Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1601/14
Data wyroku: 2015-04-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Braziewicz, Leszek Dąbek, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Własność
Podstawa prawna: art. 225 kc

Sygn. akt III Ca 1601/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędzia    SO Barbara Braziewicz
Sędzia    SR (del.) Marcin Rak
Protokolant    Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na rozprawie
sprawy z powództwaS. Z.(Z.) iR. Z.(Z.)
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 288/11

I
zmienia zaskarżony wyrok:

1
w punkcie 3 w ten sposób, że umarza postępowanie w części żądania zasądzenia od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwoty 16.018,00 zł (szesnaście tysięcy osiemnaście złotych);

2
w punkcie 4 w ten sposób, że:

a
zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanej kwotę 300 zł (trzysta złotych) z tytułu zwrotu kosztów procesu;

b
nie obciąża powodów kosztami procesu w pozostałej części;

II
oddala apelację w pozostałej części;

III
zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanej kwotę 300 zł (trzysta złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

SSR( del.) Marcin Rak  SSO Leszek Dąbek   SSO Barbara Braziewicz
Sygn. akt III Ca 1061/14

UZASADNIENIE
PowodowieS. Z.iR. Z.żądali zasądzenia
od pozwanej(...)z ograniczoną odpowie-dzialnością wZ.kwoty 20.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu.
Uzasadniając żądanie ostatecznie twierdzili, że pozwana będąc właścicielem gazociągu posadowionym na ich nieruchomości w okresie od dnia 1 03 2001r. do dnia 28 02 2011r. bezumownie korzystała z tej nieruchomości i powinna zapłacić im wynagro-dzenie w wysokości dochodzonej w pozwie.
Pozwana(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie
naa jej rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu.
Zarzuciła, że powodom nie przysługuje skuteczne względem niej roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości, gdyż korzystała ona
z niej za ich wiedzą i zgodą, a posadowiony gazociąg nie pozbawiał ich możliwości korzystania z nieruchomości. Ponadto podniosła zarzut przedawnienia dochodzonych roszczeń.
W toku postępowaniapowodowie w piśmie procesowym z dnia 14 05 2013r. rozszerzyli powództwo żądając zasądzenia na ich rzecz od pozwanej kwoty 20.100zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z ich nieruchomości w okresie od dnia 1 03 2001r do 30 04 2013r. oraz ustawowych odsetek „odnośnie wynagrodzenia za okres od dnia z 1 03 2001r. do 28 02 2011r.” od dnia wniesie pozwu” a „odnośnie wynagrodzenia za okres od dnia 1 03 2011r. do dnia 30 04 2013r.” od dnia 14 05 2013r. po czym w kolejnym piśmie z dnia 18 06 2013r. cofnęli pozew w rozszerzonej części żądania i zrzekli się w tej części roszczenia.
Następnie w piśmie z dnia 4 02 2014r. wnosili o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.982zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu, a „w zakresie pozostałej pierwotnie dochodzonej kwoty w wysokości 16.018zł cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia”.
Ponadto doszło do przekształceń podmiotowych po stronie pozwanej, na skutek których w miejsce dotychczasowej pozwanej wstąpiła do sprawy jej następca prawny(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwW..
Sąd Rejonowy w Zabrzuw wyroku z dnia 3 06 2014r. zasadził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 395,50zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 05 2011r., umorzył postępowanie „w zakresie kwoty 100zł”, oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia stwierdził, że nie budzi wątpliwości, że pozwana spółka jest posiadaczem nieruchomości w rozumieniuart. 225 k.c.w związku zart. 224 k.c.oraz że korzysta z nieruchomości powodów w sposób odpowiadający treści służebności gruntowej i przy ocenie jej sytuacji prawnej powinna mieć zastosowania regulacje:art. 225 k.c.,art. 224 k.c.w związku zart. 352 k.c.Ocenił, że w materiale sprawy pozwana korzystała z nieruchomości powodów w złej wierze dopiero od dnia doręczenia jej pisma powodów z dnia 2 09 2009r. (najpóźniej w dniu 17 09 2009r.) w którym żądali oni ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu, wobec czego powodom należy się od niej wynagrodzenie za korzystanie z ich nieruchomości tylko za okres od dnia 17 09 2009r. do zbycia przez nich w 2011r. nieruchomości. Przywołał regulacjęart. 117 § 1 k.c.oraz pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 04 1957r. i uchwale z dnia 24 10 1972r. (odpowiednio w sprawach o sygn. akt (II CR 202/56 i III CZP 7/72) zgodnie z którym dochodzone roszczenia nie dotyczą świadczeń okresowych i przyjął, że zgodnie z regu-lacjąart. 118 k.c.przedawniają się one z upływem 10 lat, co zarzut pozwanej ich przedawnienia czyni bezzasadnym. Ustalając wysokość należnego powodom wynagro-dzenia stwierdził, że gazociąg posadowiony na nieruchomości powodów został wybudowany w 1989r. i podzielając opinie biegłego przyjął, że przy ustalaniu strefy bezumownego korzystania przez pozwaną z nieruchomości powodów należy uwzględnić przepisy rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 08 1978r. w sprawie warunków techniczny, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe, w których jej szerokość określono na 1m. Następnie w oparciu o dane zawarte w opinii biegłego wyliczył, że za uwzględniony okres powodom należy się wynagrodzenia w łącznej wysokości 395,50zł i w tym zakresie uznał powództwo za uzasadnione. O należnych powodom odsetkach za opóźnienie się pozwanej w jego zapłacie orzekał stosując regulacjęart. 481 § 1 k.c., zasadzając je od dnia otrzymania przez pozwaną pozwu. Orzeczenie o umorzeniu postępowania oparł na regulacjiart. 355 § 1 k.p.c.uznając,
że powodowi skutecznie cofnęli pozew w części żądania zapłaty kwoty 100zł,
a o kosztach procesu orzekał w oparciu o regulacjęart. 100 k.p.c., stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu.
Orzeczenie zaskarżylipowodowieS. Z.iR. Z.w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu,którzy wnosili o jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.586,50zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 05 2011r., zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych oraz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Zarzucali, iż przy ferowaniu wyroku popełniono błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że oświadczenieR. Z.z dnia 14 03 1985r. zawierało zgodę
na nieodpłatne korzystanie z nieruchomości powodów przez czas nieoznaczony,
a w konsekwencji tego, że stanowiło ono podstawę „dobrej wiary” pozwanej.
Ponadto zarzucali, że naruszono regulacje:
-art. 36 k.r.o.iart. 37 k.r.o.w ich brzmieniu obowiązującym na dzień 14 03 1985r. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że pochodzące z tej daty oświadczenieR. Z.nie stanowiło czynności przekraczającej zwykły zarząd, a tym samym nie wymagało dla swej ważności zgody drugiego małżonka;
- naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 08 1978r.
w sprawie warunków techniczny, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe przez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy ustalenia odnośnie szerokości strefy kontrolowanej winny zostać poczynione w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 04 2013r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, a w konsekwencji tego określenie szerokości strefy kontrolowanej na 1m, zamiast prawidłowej wynoszącej 3m.
Zarzucali także, że przy orzekaniu o kosztach procesu naruszonoart. 100 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz obciążenie całością kosztów powodów, podczas, gdy z uwagi na określenie wysokości żądania opinia biegłego, Sąd miał podstawy,
aby wszystkimi kosztami procesu obciążyć stronę pozwaną.
W odpowiedzi na apelacjępozwana(...)
z ograniczoną odpowiedzialnością wW.wniosła o oddalenie apelacji
oraz zasądzenie na jej rzecz od powodów zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy ustalił zważył co następuje:
Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował roszczenia powoda przyjmując, iż mają one źródło w reżimie prawnym 225k.c.i 224§ 1 k.c.w związku
zart. 352 § 2 k.c.iart. 230 k.c.
Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczenia faktycznie nie były kwestionowane w apelacji (poniżej), mają podstawę w informacjach zawartych w przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wiarygodnych źródłach dowodowych.
Skarżący w ramach podniesionego w apelacji zarzutu popełnienia błędu
przy konstruowaniu podstawy faktycznej w istocie kwestionują dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę prawna ustalonego stanu faktycznego, a konkretnie skuteczności prawnej złożonego i nie kwestionowanego przez strony co do treści oświadczenia powoda z dnia 14 03 2014r., przez co nie ma on żadnego wpływu na powyższa ocenę.
Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął ze własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.
Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego jest również prawidłowa.
W swym zasadniczym zarysie ma ona oparcie we właściwie zastosowanych przepisach prawa wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i Sąd odwoławczy z podanymi poniżej odstępstwami ją podziela i przyjmuje za własną (orzecz. SN z dn. 26 04 1935r. III C 473/34, ZB. Urz. 1935r. nr 12, poz. 496).
Leżąca od podstaw dochodzonych należności regulacjaart. 225 k.c.w związku zart. 352 § 2 k.c.uzależnia powstanie po stronie właściciela nieruchomości roszczeń
o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości od pozostawania posiadacza służebności gruntowej w złej wierze.
Mająca zastosowanie przy ocenie tego zagadnienia regulacjaart. 7 k.c.statuuje domniemanie dobrej wiary posiadacza służebności gruntowej.
Stanowi ona wyjątek,legem specialiswzględemart. 6 k.c.i zdejmuje z niego ciężar dowodu jej istnienia a dowód przeciwny obciąża podmiot który domniemanie
to kwestionuje (por. post. SN z dnia 6 lutego 1998 r., I CKN 484/97, Lex nr 50540),
w tym wypadku stronę powodową, która z faktu istnienia po stronie poprzednika prawnego pozwanej wywodzi korzystny dla siebie skutek prawny w postaci powstania roszczeń o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie przez poprzednika prawnego pozwanej z przedmiotowej nieruchomości.
Wymagało to wykazania przez powodów, że pozwana sadowiąc na nierucho-mości powodów gazociąg miała świadomość, że nie posiada ku temu tytułu prawnego,
z czego powodowie się nie wywiązali.
Wprost przeciwnie z materiału sprawy wynika, iż przed posadowieniem gazociągu uzyskali oni na to zgodę powoda „na przeprowadzenie przekopu przez moją posesję w celu podłączenia gazu dla mieszkańców przyul. (...)wZ.-wicach”, tj. również dla mieszkańców zamieszkałego przez powoda budynku położonego przy tej ulicy pod numerem 61.
Z posadowieniem tego gazociągu na nieruchomości powodów wiązały się wymierne korzyści dla całej jego rodziny w postaci możliwości korzystania z gazu
i co za tym idzie, nie tylko powód ale również powódka musiała mieć tego świadomość i nie podejmując żadnych działań w celu przeciwdziałania posadowieniu gazociągu
na nieruchomości powodów a następnie korzystając z gazu, okoliczność tę w pełni akceptowała, a poprzednik prawny pozwanej miał pełne prawo domniemywać,
że doszło w ten sposób do dorozumianego zawarcia przez niego z powodami umowy bezpłatnego użyczenia mu ich nieruchomości w celu posadowienia na niej gazociągu
i tym samym pozostawania w przeświadczeniu, że przysługuje mu tytuł prawny
do korzystania z tej nieruchomości.
Dlatego w materiale sprawy przyjąć należy, że poprzednik prawny powoda pozostawał w dobrej wierze do dnia 17 09 2009r., kiedy to najpóźniej mógł zapoznać się z pismem powodów z dnia 2 09 2009r. w którym wezwano go do ustanowienia
w drodze umowy odpłatnej służebności przesyłu, a co za tym idzie przyjmować,
że doszło do dorozumianego rozwiązania przez skarżących umowy użyczenia mu nie-ruchomości.
Z tej przyczyny Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że od dnia 17 09 2009r poprzednik prawny pozwanej pozostawał w złej wierze i z mocy przywołanych
na wstępie regulacji ciążył na nim obowiązek zapłaty powodom wynagrodzenia
za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości
Jego wysokość jest uzależniono od zakresu rzeczywistej ingerencji posiadacza nieruchomości w prawo własności nieruchomości i przy jej ustalaniu regulacje prawne zawarte w przywołanych w apelacji rozporządzeniach Ministra Gospodarki mają jedynie pomocnicze zastosowanie.
Należne powodom wynagrodzenie dotyczy okresu od 17 09 2009r. do zbycia przez nich w 2011r. nieruchomości, stąd też wbrew temu co zarzuca apelacja przy ustalaniu wysokości należnego powodom wynagrodzenia nie ma zastosowania regulacja rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 04 2013r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, gdyż dotyczy ona nie objętego pozwem późniejszego okresu korzystania przez poprzednika prawnego z nieruchomości powodów.
W tym czasie obowiązywałorozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 07 2001r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe(Dz.U. nr 97, poz. 1055), w którym w§ 8 ust. 6szerokość stref kontrolowanych
dla gazociągu posadowionego na nieruchomości powodów wyznaczono w wymiarze 1m licząc od linii środkowej pokrywającej się z osią gazociągu.
Wskazana wielkość oraz podany powyżej okres zostały w sposób prawidłowy uwzględnione w zaskarżonym wyroku i w tej części apelacja jest bezzasadna i dlatego oddalono ją na mocyart. 385 k.p.c.
Przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenie umknęło jednak uwadze Sądu Rejonowego, że powodowie w toku postępowania piśmie z dnia 4 02 2014r. wnosili
o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.982zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu, a „w zakresie pozostałej pierwotnie dochodzonej kwoty w wysokości 16.018zł cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia”.
Tym samym w podanym w tym piśmie zakresie – w świetle regulacji art. 203
§ 1 k.p.c.- doszło do skutecznego cofnięcia przez powodów pozwu, co powinno było prowadzić do umorzenia w tej części postępowania w oparciu o regulacjęart. 355 § 1 k.p.c.
Nie znalazło to prawidłowego odzwierciedlenia w zaskarżonym orzeczeniu
i dlatego w tej części apelacja jest uzasadniona i obligowało Sąd odwoławczy
do umorzenia w tym zakresie postępowania.
Trafnie natomiast apelacja zarzuca, że naruszono prawo procesowe przy fero-waniu rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Z uwagi na charakter dochodzonych roszczeń oraz ze względu na nie dającą się
w pełni w sposób prawidłowy określić przed wniesieniem pozwu ich rzeczywistą wielkość w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek o którym mowa jest
w regulacjiart. 102 k.p.c.
Prowadziło to do zmiany zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia solidarnie
od powodów na rzecz pozwanej kwoty 300zł z tytułu zwrotu kosztów procesu
i nie obciążeniem ich kosztami procesu w pozostałej części.
Resumując z podanych powyżej względów zaskarżony wyrok jest w części wadliwy i dlatego apelację powodów w podanym zakresie uwzględniono orzekając jak w sentencji przy zastosowaniu wskazanych powyżej regulacji prawnych.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulacjęart. 98 § 1 k.p.c.i§ 12 ust. 1 pkt 1 i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 09 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. nr 163, poz. 1348, z późniejszymi zmianami), biorąc pod uwagę, że wobec częściowego umorzenia postępowania, a w pozostałym zakresie oddalenia apelacji powodowie w całości ulegli w postępowaniu odwoławczym i powinni zwrócić pozwanej poniesione przez nią w tym postępowaniu koszty procesu.