Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 577/14
Data wyroku: 2015-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Szczepaniak-Cicha, Joanna Baranowska, Dorota Rzeźniowiecka
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 577/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Anna Szczepaniak-Cicha
Sędziowie: SSA Dorota Rzeźniowiecka (spr.)
del. SSO Joanna Baranowska
Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Sztuka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2015 r. wŁ.
sprawyJ. S. (1)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddziałowi wŁ.
o emeryturę
na skutek apelacjiJ. S. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt: VIII U 5772/13,

oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 577/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 sierpnia 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wŁ., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 14 sierpnia 2013 roku, odmówił wnioskodawcyJ. S. (1)prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku na wymagane 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie udowodnił żadnego okresu. Organ rentowy uznał, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku legitymuje się ogólnym stażem pracy w wymiarze 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni okresów składkowych.
W odwołaniu od powyższej decyzjiJ. S. (1)wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do emerytury. W uzasadnieniu odwołaniaJ. S. (1)wskazał, że posiada co najmniej 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2014r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie.
Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zapadło w następującym stanie faktycznym.
J. S. (1)urodził się w dniu (...). W dniu 14 sierpnia 2013 rokuJ. S. (1)złożył wniosek o emeryturę.
Wnioskodawca w okresie od dnia 1 września 1966 roku do dnia 30 kwietnia 1991 roku był zatrudniony wZakładach (...)wŁ., w pełnym wymiarze czasu pracy. W wystawionym wnioskodawcy świadectwie pracy pracodawca stwierdził, żeJ. S. (1)zajmował stanowiska: uczeń(...) Szkoły (...), elektromonter, a ostatnio elektromechanik urządzeń i aparatury elektronicznej.
Wnioskodawca otrzymywał angaże na następujące stanowiska:
- od dnia 1 września 1966 roku do dnia 30 czerwca 1969 roku - uczeń(...) Szkoły (...),
- od dnia 1 lipca 1969 roku do dnia 30 kwietnia 1986 roku – elektromonter,
- od dnia 1 maja 1986 roku do dnia 28 lutego 1988 roku – elektromechanik urządzeń i aparatury elektronicznej,
- od dnia 1 marca 1988 roku do dnia 31 lipca 1989 roku – elektromechanik urządzeń i aparatury elektronicznej – automatyk,
- od dnia 1 sierpnia 1989 roku do dnia 28 lutego 1990 roku – elektromechanik aparatury i urządzeń elektronicznych,
- od dnia 1 marca 1990 roku do dnia 31 sierpnia 1990 roku – automatyk P.Wir ,
- od dnia 1 września 1990 roku do dnia 30 kwietnia 1991 roku – elektroautomatyk.
W grudniu 1972 roku wnioskodawca podpisał „Zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności elektromontera warsztatu elektrycznego”.
Wnioskodawca podpisał również „Zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności elektroautomatyka”, zgodnie z którym do obowiązków elektroautomatyka należało wykonywanie wszelkich czynności związanych z pracą w warsztacie automatyki.
Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 8 lutego 1988 roku wnioskodawca był niezdolny do pracy na wysokości oraz przy napięciu przekraczającym(...).
Wnioskodawca w okresie zatrudnienia wZakładach (...)przez pierwsze trzy lata pracował jako uczeń, w godzinach od 7.00 do 13.00. Po zakończeniu nauki wnioskodawca został zatrudniony na stanowisku elektryka - elektromontera.
Wnioskodawca przez cały okres zatrudnienia, po ukończeniu szkoły, niezależnie od nazwy stanowiska zajmował się konserwacją i naprawą maszyn przędzalniczych (od strony elektrycznej), utrzymaniem ich w ruchu, obsługą stacji transformatorowych średniego napięcia oraz wymianą oświetlenia, lamp i świetlówek w Wydziale Przędzalni. Wnioskodawca wykonywał również pracę w warsztacie, naprawiał silniki, styczniki, przygotowywał części na wymianę. Warsztat był wydzielonym pomieszczeniem, znajdującym się w hali produkcyjnej Wydziału Przędzalni. W warsztacie wnioskodawca pracował przeciętnie około 1 do 2 godzin dziennie, w pozostałym czasie wykonywał pracę w hali produkcyjnej.
Wnioskodawca zajmował się obsługą stacji transformatorowych średniego napięcia tj. wyłączał transformatory na czas remontów i przeglądów stacji oraz ponownie je załączał po wykonaniu tych prac. Remonty i przeglądy stacji transformatorowych były wykonywane co pół roku. Remont jednej komory trwał 8 godzin. Były 4 komory.
J. S. (1)nie był oddelegowywany do innych prac.
Pracę te wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
J. S. (1)wykonywał pracę w WydziałachPrzędzalnia (...)orazPrzędzalnia (...).
Wnioskodawca nie otrzymał świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych.
J. S. (1)nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, na dzień 1 stycznia 1999 roku legitymuje się ogólnym stażem pracy w wymiarze 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni okresów składkowych.
Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy oraz w aktach ZUS dokumentów, zeznań świadków:S. B.iA. R.oraz częściowo zeznań wnioskodawcy. Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawcy, w części w której twierdził, że pracę w warsztacie wykonywał w wymiarze 1-2 godzin tygodniowo. Zeznania w tej części pozostają bowiem w sprzeczności z zeznaniami świadkaA. R., który twierdził, że wnioskodawca pracował w warsztacie 1-1,5 godziny dziennie oraz z zeznaniami świadkaS. B., który twierdził, że 15 % czasu pracy wnioskodawca pracował w warsztacie. Zeznania świadków znajdują potwierdzenie w dokumentacji osobowej wnioskodawcy, w szczególności w „Zakresie obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności elektromontera warsztatu elektrycznego” oraz w „Zakresie obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności elektroautomatyka”, zgodnie z którym do obowiązków elektroautomatyka należało wykonywanie wszelkich czynności związanych z pracą w warsztacie automatyki. Zeznania świadków są wiarygodne, gdyż świadkowie jako osoby nie zainteresowane rozstrzygnięciem sporu, nie mieli żadnego interesu w składaniu zeznań na korzyść którejkolwiek ze stron. Nadto jako współpracownicy wnioskodawcy znali charakter pracyJ. S. (1)i wykonywanych przez niego czynności.
W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy przytaczając treśćart. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. Nr 153 z 2009r., poz. 1227 – tekst jednolity późn. zm. ) oraz § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach ( Dz.U. nr 8 poz. 43 z póź.zm) stwierdził, żeJ. S. (1)nie przysługuje prawo do emerytury przewidzianej wart. 184w związku zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. Nr 153 z 2009r., poz. 1227 – tekst jednolity późn. zm.), ponieważ nie legitymuje się on wymaganym 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca spełnił warunki do uzyskania emerytury w zakresie wymaganego wieku (ukończone 60 lat) oraz ogólnego stażu pracy (co najmniej 25 lat). Organ rentowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania zakwestionował nieprzyjęcie jako okresu pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wZakładach (...)wŁ.od dnia 1 września 1966 roku do dnia 30 kwietnia 1991 roku.
Sąd Okręgowy wskazał, iż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wnioskodawca w okresie zatrudnienia wZakładach (...)przez pierwsze trzy lata pracował jako uczeń, w godzinach od 7.00 do 13.00. Po zakończeniu nauki wnioskodawca został zatrudniony na stanowisku elektryka - elektromontera.
Przez cały okres zatrudnienia, po ukończeniu szkoły, niezależnie od nazwy stanowiska zajmował się konserwacją i naprawą maszyn przędzalniczych (od strony elektrycznej), utrzymaniem ich w ruchu, obsługą stacji transformatorowych średniego napięcia oraz wymianą oświetlenia, lamp i świetlówek w Wydziale Przędzalni. Wykonywał również pracę w warsztacie, naprawiał silniki, styczniki, przygotowywał części na wymianę. Warsztat był wydzielonym pomieszczeniem, znajdującym się w hali produkcyjnej Wydziału Przędzalni. W warsztacie wnioskodawca pracował przeciętnie około 1 do 2 godzin dziennie, w pozostałym czasie wykonywał pracę w hali produkcyjnej. Wnioskodawca zajmował się obsługą stacji transformatorowych średniego napięcia tj. wyłączał transformatory na czas remontów i przeglądów stacji oraz ponownie je załączał po wykonaniu tych prac. Remonty i przeglądy stacji transformatorowych były wykonywane co pół roku. Remont jednej komory trwał 8 godzin. Były 4 komory. Pracę te wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,
nie był oddelegowywany do innych prac.
Należy wskazać, że art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zawiera definicję (pojęcie) pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach, stanowiąc, iż jest nim pracownik zatrudniony przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne bądź otoczenia. Uregulowania omawianego artykułu nie precyzują szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku. Art. 32 ust. 4 ustawy odsyła w tej materii do dotychczasowych przepisów, którymi są przepisy rangi ustawy lub wydane na mocy delegacji ustawowej (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku, III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 roku, I UK 393/10).
Analiza treści wykazu A do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku wskazuje, że wymienione w dziale XIV pod poz. 25 bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie oraz wymienione w dziale(...)prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych są pracami w szczególnych warunkach.
Powyższe prace zostały wymienione także w zarządzeniu resortowym nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Przemysłu Chemicznego i Lekkiego Nr 4 z 1987 roku). Załącznik Nr 1 do tego zarządzenia wymienia w dziale XIV prace różne poz. 25 pkt 1 bieżącą konserwację agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie: stanowiska pracy, na których wykonywane są stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie oraz w dziale(...)w energetyce w pkt 1 prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych.
W ocenie Sądu Okręgowego z ustalonych okoliczności wynika, że wnioskodawca był praktycznie elektrykiem i zakres jego obowiązków wykraczał poza przewidzianą w w/w rozporządzeniu bieżącą konserwację agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu. Gdyby nawet zakwalifikować wykonywane prace wnioskodawcy pod Dział XIV poz. 25 pkt 1 Wykazu A rozporządzenia to właśnie z uwagi na szereg innych obowiązków dotyczących napraw urządzeń elektrycznych nie tylko na hali produkcyjnej, ale i w warsztacie, oraz innego rodzaju obowiązki, w tym wymiany sprzętu oświetleniowego jak i czynności dotyczące odłączania i przyłączania transformatorów na czas remontów - to praca ta nie spełnia wymogu stałości i pełnego wymiaru czasowego.
Oczywistym jest także brak możliwości zakwalifikowania pracy wnioskodawcy jako pracy w energetyce (jak to uczynił pracodawca w przypadku świadków), która według Działu(...)rozporządzenia polega na pracy przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Ponieważ wnioskodawca nie pracował w zakładzie energetycznym, jego praca nie polegała na wytwarzaniu energii i nie była ukierunkowana w celu jej dostarczania odbiorcom.(...)to gałąź przemysłu zajmująca się wytwarzaniem (przetwarzaniem) energii elektrycznej oraz cieplnej i dostarczaniem jej odbiorcom. Nie jest zatem uzasadnione zaliczanie do prac w warunkach szczególnych w „energetyce” wszystkich prac związanych z montowaniem oraz eksploatacją wszelkich instalacji i urządzeń elektrycznych. W „energetyce” nie chodzi bowiem o wszelkie roboty elektryczne, lecz tylko o wskazane w dziale(...)prace przy wywarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych (wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2009r. I UK 24/09, LEX nr 518067).
Zdaniem Sądu Okręgowego okres zatrudnienia wnioskodawcy w charakterze ucznia(...) Szkoły (...)bez względu na faktyczny wymiar pracy wykonywanej w ramach przyuczenia do zawodu pracy, nie jest okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniuart. 32w związku zart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniemrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, gdyż praca ucznia nie była wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy, ustanowionym dla danego stanowiska pracy (§ 2 rozporządzenia). Stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest rozumiane w orzecznictwie Sądu Najwyższego jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku pracy, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r.,(...)UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Wyjątek mogą tu stanowić krótkotrwałe, konieczne szkolenia pracownika, zwłaszcza wstępne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75).
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 stycznia 2011 roku ((...)UK 169/10), zasadnym jest stwierdzenie, że nawet jeżeli na stanowisku pracy wnioskodawcy jako ucznia nauki zawodu przewidziana była norma czasu pracy w liczbie 6 godzin dziennie, to praca wykonywana w takim rozmiarze wykonywana była w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na tym stanowisku, tylko ze względu na postanowienia art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, obowiązującego do czasu wejścia w życieKodeksu pracy. Przepis ten - odnoszący się do sytuacji określonych w art. 12 tej ustawy, zgodnie z którym młodociani przyjęci do pracy byli obowiązani do dokształcania się w celu ukończenia pełnej szkoły podstawowej lub do dokształcania się zawodowego lub ogólnokształcącego (ust. 2), natomiast młodociani zatrudnieni w celu nauki zawodu obowiązani byli do dokształcania się w zakresie obranego zawodu (ust. 3) - stanowił, że do czasu pracy młodocianych wlicza się czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywa się w godzinach pracy, czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. Dokształcanie w rozumieniu art. 12 ustawy o nauce zawodu oznaczało zajęcia teoretyczne w warunkach szkolnych.
Jak wskazał Sąd Najwyższy, gdyby więc nawet uznać, że przewidziana w obowiązujących przepisach dla danego stanowiska - ze względu na charakter zatrudnienia lub związane z nim warunki - norma czasu pracy w rozmiarze odbiegającym od powszechnie obowiązującego, stanowiła pełny wymiar czasu pracy, to nie można pominąć koniunktywnego wymagania wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla stanowiska, na którym takie warunki występowały.
Tymczasem z dokonanych w sprawie i niekwestionowanych ustaleń wynika, że przez cały okres zatrudnienia na podstawie umowy o naukę zawodu (pod rządami ustawy o nauce zawodu, jak i uchylającego jąKodeksu pracy), wnioskodawca pracował jako uczeń na warunkach wynikających z tej umowy. Ze względu na połączenie nauki zawodu z obowiązkiem dokształcania się w zasadniczej szkole zawodowej, okres ten nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, gdyż z założenia uczeń przyuczany do wykonywania określonych w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, nie mógł ich wykonywać i faktycznie nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Powyższe rozważania pozwalają stwierdzić, że wnioskodawca jako uczeń przyuczany do wykonywania zawodu elektryka nie wykonywał pracy na stanowisku wymienionym w wykazie stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, dzieląc go z zajęciami w szkole. Zatem okres ten nie może zostać uznany za okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
W związku z powyższym wnioskodawca nie wykazał 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.
Reasumując, odwołujący się nie wykazał, że legitymuje się minimum 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Tym samym, wobec nie udowodnienia przez wnioskodawcę wymaganych 15 lat w warunkach szczególnych, brak było podstaw do przyznania mu prawa do emerytury. W konsekwencji Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 kpc, odwołanie wnioskodawcy jako niezasadne oddalił.
W apelacji ubezpieczony, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył opisany wyżej wyrok w całości, zarzucając:
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnie i błędne zastosowanie, a w szczególności:
- naruszenieart. 32w zw. zart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jedn. 2009r., nr 153,poz. 1227z poź.zm.) i
- naruszenie § 1 i 2 zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 3.08.1987r. ( Dz. Urz. Ministerstwa Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 4) oraz ppkt 12 w pkt 1 działu VII wykazu A stanowiącego załącznik nr 1 do powyższego zarządzenia w związku z§ 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz.U. nr 8 poz. 43 z 1983r. z póż.zm.)oraz w związku zart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznycha polegające na:
- przyjęciu, że praca w przędzalni polegająca na naprawianiu maszyn i urządzeń przędzalnianych nie stanowi pracy w warunkach szkodliwych, jeżeli do obowiązków pracownika należało także wykonywanie napraw w warsztacie wydzielonym ścianą z hali produkcyjnej przędzalni
- oraz przez pominięcie ppkt 12 w pkt 1 działu VII wykazy A stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 3.08.1987r. ( Dz. Urz. Ministerstwa Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 4), zgodnie z którym praca na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przy obróbce surowców włókienniczych i ich przędzeniu jest pracą w warunkach szkodliwych.
W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji ponoszono, iż sąd pierwszej instancji pominął w swej analizie przepisy dotyczące szkodliwych warunków pracy przy obróbce surowców przędzalniczych i ich przędzeniu a zatem ppkt 12 pkt 1 działu VII wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 3.08.1987r. gdzie wskazano stanowisko pracy – „konserwator maszyn i urządzeń” a poprzestał na analizie wykonywanych przez wnioskodawcę czynności w odniesieniu do działu XIV poz. 25 oraz działu(...)pkt 1 wykazu A stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeoraz działu XIV poz. 25 pkt 1 wykazu A zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 3.08.1987r. Apelujący wskazywał, że wszystkie obowiązki zawodowe sprowadzające się do konserwowania maszyn i urządzeń przędzalnianych wnioskodawca wykonywał w warunkach szkodliwych polegających na przekroczeniu norm higienicznych mikroklimatu na stanowiskach pracy, ekspozycji na hałas i inne czynniki szkodliwe. Nadto w ocenie apelującego praca przez godzinę czy dwie w warsztacie nie może zostać uznana za przeszkodę w uznaniu, iż spełnione sa przesłanki do uznania pracy za wykonywaną w szkodliwych warunkach skoro pomieszczenie to znajdowało się na terenie hali przędzalni i panowały w nim te same warunku szkodliwe dla zdrowia, co w pozostałej części przędzalni.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Apelacyjny uznał, iż zaskarżony wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy i znajduje oparcie zarówno w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, jak i obowiązujących przepisach prawa. Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, dokonał analizy zebranych dowodów, nie naruszając zasady swobodnej ich oceny i w oparciu o zasadnie przyjęty stan faktyczny sprawy prawidłowo zastosował konkretnie przywołane przepisy prawa materialnego.
Jako, że skarżący nie sformułował zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, który dotyczyłby prawidłowości poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, poprzestając wyłącznie na zarzutach dotyczących obrazy prawa materialnego a Sąd Apelacyjny ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego podzielił i przyjął je za własne odnieść należy się do postawionych w apelacji zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.
Na wstępie wskazać należy, że zasady i tryb przyznawania prawa do emerytury wcześniejszej w związku z pracą w warunkach szczególnych bądź w szczególnym charakterze regulujeart. 184 cyt. wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy, tj. po ukończeniu 60 lat, jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy – na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) – 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy, to jest 25 lat. W myśl § 2 w/w rozporządzenia okresy pracy uzasadniające prawo do wcześniejszego świadczenia emerytalnego to okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Zauważyć należy, że przewidziane wart. 184w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. Nr 153 z 2009r., poz. 1227 – tekst jednolity ze zm.) prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym niż powszechnie przyjęty stanowi przywilej i odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 27 cyt. ustawy emerytalnej, a zatem regulujące je przepisy należy wykładać w sposób ścisły i gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego to odstępstwo.
Zasadniczą zatem przesłanką warunkującą nabycie prawa do wcześniejszej emerytury jest udowodnienie co najmniej 15 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, co następuje przede wszystkim przez świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, przy czym należy mieć na uwadze, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych, jak każdy dokument nieurzędowy w rozumieniuart. 244 § 1 i 2 k.p.c., podlega kontroli zarówno co do prawidłowości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej co miało miejsce w niniejszej sprawie. W sprawie niniejszej wnioskodawca nie legitymował się jednak świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Niespornymi w sprawie były okoliczności faktyczne w zakresie charakteru wykonywanej przez ubezpieczonego pracy wZakładach (...)wŁ.od dnia 1 lipca 1969 roku ( po zakończeniu nauki w szkole, gdy ubezpieczony zatrudniony był jako uczeń) do dnia 30 kwietnia 1991 roku na stanowisku elektryka-elektromontera a polegające na konserwacji i naprawie maszyn przędzalniczych (od strony elektrycznej), utrzymaniem ich w ruchu, obsługą stacji transformatorowych średniego napięcia oraz wymianą oświetlenia, lamp i świetlówek w Wydziale Przędzalni jak też wykonywaniem pracy w wydzielonym pomieszczeniu warsztatu znajdującym się w hali produkcyjnej Wydziału Przędzalni, która to pracę wykonywał przeciętnie około 1 do 2 godzin dziennie.
Zatem spór sprowadzał się w istocie do prawidłowej wykładni prawa materialnego odnośnie kwalifikacji prawnej pracy świadczonej przez wnioskodawcę w spornym okresie, a w szczególności do możliwości zaliczenia wnioskodawcy pracy opisanej powyżej do okresu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. w rozumieniu § 4 cyt. wyżej rozporządzenia tj. pracy wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik do cyt. rozporządzenia. Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów, praca w szczególnych warunkach to wyłącznie praca wykonywana w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia. Decydujące znaczenie w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych, ma możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika. Wskazać należy, iż powołane rozporządzenie jest podstawowym aktem prawnym ustalającym warunki wcześniejszej emerytury, w tym kwalifikującym oznaczoną pracę, jako pracę w szczególnych warunkach, której stałe wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy może rodzić uprawnienia emerytalne. Ocena zatem, czy dana praca wykonywana jest w szczególnych warunkach winna nastąpić w oparciu o przepisy tego rozporządzenia, a to przez przyporządkowanie ocenianej pracy do rodzajów prac wymienionych w jego załącznikach - wykazie A i B. Ewentualne zaś zarządzenia resortowe, których wydanie przewidziano w § 1 ust. 2 rozporządzenia, winny być zgodne z jego zapisami. Zauważyć bowiem należy, iż wykonywanie na stanowiskach określonych w zarządzeniach resortowych (aktach branżowych) pracy, której nie ujęto w oznaczonym wyżej wykazie A i B, nie uprawnia do uzyskania przedmiotowej emerytury. Stąd też niewystarczającym jest wskazanie, że praca była wykonywana na stanowiskach określonych jedynie w akcie branżowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r. sygn. I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306).
Słusznie więc w ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy odnosił pracę odwołującego w spornym okresie do treści pkt 25 działu XIV, zgodnie z którym bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie jest pracą w szczególnych warunkach.
Za nieuzasadniony wobec powyższego uznać należy podnoszony w apelacji zarzut pominięcia przez Sąd Okręgowy analizy pracy świadczonej przez ubezpieczonego w kontekście treści ppkt 12 pkt 1 działu VII wykazu A stanowiącego załącznik do wskazanego w apelacji zarządzenia resortowego gdzie wskazano stanowisko „konserwator maszyn i urządzeń” – a poprzestanie na analizie wykonywanych przez wnioskodawcę czynności w odniesieniu do działu XIV poz. 25 wykazu A załącznika do cyt. wyżej rozporządzenia. Dodatkowo tylko podnieść należy, iż wskazany powyżej zarzut apelacji o tyle nie ma kluczowego znaczenia , że po pierwsze wnioskodawca nie był zatrudniony na stanowisku wskazanym w ppkt 12 cyt. zarządzenia resortowego bowiem stanowisko wynikające z dokumentacji osobowej to elektryk- elektromonter. Ponadto, co istotne, zasadniczą przyczyną dla jakiej sporny okres zatrudnienia wZakładach (...)wŁ.nie mógł być zaliczony do okresu pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w szczególnych warunkach było niespełnienie warunku wykonywania pracy wskazanej w dziale XIV poz. 25 wykazu A załącznika do cyt. wyżej rozporządzenia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na tym stanowisku pracy tak jak tego wymaga § 2 cyt. rozporządzenia. Jak to bowiem wynika z treści wskazanej regulacji okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Stałe wykonywanie takich prac oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku) lub periodyczne, a nie stałe świadczenie pracy, wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia. Za utrwalony w orzecznictwie uznać należy pogląd ,iż praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152).
Tak więc, wbrew stanowisku apelującego, wykonywanie przez ubezpieczonego codziennie przez czas co najmniej od jednej do dwóch godzin dziennie pracy nie spełniającej cech wskazanych w poz. 25 działu XIV załącznika A wskazanego powyżej nie pozwala na uznanie , iż spełniony został warunek wskazany w § 2 cyt. rozporządzenia.
Podkreślić należy, że o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu decyduje łączne spełnienie określonych w nim przesłanek, a nie przekonanie pracownika o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy. Należy zgodzić się z wnioskodawcą, że wykonywana przez wnioskodawcę praca była wykonywana w warunkach szkodliwych dla zdrowia, jednakże ta okoliczność nie przesądza o uznaniu takiej pracy za wykonywaną w warunkach szczególnych określonych w wykazie A stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia.
Podsumowując, prawidłowo zastosowana treść normy prawnej wynikająca zart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w zw. z pkt 25 działu XIV Wykazu A stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, nie pozwala przyjąć, byJ. S. (1), wykonując prace polegające na konserwacji i naprawie maszyn przędzalniczych (od strony elektrycznej) jak też inne prace elektryczne poza halą produkcyjną w wymiarze 1-2 godzin dziennie , świadczył pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu w/w przepisów.
W świetle powyższych rozważań uznać trzeba, żeJ. S. (2)nie posiada niezbędnego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Tym samym nie nabył prawa do emerytury. Odmowna decyzja ZUS była zatem prawidłowa. Mając to na względzie, wobec bezzasadności apelacji ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.capelacje oddalił.