy będzie zobligowany do ustalenia czy spełnione zostały przesłanki zart. 691 k.c.i w tym celu przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe w zakresie wnioskowanym przez strony procesu, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy podda wnikliwej ocenie w zakresieart. 233 k.p.c.i w jej wyniku wyda stosowne rozstrzygnięcie.
SSO Marcin Rak SSO Krystyna Hadryś SSO Anna Hajda