Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 1629/14
Data wyroku: 2015-11-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Hoffa

Sygnatura akt XII C 1629/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
P., dnia 29 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Ewa Hoffa
Protokolant:Starszy sekretarz sądowyK. T.
po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. w Poznaniu
sprawy z powództwa : 1/H. T./PESEL : (...)/, 2/Z. K./PESEL : (...)/
przeciwkoJ. K./PESEL : (...)/
o zapłatę

I
Zasądza od pozwanej na rzecz:

1/ powódkiH. T.kwotę 16.667 zł ( szesnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt siedem złotych),
2/ powodaZ. K.kwotę 22.222 zł ( dwadzieścia dwa tysiąca dwieście dwadzieścia dwa złote)
z odsetkami ustawowymi co do każdej z tych kwot od 3 kwietnia 2014r do dnia zapłaty.

II
W pozostałej części powództwa oddala.

III
Kosztami sądowymi obciąża powodów w 66/100 części , a pozwaną w 34/100 części i z tego tytułu zasądza od pozwanej:

1/ na rzecz powódkiH. T.kwotę 850 zł ( osiemset pięćdziesiąt złotych),
2/ na rzecz powodaZ. K.kwotę 1133 zł ( jeden tysiąc sto trzydzieści trzy złote).
Koszty pozasądowe znosi wzajemnie.
/-/ E. Hoffa
Sygnatura akt XII C 1629/14
Sygn akt XII C 1629/14/3

UZASADNIENIE
Powódka,H. T., wniosła o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kwoty 50.000 zł, a powód,Z. K.wniósł o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kwoty 66.667 zł. Oboje domagali się też zasądzenia odsetek ustawowych od żądanych kwot od dnia 3 kwietnia 2014 r., a także zasądzenia od pozwanej „odsetek od zaległych odsetek od dnia wytoczenia powództwa” nie precyzując wysokości kwot odsetek skapitalizowanych
Wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych z wliczeniem opłat skarbowych /k.1, k.2. k. 135 i k.137/.
Pozwana,J. K., wniosła o oddalenie powództw i zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej w kwocie 17 zł /k.24/.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Dnia 11 maja 2012 r. zmarłH. K., żonaty wówczas z pozwanąJ. K., którą poślubił dnia 8 kwietnia 1983 r. /k.7 i 8 - kserokopie odpisu skróconego aktu zgonu i aktu małżeństwa/.
Z pierwszego małżeństwa zW. K., zakończonego rozwodem orzeczonym w 1972 r. /bezsporne/ miał dwoje dzieci: powodaZ. K.urodzonego dnia (...)i powódkęH. T.z domuK.,urodzoną dnia (...)/k.5- 7- kserokopie odpisów skróconych aktów USC/. W wyroku orzekającym rozwód Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi ich matce, ale ojcu nie ograniczył prawa do kontaktów z nimi i prawa do współdecydowania o ich istotnych sprawach /bezsporne/.
Żonę i dzieci spadkodawca opuścił w 1968 r. gdy powód miał 14 lat, a powódka 10 lat. Pozostawił ich w mieszkaniu kwaterunkowym przyul. (...)wP.w którym powódka nieprzerwanie mieszka do chwili obecnej.
Uzgodnione zW. K.alimenty na rzecz dzieci zmodyfikował po ustaleniu, że jego syn otrzymuje wynagrodzenie w ramach praktyk w szkole zawodowej /k.35- 36- kserokopia pozwu/.
Po ukończeniu przez powódkę 18 lat dnia 6 marca 1975 r. zawiadomił ją o zaprzestaniu płacenia alimentów na jej rzecz.
Powódka, za radą swej matki, w piśmie z 14 marca 1975 r. zawiadomiła go, że przerwała naukę ze względu na stan zdrowia i zamierza ją kontynuować po wyzdrowieniu. Zaznaczyła, że wobec braku wyroku sądowego o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego będzie egzekwować zaległe alimenty przez komornika /k.37- kserokopia pisma powódki/.
Innej korespondencji między powodami, a ich ojcem nie było.
Spadkodawca przemeldował się do swoich rodziców mieszkających przyul. (...)wP., a po ich wywłaszczeniu i wyburzeniu domu pod budowę nowych bloków zmieniał miejsca zamieszkania /k.71- kserokopia zaświadczenia o miejscach i czasookresach zameldowań spadkodawcy/.
Zerwał kontakty z powodami i ich matką po wyprowadzeniu się w 1968 r., a powodowie nie znali jego miejsca zamieszkania po wyburzeniu domu jego rodziców w 1975 r.
Po 1968 r. ani powodowie, ani pozwany nie nawiązali kontaktów osobistych.
Powodowie nie uczestniczyli w pogrzebie ojca, bowiem nie zostali zawiadomieni ani o pogrzebie, ani o jego chorobie poprzedzającej zgon i pobycie w szpitalu.
Zamieszczony w(...)nekrolog /k. 38/ nie był im znany, bo nie czytują tej gazety, a o śmierci ojca dowiedzieli się przypadkiem w rok później /k.135 i 137- zeznania powodów/.
Dnia 14 grudnia 2010 r. spadkodawca sporządził testament notarialny w którym ustanowił pozwaną jedyną swą spadkobierczynią, a powodów wydziedziczył „albowiem oboje uporczywie nie dopełniają według spadkodawcy obowiązków rodzinnych” /k.31 i 32- kserokopia aktu notarialnego/.
Pozostawił też testament własnoręczny z dnia 5 maja 2011 r. w którym ustanowił pozwaną jedyną swą spadkobierczynią, a wydziedziczył powodów, rozszerzając wydziedziczenie również na dzieci powodów. Wydziedziczanie dzieci i wnuków uzasadnił tym, że „…od czasu kiedy dom opuściłem płacąc regularnie alimenty pomimo mojej ciężkiej choroby /operacja serca/ unikali ze mną wszelkich kontaktów” /k.34- kserokopia testamentu/.

S. R.

(...)wP.postanowieniem z dnia
6 grudnia 2013 r. wydanym w sprawie(...)ustalił, zgodnie z w/w testamentami, że jedynym spadkobiercąH. K.jest jego żonaJ. K./k.40 akt(...)- poświadczona kserokopia odpisu postanowienia z potwierdzeniem jego prawomocności/.
Żaden ze spadkobierców ustawowych nie odrzucił spadku, ani nie zrzekł się dziedziczenia /bezsporne/. Gdyby spadkodawca nie pozostawił testamentów dziedziczyliby po nim powodowie i pozwana po 1/3 części.
W dacie otwarcia spadku spadkodawca i pozwana byli współwłaścicielami, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej spółdzielczego- własnościowego prawa do mieszkania położonego wP.naOsiedlu (...). Spadkodawca przejął spółdzielcze- lokatorskie prawo do tego mieszkania w ramach rozliczenia spadku po swoim ojcu /k. 22- 24 akt(...)- odpis aktu notarialnego/.
Wkład budowlany zapłacony został 29 grudnia 1989 r. /k.36 tych akt/ z majątku wspólnego spadkodawcy i pozwanej.
Blok zawierający mieszkanie postawiony został w 1974 r. w technologii wielkopłytowej, mieszkanie położone jest na IV /najwyższym/ piętrze w budynku pozbawionym wind.
Lokal ma powierzchnię użytkową 47,3 m2, a powierzchnięmieszkalną (...)m2, składa się z 3 pokoi /do jednego z nich przylega balkon/, kuchni i łazienki /k.7, 8 , 16, 33, 38, 43 i 45 akt spółdzielczych/.
Porównując okoliczności korzystnie wpływające na cenę, czyli położenie na północyP., na zagospodarowanym osiedlu dobrze skomunikowanym z centrum miasta i okoliczności negatywne, czyli położenie na IV piętrze w budynku pozbawionym windy, małe pomieszczenia, zaawansowany wiek budynku postawionego w przestarzałej technologii sąd ocenił, wykorzystując wiedzę posiadaną z urzędu- z innej sprawy, że wartość spółdzielczego- własnościowego prawa do mieszkania wynosi w dacie wyrokowana 200.000 zł, czyli odpowiada wartości wskazanej przez pozwaną /k.66/, a stan mieszkania nie zmienił się w porównaniu z datą otwarcia spadku skoro pozwana nieprzerwanie to mieszkanie zajmuje.
Wartość wskazana przez powodów jest ewidentnie zawyżona, a powodowie nie uprawdopodobnili jej prywatnie zleconą opinią biegłego, ani przy pomocy innych dokumentów np. wydruków z ofert sprzedaży mieszkań podobnego rodzaju i o zbliżonym położeniu.
Kwoty wkładów: lokatorskiego i członkowskiego wpłacane były w różnym czasie kiedy to występowały zjawiska inflacyjne o zmiennym natężeniu, wskazane są w aktach spółdzielczych w tzw.”starych złotych”. Realia ustrojowe i rynkowe zasadniczo się zmieniły między 1989 r. a czasem obecnym nie sposób było więc ustalić proporcji między wartością rynkową mieszkania w okresie gdy było ono objęte prawem lokatorskim możliwym do przekazania innej osobie w zakresie istotnie ograniczonym ówczesnymi przepisamiprawa spółdzielczego, a wartością w dacie otwarcia spadku i dacie wyrokowania. Wartość wkładu lokatorskiego, w przeliczeniu na „nowe złote” wynosi 2,88 zł /k.8 akt spółdzielczych/, a wpłaconego w 1989 r. wkładu budowlanego wynosi 81,90 zł /k. 36 tych akt/.
W tym stanie rzeczy sąd ocenił i ustalił, zgodnie zart. 43§1 k.r.o, że w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w spółdzielczym własnościowym prawie do wyżej opisanego lokalu wynoszący ½ część skoro przydział lokalu nastąpił na rzecz spadkodawcy i pozwanej, a wkład członkowski zapłacony został z ich majątku wspólnego.
Wartość udziału spadkodawcy wynosi połowę aktualnej wartości spółdzielczego- własnościowego prawa do lokalu, czyli kwotę 100.000 zł ze względu na brak umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej, lub ograniczającej wspólność ustawową i brak orzeczenia o ustaleniu nierównych udziałów w majątku wspólnym /okoliczności bezsporne/.
Innych składników spadku strony nie wskazały.
Nie wskazały też żadnych długów spadkodawcy.
Wartość udziału każdego z powodów w spadku po ojcu wynosi więc po 33.333 zł /100.000 : 3/.
Powód dnia 24 czerwca 1998 r. został uznany za całkowicie i trwale niezdolnego do pracy po wypadku /k.9- poświadczona kserokopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS/.
Zachowek należny powodowi wynosi więc 22.222 zł /33.333x 2/3/, zachowek należny powódce wynosi 16.667 zł /33.333x 1/2/ przy zastosowaniu proporcji wskazanych wart. 991§1 k.c.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie wyżej wskazanych, poświadczonych, kserokopii dokumentów i akt spółdzielczych z zawartymi w nich w/w dokumentami.
Strony nie kwestionowały treści dokumentów będących podstawą ustaleń, różniły się wyłącznie co do ich interpretacji.
Zeznania świadka zawnioskowanego przez powodów-C. K.
/k. 117- 118/, oraz dowody z zeznań świadków zawnioskowanych przez pozwaną:M. W./k.119- 121/,T. P./k.122/,A. P./k.123- 124/,K. P./k.121- 122/ iZ. F./k.118- 119/ sąd ocenił jako przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie w części potwierdzonej przez dowody z dokumentów. Zeznania świadków w części dotyczących okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowiły dowody pośrednie. Ich zeznania były relacją słów spadkodawcy, lub, w przypadku świadkaC. K., relacją słówW. K.i pochodzącej od niej informacji, że(...)spadkodawcy zaparkowana jest pod kompleksem działek pracowniczych w skład którego wchodzi działka na której przebywa pozwana.
Nie sposób było ustalić, w jakim zakresieW. K.konfabulowała, a spadkodawca kłamał, lub koloryzował zdarzenia starając się przedstawić z jak najlepszej strony.
Zeznania stron:Z. K./k.134- 136, k.64- 65/H. T./k.136- 365/, orazJ. K./k.138- 139 i 66- 67/ ,które zostały też utrwalone na płycie CD /k. 68 i141/ sąd uwzględnił w takim zakresie w jakim nie były sprzeczne wzajemnie ze sobą i pozostałym materiałem dowodowym przyjętym za podstawę ustaleń.
Niemożliwe było przeprowadzenie dowodów z akt byłegoS. P.dla miastaP.(...)o rozwód między spadkodawcą, aW. K., bowiem czas ich przechowywania minął w 2001 r. i niewątpliwe zostały zniszczone podobnie jak akta spraw o alimenty.
Powodowie cofnęli wniosek o dowód z opinii biegłego z dziedziny nieruchomości /k.130 i 139/, pozwana o taką wycenę nie wnosiła wskazując wartość majątku spadkowego według swojego rozeznania /k.66/.
Ponieważ sąd z urzędu, w związku z niedawno rozpoznawaną sprawą, był w stanie orientacyjnie, ale w zakresie dostatecznym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, oszacować wartość spółdzielczego własnościowego prawa do wyżej opisanego lokalu zaniechał przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości tego prawa.
Sąd zważył co następuje:
Bezsporne było, że po wyprowadzeniu się spadkodawcy z mieszkania zajmowanego zW. K.ustały kontakty osobiste między spadkodawcą, a powodami, czyli dziećmi z tego małżeństwa.
Powodowie od tego czasu unikali kontaktów z ojcem i nie dopełniali obowiązków rodzinnych względem niego wobec czego przyczyny wydziedziczenia wskazane w testamentach spadkodawcy przedstawiają trafnie zachowania powodów, ale nie przedstawiają wszystkich aspektów stanu rzeczywistego i przyczyn ustania tych kontaktów.
Powodowie zostali porzuceni przez ojca jako dzieci w wieku 14 i 10 lat, czyli dzieci niesamodzielne, zależne od rodziców i niedojrzałe życiowo. Spadkodawca iW. K.rozwiedli się na tle wzajemnych posądzeń o niewierność /zeznania w/w świadków w szczególności świadkaZ. F.nie powiązanego rodzinnie ze stronami k.119/. Wprawdzie spadkodawca płacił  alimenty, ale unikał jakichkolwiek kontaktów z dziećmi- również wtedy gdy były starsze i mądrzejsze.
Spadkodawca rozwiódł się ze swoją żoną, a nie ze swoimi dziećmi.
Pozostał ojcem powodów. Mimo to zerwał z nimi kontakty, a następnie swych dzieci unikał.
Powodowie po 1975 r. nie znali adresu ojca, natomiast spadkodawca znał adres przyul. (...)wP.gdzie powódka mieszka do chwili obecnej.
Skoro to spadkodawca porzucił małoletnie dzieci na nim spoczywał moralny obowiązek nawiązania kontaktów z nimi i zainteresowania się ich kolejami losu , oraz sytuacją życiową.
Wynikające ze złożonych dokumentów w postaci odpisu pozwu i listu powódki /k.35- 37/ kontakty spadkodawcy z dziećmi dotyczyły wyłącznie ograniczenia wysokości alimentów, lub zaprzestania ich płacenia.
Wprawdzie list powódki nie jest uprzejmy, ale nie jest też obraźliwy, a pozwana nie posiadała odpisu listu spadkodawcy do córki poprzedzającego złożoną odpowiedź.
Nasuwa się wniosek, że gdyby spadkodawca mniej, lub bardziej serdecznie zapytał w swym liście o sytuację życiową powódki, zaproponował spotkanie, lub zaoferował pomoc dziewczyna z pewnością ustosunkowałaby się do tych pytań, lub propozycji w swym liście- pozytywnie, lub negatywnie.
O dzieciach powodów spadkodawca dowiedział się prawdopodobnie w okresie między sporządzeniem testamentu notarialnego i pisemnego skoro sporządził testament pisemny żeby wydziedziczyć wnuki, których na oczy nie widział i nawet nie znał ich imion.
Zaniechanie kontaktów z ojcem przez powodów wynikało z sytuacji rodzinnej, która nastąpiła po rozwodzie rodziców, niesamodzielności powodów w okresie kilku lat po tym rozwodzie, faktu, że ojciec nie kontaktował się z nimi, a następnie nie znali jego adresu i adresu jego rodziców.
Inicjatorem tej sytuacji był spadkodawca.
Wprawdzie nie uchylał się od płacenia alimentów, ale wszelkie pozostałe obowiązki związane z wychowaniem dzieci pozostawił byłej żonie. Dziećmi się nie interesował osobiście mimo, że miał taki obowiązek prawny i moralny.
Ułożył sobie życie z pozwaną i skupił się na wychowywaniu jej zstępnych i opiece nad nimi.
Powodowie mogli się czuć ignorowani i odrzuceni przez ojca.
Zrozumiałe jest, że nie dążyli do podjęcia kontaktów z nim przekonani, że ojciec kontaktów z nimi nie oczekuje i nie chce.
Aczkolwiek fakt, że powodowie nie starali się o nawiązanej kontaktów z ojcem, gdy byli już dorosłymi i doświadczonymi życiowo osobami nie zasługuje na pozytywną ocenę, to jednak wyżej opisane zachowania spadkodawcy w dalece większym stopniu naruszały zasady współżycia społecznego.
Inercja i niedopełnianie obowiązków rodzinnych wobec ojca przez powodów była następstwem woli i zachowań spadkodawcy , zatem sąd ocenił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wydziedziczenia wskazana wart. 1008 k.c.
Wydziedziczenie powodów w obu testamentach nie jest więc prawnie skuteczne i oboje mają prawo do zachowków.
Powodowi należy się więc, zgodnie zart. 991§1 k.c.w związku zart. 931§1k.c. zachowek w wysokości 2/3 jego udziału spadkowego, bowiem w dacie otwarcia spadku był trwale niezdolny do pracy.
Powódce należny jest zachowek odpowiadający ½ jej udziału spadkowego.
Dnia 3 lutego 2014 r. pozwana odebrała pismo z dnia 30 stycznia 2014 r. z wezwaniami o zapłatę zachowków w kwotach dochodzonych niniejszym pozwem w terminie 2 miesięcy od daty otrzymania pisma /k.10 i 11- kserokopia pisma i poświadczenia jego odbioru/.
Znając wartość spadku pozwana mogła uiścić kwoty naliczone według swojej wiedzy, czyli kwoty zasądzone w punkcie I wyroku.
Powodom należą się więc odsetki ustawowe od zasądzonych kwot od 3 kwietnia 2014 r. i to na podstawieart. 481§1 i 2 k.c.w związku zart. 476 k.c.
W pozostałej części powództwa należało oddalić jako pozbawione podstawy prawnej.
Powodowie przegrali sprawę w 66/100 części, a pozwana w 34/100 części.
Koszty sądowe obejmują opłaty od pozwu w kwocie 3333 zł i 2500 zł /k.15 – kserokopie dowodów wpłaty i przelewu dokonane przez powodów/. Pozwana powinna zwrócić każdemu z powodów 34% kosztów sądowych, czyli powodowi 1133 zł /3333x0,34/, a powódce 850 zł /2500x0,34/. Koszty pozasądowe sąd zniósł wzajemnie orientując się, że za reprezentację większej liczby osób pełnomocnicy, zwyczajowo, pobierają wynagrodzenie przekraczające stawki urzędowe.
Podstawą prawną orzeczenia o kosztach postępowania jestart. 100 k.p.c.
/-/E. H.