Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1032/13
Data wyroku: 2015-03-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski ()
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: 446§3 , 446§4 kc

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
K.dnia 18 marca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Wojciech Żukowski (del.)
Protokolant: protokolant starszy protokolant Marzena Stępkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. wK.
sprawy z powództwaR. T.,D. T.,M. T. (1),W. T.iK. T.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę

I
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaR. T.kwotę(...)(słownie: dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 25 marca 2013 r. do dnia zapłaty,

II
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaD. T.kwotę(...)(słownie: sto dziesięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 25 marca 2013 r. do dnia zapłaty,

III
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaM. T. (1)kwotę(...)(słownie: sto trzydzieści tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 25 marca 2013 r. do dnia zapłaty,

IV
w pozostałym zakresie powództwaR. T.,D. T.iM. T. (1)oddala,

V
oddala w całości powództwaK. T.iW. T.,

VI
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaR. T.kwotę 4115 zł. 51 gr. (słownie: cztery tysiące sto piętnaście złotych pięćdziesiąt jeden groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

VII
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaD. T.kwotę 4962 zł. 15 gr. (słownie: cztery tysiące dziewięćset sześćdziesiąt dwa złote piętnaście groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

VIII
zasądza od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaM. T. (1)kwotę 6127 zł. 43 gr. (słownie: sześć tysięcy sto dwadzieścia siedem złotych czterdzieści trzy grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

IX
nie obciąża powodówK. T.iW. T.obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 12 czerwca 2013 r. powodowieR. T.,D. T.,M. T. (1),W. T.iK. T.wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej(...) S.A.wW.:
- na rzecz powodaR. T.kwoty 140.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaR. T.kwoty 30.000 zł. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaD. T.kwoty 140.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaD. T.kwoty 30.000 zł. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaM. T. (1)kwoty 140.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaM. T. (1)kwoty 30.000 zł. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powodaW. T.kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
- na rzecz powódkiK. T.kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2013 r. do dni zapłaty,
oraz na rzecz każdego z powodów zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Na uzasadnienie żądań podali, że w dniu 19 stycznia 2013 r. wskutek wypadku komunikacyjnego, za którego sprawcę odpowiedzialność cywilną ponosi strona pozwana śmierć poniosłaM. T. (2)– żonaR. T., matkaD.iM. T. (1)i synowaW.iK. T.. Zmarła zarabiała miesięcznie kwotę około 1900 zł. netto, tak że łącznie rodzina dysponowała budżetem w wysokości około 5000 zł. miesięcznie. Ponadto przede wszystkim zajmowała isę wychowaniem dzieci i troską o dom. ObecnieR. T.zmuszony jest utrzymywać rodzinę z własnej pensji i jest obciążony dodatkowo kosztem opiekunki dla młodszego syna.
Wskutek śmierciM. T. (2)wszyscy powodowie doznali krzywdy, za które domagają się zadośćuczynienia zaś sytuacja życiowa męża i synów Zmarłej uległa znacznemu pogorszeniu. W konsekwencji powodowie domagają się zapłaty zadośćuczynień i odszkodowań za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej.
Strona pozwana wypłaciła dobrowolnie:
- powodowiR. T.zadośćuczynienie w kwocie 40000 zł. i odszkodowanie w kwocie 20000 zł.
- powodowiD. T.zadośćuczynienie w kwocie 45000 zł. i odszkodowanie w kwocie 20000 zł.
- powodowiM. T. (1)zadośćuczynienie w kwocie 45000 zł. i odszkodowanie w kwocie 20000 zł.
Odmówiła wypłaty zadośćuczynienia na rzecz powodówK. T.iW. T..
W złożonej w dniu 14 października 2013 r. odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu przyznała fakt zgonuM. T. (2)oraz swoją odpowiedzialność co do zasady z uwagi na objęcie sprawcy ochroną ubezpieczeniową. Przyznała nadto fakt wypłaty odszkodowań i zadośćuczynień w kwotach podanych w pozwie i odmowy zaspokojenia roszczeń powodów w dalej idącym zakresie. Zarzuciła, że żądane przez powodówR. T.,M. T. (1)iD. T.kwoty zadośćuczynień i odszkodowań są zawyżone. Nadto zarzuciła, żeK. T.iW. T.nie byli osobami najbliższymi Zmarłej i w konsekwencji ich żądania zapłaty zadośćuczynienia są całkowicie bezzasadne.
Bezspornym było w sprawie, że wskutek wypadku komunikacyjnego z dnia 19 lutego 2013 r., którego sprawcą był posiadacz pojazdu mechanicznego ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej u strony pozwanej, śmierć w dniu 26 stycznia 2013 r. poniosłaM. T. (2), żonaR. T., matkaM. T. (1)iD. T.i synowaW. T.iK. T..
Bezspornym nadto było, że zgłoszenia szkody powodowie dokonali w dniu 22 lutego 2013 r. (oświadczenia na rozprawie, k. 275/2).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
R. T.iM. T. (2)zawarli związek małżeński we wrześniu 1998 r. Nigdy nie mieli orzeczonej separacji ani rozwodu. Nie pozostawali w separacji faktycznej. Nie było pomiędzy nimi poważniejszych konfliktów rodzinnych.
Wykonywali wspólnie opiekę nad dziećmi. Dzielili się obowiązkami domowymi. Dzieci nigdy nie były umieszczone w rodzinie zastępczej ani w placówkach opiekuńczych. Nie było żadnych interwencji ze strony sądu opiekuńczego. Relacje dzieci z matką były bardzo dobre.
M. T. (2)zarabiała ok. 1900 zł. netto włącznie z premią pracując w sklepie na podstawie umowy o pracę. Przed śmierciąM. T. (2)R. T.uzyskiwał dochody w kwocie 3200-3400 zł. Po śmierciM. T. (2)jego dochody spadły do 2600-2800 zł. ponieważ nie może brać nocnych kursów i wyjeżdżać na 2 dni.
Łączne dochodyM. T. (2)iR. T.wynosiły ok. 5000 zł. miesięcznie.M. T. (1)iD. T.po śmierciM. T. (2)otrzymują po 490 zł. na osobę renty z ZUS. Innych dochodów nie uzyskują.
Po śmierciM. T. (2)opieką nad dziećmi zajęła się matka powoda, która jednak pracuje i z tej przyczyny nie może w pełni zająć się opieką.R. T.zatrudnił opiekunkę do młodszego syna. Koszt opiekunki wynosi między 500 a 800 zł. miesięcznie.
Dowód:- przesłuchanie powodaR. T., k. 275
- przesłuchanie powódkiK. T., k. 275
- przesłuchanie powodaW. T., 275
OjciecM. T. (2)zmarł w 2004 r. a matka żyje.M. T. (2)miała rodzeństwo. Utrzymywała kontakty z matką i rodzeństwem. Nie było konfliktów z matką, typowe relacje jak między dorosłym dzieckiem a rodzicami. Matka mieszka w miejscowości 7 km oddalonej. Sporadycznie pomagała przy opiece nad dziećmi.
RelacjeM. T. (2)z rodzicami powoda były bardzo dobre. Żadnych konfliktów nie było. Mieszkali z nimi przez pierwsze 6 lat, a potem przeprowadzili się do domu obok wybudowanego.
Dowód:- przesłuchanie powodaR. T., k. 276
- przesłuchanie powódkiK. T., k. 275
- przesłuchanie powodaW. T., 275
Starszy synD. T.miał 13 lat w chwili śmierciM. T. (2). Dowiedział się tego samego dnia. Starał się nie sprawiać kłopotów. Młodszy synM. T. (1)miał w chwili śmierci matki skończone 5 lat. Dowiedział się o śmierci 2 dni po śmierci. Na początku chodził rozdrażniony. W szkole nie mają zastrzeżeń co do zachowania. Obu synom brakuje matki.
Dowód:- przesłuchanie powodaR. T., k. 276
- przesłuchanie powódkiK. T., k. 275
- przesłuchanie powodaW. T., 275
R. T.po śmierci żony był w szoku. Bał się jak sobie poradzi. Przed pogrzebem brał tabletki uspokajające. Przebywał na zwolnieniu lekarskim po śmierci żony.
Stopień cierpień psychicznych po stronieR. T.związanych z utratąM. T. (2)był znacznie przekraczający typową reakcję depresyjną w żałobie i trwa do chwili obecnej. Aktualny rozmiar dysfunkcji emocjonalnych jest rozległy, wymagający długoterminowej terapii psychologicznej, mającej na celu przezwyciężenie kryzysu, odzyskania motywacji życiowych i umocnienia wiary w siebie i własną wartość badanego. Skutki emocjonalne utraty żony przeciągają się w czasie, utrwalają i mogą również istotnie wpływać na dalsze funkcjonowanieR. T..
Dowód:- przesłuchanie powodaR. T., k. 276
- opinia biegłej, k. 297
Rodzice powoda rozpaczali po śmierciM. T. (2).
Dowód:- przesłuchanie powodaR. T., k. 276
Przy ustalaniu stanu faktycznego oparł się sąd na zgodnych, spójnych i konsekwentnych zeznaniach powodów, które nie popadały w sprzeczność z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie.
Oparł się sąd również na dowodzie z opinii biegłego psychologa, która nie budziła wątpliwości i została sporządzona w sposób zrozumiały. Biegła oparła opinię na nie budzących wątpliwości przesłankach zaś rozumowanie zastosowanie przez biegłą nie wykazuje błędów logicznych.
Sąd zważył co następuje:
Przepisart. 446 § 4 k.c.powołany do życiaustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, który wszedł w życie w dniu 3 sierpnia 2008 r. (Dz. U. 2008 r. Nr 116 poz. 731) przyznaje najbliższym członkom rodziny zmarłego roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Regulacja zawarta wart. 446 § 4 k.c.służy kompensacie krzywdy po stracie osoby najbliższej - a zatem uszczerbku dotykającego subiektywnej sfery osobowości człowieka, w szczególności cierpienia, bólu i poczucia samotności, osłabienia aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności życia, a nadto konieczności ułożenia sobie życia na nowo. Uzasadnieniem przyznania zadośćuczynienia dla bliskich jest domniemanie faktycznego istnienia traumatycznych przeżyć w związku ze śmiercią osoby bliskiej, wystąpienia normalnej reakcji na tragiczną śmierć bliskiej osoby.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zmarłaM. T. (2)pozostawiła męża – powodaR. T.i dwóch małoletnich synów –M.iD..M. T. (2)aż do śmierci pozostawała we wspólnocie rodzinnej z mężem i synami, zamieszkiwała z nimi i prowadziła wspólne gospodarstwo. W konsekwencji ocenić należy, że powodowieR. T.,M. T. (1)iD. T.stanowili najbliższą rodzinęM. T. (2)i w wobec śmierciM. T. (2)przysługuje im czynna legitymacja do domagania się zadośćuczynienia przewidzianego wart. 446 § 4 k.c.Strona pozwana, jako ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku komunikacyjnego, w skutek którego zmarłaM. T. (2), ponosi odpowiedzialność na podstawieart. 436 par. 1 k.c.w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (tj. z 2013 r. poz. 392 ze zm.).
Wysokość zadośćuczynienia za śmierci osoby bliskiej należy ustalić w wypadku śmierci osoby bliskiej, uwzględniając takie czynniki jak bliskość pokrewieństwa, intensywność realnie istniejącej więzi emocjonalnej pomiędzy powodem a zmarłym, faktyczne skutki jakie śmierć bliskiego wywołała po stronie powoda, w szczególności dramatyzm doznań powoda, poczucie osamotnienia i pustki, wstrząs psychiczny jakiego doznał. Okolicznością silnie przemawiającą za wyższą wysokością zadośćuczynienia jest w szczególności ujawnienie się po stronie powoda szczególnych dolegliwości, wykraczających poza zakres dolegliwości typowo odczuwanych w okresie żałoby.
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy zauważyć, żeR. T.pozostawał ze zmarłą w zgodnym związku małżeńskim. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie daje podstaw do stwierdzenia aby pomiędzy nim a Zmarłą nastąpiło formalne lub faktyczne rozerwanie lub osłabienie istniejącej więzi rodzinnej. ŚmierćM. T. (2)nastąpiła w wieku, w którym powód nie musiał spodziewać się utraty małżonki, a fakt wspólnego wychowywania małoletnich dzieci, który to ciężar nie tylko w wymiarze ekonomicznym (który podlega uwzględnieniu przy ocenie zasadności roszczenia o odszkodowanie), ale również w wymiarze emocjonalnym spadł w całości na powoda, dodatkowo negatywnie oddziaływał na powoda. Przeprowadzone postępowanie dowodowe w postaci opinii biegłego wykazało nadto, że śmierć żony wywarła bardzo silne, ponadstandardowe skutki, znacznie przekraczające typową reakcję depresyjną w żałobie, Stan taki u powoda trwa do chwili obecnej (mimo upływu 2 lat od śmierci żony) i powoduje potrzebę długoterminowej terapii psychologicznej, mającej na celu przezwyciężenie kryzysu, odzyskania motywacji życiowych i umocnienia wiary w siebie i własną wartość badanego. Wszystkie te okoliczności przemawiają silnie za oceną, że w wypadku powoda stosownym zadośćuczynieniem za śmierćM. T. (2)jest kwota 100.000 zł.
W wypadku powodówD. T.iM. T. (1)uwzględnić należało, że powodowie w chwili śmierci matki mieli odpowiedni 13 i 5 lat. Zatem, z uwagi na wiek niewątpliwie nadal wymagali bieżącej opieki i troski ze strony matki. Relacje pomiędzy powodami i matką były bardzo dobre. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie ujawniło żadnych faktów mogących wskazywać na jakiekolwiek osłabienie faktycznie istniejącej więzi istniejącej pomiędzy tymi powodami a Zmarłą. W szczególności powodowie nigdy nie byli umieszczeni w rodzinie zastępczej czy placówce opiekuńczej. Same zasady doświadczenia życiowego przemawiają za oceną, że fakt utraty matki stanowił dla obu powodów silne bolesne przeżycie. Powodowie utracili w sposób nieodwracalny możliwość kontaktu z matką przez znaczną (w wypadku powodaD. T.) a nawet przeważającą (w wypadku powodaM. T. (1)) część dzieciństwa. Wszystkie te okoliczności silnie przemawiają za oceną, że stosownym zadośćuczynieniem na rzecz powodaD. T.jest kwota 120.000 zł. a na rzecz powodaM. T. (1)jest kwota 140.000 zł. Różnica pomiędzy zadośćuczynieniami na rzeczD. T.iM. T. (1)uzasadniona jest istotną różnicą wieku jaki powodowie osiągnęli w chwili śmierciM. T. (2). Ocenić należy w świetle zasad doświadczenia życiowego, że krzywdaM. T. (1)ma większe rozmiary, uwzględniając że utracił matkę w dużo młodszym wieku, jeszcze w okresie wczesnego dzieciństwa, gdy więź z matką ma charakter najbliższy a potrzeby dziecka w zakresie kontaktu z matką i opieki z jej strony są największe.
Odnosząc się do zarzutu, że żądane zadośćuczynienia są wygórowane uwzględnić należało, że po stronie powodów doszło wskutek śmierciM. T. (2)do naruszenia najsilniejszych więzi rodzinnych, które w wypadku powodów nie miały formalnego charakteru, lecz faktycznie istniały. Wysokość zadośćuczynień wynosi natomiast: w wypadku powodaR. T.dwudziestokrotność miesięcznego dochodu jakie rodzina powodów uzyskiwała przed śmierciąM. T. (2), w wypadku powodaD. T.dwudziestosześciokrotność tego dochodu a w wypadku powodaM. T. (1)– dwudziestoośmiokrotność tego dochodu. Takie ujęcie przyznanych zadośćuczynień nie pozwala na ocenę ich jako nadmiernie wygórowanych, biorąc pod uwagę poziom życia rodziny powodów przed śmierciąM. T. (2).
PowodowieR. T.,D. T.iM. T. (1)domagali się również odszkodowań za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej w związku ze śmierciąM. T. (2). Zgodnie zart. 446 par. 3 k.c.sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. PowodowieR. T.,D. T.iM. T. (1)z przyczyn wskazanych szczegółowo przy ocenie zasadności żądania zadośćuczynień niewątpliwie należą do kręgu osób najbliższych dlaM. T. (2), są zatem czynie legitymowani do dochodzenia odszkodowania przewidzianego w powyższym przepisie. Strona pozwana, jako ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku komunikacyjnego, w skutek którego zmarłaM. T. (2), ponosi odpowiedzialność na podstawieart. 436 par. 1 k.c.w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (tj. z 2013 r. poz. 392 ze zm.). Pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa wart. 446 § 3 k.c.polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, ale obejmuje także przyszłe szkody majątkowe, często nieuchwytne lub trudne do obliczenia, niemniej prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej (wyrok SN z dnia 2 grudnia 2009 r. I CSK 149/09, LEX nr 607232).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy uwzględnić, że okresie poprzedzającym śmierćM. T. (2)dochody osiągane przez oboje małżonków i przeznaczane na zaspokajanie potrzeb całej rodziny wynosiły ok. 5000 zł. miesięcznie.M. T. (2)przyczyniała się do osiągania tych dochodów pracując na podstawie umowy o pracę. Nadto wspólnie zR. T.opiekowała się dziećmi oraz zajmowała się domem.
Sytuacja życiowa powodów wskutek śmierciM. T. (2)uległa znacznemu pogorszeniu. Rodzina utraciła bowiem dochód z pracyM. T. (2), a z uwagi na zwiększone potrzeby w zakresie opieki nad dziećmi wynikające z braku opieki wykonywanej przez Zmarłą powódR. T.musiał ograniczyć pracę zarobkową, co skutkowało obniżeniem i jego dochodów. Obecnie dochody miesięczne rodziny powodów wynoszą kwotę 3680 zł., na którą składają się aktualne dochody z pracy powodaR. T.wynoszące średnio 2700 zł. oraz renty otrzymywane przez małoletnich powodów w kwocie łącznej 980 zł. Sama strata dochodów, wynosząca miesięcznie kwotę 1320 zł., nie obrazuje jednak całości uszczerbku wynikłego ze śmierciM. T. (2). Wskutek tego zdarzenia utracono bowiem możliwość wykonywania przez nią opieki nad dziećmi, co wiązało się z koniecznością zatrudnienia opiekunki, czego skutkiem jest obciążenie dochodów powodów dodatkowym kosztem zatrudnienia opiekunki w kwocie 500-800 zł. miesięcznie. Uwzględnić nadto należy, żeM. T. (2)zajmowała się wspólnie zR. T.prowadzeniem domu rodziny powodów, a tego rodzaju pracy własnej współmałżonka w żadnym wypadku nie można traktować jako kategorii ekonomicznie pomijalnie, uwzględniając fakt, że obowiązująceprawo rodzinnenakazuje tę wartość ekonomiczną brać pod uwagę przy dokonywaniu podziału majątku wspólnego małżonków (por.art. 43 § 3 k.r.o.). Ścisłe oszacowanie wartości ekonomicznej tego rodzaju świadczeń nie jest możliwe, co uzasadnia ustalenie tej wielkości przy zastosowaniuart. 322 k.p.c.Zasady doświadczenia życiowego przemawiają za oceną, że nakład pracy związany z bieżącym prowadzeniem czteroosobowego gospodarstwa domowego przez jedną osobę jest co najmniej porównywalny z pracą w pełnym wymiarze czasu pracy, a zgodnie z obowiązującym prawem praca w pełnym wymiarze czasu pracy nie może mieć niższej wartości aniżeli najniższe miesięczne wynagrodzenie, a zatem kwota 1750 zł. Ponieważ małżonkowie dzielili się obowiązkami przyjąć należy, że uszczerbek po stronie powodów wynikający z niemożności wykonywania przezM. T. (2)pracy związanej z prowadzeniem gospodarstwa domowego obejmuje zatem co najmniej połowę minimalnego wynagrodzenia miesięcznie, a zatem kwotę 875 zł. miesięcznie.
W sumie pogorszenie sytuacji życiowej najbliższej rodziny zmarłej pozostające w związku przyczynowym ze śmierciąM. T. (2)obrazuje kwota około 2900 zł. miesięcznie.
Taką zmianę sytuacji majątkowej rodziny powodów należy ocenić jako znaczną w rozumieniuart. 446 par. 3 k.c.Uwzględniając zaś okoliczność, że uszczerbek ten będzie trwał co najmniej do czasu aż synowie Zmarłej zaczną prowadzić własne gospodarstwo (a zatem co najmniej 4 lata w odniesieniu doD. T.a 13 lat w odniesieniu doM. T. (1)) i nawet biorąc pod uwagę, że część dochodów uzyskiwanych przezM. T. (2)przeznaczone zostałoby na jej własne, osobiste potrzeby, uznać należy, że odszkodowania na rzecz każdego z powodów za istotne pogorszenie ich sytuacji życiowej wskutek śmierciM. T. (2)w kwotach po 50.000 zł. nie mogą być ocenione jako wygórowane.
Mając to na uwadze zasądzono:
- w pkt I sentencji na rzecz powodaR. T.kwotę 90.000 zł. obejmującą zadośćuczynienie w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 100.000 zł. a zadośćuczynieniem dobrowolnie wypłaconym oraz całą dochodzoną kwotę 30.000 zł. tytułem odszkodowania (uwzględniającą dobrowolną wypłatę odszkodowania przez stronę pozwaną,
- w pkt II sentencji na rzecz powodaD. T.kwotę 110.000 zł. obejmującą zadośćuczynienie w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 120.000 zł. a zadośćuczynieniem dobrowolnie wypłaconym oraz całą dochodzoną kwotę 30.000 zł. tytułem odszkodowania (uwzględniającą dobrowolną wypłatę odszkodowania przez stronę pozwaną,
- w pkt III sentencji na rzecz powodaM. T. (1)kwotę 130.000 zł. obejmującą zadośćuczynienie w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 140.000 zł. a zadośćuczynieniem dobrowolnie wypłaconym oraz całą dochodzoną kwotę 30.000 zł. tytułem odszkodowania (uwzględniającą dobrowolną wypłatę odszkodowania przez stronę pozwaną.
O żądaniu odsetek orzeczono w pkt I, II i III sentencji na zasadzieart. 481 § 1w zw. zart. 455 k.c.przyjmując, że powodowie dokonali zgłoszenia szkody w dniu 22 lutego 2013 r. a w sprawie nie wykazano, aby zachodziły przesłanki zart. 817 § 2 k.c., a zatem zgodnie zart. 817 § 1 k.c.świadczenia na rzecz powodów winny były zostać spełnione w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia o wypadku, czyli do 24 marca 2013 r. Zatem od dnia 25 marca 2013 r. strona pozwana popadała w opóźnienie i dopiero od tej daty powodowie mogą domagać się zapłaty odsetek.
W dalej idącym zakresie powództwa powodówR. T.,D. T.iM. T. (1)podlegały oddaleniu jako bezzasadne o czym orzeczono w pkt IV sentencji.
W odniesieniu do żądań powodówK. T.iW. T.rozstrzygnięcie sprawy zależne jest od tego, czy powodowie ci należą do kręgu najbliższych członków rodziny zmarłego w rozumieniuart. 446 § 4 k.c.Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 czerwca 2011 r. (III CSK 279/11, publ. OSP 2012/4, poz. 44) ustawodawca, dla określenia kręgu osób uprawnionych, posłużył się wyrażeniem najbliższy członek rodziny, a więc tym samym, które funkcjonowało już na gruncieart. 446 § 3 k.c.Pojęcie to w piśmiennictwie i judykaturze ujmowane jest stosunkowo szeroko, a obejmuje nie tylko rodziców i dzieci, ale i inne osoby spokrewnione ze zmarłym np. rodzeństwo. O tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa np. wnuczka zmarłego, będąca dzieckiem pozamałżeńskim wychowywana przez babkę, pomimo że matka żyła i była zdolna do alimentacji córki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1970 r., II CR 313/70, OSN 1971, nr 3, poz. 56). Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny zmarłego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 1938 r., II C 3142/37,Z. O.1939, poz. 100 i z dnia 10 grudnia 1969 r., III PRN 77/69, OSN 1970, nr 9, poz. 160). Sąd podziela poglądy, że w przypadku sformułowania najbliższy członek rodziny nie można przyjąć sztywnych reguł, że taka relacja zachodzi li tylko między osobami powiązanymi pokrewieństwem w linii prostej, między rodzicami a dziećmi, dziećmi a rodzicami, lecz należy to odnosić do realiów konkretnej sprawy, w których można dojść do wniosku, że najbliższymi członkami rodziny mogą być nie tylko rodzice w stosunku do dzieci, ale też wnuki w stosunku do dziadków, konkubent w stosunku do partnera w związku, a w szczególnych przypadkach mogą to być relacje między rodzeństwem. Jednakże tego typu ustalenia, że mamy do czynienia z najbliższymi członkami rodziny, można przyjąć jedynie wtedy, gdy mamy do czynienia ze szczególnym układem sytuacyjnym. Dla przykładu, gdy umiera starszy brat, który po śmierci rodziców przejął bieżącą opiekę nad pozostałym rodzeństwem, a w szczególności wszystkie funkcje rodzicielskie w stosunku do tego rodzeństwa, to mimo, że zachodzi pokrewieństwo w linii bocznej, to ten konkretny, szczególny układ stosunków w tej rodzinie, przemawia za oceną, że w przypadku śmierci takiej osoby, rodzeństwo, które pozostawało pod faktyczną, bieżącą opieką swojego brata, o charakterze zbliżonym do rodzicielskiej, stanowi osoby najbliższe dla zmarłego. Analogicznie przedstawiać się będzie sytuacja pomiędzy małżonkiem a rodzicami drugiego współmałżonka, jeżeli pomiędzy tymi osobami nawiązały się więzi emocjonalne analogiczne od więzi pomiędzy rodzicami a dziećmi, a jednocześnie więzi takie nie istnieją pomiędzy tym małżonkiem a jego biologicznymi rodzicami, gdyż np. rodzice biologiczni nie żyją, są nieznani lub więź pomiędzy nimi a ich biologicznym dzieckiem w ogóle się nie nawiązała lub uległa zerwaniu.
W realiach niniejszej sprawy Sąd takiego szczególnego układu rzeczy się nie dopatrzył. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że Zmarła pozostawała we wspólności rodzinnej z mężemR. T.i małoletnimi synamiM.iD.. Relacje pomiędzy Zmarłą a powodamiW. T.iK. T.były wprawdzie bardzo dobre. Trudno traktować je jednak jako relacje pomiędzy najbliższymi członkami rodziny, gdyż najbliższą dla Zmarłej rodzinę stanowili jej mąż i dzieci. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że powodowieW. T.iK. T.niejako „zastąpili”M. T. (2)jej własnych rodziców, skoro w chwili jej śmierci żyła nadal matkaM. T. (2), z którąM. T. (2)utrzymywała normalne kontakty i która również pomagałaM. T. (2)w opiece nad dziećmi. W tym stanie rzeczy ocenić należało, że powodowieW. T.iK. T.nie są osobami najbliższymi dlaM. T. (2)i w konsekwencji nie są oni czynnie legitymowani do żądania zadośćuczynienia za krzywdę poniesioną wskutek śmierciM. T. (2). Powództwo w stosunku do tych powodów podlegało zatem oddaleniu o czym orzeczono w pkt V sentencji na podstawieart. 446 § 4 k.c.
O kosztach postępowania pomiędzy powodamiR. T.,D. D. (2)iM. T. (1)orzeczono w pkt VI, VII i VIII sentencji na zasadzieart. 100 k.p.c.poprzez ich stosunkowe rozłożenie.
PowódR. T.poniósł koszty postępowania w postaci:
- 7000 zł. opłaty
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 kwoty 7200 zł.)
- 17 zł. opłaty skarbowej
- 600 zł. zaliczki na opinię
w sumie: 9057 zł.
Powód wygrywa proces w 52,94%. Zatem należałby mu się zwrot kwoty: 4794,77 zł.
Pozwana poniosła w tym zakresie koszty:
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 opłaty 7200 zł.)
- 3,40 zł. części opłaty skarbowej
w sumie: 1443,40 zł.
Pozwana wygrywa proces w 47,06 %. Zatem należałby się pozwanej zwrot kwoty: 679,26 zł.
Kompensując wzajemnie należne koszty należy się powodowi zwrot kosztów postępowania w kwocie4115 zł. 51 gr.
PowódD. T.poniósł koszty postępowania w postaci:
- 7000 zł. opłaty
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 opłaty 7200 zł.)
- 17 zł. opłaty skarbowej
w sumie: 8457 zł.
Powód wygrywa proces w 64,70%. Zatem należałby mu się zwrot kwoty: 5471,67 zł.
Pozwana poniosła w tym zakresie koszty:
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 opłaty 7200 zł.)
- 3,40 zł. części opłaty skarbowej
w sumie: 1443,40 zł.
Pozwana wygrywa proces w 35,30 %. Zatem należałby się pozwanej zwrot kwoty: 509,52 zł.
Kompensując wzajemnie należne koszty należy się powodowi zwrot kosztów postępowania w kwocie4962 zł. 15 gr.
PowódM. T. (1)poniósł koszty postępowania w postaci:
- 7000 zł. opłaty
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 opłaty 7200 zł.)
- 17 zł. opłaty skarbowej
w sumie: 8457 zł.
Powód wygrywa proces w 76,47%. Zatem należałby mu się zwrot kwoty: 6467,06 zł.
Pozwana poniosła w tym zakresie koszty:
- 1440 zł. wynagrodzenia pełnomocnika (1/5 opłaty 7200 zł.)
- 3,40 zł. części opłaty skarbowej
w sumie: 1443,40 zł.
Pozwana wygrywa proces w 23,53 % Zatem należałby się pozwanej zwrot kwoty: 339,63 zł.
Kompensując wzajemnie należne koszty należy się powodowi zwrot kosztów postępowania w kwocie6127 zł. 43 gr.
W pkt IX sentencji odstąpiono, pomimo przegrania procesu, od obciążania powodówK. T.iW. T.obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej, na zasadzieart. 102 k.p.c.uznając, że ocenny charakter dochodzonego roszczenia o zadośćuczynienie w powiązaniu z sytuacją majątkową powodów ujawnioną w toku rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowią szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu powyższego przepisu.