Sąd Rejonowy w Chojnicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 104/15
Data wyroku: 2015-12-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Radosław Wyrwas
Teza: Jak wynika z art. 246§1 k.c. – jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Jak wskazuje się w doktrynie – zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego nie wymaga zachowania szczególnej formy. Jednakże, art. 246§2 k.c. stanowi jednoznacznie, że gdy ustawa nie stanowi inaczej, a prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej. W tym przypadku wpis (wpisem jest również wykreślenie) ma charakter konstytutywny. Zatem nawet jeżeliby uznać, że powodowie zrzekli się służebności osobistej mieszkania, to i tak prawo to nadal im przysługuje, ponieważ nie zostało wykreślone z księgi wieczystej.

Sygn. akt: I C 104/15

WYROK CZĘŚCIOWY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 grudnia 2015r.
Sąd Rejonowy w Chojnicach I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Radosław Wyrwas
Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Prondzinska
po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015r. w Chojnicach na rozprawie
sprawy z powództwaZ. S.iM. S. (1)
przeciwkoG. S.,Ł. S.iK. P.
o przywrócenie stanu zgodnego z prawem
***

I
nakazuje każdemu z pozwanychG. S.,Ł. S.iK. P., aby wydali każdemu z powodówZ. S.iM. S. (1)oraz dopuścili powodów do wspólnego korzystania z zabudowanej nieruchomości położonej w Leśnie gminaB.stanowiącejdziałkę geodezyjną nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), w zakresie odpowiadającym służebności osobistej przysługującej obojgu powodom, której treścią jest prawo wyłącznego korzystania z kuchni oraz jednego pokoju i kuchni, położonych jako drugie wejście od korytarza w północnej części budynku mieszkalnego posadowionego na tej nieruchomości, z prawem wspólnego używania innych pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku wszystkich mieszkańców tego budynku;

II
oddala w pozostałej części powództwo w zakresie obejmującym ograniczoneprawo rzeczowew postaci służebności osobistej mieszkania;

III
oddala wniosek powodów o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.

Sygn. akt: I C 104/15

UZASADNIENIE
W dniu 13 lutego 2015r. małżonkowieZ.iM. S. (1)wnieśli powództwo przeciwkoG. S.,Ł. S.iK. P., żądając:
- nakazania pozwanym, aby wydali im nieruchomość rolną zabudowaną położoną w leśnie gminaB., stanowiącądziałkę nr (...), w zakresie ustanowionej w dniu 23.02.1984r. na tej nieruchomości dożywotniej nieodpłatnej służebności osobistej, to jest przez wydanie jednego pokoju i kuchni, położonych jako drugie wejście od korytarza, z prawem wspólnego używania innych pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku wszystkich mieszkańców budynku oraz działki o powierzchni 30 arów stanowiącej ogród znajdujący się przy domu;
- nakazania pozwanym dopuszczenia powodów do wspólnego korzystania z tej nieruchomości;
- zakazania pozwanym naruszania dożywotniej nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania przysługującej powodom.
W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powodowie byli właścicielami tej nieruchomości, a w dniu 23.02.1984r. umową przekazali gospodarstwo rolne na rzeczJ.iI.małżonkówS., przy czym została na rzecz powodów ustanowiona wówczas dożywotnia służebność osobista mieszkania. Pozwani otrzymali tę nieruchomość jako darowiznę odC. S.w 2009r. Powodowie do początku 2012r. korzystali z przysługującego im ograniczonegoprawa rzeczowego. Czasowo opuścili zajmowane pomieszczenia i zamieszkali u córki, z uwagi na stan zdrowia powódki, która przeszła operację usunięcia zaćmy. Po poprawie stanu jej zdrowia powodowie mieli zamiar wrócić i korzystać ze służebności osobistej mieszkania i użytkowania działki. Powodowie nigdy nie zrzekli się prawa służebności osobistej. Wyjeżdżając zL.zamknęli na klucz zajmowane przez siebie pomieszczenia, pozostawiając tam cały dorobek życia.
Powodowie wysłali w styczniu 2015r. wezwanie do pozwanych do wydania służebności osobistej i dopuszczenie do współposiadania. Poprosili o dostarczenie kluczy do lokalu w terminie do 15.02.2015r. Pozwani tego nie uczynili.
Jako podstawę prawną powództwa wskazanoart. 222§2 k.c.w zw. zart. 251 k.c.
W odpowiedzi na pozew (k. 37) wszyscy troje pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. Wskazali, że nie negują treści umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego z 23.02.1984r. Jednakże, jesienią 2011r. powodowie wyprowadzili się zL.i oświadczyli pozwanym, że opuszczają mieszkanie na stałe i nieodwołalnie. Zabrali ze sobą wszystkie rzeczy osobiste, pozostawiając meble i niektóre naczynia kuchenne. Pozostawili klucz do pomieszczeń. W związku z tym pozwani dokonali fizycznego podziału budynku i przeprowadzili jego kapitalny remont. Stwierdzili, że nagłą zmianę decyzji powodów należy tłumaczyć ich wiekiem i wyrazili wątpliwość, czy jest to ich suwerenna decyzja. Przedstawili możliwość zamieszkania powodów w dawnym budynku gospodarczym, gdzie obecnie jest mieszkanie składające się z pokoju, kuchni i toalety.
Na rozprawie w dniu 30.04.2015r. (k. 69) pełnomocnik pozwanegoŁ. S.powołał się na zasady współżycia społecznego. Wskazał, że pozwany ten miał „mgliste pojęcie” o służebności, gdy otrzymywał prawo własności nieruchomości.
Sąd ustalił, co następuje:
PowodowieZ.iM. S. (1)byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego w miejscowościL.w gminieB., o powierzchni 5,47 ha, dla którego obecnie prowadzona jestksięga wieczysta (...). W skład tego gospodarstwa wchodzidziałka nr (...), na której znajduje się budynek mieszkalny oraz budynek gospodarczy.
Aktem notarialnym z dnia 23.02.1984r. małżonkowieM.iZ. S.przenieśli własność tego gospodarstwa rolnego na swojego syna i synową –C.iI. S.. W tym samym akcie notarialnym małżonkowieC.iI. S.ustanowili na rzecz małżonkówM.iZ. S.nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie wyłącznego korzystania z 1 pokoju i kuchni, położonych jako drugie wejście od korytarza, z prawem wspólnego używania innych pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku wszystkich mieszkańców budynku. Ponadto, ustanowili kolejne ograniczoneprawo rzeczowew postaci nieodpłatnego i dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 30 arów stanowiącej ogród znajdujący się przy domu.
/dowód: kopia wypisu aktu notarialnego, k. 9-11; odpis z księgi wieczystej, k. 12; wyrys z mapy ewidencyjnej, k. 129/
W związku małżeńskimC.iI. S.został ustanowiony ustrój rozdzielności majątkowej i w sprawie o podział majątku na mocy ugodyC. S.nabył wyłączną własność tego gospodarstwa. Następnie, w dniu 3.12.2009r.C. S.darował to gospodarstwo rolne w równych częściach swoim dzieciom – pozwanym w niniejszej sprawieK. P.,G. S.iŁ. S.. W tym samym akcie notarialnym ustanowiono na rzeczC. S.dożywotnią, nieodpłatną służebność osobistą polegającą na prawie do wyłącznego korzystania przez niego z murowanego budynku gospodarczego oraz na prawie do swobodnego poruszania się po nieruchomości gruntowej. Ziemia rolna została sprzedana.
Zgodnie z ustaleniami zawartymi w akcie notarialnymC. S.zamieszkał w budynku gospodarczym, który został wyremontowany i przystosowany do stałego pobytu osób.
/dowód: wypis aktu notarialnego, k. 110-115 akt księgi wieczystej; zeznania świadków:K. Ł., k. 48;M. P., k. 75; zeznania pozwanegoŁ. S., k. 108v./
PowodowieM.iZ. S.zajmowali zgodnie z treścią służebności osobistej pokój i kuchnię na parterze budynku w jego północnej części. Ponadto, zajmowali także drugi sąsiedni pokój.
Drugą część parteru budynku zajmuje pozwanyG. S.. Natomiast piętro budynku zajmuje pozwanaK. P.z mężemM. P.i dziećmi.
/dowód: zeznania świadków:K. Ł., k. 48v.;B. Ł., k. 73;M. P., k. 74;A. S., k. 106/
Przed 2012 rokiem za pieniądze powodów został przeprowadzony częściowy remont pomieszczeń przez nich zajmowanych. Wykonano nowe tynki ścian, wstawiono nowe drzwi oraz założono centralne ogrzewanie i wstawiono nowe okna do kuchni i jednego z dwóch pokoi.
/dowód: zeznania świadków:K. Ł., k. 48v.;B. Ł., k. 72; zeznania pozwanegoG. S., k. 109v./
W 2012 roku powódkaZ. S.zaczęła cierpień na schorzenia narządu wzroku. Musiała korzystać z pomocy medycznej, w tym przechodzić zabiegi okulistyczne, w placówkach medycznych wP.i wB.. W związku z tymZ. S.zabrała zL.do swojego miejsca zamieszkania wC.kołoC.jej córka –E. S.. Następnie podjęto decyzję, żeZ. S.zostania u swojej córki na dłużej, w związku z czym sprowadzono doC.także powodaM. S. (1). Nastąpiło to w lutym 2012 roku.
/dowód: zeznania świadków:K. Ł., k. 48;B. Ł., k. 71; częściowoD. J. (1), k. 70;A. S., k. 105v.; zeznania powodaM. S., k. 107v./
Po wyprowadzeniu się powodów zmarł ich synC. S.. Od tego czasu zajmowany przez niego budynek gospodarczy stoi pusty.
/dowód: zeznania pozwanejK. P., k. 121/
Opuszczając dotychczasowe miejsce zamieszkania powodowieM.iZ. S.nie wiedzieli dokładnie, kiedy wrócą doL.. Pomimo tego zaczęli namawiać pozwanegoŁ. S., aby wprowadził się z żoną do pomieszczeń wcześniej przez nich zajmowanych. W marcu 2012r. przekazaliŁ.iA. S.klucze do tych pomieszczeń.
/dowód: zeznania świadków:K. Ł., k. 48v.;B. Ł., k. 73;A. S., k. 105v.; częściowo zeznania powódkiZ. S., k. 108v.; zeznania pozwanegoŁ. S., k. 109/
Na przełomie lutego i marca 2012 roku do pomieszczeń zajmowanych wcześniej przez powodów wprowadził się pozwanyŁ. S.z żonąA. S.i dzieckiem. Wykonali wówczas remont zajmowanych pomieszczeń, wydając na ten cel kwotę około 20.000 złotych. Przede wszystkim wyremontowali łazienkę i duży pokój.
/dowód: zeznania świadków:D. J. (2), k. 70;M. P., k. 75;A. S., k. 105v.-106;L. W., k. 107; zeznania pozwanych:Ł. S., k. 109,K. P., k. 120, 121/
W 2014 roku powodowieM.iZ. S.postanowili wrócić do mieszkania w Leśnie. W związku z tym zwrócili się do pozwanegoŁ. S.o wydanie im przedmiotu służebności osobistej. PozwanyŁ. S.odmówił.
/dowód: zeznania świadków:B. Ł., k. 72; zeznania powodów:M. S. (1), k. 108,Z. S., k. 108v./
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz w aktach księgi wieczystej, na podstawie zeznań świadków oraz zeznań stron.
Liczne okoliczności nie budziły w istocie wątpliwości. Dotyczy to w szczególności sytuacji prawnej związanej z przedmiotową nieruchomością, a więc kwestii ustalenia jej współwłaścicieli oraz faktu przysługiwania powodom określonych ograniczonychpraw rzeczowychw postaci służebności osobistej mieszkania oraz użytkowania części nieruchomości gruntowej. Wynika to wprost z dokumentu w postaci wypisu aktu notarialnego z 1984r. oraz z analizy treści księgi wieczystej.
Nie mogły ulegać wątpliwości także obiektywne okoliczności związane z wyprowadzeniem się powodów zL.doC.. Żadna ze stron nie kwestionowała, że do tego doszło. Strony różniły się jedynie co do ewentualnego zamiaru powodów powrotu doL..
Nie budziły wątpliwości także okoliczności związane z zajmowaniem poszczególnych części budynku mieszkalnego przez pozwanychK. P.z rodziną, pozwanegoG. S.oraz przez powodów, a następnie pozwanegoŁ. S.z rodziną.
Kwestią sporną było ustalenie, czy powodowie wyprowadzając się zL.mieli zamiar powrócić tam, czy też wówczas ich wyprowadzenie się miało charakter definitywny. Pozwani twierdzili, że ich dziadkowie zapewnialiŁ. S., że nie mają zamiaru wrócić doL.i dlatego namawiali go, aby zajął te pomieszczenia. Z kolei powodowie jednoznacznie zaprzeczali temu. Zeznania świadków zawnioskowanych przez stronę powodową nie potwierdzają, abyM.iZ. S.twierdzili, że nie mają zamiaru powrotu doL.. Z kolei świadkowie przesłuchani na wniosek pozwanych potwierdzali, jakoby powodowie mówili, że ich przeprowadzka doC.ma charakter definitywny. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd ustalił, że powodowie nie mieli sprecyzowanego poglądu na temat zamieszkiwania wC.. Z tego względu zaproponowali pozwanemuŁ. S., aby zamieszkał w Leśnie i zajął pomieszczenia wcześniej przez nich zajmowane.
O takim porozumieniu pomiędzy pozwanymŁ. S.a powodami świadczy pośrednio fakt, żeŁ. S.wprowadził się do tej części budynku i przystąpił do poważnego remontu, głównie łazienki, wydając na to kwotę około 20.000 zł. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że gdybyŁ. S.wprowadził się tam bez wiedzy i zgody powodów, to nie inwestowałby takiej sporej kwoty pieniędzy w remont. Musiał zatem żywić przekonanie, że powodowie już nie wrócą doL.. Co więcej, z zeznań świadków oraz samego powodaM. S. (1)(k. 107v.) wynika, że powodowie odwiedzili kilkakrotnieŁ. S.w tych pomieszczeniach. Wizyty takie miały normalny przebieg, co dowodzi tego, że powodowie akceptowali taki stan rzeczy.
Sąd ustalił, że powodowie dali pozwanemuŁ. S.klucze do zajmowanych wcześniej pomieszczeń, albowiem wynika to nie tylko z zeznań części świadków, ale także z zeznań samej powódkiZ. S.(k. 108v.).
Szczegóły wyprowadzki powodów zL.przedstawiła świadekK. Ł.wskazując (k. 48), że najpierw miejscowość tę opuściła tymczasowoZ. S., a gdy okazało się, że wymaga ona opieki, to zabrano doC.takżeM. S. (1).
W zeznaniach świadkówK. Ł.,B. Ł.pojawia się właśnie okoliczność zabiegów okulistycznych powódki jako przyczyny opuszczenia mieszkania w Leśnie. Osoby te wprawdzie są dziećmi powodów, jednakże rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie wpływa w żaden sposób na ich sytuacje prawną i faktyczną. Odmiennie jest natomiast w przypadku świadkaM. P., który jest mężem pozwanejK. P.. Miał zatem interes w tym, aby składać zeznania niekorzystne dla powodów, tj. wskazywać, jakoby powodowie oświadczyli pozwanym, w szczególnościŁ. S., że doL.nie mają zamiaru powrócić.
Zeznania świadkaD. J. (1)nie mogły podważyć ustalonego przez Sąd stanu faktycznego, albowiem nie słyszała ona wypowiedzi powodów na temat wyprowadzenia się zL.. Sama przyznała (k. 70), że o tych okolicznościach jedynie słyszała od ojca pozwanych.
Na podstawie zeznań świadkaA. S.Sąd ustalił, który pokój z dwóch pokoi znajdujących się w tej części budynku jest przedmiotem służebności osobistej. Analiza treści zapisu umowy z 23.02.1984r. nie daje jednoznacznej odpowiedzi na takie pytanie. Jednakże mając na uwadze osobowy materiał dowodowy Sąd ustalił ponad wszelką wątpliwość, że chodzi o pokój sąsiadujący całą długością ściany z kuchnią (jak uwidacznia to chociażby szkic z k. 104 sporządzony przez świadkaA. S.).
Sąd nie neguje prawdziwości zeznań świadkaL. W.(k. 106v.-107), dotyczą one wykonania remontu przez pozwanegoŁ. S..
Sąd zważył, co następuje:
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w istocie powodom przysługują względem przedmiotowej nieruchomości dwa odrębne ograniczoneprawa rzeczowe. Zostały one jednoznacznie wskazane w treści aktu notarialnego z dnia 23.02.1984r. Zatem w istocie powództwo dotyczyło dwóch odrębnych roszczeń. Rozstrzygnięcie o przysługującym powodom, ograniczonymprawie rzeczowymw postaci użytkowania bliżej nieokreślonej części nieruchomości gruntowej wymaga dopuszczenia dowodu z oględzin nieruchomości, co z kolei mając na uwadze aktualną porę roku byłoby niemożliwe. Tym samym rozstrzygnięcie o całości żądania pozwu nie było na chwilę obecną możliwe. W związku z tym Sąd wydał wyrok częściowy, rozstrzygający o żądaniu pozwu dotyczącym ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności osobistej mieszkania.
Zart. 296 k.c.wynika, że nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista). Taka służebność została w dniu 23.02.1984r. ustanowiona na rzecz każdego z powodów i jej treścią jest uprawnienie do nieodpłatnego i dożywotniego korzystania z określonych pomieszczeń na parterze budynku mieszkalnego posadowionego nadziałce nr (...)w Leśnie. Takie ograniczoneprawo rzeczowejest wpisane do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że takie ograniczoneprawo rzeczoweprzysługiwało obojgu powodom zarówno w momencie wytoczenia powództwa, jak i w momencie wydania wyroku częściowego w niniejszej sprawie i nadal im takie prawo przysługuje.
Ograniczoneprawo rzeczoweze swej istoty przysługuje przeciwko każdoczesnemu właścicielowi danej nieruchomości. Zatem zobowiązanymi do znoszenia określonych działań względem tej nieruchomości i zgodnie z treścią służebności są aktualni współwłaściciele nieruchomości, a więc pozwaniK. P.,G. S.iŁ. S..
Zarzut wyrażany przez pozwanych, a przede wszystkim pozwanegoŁ. S., był taki, że powodowie zrzekli się przysługującego im prawa, skoro wyprowadzili się zL.. W ocenie Sądu, nawet gdyby uznać, że powodowie w lutym 2012r. definitywnie wyprowadzili się z budynku na tej nieruchomości, tj. nie mieli wówczas zamiaru powrotu zC.doL., to taka okoliczność nie miałaby znaczenia dla oceny zasadności powództwa. Takie zachowanie powodów nie mogło prowadzić do skutecznego wygaśnięcia przysługującego im ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności osobistej mieszkania. Jak wynika zart. 246§1 k.c.– jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonegoprawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Jak wskazuje się w doktrynie – zrzeczenie się ograniczonegoprawa rzeczowegonie wymaga zachowania szczególnej formy. Jednakże,art. 246§2 k.c.stanowi jednoznacznie, że gdy ustawa nie stanowi inaczej, a prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej. W tym przypadku wpis (wpisem jest również wykreślenie) ma charakter konstytutywny. Zatem nawet jeżeliby uznać, że powodowie zrzekli się służebności osobistej mieszkania, to i tak prawo to nadal im przysługuje, ponieważ nie zostało wykreślone z księgi wieczystej. Co więcej, nie toczy się żadne postępowanie o wykreślenie tego prawa z księgi wieczystej, co mogłoby uzasadniać zawieszenie niniejszego postępowania.
Skoro powodowie są nadal osobami uprawnionymi z tytułu ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności osobistej mieszkania, to powództwo zasługiwało w tym zakresie na uwzględnienie. Treścią ograniczonegoprawa rzeczowegojest możliwość korzystania z cudzej rzeczy w określonym zakresie, a zarazem ograniczenie w jakimś zakresie uprawnień właściciela. Treścią służebności osobistej mieszkania jest możliwość korzystania z określonych pomieszczeń w budynku będącym w tym przypadku częścią składową nieruchomości gruntowej. Z takim uprawnieniem obojga powodów połączony jest obowiązek po stronie pozwanych jako współwłaścicieli, wyrażający się w biernym znoszeniu takiego zachowania powodów, które polega na korzystaniu z tych pomieszczeń.
Z mocyart. 251 k.c.– do ochronypraw rzeczowychograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. W realiach niniejszej sprawy należy odwołać się doart. 222§1 i 2 k.c.Pierwszy z tych przepisów przewiduje roszczeni windykacyjne, drugi zaś – roszczenie negatoryjne. Drugie z nich polega na tym, że właściciel nie jest pozbawiony posiadania swojej rzeczy, lecz doznaje określonych naruszeń innych, niż pozbawienie go władztwa nad rzeczą. Pierwsze zaś z tych roszczeń (windykacyjne) przysługuje właścicielowi wówczas, gdy został pozbawiony faktycznego władztwa nad rzeczą. W niniejszej sprawie odpowiednie zastosowanie znajduje zatemart. 222§1 k.c., albowiem w istocie powodowie zostali pozbawieni faktycznego władztwa nad nieruchomością w zakresie odpowiadającym treści służebności osobistej, a więc zostali pozbawieni możliwości korzystania z pokoju i kuchni na parterze budynku. Nie zostają oni od końca 2014r. dopuszczeni do posiadania zależnego nieruchomości w tym zakresie, zgodnie z treścią przysługującego im ograniczonegoprawa rzeczowego. Roszczenie uprawnionych przysługuje przeciwko każdej osobie, która faktycznie włada rzeczą obciążoną, w tym również przeciwko właścicielowi.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.12.2007r. w sprawie II CSK 330/07 (Lex nr 492170):„Służebność mieszkania wiąże się z uprawnieniem do władania rzeczą. Uprawniony może zostać tego władztwa pozbawiony, jego prawo może być też w inny sposób naruszone. Odpowiednie stosowanie przepisów o ochronie własności umożliwia w takim przypadku skorzystanie z ochrony, jaką daje roszczenie windykacyjne lub negatoryjne (art. 222w zw. zart. 251 k.c.). Służebność mieszkania stanowi ograniczoneprawo rzeczowe(art. 244§1 k.c.), do ochrony którego stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności (art. 251). Klauzula odpowiedniego stosowania nakazuje uwzględnić swoistą naturę ograniczonegoprawa rzeczowegoi wynikające z niej konkretne potrzeby. Zakres przyznanej ochrony nie podlega żadnym ograniczeniom od strony podmiotowej i - jak przyjmuje się w orzecznictwie - ochrona ta jest skuteczna także przeciwko właścicielowi, przy czym należy uwzględnić zakres uprawnień osoby, której przysługuje ograniczoneprawo rzeczoweSłużebność mieszkania wiąże się niewątpliwie z uprawnieniem do władania rzeczą. Uprawniony może zostać tego władztwa pozbawiony, jego prawo może być też w inny sposób naruszone. Odpowiednie stosowanie przepisów o ochronie własności umożliwia w takim przypadku skorzystanie z ochrony, jaką daje roszczenie windykacyjne lub negatoryjne (art. 222w zw. zart. 251 k.c.). W przedmiotowej sprawie powódki domagały się wydania rzeczy, nie wskazując przy tym żadnej podstawy prawnej. W takiej sytuacji sąd rozpoznający sprawę winien w pierwszej kolejności rozważyć, czy nie zostały spełnione przesłanki dla skutecznego dochodzenia roszczenia o wydanie rzeczy. Zart. 222§1 k.c.- stosowanego odpowiednio - wynika, że roszczenia to może zostać zrealizowane poprzez żądanie osoby uprawnionej do władania rzeczą z tytułu służebności skierowane do osoby, która faktycznie rzeczą włada, żeby rzecz została uprawnionemu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem uprawnionego prawo do władania rzeczą. Osobą, która rzeczą faktycznie włada może być jej właściciel i może mu przysługiwać skuteczne względem uprawnionego z tytułu służebności prawo do władania rzeczą. W takiej sytuacji niezbędne jest ustalenie zakresu uprawnienia do władania rzeczą zarówno właściciela, jak i osoby, na rzecz której została ustanowiona służebność. Sąd Apelacyjny wyszedł jednak z odmiennego założenia, co nie pozwala skutecznie odeprzeć podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Podstawą prawną powództwa jest zatem niewątpliwieart. 222§1 k.c.w zw. zart. 251 k.c.Powodowie mogli skutecznie żądać od pozwanych jako współwłaścicieli nieruchomości, aby nieruchomość ta została im wydana w zakresie treści służebności osobistej mieszkania.
Sąd miał przy tym na uwadze, że pełnomocnik pozwanegoŁ. S.wnosząc o oddalenie powództwa powołał się na zasady współżycia społecznego. Powołanie to miało charakter bardzo ogólny i nie sprecyzowano okoliczności faktycznych, które miałyby zalegać u podstaw uznania, że żądanie powodów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 14.10.1998r. w sprawie II CKN 928/97 (OSNC 1999, nr 4, poz. 75) powoływanie się na naruszenie zasad współżycia społecznego wymaga wskazania, jaka konkretnie zasada została naruszona oraz wskazania pełnej treści powoływanej zasady.
Zapewne jednak stronie pozwanej chodziło o to, że powodowie mieli zapewniać pozwanegoŁ. S., że nie wrócą doL., ponadto mieli go zachęcać do zamieszkania w tej części budynku, co doprowadziło do wydatkowania przezŁ. S.sporej kwoty na remont. Zdaniem pełnomocnika pozwanego takie zachowanie powodów miałoby być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd jednak nie podziela tego stanowiska i nie mógł uznać, że nawet gdyby takie ustalenia faktyczne poczyniono, to powództwo powinno podlegać oddaleniu, albowiem zasady współżycia społecznego nie pozwalają na uwzględnienie roszczenia powodów o wydanie im nieruchomości w zakresie służebności osobistej mieszkania, a to z przyczyn wskazanych poniżej.
PozwanyŁ. S.wydatkował pieniądze na remont nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Fakt obciążenia nieruchomości ograniczonymprawem rzeczowymna rzecz powodów nie ma znaczenia. To na właścicielu spoczywa bowiem obowiązek dbania o nieruchomość i obowiązek zachowania jej w należytym stanie. Nie doszło w żadnej mierze do bezpodstawnego wzbogacenia powodów, albowiem w sensie prawnym to nie oni skorzystali na przeprowadzonym remoncie. Jeżeli na skutek tego remontu polepszył się standard nieruchomości i wzrosła jej wartość, to określoną korzyść z tego odnoszą współwłaściciele, a więc także pozwanyŁ. S.. Zatem pozwany ten nie poniósł w istocie żadnej szkody, którą wyrządzić mieliby mu powodowie.
Jak wskazano powyżej - nie doszło do wygaśnięcia ograniczonegoprawa rzeczowego, a zatem uprawnieni z tytułu tego prawa powodowie nie mogą być ograniczani w możliwości korzystania z niego. Nawet jeżeli założyć, że początkowo nie mieli zamiaru wrócić doL., to nie można przecież odmówić im możliwości późniejszej zmiany takiej decyzji i realnego jej wykonania. W doktrynie przyjmuje się, żeart. 5 k.c.może być stosowany tylko jako szczególny wyjątek. Stosowanie tego przepisu nie może prowadzić do zanegowania samego faktu istnienia prawa podmiotowego. Gdyby natomiast z powołaniem się naart. 5 k.c.Sąd oddalił powództwo, to w istocie powodowie byliby całkowicie pozbawieni możliwości wykonywania przysługującego im ograniczonegoprawa rzeczowego. Powództwo w niniejszej sprawie nie dotyczyło bowiem jakiegoś pojedynczego uprawnienia składającego się na treść tego prawa, lecz dotyczyło w ogóle możliwości wykonywania tego prawa jako całości.
Po trzecie, pozwanyŁ. S.nie może zasłaniać się rzekomą niewiedzą o istnieniu tego ograniczonegoprawa rzeczowego. Nabywając jako współwłaściciel nieruchomość w drodze darowizny powinien zainteresować się jej stanem prawnym. Jak sam przyznał – był obecny podczas odczytywania przez notariusza aktu notarialnego z 2009r. obejmującego czynność prawną darowizny, a zatem musiał słyszeć także ten fragment, w którym mowa jest o ograniczonychprawach rzeczowychprzysługujących jego dziadkom. Zatem pozwanyŁ. S.wykazał się lekkomyślnością, mógł bowiem uregulować jednoznacznie stan prawny nieruchomości, doprowadzając do skutecznego wykreślenia wpisu o tych prawach w księdze wieczystej.
Reasumując, wobec istnienia przysługującego powodom ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności osobistej mieszkania, wobec faktu trwałego naruszenia tego prawa przez pozwanych oraz wobec braku podstaw do oddalenia powództwa Sąd w pkt I wyroku nakazał każdemu z pozwanychG. S.,Ł. S.iK. P., aby wydali każdemu z powodówZ. S.iM. S. (1)oraz dopuścili powodów do wspólnego korzystania z zabudowanej nieruchomości położonej w Leśnie gminaB.stanowiącejdziałkę geodezyjną nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), w zakresie odpowiadającym służebności osobistej przysługującej obojgu powodom, której treścią jest prawo wyłącznego korzystania z kuchni oraz jednego pokoju i kuchni, położonych jako drugie wejście od korytarza w północnej części budynku mieszkalnego posadowionego na tej nieruchomości, z prawem wspólnego używania innych pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku wszystkich mieszkańców tego budynku.
Zatem Sąd uwzględnił powództwo w zakresie żądań wskazanych w pkt I i II pozwu. W pozostałej części, tj. w zakresie żądania wskazanego w pkt III pozwu, powództwo podlegało oddaleniu. W tej części powodowie żądali zakazania pozwanym naruszania przysługującego powodom prawa. Jest to zatem roszczenie oparte o treśćart. 222§2 k.c.w zw. zart. 251 k.c., a więc roszczenie negatoryjne. Jak wskazano już powyżej – przysługuje ono osobie uprawnionej wówczas, gdy nie jest pozbawiona władztwa nad rzeczą, lecz jej prawo zostaje naruszone w inny sposób. Takie roszczenie w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe, na co zresztą trafnie wskazał pełnomocnik pozwanegoŁ. S.w piśmie procesowym z dnia 2.04.2015r. (k. 60).
W pkt III wyroku częściowego Sąd oddalił wniosek powodów o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadniając, że nie zostały spełnione przesłanki określone wart. 333 k.p.c.Opóźnienie ewentualnej egzekucji nie uniemożliwi, ani nie utrudni znacznie wykonania wyroku, skoro jego wykonanie polegać będzie na wydaniu powodom istniejącej nieruchomości w zakresie treści służebności osobistej. Niemożność wykonania wyroku przed jego uprawomocnieniem nie naraża powodów na szkodę, skoro mają oni zapewnioną możliwość zamieszkiwania wC..
Na koniec należy odnieść się do stwierdzenia pełnomocnika pozwanegoŁ. S., jakoby w niniejszej sprawie zastosowanie musiały znaleźć przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów. Sąd nie podziela tego poglądu. Niniejsza sprawa nie dotyczyła żądania eksmisji pozwanegoŁ. S.. Jako współwłaściciel ma on przecież prawo zamieszkiwać w tym budynku, zaś jego żonaA. S.razem z nim z mocyart. 281Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Pełnomocnik pozwanegoŁ. S.na jednej z rozpraw (k. 75) wyraził pogląd, jakoby doszło do użyczenia służebności na rzecz pozwanegoŁ. S., o ile nie doszło do zrzeczenia się służebności. Jak wskazano już powyżej – ewentualne zrzeczenie się służebności nie byłoby skuteczne, skoro decydujące znaczenie w tym zakresie ma treść księgi wieczystej. Z kolei odnośnie użyczenia służebności to wskazać należy, iż współwłaściciel danej nieruchomości nie może być jednocześnie uprawnionym do wykonywania ograniczonegoprawa rzeczowegona swojej nieruchomości.