Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 561/14
Data wyroku: 2015-06-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Krupa

Sygn. akt I C 561/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 czerwca 2015 roku
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący : SSO Zbigniew Krupa
Protokolant: prot. sąd. Renata Borkowska
po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2015 roku w Nowym Sączu
sprawy z powództwaP. K.
przeciwko(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o zapłatę

I
zasądza od strony pozwanej(...) SAz/s wW.na rzecz powodaP. K.kwotę 60.000,00 zł (sześćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 09 marca 2014 roku do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III
koszty zastępstwa procesowego wzajemnie pomiędzy stronami znosi;

IV
nakazuje ściągnąć od strony pozwanej(...) SAz/s wW.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 3.450,40 zł (trzy tysiące czterysta pięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy) tytułem kosztów tymczasowo pokrytych ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu;

V
w pozostałym zakresie nieuiszczonymi kosztami obciąża Skarb Państwa

UZASADNIENIE
do wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 18 czerwca 2015 roku
do sygn. akt I C 561/14
PowódP. K.wystąpił z pozwem nadanym w dniu 06 maja 2014r. skierowanym przeciwko(...) SAz/s wW.domagając się zapłaty kwoty 120.000,00zł zadośćuczynienia po śmierci ojca. Ojciec powodaJ. K.zmarł w wyniku obrażeń doznanych w wypadku samochodowym z dnia 16 lipca 2002r. w rejonieS., kiedy podróżował jako pasażer samochodu, którego kierowca spowodowała kolizję drogową skutkującą śmiercią trzech osób oraz ciężkimi obrażeniami czwartej osoby. W związku ze śmiercią sprawcy zdarzenia , postępowanie karne o sygn. Ds. 776/03 prowadzone przez Prokuraturę Rejonowad. (...)–Ośrodek (...)wW.zostało umorzone. W czasie wypadku powód miał 7 lat, był uczniem szkoły podstawowej. Śmierć ojca była dla niego traumatycznym przeżyciem. Utracił rodzica, z którym był silnie emocjonalnie związany. Powód przeżywając śmierć ojca zamknął się w sobie, miał problemy z nauką, korzystał z pomocy psychologa przez okres 6 miesięcy. Powód nadal wspomina jego osobę. Kiedy zabrakło ojca spadły na niego oraz starszego o trzy lata brataD.dodatkowe obowiązki, ponieważ na skutek braku środków finansowych matka musiała podjąć pracę zarobkową, dodatkowo prowadzili gospodarstwo rolne z dziadkami macierzystymi. Chłopcy zostali obarczeni obowiązkami pracy na gospodarstwie, chociaż wciąż kontynuowali obowiązek szkolny. Na skutek śmierci ojca w okresie małoletniości powoda, naruszone zostało prawo małoletniego wówczas powoda do wzrastania w rodzinie pełnej, prawo bezpośredniego kontaktu z ojcem. W związku z powyższym biorąc pod uwagę bieżącą linię orzeczniczą w podobnych sprawach powód sformułował żądanie zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 120.000,00zł wraz z odsetkami od dnia 09 marca 2014r. roku, tj. po upływie terminie 30 dni do zgłoszenia żądania do ubezpieczyciela (pismo z dnia 04 lutego 2014r. wpłynęło do ubezpieczyciela w dniu 06 lutego).
Strona pozwana(...) SAz/s wW.wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut przedawnienia roszczenia, zarówno biorąc pod uwagę datę szkody jak i datę wypłaty odszkodowania. Pozwany uznał odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 16 lipca 2002r., w którym śmierć poniósł ojciec powodaJ. K.. Zaznaczył, że zlikwidował szkodę powoda wypłacając powodowi oraz jego bratu kwoty po 30.000,00zł z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej po śmierci ojca, natomiast matce kwotę 25.000,00zł z tego tytułu oraz zwrot kosztów pogrzebu. Pozwany zanegował, by na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej był zobligowany do rekompensaty za szkodę niemajątkową, czyli zadośćuczynienie, podtrzymując argumentację, iż odpowiedzialność ubezpieczyciela ogranicza się jedynie do likwidacji szkody o charakterze majątkowym, czyli do świadczeń mających charakter odszkodowawczy.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
PowódP. K.,ur. (...), zamieszkiwał wraz z trzy lata starszym bratemD.oraz rodzicamiJ.iM. K., a także dziadkami macierzystymi w domu rodzinnym matki wR.. Matka powoda nie pracowała, zajmowała się wychowaniem dzieci, prowadzeniem domu oraz pracą na gospodarstwie rolnym. Jedynym żywicielem rodziny był ojciec, który zarobkował dorywczo jako pracownik budowlany (murarz). Pracował zazwyczaj poza domem, zjeżdżał do rodziny na weekend. W okresie przestojów w pracach budowlanych przebywał w domu, pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pożycie w rodzinie układało się zgodnie.J. K.pomagał synom w odrabianiu prac domowych, zabierał rodzinę na wycieczki, razem grali w piłkę, urządzali spotkania dla rodziny przy grillu. Sąsiedzi odbieraliJ. K.jako zgodnego i uczynnego człowieka oraz dobrego ojca.
W dniu 16 lipca 2002r.J. K.podróżował jako pasażer samochodem markiF. (...),nr rej. (...), stanowiącym własnośćR. D.wraz z właścicielem pojazdu oraz drugim pasażeremM. S.iA. S., który kierował. Około godz. 2130nadrodze (...)od stronyK.w kierunkuB.(okoliceS.) kierujący samochodemF. (...)bez powodu wykonał gwałtowany manewr skrętu w lewo przekraczając podwójną linię ciągłą i wjeżdżając na pas ruchu biegnący w przeciwnym kierunku, którym poruszał się autobus markiM.nr rej. (...)HD. Samochód, którym podróżował ojciec powoda odbił się od lewego narożnika autobusu, powrócił na prawy pas, gdzie najechał na niego ciągnik siodłowy markiM.nr rej. (...)z naczepąF.. W wyniku zdarzenia śmierć na miejscu ponieśliJ. K.(ojciec powoda) iM. S.. Kierowca pojazduA. S.zmarł po przewiezieniu do szpitala.R. D.odniósł ciężkie obrażenia ciała. Sekcja zwłok wykazała obecność alkoholu w krwi obu pasażerów, tj.J. K.orazM. S.. W związku ze śmiercią sprawcy zdarzenia, postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Rejonowąd. (...)Ośrodek (...)wW.do sygn. akt Ds. – 776/03 zostało umorzone.
SamochódF. (...)posiadał wykupione ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym(...) SAz/s wW..
W wyniku przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego(...) SAwypłaciło powodowi kwotę 30.000,00zł, bratu powodaD.taką sama kwotę tytułem odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej, matce kwotę 25.000,00 zł odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej oraz 4.560,00zł za zwrot kosztów pogrzebu. W dniu 06 lutego 2014r. do(...)wpłynęło żądanie powoda przyznania kwoty 120.000,00zł zadośćuczynienia po śmieci ojca. Ubezpieczyciel odmówił uwzględnienia roszczenia.
(dowód: zgłoszenie szkody z dnia 04.02.2014r. z data wpływu – k.11-14 opinia psychologiczno-pedagogiczna z dnia 01.03.2005r. – k.15-16, opinia psychologiczno-pedagogiczna – k.17-18, zeznania świadkaM. K.od 00:05:32 k.52/2,C. P.– od 00:17:58 k. 52/2, zeznania powoda od 00:23:43 k.53, akta likwidacyjne szkody(...) nr (...))
Powód w czasie kiedy dowiedział się o śmierci ojca miał 7 lat. Był uczniem szkoły podstawowej. Śmierć ojca była dla niego traumatycznym przeżyciem. Po śmierci ojca płakał, unikał kolegów, stał się zamknięty w sobie, izolował się od środowiska rówieśników, uciekał z domu. Dopiero po roku odm wypadku, kiedy chodził od III klasy uczęszczał na spotkania z psychologiem przez okres około 6 miesięcy. Korzystał z pomocy Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej wG., w której był diagnozowany w 2003 oraz w 2005r. Miał problemy z nauką. Pojawiły się u niego trudności adaptacyjne, które wpłynęły na obniżenie aktywności życiowej. Powód do chwili obecnej odczuwa negatywne skutki zerwania więzi z ojcem. Przebieg procesu adaptacji do życia w niepełnej rodzinie oraz żałoby był u powoda znacznie wydłużony oraz w nikłym stopniu nadal trwa. Pomimo podjęcia nauki w liceum powód nie ma sprecyzowanej wizji przyszłości, prezentuje dystans przed założeniem rodziny i posiadaniem dzieci, co może być efektem lęków i przeżyć po śmierci ojca, obawy przed negatywnymi zdarzeniami losowymi, nad którymi człowiek nie ma kontroli.
(dowód: zeznania powoda od 00:23:43 k.53, opinia sądowo-psychologiczna biegłego drA. B.– k.59-67)
Matka powodaM. K.na podstawie prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 14 maja 2013r. sygn. I C 1082/12 otrzymała od ubezpieczyciela zadośćuczynienie po śmierci męża w kwocie 85.000,00zł (apelacja strony pozwanej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2013r. sygn. I ACa 969/13). Na podstawie prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 26 kwietnia 2013r. do sygn. I C 1320/12 brat powodaD. K.otrzymał od strony pozwanej zadośćuczynienie po śmierci ojca w kwocie 60.000,00zł (apelacja strony pozwane został oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2013r. sygn. I ACa 856/13).
(okoliczność bezsporna: z akta tut. Sądu o sygn. j.w.)
Powyżej ustalony, co do zasady bezsporny pomiędzy stronami stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dołączonych do akt dokumentów, akt postępowania likwidacyjnego opinii biegłego oraz zeznań świadków i relacji powoda.
Opinia biegłego psychologa drA. B.(k.102) jest pełna, fachowa. Biegły po dokonaniu badania powoda oraz analizie dołączonej dokumentacji, w tym sprawozdań z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej wG., wysnuł wnioski na okoliczność aktualnego stanu zdrowia psychicznego powoda oraz ocenił wpływ śmierci ojca na jego przeszłe, a także obecne funkcjonowanie w społeczeństwie. Co do zasady tezy opinii nie zostały zakwestionowane.
Matka powodaM. K.(od 00:05:32 k.52/2) oraz sąsiadkaC. P.(od 00:17:58 k.52/2), złożyły zeznania szczere i konkretne. Matka przebywała synem na co dzień, obserwował jego reakcje oraz wpływ śmieci ojca na jego obecne styl funkcjonowania. Zeznawała w sposób stonowany i wolny od wyolbrzymienia.S.graniczy z rodziną powoda, była w stanie zaobserwować sytuację rodzinyK.za życia ojcaJ. K.oraz zmianę w jej funkcjonowaniu po wypadku z dnia 16 lipca 2002 r. Pomimo bliskich relacji świadka z powodem oraz jego matką, Sąd nie uznał, by relacja była wyolbrzymiona lub nieobiektywna, dlatego obdarzył ją przymiotem wiarygodności w pełni.
PowódP. K.(od 00:23:43 k.53) złożył zeznania szczere i nieobarczone wyolbrzymieniem emocjonalnym. Pomimo upływu kilkunastu lat od śmierci ojca wciąż reagował emocjonalnie. Podawane przez niego okoliczności dotyczące przeszłej oraz aktualnej sytuacji materialnej, a także emocjonalnej nie zostały podważone. Zdaniem Sądu zostały opisane w sposób zgodny ze stanem rzeczywistym. Okoliczność, że powód nie był w stanie elokwentnie i szeroko opisać uczuć jakie żywił do rodzica, a także zarysować stanu emocjonalnego w jakim znalazł się po śmierci ojca jako kilkuletni chłopiec, nie implikuje zdaniem Sądu wniosku o niskim odczuciu straty, ponieważ emocje nie zawsze dają się opisać w słowach, zaś głęboka rozpacz dziecka po stracie rodzica jest faktem niemal notoryjnym i dowodu nie wymaga. Z tych przyczyn zeznania powoda Sąd w pełni obdarzył przymiotem wiarygodności i oparł na nich ustalenia stanu faktycznego powyżej poczynione.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie w części.
Na podstawie mocyart. 24 k.c.w zw. zart.23 k.c.ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może ona również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny /§1/. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych/§2/.
Żądanie roszczenie pieniężnego precyzujeart.448 k.c., w myśl któregow razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.
Dla uwzględnienia żądania określonego wart.24 k.c.wystarczające jest wykazanie, że działanie pozwanego miało charakter bezprawny, przy czym pamiętać należy, iż z przepisu tego wynika domniemanie bezprawności działania pozwanego. To na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, że podjęte przez niego działanie lub jego zachowanie nie było bezprawne.
Dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności jeszcze zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy.
Powód domagał się zasądzenia zadośćuczynienia podnosząc, iż na skutek śmieci ojca został pozbawiony prawa do życia w pełnej rodzinie, wsparcia ze strony ojca.
Art.822 k.c.w §1 i §4 stanowi, iżprzez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Na mocyart. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r.o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych/Dz.U.03.124.1152/z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym/art. 36 ust 1/.
Odpowiedzialność ubezpieczyciela jest uzależniona od zakresu odpowiedzialności sprawcy zdarzenia. Z mocyart.436w zw. zart.435 §1 k.c.sprawca zdarzenia odpowiada za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Pozwany przyjął swoją odpowiedzialność co do zasady za skutki wypadku, lecz zakwestionował obowiązek wypłaty zadośćuczynienia jako rekompensaty za starty o charakterze niemajątkowym oraz podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda.
Problem dotyczący odpowiedzialności ubezpieczyciela sprawcy zdarzenia komunikacyjnego za wypłatę zadośćuczynienia, czyli rekompensaty za krzywdę i straty o charakterze niemajątkowym był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 7 listopada 2012 r. do sygn. akt III CZP 67/12 (Biul.SN 2012/11/7), gdzie na gruncie poprzednich przepisów orzekł, iżprzepis § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz. U. Nr 26, poz. 310 ze zm.) nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawieart. 448 k.c.W uzasadnieniu orzeczenia natomiast zauważył, że świadczenie pieniężne, które wypłaca ubezpieczyciel, jest ustalane według reguł rządzących cywilnym prawem odszkodowawczym, a więc o rodzaju i wysokości świadczeń należnych od ubezpieczyciela decydują przepisykodeksu cywilnego. Nie ma zatem wątpliwości, że pojęcie szkody rozumie się szeroko, jako obejmujące wszelkie uszczerbki, zarówno majątkowe, jak i niemajątkowe i że krzywdę uważa się za niemajątkową postać szkody; konsekwentnie - w skład odszkodowania przypadającego z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej wchodzi zarówno odszkodowanie za szkody majątkowe na osobie i mieniu, jak i zadośćuczynienie za krzywdę. Zadośćuczynienie jest instrumentem umożliwiającym wyrównanie własnej szkody niemajątkowej osoby bliskiej zmarłego. Podobnie, jak w odniesieniu do innych uszczerbków, także w wypadku zadośćuczynienia nie ma podstaw do różnicowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczonego i ubezpieczyciela. Oznacza to, że skutki naruszenia dobra osobistego przez spowodowanie śmierci osoby bliskiej w wypadku komunikacyjnym są objęte odpowiedzialnością gwarancyjną ubezpieczyciela.
Bazując na powyższych rozważaniach Sąd oceniał, iż po stronie ubezpieczyciela powstaje co do zasady obowiązek wypłaty zadośćuczynienia. Przeciwnie twierdzenia strony pozwanej są nieuzasadnione.
W niniejszej sprawie powód domagał się przyznania zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, czyli na podstawieart.448 k.c.w zw. zart.24 k.c.Powództwo co do zasady zasługuje na uwzględnienie.
Wypadek, w wyniku którego śmierć poniósłJ. K.miał miejsce w dniu 16 lipca 2002r., zatem w czasie kiedy w porządku prawnym nie funkcjonowałart.446§4 k.c., pozwalający na przyznanie najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Regulacja ta została wprowadzona ustawą nowelizującąkodeks cywilny– ustawa o zmianieustawy Kodeks Cywilnyoraz niektórych innych ustaw z dnia 30 maja 2008r. /Dz. U. nr 116 poz.731/ i ma zastosowanie do zdarzeń zaistniałych od dnia 03 sierpnia 2008r. Podstawa ta nie może mieć zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy, ponieważ z braku odmiennych przepisów przechodnich kierować się należy zasadą nieretroaktywności prawa wyartykułowaną wart.3 k.c.Brak jednak podstaw do zastosowania tej regulacji, nie pozbawia zasadności roszczenia powódek. W judykaturze oraz orzecznictwie ugruntowany został już pogląd, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 03 sierpnia 2008 r. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że przez śmierć danej osoby zostaje naruszone własne dobro osobiste jej najbliższych w postaci prawa do więzi rodzinnej oraz dopuszcza udzielenie ochrony na podstawieart.448 k.c./vide uchwała SN z dnia 22.10.2010r., sygn. III CZP 76/10, wyrok SN z dnia 15.03.2012r., sygn. I CSK 314/11, wyrok SN z dnia 25.05.2011r., sygn. II CSK 531/10, wyrok SN z dnia 1.05.2011r., sygn. 621/10/.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14.01.2010r. do sygn. IV CSK 307/09 wprost podkreślił, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731) mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.W uzasadnieniu zacytowanego orzeczenia zaznaczył, że katalog dóbr osobistych, do którego odwołuje sięart. 23 k.c., ma charakter otwarty. Wymienia dobra osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa cywilnego w sposób przykładowy, uwzględniając te dobra, które w praktyce mogą być najczęściej przedmiotem naruszeń. Nie jest to wyliczenie enumeratywne, a przedmiot ochrony oparty na podstawieart. 23 i 24 k.c.jest znacznie szerszy. Ochronie podlegają wszelkie dobra osobiste rozumiane jako wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym uznaje się za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. Rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, niewątpliwie podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie, ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej.Artykuł 71 Konstytucjistanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej ma obowiązek uwzględniania dobra rodziny. Dobro rodziny wymienia takżeart. 23 k.r.o., zaliczając obowiązek współdziałania dla dobra rodziny do podstawowych obowiązków małżonków. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia. Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawieart. 23 i 24 k.c.
Potwierdzeniem powyższych dywagacji są rozważania Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 22.10.2010r. do sygn. III CZP 76/10, w którym zawarto odesłania do innych orzeczeń potwierdzających obowiązującą linię orzeczniczą, m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23.09.2005r. sygn. I ACa 554/05, gdzie podkreślone zostało, że szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno dziecku, jak i rodzicom w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie przewidzianej wart. 24 § 1 k.c.Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że wprowadzenieart.446§4 k.c.nie stanowiło supefluum ustawowego, nie jest jedynie wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tego przepisu, lecz dokonania zmiany w ogólnej regule wynikającej zart. 448 k.c.przez zawężenie kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia - gdyby nie wprowadzonoart. 446 § 4, roszczenia tego mógłby dochodzić każdy, a nie tylko najbliższy członek rodziny. Przepis ten ułatwia dochodzenie zadośćuczynienia, gdyż umożliwia jego uzyskanie bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek innych - poza w nim wymienionych - przesłanek. Wzmacnia też on wykładnięart. 446 § 3 k.c.wiążącą funkcję tego przepisu wyłącznie z ochroną majątkową.
W uchwale z dnia 13.07.2011r. do sygn. III CZP 32/11 Sąd Najwyższy powtórzył, że śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym. Zaznaczył jednak, że nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, lecz jedynie taką, której zerwanie powoduje ból, cierpienie, rodzi poczucie krzywdy.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy Sąd nie miał wątpliwości, iż relacje pomiędzy zmarłymJ. K.a jego synem – powodem w sprawie - były bliskie, pozytywne, wynikające ze wzajemnego przywiązania i zapewnienia poczucia stabilizacji oraz wparcia. Zerwanie tych więzów wywołało u powoda cierpienie, poczucie krzywdy osamotnienia, ból. Dlatego Sąd nie miał wątpliwości co do zasadności powództwa o zadośćuczynienie opartego na zasadzieart.448 k.c.w zw. zart.24 k.c.
Odpowiedzialność sprawcy za krzywdę wyrządzoną powodowi nie budzi wątpliwości. Co prawda w niniejszym przypadku Sąd nie jest związany prawomocnym skazującym wyrokiem karnym (art.11 k.p.c.), ponieważ postępowanie karne zostało umorzone. Niemniej jednak z ustaleń Prokuratury jednoznacznie wynika, iż odpowiedzialnym za zaistnienie zdarzenia drogowego skutkującego śmierciąJ. K.był kierujący samochodemA. S.. Samochód posiadał wykupione ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń. W granicach odpowiedzialności sprawcy wypadku odpowiedzialność ponosi ubezpieczyciel – pozwany w sprawie.
Analizując podstawy prawne dochodzonego roszczenia, Sąd ocenił, że nie może odnieść zamierzonego skutki zarzut przedawnienia zgłoszony przez ubezpieczyciela. Zdarzeniem stanowiącym podstawę naruszenia dóbr osobistych powoda było spowodowanie śmierci ojca w wypadku drogowym w dniu 16 lipca 2002r.
Pomimo iż powód sformułował żądanie oparte na konstrukcji ochrony dóbr osobistych, dochodzi roszczenia majątkowego. Zasadą jest natomiast, iż roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (art.117§1 k.c.), a ogólny termin przedawnienia wynosi lat 10 (art.118 k.c.). W chwili wypadku powód miał 7 lat. Nie ma jednak do niego zastosowania regulacjaart.122§1 k.c., ponieważ miał przedstawiciela ustawowego w osobie matki. Zgłoszenie żądania wypłaty zadośćuczynienia na skutek naruszenia dóbr osobistych po śmierci wpłynęło do strony pozwanej w dniu 06 lutego 2014r., pozew został nadany w dniu 06 maja 2014r. Nie implikuje to jednak zasadności zarzutu przedawnienia. Zważyć bowiem należy na charakter szczególny zdarzenia wywołującego szkodę. Bowiem termin 10 lat przedawnienia wchodzi w grę, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej (art.188 k.c.). Inaczej zaś stanowiłart.442 k.c., a obecnieart.4421k.c.
Szkoda powoda wynika z czynu niedozwolonego, jakim było spowodowanie przez kierującego samochodem posiadającym wykupione ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń – występku w postaci wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym, tj. występku zart.177§2 k.k.Wyrok skazujący sprawcę zdarzenia w sprawie nie zapadł tylko z tej przyczyny, iż sprawca zdarzenia poniósł śmierć na skutek obrażeń doznanych w wypadku. Nie ulega natomiast wątpliwości, że okoliczności w jakich poniósł śmierć ojciec powoda wypełniały znamiona występku zart.177 k.k.
W powiązaniu z powyższą konstatacjąart.442 k.c.w§2stanowił:jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin 10 lat od zdarzenia upływałby z dniem 16 lipca 2012r. Jednakże z dniem 10 sierpnia 2007r.art.442 k.c.utracił moc, natomiast wprowadzona została regulacjaart.4421k.c.prolongująca termin przedawnienia szkody wynikłej m.in. z występku do lat 20 (art.4421§2 k.k.). Na podstawie art.2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U.2007.80.538) wprowadzającej nową regulacjędo roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisyart. 4421k.c.Ponieważ w dniu 10 sierpnia 2007r. roszczenie powoda nie było przedawnione, termin uległ wydłużeniu do lat 20. Konsekwencją tej konstrukcji jest wniosek o braku przedawnienia zgłoszonego roszczenia.
Powyżej wywiedziona konkluzja znajduje potwierdzenie w§4 art.4421k.c., wedle którejprzedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Przepis ten odmiennie niżart.122 k.c.dotyczy małoletnich, którzy w okresie biegu terminu przedawnienia mieli ustawowego przedstawiciela (vide wyrok SN z dnia 26 lipca 2012r. II CSK 759/11 LEX 1218166). Ma zatem zastosowanie i do powoda. Powód uzyskał pełnoletność z dniem 30 lipca 2012r. Termin 2 lat od uzyskania pełnoletności upływałby z dniem 30 lipca 2014r. Zgłoszenie żądania do ubezpieczyciela nastąpiło przed tym terminem, bo w dniu 06 lutego 2014r., podobnie pozew nadany w dniu 06 maja 2014r.
Niezależnie od powyższego tut. Sąd prezentuje zapatrywanie, że nawet gdyby przyjąć, że roszczenie powoda uznać należy za przedawnione, to zarzut podniesiony przez stronę powodowa winien zostać oceniony jako nadużycie prawa i nie odnieść zamierzonego skutku. Pomimo iż powód cały czas pozostawał pod władzą rodzicielską matki, która mogła reprezentować jego interesy jako przedstawiciel ustawowy, powód nie może ponosić negatywnych konsekwencji poczynań matki. Możliwość dochodzenia zadośćuczynienia po śmierci ojca pojawiła się dopiero na skutek wykształcenia takiej linii orzeczniczej po wprowadzeniu do obrotu prawnegoart. 446§4 k.c.(wprowadzony z dniem 03 sierpnia 2008r. na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2008r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw Dz.U.2008.116.731), czyli po 2008r. Nie bez znaczenia pozostaje także ta okoliczność, że zarówno matka jak i brat powoda otrzymali świadczenia z tego tytułu. Powód przekonująco wyjaśnił, że nie dochodził roszczeń w czasie kiedy zgłosili je członkowie rodziny, ponieważ nie czuł się wówczas na siłach. Niewątpliwie dobro osobiste w postaci praw wzrastania w rodzinie pełnej zostało naruszone.
Reasumując zarzut przedawnienia jest bezskuteczny.
Powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 120.000,00zł. W ocenie Sądu jest to kwota wygórowana.
P. K.w czasie, kiedy zginął ojciec był 7-letnim chłopcem, miał po wakacjach pójść do II szkoły podstawowej. W czasie korzystania z letnich wakacji, odpoczynku i swawoli spadła na niego niespodziewanie tragiczna wiadomość o śmierci ojca – osoby najbliższej i wyczekiwanej. W jednej chwili utracił autorytet, rodzica dyscyplinującego, ale zarazem kochającego, osobę, do której mógł się zwrócić o radę, uczyć od niego zdrowiu, prac domowych, polowych. Czuł się też zobowiązany do pomocy matce, która musiała podjąć aktywność zawodową, by uzyskać środki na życie. Widział cierpienie starszego brataD.. Pojawiła się u niego cukrzyca. Przed śmiercią mężaM. K.nie pracowała. Ponieważ matka podjęła pracę zarobkową, chłopcy łączyli naukę z pracą na gospodarstwie oraz pomocą matce w wypełnianiu obowiązków pracowniczych (sprzątaczka w szkole). Jako nastolatkowi powodowi brakowało męskiego wzorca, który mógłby naśladować, zwracać się o rady, wskazówki. Nie zawsze mógł się zwierzyć ze swych problemów matce. Do chwili obecnej powód rozpamiętuje osobę ojca, odczuwa brak rodzica. Proces żałoby nie spowodował u niego schorzeń somatycznych lub urazów psychicznych, chociaż oczywiście powód odczuwa stratę emocjonalną, która nie wpływa jednak na jego codzienne funkcjonowanie.
Pomimo upływu 13 lat od śmierciJ. K.zdaniem Sądu nie można uznać, iż życie w tej rodzinie wróciło do normy. Nigdy nie będzie tak jak za życia ojca. We wnętrzu powoda na zawsze pozostanie trauma, pamięć o zdarzeniu.
Powód nie leczył się po śmierci ojca, nie korzystał z pomocy lekarskiej, lecz z wsparcia psychologicznego. Pomoc psychologiczną uzyskał dopiero po około roku od śmierci ojca. Chłopiec został skierowany do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej z powodu trudności z nauką, które mogły zostać uwydatnione traumą po stracie ojca.D.był wówczas małym dzieckiem, być może nie miał na tyle wykształconej samoświadomości, by był w stanie odpowiednio uzewnętrznić uczucia, które wówczas przeżywał. Nie umniejsza to jednak tej traumy. Wzrastanie w rodzinie bez ojca z pewnością odbiło się na jego psychice
Nie sposób wycenić takich strat – ojca, głowy rodziny. Niemniej jednak zdaniem Sądu kwota 60.000,00zł tytułem zadośćuczynienia jest adekwatna. Powód jako 7-letni chłopiec został nagle pozbawiony prawa życia w rodzinie pełnej, z ojcem, wskutek zdarzenia tragicznego, którego się nie podziewał i na które nie miał żadnego wpływu. Przyznana kwoty nie odbiega od kwot, które są uwzględniane przez sądy rozpatrujące podobne roszczenia w zbliżonych stanach faktycznych. Zaznaczyć należy, że powód otrzymał wcześniej od ubezpieczyciela kwotę 30.000,00zł z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej. Kwota ta miała na celu zrekompensowanie typowej szkody materialnej, uszczerbku majątkowego związanego z brakiem zarobków, jakich rodzinie dostarczał ojciec. Aspekt niemajątkowy był tylko nikłym elementem branym pod uwagę przy szacowaniu takiego świadczenia.
Brat powoda, który był w analogicznej do niego sytuacji otrzymał prawomocnie zasądzoną kwotę 60.000,00zł. Nie umniejsza rozmiaru krzywdy powoda okoliczność, że zgłosił ją później niż brat i matka. Przekonująco uzasadnił, że to właśnie nie z powodu obaw przed przypominaniem ciężkich chwil po śmierci ojca i ciągłego przeżywania traumy, roszczenie zgłosił dopiero teraz. Z drugiej strony brak podstaw do przyznania powodowi kwoty wyższej, ponieważ trudno różnicować odczucia obojga synów po śmierciJ. K..
Z tych przyczyn Sąd zdecydował o uwzględnieniu żądania zadośćuczynienia w kwocie 60.000,00zł. Jest to suma, która po upływie kilkunastu lat winna zrekompensować powodowi poczucie krzywdy, cierpienia oraz braki emocjonalne wywołane śmiercią ojca.
Od czasu wypadku minął już dość długi okres czasu powód obecnie funkcjonuje względnie prawidłowo. Proces żałoby ulega wygaszaniu. Trudności adaptacyjne z wczesnego okresu traumy nie przełożyły się na zaburzenia w obecnym funkcjonowaniu społecznym. Obecnie powód nie choruje na cukrzycę, nie został wykazany związek przyczynowy pomiędzy tym schorzeniem a traumą po śmierci ojca. Upływ lat od śmierci pozwolił na oswojenie się z tragedią, wypracowanie nowego modelu życia rodziny. Z tej przyczyny Sąd zdecydował o uwzględnieniu kwoty zadośćuczynienia w połowie, bowiem kwota 120.000,00zł jest zawyżona.
Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawieart.448 k.c.w zw. zart.24 k.c.Sąd zasądził tytułem zadośćuczynienia na rzecz powoda kwotę 60.000,00zł, a w pozostałym zakresie żądanie oddalił jako nieuzasadnione.
Powód domagał się zasądzenia świadczenia z odsetkami od dnia 09 marca 2014r., czyli po upływie terminu 30 dni do zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela. Metodykę liczenia odsetek zastosowaną przez powoda uznać należy za prawidłową.
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz. U. nr 124 poz.1152) wart.14jako zasadę wskazuje wypłatę odszkodowania w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie (ust.1). W przypadku zaś gdyby wyjaśnienie w tym terminie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. Podobnie stanowiart.817 k.c.Regulację tę z uwagi na kompensacyjny charakter odnieść należy także do zadośćuczynienia (vide wyrok SN z dnia 16 grudnia 2011 roku, V CSK 38/11).
Wobec wpłynięcia żądania zadośćuczynienia do strony pozwanej w dniu 06 lutego 2014r., termin 30 dni upłynął z dniem 08 marca, zatem naliczenie odsetek od dnia kolejnego jest prawidłowe. W związku z powyższym Sąd policzył odsetki od zasądzonej kwoty od dnia 09 marca 2014r.
Powództwo zostało uwzględnione w połowie. Strony były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników ustanowionych z wyboru. Powód został zwolniony w całości od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Sąd przyznał biegłemu z zakresu psychologii wynagrodzenie w kwocie 900,80zł, które zostało tymczasowo wypłacone ze środków budżetowych tut. Sądu.
Na podstawieart.100 k.p.c.Sąd koszty zastępstwa procesowego wzajemnie pomiędzy stronami zniósł.
Na zasadzie art.113 ust.1 u.k.s.c. w zw. zart.100 k.p.c.oraz faktem zwolnienia powoda od kosztów sądowych, Sąd nakazał ściągnąć od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – tut. Sądu kwotę 3.450,40zł, tytułem kosztów sądowych tymczasowo pokrytych ze środków Skarbu Państwa, w tym 3.000,00zł tytułem połowy opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód został zwolniony oraz 450,40zł tytułem wydatków tymczasowo poniesionych ze środków Skarbu Państwa (wynagrodzenie biegłego) stosunkowo do roszczenia, w jakiej strona pozwana uległa żądaniu pozwu. W pozostałym zakresie wobec zwolnienia powoda od kosztów sądowych został nimi obarczony Skarb Państwa.