Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 708/15
Data wyroku: 2015-11-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Arkadiusz Lisiecki, Paweł Hochman, w SO Stanisław Łęgosz

Sygn. akt II Ca 708/15

POSTANOWIENIE
Dnia 5 listopada 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA w SO Arkadiusz Lisiecki (spr.)

Sędziowie:

SSA w SO Stanisław Łęgosz
SSO Paweł Hochman

Protokolant:

Paulina Neyman

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 roku
sprawy z wnioskuS. M.
z udziałemK. G.,W. K.,L. N.,J. O.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczkiL. N.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Bełchatowie z dnia 2 czerwca 2015 roku, sygn. akt I Ns 243/11
postanawia: oddalić apelację oraz zasądzić od uczestniczkiL. N.na rzecz wnioskodawczyniS. M.kwotę 180,00 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą.
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Paweł Hochman
Sygn. akt II 708/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem Sąd Rejonowy w Bełchatowie stwierdził, że spadek poH. S. (1)córceS.iM., zmarłej dnia(...)r. wB., ostatnio stale zamieszkałej wB., na podstawie testamentu sporządzonego przed notariuszemW. G.w jej kancelarii wB.w dniu 8 czerwca 2009 r. Repertorium(...), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Bełchatowie w dniu 26 maja 2015 r. w sprawie sygn. I Ns 243/11- nabyłaS. M.z domuS.córkaJ.iW.- w całości oraz ustalił, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane z własnym udziałem w sprawie.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:

H. S. (1)zmarła w dniu(...)r. wB., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała. Jej ojcem byłS. S. (2), po którym nabyła spadek na podstawie testamentu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Bełchatowie wydanym w dniu 17 lipca 1987 r. w sprawie sygn. I Ns 538/86. Jako spadkobierców ustawowych pozostawiła siostryL. N.z domuS.,W. K.z domuS.orazJ. O.. Dzieci nie miała. Nie było wcześniej sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po niej, nikt ze spadkobierców spadku się nie zrzekł ani go nie odrzucił, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nie był sporządzony u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Nie było umów dotyczących spadku.H. S. (1)sporządziła trzy testamenty: własnoręczny z dnia 19 października 1998 r. oraz notarialny sporządzony w dniu 7 kwietnia 2006 r. przed notariuszemW. G.Repertorium(...)w jej kancelarii wB., w którym do spadku po sobie powołała kuzynkęK. G., a także testament notarialny sporządzony w dniu 8 czerwca 2009 r. przed notariuszemW. G.Rep.(...)w jej kancelarii wB., w którym odwołała testament sporządzony w dniu 7 kwietnia 2006 r. oraz do całości spadku powołałaS. M.- w całości. Podczas czynności sporządzania testamentu notariusz upewniała się, czy testatorka zdaje sobie sprawę ze skutków podejmowanej czynności. Po potwierdzeniu przystąpiła do czynności spisania testamentu, w których uczestniczył ponadto tłumacz języka migowegoD. C., gdyżH. S. (1)była osobą głuchoniemą. Tłumacz także upewniał się, czyH. S. (1)zdaje sobie sprawę z wagi i treści podejmowanych czynności Nie było innych testamentów. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne. W latach 2007 - 2011, w trakcie pobytuH. S. (1)w Domu Pomocy Społecznej wB., miała zachowany pełny kontakt z otoczeniem -w tym z pracownikami placówki, poza utrudnieniami wynikającymi z faktu, iż była osobą głuchoniemą, sygnalizowała swoje potrzeby, przekazywała swoją wolę i życzenia. Także podczas pobytu w szpitalu, kilka dni przed śmiercią miała całkowicie zachowany kontakt z otoczeniem, potrafiła czytać z ruchu warg. Po przebyciu zawału serca była osłabiona fizycznie, ale nie wpływało to na możliwość kontaktu z nią. Zawsze była w pełni świadoma. PozaK. G., która odwiedzała ją bardzo często w DPS nikt inny jej nie odwiedzał.
J. O.widziała się zH. S. (1)w 1973 lub 1974 r. Chciała ją odwiedzić w 1994 r.. ale nie zastała jej w domu. Od tego czasu nie widziała się z nią, nie miała informacji o jej stanie zdrowia w dacie sporządzenia testamentu.
Brak jest podstaw do przyjęcia, iż w dacie sporządzania testamentuH. S. (1)miała zniesioną zdolność świadomego lub swobodnego wyrażenia woli i podjęcia decyzji, miała zachowany kontakt z otoczeniem.
Okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów - aktów stanu cywilnego, testamentów z dnia 19 października 1998 r., z dnia 7 kwietnia 2006 r., testamentu z dnia 8 czerwca 2008 r. i dokumentacji lekarskiej, opinii biegłej sądowej psychiatryK. O., zeznań wnioskodawczyni, zeznań uczestniczkiK. G., zeznań świadkówW. G.,D. C.,B. S.iD.S.oraz zapewnienia spadkowego złożonego przez wnioskodawczynię.
Biegła sądowaK. O.na podstawie dokumentacji medycznej podała ostatecznie w opiniach uzupełniających, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż w dacie sporządzania testamentuH. S. (1)była w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenia woli. Wycofała się zatem ze stanowiska przyjętego w pierwszej opinii, w której przyjęła, iż spadkodawczyni w dacie sporządzania testamentu z dużą dozą prawdopodobieństwa miała wyłączoną zdolność świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli - ze względu na otępienie znacznego stopnia.
Sąd Rejonowy nie przyjął za podstawę ustaleń faktycznych opinii biegłego sądowegoJ. B. (1), gdyż jest ona sprzeczna nie tylko z opinią biegłej sądowejK. O., ale także z zeznaniami świadków - osób mających ze spadkodawczynią bezpośredni kontakt w okresie poprzedzającym sporządzenie testamentu - notariuszem, przed którym był sporządzony testament, tłumacza języka migowego uczestniczącego w czynności pracowników domu opieki, w którym przebywała do śmierci oraz zeznań wnioskodawczym. Osoby te zgodnie potwierdziły, iż spadkodawczyni miała do końca zachowany pełny kontakt z otoczeniem, mimo niepełnosprawności można było się z nią w pełni porozumieć. Także uczestniczkaK. G., jako osoba bezpośrednio zainteresowana ewentualnym obaleniem testamentu z dnia 8 czerwca 2009 r., w swoich zeznaniach przyznała, iż jeszcze w marcu 2009 r., zatem 3 miesiące przed sporządzeniem tegoż testamentu spadkodawczyni miała zachowany pełny kontakt z otoczeniem, mimo złego stanu fizycznego. BiegłaK. O.po uzupełnieniu dokumentacji lekarskiej oraz zeznaniach wskazanych świadków zmieniła swoje początkowe stanowisko zawarte w opinii pisemnej z dnia 1 grudnia 2013 r.
Żadna ze stron nie podniosła żadnej innej przyczyny żądania uznania testamentuH. S. (1)za nieważny.
Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, że w sprawie nie zostało wykazane, aby wystąpiła jakakolwiek podstawa do uznania testamentu spadkodawczyni z dnia 8 czerwca 2009 r. za nieważny. Uczestniczki podniosły tylko zarzut działania spadkodawczyni w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenia woli. Zarzut ten nie znalazł potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Biegła sądowaK. O.wskazała, iż nie ma podstaw do przyjęcia, iż. spadkodawczyni w dacie sporządzania przedmiotowego testamentu była w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenia woli. Sąd Rejonowy z przyczyn wskazanych powyżej, nie przyjął za podstawę dokonania ustaleń faktycznych opinii biegłego sądowegoJ. B. (1).
W ocenie Sądu I instancji spadkodawczyni odwołała poprzednie testamenty w ten sposób, iż sporządziła nowy, w którym wprost odwołała testament notarialny sporządzony w dniu 7 kwietnia 2006 r. Pozostaje zatem do omówienia kwestia testamentu własnoręcznego z dnia 19 października 1998 r. Zgodnie z treściąart. 947 kcjeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Testament z 1998 r. zawiera powołanie do całego spadkuK. G.-postanowienia tego nie można pogodzić z treścią nowego testamentu z 2009 r., w którym spadkodawczyni do spadku po sobie powołałaS. M.. Zatem należy przyjąć, iż nastąpiło odwołanie także testamentu z 1998 r. Ważny i aktualny pozostaje zatem jedynie testament z dnia 8 czerwca 2009 r.
Sąd Rejonowy dokonał otwarcia i ogłoszenia testamentuH. S. (1)oraz stwierdził, iż spadek po niej na podstawie testamentu z dnia 8 czerwca 2009 r. nabyłaS. M.- w całości.
O kosztach postępowania orzekł na podstawieart. 520 § 1 kpc.
Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczkaL. N.zaskarżając go w całości, zarzucając mu:

1
Istotne sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez bezpodstawne ustalenie, że opinia psychiatryczna biegłego sądowegoJ. B. (1)z 23.01.2015 r. nie jest kategoryczną we wnioskach i że biegły pozostawia do uznania Sądu wszelkie wątpliwości., Skoro biegły w końcowej opinii w pkt.4 stwierdza w sposób kategoryczny, żeH. S. (2)w dacie sporządzenia testamentu miała zniesioną zdolność wyrażania świadomego podjęcia decyzji i wyrażania swej woli, przez co jej testament spełnia wszelkie cechy nieważności i dlatego na mocyart. 945 KCwinien on być bezwarunkowo oddalony.

2/ Bezpodstawne też przez Sąd ustalenie, że opinia uzupełniająca biegłejK. O.z dnia 8.10.2014 r., którą wydała wyłącznie na podstawie zeznań świadków i w której biegła stwierdza brak podstaw do wystąpienia uH. S. (2)w7 dacie sporządzenia testamentu stanu wyłączenia jej zdolności do świadomego albo swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli jest w pełni wiarygodna, gdyż tym ustaleniom przeczy wcześniejsza opinia bieglej z 1.12.2013 r., w której biegła wyraźnie stwierdza, że w dacie sporządzenia testamentuH. S. (1)miała wyłączną zdolność podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli ze względu na otępienie znacznego stopnia.
W tym względzie nietrudno jest zauważyć iż wydane przez biegłaK. O.opinie wzajemnie się wykluczają, i że druga opinia biegłej pod względem wiarygodności musi budzić poważne wątpliwości i zastrzeżenia, skoro biegła opiera ją jedynie na zeznaniach świadków, pomijając dokumentację medyczna, która pod względem dowodowym w zakresie poczytalności testatorki winna mieć znaczenie wiodące.
3/ Błąd w ocenie okoliczności faktycznych poprzez niewzięcie też przez Sąd pod uwagę zeznańK. G.m. złożonych przed Sądem w dniu 26.04.201 5 r.. gdy stwierdza ona - cytat „stan zdrowiaH. S. (1)przed sporządzeniem dla niej testamentu był ciężki, była bezwolna, przewijano ją, kontakt z nią był trudny"'.
4) W świetle oparcia postępowania dowodowego głównie na zeznaniach świadków, gdyż odrzuceniu tak wiarygodnej opinii biegłegoJ. B. (1)uczestniczka zarzuca też Sądowi I instancji brak staranności w ocenie stanu zdrowiaH. S. (1), która pozostając w wieku 82 lat jako głuchoniema już przed sporządzeniem testamentu ciężko chorowała, gdyż przeszła zawał serca i udar mózgu, miała cukrzycę i ciężką afazję poprzez którą straciła ona kontakt z otoczeniem i straciła też rozumienie przekazywanych do niej słów.
Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o całkowitą zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez odrzucenie na mocyart. 945 KCtestamentu notarialnego z dnia 08.06. 2009 r. Repertorium(...)ustanawiającegoS. M.w całości spadkobierczynią po zmarłejH. S. (1)i stwierdzenie, że spadek po niej z mocy ustawy dziedziczą jej siostry, uczestniczki w sprawie tj. składająca apelacjeL. N.oraz jej siostryW. K.iJ. O., każda z udziałem po 1/3 części spadku.
Ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, w celu uzupełnienia postępowania dowodowego o wykazane zarzuty wnoszonej apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:apelacja nie jest uzasadniona.
Nie ma racji autor apelacji, kiedy zarzuca Sądowi I instancji, że dokonując oceny materiału dowodowego wywiódł wnioski sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. W oparciu o przeprowadzone w sprawie dowody, a w szczególności pisemnej opinii uzupełniającej biegłej lekarzK. O.i późniejszej do niej opinii ustnej złożonej na rozprawie wynika, że testatorkaH. S. (1)była w takim stanie zdrowia, który umożliwiał jej swobodne wyrażenie woli. Opinia uzupełniająca biegłej została wydana po uzupełnieniu dokumentacji medycznej dotyczącej testatorki oraz po przesłuchaniu świadków pracowników Domu Pomocy Społecznej w której mieszkałaH. S. (1), notariusza W.W.-G., która sporządziła sporny testament, biegłego tłumacza języka migowegoD. C., który był obecny przy sporządzeniu testamentu. Zarówno świadekW. W.-G., jak i D.C.zgodnie wskazali na dobry kontakt z testatorką, umiejętność porozumiewania się za pomocą języka migowego. UczestniczkaK. G.także w swych zeznaniach przyznała, że przed sporządzeniem spornego testamentu spadkodawczyni miała zachowany kontakt z otoczeniem. Uczestniczka przyznała ten fakt pomimo, że w przypadku stwierdzenia nieważności spornego testamentu, to ona na podstawie testamentu notarialnego z 07.04.2006r. dziedziczyła by spadek w całości.
Sąd Okręgowy w całości podziela ocenę dowodów przeprowadzoną przez Sąd I instancji w tym także ocenę opinii sporządzonej przez biegłego lekarzaJ. B.. Opinia ta jest sprzeczna z opinią biegłejK. O., ale także z zeznaniami wszystkich przesłuchanych świadków. Trafnie podnosi Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, ze opinia biegłegoB.nie jest kategoryczna we wniosku, gdyż biegły pozostawił do uznania Sądu wszelkie wątpliwości co do zdolności testowania spadkodawczyni w dacie sporządzenia testamentu. W takim wypadku tak sporządzona opinia nie może być dowodem w sprawie decydującym o kwestii zdolności testatorki do oświadczenia swej ostatniej woli.
UczestniczkaL. N.w apelacji przedstawia własną ocenę dowodów, która jest odmienna od oceny Sądu I instancji. Ta ocena przeprowadzona przez uczestniczkę jest odzwierciedleniem zaprezentowanego przez nią stanowiska w sprawie, które zmierzało wyłącznie do zakwestionowania ważności spornego testamentu. W sprawie rzeczą znamienną jest, że uczestniczka nie kwestionowała testamentów sporządzonych przez testatorkę wcześniej, które to powoływały do spadku uczestniczkęK. G..
Taki sposób podważania sędziowskiej oceny jest zwykłą polemiką i nie może zdaniem Sądu Okręgowego odnieść skutku. Sędziowskiej ocenie dowodów nie można bowiem przeciwstawić własnej oceny, konieczne jest wskazanie w realiach sprawy przyczyn, dla których ocena dowodów nie spełnia reguł wskazanych wart. 233 § 1 k.p.c.- por. wyrok SN z dnia 27.09.2002 r., II CKN 817/00, Lex nr 56906; postanowienie SN z dnia 23.01.2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753.
Skoro zarzut apelującej nie jest uzasadniony, to wniesiona apelacja nie może odnieść zamierzonego skutku. Dlatego na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił jak w sentencji. O kosztach postępowania za instancję odwoławczą orzeczono z mocyart. 520 § 3 k.p.c.
Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa, że uczestniczki postępowaniaW. K.iJ. O.nie wykazały dokumentami stanu cywilnego swego pokrewieństwa w stosunku do spadkodawczyni. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń w/w osoby nie były córkamiS.aniM.małżonkówS..