Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 397/15
Data wyroku: 2015-05-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Taberska, Bożena Ziółkowska, Dariusz Śliwiński

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Ewa Taberska
SSO  Bożena Ziółkowska
SSO Dariusz Śliwiński
Protokolant prot. sąd.M. S.
przy udzialeD. M.Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu
po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r.
sprawyK. S.
oskarżonego zart. 286 § 1 k.k.i inne
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Pile
z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt II K 669/13
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Pile do ponownego rozpoznania.
D. Ś.E. B.Z.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Pile sygn. akt II K 669/13 uznał oskarżonegoK. S.za winnego tego, że w dniu 24 lutego 2009 r. wP.w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w postaci pożyczki gotówkowej w wysokości 26.702,26 zł zawarł umowę pożyczki(...)z przedstawicielem(...) Bank S.A.weW.wprowadzając go w błąd co do możliwości i zamiaru jej spłaty w ten sposób, iż złożył niezgodne z prawdą oświadczenie o zatrudnieniu i uzyskanych dochodach, a co miało istotne znaczenie dla uzyskania powyższej pożyczki, czym działał na szkodę(...) Bank S.A.weW.,
tj. przestępstwa zart. 286 § 1 kkiart. 297 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki za to przestępstwo na podstawieart. 286 § 1 kkw zw. zart. 11 § 3 kkwymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwarunkowo zawiesił na okres 3 lat próby.
Nadto na podstawieart. 33 § 2 kkwymierzono oskarżonemu karę 50 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 627 kpkw zw. zart. 633 kpkobciążając oskarżonegoK. S.połową kosztów sądowych i wymierzając mu opłatę od orzeczonych wobec niego kar.
Apelacjęod powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonegoK. S.zaskarżając go w części dotyczącej jego klienta i zarzucając:

1
obrazę prawa materialnego –art. 286 § 1 kkpoprzez błędne przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa oszustwa, w sytuacji gdy zachowanie oskarżonego nie wypełniło znamion strony podmiotowej tego przestępstwa – oskarżony zaciągając kredyt w pokrzywdzonym banku nie zamierzał doprowadzić banku do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, zaś pozostawał w przekonaniu, iż kredyt zostanie w całości i w terminie ustalonym w umowie spłacony, tym samym nie był objęty wolą oskarżonego element przedmiotowy przestępstwa oszustwa, jakim jest doprowadzenie pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem,

2
obrazęart. 413 § 2 pkt 1 kpkw zw. zart. 297 § 1 kkpoprzez zaniechanie wskazania w opisie czynu oskarżonego formy, w jakiej oskarżony złożyć miał niezgodne z prawdą oświadczenie o zatrudnieniu i uzyskanych dochodach, przy czym przyjęcie przez Sąd I instancji (jak to wynika z zawartego w zaskarżonym wyroku opisu czynu)dowolnej formy takiego oświadczenia nie upoważnia do przypisania oskarżonemu popełnienia przestępstwa zart. 297 § 1 kk, który to przepis wprost określa przedmiot czynu sprawcy jako dokument bądź oświadczenie pisemne;

3
obrazęart. 30 kkpoprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zachowanie oskarżonego już od początku toczącego się postępowania (w szczególności fakt, iż oskarżony sam zainicjował niniejszej postępowanie, składając zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia na jego szkodę przestępstwa), wskazywało, iż oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu w nieświadomości jego bezprawności, co z kolei wymagało ustalenia przez Sąd I instancji charakteru tej nieświadomości (ustalenia czy była ona usprawiedliwiona) i zastosowania przez Sąd I instancji właściwej dla charakteru błędu instytucji zart. 30 kk, czego Sąd I instancji nie uczynił;

4
obrazę przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.art. 170 kpkpoprzez oddalenie wniosku dowodowego oskarżonego o przesłuchanie w charakterze świadkaT. S.z powołaniem się Sądu I instancji na aktualny stan zdrowia świadka (znany sądowi z urzędu z akt sądowych innego postępowania karnego), podczas gdy okoliczność taka nie odpowiada żadnej z enumeratywnie wymienionych wart. 170 kpkprzesłanek uzasadniających oddalenie wniosku dowodowego; przeprowadzenie zaś tego dowodu mogło mieć istotny wpływ na końcowe rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, a to z uwagi na wiedzę świadka na temat okoliczności zawarcia przez oskarżonegoK. S.umowy kredytu, jego rzeczywistego udziału w tym przedsięwzięciu, a także poziomu świadomości oskarżonegoK. S.w przedmiocie bezprawnego charakteru podejmowanych działań i ich możliwych konsekwencji prawnych, co ma istotne znaczenie dla oceny prawno-karnej zachowania oskarżonego;

a z ostrożności procesowej także:

5
rażącą niewspółmierności kary polegającą na wymierzeniu oskarżonemu kary nadmiernej, niewspółmiernej do nieznacznego stopnia zawinienia oskarżonego, co stanowiło konsekwencję pominięcia przez Sąd I instancji występujących po stronie oskarżonego okoliczności łagodzących, istotnie obniżających stopnień jego winy, takich jak:

- przekonanie oskarżonego, iż zaciągnięty na jego nazwisko kredyt zostanie prezM. C.w całości i w terminie spłacony;
- brak osiągnięcia przez oskarżonego jakiejkolwiek korzyści majątkowej z tytułu uzyskanego kredytu;
- zainicjowanie przez oskarżonego niniejszego postępowania karnego przez samodzielne opisanie wobec organów ścigania (i tym samym obciążenie siebie samego) przebiegu inkryminowanego zdarzenia.
W konkluzji obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna i zaskarżony wyrok nie mógł się ostać.
Odnosząc się do meritum apelacji obrońcy oskarżonego uznać należało zasadność podniesionego przez niego zarzutu obrazyart. 170 § 1 kpkpoprzez oddalenie wniosku dowodowego oskarżonego o przesłuchanie w charakterze świadkaT. S.. Skarżący trafnie podniósł, iż odwołanie się przez Sąd I instancji do swojej urzędowej wiedzy w przedmiocie spodziewanych trudności w przesłuchaniuT. S.z uwagi na jego stan zdrowia, nie mieściło się w granicach żadnej z podstaw oddalenia wniosku dowodowego określonych wart. 170 § 1 kpk.
Norma wysłowiona wart. 168 kpkuprawnia organ prowadzący postępowanie karne do ograniczenia postępowania dowodowego, co do faktów znanych organowi prowadzącemu postępowanie z urzędu. Fakty te nie muszą być dowiedzione w postępowaniu dowodowym i wystarczające jest odwołanie się w tym zakresie do wiedzy urzędowej organu prowadzącego postępowanie, który zobowiązany jest jednak lojalnie poinformować o tym strony. Z kolei strony nie są pozbawione możliwości wnioskowania o przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu podważenia tychże faktów.
Art. 168 kpknie uprawnia jednak organu prowadzącego postępowanie karne do oddalenia wniosku dowodowego strony, jeżeli ze znanych mu z urzędu faktów wynika, że przeprowadzenie tego dowodu może być utrudnione. Sąd może, na podstawieart. 170 § 1 pkt 4 kpk, oddalić wniosek dowodowy strony, jeśli dowodu nie da się przeprowadzić. Jednakże dla stwierdzenia braku obiektywnej możliwości przeprowadzenia dowodu odwołanie się tylko do wiedzy urzędowej sądu nie jest w ocenie Sądu Okręgowego wystarczające. Konieczne jest w tym zakresie podjęcie konkretnej inicjatywy zmierzającej do przeprowadzenia dowodu i dopiero wobec jej bezskuteczności, można zasadnie rozważać oddalenie wniosku dowodowego na wyżej wskazanej podstawie.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji podjął próbę wezwania do osobistego stawiennictwaT. S.w dniu 4 marca 2014 r. Świadek nie stawił się na rozprawę. W dniu 12 maja wpłynęło jego pismo, w którym usprawiedliwił swoje niestawiennictwo przedkładając zaświadczenie lekarskie o niezdolności do udziału w rozprawie wystawione przez lekarza sądowego przy Sądzie Okręgowym w Koszalinie. Wezwany o przedstawienie zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu,T. S.przedmiotowego zaświadczenia nie przedstawił. Tym samym jego niestawiennictwo w dniu 4 marca 2014 r. nie zostało usprawiedliwione. W kolejnym piśmie z dnia 24 września 2014 r.T. S.poinformował Sąd I instancji, iż był poddany kolejnym badaniom w celu ustalenia jego zdolności do brania udziału w postępowaniu sądowym. Następnie Sąd I instancji zdecydował, iż odstępuje od przesłuchania świadka, odwołując się do znanych mu z urzędu przypadków niestawiennictwa świadka na rozprawie w innych postępowaniach.
Sąd Rejonowy odstępując od przesłuchania świadka nie dysponował żadnym aktualnym orzeczeniem lekarza sądowego, czy też opinią biegłego lekarza, która potwierdzałaby brak możliwości przesłuchaniaT. S.na rozprawie jak również brak możliwości jego przesłuchania w miejscu zamieszkania w trybieart. 396 kpk.. Tym samym, w ocenie Sądu Okręgowego, wniosek Sąd I instancji o braku możliwości przeprowadzenia dowodu z przesłuchania tego świadka ocenić trzeba jako przedwczesny i pochopny. Decyzję w tym przedmiocie Sąd I instancji winien podjąć dopiero po zweryfikowaniu ewentualnych przeszkód natury zdrowotnej, uniemożliwiających przesłuchanieT. S.w oparciu o aktualne zaświadczenie lekarza sądowego czy też opinie biegłego lekarza. Odwołanie się w tym zakresie jedynie do własnej wiedzy urzędowej, bez jednoczesnego wskazania, jakie konkretne fakty co do stanu zdrowiaT. S.są Sądowi I instancji znane, z jakich źródeł czerpał o nich wiedzę, nie daje stronom ani Sądowi Okręgowemu możliwości merytorycznej oceny orzeczenia Sądu Rejonowego w przedmiocie oddalenia wniosku oskarżonegoK. S.o przesłuchanie w charakterze świadkaT. S..
W konsekwencji należało przychylić się do zarzutu apelacji obrońcy oskarżonego, iż Sąd Rejonowy dopuścił się w tym zakresie obrazyart. 170 § 1 pkt 4 kpk.
Oddalenie przedmiotowego wniosku dowodowego mogło mieć niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie, co trafnie podniósł skarżący. Sąd Rejonowy niesłusznie deprecjonuje znaczenie zeznańT. S., wskazując, iż mógłby on jedynie odnieść się do kwestii tego, czy oskarżonyK. S.zatrzymał dla siebie jakąś część pieniędzy z uzyskanego kredytu bankowego.T. S.towarzyszyłK. S.iM. C.w biurze pośrednictwa kredytowego, a wcześniej zaproponowałM. C.K. S.jako osobę, która może wziąć kredyt na swoje nazwisko i doprowadził o ich spotkania. Stąd też świadek ten może mieć wiedzę w przedmiocie rzeczywistego udziału w tym przedsięwzięciu oraz poziomu jego świadomości bezprawności tegoż przedsięwzięcia i wiążących się z nim konsekwencji prawnych, co słusznie podkreślił obrońca oskarżonego.
Wyżej wskazane uchybienie skutkować musiało uznaniem, iż postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd I intestacji było niepełne. Przesłuchanie świadkaT. S.ma bowiem zasadnicze znaczenie dla zweryfikowania linii obrony oskarżonegoK. S., który zeznając na rozprawie zakwestionował zasadność postawionego mu zarzutu, wskazując iż został jedynie wykorzystane przezM. C.do popełnienia przestępstwa, sam natomiast nie miał świadomości bezprawności swojego działania.
Powyższe uchybieniem przepisom postępowania przemawiało za koniecznością uchylenia orzeczenia Sądu I instancji.
Z racji tego Sąd Okręgowy ograniczył rozpoznanie apelacji obrońcy oskarżonego tylko do tego zarzutu, uznając iż rozpoznania pozostałych uchybień wskazanych w wywiedzionym środku odwoławczym byłoby przedwczesne (art. 436 kpk).
Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 437 § 1 kpkzobowiązany był uchylić zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonegoK. S.i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Pile.
Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd Rejonowy będzie zobowiązany podjąć ponowną próbę przesłuchania na rozprawie świadkaT. S.co do znanych mu faktów związanych z zaciągnięciem przez oskarżonego zobowiązania kredytowego na rzeczM. C.. GdybyT. S.nie był w stanie stawić się na rozprawę z uwagi na stan swojego zdrowia, Sąd I instancji zbadać możliwość przesłuchania świadka w miejscu jego zamieszkania. Przy czym stan zdrowia świadka, jego ewentualną niezdolność do wzięcia udziału w postępowaniu, w tym do złożenia zeznań w miejscu zamieszkania, Sąd I instancji winien ustalić w oparciu o aktualne zaświadczenie lekarza sądowego albo opinię biegłego lekarza odpowiedniej specjalności.
Po zweryfikowaniu możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego w wyżej wskazanym zakresie Sąd Rejonowy poczyni ustalenia faktyczne niezbędne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i ponownie rozważy możliwość pociągnięcia oskarżonegoK. S.do odpowiedzialności karnej.
/D. Ś./   /E. T./  /B. Z./