Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 292/15
Data wyroku: 2015-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sławomir Buras, Teresa Strojnowska, Hubert Wicik
Słowa kluczowe: Spółka Cywilna
Podstawa prawna: art. 618 § 1 k.p.c., art. 211 i 212 k.c., art. 875 k.c.

Sygn. akt II Ca 292/15

POSTANOWIENIE
Dnia 5 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Sławomir Buras (spr.)
Sędziowie:SSO Teresa Strojnowska
SSR (del.) Hubert Wicik
Protokolant: st. prot. sąd. Iwona Cierpikowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2015 r. sprawy
z wnioskuM. P.
z udziałemS. D.iSpółki (...) Spółki z o.o.wW.
o podział majątku spółki cywilnej
na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestnikaSpółki (...) Spółki z o.o.wW.
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju
z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I Ns 387/10
postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku – Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
II Ca 292 ) 15

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 1 lipca 2010r wnioskodawcaM. P.domagał się podziału majątku wspólnego spółki cywilnej prowadzonej pod nazwąN.i wspólników tej spółki poprzez zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w miejscowościW.oznaczonej nr(...)oraz zniesienia współwłasności ruchomości opisanych we wniosku .
Postanowieniem wstępnym z dnia 9 pażdziernika 2014r Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju uznał w zasadzie za usprawiedliwione żądanie uczestnika zniesienia współwłasności nieruchomości zabudowanej oznaczonej nr(...)we wsiW.poprzez podział budynku na dwa odrębne budynki oraz podział przedmiotowej działki na dwie osobne działki zapewniające samodzielne funkcjonowanie tak powstałych dwóch nieruchomości oraz dwóch wydzielonych budynków ( pkt I – szy ).
Nadto tym postanowieniem upoważnił uczestnikaS. D.do wykonania tymczasowo na jego koszt w celu podziału działki i budynku wskazanych w pkt I robót i prac określonych w opinii biegłegoH. S.z dnia 26 czerwca 2012r , opisanych szczegółowo w pkt II –gim tego orzeczenia , a które to prace mają zostać wykonane zgodnie z treścią powyższej opinii biegłegoS., przepisami i zasadamiprawa budowlanegow terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia oraz nakazał wnioskodawcyM. P.aby udostępnił uczestnikowiS. D.nieruchomość nr(...)oraz budynek posadowiony na niej w celu wykonania prac wskazanych w postanowieniu oraz zakazał wnioskodawcy czynienia jakichkolwiek przeszkód i utrudnień uczestnikowi w wykonywaniu tych prac .
Sad Rejonowy ustalił , że wnioskodawcaM. P., uczestnikS. D.iB. D.zawarli w dniu 3 września 1988r umowę spółki cywilnej , której przedmiotem miało być prowadzenie działalności gospodarczej tj. handel materiałami i narzędziami budowlanymi , a także prowadzenie usług remontowych , budowlanych , transportowych . W dniu 31 grudnia 2000r z tej spółki wystąpiłaB. D.i z tym dniemM. P.iS. D.stali się wspólnikami spółki cywilnej w udziałach po 50 % każdy z nich . W celu powiększenia majątku spółki cywilnej w dniu 11 września 2001r wspólnicy nabyli na współwłasność nieruchomość położona we wsiW.oznaczoną nr(...)zabudowaną budynkiem gospodarczym . W dniu 24 września 2001r wspólnicy przedmiotowej spółki cywilnej podjęli uchwałę w zwykłej pisemnej formieo przekształceniu tej spółki w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością , a wspólnicy spółki cywilnejM. P.iS. D.złożyli oświadczenia o przystąpieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W dniu 24 października 2001rM. P.iS. D.zawarli umowę w formie aktu notarialnego zawiązując spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością , zaś z dniem 5 sierpnia 2002r zostali oni wykreśleni z rejestru podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej . Wnioskodawca sprzedał swoje udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąB. D.. Wksiędze wieczystej (...))(...)) 8 prowadzonej przez Sąd Rejonowy jako współwłaściciele nieruchomości nr(...)wpisani są nadalM. P.iS. D.jako współwłaściciele spółki cywilnej . Oświadczeniem zawartym w akcie notarialnym z dnia 13 maja 2009rM. P.wypowiedział uczestnikowiS. D.swój udział w spółce cywilnej .
Według Sądu Rejonowego nieruchomość objęta wnioskiem nadal jest współwłasnościąM. P.iS. D.jako wspólników spółki cywilnej , albowiem uchwała wspólników spółki cywilnej z dnia 24 września 2001r nie dokonała rozporządzenia mieniem tej spółki co do przeniesienia własności nieruchomości wspólników tj.działki nr (...)) 3 dospółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)‘’ , a takich postanowień w tym zakresie nie zawiera także umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawarta w formie aktu notarialnego .
Zdaniem Sądu Rejonowego żądany przez uczestnikaS. D.sposób zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez jej podział fizyczny wraz z budynkiem jest uzasadniony . Na okoliczność możliwości sposobu podziału nieruchomości w tym budynku posadowionego na niej Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłegoH. S., który wskazał , że podział fizyczny nieruchomości jest możliwy przy zastosowaniu szeregu reguł i wykonaniu związanych z tym prac , a wnioskodawca i uczestnicy nie kwestionowali tej opinii . W tej sytuacji Sąd Rejonowy uznał , że dopuszczalna jest możliwość zniesienia współwłasności zgodnie zart. 211 kcnieruchomości wraz z budynkiem poprzez podział fizyczny nieruchomości i budynku przy zastosowaniu poleceń zawartych w opinii biegłegoH. S.i na podstawieart. 318& 1kpcw zw. zart. 13& 2kpciart. 211kcwydał postanowienie wstępne wyżej wskazane .
Apelacje od tego postanowienia wywiedli wnioskodawcaM. P.i uczestnik(...) Spółka z o.oz siedzibą wW..
Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowaniaart. 233& 1kpc,art. 318& 1kpcw zw. zart. 13& 2kpc,art. 227 kpc,art. 232 kpc,art. 233& 1kpc,art. 278& 1kpcw zw. zart. 13& 2kpcpoprzez dowolną ocenę materiału dowodowego , nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie ,sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią materiału zebranego w sprawie ,art. 321& 1kpcw zw. zart. 13& 2kpcpoprzez wydanie rozstrzygnięcia ponad żądanie objęte wnioskiem , a nadto naruszenie prawa materialnego , a toart. 211 kc, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego ustalonego w sprawie .
Skarżący przywołując te zarzuty domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie zmiany zaskarżonego postanowienia wstępnego całości w ten sposób , aby zniesienie współwłasności nastąpiło poprzez przyznanie nieruchomości oznaczonej jako działka nr(...)jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty drugiego oraz o zasądzenie solidarnie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania , w tym zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm .
Uczestnik „N.‘’ Spółka z o.o. z siedzibą wW.zaskarżył to postanowienie w całości jako przedwczesne , zarzucając naruszenieart. 618 kpcnakładającego na sąd obowiązek rozstrzygnięcia sporu własnościowego na wstępie postępowania . Podniósł, że zaskarżone postanowienie zamyka uczestnikowi możliwość zaskarżenia postanowienia o własność , jak również przesądza w sposób dorozumiany spór o prawo własności .
Skarżąca Spółka domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu celem rozstrzygnięcia kwestii własności nieruchomości i ruchomości objętych wnioskiem .
Sąd Okręgowy zważył , co następuje :
Zaskarżone postanowienie wstępne określające sposób zniesienia współwłasności podlegało uchyleniu jako niedopuszczalne , a sprawę należało przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania .
Należy przypomnieć , że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd , według którego likwidację majątku wspólnego wspólników po rozwiązaniu spółki cywilnej przeprowadza sąd w trybie właściwym dla zniesienia współwłasności tj. w postępowaniu nieprocesowym , stosując odpowiednio przepisyart. 617i następnekpc( por. postanowienia Sądu Najwyższego : z dnia 30 września 1977r III CRN 76 ) 77 OSNCP 1978)7)115 , z dnia 15 listopada 1990r II CZ 169)90 , OSNCP 1992)7-8)135 ; uchwała SN z dnia 6 września 1996r , III CZP 98)96 , OSNC 1996)12)159 ) . Jednocześnie wskazać trzeba , że szczególny charakter postanowień wstępnych przewidziany w postępowaniu nieprocesowym , w tym w przepisachart. 567& 2 , 618 & 1 i 685kpcróżni je od wyroków wstępnych w rozumieniuart. 318& 1kpc, ponieważ rozstrzygają one samodzielnie zagadnienia sporne , mające prejudycjalne znaczenie dla sprawy głównej , bez odsyłania stron na drogę procesu . Uznając za dopuszczalne wydanie w postępowaniu nieprocesowym postanowienia wstępnego także w innych sprawach niż wymienione wart. 567 , 618 i 685 kpclub w tych samych sprawach , lecz w innej sytuacji , w której zachodziła możliwość i celowość orzeczenia wstępnego , Sąd Najwyższy podkreślił , że jest to możliwe tylko w warunkach , jakie odpowiadają wyrokowi wstępnemu tj. jeżeli przedmiotem postępowania jest zasądzenie świadczenia lub ustalenie , a dochodzone świadczenie jest sporne tak co do zasady , jak i co do wysokości (art.318&1 w zw. zart. 13&2kpc- por . uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 1967r II CZP 37)67 , OSNCP 1967)11)198 ,postanowienia SN : z dnia 21 października 1999r, OSNC 2000)5)86 , z dnia 22 października 2009r III CSK 21)09 ,OSNC 2010)4)61 i z dnia 8 listopada 2013r I CSK 723)12 , LEX nr 1439378 ) .
W sprawach tzw. działowych nie jest natomiast spełniony warunek wydania postanowienia wstępnego na podstawieart. 318&1kpcw postaci sporności wysokości żądania osoby wszczynającej postępowanie . Zawarta wart. 618& 1kpcregulacja , dopuszczająca wydanie postanowienia wstępnego we wskazanych w tym przepisie przypadkach , odmiennych od objętych dyspozycjąart. 318&kpc, wyłącza możliwość wydania – z powołaniem się naart. 318&1kpcw zw. zart. 13& 2kpc- postanowienia wstępnego w innych przypadkach , odbiegających od wchodzących w zakresart. 318& 1kpc, w szczególności wyłącza możliwość wydania postanowienia wstępnego , określającego sposób zniesienia współwłasności ( por. postanowienia Sądu Najwyższego : z dnia 25 listopada 1999r II CKN 750)98 , OSNC 2000)6)107 , z dnia 30 września 2004r IV CK 455)04 , Biuletyn SN nr2 , s. 15 i z dnia 8 listopada 2013r , I CSK 723)12 , LEX nr 1439378 ) .
Za przyjęciem tego stanowiska przemawia również wyrażona wart. 316& 1kpczasada aktualności orzeczenia sądowego , obowiązującego w postępowaniu przed sądami pierwszej i drugiej instancji i to także w postępowaniu nieprocesowym (art. 13& 2kpc) , zgodnie z którą podstawą orzekania jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy . Stan rzeczy z chwili orzekania decyduje natomiast o wyborze zniesienia współwłasności na podstawie reguł określonych w art.. 211 i 212kc .Zatem wydanie postanowienia wstępnego , określającego sposób zniesienia współwłasności godziłby w zasadę aktualności orzeczenia sądowego. Poza tym w znacznym stopniu podważałoby sens dalszego postępowania , którego celem byłoby wydanie postanowienia końcowego ( por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie II CKN 750)98 , OSNC 2000)6)107 ). Ubocznie dodać należy , że regulację szczególną dotycząca wydania postanowienia wstępnego w sprawie o zniesienie współwłasności zawieraart. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24czerwca 1994r o własności lokali( tekst jedn. Dz. Z 2000r Nr 80 , poz. 903 z późn. zm. ) . Jednakże jest to samodzielna instytucja przewidziana tylko na gruncieustawy o własności lokali, której rationem legis stanowi specyfika ustanowienia odrębnej własności lokali i na jego potrzeby może mieć zastosowanie w sprawach o zniesienie współwłasności jedynie wówczas , gdy przedmiotem zgłoszonego w niej żądania jest ustanowienie odrębnej własności lokalu .
Przytoczona regulacja w niczym nie zmienia wyrażonego stanowiska w kwestii niedopuszczalności wydania postanowienia wstępnego określającego sposób zniesienia współwłasności .
W rozpoznawanej sprawie zaskarżone postanowienie wstępne określało sposób zniesienia współwłasności poprzez podział przedmiotowej nieruchomości na dwie osobne działki oraz podział budynku na dwa odrębne budynki , a zatem jako niedopuszczalne podlegało uchyleniu i sprawę należało przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu na podstawieart. 386&4kpcw zw. zart. 13&2kpc.
Przy ponownym rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd Rejonowy zważy , iżkodeks cywilnynie zawiera oddzielnych przepisów , lecz przewiduje odpowiednie stosowanie do rozwiązanej spółki cywilnej przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 195 kci nast. ) z zachowaniemart. 875& 2 i 3kc, a także mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące postępowania nieprocesowego o zniesienie współwłasności (art. 617 kpci nast. ) . Ma więc zastosowanieart. 618 kpcw tym w odniesieniu do sporów o prawo żądania zniesienia majątku wspólnego i sporów o prawa objęte wnioskiem o podział majątku wspólnego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1977r , III CRN 76)77 ). Te spory i roszczenia są bowiem identyczne lub w swojej istocie zbieżne ze sporami i roszczeniami bezpośrednio unormowanymi wart. 618 kpc.
Przepisart. 875 kcma charakter przepisu dyspozytywnego i reguluje skutki rozwiązania spółki w odniesieniu do majątku wspólnego wspólników na wypadek , kiedy wspólnicy kwestii tej nie ustalili odmiennie.Artykuł 875& 2 i 3kcprecyzuje przeznaczenie majątku wspólnego w wypadku rozwiązania spółki cywilnej. W pierwszej kolejności przeznacza go się na spłatę długów spółki ( wspólników ) , a następnie zwraca się z niego wkłady wspólnikom , a na końcu pozostałą nadwyżkę dzieli się pomiędzy wspólników w takim stosunku , w jakim uczestniczyli w zyskach spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2000r III CKN 599)98 , OSNC 2000)10)179 , postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012r I CSK 459)11 LEX nr 1212798 oraz J. Jeziorko ,Kodeks cywilny, komentarz , Wyd. C. H. Beck , Wa-wa , 2008r , str .1373-1375 ). Wskazać trzeba , że wniosek o podział majątku wspólnego wspólników po rozwiązaniu spółki cywilnej ulega oddaleniu jako przedwczesny w razie stwierdzenia przez sąd , że wspólnicy nie zapłacili z majątku wspólnego długów spółki wobec osób trzecich ( por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 9 lutego 2000r , III CKN 599)98 , OSNC 2000)10)179 ).
SSR ( del. ) H. Wicik SSO Sł. Buras SSO T. Strojnowska