Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 252/15
Data wyroku: 2015-04-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Hochman, Jarosław Gołębiowski, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Alimenty
Podstawa prawna: art. 138 krio

Sygn. akt II Ca 252/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 kwietnia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Jarosław Gołębiowski (spr.)

Sędziowie

SSO Paweł Hochman
SSO Dariusz Mizera

Protokolant

st. sekr. sąd. Alicja Sadurska

po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaS. P.
przeciwkoA. P.
o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz.
z dnia 29 grudnia 2014 roku, sygn. akt III RC 166/14
oddala apelację i zasądza od powodaS. P.na rzecz pozwanejA. P.kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.
Sygn. akt II Ca 252/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim po rozpoznaniu sprawy z powództwa:S. P.przeciwko:A. P.o ustalenie, iż wygasł obowiązek alimentacyjny obniżył alimenty zasądzone odS. P.obecnieP.na rzeczA. P.wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 stycznia 2008 roku w sprawie I C 1150/07 poczynając od dnia 01 grudnia 2014 roku z kwoty po 900 złotych miesięcznie do kwoty po 600 złotych miesięcznie, pozostałe warunki płatności pozostawiając bez zmian, z tym, że płatne do rąk powódkiA. P.; oddalił powództwo w pozostałej części; nakazał pobrać odS. P.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 355,28 złotych tytułem poniesionych kosztów; zniósł wzajemnie koszty pomiędzy stronami.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie 1C 1150/07 rozwiązał przez rozwód związek małżeński międzyS. P.iE. P.. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stronA. P.iJ. P.pozostawił obojgu rodzicom, ustalając że miejscem pobytu małoletnich będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matkiE. P.. W punkcie trzecim wyroku sąd zasądził odS. P.na rzecz małoletnich dzieci alimenty w wysokości po 900 zł miesięcznie na rzeczA. P.oraz w wysokości po 600 zł miesięcznie na rzeczJ. P.płatne do rąk matkiE. P.jako ich przedstawicielki ustawowej.
W chwili wydawania powyższego wyroku sytuacja stron była następująca.S. P.miał 44 lata i od około 5 lat przebywał we Francji. Pracował przy przeprowadzkach i remontach. Wcześniej zatrudniony był jako pracownik najemny oraz prowadził firmę której działalność musiał zawiesić z uwagi na niewypłacalność inwestora. W toku była sprawa o zapłatę przeciwko niewypłacalnej firmie. Przed wyjazdem do Francji pływał na statkach jako marynarz.E. P.była zatrudniona i otrzymywała wynagrodzenie w wysokości około 1.100 zł miesięcznie.A. P.uczęszczała do gimnazjum do szkoły specjalnej do 1 klasy. Była dzieckiem opóźnionym w rozwoju w stopniu lekkim. Wymagała indywidualnego toku nauczania. Strony doszły do porozumienia w przedmiocie alimentów.S. P.wyraził zgodę aby płacić po 900 zł miesięcznie na rzecz córki i po 600 zł miesięcznie na rzecz syna.
AktualnieS. P.ma 51 lat i mieszka we Francji. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 29 Euro dziennie. Nie może się samodzielnie zatrudnić. Pozostaje pod telefonem i musi być gotowy do podjęcia pracy zgodnie ze wskazaniami biura dla bezrobotnych pod rygorem kary finansowej. Wcześniej prowadził firmę budowlaną przez około 5-7 lat. Firma okazała się niewypłacalna i musiał ją zlikwidować około 1,5 roku temu. Następnie zatrudnił się w charakterze osoby fizycznej. Zajmował się stolarką, robieniem mebli, spawaniem. W Polsce przebywa w święta, wakacje i inne okresy gdzie jest czas wolny. Gdy przyjeżdża do Polski spotyka się z dziećmi, daje im prezenty. Gdy prowadził firmę zabierał dzieci do siebie doP.na wakacje. Ma zaległości podatkowe w kwocie około 7.000 Euro. Jego stan zdrowia jest dobry. Innych dzieci na utrzymaniu poza córką i synem nie posiada. Spotyka się z inną kobietą ale nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Mieszka około 20 kilometrów odP.. Koszt utrzymania mieszkania to około 600 Euro miesięcznie. Jest właścicielem działki położonej w okolicach granicy z Czechami w parku narodowym. Posiada samochód osobowyB.z 2003 r. Trzy lata temu kupił w Polsce mieszkanie w bloku o powierzchni 50 metrów kwadratowych za kwotę 150.000 zł. Ponieważ mieszkanie obciążone było długiem hipotecznym przejął ten dług wraz z kredytem na 20 lat z tytułu którego płaci każdego miesiąca ratę w wysokości po 700 zł. Od czterech miesięcy płaci byłej małżonce po 700 zł miesięcznie tytułem alimentów. Zbiera w tym roku dzieci na wakacje doD.na 7 dni.

A. P.ma 22 lata. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności wT.z dnia 10 stycznia 2013 r. zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jako osoba wymagająca okresowej opieki osoby drugiej. Utrzymuje się z renty socjalnej ZUS w wysokości 525,88 zł miesięcznie z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo otrzymuje miesięcznie kieszonkowe w wysokości około 80 zł miesięcznie w ramach treningu ekonomicznego w Warsztatach terapii zajęciowejFundacji (...)wT.. Otrzymuje również dodatek pielęgnacyjny stały w wysokości 150 zł miesięcznie. Pozostaje na utrzymaniu matkiE. G.(wcześniejP.). Jest opóźniona w rozwoju, nie zna się na pieniądzach, nie dysponuje pieniędzmi. Potrafi się ubrać, wyjść z mieszkania, zrobić śniadanie.E. G.jest aktualnie zatrudniona w sklepie wW., stanowiącym własność jej matki na ¼ etatu z wynagrodzeniem w wysokości 400 zł miesięcznie. Wcześniej samodzielnie prowadziła dwa sklepy. Sklep wU.został zamknięty. Sklep wW.został przekazany na rzecz matki. Matka pozwanej zatrudniła się na ¼ etatu aby płacić mniejszy ZUS. Od około pół roku otrzymuje od byłego męża alimenty w kwocie po 700 zł miesięcznie, pomimo, że łączna kwota zasądzonych alimentów wynosi 1.500 zł na oboje dzieci.E. G.jest właścicielkąA. (...)z 1994 r. oraz działki wB.kołoR..
Jak wynika z wydanej dla potrzeb niniejszego postępowania opinii biegłego z zakresu medycyny pracyJ. G.A. P.z powodu upośledzenia w stopniu umiarkowanym nie jest w chwili obecnej zdolna do podjęcia pracy zarobkowej odpowiedniej do poziomu posiadanych kwalifikacji. Swoją dotychczasową edukację odbywała w warunkach szkół specjalnych. Jest osobą niesamodzielną o niskim poziomie wiedzy ogólnej typowym dla dziecka w wieku co najwyżej kilkunastu lat. W ocenie biegłego jest ona niezdolna do zatrudnienia w każdych warunkach, także pracy chronionej a z dużym prawdopodobieństwem nie będzie także zdolna w przyszłości do jakiejkolwiek pracy zarobkowej zarówno na otwartym rynku pracy jak i w warunkach pracy chronionej.
Sąd Rejonowy zważył, iż zgodnie z przepisemart. 138 kriow razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie natomiast z 133§ 1 kriorodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.Art. 133 § 3stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Jak wynika z cytowanych wyżej przepisów obowiązek alimentacyjny rodziców względem ich dzieci nie jest ograniczony terminem. Samo osiągnięcie przez dziecko określonego wieku nie stanowi przesłanki jego uchylenia. Dotyczy to również stopnia wykształcenia dziecka w tym sensie że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez alimentowanego określonego stopnia podstawowego lub średniego wykształcenia. Zależy on jedynie od tego czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Z tego powodu w odniesieniu do dzieci które osiągnęły pełnoletniość brać należy pod uwagę to czy dokładają starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się albo też czy wykazują chęć dalszej nauki oraz czy osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zahamowywania a co najmniej znacznego utrudniania dalszego rozwoju dziecka, a to przez pozbawienie go środków materialnych niezbędnych do kontynuowania nauki po osiągnięciu pełnoletniości (wyrok SN z dnia 14.11.1997 r. III CKN 217/97).
Pozwana ma 22 lata i jest osobą pełnoletnią. W ocenie Sądu jednak nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie.A. P.jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Nie jest ona aktualnie w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy również w warunkach chronionych. Jak wynika z opinii biegłego JG.z dużym prawdopodobieństwem nie będzie ona w stanie podjąć takiej pracy również w przyszłości. W tej sytuacji obowiązek jej utrzymania w dalszym ciągu spoczywać winien na rodzicach.
Należy jednak zauważyć, że od ostatniego ustalenia alimentów czyli od roku 2008 doszło do wielu zmian uzasadniających zmianę wysokości obowiązku alimentacyjnego.
Zgodnie zart. 138 KRiOw razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Jak zauważył SN w sprawie II CO 9/74 Or. z 19.07.1974 r. przez pojęcie stosunków należy rozumieć okoliczności istotne z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu (np.art. 133 i 135 KRiO).
Jak wynika zart. 135 KRiOzakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego.
Przez „usprawiedliwione potrzeby" należy rozumieć bieżące potrzeby uprawnionego do alimentów w zakresie jego utrzymania a także w miarę potrzeby jego wychowania. Usprawiedliwione potrzeby nie mogą być rozumiane jako najbardziej elementarne potrzeby, sprowadzające się do zapewnienia uprawnionemu minimum egzystencji.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, że od chwili ostatniego ustalenia alimentów czyli od około 7 lat wysokość obowiązku alimentacyjnego nie uległa zmianie. Faktem jest, że sam upływ czasu nie jest czynnikiem decydującym o możliwości zmiany zakresu i wysokości alimentów. Przy ocenie, czy zachodzą przesłanki dotyczące zmiany orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego należy brać pod uwagę wszelkie okoliczności mogące świadczyć o zmianie stosunków. Nie ulega jednak wątpliwości, że różnica wieku dziecka, spowodowana upływem czasu od daty orzeczenia określającego wysokość renty alimentacyjnej sama przez się uzasadnia wzrost potrzeb, co z kolei pociąga za sobą konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków. W chwili powstania obowiązku alimentacyjnego małoletnia miała 15 lat, a obecnie ma obecnie 22 lat. Usprawiedliwione potrzeby pozwanej niewątpliwie wzrosły, przede wszystkim w związku ze zmianą szkoły i innymi potrzebami związanymi z wiekiem. Z drugiej jednak strony należy pamiętać, że pozwana z chwilą ukończenia 18-go roku życia nabyła uprawnienia rentowe i aktualnie otrzymuje rentę w wysokości około 520 zł miesięcznie z tytułu czasowej całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo przyznany ma zasiłek pielęgnacyjny w wysokości około 150 zł miesięcznie a ponadto otrzymuje kieszonkowe w kwocie po około 80 zł miesięcznie zfundacji (...).
Należy również podkreślić, że obecnie w zasadzie wyłączną opiekę nad pozwaną sprawuje jej matka. Pozwany wykazuje co prawda zainteresowanie córką, spotykając się z nią kilka razy w roku w czasie urlopu, na święta i dając prezenty. Nie mniej jednak to matka sprawuje nad nią codzienną bieżącą pieczę. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pomimo wiekuA. P.nadal wymaga dużej troski o utrzymanie i wychowanie, realizującej się w osobistych staraniach z uwagi na jej sytuację zdrowotną.
Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że obniżenie alimentów o kwotę 300 zł odpowiada zmianom które nastąpiły w toku 7 lat od ostatniego ustalenia wysokości alimentów. W pozostałym zakresie obowiązek alimentacyjny wobec pozwanej spoczywać będzie na matce.
Zgodnie z treściąart. 135 KRiOdrugą przesłanką wyznaczającą zakres świadczeń alimentacyjnych są możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Zgodnie z orzeczeniem SN z dn. 16.12.1987 r. przez „możliwości zarobkowe i majątkowe" należy rozumieć nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskane z majątku zobowiązanego ale i te zarobki i dochody, które osoba zobowiązana może i powinna uzyskać przy dołożeniu należytej staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych.
S. P.ma 51 lat i mieszka we Francji. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 29 Euro dziennie. Nie może się samodzielnie zatrudnić. Pozostaje pod telefonem i musi być gotowy do podjęcia pracy zgodnie ze wskazaniami biura dla bezrobotnych pod rygorem kary finansowej. Wcześniej prowadził firmę budowlaną przez około 5-7 lat. Firma okazała się niewypłacalna i musiał ją zlikwidować około 1,5 roku temu. Następnie zatrudnił się w charakterze osoby fizycznej. Zajmował się stolarką, robieniem mebli, spawaniem. Ma zaległości podatkowe w kwocie około 7.000 Euro. Jego stan zdrowia jest dobry. Innych dzieci na utrzymaniu poza córką i synem nie posiada. Spotyka się z inną kobietą ale nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego.
Od powyższego orzeczenia apelację złożył pozwany. Na podstawieart. 367 §1 k.p.c.powyższe orzeczenie zaskarżam w części oddalającej powództwo ponad kwotę po 300 złotych miesięcznie.
Na podstawieart. 368 k.p.c.zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegający na błędnym ustaleniu możliwości finansowych pozwanego i rzeczywistych potrzeb małoletniej uprawnionej.
Mając powyższe na uwadze wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez obniżenie alimentów zasądzonych na rzeczA. P.do wysokości po 300 złotych miesięcznie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie jest uzasadniona.
Zaskarżonym wyrokiem świadczenie alimentacyjne zostało obniżone o kwotę 300 złotych miesięcznie.
Żądanie autora apelacji, ażeby zmniejszyć alimenty w większym rozmiarze niż to uczynił Sąd Rejonowy jest nieuzasadnione i nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który został poddany rzetelnej i wnikliwej ocenie – zgodnie z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.Żądanie obniżenia alimentów winno być dokonane w płaszczyźnieart. 138 krio. Kluczowe znaczenie ma ustalenie czy nastąpiła istotna zmiana stosunków tak w sferze usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego jak też możliwości płatniczych zobowiązanego. Podkreślenia wymaga, iż oceny zaistnienia w/w przesłanek dokonuje się biorąc pod uwagę stan rzeczy jaki zaistniał po dacie, w której ostatnio zostały określone świadczenia alimentacyjne. Aktualna sytuacja powoda uległa istotnej zmianie. Zostało to jednak uwzględnione. Sąd I instancji obniżył bowiem alimenty z 900 do 600 złotych miesięcznie.
Pozostawanie przez skarżącego bez pracy nie może stanowić podstawy do uwzględnienia apelacji. Należy założyć, że ów stan rzeczy ma jedynie charakter przejściowy. Trzeba przypuszczać, że w najbliższym czasie zobowiązany podejmie pracę i będzie bez problemów mógł realizować swój obowiązek alimentacyjny. Przepisykodeksu rodzinnego i opiekuńczegonakazują określać świadczenia alimentacyjne przy uwzględnieniu nie dochodów faktycznie uzyskiwanych, lecz możliwości płatniczych zobowiązanego.
Należy podnieść, że podczas rozprawy apelacyjnej pełnomocnik skarżącego wyraził przekonanie, ze jego mocodawca w najbliższym czasie prawdopodobnie podejmie zatrudnienie.
Jurydycznego znaczenia pozbawiony jest argument, że matka w sposób nienależyty wypełnia swoje obowiązki rodzicielskie względem córki. Całkowicie nieudowodnione jest twierdzenie apelacji, że matka pobierane od powoda alimenty przeznacza na swoje potrzeby.
Sytuacja majątkowo – dochodowa powoda jest korzystniejsza niż zostało to przedstawione w skardze apelacyjnej. Autor pozwu nadal bowiem uczestniczy w kosztach rehabilitacji uprawnionej.
Ma rację skarżący, że córka pobiera świadczenie w kwocie łącznej około 750 złotych miesięcznie. Uszło jednak uwadze apelanta, że w/w jest upośledzona umysłowo. Wymaga opieki osób trzecich i nie jest zdolna do pracy nawet w warunkach pracy chronionej. Jej budżet domowy jest obciążony wydatkami na rehabilitację. Przestawione okoliczności muszą prowadzić do wniosku, że wymienione dochody uprawnionej w przedstawionej wysokości są niewystarczające i jest konieczne utrzymanie obowiązku alimentacyjnego ojca w wysokości po 600 złotych miesięcznie.
Z tych więc przyczyn i na podstawieart. 385 k.p.c.należało orzec jak w wyroku obciążając powoda, tj. stronę przegrywającą kosztami procesu za instancję odwoławczą (art. 98k.p.c.).
JG/AOw