Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 80/15
Data wyroku: 2015-06-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt IV Ka 80/15

UZASADNIENIE
L. M.została oskarżona o:
- jeden czyn wyczerpujący dyspozycjęart. 284 § 2 kkw zw. zart. 31 § 2 kkpolegający na tym, że w dniu 9 lipca 2003 roku wO.woj.(...)prowadząc działalność gospodarczą w postaci(...) Doradztwo (...)z siedzibą wO.przyul. (...)i będąc z tytułu zawartej umowy agencyjnej nr(...)z dnia 01 kwietnia 2003 r. z(...) S.A.(...)oraz udzielonego jej przez w/wTowarzystwo (...)pełnomocnictwa do zawierania w ich imieniu polis ubezpieczeniowych, dokonała przywłaszczenia składki ubezpieczeniowej w ten sposób, że po uprzednim zawarciu w imieniu(...) S.A.polisy nr:(...)na kwotę 350,00 złotych nie dokonała zgodnie z zawartą umową przelewu na rachunek bankowy w/wTowarzystwa (...), w wyniku czego przywłaszczyła sobie pieniądze w łącznej kwocie 350,00 złotych, czym działała na szkodę(...) S.A., przy czym zarzucanego czynu dopuściła się mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania sowim postępowaniem( czyn oznaczony w akcie oskarżenia nr I);
- piętnaście jednorodnych czynów wyczerpujących dyspozycjęart. 284 § 2 kkw zw.art. 12 kkzw. zart. 31 § 2 kkpolegających na tym, że w różnych okresach pomiędzy 5 lutego 2005 r. a 14 września 2011 r. wO.woj.(...)prowadząc działalność gospodarczą w postaci(...) Doradztwo (...)z siedzibą wO.przyul. (...)i będąc z tytułu zawartej umowy agencyjnej nr(...)z dnia 01 kwietnia 2003 r. z(...) S.A.(...)oraz udzielonego jej przez w/wTowarzystwo (...)pełnomocnictwa do zawierania w ich imieniu polis ubezpieczeniowych, działając w krótkich odstępach czasu, z góry powziętym zamiarem dokonała przywłaszczenia licznych składek ubezpieczeniowej w różnych łącznych kwotach, w ten sposób, że po uprzednim zawarciu w imieniu(...) S.A.polis o wskazanych numerach nie dokonała zgodnie z zawartą umową przelewu na rachunek bankowy w/wTowarzystwa (...), czym działała na szkodę(...) S.A., przy czym zarzucanego czynu dopuściła się mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania sowim postępowaniem( czyny oznaczone w akcie oskarżenia nr od II do XVI).
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Opocznie uznałL. M.za winną popełnienia wszystkich szesnastu zarzuconych jej czynów uznając, że każdy z nich wyczerpuje dyspozycjęart. 284 § 2 kkw zw.art. 12 kkwzw. zart. 31 § 2 kki za to:
- za każdy z czynów , na podstawieart. 284 § 2 kkiart. 33 § 2 kkwymierzył oskarżonej kary po 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w liczbie po 30 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej każdorazowo na kwotę 20 złotych;
- na podstawieart. 85, art. 86 § 1 kkjednostkowe kary pozbawienia wolności oraz grzywny połączył wymierzając oskarżonej karę łączną 1 roku pozbawienia wolności i karę łączna grzywny liczbie 30 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 złotych;
- na podstawieart. 69 § 1 i 2 kk,art. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonej na okres próby 3 lat;
- na podstawieart. 46 § 1 kk, w odrębnych punktach wyroku, zobowiązał oskarżoną do naprawienia w całości szkód wyrządzonych przestępstwami opisanymi w pkt od I do XVI aktu oskarżenia poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego wskazanych tam kwot - tj: 350 zł, 1.104 zł, 5.150 zł, 361 zł, 2478 zł, 2.888 zł, 915 zł,790 zł, 4.933 zł, 353 zł, 493 zł, 459 zł, 4.700 zł, 932 zł, 4.222 zł i 1.984 zł;
- przyznał od Skarby Państwa na rzecz obrońcy koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu w kwocie 1.239,84 zł;
- tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania wymierzył oskarżonej opłatę w kwocie 100 zł oraz zasądził od niej kwotę 100 zł zwalniając z pozostałej części z opłat i kosztów postępowania.
Od powyższego wyroku apelację wywiódł obrońcaL. M.i zawarł w niej zarzuty:
- obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku, a toart. 167 kpk,169 § 1 i 2 kpkorazart. 193 § 1 kpkpoprzez odmowę dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości, ewentualnie księgowości, który w oparciu o dokumentację źródłową dokonałby oceny, czy faktycznie oskarżona dopuściła się przywłaszczenia składek ubezpieczeniowych za okres 2002-2006 r;
- błędnej, niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, a to zeznań świadków:J. K.,A. K.,P. W., R.P.,S. S.i G.G., co miało prowadzić do naruszenia zasad wyrażonych wart. 7 kpk;
- błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na niesłusznym uznaniu, że oskarżona zamierzała przywłaszczyć sobie składki za okres 2011 r., kiedy to cierpiąc na depresję i często przebywając w szpitalach nie miała właściwego rozeznania i możliwości oceny swoich warunków finansowych, przy czym szczególnie błędne ustalenia dotyczyć miały okresu lat 2003-2006, gdyż trudno przyjąć, aby pokrzywdzona firma nie zainteresowała się brakiem składek i tolerowała dalszą pracę oskarżonej do 2011 r.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uniewinnienie oskarżonejL. M.od popełnienia zarzuconych jej czynów i przyznanie kosztów obrony udzielonej w/w z urzędu.
Na rozprawie apelacyjnej – w miejsce obrońcy z urzędu- prawa oskarżonej reprezentował obrońca z wyboru popierając apelację swojego poprzednika.
Prokurator wnosił o nieuwzględnienie apelacji i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja obrońcy spowodowała ten skutek, że w następstwie wywołanej nią kontroli instancyjnej ujawniła się tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza obligująca Sąd Okręgowy do uchylenia zaskarżonego wyroku i to niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia. Sąd Rejonowy procedował bowiem z rażącym naruszeniemart. 411 § 1 i 2 kpkco w efekcie doprowadziło do rozpoznania sprawy podczas nieobecności oskarżonej, której obecność była obowiązkowa, a zatem do sytuacji wskazanej wart. 439 § 1 pkt 11 kpk.
Z uwagi na powyższe analiza zasadności zarzutów apelacyjnych oraz ich ewentualnego wpływu na wyrok Sądu I instancji byłaby obecnie przedwczesna i Sąd Okręgowy ograniczyć się musi jedynie do wskazania tych okoliczności, jakie przesądziły o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W myślart. 411 § 1 kpkw sprawie zawiłej albo z innych ważnych powodów sąd może odroczyć wydanie wyroku na czas nie przekraczający 7 dni. W razie przekroczenia tego terminu rozprawę prowadzi się od początku, tak jak wymaga tego§ 2powołanego przepisuart. 411 kpk. Takie rozwiązanie niewątpliwie wskazuje na wagę, jaką ustawodawca przywiązuje do nakazu orzekania niezwłocznie po zakończeniu przewodu sądowego i konsekwencji, jakie wiąże z naruszeniem tej zasady. Wprowadzenie obowiązku prowadzenia rozprawy od początku -art. 411 § 2 kpk- oznacza, że sam ustawodawca dopatruje się istotnego wpływu uchybienia terminowi określonemu w§ 1na treść orzeczenia. Przypomnieć trzeba, że wynikający zart. 411 § 1 kpk„tak krótki termin ma uzasadnienie w tym, by sąd przystąpił do narady nad wyrokiem w tej sytuacji, gdy pozostaje bezpośrednio pod wrażeniem wystąpienia stron i aby zasób informacji o sprawie, wskutek upływu czasu, nie uległ zubożeniu albo znacznemu pomniejszeniu, co niewątpliwie mieć może wpływ na treść wyroku”(wyrok SN z dnia 28 lutego 1983 r. II KR 25/83 OSNKW 1983/9 poz. 78). Pogląd ten uznać należy za aktualny, tym bardziej, że analogiczne konkluzje przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2002 r. ( sygn. akt III KKN 351/2000 LexPolonica nr 365092). Sąd ten stwierdził, że wprowadzenie obowiązku prowadzenia sprawy od początku - w sytuacji przewidzianej wart. 411 § 2 kpk- oznacza, że sam ustawodawca dopatruje się istotnego wpływu uchybienia terminowi określonemu w§ 1tego przepisu na treść orzeczenia.
W niniejszej sprawie do zamknięcia przewodu sądowego doszło na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. i wówczas, postanowieniem Sądu, publikację wyroku odroczono do 11 września 2014 r. ( k. 381v). W dniu 11 września 2014 r. wyrok nie został jednak ogłoszony, bowiem zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Karnego, powołującego się na chorobę sędziego referenta, sprawa oskarżonej została „ zdjęta z wokandy” ( k. 382). W dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu bez udziału stron, Sąd postanowił wznowić przewód sądowy wyznaczając jednocześnie termin rozprawy na 17 listopada 2014 r., na który wezwano oskarżoną i jej obrońcę ( k. 383). W wyznaczonym dniu rozprawa odbyła się, ale – wbrew prawidłowo i osobiście doręczonemu wezwaniu - nie stawiła się na niej oskarżonaL. M., a jedynie jej obrońca i prokurator. Do powyższego Sąd nie ustosunkował się przechodząc nad nieobecnością oskarżonej, której obecność na rozprawie toczącej się w trybie zwyczajnym była obligatoryjna, do porządku dziennego.
Zgodnie z powołanym jużart. 411 § 2 kpk– przekroczenie 7- dniowego terminu odroczenia publikacji wyroku obligowało Sąd do prowadzenia rozprawy od początku, przy czym kategoryczne brzmienie w/w przepisu wyłączało jakąkolwiek swobodę interpretacyjną. Sąd I instancji zdecydował zaś jedynie na udzielenie stronom „dodatkowego głosu”, z którego, jak się wydaje, żadna nie skorzystała. Nie doszło także do obligatoryjnych czynności procesowych, jakie powinny towarzyszyć ponowionej rozprawie głównej, a po kolejnym zamknięciu przewodu sądowego, zapadł wyrok skazujący.
Wprawdzie w doktrynie przedmiotu ( v. Kodeks postępowania karnego. Kometarz. K. Eischstaedt i inni, LexisNexis, Warszawa 2013 r.) był wyrażany pogląd, iż odroczenie ogłoszenia wyroku na okres powyżej 7 dni i ogłoszenie wyroku po tym terminie stanowi względną przyczynę odwoławczą zart. 438 pkt 2, która prowadzić może do orzeczenia kasatoryjnego, jeżeli zostanie wykazane, że owo uchybienie procesowe mogło mieć wpływ na treść wyroku, jaki zapadł w danej sprawie, ale w niniejszej sprawie sytuacja była znacząco inna. Odroczenie publikacji wyroku nastąpiło bowiem w sposób prawidłowy, na dopuszczalny okres 7 dni, ale w dniu 11 września 2014 r. wyrok nie zapadł z przyczyn losowych ( choroby referenta), co skutkowało koniecznością prowadzenia rozprawy od początku, do czego również nie doszło. Wznowienie przewodu sądowego, które nastąpiło 25 września 2014 r. niczego nie konwalidowało, bo po pierwsze - miało miejsce już po upływie terminu wskazanego wart. 411 § 1 kpk, a po drugie – miało walor czysto formalny i sprowadzało się do powtórzenia wniosków końcowych przez prokuratora i obrońcę. W rezultacie wyrok z dnia 17 listopada 2014 r. zapadł niemal dwa miesiące po tym, kiedy odbył się ostatni termin rozprawy, podczas którego zakończone zostało postępowanie dowodowe i na którym obecna była oskarżona. Powyższe, wespół ze złamaniem wyrażonej wart. 374 § 1 kpkzasady obowiązkowego udziału w rozprawie oskarżonego kwalifikuje się - ze względu na szczególną wagę tego naruszenia – jako wyrażona wart. 439 § 1 pkt 11 kpkprzesłanka uchylenia obciążonego taką wadą wyroku, i to już bez badania wpływu tej wady na jego treść ( v. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 21 sierpnia 2013 r. IV KK 230/2013 LexPolonica nr 7310864).
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy dopilnuje, aby tej rangi uchybiania nie miały miejsca.
Jedynie na marginesie i bez związku z zarzutami apelacyjnymi należy także dodać, że przyszłe orzeczenie o sprawstwie i winieL. M.powinno mieć na uwadze wartość przedmiotu czynności wykonawczej czynów zarzuconych w pkt I, IV,X oraz wyrażone w tym zakresie poglądy Sądu Najwyższego ( m. in. w wyroku z 16 lipca 2014 r. , III KK 199/2014). Stosunkowo dawno wykrystalizował się również pogląd, że wartość rzeczy stanowiącej przedmiot przywłaszczenia ma znaczenie dla bytu wszystkich typów czynu określonego wart. 284 kk, a więc również jego postaci kwalifikowanej, wskazanej w§ 2 art. 284 kk( v. wyrok SN z 2 lipca 2003 r., III K 197/03, Prok.i Pr. 2004, Nr 1, poz. 12; oraz Kodeks Karny pod red. A. Wąska, C.H. Beck, Warszawa 2006; t. II, str. 964, teza 9). Powyższa uwaga będzie miała znaczenie jednak jedynie wówczas, gdy Sąd Rejonowy, ponownie rozpoznając sprawę, zaakceptuje koncepcję jurydyczną zaproponowaną w akcie oskarżenia, a skutkującą zarzuceniem oskarżonej szesnastu odrębnych czynów zabronionych. Sąd Okręgowy niczego w tym zakresie nie przesądza, bowiem dopiero rezultaty postępowania dowodowego mogą dać podstawy do sytuowania zachowania oskarżonej w kategorii czy to ciągu ( ciągów) przestępstw, czy to czynu ciągłego ze wszystkimi płynącymi stąd konsekwencjami.