Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 848/15
Data wyroku: 2016-01-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Bohdziewicz, Ewa Jastrzębska, Aneta Pieczyrak-Pisulińska
Słowa kluczowe: Powództwo O Ustalenie
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 848/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Ewa Jastrzębska

Sędziowie :

SA Anna Bohdziewicz (spr.)
SO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

Protokolant :

Małgorzata Korszun

po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaF. K.
przeciwko Stowarzyszeniu ROD(...)wJ.

o ustalenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II C 47/14,

1
oddala apelację;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

SSA Ewa Jastrzębska

SSA Anna Bohdziewicz

Sygn. akt I ACa 848/15

UZASADNIENIE
PowódF. K.wystąpił z pozwem przeciwko(...) Związkowi (...), domagając się ustalenia jego członkostwa w(...) Związku (...)i związanego z nim przydziałudziałki nr (...)w Rodzinnym Ogrodzie Działkowym(...)wJ., ponadto zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na pozew pozwany(...) Związek (...)wK.wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów postępowania.
W toku procesu doszło do przekształcenia po stronie pozwanej. Postanowieniem z dnia 16.02.2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Stowarzyszenie ROD(...)wJ.i umorzył postępowanie przeciwko(...) Związkowi (...)wK..
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 77 złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu.
Na uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przytoczył następujące motywy:
Powód od 15.05.1970 r. użytkowałdziałkę nr (...)w Rodzinnym Ogrodzie Działkowym(...)wJ.. Począwszy od 27.07.1993 r. użytkownikiem tej działki byłM. N.– zięć powoda. W związku z konfliktem z Zarządem ROD, powód przeniósł bowiem na zięcia prawo użytkowania działki. Jednocześnie powód został pozbawiony członkostwa w(...). W maju 2005 r., wskutek rozwiązania małżeństwa zięcia i córki powoda przez rozwód, działka została przyznana córce powoda –B. N., na jej wniosek.M. N.został pozbawiony członkostwa w(...).B. N.stała się prawnym użytkownikiem działki i dokonuje wszelkich opłat związanych z jej użytkowaniem. Powód nie ma wiedzy, abyM. N.wyraził zgodę na to, by działka została przydzielona jego byłej żonie.
B. N., po uzyskaniu przydziału działki, zmieniła zamki w drzwiach altany położonej na działce i wstawiła nowe szyby. Powód nie zaakceptował faktu, że prawnym użytkownikiem działki została jego córka. Nadal faktycznie użytkuje działkę: hoduje kury, uprawia ogród owocowo-warzywny, ponadto wymienił zamki w altanie wstawione przez córkę. Utrudnia córce użytkowanie działki, nie wyraża zgody, aby zagospodarowała działkę zgodnie ze swoją wolą. Na tym tle powstał między powodem aB. N.poważny konflikt. Córka boi się agresywnych zachowań ojca, unika kontaktu z nim na działce, przebywa tam tylko pod jego nieobecność.B. N.chce użytkować przedmiotową działkę. Sąsiedzi skarżą się na zapach związany z hodowlą kur oraz agresywne zachowania powoda. Córka powoda jest jednak bezsilna wobec działań ojca.
Pismem z dnia 2.10.2012 r. powód złożył(...) Związkowi (...)wK.oświadczenie o chęci przystąpienia do(...)wraz z wnioskiem o przydziałdziałki nr (...)w Rodzinnym Ogrodzie Działkowym(...)wJ., podając, że działka została mu odebrana, ale fizycznie nadal jest w jego władaniu, a jednocześnie nie została nikomu przydzielona. Pismo zostało przekazane według właściwości do Polskiego Związku Działkowców ROD(...)wJ..(...)poinformował powoda w piśmie z dnia 7.12.2012 r., że nie jest możliwie uwzględnienie jego wniosku, ponieważdziałka nr (...)jest użytkowana przez innego członka(...), zaś przyjęcie w poczet członków(...)jest możliwe w przypadku znalezienia wolnej działki rodzinnej. Po złożeniu przez powoda deklaracji członkowskiej w dniu 20.02.2013 r., pismem z dnia 3.04.2013 r.(...) Związek (...)wJ.poinformował powoda, że podjął uchwałę nr(...), negatywnie rozpoznając jego wniosek. Podał, żedziałka nr (...)nie jest wolna i brak jest wolnej działki w ROD. Pismo z informacją o podjętej uchwale nr(...)oraz z wyjaśnieniem, że wszelkie umowy w przedmiocie dożywotniego użytkowania działki były bezzasadne, gdyż Regulamin ROD wykluczał posiadanie działki przez dwie rodziny, zostało przesłane do wiadomości powoda.
Zgodnie z treścią Statutu(...) Związku (...)z dnia 6.04.2006 r. z późn. zm., członkiem zwyczajnym(...)jest osoba fizyczna, będąca użytkownikiem działki w ROD (§(...)). Osoba ubiegająca się o członkostwo zwyczajne składa pisemne oświadczenie woli o chęci przystąpienia do(...), które składa się w postaci deklaracji członkowskiej (§(...)). Przyjęcie w poczet członków następuje na mocy uchwały zarządu ROD (§(...)). Członkostwo w(...)wygasa w razie nieużytkowania lub niezagospodarowania działki w ROD w ciągu 9 miesięcy od jej przydzielenia (§(...)).
W myśl §(...)Regulaminu ROD z dnia 7.04.2004 r. (stan na dzień 1.05.2012 r.) odmowa nadania członkostwa(...)i przydzielenia działki następuje w formie uchwały zarządu z uzasadnieniem i pouczeniem o prawie i terminie odwołania się do okręgowego zarządu. Współmałżonek członka(...)może ubiegać się o nadanie członkostwa(...)i przydział działki użytkowanej przez współmałżonka (§(...)). Zmiana użytkownika działki może nastąpić w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód i skreślenia z listy członków(...)(§(...)). Rezygnacja z członkostwa(...)i prawa użytkowania działki złożona przez jednego z rozwiedzionych małżonków powoduje pozostawienie w dalszym użytkowaniu działki drugiemu z rozwiedzionych małżonków, jeżeli jest członkiem(...). Jeżeli rozwiedziony małżonek nie jest członkiem(...), a jego były współmałżonek zrzeknie się członkostwa Związku i prawa użytkowania działki, to zarząd wzywa go do złożenia deklaracji członkowskiej; po jej złożeniu Zarząd nadaje członkostwo(...)i prawo użytkowania działki (§(...)).
Przedstawiony stan faktyczny wynika przede wszystkim z dokumentów, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd pierwszej instancji na wstępie wskazał, iż w sprawie znajdą zastosowanie unormowania ustawy z dnia 8 maja 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1419 z późn. zm.). Zgodnie z art. 31 ust. 2 przywołanej zasady przydziału działek w rodzinnych ogrodach działkowych określa statut. Z kolei art. 32 stanowi, że w sprawach nabycia i utraty członkostwa w(...)oraz nabycia lub utraty użytkowania działki w rodzinnym ogrodzie działkowym zainteresowany może – po wyczerpaniu postępowania wewnątrz-organizacyjnego – dochodzić swoich praw na drodze sądowej.
Jak wynikało z poczynionych ustaleń, powód pismem z dnia 2.10.2012 r. złożył(...) Związkowi (...)wK.oświadczenie o chęci przystąpienia do(...)wraz z wnioskiem o przydziałdziałki nr (...)w Rodzinnym Ogrodzie Działkowym(...)wJ., podając, że działka została mu odebrana, ale fizycznie nadal jest w jego władaniu, a jednocześnie nie została nikomu przydzielona. Pismo zostało przekazane według właściwości do(...) Związku (...)wJ..(...)poinformował powoda w piśmie z dnia 7.12.2012 r., że nie jest możliwie uwzględnienie jego wniosku, ponieważdziałka nr (...)jest użytkowana przez innego członka(...), zaś przyjęcie w poczet członków(...)jest możliwe w przypadku znalezienia wolnej działki rodzinnej. Po złożeniu przez powoda deklaracji członkowskiej w dniu 20.02.2013 r.,(...) Związek (...)wJ.w dniu 3.04.2013 r. podjął uchwałę nr(...), negatywnie rozpoznając wniosek powoda, z tym uzasadnieniem, żedziałka nr (...)nie jest wolna i brak jest wolnej działki w ROD. Pismo z informacją o podjętej uchwale nr(...)oraz z wyjaśnieniem, że wszelkie umowy w przedmiocie dożywotniego użytkowania działki były bezzasadne (Regulamin ROD wykluczał posiadanie działki przez dwie rodziny), zostało przesłane do wiadomości powoda. Sąd Okręgowy wskazał, iż uchwała w zakresie przydzielenia działki córce powoda nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.
W dalszej części rozważań Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie zart. 189 k.p.c.powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny powoda jest przesłanką materialnoprawną powództwa o ustalenie. Musi on istnieć obiektywnie, aby uzasadniać żądanie ustalenia istnienia stosunku prawnego. Istnienie tego interesu jest kwestionowane w tej sytuacji, gdy równocześnie występuje obok także inna forma ochrony praw powoda.
Powód domagał się ustalenia istnienia członkostwa i związanego z tym przydziału działki. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że skoro w ocenie powoda nabył on członkostwo, to może dochodzić swoich praw choćby wytaczając powództwo o wydanie nieruchomości (działki). Jednocześnie zauważył, że powód co prawda jest we władaniu działki (korzysta z niej), ale jak wynika z zeznań świadkaB. N.nie jest to za jej przyzwoleniem, a świadek toleruje ten stan obawiając się zachowania powoda. Przytoczone okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego, przesądzają o braku interesu prawnego w wytoczeniu powództwa, skoro powodowi przysługuje powództwo o wydanie. Z tych też względów Sąd pierwszej instancji, stwierdzając brak interesu prawnego po stronie powoda w wytoczeniu powództwa o ustalenie, na podstawieart. 189 k.p.c., orzekł o jego oddaleniu.
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i § 3w zw. 99k.p.c.w zw. § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Na zasądzone od powoda koszty procesu złożyły się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 60 złotych oraz opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.
Powyższy wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony przez powoda, który domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy, a pismo powoda w tym zakresie zostało potraktowane jako apelacja. Powód podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenia i argumenty, wnosząc o uwzględnienie jego żądania i „przywrócenia mu prawa do działki”, którą nadal użytkuje. Powód zakwestionował ocenę dowodów dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, a nadto domagał się przesłuchania wszystkich wcześniej zawnioskowanych świadków, a w szczególnościW. K.. Powód wywodził, że skoro złożył ponownie deklarację członkowską oraz nadal użytkujedziałkę nr (...), to powinien zostać członkiem i wskazana działka powinna być mu przyznana.
Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie może odnieść skutku, gdyż zarzuty w niej zawarte nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń w sprawie, które znajdują oparcie w trafnie ocenionym materiale dowodowym. Przeprowadzona ocena dowodów nie naruszaart. 233 § 1 k.p.c., nie wykracza bowiem poza ramy swobodnej oceny dowodów. Ponadto Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia odnośnie do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nietrafny jest zatem zarzut wadliwego zaniechania przesłuchania wnioskowanych świadków, w tymW. K.. Sam fakt użytkowania przez powoda od wielu latdziałki nr (...)nie jest sporny. Podkreślenia jednak wymaga, iż od czasu przydzielenia działkiB. N.(po rozwodzie zM. N.) użytkowanie to odbywa się przy braku akceptacji tego stanu przezB. N.. Córka powoda nie podejmuje jednak żadnych stanowczych działań w tym kierunku z uwagi na obawę przed reakcją powoda. W tym stanie rzeczy nie było potrzeby przesłuchaniaW. K., który potwierdziłby fakt użytkowania działki przez powoda. Zgodnie zart. 229 k.p.c.nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną. Na okoliczność tę zeznawała zresztąB. N., która potwierdziła dalsze użytkowanie działki przez ojca, zaznaczając, że powód w istocie swoim zachowaniem utrudnia użytkowanie działki, która została jej przydzielona i za którą ponosi opłaty. W przeważającej części stan faktyczny wynika z dokumentów, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron. Wobec tego ustalenia Sądu Okręgowego zasługują na podzielenie, a tym samym Sąd odwoławczy przyjmuje je za własne, co czyni zbędnym ich powtarzanie.
Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, powód domaga się ustalenia członkostwa w stowarzyszeniu działkowców i związanego z nim prawa do użytkowania wskazanego ogrodu działkowego, dlatego tak sformułowane żądanie winno być rozpoznane w oparciu oart. 189 k.p.c.. W tym stanie rzeczy powód winien wykazać interes prawny w ustaleniu istnienia określonego stosunku prawnego. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu stosunku członkostwa i związanego z nim prawa do użytkowania działki, gdyż przysługuje mu uprawnienie do poszukiwania ochrony przykładowo w drodze powództwa o wydanie działki. Pogląd ten nie wydaje się o tyle trafny, że po pierwsze ogród działkowy jest faktycznie w posiadaniu powoda, a po drugie ewentualne powództwo o wydanie (jak wskazuje Sąd) byłoby wytoczone przeciwkoB. N., co jednak nie usunie ewentualnego stanu niepewności w stosunku do pozwanego stowarzyszenia. Pozwane stowarzyszenie nie byłoby wszak stroną tego procesu. Stan niepewności mogłoby natomiast usunąć powództwo o ukształtowanie prawa, czy też podważające uchwałę o odmowie przyjęcia powoda w poczet członków, po uprzednim wyczerpaniu postępowania wewnątrzorganizacyjnego. W dacie wytoczenia powództwa obowiązywała ustawa z dnia 8 maja 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1419 z późn. zm.), w której art. 32 przewidziano w sprawach nabycia członkostwa w(...)oraz nabycia lub utraty użytkowania działki w rodzinnym ogrodzie możliwość dochodzenia przez zainteresowaną osobę swoich praw na drodze sądowej, jednakże po wcześniejszym wyczerpaniu postępowania wewnątrzorganizacyjnego. Powód niewątpliwie tego postępowania nie wyczerpał. Co prawda w sprawie brak dowodu doręczenia mu uchwały nr(...)wraz z pouczeniem, tym niemniej powód miał wiedzę o jej podjęciu, co wynika z uzasadnienia pozwu. Podobnie wskazana kwestia została uregulowana w obecnie obowiązującej (obowiązującej też w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy) ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 9.01.2014 r.), gdzie w art. 50 ust. 1 także stawia się wymóg wcześniejszego wyczerpania postępowania wewnątrzorganizacyjnego. Ponadto w obecnie obowiązującym stanie prawnym prawo do działki (dzierżawa działkowa) nie jest związane z koniecznością bycia członkiem stowarzyszenia działkowców. Niezależnie od powyższych uwag należy podnieść, iż brak jest przepisu, który mógłby stanowić podstawę ustalenia stosunku prawnego wskazanego przez powoda. Okoliczność faktyczna w postaci wieloletniego użytkowania ogrodu działkowego nie rodzi po stronie powoda uprawnienia do uregulowania tego stanu faktycznego w określony sposób. Ponadtodziałka nr (...)ma innego użytkownika. Subiektywne przekonanie powoda, iż w sposób nieprawny został pozbawiony prawa do działki nie znajduje żadnego oparcia w materiale sprawy. Przekazanie działkiM. N.nastąpiło za zgodą powoda, a przejęcie działki przezB. N.po rozwodzie z mężem nastąpiło zgodnie z podjętą uchwałą. Brak akceptacji powoda dla tego stanu rzeczy nie oznacza, iż nie znajduje on umocowania w przepisach prawa i daje określone uprawnienia powodowi.
Z wszystkich wskazanych wyżej przyczyn apelacja powoda nie mogła odnieść skutku i jako niezasadna podlegała oddaleniu w oparciu oart. 385 k.p.c.. O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono zgodnie z regułą odpowiedzialności na wynik sprawy i zasądzono od przegrywającego powoda na rzecz przeciwnika 120 złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.i§ 12 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490).

SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska SSA Ewa Jastrzębska SSA Anna Bohdziewicz