Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1607/14
Data wyroku: 2015-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Łazowska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o FUS

Sygn. aktVIII U 1607/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Łazowska

Protokolant:

Kamila Niemczyk

po rozpoznaniu w dniu24 czerwca 2015 r. w Gliwicach
sprawyJ. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
oprawo do emerytury
na skutek odwołaniaJ. B.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia16 lipca 2014 r.nr(...)
oddala odwołanie.
(-) SSO Grażyna Łazowska
Sygn. akt. VIII U 1607/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 lipca 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ., powołując się naustawę z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz.1227 ze zm.) odmówił ubezpieczonemuJ. B.prawa do emerytury z powodu nieudokumentowania wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a jedynie 8 lat, 5 m-cy i 2 dni takiej rpacy.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany i przyznania spornego świadczenia, gdyż w okresie od 1.02.1980r. do 6.12.1996r. wykonywał prace wymienione w wykazie B, dz. IV, poz. 1, kwalifikujące go spornego świadczenia.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. w uzasadnieniu wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając odwołanie Sąd Okręgowy ustalił:
UbezpieczonyJ. B.urodził się (...), nie jest członkiem OFE.
W dniu 24.06.2014r. złożył wniosek o ustalenie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych.
W dniu 16.07.2014r. ZUS wydał decyzję odmowną. Do okresów składkowych i nieskładkowych ZUS zaliczył ubezpieczonemu (na dzień 1 stycznia 1999r.) 27 lat, 9 miesięcy i 4 dni.
Ubezpieczony od 1.06.1971r. do nadal pracuje wPrzedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o.wG.. Organ rentowy do pracy w szczególnych warunkach uznał ubezpieczonemu okresy pracy od 1.06.1971r. do 25.04.1973r. oraz od 25.07.1973r. do 31.01.1980r., łącznie 8 lat, 5 m-cy i 2 dni, tj. okresy wykonywania prac w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych, wymienionych w wykazie A, dziale XIV, poz. 16 stanowiącym załącznika do rozporządzenia RM z dnia 07.02.1983r. - gdyż tylko za te okresy ubezpieczony przedłożył świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
Za pozostały okres zatrudnienia – 1.02.1980r. do 6.12.1996r. - pracodawca nie wystawił ubezpieczonemu świadectwa pracy w warunkach szczególnych, gdyż stanowisko pracy jakie zajmował w dalszym okresie zatrudnienia nie figurowało w wykazie stanowisk o szczególnym charakterze.
Odwołujący został przyjęty z dniem 1.09.1970r. wWojewódzkim przedsiębiorstwie (...)wK.w charakterze ucznia na podstawie umowy o przyuczeniu do zawodu – kierowcy-mechanika. Umowa została rozwiązana na prośbę ubezpieczonego z dniem 1.01.1971r, a od 1.06.1971r. został on zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych.
W dniu 28 stycznia 1980r. w związku z orzeczeniem lekarza zakładowego zalecającego zmianę stanowiska pracy ubezpieczonego na stanowisko „bez pyłu i dobrym mikroklimacie” i prośbą ubezpieczonego o zmianę stanowiska z uwagi na zły stan zdrowia, został przeniesiony z dniem 1 lutego 1980r. na stanowisko ślusarza.
Jako ślusarz ubezpieczony wykonywał pracę w zespołowni, tj pomieszczeniu wydzielonym w warsztacie samochodowym na terenie zajezdni autobusowej. Od dnia przeniesienia zajmuje się naprawą i regeneracją urządzeń pneumatycznych autobusu, tj.: zaworów powietrza, odolejaczy, osuszaczy i innych części wchodzących w skład pneumatyki, dokonuje wymiany okładzin zużytych szczęk i okładzin tarcz sprzęgieł, wierci otwory pod nity. Ubezpieczony w okresie kwiecień-czerwiec 1985r. był słuchaczem kursu kierowcy wózków akumulatorowych oraz spalinowych i uprawnienia takie uzyskał w 21.06.1985r. Ubezpieczony od tej daty nadzoruje również stan techniczny wózków widłowych i w razie potrzeb pracuje jako operator wózka widłowego.
Z dniem 1993r. odwołującemu powierzono dodatkowo obowiązki brygadzisty, polegające zasadniczo na sprawowaniu nadzoru nad podległymi pracownikami, w zakresie jakości i terminowości wykonanych prac i w zakresie przestrzegania przepisów p/poż i bhp oraz odpowiedzialności za utrzymanie odpowiedniego stanu technicznego obrabiarek i elektronarzędzi będących w dyspozycji działu TS.
Tarcze sprzęgieł i okładziny do roku 1997 wykonane były z materiału zawierającego azbest, w następnych latach pracodawca zamawiał okładziny bezazbestowe. Podczas naprawy elementów zawierających azbest – polegającej na rozkuciu, nawierceniu otworów i zanitowaniu - wydobywał się pył azbestowy, przed którym pracodawca w sposób dostateczny nie zabezpieczał pracowników, brak było odciągów, a jedynym sposobem usunięcia pyłu było otwieranie okien. W 1985r. zainstalowano odkurzacze do zbierania pyłu, jednak nie funkcjonowały długo, gdyż po ich usterce nie zakupiono nowych. Prace przy materiałach zawierających azbest były wykonywane przez ubezpieczeniowego przez około 6 godzin dziennie.
Pomiary środowiskowe przeprowadzone w dniu 8.11.1989r. wykazały, że stężanie włókien azbestu na stanowiskach ślusarza zajmującego się obróbką szczęk hamulcowych i ślusarza zajmującego się naprawą części autobusowych w pomieszczeniu przy hali było poniżej obowiązującej normy. Podobnie stwierdzono w sprawozdaniu z pomiarów przeprowadzonych w dniu 11 czerwca 1991r.
Z załącznika do sprawozdania z 1989r. wynika, iż ślusarz po 2 h w ciągu dnia poświęcał na wiercenie otworów w okładzinach, wbijaniu nitów, łączeniu szczęk - łącznie 6 h, a przez pozostałe 2 h wykonywał inne prace ślusarskie niezwiązane z azbestem: obróbka metali, toczenie bębnów hamulcowych. Natomiast z załącznika do sprawozdania z 1991r. wynika iż starszy ślusarz przez 4h dziennie wykonywał wiercenie otworów w szczękach hamulcowych i przez następnie 4h wykonywał prace przy regeneracji części autobusowych bezazbestowych.
W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez specjalistę ds. bhp i p/poż pracodawcy ubezpieczonego wskazano, że w latach 1985-1996r. tylko w czerwcu 1991r. wykryto obecność włókien azbestu na stanowisku zajmowanym przez ubezpieczonego.
Ubezpieczony w 1989r. został skierowany do kliniki chorób zawodowych z podejrzeniem azbestozy płuc i astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, jednak wyniki badan ujawniły astmę oskrzelową w okresie remisji bez związku z pracą.
Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, akt osobowych ubezpieczonego i świadków dołączonych do akt sprawy, zeznań świadkówD. G.iM. G.oraz wyjaśnień odwołującego (nagranie rozprawy z dnia 24.06.2015r.. – płyta k.55), charakterystyki stanowiskowej (k. 40-41) oraz dołączonych do sprawy sprawozdania z pomiarów środowiskowych i karty wypisowej z kliniki chorób zawodowych.
Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz do rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd Okręgowy zważył:
Odwołanie ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treściart. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz.1227 ze zm.) w powiązaniu z§ 3 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8 poz.43 ze zm.) ubezpieczonym mężczyznom urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949r. będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przy pracach wymienionych w dziale IV wykazu B, przysługuje prawo do emerytury w razie łącznego spełnienia następujących warunków:
1. osiągnięcia wieku emerytalnego 55 lat
2. posiadania wymaganego okresu zatrudnienia wynoszącego 25 lat, w tym
co najmniej 10 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionych w dziale IV, wykazu B.
Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym akcie prawnym są okresy, w których pracaw szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Z kolei zgodnie z treścią art. 184 ust 1 ustawy, ubezpieczonym urodzonym po dniu31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganymw przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

W myśl art. 184 ust. 2 ustawy – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013r. tj. w dacie złożenia wniosku oraz wydania zaskarżonej decyzji – emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Kwestia posiadania przez ubezpieczonego ponad 25 letniego okresu składkowegoi nieskładkowego oraz ukończenie 60 lat nie były sporne. Odwołujący nie jest członkiem OFE.
Bezspornym jest, że ubezpieczony nie spełnia przesłanki wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych określonych w wykazie A rozporządzenia z dnia 7.02.1983r.,(zgodnie z § 3 rozp. Z dn. 7.02.1983r.), gdyż w toku sprawy nie wnioskował o zaliczenie innych niż już uznane - za prace wymienione w wykazie A - przez ZUS okresy zatrudnienia w(...) sp. z o.o., (w wymiarze 8 lat, 5 m-cy i 2 dni). które nie wyczerpywały wymaganych 15 lat. Podkreślić przy tym należy, iż przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest możliwe zliczenie okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienionych odrębnie w wykazie A i w wykazie B, stanowiących załączniki do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.11.2008r., II UK 88/08).
Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem posiadania przez ubezpieczonego (na dzień 1 stycznia 1999r.) wymaganego 10 letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, określonej według wykazu B, bowiem organ rentowy nie zaliczył do takiej pracy okresu zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.w okresie od 1.02.1980r. do 6.12.1996r. na stanowisku ślusarza.
W wykazie B, dziale IV, poz.1, wymieniono „ prace wykonywane bezpośrednio przy przetwórstwie azbestu”.
Zdaniem Sądu, ubezpieczony takich prac nie wykonywał. Przywołany akt prawny nie precyzuje jakie prace uważane są za wykonywane „bezpośrednio przy przetwórstwie azbestu”. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 sierpnia 2013r., III UK 122/12, OSNP 2014/5/75 wskazał, że sformułowanie „bezpośrednio” nie określa miejsca pracy lecz odnosi się do rodzaju świadczonej pracy, która musi być wykonywana bezpośrednio przy przetwórstwie azbestu. Nie chodzi więc o jakąkolwiek pracę w kontakcie z azbestem. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że ubezpieczony z pewnością nie zajmował się przetwórstwem azbestu, lecz w trakcie prac związanych z naprawą okładzin tarcz i tarcz sprzęgieł, wykonanych z materiału zawierającego azbest, był narażony na pył zawierający włókna azbestu. Pomiary środowiskowe przeprowadzone u pracodawcy wskazały na występowanie takiego pyłu na stanowisku zajmowanym przez ubezpieczonego, przy czym jego stężenie było poniżej obowiązujących norm.
Nadto ubezpieczony nie wykonywał prac przy materiałach zawierających azbest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Pod pojęciem pracy wykonywanej stale należy rozumieć pracę wykonywaną na danym stanowisku pracy, zgodnie z rozkładem czasu pracy i w pełnym wymiarze czasu pracy, ustalonym dla danego stanowiska. W związku z powyższym nie będzie uznawana za takie zatrudnienie - praca wykonywana np. w połowie wymiaru czasu pracy lub tylko kilka lub kilkanaście dni w miesiącu. W wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt: II UK 21/10) Sąd Najwyższy stwierdził, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik dorozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Od tej reguły istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika dorozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (orz. SN z 12 kwietnia 2012 r., II UK 233/11, wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 24 stycznia 2013 r. III AUa 1098/12).
W niniejszej sprawie nie sposób było uznać, że ubezpieczony, który ok. 6 godzin dziennie wykonywał pracę przy regeneracji oprzyrządowania zawierającego azbest a w pozostałym zakresie wykonywał inne prace należące do jego obowiązków, a nienarażającego go na kontakt z pyłami azbestowymi: (naprawa i regeneracja urządzeń pneumatycznych autobusu, kierowanie wózkami widłowymi, nadzór nad stanem technicznym obrabiarek i elektronarządzy) zajmujące mu średnio 2 godziny dziennie – wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prace w warunkach szczególnych..
Powyższe potwierdzone zostało dowodami z dokumentów : charakterystyki pracy przedłożonej przez pracodawcę, sprawozdaniami z pomiarów środowiskowych z 1989r. i 1991r., których treść potwierdzili świadkowie, a nawet sam odwołujący, nie kwestionując tych dokumentów.
Należy pamiętać, że tzw. wcześniejsza emerytura jest dla powszechnego systemu świadczeń emerytalnych "instytucją" wyjątkową, określającą szczególne uprawnienia. Zawarcie przez ustawodawcę w zamkniętym katalogu wykazu pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze wyłącza możliwość jego rozszerzania w procesie stosowania prawa. Możliwość odstępstwa od zasady powszechnej - zwłaszcza ze względu na przesłankę szczególnego charakteru zatrudnienia - pozostaje atrybutem władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej (por. wyrok z dnia 22 lutego 2007 r., I UK 258/06).
Jak wskazał Sąd Najwyższy, w przywołanym wyżej wyroku z dnia 14 sierpnia 2013r., III UK 122/12 ustawodawca używając terminu „bezpośrednio” wyraźnie określił rodzaj pracy i granicę różniącą tę pracę od prac, w których pracownik może mieć kontakt z azbestem, jednak jego praca nie polega na zatrudnieniu przy przetwórstwie azbestu. Zaprezentowana przez ten Sąd wykładnia, wynika nadto ze „szczególnego uprawnienia, jakim jest prawo do przejścia na emeryturę w wieku znacznie niższym niż zwykły (powszechny) wiek emerytalny (§ 8 rozporządzenia z 1983 r. - 55 lat dla mężczyzny) i po 10 latach pracy przy przetwórstwie azbestu. Tłumaczy to dlaczego inne prace przy azbeście nie są ujmowane w wykazie B. Prace wykonywane w zakładach przetwarzających azbest są ujęte w wykazie A do rozporządzenia z 1983 r., dział VII, pkt 9, jednak wówczas wcześniejszy wiek emerytalny jest wyższy (60 lat) i wymaga się dłuższej pracy w takich szczególnych warunkach (15 lat). W wykazie A ujęte są również prace przy produkcji materiałów azbestowo-cementowych - dział V, pkt 12. Występuje więc jakościowa różnica między tymi pracami a pracą wykonywaną bezpośrednio przy przetwórstwie azbestu z wykazu B.”
W tym miejscu należy zaznaczyć, że dział VII wykazu A dotyczy prac w przemyśle lekkim, a dział V wykazu A prac w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych. Ubezpieczony natomiast pracował wPrzedsiębiorstwie (...), czyli w branży transportowej. Nadto, zdaniem Sądu, wykonywanych przez niego prac nie można zakwalifikować ani do „pracy wykonywanej w zakładach przetwarzających azbest” ani do „prac przy produkcji materiałów azbestowo- cementowych”, co uniemożliwia doliczenia spornego okresu do posiadanego przez odwołującego stażu pracy w warunkach szczególnych z wykazu A.
Reasumując, wobec braku spełnienia przez odwołującego wymaganego stażu pracy w warunkach szczególnych, zarówno 15-letniego odnośnie wykonywania prac określonych w wykazie A, jak i 10-letniego w przypadku wykonywania prac określonych w wykazie B, tym samym braku podstaw zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego, Sąd z mocyart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł jak w sentencji i odwołanie oddalił.
(-) SSO Grażyna Łazowska