Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII Pa 25/15
Data wyroku: 2015-08-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Patrycja Bogacińska-Piątek, Grażyna Łazowska, Jolanta Łanowy
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 192 pkt 3 k.p.c.

Sygn. akt VIIIPa 25/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 sierpnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Patrycja Bogacińska-Piątek (spr.)

Sędziowie:

SSO Jolanta Łanowy
SSO Grażyna Łazowska

Protokolant:

Ewa Gambuś

po rozpoznaniu w dniu6 sierpnia 2015r. w Gliwicach
sprawy z powództwaW. M.(M.)
przeciwko1)(...) Spółce AkcyjnejwK.,
2)(...) Spółce AkcyjnejwJ.
oprzywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy
na skutek apelacjipozwanej(...) Spółki AkcyjnejwJ.
od wyrokuSądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia18 listopada 2014 r.sygn. aktVI P 134/14
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1,3 i 4 znosząc postępowanie w zakresie rozprawyz 5 listopada 2014r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi RejonowemuwG., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
( -) SSO Jolanta Łanowy (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek (spr.) (-) SSO Grażyna Łazowska
Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt VIII Pa 25/15

UZASADNIENIE
PowódW. M.domagał się od(...) Spółki AkcyjnejwK.przywrócenia do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Ponadto powód domagał się ustalenia, że od dnia 1 lutego 2014 roku spełnia wymagania do otrzymywania posiłku profilaktycznego w wysokości 14,90 zł za każdy przepracowany dzień, zgodnie z § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13 Porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku.
Powód podał wartość przedmiotu sporu na kwotę 3.293 zł.
W uzasadnieniu złożonego pozwu powód podał, że(...) Spółka AkcyjnawK.wypowiedziała mu warunki pracy i płacy w części dotyczącej prawa do posiłku profilaktycznego powołując się na trudną sytuację ekonomiczno-finansową wynikającą z uchwały nr 26/2014 z dnia 17 stycznia 2014 roku Zarządu Spółki. Powód podkreślił, iż prawo do posiłków profilaktycznych wynika z autonomicznego źródła prawa pracy, jakim niewątpliwie jest porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku. Oznacza to, że pozwana w sposób nieprawidłowy dokonała wypowiedzenia tego porozumienia stosując normykodeksu cywilnego, który – w ocenie powoda – nie ma zastosowania przy wypowiadaniu układów zbiorowych pracy czy porozumień zbiorowych. Natomiast interesu prawnego w ustaleniu prawa do posiłków profilaktycznych w wysokości 14,90 zł powód upatrywał w tym, że pozwana w okresie od lutego musiałby mu przyznać posiłki profilaktyczne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 14,90 zł a 8,10 zł. Powód podniósł, że pomimo zajmowanego stanowiska głównego specjalisty robót inwestycyjnych wykonuje te same obowiązki co nadsztygarzy, którym przysługuje prawo do posiłków profilaktycznych w wyższej stawce.
(...) Spółka AkcyjnawK.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew(...) Spółka AkcyjnawK.podała, że w dniu 17 stycznia 2014 roku wypowiedziała – w trybieart. 365 (1) k.c.przy zastosowaniuart. 300 k.p.– załącznik nr 13 do porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku w zakresie § 1 ust. 3 pkt 3 i 4.(...) Spółka AkcyjnawK.wskazała, że jej sytuacja ekonomiczno-finansowa jest bardzo trudna i uzasadnia wypowiedzenie powyższego porozumienia w oznaczonej części. Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 roku podano, że wbrew twierdzeniom powoda załącznik nr 13 do porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku nie jest źródłem prawa pracy a jedynie umową cywilnoprawną i dlatego załącznik ten został wypowiedziany w trybie przepisówkodeksu cywilnego.
W toku postępowania ustalono, że(...) Spółka AkcyjnawK.zbyła na rzecz(...) Spółki (...)zakład (...), która na mocyart. 231k.p.stała się aktualnym pracodawcą powoda.
Pismem z dnia 23 października 2014 roku pozwana(...) Spółka AkcyjnawJ.wniosła o wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego(...) Spółki AkcyjnejwK., bowiem jej zdaniem zbycie zakładu nie spowodowało uchylenia odpowiedzialności dotychczasowego właściciela – na podstawieart. 554k.c.iart. 231k.p.Odnosząc się natomiast do przedmiotu sporu pozwana podtrzymała dotychczasowe stanowisko(...) Spółki AkcyjnejwK..
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 roku Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku pozwanej o wezwanie do udziału w sprawie(...) Spółki AkcyjnejwK..
Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z 18 listopada 2014 roku przywrócił powoda do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, oddalił powództwo o ustalenie i orzekł o kosztach procesu.
Sąd I instancji ustalił, że: powód w okresie od dnia 16 listopada 1993 roku do dnia 31 stycznia 2003 roku był pracownikiem(...) Spółki AkcyjnejwG.. Następnie w trybieart. 231k.p.stał się pracownikiem(...) Spółki AkcyjnejwK., w której był zatrudniony w okresie od dnia 1 lutego 2003 roku do dnia 31 lipca 2014 roku na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, ostatnio na stanowisku głównego specjalisty wD.Inwestycji na powierzchni. Powód był zatrudniony w OddzialeKWK (...)wK..
W dniu 20 grudnia 2004 roku zarząd(...) Spółki AkcyjnejwK.zawarł z organizacjami związkowymi porozumienie określające niektóre uprawnienia pracowników (byłych pracowników), między innymi dotyczące deputatów węglowych czy posiłków profilaktycznych. Zgodnie z § 8 (16) Porozumienia pracodawca zapewnia posiłki profilaktyczne według zasad określonych w załączniku nr 13 Porozumienia. Powód, co wynika z jego akt osobowych w zakresie warunków pracy i płacy był objęty zapisami tego porozumienia.
W oparciu o § 1 ust. 3 załącznika nr 13 do ww. porozumienia wartość jednostkowa posiłku wynosiła:

⚫

dla pracowników, którzy zawarli umowę o pracę pod ziemią oraz dla stanowisk określonych w załączniku nr 1 – 14,50 zł,

dla stanowisk określonych w załączniku nr 2 – 12,40 zł,

dla pozostałych pracowników kopalń izakładów (...) S.A.– 7,90 zł,

pozostali pracownicy mogli otrzymywać posiłek na indywidualny wniosek zatwierdzany przez prezesa zarządu(...) S.A.– 7,90 zł.

Posiłki przysługiwały za każdy przepracowany dzień i przekazywane były w formie bonów żywnościowych.
Powód był uprawniony do pobierania posiłku profilaktycznego o wartości 7,90 zł., bowiem jego stanowisko pracy nie zostało wyszczególnione w załącznikach nr 1 i 2 do załącznika nr 13 Porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku.
Z dniem 1 marca 2013 roku nastąpiło podwyższenie wartości jednostkowej posiłków profilaktycznych z 14,50 zł do 14,90 zł, z 12,40 zł do 12,70 zł oraz z 7,90 zł do 8,10 zł.
Uchwałą z dnia 17 stycznia 2014 roku nr(...)zarząd(...) Spółki AkcyjnejwK.– w związku z trudną sytuacją ekonomiczno-finansową – postanowił, iż „pozostali pracownicy” o których mowa w § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13 do Porozumienia z dnia 20 grudnia 2014 roku nie będą otrzymywać świadczenia w postaci prawa do posiłku profilaktycznego. Jednocześnie zdecydowano, w trybieart. 3651k.c.przy zastosowaniuart. 300 k.p., wypowiedzieć porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku w zakresie § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13.
Oświadczeniem woli z dnia 24 lutego 2014 roku(...) Spółka AkcyjnawK.wypowiedziała powodowi dotychczasowe warunki umowy o pracę w zakresie posiłków profilaktycznych ze skutkiem na dzień 31 maja 2014 roku. Zgodnie z nowymi warunkami umowy o pracę powód miał, począwszy od dnia 1 czerwca 2014 roku zostać pozbawiony prawa do posiłku profilaktycznego. Przyczyną wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę była trudna sytuacja ekonomiczno-finansowa wynikająca z uchwały nr(...)z dnia 17 stycznia 2014 roku.
W związku z niezłożeniem oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę powód z dniem 1 czerwca 2014 roku został pozbawiony prawa do posiłku profilaktycznego.
W dniu 1 sierpnia 2014 pozwana(...) Spółka AkcyjnawJ.nabyłaKWK (...)wK.i na podstawieart. 231k.p.stała się nowym pracodawcą dla zatrudnionych tam pracowników. Pozwana zobowiązała się przejąć wszelkie zobowiązania(...) Spółki AkcyjnejwK.względem pracowników oraz utrzymać dotychczasowe warunki zatrudnienia.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach pracy zasługuje na uwzględnienie; roszczenie o ustalenie podlega natomiast oddaleniu jako nieuzasadnione. Ustawodawca wart. 42 k.p.przewiduje możliwość zmiany przez pracodawcę pracownikowi warunków pracy i płacy określonych umową o pracę w drodze tzw. wypowiedzenia zmieniającego. Do wypowiedzenia warunków pracy lub płacy stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę, czyli m.in.art. 30 i 38 k.p.zgodnie z którymi wypowiedzenie zmieniające musi być dokonane na piśmie, ze wskazaniem przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie warunków pracy lub płacy, oraz poprzedzone trybem konsultacji z organizacją związkową jeżeli pracownik jest jej członkiem lub korzysta z jej ochrony. Jeżeli oświadczenie pracodawcy nie spełnia tych wymagań formalnych jest niezgodne z prawem. Wypowiedzenie zmieniające musi być nadto uzasadnione, a wskazana w nim przyczyna prawdziwa, obiektywna i konkretna. W sytuacji gdy wypowiedzenie zmieniające dokonane zostało z naruszeniem przepisów lub jest nieuzasadnione pracownikowi przysługują roszczenia wymienione wart. 45 § 1 k.p., a zatem roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie.
Pozwana dokonując powodowi wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę spełniła formalne przesłanki określone przepisamikodeksu pracy, a powód w terminie wniósł odwołanie od dokonanego wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę. Zastosowany jednak przez(...) Spółkę AkcyjnąwK.tryb wypowiedzenia § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13 do cytowanego w części ustalającej stan faktyczny porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku został dokonany sprzecznie z przepisamikodeksu pracy. W ocenie Sądu porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku jest źródłem prawa pracy, a nie umową cywilno-prawną, do której mają zastosowanie przepisykodeksu pracy.
Z dniem 1 lutego 2003 roku(...) Spółka AkcyjnawK.na podstawieart. 231k.p.przejęła pracowników(...) Spółki AkcyjnejwG.((...) S.A.), w skład której wchodziłyKopalnie (...)i(...).(...) Spółka AkcyjnawK.wprowadziła w życie porozumienie zawarte w dniu 20 grudnia 2004 roku pomiędzy zarządem(...) Spółki Akcyjneja organizacjami związków zawodowych (porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku). Porozumienie to weszło w życie z dniem 1 stycznia 2005 roku.
W niniejszej sprawie rolą Sądu Orzekającego było ustalenie, na co wskazywał zresztą powód w toku procesu, czy porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku jest źródłem prawa pracy. Charakter prawny takich porozumień był przedmiotem licznych wypowiedzi w literaturze, jak i w judykaturze. Rozróżniano dwa przeciwstawne stanowiska. Według pierwszego z nich przepisart. 24113§ 2 k.p.nie ma zastosowania do postanowień porozumienia zbiorowego niebędącego układem zbiorowym pracy (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2004 roku, w sprawie III PK 57/04, opublikowany w OSNP z 2005 roku, Nr 13, poz. 188), a zawarte porozumienie nie jest źródłem prawa pracy w rozumieniuart. 9 § 1 k.p.(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 roku, w sprawie I PKN 435/00, opublikowany w OSNP z 2003 roku, Nr 7, poz. 175). Natomiast według odmiennego poglądu, porozumienia takie mogą być uznane za przepisy prawa pracy. Należy w tym miejscu przytoczyć pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lutego 2006 roku, w sprawie III PK 114/05, opublikowany w OSNP z 2007 roku, Nr 1-2, poz. 2, zgodnie z którym porozumienia zbiorowe partnerów społecznych określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy, także zawarte bez „oparcia w ustawie”, są źródłem prawa pracy (art. 59 ust. 2 i 4 Konstytucjiw związku zart. 9 § 1 k.p.), czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2003 roku, w sprawie I PK 270/02, opublikowany w OSNP z 2004 roku, Nr 16, poz.281, zgodnie z którym przy ocenie zasadności roszczeń pracowniczych opartych na postanowieniach porozumienia zawartego przez związki zawodowe z przyszłym nabywcą przedsiębiorstwa kierować należy się zasadą, że taka umowa ma moc wiążącą nie tylko w sferze zbiorowego prawa pracy, lecz także w zakresie indywidualnych roszczeń pracowniczych.
Obecnie, drugi z przedstawionych poglądów zyskał jednoznaczną akceptację. Sąd Rejonowy podzielił taką argumentację, jako aktualną i przekonującą. Orzeczeniem, które rozwiało wszelkie wątpliwości w tej kwestii było orzeczenie Sądu Najwyższego przedstawione w uchwale siedmiu sędziów z dnia 23 maja 2006 roku, sygnatura akt III PZP 2/06, opublikowana w OSNP z 2007 roku, Nr 3-4, poz. 38, zgodnie z którym postanowienia porozumienia zbiorowego w sprawie gwarancji socjalnych, pracowniczych i związkowych, zawartego w procesie prywatyzacji pośredniej (...) pomiędzy związkami zawodowymi działającymi u pracodawcy, a spółką handlową, która po nabyciu akcji stała się spółką dominującą nad spółką zależną będącą pracodawcą, są przepisami prawa pracy w rozumieniuart. 9 § 1 k.p.
Uchwała ta wprawdzie dotyczy porozumienia zawartego pomiędzy związkami zawodowymi, a dominującą spółką handlową, która jest pracodawcą, to jednak rozważania zawarte w uzasadnieniu można odnieść do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Skoro zatem przepisami prawa pracy są postanowienia zawarte z jednej strony przez dominującą spółkę handlową, to tym bardziej przepisami prawa pracy jest porozumienie zawarte pomiędzy organizacjami związków zawodowych, aZarządem (...) Spółki AkcyjnejwK.. Zgodzić należy się z poglądem Sądu Najwyższego, że zawierane porozumienia z reguły stanowią dla pracowników gwarancję zatrudnienia i gwarancję otrzymania wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w wysokości określonej w zawieranej umowie. Pełnią w związku z tym ogromną społeczną rolę. Nieuzasadnionym pozostałby więc pogląd, który pakietom socjalnym przypisuje wyłącznie charakter gentelmen's agreement, albowiem na podstawie takich pakietów pracownikom przysługują indywidualne roszczenia. Jedynym warunkiem skuteczności takiego porozumienia jest zawarcie go z podmiotem będącym pracodawcą.
W tym miejscu należy również wskazać, iż w myślart. 59 ust. 2 Konstytucji RPzwiązki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.
Cytowany przepis dopuszcza zatem zawieranie przez związki zawodowe i pracodawców i ich organizacje nie tylko układów zbiorowych pracy, ale również innych porozumień. Wskazany przepis na równi z układami zbiorowymi traktuje wszelkie poza-układowe porozumienia. Nie wprowadza przy tym żadnych ograniczeń, ani w sferze podmiotowej, ani przedmiotowej. Oznacza to, że dotyczy on także pakietów socjalnych czy porozumień zbiorowych. Fakt, że ustawowe oparcie wymagane przezart. 9 § 1 k.p.znajduje w normach rangi konstytucyjnej, nie odbiera zawartemu Porozumieniu z dnia 20 grudnia 2004 roku przymiotu prawa. Co więcej, skoroustawa kodeks pracydopuszcza we wskazanym przepisie jedynie regulację ustawową, to tym bardziej zasadne jest oparcie wKonstytucji, która stanowi ustawę zasadniczą. Pojęcie „oparcie w ustawie” ma tylko to znaczenie, że nie jest możliwe oparcie takich porozumień w przepisach mających niższą rangę niż ustawa. Ustawodawca określa więc minimalną rangę, która może stanowić oparcie dla przedmiotowych pakietów. Dodatkowym argumentem przemawiającym za prezentowanym poglądem jest fakt, że przepisart. 59 ust. 2 Konstytucjistosuje się bezpośrednio, zgodnie zart. 8 ust. 2 Konstytucji– uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2001 roku, w sprawie III ZP 25/00, opublikowanej w OSNP z 2002 roku, Nr 6,poz. 134.
Reasumując Sąd Rejonowy wskazał, że porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku jest źródłem prawa pracy, na podstawie którego(...) Spółka AkcyjnawK.realizowała świadczenia wobec swoich pracowników w postaci między innymi posiłków profilaktycznych.
Zgodnie z § 8 (16) porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku pracodawca zapewnia posiłki profilaktyczne według zasad określonych w załączniku nr 13 porozumienia.
Zgodnie z postanowieniami załącznika Nr 13 do wartość jednostkowa posiłku wynosiła:
dla pracowników, którzy zawarli umowę o pracę pod ziemią oraz dla stanowisk określonych w załączniku nr 1 – 14,50 zł,
dla stanowisk określonych w załączniku nr 2 – 12,40 zł,
dla pozostałych pracowników kopalń izakładów (...) S.A.– 7,90 zł,
pozostali pracownicy mogli otrzymywać posiłek na indywidualny wniosek zatwierdzany przez prezesa zarządu(...) S.A.– 7,90 zł.
Dnia 17 stycznia 2014 roku zarząd(...) Spółki AkcyjnejwK.w związku z trudną sytuacją ekonomiczną zakładu pracy postanowił, iż „pozostali pracownicy” o których mowa w § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13 do porozumienia z dnia 20 grudnia 2014 roku, a zatem również powód, nie będą otrzymywać świadczenia w postaci prawa do posiłku profilaktycznego. Jednocześnie zdecydowano, w trybieart. 3651k.c.przy zastosowaniuart. 300 k.p., wypowiedzieć porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku w zakresie § 1 ust. 3 pkt 3 i 4 załącznika nr 13.
Zgodnie zart. 91§ 1 k.p.jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, może być zawarte porozumienie o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów prawa pracy, określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy; nie dotyczy to przepisówKodeksu pracyoraz przepisów innych ustaw i aktów wykonawczych. Norma prawna zawarta wart. 91§ 2 k.p.stanowi, że porozumienie, o którym mowa w§ 1, zawiera pracodawca i reprezentująca pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji, porozumienie zawiera pracodawca i przedstawicielstwo pracowników wyłonione w trybie przyjętym u tego pracodawcy. Natomiastart. 91§ 3 k.p.stanowi, że zawieszenie stosowania przepisów prawa pracy nie może trwać dłużej niż przez okres 3 lat. Przepis art. 24127§ 3 stosuje się odpowiednio; zaśart. 91§ 4 k.p.stanowi, że pracodawca przekazuje porozumienie właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy; aart. 91§ 5 k.p.stanowi, że przepisy§ 1-4nie naruszają przepisów art. 24127.
Przepisart. 91k.p.został dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2002 roku o zmianie ustawy – kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 roku, Nr 135, poz. 1146) i jest przepisem szczególnym w stosunku doart. 24127k.p.Cytowana wyżej norma prawna reguluje możliwość zawieszenia w drodze porozumienia stron autonomicznych źródeł prawa pracy. Porozumienia zawieszające mają charakter czasowy, gdyż są zawierane na okres pogorszenia się sytuacji finansowej pracodawcy; jednakże nie dłużej niż na trzy lata. Celem porozumień zawieszających jest dostosowanie warunków pracy i płacy do aktualnych możliwości pracodawcy. Istotną przesłanką zawarcia porozumienia zawieszającego jest sytuacja finansowa pracodawcy. Należy stwierdzić, iż ocena, czy i na ile uległa pogorszeniu sytuacja finansowa pracodawcy, należy do stron porozumienia, czyli do podmiotów, które zawarły porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2005 roku w sprawie III PK 91/05, opublikowanym w OSNP z 2006 roku, Nr 21-22, poz. 316, wskazał, że „sytuacja finansowa pracodawcy” stanowiąca podstawę zawieszenia stosowania przepisów prawa pracy (art. 91k.p.iart. 24127k.p.) lub postanowień umów o pracę (art. 231ak.p.) nie podlega kontroli sądu.
W niniejszej sprawie(...) Spółka AkcyjnawK., w ocenie Sądu Rejonowego błędnie przyjęła, że podstawą prawną jej działania, którego efektem było wypowiedzenie powodowi dotychczasowych warunków pracy i płacy mogą być normyart. 3651k.c.Porozumienia z dnia 20 grudnia 2004 roku jako autonomicznego źródła prawa pracy nie można skutecznie wypowiedzieć w trybie przepisówkodeksu cywilnego, gdyż nie jest to umowa cywilno – prawna. Zatem uchwała nr 26/2014 nie może działać ze skutkiem prawnym, w tym znaczeniu, iż nie może ona pozbawiać pracowników prawa do świadczenia, które wynika wprost ze źródła prawa pracy, jakim jest porozumienie z dnia 20 grudnia 2004 roku. Tym samym Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że przyczyna wskazana powodowi w wypowiedzeniu zmieniającym warunki pracy i płacy była nieuzasadniona i w świetle normart. 45 § k.p.należało powoda przywrócić do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, z tym, że już w(...) Spółce Akcyjnejjako następcy prawnego(...) Spółki Akcyjnej.
Podstawą roszczenia powoda o ustalenie byłart. 189 k.p.c., zgodnie z którym można żądać ustalenia przez sąd istnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma się w tym interes prawny. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że jeżeli okoliczności danej sprawy i rzeczywisty interes prawny powoda uzasadniają posłużenie się dalej idącym środkiem ochrony prawnej, to ochrona taka nie może być skutecznie poszukiwana jedynie w oparciu oart. 189 k.p.c.(tak Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z dnia 7 marca 2013 roku w sprawie IV CSK 469/12, opublikowanym w LEX nr 1318446). O interesie prawnym w rozumieniuart. 189 k.p.c.można mówić wówczas, gdy występuje stan niepewności co do istnienia prawa lub stosunku prawnego, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia tej niejasności i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, definitywnie kończąc trwający spór albo prewencyjnie zapobiegając powstaniu takiego sporu w przyszłości. W grę wchodzi przy tym sytuacja, gdy podwód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej jedynie przez ustalenie istnienia bądź nieistnienia prawa lub stosunku prawnego, a nie w drodze innego powództwa lub wyroku (tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 roku, I ACa 1021/13, LEX nr 1409238).
W ocenie Sądu Rejonowego powód nie miał zatem obiektywnego, rzeczywistego interesu prawnego w dochodzeniu roszczenia o ustalenie na podstawieart. 189 k.p.c.bowiem jak sam przyznał przesłuchiwany przed Sądem interesu prawnego w roszczeniu o ustalenie upatrywał w tym, że po ustaleniu prawa miałby roszczenie dalej idące, a mianowicie roszczenie o wydanie.
Na podstawieart. 102 k.p.c.Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. O kosztach sądowych orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.orazart. 13(i a contrarioart. 96 ust.1 pkt 4 ) ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.). Sąd w orzeczeniu kończącym w instancji sprawę z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 zł obciąży pozwanego pracodawcę na zasadach określonych wart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) kosztami sądowymi, których nie miał obowiązku uiścić pracownik wnoszący powództwo lub odwołanie do sądu (art. 96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) z wyłączeniem opłat od pism wymienionych w art. 35 ust. 1 zd. pierwsze tej ustawy – uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2007 roku, w sprawie I PZP 1/07. Tym samym Sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego w Gliwicach) kwotę 165 zł tytułem opłaty stosunkowej od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony.
Apelację od wyroku złożyła(...) S.A.zaskarżając wyrok w części, a to w pkt 1, 3,4. Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
-art. 9 k.p.przez uznanie porozumienia z 20 grudnia 2004 roku za źródło prawa pracy,
-art. 91k.p.poprzez przyjęcie że, zawarte porozumienie z 20 grudnia 2004 roku może być jedynie zmienione w drodze porozumienia stron przy braku możliwości wypowiedzenia jego niektórych postanowień,
-art. 3651k.c.w zw. zart. 300 k.p.- poprzez przyjęcie, że(...) S.A.wK.nie mogła skutecznie wypowiedzieć niektórych postanowień porozumienia z 20 grudnia 2004 roku dotyczących posiłków profilaktycznych w trybie przepisówk.c.w związku zart. 300 k.p.,
-art. 45 § 1 k.p.poprzez przyjęcie, że wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy było nieuzasadnione
oraz naruszenie prawa procesowego, a toart. 194 k.p.c.poprzez wydanie postanowienia odmawiającego wezwania do udziału w sprawie(...) S.A.wK.- pozwana złożyła wniosek o rozpoznanie tego postanowienia, które wywarło wpływ na skarżony wyrok zgodnie zart. 380 k.p.c..
Wskazując na powyższe wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji jako bezzasadnej i obciążenie pozwanej kosztami postępowania.
Sąd Okręgowy w Gliwicach zważył, co następuje: wyrok podlegał uchyleniu w zaskarżonej części z powodu nieważności postępowania.
Zgodnie z przepisemart. 378 § 1 k.p.c.Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Zgodnie z przepisemart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W postępowaniu przed Sądem I instancji doszło do pozbawienia możności obrony pozwanej(...) S.A.wK..
Pozew został wniesiony przeciwko podmiotowi oznaczonemu jako(...) S.A.OddziałKWK (...). Odpowiedź na pozew złożyła(...) S.A.wK., OddziałKWK (...)wK.. Pełnomocnictwo procesowe dla radcy prawnegoE. C.zostało udzielone do reprezentowania(...) S.A.wK., w zakresie spraw dotyczących działalnościOddziału (...) S.A.występującego pod nazwą(...) S.A.OddziałKWK (...)wK.. Pełnomocnictwo to zostało udzielone przezA. W.iR. N.posiadających z kolei pełnomocnictwa do reprezentowania(...) Spółki AkcyjnejwK.w zakresie spraw dotyczących działalności OddziałuKopalnia (...), a udzielone przez członków Zarządu(...) Spółki AkcyjnejwK..
Postępowanie w sprawie toczyło się przeciwko podmiotowi mającemu zdolność sądową w rozumieniuart. 64 § 1 k.p.c.Tym podmiotem była posiadająca przymiot pracodawcy, zgodnie zart. 3 k.p.,(...) Spółka AkcyjnawK..
Strona pozwaną nie był sam OddziałKopalnia (...)wK., a więc tylko jednostka organizacyjna(...) Spółki AkcyjnejwK..
Istotnie w pozwie, w protokole rozprawy z dnia 12 czerwca 2014r. strona pozwana została określona szerzej jako(...) Spółka AkcyjnawK.OddziałKopalnia (...)wK.. Takie oznaczenie strony pozwanej nie świadczy jednak, że stroną postępowania był wyłącznie OddziałKopalnia (...)wK., a nie Spółka Akcyjna jaką jest(...) Spółka AkcyjnawK.. Oznaczenie strony pozwanej jako(...) Spółka AkcyjnawK.OddziałKopalnia (...)wK.jest zgodne z oznaczeniem pracodawcy, czyli podmiotu zart. 3 k.p., który stosował sam pracodawca np. w pismach znajdujących się w aktach osobowych powoda / karta 42, 40, 37 , 36 – pismach do związków zawodowych, wypowiedzeniu zmieniającym, zakresie obowiązków, skierowaniach na badania profilaktyczne/. Zwrócić też należy uwagę, że w setkach innych postępowań, które toczyły się przed tutejszym Sądem jak i Sądem Rejonowym w Gliwicach w sprawach z zakresu prawa pracy, a związanych z działalnościąKopalni (...)czy(...), a następnie(...)oznaczenie strony pozwanej było właśnie takie:(...) Spółka AkcyjnawK.OddziałKopalnia (...)lub(...), a następnie(...)wK..
O uznaniu, że stroną postępowania jest tylko sama jednostka organizacyjna(...) Spółki AkcyjnejwK.można byłoby mówić wówczas, gdyby pozew został skierowany wyłącznie przeciwko OddziałowiKopalnia (...)wK.bez oznaczenia, że jest to(...) Spółka AkcyjnawK..
Obecnie tj. od dnia 1 sierpnia 2014r. OddziałKopalnia (...)wK.nie należy już do(...) Spółki AkcyjnejwK.. Zmiana nastąpiła zatem w toku postępowania przed Sądem Rejonowy. Zatem obecne oznaczenie strony pozwanej to(...) Spółka AkcyjnawK.. Tak też została oznaczona strona pozwana w protokole rozprawy z dnia 21 sierpnia 2014 roku. W protokole tym znajduje się zapis, że przewodnicząca z urzędu stwierdza, iż(...) Spółka (...)jest następcą prawnym(...) S.A.OddziałKWK (...). Rozprawa ta została odroczona celem zawiadomienia o terminie rozprawy(...) S.A.jako następcy prawnego(...) S.A.OddziałKWK (...). Sąd także zobowiązał(...) S.A.do poddania czy jest następcą prawnym(...) S.A.wK.OddziałuKWK (...), a tym samym czy podtrzymuje stanowisko(...) S.A.OddziałKWK (...). O kolejnym terminie rozprawy została zawiadomiona(...) S.A.. W odpowiedzi na zobowiązanie Sądu podmiot ten złożył pismo, w którym potwierdził nabycie od(...) S.A.zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postaciKopalni (...)i poinformował, że wobec powyższego w stosunku do pracowników tejkopalni (...) S.A.jest następcą prawnym w rozumieniu przepisów prawa pracy oraz, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko strony pozwanej. Załączono nadto pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemuK. S.. W kolejnym piśmie procesowym z 23 października 2014 roku(...) S.A.wniosła o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanej(...) S.A.na podstawieart. 194 k.p.c.w związku zart. 554k.c.,art. 231§ 2 k.p.iart. 300 k.p.. Załączono także pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemuE. C.do reprezentowania(...) SA. Kolejna rozprawa w dniu 5 listopada 2014 roku odbyła się już w udziałem wyłącznie(...) S.A.jako strony pozwanej. Na rozprawie tej Sąd wydał postanowienie o nie uwzględnieniu wniosku(...) Spółki (...)o wezwania do udziału w sprawie(...) SAwK.. W piśmie z 3 listopada 2014 roku(...) SAokreśliła się jako strona pozwana. W wyroku jako stronę pozwaną wskazano(...) Spółkę AkcyjnąwJ.- następca prawny(...) Spółki AkcyjnejwK..
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy wydając wyrok przeciwko(...) S.A.wJ.i pomijając(...) S.A.wK.naruszył prawo(...) S.A.wK.do obrony. Jak już wyżej wskazano stroną pozwaną była właśnie(...) SAwK.. Wymienienie w nazwie OddziałuKopalni (...)wK.było jedynie doprecyzowaniem nazwy jednostki organizacyjnej, z której działalnością łączyło się powództwo. Nie budzi wątpliwości, że w toku postępowania przed Sądem I instancji doszło do zbycia części zakładu pracy w postaciKopalni (...). Zaznaczyć jednak należy, że nie doprowadziło to automatycznie do zmiany strony pozwanej - jak to przyjął Sąd Rejonowy i w konsekwencji wydał wyrok przeciwko(...) S.A.wJ.. Zgodnie zart. 192 pkt 3 k.p.c.zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy, za zezwoleniem strony przeciwnej. Wszelkie przekształcenia w zakresie podmiotowym w toku postępowania dopuszczalne są jedynie w ramach zakreślonych przez przepisy procedury cywilnej, t.j.art. 194 - 196 k.p.c.Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że(...) S.A.przejęła powoda jako pracownika zgodnie zart. 231§ 1 k.p.. Nie oznacza to jednak, że zbycie zakładu pracy w toku procesu pozbawiło(...) S.A.wK.biernej legitymacji procesowej. W tym duchu wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 2003 roku, I PK 87/02 (OSNP 2004/13/223). Nie można przyjąć aby w niniejszej sprawie nabywca czyli(...) S.A.wJ.weszła w miejsce zbywcy czyli(...) SAwK.w trybieart. 192 pkt 3 k.p.c.. Mogłoby to mieć miejsce tylko w razie wyrażenia zgody przez stronę przeciwną. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 października 2005 roku, VCK 708/04, rozpoznając sprawę, w której stanie faktycznym w toku(...) S.A.zbyła na rzecz(...) S.A.wK.jedną z kopalń – stwierdził, że nie dochodzi do automatycznej zmiany po stronie pozwanej. Zaznaczył także, że zgoda, o której mowa wart. 192 pkt 3 k.p.c.musi być wyrażona zarówno przez stronę pozwaną jak i stronę powodową bo w przepisie tym mowa o „stronie przeciwnej nabywcy” zatem nie chodzi tylko o powoda, ale też o zbywcę, który występuje po stronie pozwanej. Z kolei w uchwale z 7 października 2004 roku, II PZP 9/04 Sąd Najwyższy stwierdził, że zgoda taka ma być wyraźna i nie można jej wywodzić z zachowania strony postępowania. W niniejszej sprawie zgoda taka nie została wyraźnie udzielona przez(...) S.A.wK., ani przez powoda. Co więcej,(...) S.A.wK., kiedy Sąd zaniechał już zawiadamiania jej o kolejnej rozprawie, złożyła pismo procesowe z 3 listopada 2014 roku, w którym określiła się jako strona pozwana i złożyła pełnomocnictwo dla kolejnego radcy prawnego. Zatem nawet nie można uznać dorozumianej jej zgody na zwolnienie z udziału w postępowaniu.
Sąd Rejonowy, jak wynika z akt sprawy uznał, iż sprawa powinna się toczyć z udziałem(...) S.A.wJ.- co w okolicznościach sprawy jest prawidłowe. Jednakże wprowadzenie do procesu w charakterze strony pozwanej kolejnego podmiotu wymaga wydania postanowienia w trybieart. 194 § 3 k.p.c.Postanowienie takie może być wydane na wniosek powoda lub z urzędu na podstawieart. 477 k.p.c.. Powyżej opisane postanowienie jednak nie zostało wydane - co jest naruszeniem procedury cywilnej. W apelacji(...) S.A.wJ.wskazywała, że Sąd błędnie oddalił jej wniosek o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanej(...) SAwK.. Wydawanie takiego postanowienia nie było konieczne albowiem(...) SAwK.była stroną pozwaną, nie została w żaden sposób zwolniona od udziału w sprawie i w dalszym ciągu występuje w sprawie w charakterze strony pozwanej. Sąd Rejonowy pomijając ją w dalszym postępowaniu począwszy od 5 listopada 2014 roku doprowadził do nieważności tej części postępowania - w zakresie rozprawy z 5 listopada 2014 roku oraz wydania wyroku.
Zważywszy na powyższe niecelowe jest odnoszenie się do kolejnych zarzutów apelacji dotyczących naruszenia prawa materialnego skoro skutkiem nieważności postępowania jest uchylenie wyroku w zaskarżonej części zgodnie zartykułem 386 § 2 k.p.c.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd wyda postanowienie o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanej(...) S.A.wJ.na podstawieart. 194 § 3 k.p.c.w zw. zart. 477 k.p.c.Wydanie takiego postanowienia w postępowaniu apelacyjnym nie jest możliwe w uwagi na treśćart. 391 § 1 k.p.c.Następnie Sąd Rejonowy rozpozna sprawę w udziałem(...) S.A.w(...) S.A.wJ..
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem II instancji pozostawiono do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.
( -) SSO Jolanta Łanowy (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek (spr.) (-) SSO Grażyna Łazowska
Sędzia   Przewodniczący   Sędzia