Sąd Rejonowy w Jędrzejowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 589/14
Data wyroku: 2015-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Wysoczyńska
Słowa kluczowe: Własność
Podstawa prawna: art. 1 ust. 1 ustawy 2610.1971 Dz.U. 197/27/250
Teza: punkt I

Sygn. akt: I Ns 589/14

POSTANOWIENIE
Dnia 29 października 2015 r.
Sąd Rejonowy w Jędrzejowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Katarzyna Wysoczyńska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Dagmara Pałka

po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 roku w Jędrzejowie na rozprawie
sprawy z wnioskuA. K. (1)
z udziałemM. M.,A. K. (2),G. G.,J. S.,S. Ś.,M. Ł., Skarbu Państwa - Lasy Państwowe(...)J.,(...)Zarządu Melioracji i(...)wK.,K. P.,T. W.,K. M., GminyJ., Starostwa Powiatowego wJ.,(...) Związku Spółek (...)wJ.,W. K. (1),D. F.,R. M. (1),M. K.,A. S.,H. R.,K. G.,R. Z.,J. E.,E. O.,B. B.,M. T.,A. N. (1)

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego.
postanawia:

I
stwierdzić, żeW.c.K.iW.orazR.s.A.iS.małżonkowieK.stali się z dniem 4 listopada 1971 roku nieodpłatnie z mocy samego prawa współwłaścicielami na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w:

1
P.gminaJ., oznaczonych jakodziałki nr (...)o pow. 6.7210 ha, na mapie zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wJ.za nr(...).(...).(...).2014, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów

2
C.gminaJ., oznaczonych jakodziałki nr (...)o pow. 1.0100 ha, na mapie zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wJ.za nr(...).(...).(...).2014, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów

II
orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie

Sygn. akt I Ns 589/14

UZASADNIENIE

Postanowienia z dnia 29 października 2015 roku
W dniu 24 września 2015 roku do tut. Sądu wpłynął wniosekA. K. (1)o stwierdzenie, żeW.iR.małżonkowieK.z dniem 4 listopada 1971 roku nieodpłatnie z mocy samego prawa stali się właścicielami nieruchomości położonej wP., oznaczonych jakodziałki nr (...)o pow. 6.7210 ha, na iC.oznaczonych jakodziałki nr (...)o pow. 1,01 ha.
W uzasadnieniu swego wnioskuA. K. (1)wskazał, że właścicielem części działekwP.byłA. K. (3), a działek wC.F.iW. K. (2), natomiast posiadaczami samoistnymi wskazanych nieruchomości w dacie 4 listopada 1971 roku byliW.iR. K.. Wnioskodawca wskazał, że jego rodzice otrzymali wskazane nieruchomości od rodzicówR. K., po ślubie, który zawarli w 1961 roku.
UczestnicyE. O.,B. B.,R. Z.,J. E.sprzeciwili się wnioskowi wskazując, że w skutek braku przeprowadzenia postępowania spadkowego, zostali pozbawieni możliwości dochodzenia swych praw (k. 24, 25, 30-31).
Uczestnik(...)Zarząd Melioracji i(...)wK.nie sprzeciwił się wnioskowi (k. 77-78).
UczestnicyW. K. (1),D. F.,R. M. (1),M. M.,M. T.,A. N. (2),J. S.,M. Ł.nie sprzeciwili się wnioskowi (k. 81 -81v).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Na mocy wyroku Sądu Pokoju wJ.z dnia 13.10.1909 rokuA. K. (3)otrzymał własność nieruchomości o pow. 4.48 ha wraz z zabudowaniami z osady nr 13/17 położonejwP..
Umową darowizny rep.(...)A. K. (3)darowałR. K.nieruchomośćo pow. 4.4789 ha położoną wP..
Umową sprzedaży rep.(...)I. W.sprzedałA. K. (3)osadę o pow. 3.29 ha położoną wP..
W 1959 roku sporządzono plan podziału nieruchomościA. K. (3)o pow. 10.7044 ha, położonej wP.i w jego wyniku wyodrębnionodziałki nr (...)o pow. 10.7044 ha.
Decyzją z dnia 25 kwietnia 1961 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady NarodowejwK.działki nr (...)o pow. 1.5678 ha położone wP.zostały wywłaszczone na rzecz Państwa.
W protokole stanu władania sporządzonym w czasie pomiarów do założenia ewidencji gruntów wsiP.w 1958 rokuA. K. (3)został wpisany jako posiadaczdziałek nr (...).
W rejestrach ewidencji gruntów z 1960 rokuA. K. (3)został wpisany jako posiadaczdziałek nr (...)o pow. 12,036 ha.
W 1962 rokudziałka nr (...)o pow. 10.72 ha uległa podziałowi nadziałki nr (...). Następniedziałki nr (...)o pow. 1.5678 ha odłożono do nowej pozycji i wpisano w niej jako właściciela(...)Wydział Spraw Wewnętrznych. Natomiast co dodziałek nr (...)o pow. 3.7360 ha wpisanoR. K.na podstawie aktu notarialnego(...). Aktualnie dla wskazanej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta (...), a w jej dziale II ujawniony jestR. K.. Natomiast co dodziałek nr (...)o pow. 5.414 ha pozostawiono zapis naA. K. (3).
Działka nr (...)o pow. 1.3644 ha stanowidziałkę nr (...)o pow. 1.3660 ha,działka nr (...)o pow. 2.3720 ha stanowidziałkę nr (...)o pow. 2.37 ha, a jej właścicielem byłR. K..
Działka nr (...)o pow. 1.20 ha,działka nr (...)o pow. 0.6061 ha idziałka nr (...)o pow. 0.5805 ha stanową aktualniedziałkę nr (...)o pow. 2.39 ha. W operacie pomiarowym nr(...)jako właścicieldziałki nr (...)ujawniona zostałaS. K., a jako właścicieldziałek nr (...)A. K. (3).
NadtoS. K.we wskazanym operacie nr(...)została ujawniona jako właścicieldziałki nr (...)o pow. 1.5242 ha, aA. K. (3)jako właścicieldziałek nr (...)o pow. 1.5376 ha. Wskazanie działki zostały połączone i stanowią aktualniedziałkę nr (...)o pow. 3.0240 ha.
W protokole ustalenia stanu władania z 1982 roku wpisanoA. K. (3)jako władającegodziałkami (...). Aktualnie w ewidencji gruntów wsiP.wpisana jest jako władająca wskazanymi gruntamiW. K. (1), a jako dzierżawcaA. K. (1).
Nieruchomość położona wP.oznaczona jakodziałki nr (...)stanowią część nieruchomości stanowiącej własnośćA. K. (3)(...)) i część nieruchomości stanowiącej prawdopodobnie własnośćS. K..
Nieruchomość położona wP.oznaczona jakodziałki nr (...)stanowi prawa i przynależności do osady stanowiącej własnośćA. K. (3)(...)) .
Dla wskazanych nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów.
W protokole stanu władania do założenia ewidencji gruntów wsiC.z 1958 rokuA. K. (3)został wpisany jako posiadaczdziałki nr (...). Następnie stan ten został ujawniony w ewidencji gruntów.
W wyniku zmian w ewidencji gruntów w 1986 rokudziałka nr (...)uległa podziałowi nadziałki nr (...)o pow. 1.01 ha. Jako władający wskazanymi działkami ujawniony zostałA. K. (3).
Właścicielemdziałek nr (...)położonych wC.była prawdopodobnieF. K.– matkaA. K. (3), na mocy wyroku Sądu Pokoju wJ.z dnia 13.10.1919 roku.
Aktualnie w ewidencji gruntów wsiC.wpisany jest jako władający wskazanymi gruntamiA. K. (3), a jako dzierżawcaA. K. (1).
Dla wskazanej nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów.
Jako władający wskazanymi wyżej działkami położonymi wC.iP.na dzień 4.11.1971 roku ujawniony byłA. K. (3).
W stosunku do wskazanych nieruchomości nie toczyło się postępowanie o uregulowanie własności gospodarstw rolnych w myśl ustawy z dnia 26.10.1971 roku.
Dowód:historia geodezyjna nieruchomości (k. 6 – 11), zeznania świadkaM. S.(k. 81v), wypis z rejestru gruntów (k. 12 – 13, 17), wyrys z mapy ewidencji gruntów (k. 14,18), mapy (k. 15-16,19, 55, 58 -59, 67, 74-75), operat (k. 68 -72), zaświadczenie (k. 20), protokoły (k. 43 -46, 60-66), orzeczenia (k. 47 – 49, 56-57), umowy (k. 50 - 53).
W.iR. K.zawarli związek małżeński w 1961 roku. Po ślubie zamieszkaliwP.wraz z rodzicamiR. A.iS.. RodzeństwoR. K.w tym czasie już nie mieszkało w domu rodzinnym. Po ślubieR.iW. K. (1)zaczęli użytkować część gospodarstwa należącego doS.iA. K. (3), a pozostałą część użytkowali dziadkowie wnioskodawcy. Stan taki trwał do 1966 roku kiedy zmarłaS. K.. Po śmierci żonyA. K. (3)ograniczał stopniowo swój udział w pracach w gospodarstwie rolnym, z czasem prowadzenie całego gospodarstwa, w skład którego wchodziły grunty oznaczone aktualnie jakodziałki nr (...)o pow. 6.7210 ha położone wP.iC.oznaczone jakodziałki nr (...),przejąłR. K.. To on wraz z żoną byli w dacie 4 listopada 1971 roku posiadaczami samoistnymi wskazanych działek położonych wP.iC..
A. K. (3)nie pracował już w 191 roku gospodarstwie rolnym, składającym się zdziałek (...)o pow. 6.7210 ha położonych wP.iC.oznaczonych nr(...), z uwagi na wiek ((...)lat) i astmę, od czasu do czasu pomagał synowi, jednak toR. K.był gospodarzem w całym gospodarstwie.Na działkach położonych wP., poza terenem siedliska,R. K.uprawiał zbożei ziemniaki, a wC.kosił łąkę i siano przeznaczał na paszę dla zwierząt, które hodował. W pracach tym pomagała mu żonaW. K. (1), która dodatkowo pracowała poza rolnictwem.R.iW. K. (1)płacili także podatki od nieruchomości.
A. K. (3)opiekowali się do jego śmierci w 1974 rokuR.iW. K. (1).W. K. (1)przejęła także po śmierciS. K.obowiązki gospodyni domu, to ona decydowała o „wydawaniu” rodzeństwu męża płodów rolnych lub drobiu, gdy przyjeżdżali na wakacje.
RodzeństwoR. K.w dacie 4.11.1971 roku nie pracowało na przedmiotowym gospodarstwie wP.iC., nie dawało pieniędzy na podatki czy na utrzymanieA. K. (3). Nie zgłaszano także żadnych pretensji doR. K., a dotyczących wydania części majątku poA.iS. K., czy też ich spłaty. Żadne z dzieciS.iA. K. (3)nie złożyło wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po nich.Z czasem rodzeństwoR. K.zaprzestało przyjazdów doP..
W latach 70 – tychR. K.z żoną na działce wP.wybudował nowy dom, cały czas w późniejszych latach użytkował grunty wP.iC..
R.iW. K. (1)nie mieli sporów z sąsiadami o granice.
R. K.nie żyje w chwili obecnej, pozostawił żonęW. K. (1)oraz dzieciA. K. (1)A. K. (2)iA. N. (2).
Dowód:zeznania świadkówK. R.(k. 110v – 111 + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku) iL. S.(k. k. 111 – 111v + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku), zeznania wnioskodawcyA. K. (1)(k. 111v – 112 + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku), zeznania uczestnikówW. K. (1)(k. 113 – 113v + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku),R. Z.(k. 112 – 112v + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku),M. M.(k. 113 + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku),D. F.(k. 113 – 113v + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku), częściowe zeznaniaR. M. (2)(k. k. 113 - 114 + nagranie rozprawy z dnia 23 kwietnia 2015 roku).
Sąd zważył co następuje:
Wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisemart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26.10.1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych( Dz. U. 1971 rok nr 27 poz. 250z późn. zm) nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych znajdujące się w samoistnym posiadaniu rolników w dniu wejścia w życie ustawy (4.11.1971 roku) stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.
Zgodnie zaś z ust. 2 wskazanego artykułu rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu stają sięz mocy prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły okoliczności określone w ust. 1, jednakże jeżeli uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat 10.
Wskazany przepis wskazuje przesłanki jakie muszą być spełnione do nabycia własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.
Jeżeli chodzi o ust. 1 wskazanego artykułu przesłankami tymi są:
- samoistne posiadanie nieruchomości w dacie 4 listopada 1971 roku
- konieczność bycia rolnikiem przez osobę ubiegającą się o nadanie tytułu własności
- nieruchomość musi wchodzić w skład gospodarstwa rolnego
- konieczność wejścia w samoistne posiadanie nieruchomości na podstawie nieformalnej umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.
Jeżeli chodzi o ust. 2 wskazanego artykułu przesłankami tymi są:
- samoistne posiadanie nieruchomości w dacie 4 listopada 1971 roku
- konieczność bycia rolnikiem przez osobę ubiegającą się o nadanie tytułu własności
- nieruchomość musi wchodzić w skład gospodarstwa rolnego
- konieczność nieprzerwanego posiadania nieruchomości do dnia wejścia w życie ustawy od lat 5 w przypadku uzyskanie posiadania w dobrej wierze lub lat 10 w przypadku uzyskania posiadania w złej wierze.
Zgodnie z przepisemart. 336 kcposiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada faktycznie jak właściciel.
Samoistnym posiadaczem jest osoba, która we własnym imieniu i z wyłączeniem innych osób włada daną nieruchomością jak właściciel. Posiadacz wykonuje także obowiązki wynikające z posiadania nieruchomości oraz czerpie wynikające z tego korzyści jak np. płacenie podatków, zbieranie plonów, budowanie budynków (Edmund Spirydowicz „O uregulowaniu własności gospodarstw rolnych” Książka i Wiedza Warszawa 1975 rok str. 16).
Posiadanie samoistne zwane inaczej właścicielskim charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie jak to czyni właściciel, wykorzystując faktyczną możliwość władania rzeczą do jakiej uprawniony jest właściciel ( III CRN 60/86 OSNCP 1987/9/138).
Posiadacz samoistny włada zawsze rzeczą z zamiarem władania dla siebie. Jednocześnie zamiar ten nie może być ukryty, musi on być jawny i jasny dla otoczenia, które musi postrzegać posiadacza jako osobę władającą rzeczą jak właściciel (wyrok SN z dnia 19 grudnia 2000 roku V CKN 164/00 lex 52668, postanowienie SN z dnia 28 lutego 2002 roku III CKN 891/00 lex 54474).
Rolnikiem w rozumieniu ustawy była osoba, która osobiście lub przy pomocy członków swej rodziny, pozostającej we wspólnocie domowej prowadzi gospodarstwo rolne (Edmund Spirydowicz „O uregulowaniu własności gospodarstw rolnych” Książka i Wiedza Warszawa 1975 rok str. 21).
W ocenie Sądu w dacie 4.11.1971 roku samoistnymi posiadaczami nieruchomości położonej wP.oznaczonej jakodziałki nr (...)o pow. 6.7210 hai położonej wC.oznaczonej jakodziałki nr (...)o pow. 1,01 ha, byliR.iW. K. (1), co wynika z wiarygodnych zeznań świadkaK. R.oraz wnioskodawcy i uczestnikówW. K. (1),R. Z.M. M.iD. F., którzy wskazali, że w dacie 4.11.1971 roku toR. K.był gospodarzem na wskazanych nieruchomościach.
Fakt, że na nieruchomości siedliskowej wP.w tej dacie mieszkał takżeA. K. (3), nie pozbawiłR. K.i jego żony przymiotu samoistnych posiadaczy. Normalnym było w przeszłości i aktualnie również, że starsi rodzice mieszkają ze swoimi następcami, którzy przejęli po nich prowadzenie gospodarstwa rolnego. Fakt wspólnego zamieszkiwania nie czyni jednak tych rodziców współposiadaczami samoistnymi nieruchomości, współgospodarzami. Nadto fakt sporadycznej pomocy udzielanejR.iW. K. (1)przezA. K. (3)nie powodował, że rodzice wnioskodawcy nie mogli być uznani za samoistnych posiadaczy nieruchomości objętej wnioskiem. To on byli bowiem uważani za gospodarzy nieruchomości objętych wnioskiem przez sąsiadów oraz rodzeństwoR. K., to oni podejmowali działania faktyczne o charakterze właścicielskimw stosunku do tych nieruchomości (m.in. rodzaj i zakres upraw).
Należy też dodać, że wiarygodne były zeznania m.in.A. K. (1)o zaprzestaniu pracyw gospodarstwie przezA. K. (3), należy bowiem zważyć, że w 1971 roku miał on już 77 lat i był chory na astmę, zatem faktycznie miał prawo nie mieć sił na prowadzenie gospodarstwa rolnego i dlatego przekazał je właśnie synowi.
W ocenie Sądu nie mogły być uznane za wiarygodne zapisy dotyczące władania gruntamiw dacie 4.11.1971 roku, albowiem zapisy te były sprzeczne z zeznaniami wskazanych osób, którym Sąd dał wiarę. Nadto nie sposób dać wiarygodność tym zapisom, skoro błędyw zapisach w ewidencji gruntów pojawiły się także w stosunku doP.w danychz 1982 roku i w stosunku doC.w danych z 1986 roku i aktualnych, a w których ujawniono jako władającego nieruchomościami objętymi wnioskiemA. K. (3), nieżyjącego już przecież od 1974 roku. Z tych też względów Sąd nie uwzględniłw czynionych ustaleniach faktycznych zapisów w ewidencji gruntów z kolejnych lat.
W ocenie Sądu niewiarygodne były zeznaniaB. B.dotyczące „gospodarowania” nieruchomościami objętymi wnioskiem przezA. K. (3)w 1971 roku, albowiem zeznania te były sprzeczne z zeznaniamiK. R.,A. K. (1),W. K. (1),R. Z.,M. M.iD. F., którym Sąd dał wiarę.
Jeżeli chodzi o zeznaniaR. M. (1), to Sąd podszedł do nich z ostrożnością, albowiem z jednej strony uczestniczka popierała wniosek, wskazywała, że grunty objęte wnioskiem winny należeć aktualnie doA. K. (1)synaR. K., z drugiej jednak strony toA. K. (3)wskazała jako gospodarza przedmiotowych nieruchomości w 1971 roku.
Sąd uznał za wiarygodne także zeznania świadkaL. S., choć z uwagi na pewną niepamięć świadka nie były tak istotne jak zeznania osób, którym Sąd dał wiarę.
Zdaniem Sądu, zeznania wskazanej uczestniczki należy oceniać także przy uwzględnieniu jej wieku oraz odległości czasowej od 1971 roku i traktować je raczej jako „rozmycie pamięci” aniżeli celowo podane nieprawdziwe fakty. Zresztą uczestniczka wskazała, ze nie pamięta dokładnie już pewnych faktów.
Sprzeciw uczestnikówE. O.,B. B.,R. Z.iJ. E.oraz argumenty w nim wskazane, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Należy bowiem zważyć, że osoba uważająca się za samoistnego posiadacza nieruchomości,w tym wypadkuR. K., a także obecnieA. K. (1), jako jego syn, nie ma obowiązku przeprowadzania spraw spadkowych i proponowania ewentualnym uprawnionym do spłaty rekompensaty z tytułu ewentualnego działu spadku. Przeciwnie to osoby, które rościłyi roszczą sobie pretensje do nieruchomości objętej wnioskiem, miały obowiązek przeprowadzić taką sprawę, bo tylko w taki sposób mogły uzmysłowićR. K.swe roszczenia do gruntu, do majątku poA.iS. K.. Wobec ich postawy,R. K.iW. K. (1)słusznie uważali się za właścicieli, samoistnych posiadaczy całego gospodarstwa objętego wnioskiem.
Dla Sądu zrozumiałym jest, żeR. K.nie przeprowadził sprawy spadkowej po rodzicach. Nie zrobił tego właśnie dlatego, że uważał się za właściciela całego gospodarstwai zapewne uważał, że jego rodzeństwu nic się nie należy skoro tylko on pozostał z rodzicami na gospodarstwie, tylko on zajmował się w sposób stały uprawą gruntów i to on z żoną opiekowali się starszymi rodzicami aż do śmierci.
W ocenie SąduR. K.iW. K. (1)stali się współwłaścicielami nieruchomości objętych wnioskiem na podstawieart. 1 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 26.10.1971 rokuo uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Należy zważyć, że to oni w dacie 4 listopada 1971 roku byli rolnikami, grunty objęte wnioskiem wchodziły w skład prowadzonego przez nich gospodarstwa, to oni byli posiadaczami samoistnymi wskazanych gruntów. Grunty te zdaniem Sądu objęli w posiadanie na podstawie nieformalnej, dorozumianej umowy o dział spadku poS. K.i umowy darowizny odA. K. (3). Należy bowiem zważyć, żeA. K. (3)zaprzestając pracy we wskazanym gospodarstwie w sposób naturalny przekazał synowiR.ciężar prowadzenia gospodarstwa, zaś rodzeństwoR. K.nie zgłaszając pretensji do nieruchomości, nie wyrażając chęci pomocy mu w pracachw gospodarstwie, czy też udziału finansowego w ciężarach związanych z jego prowadzeniem, także akceptowało ten stan, dając tym samym do zrozumieniaR. K.i jego żonie, że to oni właśnie są jedynymi uprawnionymi do władania nieruchomościami położonejwP.oznaczonej jakodziałki nr (...)o pow. 6.7210 hai położonej wC.oznaczonej jakodziałki nr (...)o pow. 1,01 ha.
Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt II postanowienia na podstawie przepisuart. 520 § 1 kpc. W ocenie Sądu wnioskodawca i uczennicy winni ponosić koszty postępowania związane ze swym działem w sprawie.
.