Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 749/15
Data wyroku: 2015-09-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 206 § 1 i 2 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 749/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej ,,Osiedle (...)” wŁ.z udziałemE. T.iA. P.stwierdził, że służebność przechodu i przejazdu do budynku gospodarczego znajdującego się nadziałce gruntu numer (...), objętaksięgą wieczystą (...), ustanowiona aktem notarialnym sporządzonym wŁ.w dniu1 października 1965 roku w Państwowym Biurze Notarialnym wŁ.przed notariuszemG. B.za numerem repertorium A Nr I –(...), na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki gruntu numer (...), położonejwŁ.przyulicy (...)– ustała na skutek rozbiórki budynku, dla potrzeb którego została ustanowiona. Sąd ustalił także, iż wnioskodawca i uczestnicy ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych. MiastoŁ.jest właścicielem, a Spółdzielnia Mieszkaniowa ,,Osiedle (...)” wŁ.użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej przyulicy (...)wŁ., którą stanowidziałka numer (...). Z nieruchomość tą graniczy od północy nieruchomość będąca przedmiotem współwłasnościA. P.(w ¼) iE. R.(w ¾) położona przyulicy (...), którą stanowidziałka numer (...). Aktem notarialnym z dnia 1 października 1965 roku ustanowiono na działce gruntu oznaczonej numerem 19 (obecnie 424/6) ograniczoneprawo rzeczowepolegające na prawie dojścia i dojazdu przez teren tej działki do znajdującego się na niej budynku gospodarczego na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki numer (...)(obecnie 422/4) położonej wŁ.przyulicy (...),z tym zastrzeżeniem, że służebność będzie obowiązywała do czasu istnienia budynku gospodarczego, dla którego została ustanowiona. Z czasem pomieszczenia gospodarcze uległy zniszczeniu, a w ramach rozpoczętych w 2009 roku prac remontowo – budowlanych rozebrano ich pozostałości i rozpoczęto w to miejsce budowę dwóch budynków murowanych o charakterze garażowo-gospodarczym.W rezultacie prowadzonych robót powstały nowe obiekty o wymiarach innych niż istniejące wcześniej. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, iż stanowią one samowolę budowlaną, lecz nie stwierdził, aby inwestycja naruszała przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym albo przepisy techniczno-budowlane w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektów do stanu zgodnego z prawem.
Ustaliwszy powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, że służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki numer (...)(obecnie 422/4) została ustanowiona w konkretnym celu, którym było zapewnienie dostępu do drewnianego budynku gospodarczego, i na określony czas, to jest na czas istnienia tego budynku. Zdaniem Sądu I instancji, skoro budynek ten, na skutek zużyciai rozbiórki zleconej przez uczestników, przestał istnieć, odpadł cel, dla którego ustanowiono służebność. W następstwie tego służebność ustała, przy czym w ocenie Sądu Rejonowego bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż w miejsce rozebranego budynku wybudowane nowe obiekty, gdyż są to budowle o wymiarachi przeznaczeniu innym niż obiekty rozebrane.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła uczestniczkaE. T., zaskarżając to orzeczenie w całości, zarzucając:

1
naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez:

a
naruszenieart. 206 § 1 i 2 k.p.c.przez brak doręczenia na właściwe nazwisko, to jest na nazwiskoE. T.oraz pod właściwym adresem odpisów wniosku przeznaczonych dla uczestniczki i uczestnika i w konsekwencji uniemożliwienie im obrony ich praw,

b
naruszenieart. 210 § 1 k.p.c.przez rozpoznanie sprawy na jednym terminie rozprawy pod nieobecność nieprawidłowo zawiadomionycho niej uczestników i uchybienie przez to zasadzie równości stron, cow konsekwencji pozbawiło uczestników możności działaniaw postępowaniu cywilnym,

c
naruszenieart. 214 § 1 k.p.c.przez brak odroczenia rozprawy w dniu12 sierpnia 2014 roku pod nieobecność uczestników mimo istnienia przesłanek wskazujących na nieprawidłowość w doręczeniu dla nich wezwań w postaci negatywnej odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości na zapytanie o identyfikację uczestników oraz faktu, że uczestnik nigdy nie zamieszkiwał pod adresem przyulicy (...)wŁ., lecz pod numerem 20,

2
sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez ustalenie, że uczestnicy byli skutecznie powiadomieni o terminie rozprawy, podczas gdy uczestniczka nosiła wówczas i nadal nosi inne nazwisko oraz zamieszkiwała i zamieszkuje od 2012 roku pod innym adresem niż przyjął to sąd, przez co nie mogła być skutecznie powiadomiona o terminie rozprawy w dniu 12 sierpnia 2014 roku.

W konkluzji apelacji skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na zasadzieart. 374 k.p.c.na posiedzeniu niejawnym i stwierdzenie na podstawieart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważności dotychczasowego postępowania na skutek pozbawienia uczestniczki możności obrony jej praw, uchylenie na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.iart. 378 § 2 k.p.c.zaskarżonego postanowienia w całości, zniesienie postępowania w sprawiei przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi do ponownego rozpoznania w innym składzie i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni uznała zarzuty apelacji dotyczące podania we wniosku poprzedniego nazwiska uczestniczki oraz nieprawidłowych danych adresowych uczestnika.
Na rozprawie odwoławczej swój udział w sprawie zgłosiła, powstała na skutek podziału Spółdzielni – wnioskodawcy,Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wŁ..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Nieważność postępowania ma miejsce, jeżeli strona (uczestnik) została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Sytuacja taka zachodzi, gdy strona (uczestnik) w następstwie uchybienia przepisom prawa procesowego nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki wspomnianych uchybień nie mogły być usunięte przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Pozbawienie możności obrony swych praw może być wynikiem wadliwego działania samego sądu lub strony przeciwnej (innego uczestnika postępowania).
Skarżąca nie uczestniczyła w postępowaniu przed Sądem I instancji. Taki stan rzeczy był spowodowany wskazaniem nieaktualnego nazwiska i adresu zamieszkania uczestniczki w piśmie inicjującym postępowanie. W konsekwencji kierowana do niej korespondencja zawierająca odpis pozwu i wezwanie na jedyny w tej sprawie termin rozprawy nie może być uznana za skutecznie doręczoną. Pozbawione znaczenia jest przy tym to, czy opisana powyżej wadliwość była wynikiem celowego czy jedynie niedbałego działania wnioskodawcy. W swojej odpowiedzi na apelację przyznał on zresztą, że na etapie formułowania pisma wszczynającego postępowanie zaszła omyłka w zakresie oznaczenia danych osobowych, to jest nazwiska uczestniczki oraz danych adresowych jej i uczestnika postępowania. Doszło wobec tego do naruszenia przepisów ustawy powołanych jako podstawa zarzutów apelacyjnych. Korespondencja przeznaczona dla uczestników była bowiem kierowana na niewłaściwe adresy,a sprawę rozpoznano pod ich nieobecność, pomimo nieprawidłowości w doręczeniu przeznaczonych dla nich wezwań. W następstwie tego uczestniczka nie otrzymała odpisu wniosku z załącznikami, ani też wezwania na jedyny termin rozprawy. Natomiast z uwagi na moment, w którym dowiedziała się ona o sprawie, skutki opisanych powyżej uchybień procesowych nie mogły być usunięte przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia.
Dlatego Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie miało miejsce pozbawienie skarżącej możności obrony jej praw w toku całego postępowania przed Sądem Rejonowym. Stwierdzenie to skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Ponadto należy wskazać na uchybienie przepisowiart. 13 k.p.c., którego dopuścił się Sąd Rejonowy, rozpoznając sprawę w trybie nieprocesowym. Słusznie bowiem wnioskodawca swoje pismo inicjujące postępowanie w sprawie zatytułował jako pozew, gdyż ustawa nie stanowi, aby sprawa, której przedmiotem jest wygaśnięcie, zniesienie czy, jak określił to wnioskodawca, ustanie służebności gruntowej, była rozpoznawana w trybie innym niż proces. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji przeprowadzi postępowanie w trybie procesu.
Zważywszy na powyższe Sąd Okręgowy w Łodzi uchylił zaskarżone orzeczenie na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., znosząc postępowanie w całości z uwagi na jego nieważność i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
SSO Jacek Kępa SSO Krzysztof Kacprzak SSR Mikołaj Pawłowski