Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1284/15
Data wyroku: 2015-12-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Kowacz-Braun, Andrzej Struzik, Jerzy Bess
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I  ACa 1284/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 grudnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Kowacz-Braun (spr.)

Sędziowie:

SSA Andrzej Struzik
SSA Jerzy Bess

Protokolant:

st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaJ. O.
przeciwko(...) spółce jawnejwK.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt I C 637/13
1. oddala apelację;
2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 5 400zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
SSA Andrzej Struzik SSA Anna Kowacz-Braun SSA Jerzy Bess
I ACa 1284/15

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 17 grudnia 2015 r.
Wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie ze skargi pauliańskiej z powództwaJ. O.przeciwko(...) spółka jawnawK.:
1.uznał za bezskuteczną w stosunku doJ. O.czynność prawną –umowę sprzedaży z dnia 21 lutego 2012r. zawartą przed notariuszemK. S.Rep.(...)pomiędzyS. K.a(...) spółka jawnawK., mocą którejS. K.zbył na rzecz(...) spółka jawnaprawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wS.przyul. (...)oznaczonej jako działka nr.(...)o pow. 0,1292 ha oraz prawo własności znajdującego się na działce budynku biurowego dwukondygnacyjnego wraz z halą magazynową, stanowiącego odrębny przedmiot własności objętychksięgą wieczystą (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy wS.do kwoty 95 000 zł (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy zł) z należnymi odsetkami i kosztami wynikającej z tytułów wykonawczych wydanych przez Sąd Rejonowy wS.w sprawach ICo 656/11, ICo 1293/12 i I Co 72/12 oraz do kwoty 239 029,67 zł (dwieście trzydzieści dziewięć tysięcy dwadzieścia dziewięć złotych sześćdziesiąt siedem groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 8 grudnia 2011r. do dnia zapłaty wynikającej z tytułu wykonawczego Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 lipca 2014r.w sprawie I ACa 355/14 obejmującego punkt I wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach wydanego w sprawie IC 3201/11 zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 czerwca 2014r w sprawie I ACa 355/14
2. zasądził od(...) spółka jawnawK.na rzeczJ. O.kwotę 7217,00 zł tytułem kosztów procesu.
3. pobierał od(...) spółka jawnawK.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 16 452 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej.
Orzeczenie to Sąd Okręgowy poprzedził następującymi ustaleniami:
S. K.iJ. O.są spokrewnieni(bracia cioteczni).W latach 1997 - 2008 prowadzili działalność gospodarczą o profilu budowlanymw formiespółki cywilnej (...). W roku 2008 powódJ. O.wystąpił ze spółki i strony dokonywały rozliczeń z tytułu podziału majątku firmy.
W dniu 22 października 2008 r.J. O.iS. K.będący każdy z nich w ½ części współużytkownikami wieczystymi działki gruntu, stanowiącej własność gminyS.położonej wS.przyul. (...)o powierzchni 0,1292 ha, oznaczonej w rejestrze gruntów numerem(...)wpisanymi w Kw Nr(...), prowadzonej dla tej nieruchomości przez Sąd Rejonowy wS.zabudowanej budynkiem biurowym dwukondygnacyjnym z halą magazynową, o powierzchni 700 m((

    2)), którego byli współwłaścicielami dokonali zniesienia współużytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz współwłasności znajdującego się na tej działce budynku stanowiącego przedmiot odrębnej własności, w ten sposób, że prawo użytkowania wieczystego tej działki oraz znajdujący się na niej budynek będący przedmiotem odrębnej własności nabył w całościS. K., który zobowiązał się dokonać na rzeczJ. O.spłaty w kwocie 420 000 zł., w 20 ratach po 15 000 zł. płatnych comiesięcznie do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od stycznia 2009 r., a skończywszy w sierpniu 2010 r. i w 24 ratach po 5 000 zł. płatnych comiesięcznie do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od września 2010 r, a skończywszy we wrześniu 2012 r.
W dniu 26 października 2009 r.J. O.wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wS.z wnioskiem o wszczęciei przeprowadzenie egzekucji wobec dłużnikaS. K.w związku z brakiem regulowania należności i nadaną postanowieniem w sprawie I Co 1339/09 klauzulą wykonalności. Na podstawie wniosku wierzyciela postępowanie zostało umorzone w dniu 7 lutego 2011r., zaś postanowieniem z dnia 5 listopada 2011 r. odmówiono przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości położonej wS.przyul. (...).
Wobec braku spłat należności na wniosekJ. O.postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. w sprawie I Co 656/11 Sąd Rejonowy wS.nadal klauzulę wykonalności pkt VII aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 roku rep.(...)sporządzonego wS.przez notariuszaJ. S., prowadzącego kancelarię notarialną wS.w części dotyczącej 6 rat (od 22 do 27) po 5 000 zł. każda, za okres od 15 października 2010 r. do 15 marca 2011 r., których termin wymagalności minął.
PowódJ. O.po powzięciu wiadomości o planowanej przez dłużnika sprzedaży nieruchomości objętej na wyłączną własność przezS. K., telefonicznie poinformował zainteresowanego zakupemW. J.o zadłużeniuS. K.wobec niego, a następnie udał się do siedzibyspółki (...) spółka jawnawK.z zamiarem uprzedzenia jej wspólników o swoich wierzytelnościach.
W dniu 2 grudnia 2011 r. pomiędzyS. K., a przedstawicielemspółki jawnej (...)będącym jednocześnie wspólnikiem spółki , działającym jednoosobowo w imieniu i na jej rzecz, zawarta została przedwstępna umowa sprzedaży, na mocy którejS. K.zobowiązał się sprzedać w stanie wolnym od praw osób trzecich i obciążeńspółce (...) spółka jawnaz siedziba wK.prawo wieczystego użytkowania nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,1292 ha położonej wS.przyul. (...)wraz z prawem własności położonego na niej budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności objętychksięgą wieczystą (...), aM. J.zobowiązał się te prawa kupić na rzecz reprezentowanej spółki z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej. Strony zobowiązały się zawrzeć umowę przyrzeczoną w terminie do 29 lutego 2012 r. Jednocześnie w akcie notarialnym zapisano, iż w księdze(...)prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości przez Sąd Rejonowy wS.ujawnione zostało ostrzeżenie, że do nieruchomości objętej niniejszą księgą wieczystą komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym wS.wszczął postępowanie egzekucyjne KM 1131/09 (na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego wK.sygn. akt I Co 1339/09 z dnia 6 października 2009 r.) celem wyegzekwowania należności głównej w kwocie 15 000 zł. na rzeczJ. O.wraz z odsetkami i kosztami postępowania oraz, że do postępowania egzekucyjnego prowadzonego z prawa użytkowania wieczystego objętej niniejszą księgą wieczystą przyłączył się wierzycielJ. O.(na podstawie tytułu wykonawczego - aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 r., Nr Rep.(...)sporządzonego przez notariuszaJ. S.w Kancelarii Notarialnej wS.zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt I Co 656/11).
M. J.oświadczył, iż spółce znany jest stan prawny i faktyczny nieruchomości. Strony postanowiły, iż zobowiązaniespółki (...) spółka jawnaz siedzibą wK.do zakupu zaciągnięte zostaje pod warunkiem, m.in.: iż prowadzone w stosunku do prawa użytkowania wieczystegodziałki (...)postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone w całości prawomocnym postanowieniem wydanym przez właściwego komornika, a prawa wolne będą od wszelkich obciążeń na rzecz osób trzecich, w tym również hipotek (..), a w księdze wieczystej nie będzie żadnych wzmianek o wnioskach dotyczących obciążeń, mających wpływ na nabycie przedmiotu umowy.
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r. w sprawie I Co 72/12Sąd Rejonowy wS.na wniosekJ. O.nadal klauzulę wykonalności pkt VII aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 roku rep.(...)sporządzonego wS.przez notariuszaJ. S.w części dotyczącej rat 5 rat (od 32 do 36) po 5 000 zł. każda, za okres od 15 września 2011 r. do 15 stycznia 2012 r., których minął termin wymagalności.
W dniu 21 lutego 2012 roku pomiędzyS. K.,a przedstawicielemspółki jawnej (...)–spółka jawna (...)zawarta została umowa sprzedaży, na mocy którejS. K.w wykonaniu przedwstępnej umowy sprzedaży sprzedałspółce (...) spółka jawnaz siedzibą wK.prawo wieczystego użytkowania nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,1292 ha położonej wS.przyul. (...)wraz z prawem własności położonego na niej budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności objętychksięgą wieczysta (...), aM. J.prawa te kupił na rzecz reprezentowanej spółki z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej za cenę 810 000 zł .Jednocześnie w akcie notarialnym zapisano, iż w księdze wpisano ostrzeżenie, że do nieruchomości objętej niniejszą księgą wieczystą komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym wS.wszczął postępowanie egzekucyjne KM 1131/09 (na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego wK.sygn. akt I Co 1339/09 z dnia 6 października 2009 r.) celem wyegzekwowania należności głównej w kwocie 15 000 zł. na rzeczJ. O.wraz z odsetkami i kosztami postępowania oraz, że do postępowania egzekucyjnego prowadzonego z prawa użytkowania nieruchomości objętej niniejszą wieczystą przyłączył się wierzycielJ. O.na podstawie tytułu wykonawczego – aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 r. Nr Rep.(...)sporządzonego przez notariuszaJ. S.w Kancelarii Notarialnej wS.zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt I Co 656/11).
M. J.oświadczył, iż spółce znany jest stan prawny i faktyczny nieruchomości.S. K.oświadczył, iż postępowanie egzekucyjne toczące się w stosunku do powyższej nieruchomości w sprawach KM 1131/09 i KM 58/10 zostało umorzone i zobowiązał się do przedłożenia w terminie do dnia 13 marca 2012 r. prawomocnych postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sprawach KM 1131/09 i KM 58/10.
Postanowieniem z dnia 3 października 2012 r. w sprawie I Co 1293/12Sąd Rejonowy wS.na wniosekJ. O.nadal klauzulę wykonalności pkt VII aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 r.rep.(...)sporządzonego wS.przed notariuszem
J. S.w części dotyczącej rat 8 rat (od 37 do 44) po 5 000 zł. każda,za okres od 15 lutego 2012 r. do 15 września 2012 r., których termin wymagalności minął.
Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie w sprawie I ACa 355/14 zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 8 lipca 2013 r. w sprawie I C 3201/11 o zapłatę i zasądził odS. K.na rzeczJ. O.kwotę 239 029,67 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 8 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty. Wyrokowi w dniu 2 lipca 2014 r. nadana została klauzula wykonalności.
Pismem z dnia 3 listopada 2014 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym wS.G. N.w sprawie KM 1715/14 zawiadomił wierzycielaJ. O., iż postępowanie w sprawie o egzekucje świadczeń pieniężnych wynikających z tytułu wykonawczego Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 lipca 2013 r w sprawie I ACA 355/14 jest bezskuteczne, a postanowieniem z dna 30 grudnia 2014 r. wobec bezskutecznej egzekucji umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie KM 1715/14 z wniosku wierzycielaJ. O.przeciwkoS. K..
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione i wskazał po odwołaniu się do treściart. 527 § 1 i 2 k.c., że przesłankami udzielenia wierzycielowi ochrony ze skargi pauliańskiej na grunciekodeksu cywilnegosą: istnienie podlegającego ochronie interesu wierzyciela w postaci wierzytelności, dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, doszło do pokrzywdzenia wierzyciela oraz wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się przez osobę trzecią o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
Zdaniem Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie zostały spełnione łącznie powyższe przesłanki.
Nie ulega wątpliwości istnienie wierzytelnościJ. O.w stosunku doS. K..
Warunkiem uwzględnienia skargi pauliańskiej jest to, aby zaskarżona czynność prawna pomiędzy dłużnikiem i osobą trzecią była dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli -art. 527 § 2 k.c.Z przepisu tego wynika, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy niewypłacalnością dłużnika, a dokonaną przez niego czynnością prawną z osobą trzecią. Uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za dokonaną czynność prawną nie przesądza o bezzasadności skargi pauliańskiej.
Ustalenia faktyczne dokonane w sprawie uzasadniają stanowisko, iżS. K.wyzbywając się części swego majątku objętego umową notarialną z dnia 21 lutego 2012 r. stał się niewypłacalny w wyższym stopniu aniżeli był przed dokonaniem tej transakcji i choć otrzymał on w związku z zaskarżoną czynnością kwotę 810 000 zł., to nie przeznaczyli jej na spłatę wymagalnych zobowiązań wobec powoda.
Zdaniem Sądu Okręgowego,S. K.miał pełną świadomość ciążącego na nim zobowiązania wobec powoda, działał zatem ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Stanowisko to Sąd Okręgowy potwierdził tezą wyroku Sąd Najwyższy z 29 maja 2007 r., (VCSK 77/07,LEX nr 611455).
Jak przyznawał powód zawierając umowę zniesienia współużytkowania wieczystego i współwłasności budynku, postanowili o rozłożeniu przysługującej mu odS. K.należności na raty, bowiem dłużnik nie dysponował wystarczającą ilością gotówki.S. K.zaprzestał jednak z czasem wywiązywania się ze zobowiązań, a prawa których był właścicielem zbył na rzeczspółki (...) spółka jawna. Fakty te potwierdzał także dłużnikS. K.dodając, iż sprzedaży dokonał kierując się względami osobistymi, a nabywców –(...) spółka jawnainformował o swych zobowiązaniach i zobowiązywał się do ich spłaty. W niniejszym stanie Sąd uznał, iż po sprzedaży na rzecz pozwanej wskazywanych wyżej praw, zaspokojenie wierzycielaJ. O.doznało bardzo dużych ograniczeń. Wprawdzie zarównoS. K., jak iJ. O.zeznawali, iż dłużnik był właścicielem majątku w postaci nieruchomości czy samochodów jednak okoliczności te nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami. Tymczasem jak podniósł Sąd Najwyższy w swym wyroku z dnia 6 października 2011 r. w sprawie V CSK 493/10„pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia (wystąpienia z żądaniem uznania bezskuteczności czynności prawnej). Czynność prawna dłużnika, za którą otrzymał on świadczenie ekwiwalentne, nie powoduje pokrzywdzenia wierzycieli, jeżeli uzyskany ekwiwalent znajduje się w majątku dłużnika lub został wykorzystany do zaspokojenia wierzycieli.” Jak zatem wynika z powyższego orzeczenia, ekwiwalentność świadczenia uzyskanego przez dłużnika, nie powoduje, że nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia z pokrzywdzeniem wierzyciela, bowiem nie wykazano aby na dzień wytoczenia przez powoda powództwa kwota uzyskana ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystegodziałki (...)i znajdującego się na niej budynku produkcyjno-magazynowego, znajdowała się w majątku dłużnika ani też, że została wykorzystana do zaspokojenia wierzyciela. Okoliczność zapłaty przez dłużnika kwoty 45 000 zł. do rąk KomornikaG. N.celem wykreślenia wypisów w księdze wieczystej wynika z zeznań dłużnika.
Zaskarżona może być tylko taka czynność prawna dłużnika z osoba trzecią, na skutek której osoba trzecia osiągnęła korzyść majątkową. Osoba trzecia uzyskuje „korzyść majątkową" w rozumieniuart. 527 k.c.także wtedy, gdy płaci za rzecz nabytą od dłużnika cenę odpowiadającą wartości rynkowej tej rzeczy. Wart. 527 k.c.nie chodzi o korzyść majątkową w sensie potocznym, utożsamianą np. z nabyciem rzeczy za cenę niższą od wartości tej rzeczy – w takim przypadku za „korzyść" uważa się różnicę między wartością rynkową rzeczy, a zapłaconą ceną. Korzyścią majątkową w rozumieniuart. 527 k.c.jest nabycie przez osobę trzecią prawa majątkowego, przedstawiającego pewną wartość, przy czym drugorzędne znaczenie ma cena nabycia (wyrok SA w Gdańsku z dnia 28 października 1999 r., I ACa 638/9, OSA 2002, z. 2, poz. 14).
W niniejszej sprawie miedzyS. K., a pozwaną spółką doszło do zawarcia umowy sprzedaży i przeniesienia na nią związanych z tą czynnością praw.
Przesłanką skuteczności skargi pauliańskiej jest wiedza osoby trzeciej o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
Zdaniem Sądu zeznania powoda i zeznających w sprawie świadków nie pozostawiają wątpliwości, iż(...) spółka jawnawiedzielio istniejących zobowiązaniach pieniężnychS. K.w stosunku do powoda.J. O.zeznawał bowiem, iż dokonywał w tym zakresie starańi przed transakcją poinformował wspólników pozwanej o istniejącym długu, podając kwoty zaległościS. K.wobec niego, okazywał nadto akt notarialny umowy zniesienia współużytkowania wieczystego i współwłasności budynku zawarty między nim, a dłużnikiem. Fakt wizyty powoda w siedzibie firmy potwierdzał takżeT. W.. O fakcie informowania(...) spółki (...)przez powoda o zobowiązaniachS. K.zeznawał takżeL. K., który o fakcie tym wiedział od wspólnika pozwanej. I choć zeznający w sprawieW. J.zaprzeczał znajomości treści wspomnianego przez powoda aktu, przyznawał że wiedział on o ostrzeżeniach wpisanych w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie nie dołożył jednak należytej staranności w wyjaśnieniu stanu zadłużeniaS. K.wobec powoda opierając się w tym względzie na zapewnieniach samego dłużnika czy też pośrednika nieruchomościL. K.. Jak zeznawał bowiem, co do kwoty wierzytelności powoda - „ ja do tego nie przywiązywałem większej wagi”, „nigdy nie oglądałem księgi wieczystej tej nieruchomości”, w zakresie tym bazując jedynie na zapewnieniach pośrednika nieruchomościL. K.i obietnicachS. K.dotyczących spłacenia zaległości.
W orzecznictwie przyjmuje się , że jeżeli skargą pauliańską zaskarżona została umowa sprzedaży nieruchomości i dla zachowania należytej staranności osoby trzeciej w rozumieniuart. 527 § 1in finek.c.wystarczy zapoznanie się tej osoby z treścią wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla sprzedanej nieruchomości. (wyrok SN z dnia 13 października 2006 r. III CSK 58/06), a działanie nabywcy nieruchomości w zaufaniu do pośrednika nie oznacza w żadnym wypadku zachowania należytej staranności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2004 r. II CK 381/02).
Zdaniem Sądu Okręgowego nie ulegało zatem żadnej wątpliwości, iż wspólnicy pozwanej posiadali wiedzę o działaniach dłużnika, które podejmowane były z pokrzywdzeniemJ. O.lecz mimo to umowa sprzedaży została przez te strony zawarta.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawie powołanych wcześniej przepisów orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.orazart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jedn.Dz. U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.).
Apelację od tego wyroku, zaskarżając go w całości wniosła strona pozwana, która zarzuciła:
1.naruszenieart. 527 § 2 k.c.poprzez uznanie, że zaskarżona czynność została dokonana przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, w sytuacji, gdy pozostały majątek dłużnika istniejący w chwili jej dokonania i w okresie po nim następującym wystarczał na zaspokojenie wierzyciela, co powoduje, że dokonana czynność prawna nie pozostaje w realnym związku z umniejszeniem możliwości zaspokojenia wierzyciela;
2.naruszenieart. 527 § 2 k.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez brak udowodnienia, że w dacie wniesienia pozwu dłużnik był niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności;
3. naruszenieart. 527 § 1 k.c.poprzez przyjecie, że pozwany mógł się dowiedzieć, że czynność prawna jest zdziałana z pokrzywdzeniem wierzyciela, w sytuacji gdy dochował on należytej staranności przy weryfikacji informacji przekazanych mu przez powoda przez zlecenie profesjonalnemu pośrednikowi zbadania stanu zadłużenia nieruchomości, które zostało wykonane w sposób należyty w szczególności poprzez zasięgnięcie informacji w tym zakresie u komornika, będącego funkcjonariuszem publicznym a nadto przyjecie, że miał świadomość pozostałego zadłużeniaS. K.względem powoda w sytuacji, gdy nawet w treści pozwu i dalszych pism procesowych o nim nie wspomniano i ustalenie tego faktu jedynie na podstawie gołosłownych twierdzeń powoda słuchanego w charakterze strony.
Wskazując na powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.
Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja strony pozwanej(...) Spółka JawnawK.jest nieuzasadniona.
Choć w apelacji nie podniesiono żadnych zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, a w szczególnościart. 233 § 1 k.p.c.to jednak z uwagi na potrzebę wskazania podstawy rozstrzygnięcia (art. 382 k.p.c.) stwierdzić należy, że ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny Sąd apelacyjny przyjął za własny gdyż wyprowadzony został z dowodów, których ocena odpowiada wszelkim wskazaniom zart. 233 § 1 k.p.c.
W sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego to jestart. 527 § 1 i 2 k.c.
Przed przejściem do omówienia poszczególnych zarzutów wypada poczynić kilka ogólny uwag.
Trzeba bowiem wskazać, że jedną z przesłanek skargi pauliańskiej jest pokrzywdzenie wierzycieli oraz, że sposób rozumienia tej przesłanki określaart. 527 § 2 k.c.Zgodnie z jego treścią, czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność jest przy tym obiektywnie istniejącym stanem majątku dłużnika, który może być wykazany wszelkimi środkami dowodowymi, niekoniecznie postanowieniem o umorzeniu egzekucji na podstawieart. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.Do tego zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia, oraz, że wiążąca się z pokrzywdzeniem niewypłacalność dłużnika musi istnieć zarówno w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską, jak i w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (zob. wyroki sadu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ.; z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ.; z dnia 29 czerwca 2004 r., 367/03, nie publ.; z dnia 5 marca 2008 r., V CSK 471/07, nie publ.; z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC z 2006 r., nr 12, poz. 207 oraz z dnia 5 lipca 2013 r., IV CSK 738/12, Lex nr 1396456).
Z przepisuart. 527 § 2 k.c.wynika też, że wierzyciel jest pokrzywdzony jeżeli w związku z dokonaniem czynności przez dłużnika stan jego majątku, z którego wierzyciel może się zaspokoić zmniejszył się w taki sposób, że uniemożliwia to w całości lub części pokrycie jego wierzytelności. Istnienie tego rodzaju związku pomiędzy dokonaniem czynności a stanem wypłacalności dłużnika jest więc niezbędną przesłanką uznania jej za bezskuteczną.
Reasumując – uwzględnienie powództwa opartego naart. 527 k.c.jest możliwe tylko w razie istnienia związku przyczynowego między zaskarżoną czynnością prawną dłużnika a jego niewypłacalnością.
Taki związek przyczynowy między umową sprzedaży z dnia 21 lutego 2012r. zawartą przed notariuszemK. S.Rep.(...)pomiędzy(...) spółka jawnawK.– a niewypłacalnościąS. K.istnieje.
W apelacji podnosi się, że wyżej wymieniony dłużnik powoda posiadał majątek wystarczający na zaspokojenie powoda. Zarzut ten uzasadniony został fragmentami zeznań świadkaS. K.jak i fragmentem zeznań powoda. Przed omówieniem tych zeznań należy jednak zwrócić uwagę na to, że taki zarzut ze strony pozwanej spółki pojawił się dopiero na etapie apelacji. W odpowiedzi na pozew mowa jest tylko o tym, że strona pozwana wiedziała o ostrzeżeniach w księdze wieczystej dotyczących postępowań egzekucyjnych jednakS. K.zapewniał, że zadłużenie względem powoda zostanie uregulowane w związku z czym nie można stwierdzić, że zbywca działał z zamiarem pokrzywdzenia swojego wierzyciela i tym bardziej pozwana spółka nie miała takiej świadomości. Co więcej strona pozwana przyznała, że do umorzenia postępowań egzekucyjnych ujawnionych w księdze wieczystej doszło po zawarciu umowy przenoszącej prawo wieczystego użytkowania gruntu i własności budynku. Także w kolejnym piśmie procesowym z dnia 26 września 2013 r. takiego zarzutu nie podniesiono jak również w toku dalszego postępowania. Trudno się więc dziwić, że Sąd Okręgowy nie odniósł się do zarzutu, który nie został podniesiony.
Przechodząc do zeznań świadkaS. K.to nie można ich cytować w wybranym fragmencie bo byłaby to manipulacja dowodem. Mianowicie świadek ten zeznał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z powodem ich firma ma łącznie około 2.000.000 zł długów z czego on osobiście spłacił kwotę 1.400.000 zł na rzecz różnych firm. Natomiast na dzień przeniesienia wieczystego użytkowania nieruchomości i własności budynku to jest na 21 lutego 2012 r. był współwłaścicielem na zasadzie wspólności małżeńskiej nieruchomości wK.położonej przyul. (...)tj. mieszkania nabytego w 2008 r. za 1.000.000 zł, właścicielem 6 samochodówB.o wartości 300.000 zł, 4 samochodówM. (...)o wartości około 20 000 zł każdy oraz betoniarni (k. 120 – 121). Ze strony pełnomocnika pozwanej spółki nie padły pytania dotyczące tego co z tego majątku posiadał na dzień wniesienia pozwu. Z kolei powódJ. O.zeznając w charakterze strony podał, że w chwili gdy przestał prowadzić firmę zS. K.(czyli w 2008 r.), ten posiadał majątek w postaci 2 mieszkań wK.w(...)(z czego jedno było jego wyłączną własnością a drugie we współwłasności z żoną), zadatkował apartament wZ., miał dom wS.wraz z żoną i motocyklY., natomiast wszystkie samochody kupowane były na firmę i gdy odchodził z niej powód to pozostałyB.iM.o łącznej wartości około 800 000 zł. Powód zeznał także, że mieszkanie wK.S. K.przepisał na kolegę ale nie wie kiedy natomiast gdy może rok temu (składaniem zeznań) próbował wpisać hipotekę na mieszkanie wK.okazało się, że nie jest już jego właścicielem (k. 149-150). Do tego zarówno powód jak i świadek opisywali swe wzajemne zobowiązania związane także ze spłatą zobowiązań ich byłej firmy. Powód podał też, że spłacił około 700.000 zł z tego tytułu.
Z porównania tych zeznań wynika, że majątekS. K.między zakończeniem współpracy z powodem w 2008 r. a zawarciem umowy w dniu 21 lutego 2012 r. zdecydowanie zmalał, do tego podał samochody, które zakupione zostały na firmę co można raczej wiązać się z podziałem majątku spółki a nie z osobistym majątkiemS. K.. Co więcej pozew wniesiony został po roku od podpisania przedmiotowej umowy zaśS. K.jak podał spłacił zadłużenie firmy prowadzonej z powodem w wysokości 1. 400.000zł. Do tego jak wynika, z zeznań powoda wyzbył się jednego z mieszkań bo próba obciążenia go hipoteką okazała się nieskuteczna.
Wszystko to razem uprawnia do postawienia wniosku, że dłużnikS. K.był niewypłacalny w rozumieniu tej przesłanki wynikającej z wcześniej zacytowanych poglądów.
Natomiast jego niewypłacalność na dzień orzekania nie może budzić najmniejszych wątpliwości bowiem w sprawie KM 1715/14 prowadzonej na podstawie tytułu egzekucyjnego to jest wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I ACa 355/14 postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wS.z dnia 30 grudnia 2014 r. W uzasadnieniu Komornik podał, że w toku postępowania egzekucyjnego stało się oczywiste, że egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
Z powyższego wynika, że w sprawie nie doszło do naruszeniaart. 527 § 2 k.c.Dla podkreślenia tego wniosku warto powołać pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 2013 r., IV CSK 738/12 (Lex nr 1396456) zgodnie z którym: „Dla skuteczności skargi pauliańskiej decydujące znaczenie ma rzeczywisty stan majątku dłużnika w czasie, gdy wierzyciel żąda zaspokojenia, a uwzględniając wymaganiaart. 316 § 1 k.p.c.– stan istniejący w chwili orzekania”.
W sprawie nie doszło też do naruszeniaart. 527 § 1 k.c.
Kolejną przesłanką ochrony pauliańskiej jest to, by osoba trzecia, która odniosła korzyść majątkową z dokonania zaskarżonej czynności prawnej, wiedziała, że dłużnik dokonał tej czynności ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli albo przy zachowaniu należytej staranności mogła się o tym dowiedzieć.
Apelujący twierdzi, że dochował należytej staranności bowiem pośrednik nieruchomościL. K.zaciągał informacji u Komornika co do postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwkoS. K., a ten ostatni zapewniał, że spełni zobowiązania wobec powoda. Doszło też do umorzeń postepowań egzekucyjnych ujawnionych w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będącej przedmiotem umowy.
Z twierdzeniami strony pozwanej o zachowaniu należytej staranności nie można się zgodzić bowiem pozostają one w sprzeczności z poczynionymi przez Sąd Okręgowy ustaleniami faktycznymi. Niezmiernie ważne w związku z tym jest to, że jak na wstępie zauważono apelująca strona nie zgłosiła żadnych zarzutów co do stanu faktycznego będącego podstaw zaskarżonego wyroku.
Tu wypada przypomnieć, że Sąd Okręgowy wyraźnie podał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku że, dał wiarę powodowi, iż po powzięciu wiadomości o zamiarze sprzedaży praw związanych z nieruchomością przezS. K.kontaktował się z przedstawicielamispółki (...) spółka jawnawK., celem uprzedzenia ich o fakcie niewywiązywania sięS. K.ze zobowiązań pieniężnych wobec niego. W tym zakresie zeznania te z znalazły potwierdzenie w zeznaniach złożonych przezW. J., który przyznawał iż rozmawiał o tych okolicznościach z powodem. Sąd dał nadto wiarę zeznaniomJ. O., iż w czasie przedmiotowej rozmowy przedstawiał wspólnikom spółki stan zadłużeniaS. K.wobec niego, pokazywał akt notarialny zniesienia współwłasności i współużytkowania nieruchomości, mówił o klauzulach wykonalności nadanych aktowi notarialnemu, a nadto wskazywał na inne zadłużeniaS. K.względem niego wynikające z prowadzenia firmy.
Sąd Okręgowy nie dał natomiast wiary zeznaniomW. J.w zakresie w jakim zaprzeczał tym okolicznościom, w szczególności, twierdził iż nie był informowany o wysokości zadłużeniaS. K.. Zdaniem Sądu Okręgowego celem wizytyJ. O.w siedzibie spółki było dokładne przedstawienie jego wierzytelności względem dłużnika i uprzedzenie o tym fakcie wspólników spółki poprzez poparcie swych twierdzeń dowodami w postaci aktu notarialnego z dnia 22 października 2008 r. Zdaniem Sądu w tym zakresie postawa świadka jest celową strategią mającą na celu poprawę sytuacji procesowej pozwanej spółki.
Tylko na marginesie stwierdzić należy, że ocena tych zeznań jest trafna.
Z ustaleń Sądu Okręgowego, niekwestionowanych przez stronę pozwaną wynika zatem, że pozwana spółka nie tylko nie dochowała należytej staranności ale wręcz miała wiedzę o działaniu dłużnikaS. K.ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
Wszystko to prowadzi do wniosku, iż nie doszło w sprawie do naruszeniaart. 527 § 1 k.c.
Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawieart. 385 k.p.c.a o kosztach w oparciu oart. 98 k.p.c.i§6 pkt 7w zw. z§ 13 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2913 r., poz. 461; zm.: Dz.U. z2015 r., poz.616).