Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 221/15
Data wyroku: 2015-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Hubert Wicik (del), Teresa Strojnowska, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie, Służebność Gruntowa
Podstawa prawna: 292 k.c.

Sygn. akt II Ca 221/15

POSTANOWIENIE
Dnia 21 kwietnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz (spr.)
Sędziowie: SSO Teresa Strojnowska
SSR Hubert Wicik (del)
Protokolant: starszy protokolant sądowy Beata Wodecka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy
z wnioskuM. B. (1)
z udziałemD. D. (1),Z. K.,B. B.,E. O.
o zasiedzenie służebności gruntowej
na skutek apelacji uczestniczkiD. D. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Sandomierzu
z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt VI Ns 123/13
postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I (pierwszym) w całości i oddalić wniosek oraz w punkcie III (trzecim) w całości i nakazać ściągnąć odM. B. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sandomierzu kwotę 812,18 (osiemset dwanaście i 18/100) złotych tytułem kosztów sądowych; zasądzić odM. B. (1)na rzeczD. D. (1)kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 221/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt VI Ns 123/13, Sąd Rejonowy w Sandomierzu stwierdził, iżM. B. (1),Z. K.,B. B.iE. O.nabyły przez zasiedzenie z dniem 5 listopada 2008 r. służebność gruntową na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej, położonej wC., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), będącej ich współwłasnością, obciążającą nieruchomość położoną w miejscowościC., oznaczoną w ewidencji gruntów nr(...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), stanowiącą obecnie własnośćD. D. (1), w zakresie przechodu i przejazdu istniejącą drogą, przedstawioną na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęT. P., przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego – ewidencji zasobu Powiatu(...)– w dniu 2 czerwca 2014 r. za nr ewid.(...), a ponadto orzekł, iż wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania w sprawie i nakazał ściągnąć odD. D. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 812,18 zł tytułem niszczonych wydatków.
Sąd ten ustalił, że działka gruntu o nr ewidencyjnym(...)jest współwłasnościąM. B. (1), jej matki oraz sióstrB. B.iE. O.. Na nieruchomości tej znajduje się budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, albowiem wnioskodawczyni i jej poprzednicy prowadzili tu gospodarstwo rolne. Nieruchomość oznaczona pierwotnie jakodziałka nr (...)została podzielona nadziałki o numerach (...), przy czym ta pierwsza w całości była przeznaczona pod uprawy rolne.T.iM. W.przekazali w dniu 4 listopada 1978 r. to gospodarstwo, w tymdziałkę (...),Z.iE.małżonkomK..E. K.zmarł 12 września 1986 r., a jego spadkobiercami są żona oraz córki:M. B. (1),B. B.iE. O..
Zabudowania na opisanej działce były skomunikowane z drogą powiatowąŁ.-B.za pośrednictwemdziałki nr (...), wydzielonej w roku 2012 r., w toku postępowania przed Sądem Rejonowym w Staszowie pod sygn. akt I Ns 117/11, stanowiącej pierwotnie własnośćM. R., który darował ją w dniu 5 listopada 2012 r.D. D. (1). Działka ta zajęta jest przez drogę o szerokości około 3 metrów, która przebiega przezdziałki o numerach (...)dodziałki nr (...), oznaczonej jako droga, we władaniu GminyŁ., a następnie do drogi powiatowej. W dacie darowiznyD. D. (1)oświadczyła, iż wyraża zgodę na przejazd wszystkich uczestników tą działką.
Droga ta stanowiła od co najmniej kilkudziesięciu lat jedyny dostęp do drogi publicznej dla zabudowań posesji znajdujących się nadziałce o numerze (...). Budynek mieszkalny i budynki gospodarcze usadowione są w kierunku drogi, która kończy się bramą wjazdową nadziałkę nr (...). Do nieruchomości tej nigdy nie dojeżdżano z innej strony, w szczególności przez aktualnądziałkę (...). Na początku była to droga gruntowa. W miarę rozwoju zaprzęgów konnych i pojazdów mechanicznych, od lat 60. zaczęto ją utwardzać za pomocą popiołu, resztek cegieł i innych odpadów budowlanych, powstałych między innymi przy budowie domuE.iZ.małżonkówK., powstałego nadziałce (...), do którego przeprowadzili się pod koniec lat 70. Prace te wykonywali nie tylko właścicieledziałki nr (...), ale także działek sąsiednich, w tymD. D. (1)i jej ojciec, którzy od lat 70. byli w posiadaniudziałki nr (...), przylegającej do drogi, nabytej na własność przez zasiedzenie przezM. S.iW. S.z dniem 16 maja 1987 r. Prace te były konieczne, albowiem droga znajdowała się na terenie podmokłym, blisko bagniska nadziałce nr (...). W okresie wiosennym, podczas roztopów, jak i późną jesienią przejazd wozem konnym czy cięższym pojazdem był niemożliwy. Droga była utwardzana ze szczególną intensywnością przy udziale Gminy w 1997 i 2010 r.M. R.miał świadomość istnienia drogi, nie negował faktu przejeżdżania nią przezM. B. (2)i jej poprzedników.
Mając to na względzie, Sąd pierwszej instancji uznał, że zostały spełnione przesłanki nabycia służebności gruntowej na podstawieart. 292 k.c.: przynajmniej od okresu przedwojennego droga była jedynym dojazdem do budynków, a co najmniej od lat 70. stanowi ona trwałe i widoczne urządzenie. Wykonywali ją mieszkańcy okolicznych domów, w tym posiadaczka przyległej działki –D. D. (1)i jej poprzednik, którzy w dacie zasiedzenia nie byli właścicielami działki orazM. B. (1), ale nigdy jej formalny właścicielM. R..
Bieg zasiedzenia rozpoczął się w dniu 4 listopada 1978 r., w dacie zawarcia umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego, w tymdziałki nr (...), a zatem termin zasiedzenia upłynął z dniem 4 listopada 2008 r.
O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.i art. 113 ust. 1 ustawyo kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od tego orzeczenia wniosłaD. D. (1), zaskarżając je w całości i zarzucając:
- naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez dokonanie w sposób nierzetelny oceny dowodów, z pominięciem zeznań świadków:J. D.,Z. L.,W. W.,J. Z.iS. P., które są logiczne, spójne i oparte na zasadach doświadczenia życiowego;
- naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.poprzez pominiecie dowodu ze zdjęć fotograficznych i zdeprecjonowanie zeznańD. D. (1)
- błąd w ustaleniach, polegający na błędnym przyjęciu, żedziałka nr (...)była kiedykolwiek w samoistnym posiadaniuM. B. (1);
- naruszenieart. 991 § 1 k.c., poprzez błędną wykładnię pojęcia drogi w odniesieniu do przejazdu gruntem ziemnym, a nie w postaci widocznego urządzenia.
Wskazując na to, skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i oddalenie wniosku oraz zasądzenie na jej rzecz odM. B. (1)i pozostałych uczestników kosztów postępowania apelacyjnego.
M. B. (1)wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z uwagi na trafność zarzutów w niej zawartych.
Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne. Znajdują one oparcie w materiale dowodowym, ocenionym przez Sąd pierwszej instancji w sposób zgodny z regułami określonymi wart. 233 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Nie można natomiast podzielić oceny prawnej przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że spełnione zostały w sprawie przesłanki zart. 292 k.c., czyniące zasadnym wniosek o stwierdzenie nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie.
Powołany przepis, jako warunek nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie wskazuje korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia. Jak zaś wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11,OSNC 2011/12/129,wykonanie trwałego i widocznego urządzenia przez posiadacza nieruchomości w zakresie służebności gruntowej drogi dojazdowej jest przesłanką zasiedzenia tej służebności (art. 292 k.c.). Wykładnię taką Sąd Okręgowy w pełni podziela. Zgodzić należy się bowiem z poglądem, że tylko wówczas, gdy urządzenie wzniesione zostanie przez posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, stanowi widomy znak, iż istniejący na gruncie stan, powstały na skutek działania osoby nieuprawnionej, może doprowadzić do ograniczenia prawa własności. Takie stanowisko Sąd Najwyższy prezentował również we wcześniejszych orzeczeniach, wskazanych w uzasadnieniu cyt. uchwały, a zatem można je uznać za ugruntowane. Przyjął je także Trybunał Konstytucyjny, argumentując, że założenie trwałego i widocznego urządzenia ma stanowić ostrzeżenie dla właściciela przed skutkami korzystania z jego nieruchomości przez osobę nieuprawnioną (por. uzasadnienie wyroku z dnia 25 maja 1999 r., SK 9/98, OTK Zb. Urz. 1999, nr 4, poz. 78 i wyrok z dnia 28 października 2003 r., P 3/03, OTK-A Zb.Urz. 2003, nr 8, poz. 82). Jedynie w wyjątkowych sytuacjach, zwracających w sposób oczywisty uwagę właściciela na charakter posiadania osoby korzystającej z urządzenia, Sąd Najwyższy dopuścił możliwość pominięcia wymagania, by urządzenie wzniósł posiadacz.
W ocenie Sądu Okręgowego, nie można uznać za wystarczający, z punktu widzenia konstytucyjnej ochrony prawa własności, taki stan, gdy trwałe i widoczne urządzenie wykonały również osoby trzecie, w tym właściciel nieruchomości. Do zasiedzenia służebności gruntowej nie jest konieczne pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad jego rzeczą przez długi czas, odmiennie niż w przypadku nabycia przez zasiedzenie własności rzeczy. Możliwe jest jednoczesne korzystanie z nieruchomości przez właściciela i przez posiadacza służebności. Z tych względów zasadne jest przyjęcie, że dopiero wykonanie przez posiadacza służebności gruntowej na cudzej nieruchomości widocznego i trwałego urządzenia, służącego do wykonywania służebności, stanowi zewnętrzny przejaw woli takiego posiadacza, iż włada on nieruchomością w zakresie odpowiadającym treści tej służebności. Dopiero takie zademonstrowanie woli na zewnątrz, przede wszystkim wobec właściciela nieruchomości, stanowi ostrzeżenie, iż brak reakcji w celu ochrony prawa własności może doprowadzić do istotnego ograniczenia tego prawa. Przedstawiona interpretacja przesłanek nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie uwzględnia istotę tej instytucji, jej wyjątkowy charakter, przejawiający się w tym, że – odmiennie niż w stosunku do pozostałych ograniczonychpraw rzeczowych– służebność gruntowa może zostać nabyta w drodze zasiedzenia, specyficzny charakter posiadania nieruchomości służebnej, funkcję ostrzegawczą trwałego i widocznego urządzenia, a także aspekt konstytucyjnie gwarantowanej ochrony własności, którego uwzględnienie nabiera w tym wypadku szczególnego znaczenia.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy ustalił, iż w utwardzeniu drogi objętej wnioskiem, poza wnioskodawczynią i jej poprzednikami prawnymi, brali udział także jej właściciele (D. D. (1)i jej poprzednicy prawni), właściciele nieruchomości sąsiednich i Gmina. Sama wnioskodawczyni zeznała, że ,,każdy utwardzał tym, co mu zbywało”, ,,sąsiad sąsiadowi pomagał”, ,,wszyscy utwardzali, np. popiołem, gruzami”, ,, paniD.też pomagała przy rozwalaniu żwiru”, ,,ojciec paniD.też się dokładał”, ,,oni też urządzali tę drogę” (k.317v.).
Już zatem w świetle tych zeznań, korespondujących z zeznaniami pozostałych uczestników i świadków, nie można przyjąć, że to wyłącznie wnioskodawczyni bądź jej poprzednicy w widoczny i trwały sposób utwardzili drogę na całej długości, sygnalizując właścicielowi wolę określonego władania jego nieruchomością. Prace mające na celu utrzymanie drogi w stanie przejezdności były wykonywane przez różne osoby, a zakresu prac nie można ustalić. Nie można zaś uznać, by w sprawie wystąpiły szczególne zdarzenia, usuwające potrzebę wykonania trwałego i widocznego urządzenia przez posiadacza służebności, w szczególności nie jest wystarczające współuczestniczenie w utwardzaniu drogi.
W tej sytuacji zbędne jest szczegółowe odnoszenie się do zarzutów apelacji, w których skarżąca kwestionuje pozostałe przesłanki zasiedzenia służebności, jak posiadanie, upływ czasu, czy okoliczności wykonania trwałego urządzenia.
Mając to na uwadze, na podstawieart. 386 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmieniono zaskarżone postanowienie w pkt I w całości i oddalono wniosek o stwierdzenie nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie, co skutkowało też zmianą orzeczenia o kosztach sądowych, zawartego punkcie III. Skoro żądanieM. B. (1)zostało oddalone, to zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawyo kosztach sądowych w sprawach cywilnychw zw. zart. 520 § 3 k.p.c.nakazano pobrać od niej na rzecz Skarbu Państwa nieuiszczone koszty sądowe.
Uznając zasadność apelacji, przy istnieniu sprzeczności interesów wnioskodawczyni i uczestniczkiD. D. (1), orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.Koszty poniesione przez skarżącą wyniosły 320 zł, a złożyły się na nie: opłata od apelacji – 200 zł i wynagrodzenie pełnomocnika – 120 zł, ustalone zgodnie z§ 7 pkt 3w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490).

    SSR (del.) H. Wicik SSO C. Klepacz SSO T. Strojnowska