Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 147/15
Data wyroku: 2015-04-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Górzanowska, Grzegorz Krężołek, Elżbieta Uznańska
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 87 kc w zw. z art. 88 § 1 k.c.

Sygn. akt I  ACa 147/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Elżbieta Uznańska

Sędziowie:

SSA Barbara Górzanowska
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaA. S. (1)
przeciwkoM. Ł. (1)
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 31 października 2014 r. sygn. akt I C 699/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5 400zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt : I ACa 147/15

UZASADNIENIE
A. S. (1), w pozwie skierowanym przeciwkoM. Ł. (1), domagał się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, w postaci aktu notarialnego sporządzonego w dniu 20 grudnia 2011r przed notariuszemM. P.- rep.(...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 27 czerwca 2012r , w sprawie o sygnaturze VII Co 442/12. Wniósł również o obciążenie przeciwnika procesowego kosztami postępowania.
Uzasadniając zgłoszone żądanie wskazał , że we wskazanym wyżej akcie , poddał się egzekucji w zakresie obowiązku zapłaty na rzecz pozwanego sumy 2 300 000 złotych do dnia 3 stycznia 2012r , tym nie mniej to oświadczenie zostało złożone w warunkach wyłączających swobodne powzięcie i wyrażenie woli albowiem pozwany nękał go i kierował wobec niego groźby karalne dotyczące jego i członków jego rodziny. Wobec powyższego zachowania powód złożył wobecM. Ł. (1)oświadczenie, , którym z powodu tych gróźb , wywołujących realny stan obawy , uchylił się od skutków prawnych oświadczeń woli zawartych w tym akcie.
Jako podstawę normatywną swojego roszczenia wskazałart. 840 § 1 pkt 1 i 2 kpc.
Odpowiadając na pozewM. Ł. (1)domagał się oddalenia powództwa oraz obciążenia powoda kosztami procesu.
W swoim stanowisku wskazywał po pierwsze , że podstawą uwzględnienia żądania zawartego w pozwie nie może byćart. 840 §1 pkt 2 kpcalbowiemA. S. (1)nie wskazał w podstawie faktycznej powództwa na takie zdarzenie , które miałoby nastąpić po powstaniu tytułu wykonawczego i którego konsekwencją miałoby być wygaśnięcie zobowiązania nim stwierdzonego ani też takiego w oparciu o które nie mogłoby być ono egzekwowane.
Taką podstawą nie może być , jego zdaniem , także normaart. 840 §1 pkt 1 kpc, skoro powód nie kwestionuje samej czynności prawnej - umowy powierniczego nabycia nieruchomości - zawartej pomiędzy stronami w dniu 8 września 2011 r , która jest źródłem obowiązku zwrotu pieniędzy przekazanych mu na to nabycie przez pozwanego , co do któregoA. S.poddał się egzekucji.
Argumentował ponadto , że wbrew twierdzeniom byłego kontrahenta nie kierował wobec niego gróźb karalnych , w relacjach z nim zabiegał jedynie o zwrot swoich pieniędzy.
Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli na które powołuje się powód zostało przez niego złożone dopiero po tym , kiedy za pośrednictwem ustanowionego pełnomocnika, zażądał zwrotu dłużnej sumy.
W reakcji na stanowiskoM. Ł. (1)A. S. (1)zmodyfikował swoje stanowisko procesowe o tyle , że odwołując się do treści oświadczenia o uchyleniu się od skutków oświadczeń woli twierdził , że objął nim zarówno oświadczenie o uznaniu wierzytelności pozwanego i o poddaniu się egzekucji zawarte w akcie notarialnym z dnia 20 grudnia 2011r , jak również oświadczenie zawarte w umowie z 8 września 2011r albowiem groźby karalne pozwany kierował wobec niego już od września tego roku, a stan taki trwał nieprzerwanie do końca marca 2013r , zarówno w prowadzonej naówczas przez powoda kancelarii notarialnej wK., jak i parokrotnie w miejscu jego zamieszkania.
Zdaniem powoda , samo złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków oświadczeń woli jest wystarczające do tego by znieś ich skutki prawne ze skutkiem wstecznym. Ostatecznie , jako podstawę normatywną dochodzonego roszczenia , wskazałart. 840 §1 pkt 1 kpc.
M. Ł. (1)odnosząc się zmiany stanowiska powoda wskazał dodatkowo na treść oświadczenia powoda o uchyleniu w którym jako okres w którym miały być kierowane groźby,A. S. (1)opisał ten, określony datami - listopad 2011 - kwiecień 2013r , a zatem nie obejmujący czasu, w którym zawierana była pomiędzy stronami umowa powiernicza.
Wyrokiem z dnia 31 października 2014r Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7217 zł tytułem kosztów procesu.
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia:
Począwszy od 2009r pozwanyM. Ł. (1)współpracował zA. S. (1)w ramach której to współpracy powód miał mu pomagać w inwestycjach na rynku nieruchomości w Polsce.
W dniu 8 września 2011r została zawarta pomiędzy nimi umowa powierniczego nabycia nieruchomości wK., w ramach której powód miał kupić dla pozwanego nieruchomość o cechach bliżej w umowie opisanych za cenę nie wyższą niż 2 300 000 złotych. W tym celuM. Ł. (1)przekazałA. S. (1)kwotę 2 300 000 złotych , której odbiór ten pokwitował.
W akcie notarialnym z dnia 20 grudnia 2011r rep. A. nr(...)sporządzonym przez notariuszaM. P., strony oświadczyły zgodnie , że w dniu 8 września 2011r zawały umowę powierniczego nabycia nieruchomości na podstawie którejM. Ł. (1)przekazałA. S. (1)kwotę 2 300 000 złotych, w celu osiągniecia celu inwestycyjnego. Strony stwierdziły , iż w związku z tym pozwanemu przysługuje wobec powoda roszczenie o zwrot powierzonej sumy , a obowiązek ten powinien on wykonać do dnia 3 stycznia 2012r. Co do niegoA. S. (1)poddał się w tym akcie egzekucji na podstawieart. 777 §1 pkt 4 kpc
Ponadto , działając także imieniem żony ,D. S., wyraził zgodę, by w sytuacji nie wywiązania się przez powoda z tego zobowiązania,M. Ł. (1)zaspokoił wynikającą stąd wierzytelność pieniężną ze służącego małżonkomS., prawa własności nieruchomości do nieruchomości położonej w miejscowościM., oznaczonej jakodziałka ewidencyjna nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...).
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2012r , Sąd Rejonowy w Kielcach , w sprawie o sygnaturze VII CO 442/12 nadał temu aktowi klauzulę wykonalności, w zakresie obowiązku jaki przyjął na siebie wobec pozwanego powód.
A. S. (1)nie zwróciłM. Ł. (1)powierzonej kwoty w terminie. Już od końca grudnia 2011r pozwany zaczął domaga się tego zwrotu , kontaktując się z dłużnikiem telefonicznie jak i osobiście. W tym celu zaczął także przyjeżdżać do, naówczas prowadzonej przezA. S.kancelarii notarialnej wK..
Podczas rozmów był zdenerwowany , a nawet wzburzony , głośno wyrażając swoje żądanie zwrotu pieniędzy, także w obecności pracowników i klientów kancelarii.
Z dalszych ustaleń Sądu Okręgowego wynika , iż z inicjatywy powoda , Prokuratura Rejonowa w Starachowicach prowadziła śledztwo w sprawie mających mieć miejsce w lecie 2012 wK., gróźb karalnych , kierowanych przez pozwanego wobec byłego kontrahenta , zmierzających do wymuszenia zwrotu wskazanej wyżej wierzytelności pieniężnej tj. w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa zart. 191 §2 kk. .Postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia 2 października 2014r wobec braku znamion czynu zabronionego.
W piśmie datowanym na 12 sierpnia 2013r , przesłanymM. Ł. (1)w dniu 13 sierpnia 2013r ,A. S. (1)złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli o uznaniu wierzytelności w kwocie 2 300 000 złotych , przysługującej pozwanemu na podstawie umowy stron z dnia 8 września 2011r , a także o poddaniu się egzekucji, w zakresie obowiązku zwrotu tej sumy , zawartych w akcie notarialnym z dnia 20 grudnia 2011r , sporządzonym przez notariuszaM. P..
W oświadczeniu tym powód wskazał , iż składając te oświadczenia działał pod wpływem gróźb karalnych , polegających na zastraszaniu porwaniem i dokonaniem czynów prowadzących do uszczerbków na zdrowiu powoda i członków jego najbliższej rodziny. Zgodnie z tym oświadczeniem autorem tych gróźb był pozwany, a były one formułowane w okresie od listopada 2011 do kwietnia 2013r
Rozważania prawne rozpoczął Sąd od przedstawienia warunków w jakich , w oparciu o normęart. 840 §1 pkt 1 kpcmoże dojść do uwzględnienia żądania pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności , wskazując , że tego rodzaju podstawą może być zakwestionowanie przez dłużnika źródła powstania obowiązku co do którego poddał się egzekucji w akcie notarialnym.
Stanął przy tym na stanowisku , że może nim być, skuteczne pod względem prawnym uchylenie się od skutków oświadczenia woli zawartego w tej czynności prawnej, która jest podstawą tego obowiązku , tym nie mniej samo złożenie takiego oświadczenia , jak twierdzi powód nie jest wystarczającym dla wywołania skutku niweczącego ważność czynności dokonanej przez dłużnika z drugą stroną. To , czy taki skutek nastąpił , jest przedmiotem oceny Sądu w sprawie , w której kontrahent dłużnika podnosi zarzut braku podstaw do uchylenia.
Zdaniem Sądu I instancji,A. S. (1)nie wykazał w postępowaniu , żeM. Ł. (1)kierował do niego groźby karalne , a wobec tego powód nie mógł skutecznie uchylić się od oświadczeń woli zawartych w akcie notarialnym w którym uznał obciążający go dług w zakresie zapłaty kwoty 2 300 000 złotych i poddał się egzekucji, w zakresie jego realizacji.
Sąd , zwracając uwagę na zamianę stanowiska powoda w trakcie procesu , w odniesieniu do tego , jaki był zakres jego oświadczenia o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli wskazał także, iż w jego ocenie oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczeń woli dotyczyło jedynie tych , które zawarł on w akcie notarialnym z 20 grudnia 2011r , a próba zakresowego jego rozciągnięcia na oświadczenie woli zawarte w umowie powierniczej utwierdza jedynie ocenę , że depozycje powoda o groźbach karalnych jakie miał kierować wobec niegoM. Ł.są niewiarygodne .
Podkreślił także - odwołując się do relacji świadków , współpracowników powoda z kancelarii notarialnej , którą wówczas jeszcze prowadził , że wizyty pozwanego w niej, mające miejsce od lutego 2012r i ostre domaganie się zwrotu powierzonych pieniędzy nie przybrało charakteru gróźb o jakich mowa wart. 87 kc
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była normaart. 98§1 i 3 kpcoraz wynikająca z niej , w zakresie ich rozliczenia pomiędzy stronami , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
W apelacji od tego orzeczenia, kwestionując je w całości ,A. S. (1)domagał się jego zmiany i uwzględnienia powództwa oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania.
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy , a toart. 233 §1 kpcw następstwie nietrafnego uznania , że nie zachodzą podstawy do stwierdzenia , że apelujący skutecznie uchylił się od skutków złożonych przez siebie oświadczeń woli na skutek ich wady do której się odwoływał.
-art. 88 §1 kcjako konsekwencji wadliwego przyjęcia , że samo złożenie takiego oświadczenia , dokonane w terminie i we właściwej formie , nie niweczy skutków oświadczenia woli ze skutkiem wstecznym , a Sąd jest uprawniony badać na zarzut drugiej strony procesu , czy powoływana wada oświadczenia rzeczywiście miała miejsce.
W odpowiedzi na apelacjęM. Ł. (1)domagał się jej oddalenia jako niezasadnej, oraz zasądzenia odA. S. (1)kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy powoda nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
Chybiony jest zarzut naruszeniaart. 233 §1 kpc.
Zgodnie z ukształtowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego , wypracowanym na tle wykładni tej normy , skuteczne postawienie tego zarzutu wymaga od strony , która ów zarzut powołuje jest wykazanie , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów na czym polega nieprawidłowość postępowania Sądu w zakresie ustaleń. Nie jest przy tym wystarczające by tym ustaleniom strona przeciwstawiła jedynie własną wersję zdarzeń , jej zdaniem prawdziwą , a przy tym odmienną od tej , na jakiej oparł swoje rozstrzygniecie , gdy chodzi o podstawę faktyczną, Sąd I instancji.
Obowiązkiem strony jest wskazać , które z kryteriów swobodnej oceny dowodów , spośród wymienionych wart. 233 §1 kpc, zostały przez Sąd naruszone i dlaczego przeprowadzonej oceny nie da się pogodzić czy to zasadami doświadczenia życiowego czy regułami logicznego rozumowania albo dlaczego uzna za wadliwą w odniesieniu do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
/ por. bliżej w tej materii, dla przykładu , postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001r , sygn.. IV CKN 970/00 , powołane za zbiorem Lex nr 52753/
Powołanie omawianego zarzutu bez opartej na tych kryteriach polemiki , tak z ustaleniami jak i znajdującej się u ich źródła oceny , czyni polemikę tę dowolną , a sama zarzut pozbawionym usprawiedliwionych podstaw.
Analiza treści motywów apelacji powoda każe ocenić , że stawiając omawiany zarzutA. S. (1)zaniechał w zupełności wskazania przyczyn , które byłyby podstawą do podważenia oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy. Zaniechanie samo przez się wyklucza możliwość uznania go za usprawiedliwiony.
Odparcie tego zarzutu ma m. in. tę konsekwencję , iż ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd jako poprawne i kompletne , a przy tym niesprzeczne z treścią ze branego w sprawie materiału dowodowego , Sąd Apelacyjny poprzyjmuje za własne.
Nie ma też racjiA. S. (1), stawiając zaskarżonemu orzeczeniu zarzut naruszeniaart. 88 §1 kc
Składając wobec pozwanego oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli, zawarte w piśmie z dnia 12 sierpnia 2013r powód powołał się na wadę oświadczeń woli o uznaniu wierzytelności pozwanego w zakresie dysponowania przez niego wobec powoda wierzytelnością pieniężną w kwocie 2 300 000 złotych oraz poddania się egzekucji w zakresie obowiązku jej zwrotu , zawartych w akcie notarialnym z dnia 20 grudnia 2012r. Wskazywał przy tym na fakt kierowania wobec niego przez beneficjenta tej wierzytelności gróźb karalnych w rozumieniuart. 87 kc, w okresie pomiędzy listopadem 2011r i kwietniem 2013r / por. k. 13- 14 akt /
Treść tego oświadczenia wyklucza zatem , by identyfikowana w nim wada oświadczenia woli obejmowała oświadczenia powoda w umowie powierniczej z 8 września 2011r , która stała się źródłem obowiązku świadczenia kwoty , powierzonej mu przezM. Ł. (1)dla zrealizowania celu dla którego umowa ta została zawarta.
Wbrew odmiennej ocenie apelanta ma zatem rację Sąd I instancji wskazując , że pismo powoda z 12 sierpnia 2013r , przez prymat całości jego treści , można odnosić jedynie do tych oświadczeń woli , które zawarte zostały w akcie notarialnym z 20 grudnia 2011r.
Po wtóre , chybionym jest zapatrywania powoda , zgodnie z którym samo złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli o ile jest złożone w terminie i wymaganej przez ustawę formie , niweczy konsekwencje prawne czynności w ramach której było składane , pozostając obarczone twierdzoną wadą , ze skutkiem wstecznym.
Wada tego rodzaju na którą powołuje się powód uruchamia jedynie sankcję wzruszalności takiej czynności. Pozostaje ona czynnością ważną ale podważalną w tym sensie , że zainteresowany może się uchylić od skutków wadliwie złożonego oświadczenia woli , realizując w ten sposób swoje prawo kształtujące.
Tym nie mniej , samo jego złożenie nie prowadzi do skutku na jaki powołuje się apelujący albowiem pozwany w sporze, domagając się oddalenia powództwa , podniósł zarzut braku podstaw jego złożenia.
Zarzut ten otwarł drogę i zobowiązywał Sąd I instancji do badania czy rzeczywiście podstawy takie istniały , w szczególności czyA. S. (1)działał, składając oświadczenia zawarte w akcie notarialnym z dnia 20 grudnia 2011r , pod wpływem gróźb karalnych kierowanych do niego przez pozwanego , w sposób , który rzeczywiście rodził po stronie adresata - stan obawy , wpływający na sam fakt i treść złożonych wówczas oświadczeń.
Ustalony w sprawie stan faktyczny, przeczy temu , aby groźby takie były , w okresie wskazanym w piśmie powoda z 12 sierpnia 2013r do niego przez pozwanego kierowane . Jego zachowania podejmowane w czasie , jak wynika z tych okoliczności , już po zawarciu aktu notarialnego, nie wykroczyły poza ramy zwykłego , chociaż nacechowanego usprawiedliwionymi emocjami , zabiegania o zwrot znacznej przecież kwoty powierzonej powodowi , której ten w terminie wzajemnie uzgodnionym , nie oddał.
Z podanych wyżej przyczyn, w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawieart. 385 kpcw zw zart. 87 i 88 §1 kc.
O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd II instancji orzekł na podstawieart. 98 §1 i 3 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1i wynikającej z niej zasady odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna z tego tytułu od powodaM. Ł. (1), uwzględniwszy wartość przedmiotu zaskarżenia , została ustalona na podstawie §6 pkt 7 w zw. z §12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych [ …] z dnia 28 września 2002r [ jedn. tekst DzU z 2013 poz. 490]