Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 807/13
Data wyroku: 2015-12-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Ochalska – Gola, Jacek Pasikowski, Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Autorskie Prawo I Pokrewne
Podstawa prawna: art. 79 i następne prawa autorskiego i praw pokrewnych

Sygn.  akt  I A Ca 807/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 grudnia 2015 roku
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSA Dorota Ochalska – Gola
Sędziowie:   SSA Wiesława Kuberska (spr.)
SSO del. Jacek Pasikowski
Protokolant:  st.sekr. sądowy Jacek Raciborski
po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 roku w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaP. G.iZ. P.
przeciwkoJ. C.
o ochronę praw autorskich
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt I C 244/08

I
z apelacji powodów uchyla zaskarżony wyrok w punktach 4 i 5 w zakresie dotyczącym powództwa o zapłatę kwoty 34.240.478,08 zł i w tej części przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego;

II
oddala apelację powodów w pozostałym zakresie i apelację pozwanego w całości.

Sygn. akt I ACa 807/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, w sprawie z powództwaP. G.iZ. P.przeciwkoJ. C.o ochronę praw autorskich, nakazał pozwanemu opublikowanie w ogólnopolskim dzienniku „Rzeczpospolita”, na stronach redakcyjnych poświęconych ekonomii, obramowanego i widocznego ogłoszeniao powierzchni co najmniej 25% strony, o następującej treści: „J. C., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwąPPUH (...)wŁ.przeprasza PanaP. G., jako autora programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia oraz PanówP. G.iZ. P.jako współuprawnionych z tytułu wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu” obejmującego klawiaturę domofonu cyfrowego(...), za naruszenie wskazanych praw autorskich PanaP. G.do programu sterującego oraz mozaiki obwodów drukowanych oraz naruszenie wskazanych praw z tytułu wzoru zdobniczego PanówP. G.iZ. P.poprzez bezprawne wykorzystanie tychże przy produkcji i wprowadzaniu do obrotu domofonów cyfrowych oznaczonych nazwą(...)— 2000. Zobowiązuje się nadto powstrzymać od naruszania wskazanych praw autorskich PanaP. G.do programu sterującego oraz mozaiki obwodów drukowanych w przyszłości” (pkt 1), nakazał pozwanemu zaniechanie naruszania praw autorskichP. G.do programu sterującego do centrali domofonu cyfrowego PRO(...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia poprzez zaprzestanie produkcji i wprowadzania do obrotu domofonów cyfrowych oznaczonych nazwą(...)— 2000 lub podobnych urządzeń elektronicznych, których działanie zostało oparte na elementach naruszających prawa autorskieP. G.do programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia (pkt 2), zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 1.000 zł tytułem naprawienia szkody (pkt 3), oddalając powództwo w pozostałej części (pkt 4), a także zasądził solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kwotę 2.873 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 5)

(wyrok – k. 2989 – 2989 verte).
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie ustaleń, któreSąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne. Z ustaleń tych wynikało, że powodowie od lipca 1991 r. prowadzili działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej, obecnie w ramach spółki jawnej pod nazwą(...)wW.. Przedmiotem działalności firmy powodów jest produkcja i sprzedaż urządzeń elektronicznych, w tym domofonów cyfrowych.
Na początku lat 90 — tych powódP. G.opracował konstrukcję systemu domofonu cyfrowego CD -(...), który składa się z centrali sterującej, kasety zewnętrznej (klawiatury) oraz unifonu (słuchawki). Praca całego systemu oparta jest na programie komputerowym autorstwaP. G.. Wszystkie rozwiązania techniczne w przedmiotowym domofonie są wyłącznie autorstwaP. G.. Urządzenie wyposażone jest w instrukcję obsługi autorstwaP. G.. Domofon cyfrowy CD —(...)oraz program nim sterujący ulegały modyfikacjom.
Pozwany prowadzi działalność gospodarczą podfirmą PPUH (...)od 1985 r. Firma pozwanego zajmuje się m.in. produkcją i sprzedażą domofonów oraz innych urządzeń elektronicznych. Pozwany posiada laboratorium i biuro konstrukcyjne. Zarówno firma powodów jak i pozwanego sprzedaje domofony cyfrowe w kraju oraz na rynkach zagranicznych (głównie na terenie Europy Wschodniej).
W dniu 29 marca 1996 r. pomiędzy powodami a pozwanym, w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, doszło do zawarcia umowy dostawy na wyprodukowanie i dostarczenie przez firmę powodów firmie pozwanego kompletnych, standardowych central domofonu cyfrowego typu CD -(...)—M.. Umowa zastrzegała, że towar dostarczony przez dostawcę nie będzie sprzedawany odbiorcom mającym swoje siedziby w Wielkiej Brytanii, naW.i w Rosji oraz że odbiorca nie będzie odsprzedawał dostarczonego mu towaru z przeznaczeniem na rynek wewnętrzny (§ 1 umowy). W ramach tej umowy powodowie wyrazili też zgodę na uruchomienie przez pozwanego produkcji dekoderów do unifonów współpracujących z tymi centralamiz zaznaczeniem, że produkcja central została uruchomiona przez powodówprzed podpisaniem umowy według autorskiego rozwiązaniafirmy (...), zaśodbiorca, czyli pozwany, z tytułu zezwolenia mu na uruchomienie tej produkcjiw ilości 10.000 sztuk miesięcznie będzie przekazywałfirmie (...)kwotętantiem wkalkulowaną w cenę central. O wszelkich zmianach technicznych wpływających na współpracę central CD —(...)z dekoderami unifonów objętymi kwotą tantiem dostawca miał powiadomić odbiorcę na 2 miesiące przed dostawą, której przedmiotem będą centrale w nowej wersji (§ 4 umowy).
Pismem z dnia 18 maja 1996 r. powyższa umowa została wypowiedziana przez powodów. Jako przyczynę wypowiedzenia powodowie wskazali naruszenie jej postanowień ze strony firmy pozwanego(...). Powodowiewycofali swoją zgodę na wykorzystywanie w wyrobach pozwanego technologiii opracowań mogących stanowić przedmiot praw autorskich powodów, zarówno dotyczących modułów dekodera, jak i innych urządzeń technicznych.
Miesiąc po wypowiedzeniu umowy powodowie dowiedzieli się, że pozwany produkuje i wprowadza do obrotu na rynku rosyjskim urządzenie domofonowe bardzo podobne do ich domofonu CD -(...), pod nazwąR. C.— 2000. Klienci składali do nich reklamacje na towary zakupione u pozwanego.
W wyniku ekspertyzy wykonanej na zlecenie powodów w dniu 6 stycznia 1997 r., której celem było porównanie urządzenia elektronicznego powodów,tj. centrali domofonu cyfrowegoP.typu CD —(...)i sensorowej klawiatury numerycznejP.typu(...)—(...)z urządzeniem elektronicznym pozwanego tj. centralą domofonu cyfrowegoR.typu CD — 2000 i sensorową klawiaturą numerycznąR.typu CD — 2000, stwierdzono, że centrale obu typów domofonów są umieszczone na tego samego typu obudowach wykonanych z tworzywa sztucznego, wewnątrz każdej z nich umieszczona była płytka drukowana z zamontowanymi podzespołami elektronicznymi, montaż wykonany był w technologii klasycznej i powierzchniowej, gabaryty oby płytek drukowanych były takie same. Stwierdzono, że na pytkach drukowanych obu urządzeń ścieżki mają układ niemal identyczny, w niektórych miejscach różnią się one nieznacznie szerokością, sposobem zakończenia lub kątami, pod jakimi są prowadzone. Łączą one punkty lutownicze, które są rozmieszczone w tych samych miejscach i są przeznaczone do zamontowania odpowiadających sobie podzespołów. Rozmieszczenie podzespołów elektronicznych na obu płytkach odpowiadało sobie wzajemnie, miały one takie same lub zbliżone, w granicach tolerancji, wartości. Typy zastosowanych elementów półprzewodnikowychbyły takie same lub były one odpowiednikami funkcjonalnymi. Również rozmieszczenie łączników w obu urządzeniach, służących do połączenia centrali z instalacją domofonową, odpowiadało sobie wzajemnie. Sensorowe klawiatury numeryczne urządzeń obu typów umieszczone były w obudowach wykonanychz blachy stalowej o takich samych gabarytach. Na przednich ściankach umieszczone były napisy w języku rosyjskim o takiej samej treści, zmieniona była jedynie kolejność ostatnich dwóch zdań. Wewnątrz każdej z klawiatur umieszczone były po dwie płytki drukowane z zamontowanymi na nich podzespołami elektronicznymi oraz mikrofon i głośnik.
Montaż wykonany był w technologii powierzchniowej. Gabaryty, rozmieszczenie płytek, mikrofonów i głośników w obu urządzeniach było zbliżone.
W dniu 27 stycznia 1997 r. powodowie złożyli do Prokuratury RejonowejŁ.—W.wŁ.zawiadomienie o popełnieniu przez pozwanego przestępstwa co najmniej wyczerpującego znamiona określone wart. 24 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencjiorazart. 117 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnychwraz z wnioskiem o jego ściganie.
Postępowanie karne w tym przedmiocie zostało ostatecznie umorzone na mocy postanowienia Prokuratury Okręgowej w Łodzi z dnia 9 marca 2001 r.
W dniu 28 stycznia 1998 r. obaj powodowie, jako wspólnicyspółki cywilnej (...), uzyskali świadectwo ochronne nr(...)na wzór zdobniczypt. „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”, z oznaczeniem daty trwania prawaz rejestracji od dnia 16 października 1995 r. W zastrzeżeniach ochronnych stwierdzono, że kaseta cyfrowej centrali domofonu posiada obudowęz prostokątną płytą czołową, znamienną tym, że w płycie czołowej centralnie po prawej stronie ma klawiaturę cyfrową w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframi, nad nią w pobliżu górnej krawędzi płyty znajdują się szczeliny mikrofonowe, po lewej górnej stronie klawiatury ma prostokątny wyświetlacz, pod wyświetlaczem w dolnej części płyty czołowej występują szczeliny głośnikowe, przy czym jedno z pól klawiatury oznakowane jest wizerunkiem klucza.
W dniu 31 maja 2001 r. powodowie wnieśli do Sądu Rejonowego dla Łodzi —W.wŁ.prywatny akt oskarżenia przeciwkoJ. C.oskarżając go o to, że:
- w celu uzyskania korzyści majątkowej, dopuścił się w sposób ciągły, od co najmniej 1996 r. do chwili obecnej, kopiowania zewnętrznej postaci wyrobu powodów, tj. kasety klawiatury domofonu cyfrowego oznaczonego przez powodów - producentów symbolem(...), modułu centrali domofonu cyfrowego(...)— wprowadzonych do obrotu przez powodów także pod nazwą handlowąR.— wyrządzając tym samym poważną szkodę powodom, tj. o czyn zart. 24 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,
- w celu uzyskania korzyści majątkowej dopuścił się w sposób ciągły, od co najmniej 1996 r. do chwili obecnej, użycia we wprowadzanych do obrotu gospodarczego skopiowanych urządzeniach nazwy handlowejR.— łudząco podobnej do używanej przez powodów nazwy handlowejR.— czym celowo wprowadził w błąd odbiorców co do tożsamości wyrobu i jego producenta, wyrządzając tym samym istotną szkodę klientom, tj. o czynz art. 25 w/w ustawy,
- przywłaszczył sobie należące wyłącznie do powodów autorstwo utworów technicznych w postaci konstrukcji modułu centrali domofonu cyfrowego, w tym w szczególności odwzorowanie płytki obwodu drukowanego, komputerowy program sterujący, projekt montażowy wyrobu i instrukcję obsługi wyrobui dopuszczał się tego w sposób ciągły, co najmniej od 1996 r. do chwili obecnej, tj. o czyn zart. 115 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskimi prawach pokrewnych,
- bez uprawnienia rozpowszechnia utwory techniczne autorstwa pokrzywdzonych w postaci projektu kasety klawiatury domofonu cyfrowego oznaczonego przez powodów — producentów symbolem(...); modułu centrali domofonu cyfrowego(...); programu komputerowego zawartegow oryginalnych wyrobach — dla uzyskania korzyści majątkowej, tj. o czynz art. 116 ust. 1, 2 i 3 i art. 117 ust. 1 i 2 prawa autorskiego,
- dopuścił się fałszywych zeznań oraz sfałszował dowód rzeczowyw postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę RejonowąŁ.poprzez dostarczenie dla celów tegoż postępowania dowodu rzeczowego w postaci spreparowanego kodu źródłowego komputerowego programu sterującego skopiowanymi wyrobami — wbrew prawdzie złożył oświadczenie, że jest jego autorem i wbrew prawdzie złożył oświadczenie, że program w postaci wynikającej z przetworzenia do formy maszynowej przedstawionego przez niego kodu źródłowego znajduje się w urządzeniach jego produkcji, tj. o czyn zart. 233 kodeksu karnego.
Postępowanie karne wywołane opisanym aktem oskarżenia toczy się do chwili obecnej przed Sądem Rejonowym dla WarszawyŻ.wW., za sygn. akt IV K 2046/06.
W okresie co najmniej od czerwca 1996 r. pozwany produkowałi wprowadzał do obrotu urządzenie domofonoweR. C.- 2000 oraz unifony do tego urządzenia. Sprzedaż tych urządzeń prowadzona była na terenie Polski, a nadto na rynki zagraniczne, m.in. do Rosji, na Węgry do Czech, na Łotwę, do Estonii i na Słowację. Domofony produkowane przez pozwanego były instalowane od drugiej połowy lat 90 — tych na terenieT.. Stopniowo pozwany wprowadzał do produkcji i sprzedaży kolejne urządzenia będące odmianami domofonuR. C.— 2000. Nosiły one nazwy handloweCD 2100 oraz CD 2500. Pozwany jeszcze w 2011 r. na pewno produkowałi sprzedawał wskazane urządzenia domofonowe. Pozwany zaopatrywał sięw podzespoły elektroniczne do produkcji domofonów u tych samych dostawców co powodowie.
Pozwany na płycie zewnętrznej kasety produkowanego przez siebie domofonu umieszcza oznaczenieR. C.2000. Umieszcza tam również logo swejfirmy (...). W produkcie pozwanego tło klawiatury numerycznej ma kolor biały, pola numeryczne mają kolor czarny, zaś cyfryi symbole na klawiaturze kolor biały (w kasecie domofonuP. (...)tło klawiatury jest czarne zaś cyfry i symbole są koloru białego). Czcionka cyfri symboli w urządzeniu pozwanego jest inna, ponadto symbol kluczaw produkcie pozwanego znajduje się w położeniu pionowym (w produkcie firmy powodów klucz położony jest poziomo), pole kasowania wpisu w domofonie pozwanego jest oznaczone literąC, natomiast w domofonie powodów skrótem(...).
Zarówno centrale domofonoweP. (...)iR. C.— 2000, jak również odpowiadające im klawiatury numeryczne(...)P.oraz CD-2000(...), wykazują bardzo dużą zbieżność w wyglądzie i budowie. Najbardziej zbieżne w budowie jest wykonanie klawiatury numerycznej, gdzie nie tylko zastosowana technologia, ale i rozmieszczenie wszystkich klawiszy jest identyczne. Znamienny jest zwłaszcza fakt, że obie płytki montażowe klawiatur mają pola lutownicze bez elementów w tych samych miejscach. Dotyczy to obwodów fototranzystorów, dla których w schemaciefirmy (...)przewidziano równolegle dla nich rezystory. Schematfirmy (...)nie zawiera tych elementów, więc przewidziane pola lutownicze na płytce drukowanej dokładnie w tych samych miejscach jak na płytceP.nie mają uzasadnienia. Tylko część pinów procesora ma ściśle określone przeznaczenie. Pozostałe, w tym wykorzystany w obu urządzeniach port P1, nie ma konkretnego przeznaczeniai może być wykorzystany w sposób dowolny przez konstruktora. Sterowanie różnymi funkcjami urządzenia poprzez przydzielenie odpowiednich zadań dla poszczególnych pinów portu P1 determinuje funkcjonalne działanie procedury sterującej pracą procesora. Wykonanie tej procedury może, z uwagi na jej złożoność, być zgoła odmienne. Zasady konstruowania urządzeń z procesorami serii(...)za wyjątkiem specyficznych adresów związanych z obsługą przerwańi specyficznymi funkcjami niektórych wyprowadzeń zewnętrznych procesora nie determinują ani konieczności określonej organizacji kodu programu, aniteż nie wymuszają używania określonych struktur danych. Wykorzystaniew obu urządzeniach tych samych pinów portu P1 procesora do sterowania identycznymi funkcjami domofonu świadczy o kopiowaniu lub korzystaniu przez konstruktorów z tego samego źródła informacji podczas tworzenia schematu ideowego. Przytoczone przykłady procedur sterujących poszczególnymi pinami portu P1 nie tylko są identyczne funkcjonalnie, ale i ich budowa jest bardzo zbliżona. Zamieniono jedynie nazwy zmiennych, stałych i etykiet skoków oraz kolejność niektórych instrukcji. W procedurze firmy i(...)obsługującej wyświetlacz przy rozkazie(...)znajduje się komentarz:(...),#(...)_OFF”, czyli rozkaz użyty w procedurzefirmy (...)różniący się jedynie nazwą stałej, której wartość jest identyczna i wynosi(...)=(...).W procedurzefirmy (...)zatytułowanej „Odczyt i deklarowanie klawiatury, testowanie stanu linii oraz awaryjne otwieranie rygla na skutek uszkodzenia klawiatury” komunikat o błędzie(...)jest wpisywany na pozycje wyświetlacza 3, 1, 2 znakami zapisanymi w kolejności „r”,(...), „r” - co poza intencjonalną zmianą oryginalnej kolejności instrukcji nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Bardzo duża zbieżność w budowie i zastosowanym oprogramowaniu urządzeń wyklucza powstanie ich przez dwóch niezależnych konstruktorów, którzy nie kontaktowaliby się ze sobą lub też nie korzystaliz tych samych wzorców przy konstruowaniu swoich urządzeń. Występującew dokumentacji, urządzeniu i oprogramowaniufirmy (...)sprzeczności mogą świadczyć, że urządzeniefirmy (...)było wzorcem dla domofonu(...).
(...)obu domofonów nie zawierają rozwiązań nowych. Są to konstrukcje zaawansowane, opracowane przez doświadczonych konstruktorów. Konstrukcja domofonuP.wydaje się być wcześniejszą od konstrukcji domofonuR. C.2000. Wzorcem przy opracowywaniu domofonuR. C.- 2000 było domofonP. (...), pomimo wcześniejszej daty widocznej na schematach domofonuR. C.- 2000 duże podobieństwo schematów ideowych i układu ścieżek obwodów obu domofonów wskazuje,że konstruktor domofonuR. C.- 2000 posiadał dokumentację wcześniejszego domofonuP. (...). DomofonR. C.- 2000 jest „twórczą kopią” domofonuP. (...). Twórcza kopia polega na nieco innym rozrysowaniu schematu ideowego, nieco innej topografii ścieżek obwodów drukowanych, nieco zmienionej konstrukcji mechanicznej itp. Twórcza kopia nie jest jednak dziełem nowym. Gdyby domofonR. C.- 2000 powstał zupełnie niezależnie, to oprócz przypuszczalnego spełnienia tych samych funkcji, co domofonP. (...), miałby najprawdopodobniej znacznie bardziej różniący się układ elektryczny, inną topografię ścieżek obwodów drukowanych oraz inną konstrukcję mechaniczną. Podobieństwo zarówno układów elektrycznych, jak też topografii obwodów drukowanych obu domofonów jest zbyt duże, aby można twierdzić, że oba urządzenia powstały zupełnie niezależnie. DomofonP. (...)jest konstrukcją pierwotną,a więc oryginalną i twórczą, natomiast domofonR. C.2000 jest jego kopią.
Kody programów sterujących porównywanymi urządzeniami są podobne. Można stwierdzić, że stopień podobieństwa obu programów jest bardzo duży. Analizując treść instrukcji można nawet wysnuć wniosek, że kody są stworzone przez tego samego programistę. Oba programy są podobne w takich miejscach, gdzie podobieństwo jest rzeczą nienaturalną, gdyż przyjęte rozwiązania nie są niczym uwarunkowane, charakteryzują się wręcz dużą dozą dowolnościw kreowaniu rozwiązań. Obaj producenci zastosowali identyczne procedury do zapamiętywania kodu zamka szyfrowego. W obu kodach źródłowych występuje niczym nieuzasadnione podobieństwo w doborze czasu przerwaniaT.. Obaj producenci w swoim programie sterującym urządzeniem przewidzieli możliwość generowania dźwięków. W obu programach występuje identyczne rozmieszczenie danych potrzebnych do działania programu. Konstruktor programu przyjął bardzo indywidualny, sprzeciwiający się standardom, sposób reprezentacji stanu klawiatury za pomocą ustawienia określonych bitóww bajcie. Tym bardziej więc dziwi fakt, że został on zastosowany w sposób identyczny w obu wersjach programu. Oba programy identycznie sterują obsługą wprowadzania kodu, wybieraniem lokalu, kodem serwisowym. W taki sam sposób sterują interfejsem z użytkownikiem. Posiadają także identyczną długość kodu serwisowego. Oba urządzenia wyglądają identycznie, wyświetlacz ma identyczną strukturę, która ma odbicie w oprogramowaniu jego wyświetlania. Podobnie jest z klawiaturą. Obaj producenci w wielu przypadkach zastosowali bardzo podobne, niemal identyczne, kolejności rozkazów procesora. W obu wersjach kodów źródłowych można zaobserwować bardzo analogiczne wykorzystanie rejestrów. Występuje również podobieństwo kodów instalatora umożliwiających wejście do procedury serwisowej. Bardzo prawdopodobnym jest, że program pozwanego powstał na skutek odtworzenia go z programu oryginalnego zapisanego w postaci binarnej w centralce procesorafirmy (...). Program ten następnie został zmodyfikowany z prawdopodobnym zamiarem zmiany postaci graficznej. W kodzie źródłowym dostarczonym przezfirmę (...)jedną z wyraźnych wskazówek na indywidualny charakter kodu jest sposób zdefiniowania tablicy danych zawierających podzielniki dla generowania nutek (dźwięków). Autor programu dokonał pewnej nadmiarowości. Definiuje on najpierw stałe od n0, n1 do n13, a dopiero potem przypisuje te stałe do poszczególnych adresów tablicy. W kodzie źródłowymfirmy (...)taka nadmiarowość nie występuje. Po disasemblacji wszelkie nadmiarowości zostają usunięte z kodu, a stałe zostają zastąpione wartościami. Dodatkowo w kodziefirmy (...)wartości podzielników są w wartościach dziesiętnych, a w kodziefirmy (...)są one reprezentowane w zapisie szesnastkowym. W kodach źródłowych obu producentów napisanym w asemblerze można zaobserwować dokładnie identyczny podział programu na funkcje. Identyczne są też odwołania do tych funkcji z programu głównego. Praktycznie nieprawdopodobne jest, żeby dwóch programistów pracujących niezależnie napisało kody źródłowe takbardzo podobne w kryterium podziału na funkcje. Kodfirmy (...)w znacznej większości przypadków był przejrzyściej napisany ze względu na trafne komentarze oraz odpowiednie nazewnictwo stałych i procedur. Sposób komentowania kodu w wersjifirmy (...)jest charakterystyczny dla autora, który posiada dużą wiedzę na temat urządzenia oraz przyjętych algorytmów. Komentarze zawierają lakoniczne, aczkolwiek bardzo trafne spostrzeżenia. Bardzo często komentowana jest prawie każda linijka kodu w procedurzew sposób wykazujący intencję programisty. W kodzie przedstawionym przezfirmę (...)można zaobserwować fakt, że osoba wykonująca komentarze również dysponowała sporą wiedzą na temat urządzenia. Podczas analizy komentarza kodu można zaobserwować szereg obszernych komentarzy wraz ze schematami przebiegów oraz opisów działania urządzenia. Natomiast odnosi się wrażenie, że komentarze te służą wyjaśnieniu sposobu działania kodu, a nie intencji autora. Dodatkowo czytelność kodu w wersjifirmy (...)znacznie pogarszają nazwy etykiet i stałych. Często na ich podstawie nie sposób domyślić się działania programu — zawierają nazwę procedury i kolejne cyfry. Także wartości przypisywane do rejestrów są w postaci szesnastkowej, co często jest mniej przejrzyste. Część kodufirmy (...)nie posiada komentarza wcale.W kodziefirmy (...)praktycznie każda linia kodu jest skomentowana w sposób czytelny. W wersji kodufirmy (...)bardzo często przed etykietą w kodzie asemblerowym są obecne średniki. Brak ich natomiast w elementach, które zostały zmienione. Po średnikach tych nie występują żadne komentarze — średniki te są zbędne. Natomiast ustawianie średników przed etykietami jest bardzo charakterystyczne dla disasemblera. Taka duża ilość średników w kodziefirmy (...)jest wskazówką, że program powstał w procesie disasemblacji. Programfirmy (...)jest podzielony na wiele logicznych modułów. Bardzo często występuje instrukcja(...). Wskazuje to na fakt, że program powstawałw etapach — poszczególnych modułach. Taki program zwykle bardzo łatwo się analizuje, poprawia, wykonuje nowsze wersje. Jest to ogólnie przyjęta zasada programowania złożonych programów. Kodfirmy (...)jest skonstruowany w postaci jednego, wielkiego pliku instrukcji. Brak jest podziału na pliki modułów. Taki kod bardzo ciężko się analizuje i rozwija. Natomiast jego budowa jest charakterystyczna dla programów powstałych na skutek procesu disasemblacji. W postaci binarnej nie występują moduły — podczas procesu translacji zostały one zintegrowane w jedną całość. Wiele zmiennych, które sąw kodzieP., jest w kodzieL.wpisywana do rejestrów jako wartości bezpośrednie. Jest to wyraźną wskazówką, że disasembler wpisał tam wartości. Konstrukcja domofonufirmy (...)ma charakter twórczy, oprogramowanie służące do jej obsługi ma również charakter twórczy. Program jest twórczym sposobem zmuszenia nietypowego urządzenia do pracy w określony sposób. Żaden inny program komputerowy skopiowany z dowolnego źródła nie będzie obsługiwał tego urządzenia, którym jest domofon. Żeby urządzenie działało poprawnie i w sposób wymyślony przez autora konieczne jest zastosowanie unikalnych rozwiązań polegających na połączeniu standardowych procedurw unikalną całość. Jest ona tak unikalna jak sposób działania urządzenia i jego budowa. Więc jeśli stwierdzimy, że budowa elektryczna urządzenia jest unikalna i sposób działania jest unikalny, to program do jego obsługi będzie także unikalny, a co za tym idzie autorski. W kodzie zastosowano szereg pomniejszych rozwiązań, które zostały zrealizowane w sposób wskazujący na ich unikalnośći jednostkowość. Te drobne, aczkolwiek bardzo istotne elementy cechują określonego programistę — autora tych kodów. Są i one śladem pozostawianym przez jego wykształcenie, nawyki i doświadczenie programistyczne. Są wizytówką.
Schematy ideowe układów opracowanych przezfirmę (...)datowane są na dzień 1 marca 1995 r. Natomiast schematy ideowe układów opracowanych przezfirmę (...)datowane są od dnia 9 września 1992 r. do dnia26 listopada 1992 r. Takie datowanie schematów opracowanych przezfirmę (...)należy traktować jako błędne ponieważ w centrali tego domofonu zastosowany jest mikroprocesor typu(...), który był udostępniony do sprzedaży rynkowej dopiero w roku 1995. Przy opracowaniu schematu ideowego centrali oraz współpracujących z tą centralą układów konstruktorzyfirmy (...)musieli korzystać z kart katalogowych ww mikroprocesora. Ponieważ karty te były dostępne dopiero w roku 1995, daty naniesione na schematy ideowe układów opracowanych przezfirmę (...)należy uznać jako błędne. Biorąc pod uwagę, przedstawione etapy rozwojowe układu centrali systemu typu(...)2000firmy (...)przyjąć trzeba, że firma ta opracowała swój system domofonowy dopiero po roku 1995.
Głównym elementem podobieństwa oprogramowania centrali domofonu typu(...)firmy (...)oraz oprogramowania sterującego centralą domofonu systemu(...)2000 jest zgodność funkcjonalna obu programów, tzn. algorytmy działania programów sterujących systemem domofonowym. Algorytm jest najistotniejszą cechą programu i decyduje o jego właściwościach niezależnie od języka programowania, w jakim program finalny został napisany. Algorytm charakteryzuje program podobnie, jak kod DNA charakteryzuje człowieka.
Porównując płytki drukowane układów elektronicznych zamontowanych w centralach oraz kasetach domofonowych obu firm można stwierdzić, że na płytkach tych zamontowane są identyczne pod względem funkcjonalnym układy scalone. Przestrzenne rozmieszczenie tych układów na tych płytkach jest identyczne. Identyczna jest również topografia ścieżek przewodzących.
Pomimo niewielkich różnic występujących w schematach ideowych układach opracowanych przezfirmę (...)oraz formę(...)układy opracowane przezfirmę (...)są repliką układówfirmy (...). Wprowadzone przezfirmę (...)zmiany układowe mają charakter czysto formalny i nie zmieniają funkcji realizowanych przez poszczególne układy.
Porównując i analizując budowę, działanie i oprogramowanie systemu domofonowegofirmy (...)składającego się z centrali typu(...)oraz kasety typu(...)oraz systemu domofonowego typu(...)2000firmy (...), w którego skład wchodzi również centrala i kaseta, można jednoznacznie stwierdzić, że system domofonowy typu(...)2000 jest kopią systemu opracowanego przezfirmę (...).
Typowy elektroniczny system domofonowy składa się z centrali sterującej oraz kasety komunikacyjnej typu(...). Podobne podzespoły zawiera również system domofonowyfirmy (...). W odróżnieniu od innych systemów wygląd kasety komunikacyjnej tej firmy objęty jest zastrzeżeniem świadectwa ochronnego nr(...), które w sposób nie jawny określa sposób rozmieszczeniai funkcje podzespołów elektronicznych zamontowanych w tej kasecie. Konsekwencją tego faktu jest również konstrukcja i funkcje centrali typu(...)opracowanej przezfirmę (...). Biorąc pod uwagę przedstawione fakty należy uznać, że konstrukcja domofonuP. (...)ma charakter twórczy.
Projektowanie obwodów drukowanych jest zajęciem typowo odtwórczym, gdy wykonywane jest na zlecenie, a projektant tych obwodów nie jest autorem układów elektronicznych, dla którego obwody drukowane są przeznaczone. Projektantem układów elektronicznych systemu domofonuP. (...)byłP. G.współwłaścicielfirmy (...), który również był projektantem obwodów drukowanych do tych układów. Biorąc pod uwagę ten fakt oraz fakt, że struktura układu elektronicznego systemu domofonuP. (...)jest określona algorytmem jego działania opracowanym również przezP. G.należy uznać proces projektowania obwodów drukowanych do tych układów jako działanie twórcze.
Najistotniejszą cechą każdego programu jest algorytm jego działania obejmujący główne bloki funkcjonalne programu i wzajemne powiązania pomiędzy tymi blokami. W przypadku porównywanych systemów domofonowych algorytm określa sposób funkcjonowania tych systemów. Jeśli dwa programy napisane w różnych językach programowania realizowały będą taki sam algorytm to oznacza, że programy te pod względem funkcjonalnym są identyczne. Taki przypadek występuje w przypadku programu obsługującego system domofonowyP. (...)oraz programu obsługującego system(...)2000firmy (...).
Program opracowany przezfirmę (...)nie jest wierną kopią oprogramowaniafirmy (...)lecz oba porównywane programy działająw jednakowy sposób, tzn. według takiego samego algorytmu. Oprogramowaniefirmy (...)stanowiło wzorzec, któryfirma (...)wykorzystała do opracowania programu sterującego systemem domofonowym typu(...)2000. Tworzenie tego programu odbywało się na podstawie disasemblacji kodu binarnego programuP.odczytanego z pamięci zewnętrznej mikroprocesora umieszczonej w podstawce na płytce układu elektronicznego centralki domofonu typu(...). Działanie programistówfirmy (...)polegało na uzupełnieniu komentarzy, włączeniu do programu fragmentów napisanych w języku C, opracowaniu od początku wybranych funkcji programu napisanego w asemblerze, formalnej modyfikacja niektórych funkcji programu.
Przedstawione zmiany treści programu podobnie, jak zmiany w struktura porównywanych układów elektronicznych nie modyfikują algorytmu działania programu i mają charakter jedynie formalny. Fakt ten dokumentuje pośrednio identyczny podział obu porównywanych programów na funkcje, do którychw obu programach identyczne są również odwołania z programu głównego.
Konstrukcja oraz oprogramowanie systemu domofonowegoP. (...)ma charakter twórczy. Program sterujący pracą systemu domofonowego typu(...)2000 jest kopią programu obsługującego system domofonowyfirmy (...), któryfirma (...)dostosowała odpowiednio do wymogów programistycznych mikroprocesora typu(...)zamontowanegow centrali systemu(...).
Konstrukcję centrali(...)2000 należy traktować pod względem elektrycznym i mechanicznym jako replikę centrali(...)firmy (...).W centrali(...)2000, zamiast mikroprocesora typu(...)zastosowany w centralach domofonowych typu(...), wykorzystano mikroprocesor typu(...). Taka modyfikacja ma znaczenie jedynie kosmetyczne i nie wnosi nic nowatorskiego do działania układu centrali typu(...)2000 w porównaniu z funkcjonowaniem central domofonowychfirmy (...).
Pod względem zasady działania oraz konstrukcji mechanicznej sensorowa klawiatura zamontowana w kasecie domofonowejfirmy (...)jest repliką klawiatury opracowanej przezfirmę (...). Elektroniczne układy sterujące tymi klawiaturami są również praktycznie identyczne.
Obwody drukowane kasety komunikacyjnej oraz w centrali systemu domofonu typu(...)2000firmy (...)rozmieszczone są w taki sam sposób, jak analogiczne obwody drukowane kasety typu(...)oraz centrali(...)formyP..
Rozwiązanie mechaniczne oraz elektryczne podzespołów systemu domofonowego typu(...)2000 jest kopią rozwiązań zastosowanychw podzespołach systemu domofonowego formyP..
Program sterujący domofonem cyfrowym ma algorytm dostosowany do funkcji realizowanych przez ten domofon. Do tych funkcji dostosowany jest również elektroniczny układ domofonu. Pomimo, że w poszczególnych układach stosowane są znane z literatury obwody elektroniczne, to sposób ich wzajemnego połączenia określa algorytm programu sterującego domofonem. Topologię (rozmieszczenie) ścieżek obwodu drukowanego określa układ elektroniczny, którego strukturę określa algorytm działania domofonu. Dlatego mozaika obwodu drukowanego może być potraktowana jako element twórczy, gdy algorytm działania programu sterującego domofonem ma znamiona oryginalności.
Reasumując należy stwierdzić, że konstrukcja mechaniczna, układy elektroniczne oraz oprogramowanie systemu domofonufirmy (...), w którego skład wchodzi centrala typu(...)oraz kaseta typu(...), powstaływ wyniku twórczego działania.
Ogólna wartość sprzedaży firmy pozwanego w okresie od 1 stycznia1997 r. do 30 września 2011 r. wyniosła 149.140.259 zł, z czego sprzedaż urządzeń do krajów wspólnoty gospodarczej i na eksport wyniosła64.278.904 zł, natomiast sprzedaż krajowa wyniosła 84.861.355 zł. Szacunkowy udział urządzenia w postaci domofonu cyfrowego CD 2000 (występującego także pod inną nazwą) w ogólnej wartości sprzedaży wynosi za wymieniony okres 23.862.441 zł (16%). Przyjmując średnią, szacunkową wartość centrali CD 2000 na kwotę 221,18 zł, szacunkowa ilość central sprzedanych w tym okresie wynosi 107.886 sztuk. Szacunkowy udział unifonów w ogólnej wartości sprzedaży za wymieniony okres wynosi 68.604.519 zł (46%). Szacunkowa, średnia cena uzyskana ze sprzedaży jednego unifonu wynosi 15,72 zł, co pozwala ustalić liczbę sprzedanych sztok tego urządzenia na 4.364.155.
Szacunkowa wartość sprzedaży firmy pozwanego w okresie od maja do grudnia 1996 r. wyniosła 2.260.144 zł, z czego sprzedaż urządzeń do krajów wspólnoty gospodarczej i na eksport wyniosła 1.669.499 zł, natomiast sprzedaż krajowa wyniosła 590.645 zł. Przy uwzględnieniu tych samych co wcześniej założeń co procentowego udziału w sprzedaży i średniej ceny każdego z urządzeń - kwotowy udział w ogólnej wartości sprzedaży i liczba sztuk sprzedanych urządzeń wynosi odpowiednio — domofon cyfrowy CD 2000 — 361.623,04 zł (1.634 sztuki), unifon — 1.039.666,24 zł (66.136 sztuk).
Obciążenie przychodu kosztami w przedsiębiorstwie pozwanego, przy uwzględnieniu kosztów dystrybucji, marketingu, odpraw celnych szacować należy na poziomie 65%.
Stawka opłaty licencyjnej w wysokości 0,30 zł od jednego sprzedanego egzemplarza dekodera cyfrowego (unifonu) do domofonuR. C.2000, stanowi stosowne wynagrodzenie autorskie w rozumieniu art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego(...). o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.). Stawka opłaty licencyjnej w wysokości 20 zł od jednego sprzedanego egzemplarza centrali domofonu cyfrowegoR. C.2000, zwierającego jako komplet centralę domofonu cyfrowego, klawiaturę domofonu cyfrowego oraz instrukcję obsługi urządzenia, stanowi stosowne wynagrodzenie autorskie w rozumieniu art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego(...). o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Sąd Okręgowy uznał powództwo za częściowo zasadne.Odnośnie granic przedmiotowych rozpoznania stwierdził, że pod osąd poddane jest żądanie powodów określone w treści pisma procesowego z dnia 18 maja 2008 r. (k. 1206 —(...)) i poszerzone następnie w zakresie roszczenia o naprawienie szkody w piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2013 r. (k. 2863 —(...)).
Od razu jednak należy zaznaczyć, że roszczenia z pkt 3 (wydanie uzyskanych korzyści z naruszenia autorskich praw majątkowych) i pkt 5 (zapłata dwukrotnej wysokości korzyści uzyskanych z naruszenia autorskich praw majątkowych), pierwszego z tych pism, które powodowie opierali jak należy zakładać - odpowiednio - na przepisach art. 79 ust 1 pkt 4 oraz art. 79 ust. 2 pkt 2 ustaw) z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.), zostały prawomocnie zwrócone i nie mogły stanowić przedmiotu oceny merytorycznej Sądu.
Bezzasadne są podnoszone przez pozwanego w toku procesu, po uchyleniu pierwszego wyroku, twierdzenia jakoby niedopuszczalne było poszerzenie przez i powodów żądań w zakresie roszczeń pieniężnych ponad kwotę 1.000 zł. Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia13 grudnia 2007 r. (str. 18 - 19) wyraźnie wskazuje, że oddaleniu podlegała jedynie apelacja powodów w części dotyczącej nieuwzględnienia żądania przeproszenia obu powodów za naruszenie ich praw autorskich oraz powodaP. G.w formie innej niż na lamach prasowych. W tym zakresie rozstrzygnięcie ma walor powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Natomiast orzeczenie o odrzuceniu apelacji powodów w zakresie roszczeń majątkowych (pieniężnych) ponad kwotę 1.000 zł z uwagi na naruszenie przez nich przepisuart. 368 § 2 k.p.c.ma jedynie charakter formalny i nie stanowi przeszkody do rozszerzenia w tym zakresie żądania po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
W myśl zasadyda mihi factum, dabo tibi iusdo powoda należy wskazanie okoliczności faktycznych, na których opiera swe roszczenia, zaś rzeczą sądujest dokonanie subsumcji stanu faktycznego pod określona normę prawną. Wskazanie podstawy prawnej żądania nie wiąże sądu rozpoznającego sprawę, może jednak determinować sposób prowadzenia postępowania dowodowego.
W początkowej fazie procesu powodowie na uzasadnienie swych roszczeń przywoływali przepisyustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskimi prawach pokrewnych,ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości,ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czy wreszcie przepisyKodeksu cywilnegoo ochronie dóbr osobistych. Ostatecznie powodowie oparli swe żądania na przepisachustawy z dnia 4 lutego 1994 r.o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wynika to wprost ze wstępnej części pkt I pisma procesowego sporządzonego przez pełnomocnika powodów w dniu 18 maja 2008 r. (k. 1206). Powoływali się jednak również na fakt uzyskaniaw dniu 28 stycznia 1998 r. świadectwa ochronnego nr(...)na wzór zdobniczy pt. „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”, z oznaczeniem daty trwania prawaz rejestracji od dnia 16 października 1995 r.
Ta ostatnia okoliczność sprawia, że niezależnie od potrzeby analizy żądań powodów z punktu widzenia przepisówustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychnależy rozważyć kwestię ochrony przyznanej powodom w zakresie wzoru zdobniczego do kaset cyfrowej centrali domofonu, której częścią składową jest niewątpliwie klawiatura (płyta zewnętrzna tego urządzenia) na gruncie przepisówustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej(Dz. U. 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), czy raczej przepisów obowiązujących w tej mierze wcześniej.
Powodowie domagali się ochrony „czterech elementów urządzenia domofonowegoP. (...): programu komputerowego do centralki sterującej domofonem, mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia, instrukcji obsługi domofonu oraz klawiatury domofonu cyfrowego(...).
Pierwszym elementem podlegającym ocenie jest program komputerowy sterujący centralą domofonu. Stosownie doart. 74 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, programy komputerowe korzystają z ochrony na tych samych zasadach co utwory literackiej. Po to, aby program komputerowy uzyskał status „utworu" niezbędne jest stwierdzenie, że stanowi on przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze (art. 1 ust. 1 prawa autorskiego).
Należy przy tym stosować takie same kryteria, jak przy dokonywanejw podobnym celu ocenie dzieł literackich. Należy pamiętać, że funkcjonalny charakter programów komputerowych niekiedy znacznie ogranicza, nawet eliminuje, swobodę twórczą narzucając jedyne możliwe ich ukształtowanie, czego efektem jest ograniczenie a nawet wyłączenie, prawno - autorskiej ochrony.
O ile elementy tekstowe programu - w znaczeniu konkretnego przedstawienia ciągu instrukcji - podlegają ochronie, o tyle w przypadku elementów pozatekstowych - a więc algorytmów, struktury programu wyłączone są spod ochrony, ze względu na brak cechy „działalności twórczejo indywidualnym charakterze". Podobieństwo w zakresie samej funkcji programu nie może być dostateczną podstawą do przyjęcia naruszenia prawa autorskiego. Aby mówić o naruszeniu, podobieństwo porównywanych utworów musi być innego rodzaju, niż podobieństwo wynikające ze sposobu przedstawiania zadania oraz kontynuacji i rozwijania ogólnie znanych danych.
Pozostawienie poza autorską ochroną idei i zasad, na których program jest oparty, dotyczy również interfejsów (por. wyrok Sądu ApelacyjnegowP.z dnia 4 stycznia 1995 r. I ACr 422/94).
Program komputerowy podlega ochronie niezależnie od formy wyrażeniaa więc m.in. w postaci programu źródłowego.
W świetle powyższych wyjaśnień, przyjąć należy, że w przedmiotowej sprawie ochrona autorska dotyczy jedynie konkretnego przedstawienia instrukcji w programie.
Na indywidualny i twórczy charakter programu powodaP. G., wskazują opinie biegłychP. F.- działającego jako reprezentant(...) Towarzystwa (...)orazK. P.iA. S., które w sposób wszechstronny i wyczerpujący dokonały analizy porównawczej obu urządzeń i na podstawie, których możliwe jest odróżnienie tych elementów, które korzystają z ochrony i tych, które pozostają poza ochroną.
Indywidualny i twórczy charakter programu powoda dotyczy tylko tych elementów tekstowych programu, które przedstawiają charakterystyczny ciąg instrukcji: ustawienie bitów w bajcie, kolejność rozkazów procesora oraz sposób zdefiniowania tablicy danych zawierających podzielniki dla generowania dźwięków.
Za opinią biegłegoP. F.wskazać można, że o indywidualności rozwiązań powoda świadczy to, że w kodzie programu zastosowano szereg pomniejszych rozwiązań, które zostały zrealizowane w sposób wskazujący na ich unikalność i jednostkowość. Te drobne, aczkolwiek bardzo istotne elementy cechują określonego programistę — autora tych kodów. Są one śladem pozostawianym przez jego wykształcenie, nawyki i doświadczenie programistyczne. Są wizytówką.
Należy podkreślić, że ocenie biegłych podlegał program w wersji powstałej najwcześniej w 1995 r., a zatem bezzasadne są zarzuty pozwanego co do tego, że program jako utwór powstały przed dniem wejścia w życie przepisówustawyz dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych(24 maja 1994 r.), nie może podlegać ochronie na podstawie tej regulacji (art. 124 ust. 1 pkt 1 ustawy).
Pozwany dokonując zwielokrotnienia programu oraz zmian i adaptacjiw programie stworzonym przez powodaP. G., bez zgody autora, wkroczył w sposób bezprawny w sferę autorskich praw majątkowych powoda (art. 74 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Odnośnie mozaiki obwodów drukowanych domofonuP. (...)to Sąd oczywiście dostrzega, że przepisyustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnychnie obejmują ochroną topografii układów scalonych. Topografia układów scalonych, rozumiana jako „rozwiązanie polegające na przestrzennym, wyrażonym w dowolny sposób, rozplanowaniu elementów, z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym, oraz wszystkich lub części połączeń układu scalonego” (art. 196 ust. 1 powołanej poniżej ustawy) jest przedmiotem ochrony zustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej(Dz. U. 2001, Nr 49 poz. 508 ze zm.), przy czym na podstawie art. 197 ust. 1 tej ustawy, na topografie układów scalonych udzielane jest prawo z rejestracji.
Okoliczność, że tzw. dzieła techniczne są rezultatem uzyskiwanymw ramach stałej działalności zawodowej autora, nie wyklucza ich automatycznie z kręgu utworów w rozumieniuart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.o Prawie autorskim i prawach pokrewnych(jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 763/04 —L.).
Zaprezentowany pogląd jest wyrazem zasady kumulatywnej ochrony praw własności intelektualnej.
Stosownie do treści opinii biegłych z zakresu(...), projektowanie obwodów drukowanych jest zajęciem typowo odtwórczym, gdy wykonywane jest na zlecenie, a projektant tych obwodów nie jest autorem układów elektronicznych, dla którego obwody drukowane są przeznaczone. Projektantem układów elektronicznych systemu domofonuP. (...)byłP. G., który również był projektantem obwodów drukowanych do tych układów. Biorąc pod uwagę ten fakt oraz fakt, że struktura układu elektronicznego systemu domofonuP. (...)jest określona algorytmem jego działania opracowanym również przezP. G.należy uznać proces projektowania obwodów drukowanych do tych układów jako działanie twórcze. Program sterujący domofonem cyfrowym ma algorytm dostosowany do funkcji realizowanych przez ten domofon. Do tych funkcji dostosowany jest również elektroniczny układ domofonu. Pomimo, że w poszczególnych układach stosowane są znane z literatury obwody elektroniczne, to sposób ich wzajemnego połączenia określa algorytm programu sterującego domofonem. Topologię (rozmieszczenie) ścieżek obwodu drukowanego określa układ elektroniczny, którego strukturę określa algorytm działania domofonu. Dlatego mozaika obwodu drukowanego może być potraktowana jako element twórczy, gdy algorytm działania programu sterującego domofonem ma znamiona oryginalności.
Przesądza to zdaniem Sądu o możliwości potraktowania mozaiki obwodów drukowanych domofonuP. (...)jako utworu na gruncie przepisówustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o Prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Wykorzystując przy produkcji domofonuR. C.2000 mozaikę obwodu drukowanego autorstwaP. G., bez jego zgody, pozwany dopuścił się bezprawnego naruszenia praw autorskich powoda.
Co klawiatury domofonu cyfrowego, której ochrony domagają się powodowie na gruncie przepisów prawa autorskiego, to bez wątpienia stanowi ona część kasety cyfrowej centrali domofonu, co do której powodowie uzyskali świadectwo ochronne nr(...)na wzór zdobniczy na mocy decyzji Urzędu Patentowego z dnia 28 stycznia 1998 r.
W pierwszym rzędzie stwierdzić należy, że powodowie nie zaoferowaliw toku całego postępowania żadnego dowodu na okoliczność tego, że klawiatura domofonu cyfrowego stanowi utwór w rozumieniu przepisówustawy z dnia4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Okoliczność ta nie wynika z żadnej z opinii biegłych wydanych w przedmiotowej sprawie. Co więcej stwierdzić należy, że biegli z zakresu informatyki (elektroniki) sporządzający opinię w sprawie nie wydają się być biegłymi odpowiedniej w tym zakresie specjalności.
Kwestia podnoszona mogłaby być przedmiotem opinii biegłego z zakresu własności przemysłowej (wzornictwa przemysłowego), czy wręcz plastyka. Powodowie takiego dowodu nie zaproponowali. W piśmie z dnia 18 maja 2008 r. wnioskowali co prawda przeprowadzenie dowodu na okoliczność twórczego (oryginalnego i indywidualnego) charakteru klawiatury domofonu cyfrowego(...)](...)(k. 1217), ale w dalszym biegu sprawy dowodu tego nie poparli (por. k. 2368 —(...)pismo powodów precyzujące stanowisko w zakresie wniosków dowodowych).
Świadectwo ochronne przyznane zostało obu powodom jako wspólnikomspółki cywilnej (...), na mocy przywoływanej już decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia 28 stycznia 1998 r. nr(...), z oznaczeniem daty trwania prawaz rejestracji od dnia 16 października 1995 r.
Stosownie do treściart. 315 ust. 1 i 2 ustawy Prawo własności przemysłowejprawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
W chwili wydawania świadectwa ochronnego na wzór zdobniczy podstawą regulacji prawnej tego zagadnienia były przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ochrony wzorów zdobniczych z dnia 29 stycznia 1963 r. (Dz. U. Nr 8, poz. 45). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawieart. 142 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. Prawo wynalazcze(Dz. U. Nr 33, poz. 156).
Prawo wyłącznego korzystania z wzoru zdobniczego rozciągało się na cały obszar kraju i trwało pięć lat od daty zgłoszenia wzoru zdobniczego w Urzędzie Patentowym. Na wniosek właściciela zarejestrowanego wzoru zdobniczego okres trwania wyłączności mógł być przedłużony na dalsze pięć lat (§ 5 ust. rozporządzenia).
Rejestracja wzoru zdobniczego nie pozbawiała twórcy dzieła lub następców prawnych tego twórcy prawa korzystania z ochrony prawa autorskiego w stosunku do późniejszego posiadacza prawa z rejestracji tego wzoru (§ 9 rozporządzenia).
Wziąwszy pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy skonstatować należy, że prawo z rejestracji wzoru zdobniczego przysługiwało powodomw okresie od 16 października 1995 r. do 16 października 2000 r. Powodowie nie przedstawili żadnego dowodu na przedłużenie ich prawa wyłączności. Prawo powodów wygasło zatem z dniem 16 października 2000 r.
Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ochrony wzorów zdobniczychz dnia 29 stycznia 1963 r. obowiązywało do dnia 21 sierpnia 2001 r. i zostało uchylone z momentem wejścia w życieustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej(weszła w życie z dniem 22 sierpnia 2001 r.).
Wustawie Prawo własności przemysłowejpojęcie wzoru zdobniczego nie występuje. Zastąpiło je szersze pojęcie wzoru przemysłowego (art. 102 ustawy).
Stosownie do treściart. 116 ustawy Prawo własności przemysłowejochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma zastosowania do wytworów wytworzonych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór.
Skoro zatem prawo z rejestracji wzoru zdobniczego wygasło przed dniem 22 sierpnia 2001 r. to nawet teoretyczne rozważania co do tego czy klawiatura domofonu ma charakter utworu w znaczeniu prawa autorskiego, za okres po dniu 16 października 2000 r., są bezprzedmiotowe.
Bez wątpienia działanie pozwanego polegające na naśladowaniu bez zgody powodów przy produkcji i wprowadzaniu do obrotu domofonuR. C.2000, wyglądu klawiatury domofonu cyfrowego(...), w okresie do dnia16 października 2000 r., miało charakter bezprawny. Podobieństwa klawiatur wynikają choćby z analizy przeprowadzonej w opinii biegłychK. P.iA. S.. Sąd w tym zakresie władny jest wszak również do normatywnej oceny podobieństwa.
Naruszenie prawa wyłącznego do wzoru zdobniczego zachodzi równieżw wypadku tak znacznej zbieżności cech przedmiotów, że postacie ich przedstawiają się pod względem estetycznym niemal identycznie (wyrok Sądu Najwyższego - Izba I Cywilna z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 969/00 -L.).
Prawo z rejestracji wzoru zdobniczego jest prawem bezwzględnym, skutecznymerga omnes, a zatem uprawniony z rejestracji może łatwiej uzyskać ochronę, ponieważ rejestracja wzoru zapewnia tę ochronę bez względu na to,w jaki sposób została skopiowana zewnętrzna część produktu, a także bez względu na to, czy fakt dokonania kopii może wprowadzić w błąd klientów co do tożsamości producenta bądź produktu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 1995 r., IACr 148/95,L.).
W takiej sytuacji nawet wprowadzenie przez pozwanego drobnych zmianw wyglądzie klawiatury (kolor tła, kolor cyfr i symboli, format czcionki, oznaczenie klawiszy klucza i kasowania wpisów), nie wpływa na ocenę niedozwolonego naśladowania produktu powodów.
W odniesieniu do instrukcji obsługi domofonu, Sąd stwierdza, że powodowie nie sprostali ciężarowi dowodu co do tego, że instrukcja taka stanowi utwór w rozumieniu przepisówustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dowodem na tę okoliczność mogłaby być jedynie opinia biegłego, a o taką w odniesieniu do tejże powodowie nigdy nie wnioskowali.
Oddaleniu podlegały zatem roszczenia obu powodów związane z ochroną ich praw autorskich do instrukcji obsługi domofonu. Jeśli chodzi o klawiaturę domofonu to ochronie podlegać mogły jedynie prawa powodów związanez przyznaniem im świadectwa ochronnego na wzór zdobniczy „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”.
Według art. 8 ust. 1 prawa autorskiego prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Przepis ten wyraża podstawową zasadę prawa autorskiego, zgodnie z którą podmiotem pierwotnie uprawnionym jest twórca. Zakresem zastosowania tej zasady objęte są zarówno autorskie prawa majątkowe, jak i autorskie prawa osobiste. Poza przypadkami przewidzianymi przez ustawę, inna osoba może stać się podmiotem prawa autorskiego tylkow sposób pochodny, przy czym przejście na inne osoby może dotyczyć tylko autorskich praw majątkowych.
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcyz utworem, a w szczególności prawo do:
1) autorstwa utworu,
2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo,
3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania,
4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności,
5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu (art. 16 prawa autorskiego).
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu (autorskie prawa majątkowe) (art. 17 prawa autorskiego).
Uprawnienia składające się na treść autorskiego prawa majątkowego do programu komputerowego zostały określone w art. 74 ust. 4 prawa autorskiego. Obejmują one: prawo do reprodukcji (zwielokrotniania) programu, w całości lub części, jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie, prawo do tłumaczeniai przystosowania (adaptacji) programu, zmiany układu oraz wprowadzaniai innych zmian w programie, prawo do rozpowszechniania, w tym najmu program lub jego kopii.
Powodowie dochodzili ochrony zarówno ich autorskich praw osobistych, jak i majątkowych.
Podmiotem uprawnionym do dochodzenia ochrony wobec naruszeni autorskich praw osobistych jest wyłącznie twórca (art. 78 ust. 1 prawa autorskiego.
Przepisyart. 24 k.c.wprowadza domniemanie bezprawności naruszenia wszelkich dóbr osobistych, a zatem również wartości niematerialnych autora związanych z twórczością (art. 23 k.c.).
Pozwany chcąc uwolnić się od odpowiedzialności musi obalić to domniemanie. W tym zakresie pozwany nie podjął jakiejkolwiek inicjatywy, ograniczając się jedynie do kwestionowania samego faktu naruszenia jakichkolwiek dóbr powodów.
Zgodnie z dyspozycją art. 78 ust. 1 zd.2 prawa autorskiego, twórca może domagać się złożenia przez osobę, która dopuściła się naruszenia jego autorskiego prawa osobistego publicznego oświadczenia w odpowiedniej treścii formie.
W odniesieniu do wzoru zdobniczego, do którego powodom w okresie od 16 października 1995 r. do 16 października 2000 r. służyło prawo z rejestracji, stosowne regulacje w zakresie ochrony zawierały przepisyart. 56 ust. 1 i 2w zw. zart. 80 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. Prawo wynalazcze(Dz. U. Nr 33, poz. 156), do których odsyłał§ 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 1963 r.w sprawie wzorów zdobniczych. Przepisy te zastąpione zostały przezart. 57 ust. 1 i 2w zw. zart. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości(Dz. U. Nr 43, poz. 272). Stosownie do tych przepisów uprawniony z tytułu prawa z rejestracji wzoru zdobniczego mógł żądać zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków oraz wydania uzyskanych korzyści albo wynagrodzenia szkody, na zasadach ogólnych. Naruszający to prawo obowiązany był ponadto na żądanie uprawnionego, m.in. do ogłoszenia w czasopismach stosownego oświadczenia.
Treść oświadczenia winna być wyrażona w odpowiedniej formie, przyczym chodzi tu zarówno o jego zewnętrzną, słowną formę, jak i sposób zakomunikowania. Winna też być adekwatna do konkretnego przypadku.
W ocenie Sądu żądanie opublikowania przeprosin za naruszenie praw autorskichP. G.do programu sterującego centralką domofonui mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia, a nadto praw obu powodówz rejestracji wzoru zdobniczego obejmującego klawiaturę domofonu, na łamach dziennika „Rzeczpospolita” jest adekwatne do czasu trwania naruszeń oraz pozycji rynkowej, jaką pozwany zyskał dzięki swym bezprawnym działaniom.
Zobowiązanie do powstrzymania się od podejmowania takich działańw przyszłości mogło odnosić się jedynie do praw autorskich przysługującychP. G.do programu komputerowego i mozaiki obwodów drukowanych. Nie mogło natomiast dotyczyć uprawnień z tytułu wzoru zdobniczego, bowiem te, jak wykazano wcześniej już wygasły. Sąd nakazując przeproszenie powodów za naruszenie praw z rejestracji wzoru zdobniczego, stwierdził jedynie, że zachowanie takie miało miejsce w przeszłości (do chwili wygaśnięcia uprawnień).
W zakresie ochrony autorskich praw majątkowych powodowiew pierwszym rzędzie domagali się nakazania pozwanemu zaniechania naruszania ich praw (art. 79 ust. 1 pkt 1 prawa autorskiego).
Jak już wcześniej podkreślano legitymację czynną do zgłoszenia takiego żądania posiada jedynieP. G.jako autor programu sterującego centralką domofonu oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia. Wobec tego, że pozwany nadal produkuje i wprowadza do obrotu domofonR. C.2000, wykorzystujący rozwiązania autorskieP.G., zasadnym było zakazanie tych działań związanych z produkcją i wprowadzaniem do obrotu tego urządzenia, jak również innych urządzeń elektronicznych opartych na autorskich rozwiązaniachP. G..
W odniesieniu do roszczeń pieniężnych związanych z ochroną praw autorskich (praw z rejestracji wzoru zdobniczego), jak zaznaczono na początku rozważań, pod osąd ostatecznie poddane zostało jedynie żądania naprawienia wyrządzonej szkody (art. 79 ust. 1 pkt 3 prawa autorskiego oraz art. 57 ust. 1w zw. zart. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości).
Powodowie zgłosili żądanie naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a prawa autorskiego oraz art. 57 ust. 1 w zw. z art. 82 ustawy z /dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości).
Pozwany zgłosił w tym zakresie zarzut przedawnienia.
W dniu 16 czerwca 1997 r. pełnomocnik powodów określił roszczenia pieniężne na kwotę 1.000 zł (k. 32). Dopiero w piśmie złożonym w dniu 21 maja 2008 r. (k. 1207 —(...)) powodowie określili swe żądania co do naprawienia szkody majątkowej spowodowanej naruszeniem służących im autorskich praw majątkowych na kwotę 3.742.000 zł (pkt I ust. 4 pisma). W dniu 14 stycznia 2013 r. sprecyzowali, że żądają solidarnego zasądzenia tej kwoty (k. 2851), zaśw piśmie nadanym w dniu 28 stycznia 2013 r. rozszerzyli żądanie odszkodowania do sumy 34.240.478,02 zł (k. 2863).
Roszczenie powodów ma charakter deliktowy.
Zgodnie z aktualnym poglądem judykatury podzielanym przez Sądw składzie rozpoznającym sprawę, roszczenia o ochronę autorskich praw majątkowych przedawniają się w terminach określonych wart. 118 k.c.,z wyjątkiem roszczeń o naprawienie szkody, do których ma zastosowanieart. 442 k.c.(do dnia 10 sierpnia 2007 r. uchylonyart. 442 k.c.). Termin przedawnienia takiego roszczenia wynosi trzy lata i liczy się od dnia dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 4421§ 1 k.c.)(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r., 1 CSK 633/10, LEX).
Rozpoczęcie biegu przedawnienia takiego roszczenia wiąże sięz powzięciem przez poszkodowanego wiadomości o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie jest konieczna wiedza o zakresie szkody. Punktem odniesienia dla określenia trzyletniego terminu przedawnienia jest zdarzenie początkowe, a dalsze zdarzenia stanowią tylko powiększenie tej samej szkody („Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania.” Gerard Bieniek i inni - tom 1, str. 568 - 570, Wyd. Lexis Nexis 2009).
Przepisart. 4421§ 1 k.c.został wprowadzony doKodeksu cywilnegoz dniem 10 sierpnia 2007 r. ustawą nowelizującą z dnia 16 lutego 2007 r.(Dz. U. Nr 80, poz. 538). Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej do roszczeń,o których mowa w art. 1 ustawy powstałych przed dniem jej wejścia w życie,a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisart. 4421§ 1 k.c.
Przepisyart. 442 § 1 k.c.(uchylonego z dniem 10 sierpnia 2007 r.)iart. 4421§ 1 k.c., pomijając zmiany redakcyjne, nie różniły się. Inne było brzmienie§ 2każdego z tych przepisów. Zgodnie zart. 442 § 2 k.c., jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Stosownie do treściart. 4421§ 2 k.c., jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy powodowie sami przyznali, że miesiąc po wypowiedzeniu umowy z pozwanym (czyli w czerwcu 1996 r.) dowiedzieli się, że pozwany produkował i wprowadzał do obrotu na rynku rosyjskim urządzenie domofonowe bardzo podobne do ich domofonu CD -(...), pod nazwąR. C.— 2000. W styczniu 1997 r. powodowie otrzymali sporządzoną na ich zlecenie ekspertyzę rzeczoznawcy, z której wynikało, że pozwany wykorzystuje w produkowanym i sprzedawanym przez siebie domofonie program i mozaikę obwodów autorstwaP. G.oraz zewnętrzną postać kasety (klawiatury) domofonuP. (...). W dniu27 stycznia 1997 r. w związku z treścią ekspertyzy powodowie złożyli zawiadomienie o popełnieniu przez pozwanego przestępstwa.
Nie ulega zatem wątpliwości, że najpóźniej w dniu 27 stycznia 1997 r. powodowie wiedzieli o szkodzie (produkcja i sprzedaż domofonu przez pozwanego bez wątpienia wpływać musiała na sferę praw majątkowych powodów w związku z utratą choćby części klientów) i osobie sprawcy szkody —J. C..
Ich roszczenie odszkodowawcze rozpoczęło bieg co najmniej od tej daty.
Zgłaszając w dniu 16 czerwca 1997 r. żądanie zasądzenia kwoty 1.000 zł powodowie przerwali bieg terminu przedawnienia tylko w zakresie tej kwoty.
Wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tylko co do roszczeń objętych żądaniem pozwu. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty pozwem. Przerwanie biegu przedawnienia dotyczy tej części roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym, która została zgłoszona - w pozwie lubw piśmie rozszerzającym powództwo - zarówno co do samego żądania (art. 187§ 1 pkt 1 k.p.c.), jak i jego podstawy faktycznej (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.) (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy,(...)i Spraw Publicznychz dnia 16 listopada 2010 r., I PK 79/10,L.).
W takiej sytuacji roszczenie odszkodowawcze powodów przedawniło sięz dniem 27 stycznia 2000 r., prócz zgłoszonej wcześniej pod osąd kwoty1.000 zł. Sąd chciałby w tym miejscu nadmienić, że nie podziela poglądu strony powodowej zaprezentowanego w piśmie (głosie do protokołu rozprawy k. 2985 - 2986) jakoby rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia w wypadkach naruszeńo charakterze ciągłym rozpoczynał się od dnia ich ustania, bowiem przy stale trwających naruszeniach bieg przedawnienia takich roszczeń mógłby się nigdy nie rozpocząć.
Oceniając merytoryczną zasadność roszczenia odszkodowawczego powodów zaznaczyć ponownie należy, że jest to roszczenie zgłoszone na zasadach ogólnych odpowiedzialności deliktowej. Bezprawne i zawinione działanie pozwanego, polegające na produkcji i wprowadzaniu do obrotu domofonuR. C.2000, wykorzystujący rozwiązania autorskieP. G.oraz zewnętrzną postać kasety domofonu (prawo ochronne na wzór zdobniczy przynależne powodom), wywołało uszczerbek w majątku powodów polegający choćby na utracie zysków ze sprzedaży domofonuP. (...). Naprawienie szkody obejmuje rzeczywiście poniesioną stratę(damnum emergens)oraz utracone korzyści(lucrum cessans), przy czym poniesiona strata obejmuje bez wątpienia nieuzyskane wynagrodzenie autorskie.
Kwota tego wynagrodzenia została wyliczona na poziomie 20 zł od jednego egzemplarza domofonu (w skład którego wchodzi kaseta zewnętrzna objęta prawem ochronnym związanym z wzorem zdobniczym oraz centrala działającaw oparciu o program komputerowy i mozaikę obwodów drukowanych) oraz0,30 zł od jednego egzemplarza dekodera cyfrowego (unifonu) pracującegow oparciu o program komputerowy.
Przy wzięciu zatem pod uwagę ilości sprzedanych urządzeń wskazanejw części ustalającej, wskazanej tamże wartości kwotowej sprzedaży pozwanego w okresie od czerwca 1996 r., po uwzględnieniu faktu, że program, mozaika obwodów drukowanych i klawiatura są jedynie częściami składowymi urządzeń (domofon — centrala, unifon), co do których wyliczano ogólnie należne wynagrodzenie autorskie, okoliczności wspólnego przysługiwania powodom prawa do wzoru zdobniczego, które wygasło w dniu 16 października 2000 r. oraz przy zastosowaniuart. 322 k.p.c., Sąd doszedł do przekonania, że zasadnym jest solidarne zasądzenie na rzecz powodów żądanej kwoty 1.000 zł.
W kontekście przeprowadzonych rozważań Sąd nie znalazł podstaw do otwarcia zamkniętej rozprawy i zawieszenia postępowania do czasu ukończenia postępowania karnego przeciwko pozwanemu o co wnioskował pełnomocnik powodów w głosie do protokołu rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku. Nawet gdyby pozwany został prawomocnie skazany za popełnienie przestępstwa to i tak w myśl przepisuart. 442 § 2 k.c., obowiązującego do dnia 10 sierpnia 2007 r., roszczenie odszkodowawcze powodów przedawniło by się najpóźniej z dniem27 stycznia 2007 r., a zatem 20 letni termin przedawnienia przewidzianywart. 4421§ 2 k.c.nie znajdzie do niego zastosowania jako przedawnionegow dniu wejścia noweli w życie (powodowie rozszerzyli żądanie dopiero w piśmie złożonym do Sądu w dniu 21 maja 2008 r.).
Dalej idące żądanie pieniężne podlegało oddaleniu jako przedawnione.
Powodowie mc wykazali, że pozwany dopuścił się czynów nieuczciwej konkurencji. Stosownie do treściart. 13 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji(Dz. U. Nr 47, poz. 211 ze zm.), nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji naśladowanie cech funkcjonalnych, produktu, w szczególności budowy, konstrukcji i formy zapewniającej jego użyteczność.
Wyczerpujące i wyraźne oznaczenie producenta na opakowaniu towaru oraz trwałe umieszczenie znaku towarowego bezpośrednio na produkcie wprowadzanym do obrotu wyłącza możliwość wywołania błędu zarówno co do tożsamości producenta jakiproduktu .. (...)tych okolicznościach, wobec ustalenia, że pozwany oznacza produkowany przez siebie domofon znakiem swojej firmy, brak jest podstaw do przyjęcia, iż dopuścił się deliktu określonego w przepisach art. 13 u.o.z.n.k. czy też naruszył art. 10 i 16 tej ustawy.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania upoważnienia zastępczego powodów do opublikowania ogłoszenia z pkt 1 wyroku już na etapie postępowania rozpoznawczego. W razie gdyby pozwany uchylał się od realizacji tego obowiązku powodowie mogą żądać takiego upoważnienia na etapie postępowania egzekucyjnego (art. 1049 § 1 k.p.c.).
O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o przepisart. 100 k.p.c., dokonując ich stosunkowego rozdzielenia.
Co do roszczenia z pkt 1 pisma z dnia 18 maja 2008 r. precyzującego powództwo powodowie wygrali proces w 75%, co do roszczenia z pkt 2 pisma wygrali proces w 50%, w zakresie roszczenia odszkodowawczego powodowie przegrali proces prawie w całości (dla uproszczenia Sąd przyjął tutaj wartość 0%). Średnia tych wskaźników daje wartość 41,66% w jakiej powodowie wygrali proces, ulegli zatem co do 58,33%.
Koszty sądowe związane z roszczeniem odszkodowawczym, na które powodowie wydatkowali 100.000 zł (wpis od pozwu) oraz 24.615,96 zł (wydatki na opinie biegłych z zakresu księgowości i wyceny autorskich praw majątkowych), powinny być poniesione w całości przez nich.
Pozwanemu należy się w zakresie tego roszczenia zwrot całości kosztów, na które składają się: wynagrodzenie adwokackie w podwójnej stawce minimalnej (2 x 7.200 zł) oraz wydatki na opinię biegłego z zakresu wyceny autorskich praw majątkowych (65,36 zł).
Pozostałe koszty sądowe powodów zamykają się kwotą 20.342,67 zł (opłaty sądowe, wydatki na opinie biegłych), do tego należy doliczyć wynagrodzenie adwokackie od roszczeń niepieniężnych w podwójnej stawce minimalnej (2 x 360 t zł) plus opłata skarbowa od pełnomocnictwa (34 zł).
Pozostałe koszty procesu poniesione przez pozwanego to kwota10.636,43 zł (opłaty sądowe, wydatki na opinie biegłych) oraz wynagrodzenie adwokackie od roszczeń niepieniężnych w podwójnej stawce minimalnej (2 x360 zł) plus opłata 1 skarbowa od pełnomocnictwa (34 zł).
Uwzględnienie powyższych kwot, wskazanych proporcji, w jakich strony utrzymały się z żądaniami oraz założeń co do zwrotu kosztów poniesionych przez pozwanego w związku z powództwem o roszczenie odszkodowawcze, sprawia że pozwanemu należy się od powodów zwrot kosztu procesu w kwocie 2.873,05 zł

(uzasadnienie zaskarżonego wyroku – k. 2993 – 3008).
Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego wywiodły obie strony, przy czym pozwany zaskarżył wyrok w zakresie punktu 1, 2 oraz 5, natomiast powodowie w części dotyczącej punktu 4 i 5.
Pozwany w swej apelacji podniósł następujące zarzuty:
1. naruszenia przepisów postępowania, tj.:
a)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 278 § 2 k.p.c.poprzez dowolne przyjęcie, że pozwany naruszył prawa autorskie przysługujące powodowi z tytułu autorstwa domofonuP. (...)w sytuacji, gdy:
- wydane w sprawie opinie biegłych z zakresu elektroniki oraz informatyki nie wykluczyły jednoznacznie, aby wytwór działalnościP. G.w postaci systemu domofonowegoP. (...)miał charakter odtwórczyi tym samym, aby powodowi można było przypisać jego autorstwo,
- ustalenia biegłych w zakresie skopiowania przez pozwanegow urządzeniuR. C.-2000 rozwiązań technologicznych opracowanych przez powoda, wskazują jedynie na prawdopodobieństwo wskazanego działania ze strony pozwanego i pozbawione są w tym zakresie cechy kategoryczności,
- zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że mozaika obwodów drukowanych i układ elektroniczny stanowiły wytwór twórczej działalności powoda o indywidualnym charakterze i tym samym, by mogły być uznane za utwór podlegający ochronie w rozumieniu prawa autorskiego,
b)art. 321 § 1 k.p.c.poprzez wydanie orzeczenia w zakresie roszczenia nie zgłoszonego przez powodów w terminie określonym wart. 207 § 3 k.p.c., jak również w późniejszych pismach procesowych, sprowadzającego się do naruszenia przez pozwanego prawa powodów do wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”,
2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:
-art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychpoprzez wadliwe przyjęcie, że mozaika obwodów drukowanych stanowi utwórw rozumieniu wskazanego przepisu, w sytuacji gdy można ją uznać jedynie za element wtórny wobec układu elektronicznego a pośrednio także algorytmu, determinowany w sposób kategoryczny rozwiązaniami przyjętymi w zakresie tworzenia algorytmu, który to algorytm nie stanowi przejawu działalności twórczej o indywidualnym charakterze,
- art. 57 ust. 1 i 2 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 31 maja 1962 r.o wynalazczości poprzez ich zastosowanie w sytuacji wygaśnięcia prawa powodów z rejestracji wzoru zdobniczego i tym samym utraty przezeń roszczeń, wynikających z przepisów wskazanej ustawy,
-art. 79 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskimi prawach pokrewnychpoprzez ich zastosowanie i nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o treści wskazanej w pkt 1 sentencji wyroku, a także zaniechania naruszania praw autorskichP. G.(pkt 2 sentencji wyroku) pomimo niewykazania przez powodaP. G.autorstwa,a także twórczego i indywidualnego charakteru programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia,
-art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychpoprzez jego zastosowanie i nakazanie pozwanemu zaniechanie naruszania opisanych w sentencji wyroku praw autorskichP. G., w sytuacji gdy strona powodowa nie wykazała, aby pozwany nadal produkowałi wprowadzał do obrotu wskazany produkt lub podejmował inne działania, które mogłyby wskazywać na zamiar naruszania tych praw w przyszłości i tym samym by istniały podstawy do nakazania pozwanemu opisanego wyżej zachowania.
W konkluzji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu za II instancję według norm przepisanych.

(apelacja pozwanego – k. 3019 – 3028)
Powodowie natomiast zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
-art. 117 k.c.orazart. 123 § 1 pkt 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że roszczenie powodówo zasądzenie odszkodowania powyżej kwoty 1.000 zł uległo przedawnieniu, pomimo tego, że powodowie w pkt. 3 pozwu z dnia 23 maja 1997 r. - z uwagi na brak możliwości ustalenia wysokości szkody majątkowej w dacie wytoczenia powództwa - wnieśli o jej naprawienie w całości zastrzegając, że wysokość szkody zostanie ustalona w toku procesu, czym - już w dacie wytoczenia powództwa - spowodowali przerwanie biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego co do całej wysokości szkody, nie zaś jedynie co do 1.000 zł, jak również pomimo tego, że w piśmie z dnia 12 czerwca 1997 r. powodowie wskazali szacunkową wartość szkody, a następnie - w piśmie z dnia 22 stycznia 2013 r. - jej wartość ostateczną, ustaloną przez biegłych powołanychw niniejszej sprawie,
-art. 4421§ 1 k.c.orazart. 120 k.c.przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że rozpoczęcie biegu przedawnienia całego roszczenia powodów nastąpiło w dacie powzięcia przez powodów wiadomościo szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia w dniu 27 stycznia1997 r. (tj. w dniu złożenia przez powodów zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przeciwkoJ. C.), pomimo tego, że naruszenia przysługujących powodom praw majątkowych przyjmowało różne formy, trwało wiele lat i miało charakter ciągły, w konsekwencji czego Sądmeritiwinien uznać za zasadne i wymagalne służące powodom roszczeń oraz liczyć początek biegu przedawnienia oddzielnie co do każdego kolejnego naruszenia, biorąc pod uwagę daty zaistnienia poszczególnych naruszeń oraz daty ich ustania i daty powzięcia o nich wiedzy przez powodów,
-art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychw zw.zart. 6 k.c.poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na tym, że sąd błędnie uzależnił zakwalifikowanie stworzonej przez powodów instrukcji obsługi domofonu cyfrowego, jak również stworzonej przez powodów klawiatury domofonu jako utworów prawnoautorskich od wykazania takiego charakteru tych dzieł w drodze dowodu z opinii biegłego, a nie od spełnienia przesłanek ochrony autorsko prawnej w postaci twórczości,
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez:

⚫

brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz poprzez dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, to jest dowodów z zeznań świadków przeprowadzonych na wniosek powodów, dowodów z dokumentów, w tym w szczególności dokumentacji celnej (zawierającej dokumentację sprzedażową) oraz dokumentacji podatkowej świadczącycho naruszaniu przez pozwanego praw powodów poprzez produkowaniei wprowadzanie do obrotu domofonów oraz unifonów również w okresie przypadającym po dacie 27 stycznia 1997 r. (przyjętej przez Sądmeritijako data początku biegu przedawnienia), a w konsekwencji błędne ustalenie, że rozpoczęcie biegu przedawnienia dotyczyło również roszczeń powodów, o których dacie wytaczania powództwa powodowie nie mieli jeszcze wiedzy,

⚫

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonychw sprawie, dokonanej wybiórczo wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, prowadzące do bezzasadnego przyjęcia, że rozpoczęcie biegu przedawnienia wskutek dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia nastąpiło w dacie złożenia przez powodów zawiadomieniao podejrzeniu popełnienia przez pozwanego przestępstwa w dniu 27 stycznia 1997 r. w oparciu o sporządzoną dla celów prywatnych ekspertyzę biegłegoR. B., w sytuacji gdy właściwa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w tej dacie powodowie mogli co najwyżej podejrzewać fakt wyrządzenia im szkody, a dopiero przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe i zgromadzone dowody, w tym w szczególności opinie biegłych sądowych umożliwiły powodom ustalenie, że została im wyrządzona szkoda działaniem pozwanego oraz, że dopiero od tego momentu powinien rozpocząć się bieg terminu przedawnienia roszczeń powodów,

-art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.poprzez nie zawieszenie postępowania pomimo toczącego się równolegle wobec pozwanego (jako oskarżonego) postępowania karnego przed Sądem Rejonowym dla Warszawy - Żoliborza wW., Wydział IVK., sygn. akt IV K 2046/06 o czyn zabroniony zart. 116 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawie pokrewnympopełniony na szkodę powodów, którego przypisanieJ. C.w drodze karnej może mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowego postępowania,
-art. 15 ust. 1 - 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca200 5 r., a nadto z ostrożnościart. 31 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 13 czerwca 1967 r.(Dz.U. z 1967r. poprzez brak ustalenia oraz wezwania powodów przez Sądmeritido uiszczenia opłaty tymczasowej (wpisu tymczasowego) od roszczeń majątkowych z podaniem jej wysokości, a następnie poprzez zaniechanie określenia w zaskarżonym wyroku wysokości opłaty ostatecznej (wpisu ostatecznego) od roszczeń majątkowych będącej opłatą stosunkową, obliczoną od wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku postępowania - pomimo wskazania przez powodów, że wysokości roszczeń majątkowych w dacie wytoczenia powództwa nie da się ustalić i zostanie ona ustalona w toku postępowania, które to naruszenie przepisów postępowania doprowadziło w konsekwencji do błędnego uznania przez Sąd, że powodowie określili swoje roszczenie majątkowe na kwotę 1.000 zł, jak również do błędnego uznania, że roszczenie powodów przekraczające ww. kwotę 1.000 zł jest przedawnione.
W konsekwencji powyższych zarzutów powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, w szczególności poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanego na rzecz powodów dalszej kwoty 34.239.478,02 zł wraz z kosztami procesu za postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łodzi według zestawienia złożonego przez powodów oraz kosztami procesu za postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi - według norm przepisanych; nakazanie pozwanemu zaniechania naruszenia praw autorskich powodów do utworów w postaci instrukcji obsługi domofonu cyfrowego pn.(...)oraz klawiatury domofonu cyfrowego(...); nakazanie pozwanemu opublikowania na jego koszt w ogólnopolskim wydaniu dziennika „Rzeczpospolita”, na stronach redakcyjnych poświęconych ekonomii, obramowanego i widocznego ogłoszenia o powierzchni co najmniej 25% strony,o następującej treści: „J. C., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą(...)przeprasza PanaP. G.i PanaZ. P., jako współautorów klawiatury domofonu cyfrowegoP. (...)za naruszenie ich praw autorskich poprzez bezprawne wykorzystanie ich utworów do produkcji i wprowadzania do obrotu domofonów cyfrowych oznaczonych nazwą(...)2000 i zobowiązuje się powstrzymać od podobnych działań w przyszłości”, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonejczęści i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznaniai rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

(apelacja powodów – k. 3032 – 3046)
Obie strony wzajemnie wniosły o oddalenie apelacji strony przeciwnej.
Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo, co następuje.
W toku postępowania apelacyjnego na wniosek strony powodowej Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 14stycznia 2014 r. zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie IV K 2046/06 Sądu Rejonowego dla WarszawyŻ.(k. 3076). Postępowanie karne zakończyło się wydaniem w dniu 10 lipca 2015 r. prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania na podstawieart. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k.w zw. zart. 101 § 1 pkt. 3 k.k.w zw. zart. 102 k.k.Decyzja ta była wynikiem wejścia w życie w dniu 1 lipca 2015 r.art. 102 k.k.w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – kodeks karny oraz innych ustaw, który skrócił okres przedawnienia czynów zarzucanych pozwanemu i postępowanie należało umorzyć z uwagi na przedawnienie karalności. Jednocześnie Sąd Rejonowy stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie doszłoby do uniewinnienia pozwanego (postanowienie z uzasadnieniem – k. 3207 – 3210). Postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowił podjąć zawieszone postępowanie apelacyjne (postanowienie – k. 3116).
W świetle powyższych okoliczności zarzut apelacji powodów o naruszeniuart. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.poprzez nie zawieszenie postępowania pomimo toczącego się równolegle wobec pozwanego (jako oskarżonego) postępowania karnego przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Żoliborza wW., Wydział IVK., sygn. akt IV K 2046/06 o czyn zabroniony zart. 116 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawie pokrewnympopełniony na szkodę powodów, którego przypisanieJ. C.w drodze karnej może mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowego postępowania, stał się bezprzedmiotowy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja pozwanegookazała się niezasadna w całości i podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego w postaciart. 321 § 1 k.p.c.polegającego zdaniem strony pozwanej na wydaniu orzeczenia w zakresie roszczenia niezgłoszonego przez powodów w terminie określonym wart. 207 § 3 k.p.c., jak również w późniejszych pismach procesowych, sprowadzającego się do naruszenia przez pozwanego prawa powodów do wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”. Zarzut ten jest zupełnie chybiony z następujących przyczyn.
Po pierwsze, rola procesowaart. 207 § 3 k.p.c.w brzmieniu sprzed nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 16 września 2011 r., która weszła w życie 3 maja 2012 r., nie miała nic wspólnego z możliwością rozszerzenia powództwa. Przepisart. 207 § 3 k.p.c.służył (i nadal służy) jedynie kwestii koncentracji materiału procesowego, nie stanowiąc przeszkody do rozszerzenia powództwa lub jego innego przekształcenia aż do momentu zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji. W konsekwencji strona powodowa miała pełne prawo do rozszerzenia powództwa po wydaniu pierwszego wyroku przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w dniu 13 grudnia 2007 r., co uczyniła w piśmie procesowym z dnia 21 maja 2008 r., ostatecznie skutecznie w zakresie pkt. 1, 2 i 4 tego pisma. Ponadto w toku dalszego postępowania przed Sądem Okręgowym doszło do rozszerzenia powództwa o zapłatę do kwoty 34.240.478,08 zł. Rozszerzone powództwo nie było nigdy – gdyż nie mogło być – przedmiotem merytorycznego rozstrzygania przez Sąd odwoławczy przy pierwszym rozpoznawaniu sprawy. Tak sprecyzowane roszczenia były przedmiotem rozstrzygania przez Sąd a quo w wyroku z dnia 11 marca 2013 r.
Sąd ten prawidłowo przyjął, że wcześniej – wyrokiem Sądu drugiej instancji z dnia 13 grudnia 2007 r. – doszło jedynie do prawomocnego oddalenia apelacji powodów w zakresie przeprosin w formie innej niż na łamach prasowych, co oznacza prawomocne oddalenie powództwa w tej części. Doszło również do prawomocnego zwrotu rozszerzonego powództwa w zakresie wydania uzyskanych korzyści z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych (art. 79 ust. 1 pr. autorskiego) i zapłaty dwukrotności uzyskanych korzyści ((art. 79 ust. 2 pr. autorskiego) oraz braku działań powodów zmierzających do ponownego rozszerzenia powództwa w tym zakresie. Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił powództwo co do przeprosin na łamach prasowych (pkt. 1 wyroku) a częściowo je oddalił z uwagi na odmówienie powodowiZ. P.prawa do autorstwa programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia, oraz odmówienia obu powodom prawa do autorstwa instrukcji obsługi domofonu (pkt. 4 wyroku).W konsekwencji Sąd a quo częściowo uwzględnił roszczenie o zaniechanie naruszania prawa do programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia (pkt. 2 wyroku) i częściowo oddalił powództwo o zaniechanie naruszeń (pkt. 4 wyroku). Doszło do częściowego uwzględnienia powództwa o zapłatę odszkodowania w kwocie 1000 zł (pkt. 3 wyroku) oraz oddalenia pozostałej części tego roszczenia jako przedawnionego (pkt. 4 wyroku). Sąd I instancji oddalił również w całości żądanie upoważnienia zastępczego powodów do opublikowania ogłoszenia z punktu 1 wyroku (pkt. 4 wyroku).
W tym miejscu należy podnieść, że biorąc pod uwagę zakres zaskarżenia apelacji obu stron i wnioski obu skarg apelacyjnych, zaskarżony wyrok uprawomocnił się w części zasądzającej kwotę 1000 zł oraz oddalającej żądanie upoważnienia zastępczego powodów do opublikowania ogłoszenia z punktu 1 wyroku. Nie ma racji strona pozwana, że w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2007 r. nie doszło do uchylenia orzeczenia Sądu I instancji w zakresie zasądzenia kwoty 1000 zł. Doszło do tego i to z apelacji pozwanegoJ. C., gdyż tylko pozwany miał interes prawny w zaskarżeniu tego orzeczenia sądu pierwszej instancji i uczynił to swoją apelacją – k. 1091 akt sprawy, jednoznacznie wskazując, że zaskarża wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 maja 2007 r. w zakresie pkt. 1 tj. punktu, w którym zasądzono 1000 zł. Ta część wyroku została uchylona a powództwo przekazane do ponownego rozpoznania z uwagi na brak jednoznacznego przyjęcia przez Sąd a quo, co było podstawą faktyczną i prawną uwzględnienia kwoty 1000 zł.
Reasumując, wobec wskazanych argumentów nie doszło do naruszeniaart. 321 § 1 k.p.c.i wyjścia ponad żądanie pozwu.
Odnosząc się do następnych zarzutów apelacjiJ. C.zarzucających naruszenie prawa procesowego trzeba wskazać, że nie można jako takiego traktować zarzutu opisanego w punkcie 1 c apelacji, a sprowadzającego się do tego, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że mozaika obwodów drukowanych i układ elektroniczny stanowiły wytwór twórczej działalności powoda o indywidualnym charakterze i tym samym, by mogły być uznane za utwór podlegający ochronie w rozumieniu prawa autorskiego. Zarzut ten w istocie stanowi zarzut naruszenia prawa materialnego i jest tożsamy z dalej opisanymi zarzutami, do których tutejszy Sąd ustosunkuje się w dalszym ciągu rozważań.
Prawdą jest, że przedmiot niniejszego postępowania – z racji jego charakteru oraz zmian technologicznych, jakie zaszły w toku postępowania sądowego – nie jest łatwy i jednoznaczny w ocenach, co przekłada się na trudności dowodowe. Ale prawidłowo Sąd Okręgowy w takiej sytuacji odwołał się do możliwości zastosowania domniemania faktycznego uregulowanego wart. 231 k.p.c.z wykorzystaniem również uprawdopodobnienia roszczenia i w efekcie przyjął, że strona powodowa podołała ciężarowi dowodu w rozumieniuart. 6 k.c.w zakresie wykazania naruszenia praw autorskichP. G.do programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...)oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia oraz obu powodów jako współuprawnionych z tytułu wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”, jednakże ograniczonego czasowo. Oznacza to jednocześnie, że pozwany nie zdołał przeprowadzić dowodu przeciwnego, a zatem postawienie zarzutu, że wydane w sprawie opinie biegłych z zakresu elektroniki oraz informatyki nie wykluczyły jednoznacznie, aby wytwór działalnościP. G.w postaci systemu domofonowegoP. (...)miał charakter odtwórczy i tym samym, aby powodowi można było przypisać jego autorstwo, jest chybiony. Podobnie jak zarzut ustalenia przez biegłych skopiowania przez pozwanego w urządzeniuR. C.-2000 rozwiązań technologicznych opracowanych przez powoda jedynie na podstawie zaistnienia prawdopodobieństwa wskazanego działania ze strony pozwanego, co jest oczywiście pozbawione są w tym zakresie cechy jednoznaczności i kategoryczności.
Poza sporem jest, że jedynie doszło do przyjęcia, iż autorstwo jest wysoce prawdopodobne. Jednakże autor apelacji nie wskazuje, że kwestionuje jakiekolwiek okoliczności faktyczne sprawy, które pozwoliły Sądowi Okręgowemu zastosowaćart. 231 k.p.c., w szczególności nie zakwestionowano faktu rozpoczęcia posługiwania się przez pozwanego spornymi utworami w okresie nawiązania współpracy pomiędzy stronami procesu i braku zaprzestania ich używania po zaprzestaniu współpracy. Pozwany nie udowodnił, aby korzystał z utworów innych autorów lub sam stworzył utwory przez siebie wykorzystywane, albo sporne elementy stanowiły ogólnie dostępne produkty na rynku urządzeń typu domofony, przy tym przede wszystkim w najwcześniejszym okresie 1996 – 1997 roku.
Jeżeli chodzi o zarzuty naruszenia prawa materialnego, to również nie są one trafne. W szczególności nie może mieć znaczenia okoliczność, że aktualnie pozwany nie produkuje i nie wprowadza do obrotu towarów naruszających prawa autorskieP. G.. Roszczenie o zakazanie produkcji i wprowadzania do obrotu ma charakter prewencyjny. Jeżeli zostało wykazane, że pozwany wcześniej naruszył prawa autorskieP. G., to można przyjąć istnienie realnego niebezpieczeństwa ponownego wytworzenia i wprowadzenia do obrotu produktów naruszających te prawa. Tym samym nie można uznać, że doszło do naruszeniaart. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Zarzut strony pozwanej naruszeniaart. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychpoprzez wadliwe przyjęcie, że mozaika obwodów drukowanych stanowi utwór w rozumieniu wskazanego przepisu, w sytuacji gdy można ją uznać jedynie za element wtórny wobec układu elektronicznego a pośrednio także algorytmu, determinowany w sposób kategoryczny rozwiązaniami przyjętymi w zakresie tworzenia algorytmu, który to algorytm nie stanowi przejawu działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ma charakter typowo polemiczny zarówno z ustaleniami Sądu a quo jak i z opiniami biegłych sądowych. Z opinii biegłych z zakresu(...)jednoznacznie wynika, że projektowanie obwodów drukowanych jest zajęciem typowo odtwórczym, ale jednocześnie biegli ci uzasadnili, dlaczego w tym wypadku można mówić o utworze w rozumieniu powołanego przepisu. PowódP. G.zaprojektował i dostosował mozaikę obwodów drukowanych w sposób indywidualny, do potrzeb wyłącznie domofonuP. (...). Pozwany taką właśnie, a nie inną mozaikę obwodów drukowanych, wprost zastosował w domofonach przez siebie produkowanych, wykorzystując nie algorytm jako taki, ale właśnie to indywidualne dostosowanie algorytmu. Opinie przywołanych biegłych nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę pozwaną. W konsekwencji nie doszło do naruszeniaart. 79 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychw odniesieniu do mozaiki obwodów drukowanych domofonu cyfrowegoP. (...).
Podobnie należy ocenić zarzut apelacji pozwanego naruszeniaart. 79 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskimi prawach pokrewnychpoprzez ich zastosowanie i nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o treści wskazanej w pkt 1 sentencji wyroku, a także zaniechania naruszania praw autorskichP. G.(pkt 2 sentencji wyroku) pomimo niewykazania przez powodaP. G.autorstwa,a także twórczego i indywidualnego charakteru programu sterującego do centrali domofonu cyfrowegoP. (...). Należy powtórzyć za Sądem Okręgowym, że twórczy charakter takiego programu został ustalony przy wykorzystaniu wiadomości specjalnych biegłych z zakresu(...)orazP. F.. Skarżąca strona pozwana przyznaje, że Sąd a quo prawidłowo dopuścił w tej sprawie – w zasadzie wnioskowany przez obie strony procesu – dowód z opinii biegłego z zakresu informatyki na okoliczność ustalenia czy rozwiązania techniczne zastosowane przezP. G.miały charakter innowacyjny czy też sprowadzały się do naśladownictwa lub adaptacji rozwiązań już istniejących. Okoliczność, że opracowane i złożone w tej sprawie opinie biegłych – w ocenie pozwanego – nie udzielają kategorycznie jednoznacznej odpowiedzi, jakiej oczekiwałby pozwany, nie może skutkować oddaleniem powództwa. Sąd pierwszej instancji – o czym już była mowa wcześniej – prawidłowo w takiej sytuacji zastosował instytucję domniemania faktycznego i uprawdopodobnienia roszczenia w stopniu dostatecznie wysokim, aby uwzględnić roszczenie co do zasady.
Powodowie domagali się ochrony czterech elementów urządzenia domofonowegoP. (...): programu komputerowego do centralki sterującej domofonem, mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia, klawiatury domofonu cyfrowego(...)oraz instrukcji obsługi domofonu. Sąd Okręgowy odmówił uwzględnienia powództwa o ochronę prawno – autorską klawiatury domofonu cyfrowego(...), uznając za nieudowodnione twierdzenie, że klawiatura ta stanowi utwór w rozumieniuart. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ponadto zostało ocenione, że niezależnie od tego sporna klawiatura nie mogłaby korzystać z ochrony prawno – autorskiej od dnia 22 sierpnia 2001 r., tj. od daty wejścia w życieustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowejz uwagi na treść art.116 tej ustawy. Jednocześnie jednak Sąd I instancji przyjął, że klawiatura ta podlegała ochronie na podstawie świadectwa ochronnego przyznanego powodom z dniem 28 stycznia 1998 r. z oznaczeniem daty trwania ochrony od dnia 16 października 1995 r. przez okres 5 lat, tj. do dnia 16 października 2000 r. Fakt trwania ochrony w okresie objętym pozwem zadecydował o ujęciu tej części powództwa w punkcie 1 wyroku i nakazanie pozwanemu przeproszeniaPanówP. G.iZ. P.jako współuprawnionych z tytułu wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu” obejmującego klawiaturę domofonu cyfrowego(...).Przeprosiny nie odwołują się do momentu wystąpienia naruszenia i czasu trwania ochrony. Okoliczność, że ochrona ze świadectwa ochronnego uległa wyczerpaniu z dniem 16 października 2000 r. zadecydowała natomiast o braku jej ujęcia w roszczeniu prewencyjnym, opisanym w punkcie 2 zaskarżonego wyroku.
Nie można zatem zgodzić się ze skarżącą stroną pozwaną, że Sąd a quo naruszył art. 57 ust. 1 i 2 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 31 maja 1962 r.o wynalazczości poprzez ich zastosowanie w sytuacji wygaśnięcia prawa powodów z rejestracji wzoru zdobniczego i tym samym utraty przezeń roszczeń, wynikających z przepisów wskazanej ustawy. Przepis art. 82 powołanej ustawy stanowi jedynie, żeDo wzorów użytkowych oraz świadectw autorskich i ochronnych na wzór użytkowy stosuje się odpowiednio przepisy o wynalazkach i patentach, zawarte w art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 4, art. 20-33, art. 35-38, art. 39 ust. 3 oraz art. 40-75.Natomiast art. 57 ustawy podaje, żeroszczenia z powodu naruszenia prawa wyłączności do wynalazku ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia, oddzielnie co do każdego naruszenia. Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie pomiędzy zgłoszeniem wynalazku w Urzędzie Patentowym a udzieleniem patentu.Przepisy te nie stoją na przeszkodzie w udzieleniu czasowej ochrony roszczeniu w zakresie wykorzystania wzoru zdobniczego „Kaseta cyfrowej centrali domofonu”, a zatem zarzut apelacji rozumiany dosłownie wydaje się być bezprzedmiotowy. Jednakże jak wynika z treści uzasadnienia apelacji, zarzut ten należy rozumieć w ten sposób, że strona pozwana zarzuca Sądowi Okręgowemu w ogólności zastosowanie przepisówustawy Prawo Wynalazcze, gdyż zdaniem pozwanego, powodowie oparli swoje roszczenia jedynie na przepisach o ochronie prawno – autorskiej, a zatem brak było podstaw do zastosowania ochrony przewidzianej innym aktem prawnym.
Stanowisko takie nie jest trafne. Przede wszystkimart. 187 k.p.c.nie wymaga w żadnym przypadku wskazywania w pozwie podstawy prawnej roszczenia, a jedynie wskazania podstawy faktycznej powództwa, czyniąc z niej element obligatoryjny pozwu. Nie oznacza to jednak zakazu wskazania przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę roszczenia. Wbrew twierdzeniu apelacji pozwanego powodowie już w pozwie (k. 2 – 5 akt) oraz w dalszych pismach procesowych (k. 102 – 105, 118 – 120) konsekwentnie odwoływali się nie tylko doustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale także do przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, prawa wynalazczego oraz przepisówKodeksu cywilnegoo naruszeniu dóbr osobistych. Wszystkie te regulacje tworzyły i tworzą system kumulatywnej ochrony własności intelektualnej, przewidujący zbliżone lub tożsame roszczenia dla ochrony przed działaniami wypełniającymi często jednocześnie kilka norm prawa materialnego.
Z uwagi na to, że żaden z zarzutów apelacji pozwanego nie okazał się zasadny apelacja ta nie mogła odnieść zamierzonego skutku.
Przechodząc do apelacji powodów należy wskazać, że okazała się ona w przeważającej części trafna.Jednakże bezzasadne są zarzuty odnoszące się do oddalenia powództwa o naruszenie praw autorskich do instrukcji obsługi domofonu i klawiatury tego domofonu i z tej przyczyny w tym zakresie apelacja powodów podlegała oddaleniu na zasadzieart. 385 k.p.c.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że w opisanym zakresie apelujący powodowie postawili zaskarżonemu orzeczeniu jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnięart. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychw zw. zart. 6 k.c.polegającą na tym, że sąd błędnie uzależnił zakwalifikowanie stworzonej przez powodów instrukcji obsługi domofonu cyfrowego, jak również stworzonej przez powodów klawiatury domofonu jako utworówP.autorskich od wykazania takiego charakteru tych dzieł w drodze dowodu z opinii biegłego, a nie od spełnienia przesłanek ochrony autorsko prawnej w postaci twórczości. Oznacza to, że strona powodowa nie zakwestionowała żadnych ustaleń faktycznych Sądu a quo w zakresie odnoszącym się do twórczego charakteru instrukcji obsługi domofonu cyfrowego i klawiatury tego domofonu, a więc należy przyjąć, że treśćart. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychin casunależało wypełnić tylko i wyłącznie faktami przyjętymi za ustalone, bez korekty stanu faktycznego. Poza sporem powinna być teza, że ciężar udowodnienia tego wypełnienia spoczywał na stronie powodowej jako wywodzącej z niego skutki prawne. Dalej, sami skarżący powołują się trafnie w uzasadnieniu swojej apelacji na stanowisko Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie I A Ca 800/07, że ustalenie, iżokreślona czynność (dzieło) ma charakter twórczy lub nie, nie należy do sfery zarzutów prawa materialnego, ale do sfery ustaleń faktycznych, będących dopiero podstawą zastosowania prawa materialnego,które to stanowisko tutejszy Sąd podziela w całości. Mimo tego w apelacji powodów brakuje wskazania jakichkolwiek dowodów i wynikających z nich faktów, którein casumiałyby prowadzić do wykazania bez dowodu z opinii biegłych sądowych, że instrukcja obsługi i klawiatura domofonu cyfrowego mają twórczy charakter. Odwoływanie się przy tym do tego, że powodowie udowodnili swoje roszczenie gdyż pozwany zaprzeczając twierdzeniom powodówmógł wnioskować o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, ale tego nie uczynił, a powodowie nie mieli obowiązku antycypowania linii obrony pozwanego(str. 9 apelacji, k. 3040 akt sprawy), wydaje się być nieporozumieniem, jeżeli nie nadużyciem. Prawidłowo zatem Sąd a quo przyjął, że w tym zakresie powodowie nie udowodnili swojego roszczenia.
W pozostałym zakresie skarga apelacyjna powodów jest trafna, aczkolwiek nie można podzielić wszystkich zarzutów tej skargi. Niemniej charakter nieprawidłowości w stosowaniu prawa procesowego, braki w ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych spowodowały konieczność uznania, iż w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło do nierozpoznania istoty sprawy w zakresie roszczeń pieniężnych powodów, co skutkowało koniecznością uchylenia w tej części zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.
Nie mają racji powodowie zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenieart. 117 k.c.orazart. 123 § 1 pkt 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że roszczenie powodów o zasądzenie odszkodowania powyżej kwoty 1.000 zł uległo przedawnieniu, pomimo tego, że powodowie w pkt. 3 pozwu z dnia 23 maja 1997 r. - z uwagi na brak możliwości ustalenia wysokości szkody majątkowej w dacie wytoczenia powództwa - wnieśli o jej naprawienie w całości zastrzegając, że wysokość szkody zostanie ustalona w toku procesu, czym - już w dacie wytoczenia powództwa - spowodowali przerwanie biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego co do całej wysokości szkody, nie zaś jedynie co do 1.000 zł. Zgodnie zart. 123 § 1 k.c.bieg przedawnienia przerywa się: przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje; oraz przez wszczęcie mediacji. Aby można było uznać, że doszło do przerwania biegu przedawnienia poprzez czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, roszczenie to musi być skonkretyzowane, w przypadku roszczenia pieniężnego wyrażone kwotowo w odpowiedniej walucie. Pozew złożony w tej sprawie wskazywał tylko i wyłącznie na skonkretyzowane roszczenie w wysokości 1.000 zł i tylko w tym zakresie doszło do przerwania biegu przedawnienia. Podobnie, bez znaczenia dla możliwości zastosowaniaart. 123 § 1 k.c.należy ocenić treść pisma powodów z dnia 12 czerwca 1997 r., w którym powodowie wskazali szacunkową wartość szkody. Przerwanie biegu przedawnienia co do kwoty 3.742.000 zł nastąpiło dopiero z chwilą wniesienia pisma z dnia 21 maja 2008 r. – k. 1207 – 1208 akt, rozszerzającego żądanie zapłaty. Podobnie należy ocenić skutki rozszerzenia powództwa o zapłatę do kwoty 34.240.478,02 zł w dniu 28 stycznia 2013 r. – k. 2863 akt.
Tym samym nietrafny jest również zarzut naruszeniaart. 15 ust. 1 - 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca200 5 r., a nadto z ostrożnościart. 31 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 13 czerwca 1967 r.(Dz.U. z 1967r. poprzez brak ustalenia oraz wezwania powodów przez Sądmeritido uiszczenia opłaty tymczasowej (wpisu tymczasowego) od roszczeń majątkowych z podaniem jej wysokości, a następnie poprzez zaniechanie określenia w zaskarżonym wyroku wysokości opłaty ostatecznej (wpisu ostatecznego) od roszczeń majątkowych będącej opłatą stosunkową, obliczoną od wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku postępowania - pomimo wskazania przez powodów, że wysokości roszczeń majątkowych w dacie wytoczenia powództwa nie da się ustalić i zostanie ona ustalona w toku postępowania, które to naruszenie przepisów postępowania doprowadziło w konsekwencji do błędnego uznania przez Sąd, że powodowie określili swoje roszczenie majątkowe na kwotę 1.000 zł, jak również do błędnego uznania, że roszczenie powodów przekraczające ww. kwotę 1.000 zł jest przedawnione. Powodowie nie sprecyzowali żadnego roszczenia pieniężnego i brak było podstaw do wymierzania wpisu tymczasowego.
Należy natomiast podzielić pozostałe zarzuty apelacji powodów, aczkolwiek z pewnymi zastrzeżeniami.
Na obecnym etapie postępowania w ocenie Sądu Apelacyjnego roszczenie pieniężne powodów może wynikać tylko i wyłącznie z naruszenia praw ochronnych obu powodów na wzór zdobniczy – klawiatura domofonu – w okresie objętym ochroną, tj. od 16 października 1995 r. do dnia 16 października 2000 r. oraz naruszenia majątkowych praw autorskichP. G.do programu komputerowego do centralki sterującej domofonem oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia.
Wbrew stanowisku Sądu a quo do pierwszego roszczenia nie będzie mieć zastosowaniaart. 442 lub 4421k.c., a powołany już wcześniejart. 57 ust. 1 i 2w zw. zart. 82 ustawy Prawo Wynalazcze. Zgodnie z tym przepisemroszczenia z powodu naruszenia prawa wyłączności do wynalazku ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia, oddzielnie co do każdego naruszenia. Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie pomiędzy zgłoszeniem wynalazku w Urzędzie Patentowym a udzieleniem patentu.Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do wzoru zdobniczego. Zagadnienia te pozostały poza rozważaniami Sądu I instancji i będę musiały być podjęte przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po wcześniejszym dokonaniu ustaleń faktycznych związanych z datą zaistnienia poszczególnych naruszeń wzoru zdobniczego, datami ich ustania i datami powzięcia o nich wiedzy przez powodów, nie wykraczając poza okres objęty ochroną, tj. 16 października 2000 r. Na tym tle będzie konieczne rozważanie podniesionego zarzutu przedawnienia.
Natomiast słusznie Sąd Okręgowy przyjął, że do ochrony majątkowych praw autorskichP. G.do programu komputerowego do centralki sterującej domofonem oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia znajdą zastosowanieart. 118 k.c.iart. 442 lub 4421k.c., jednakże w sposób zupełnie nieuprawniony przyjął, iż rozpoczęcie biegu przedawnienia całego roszczenia powoda nastąpiło w dacie powzięcia przez niego wiadomościo szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia, tj. w dniu 27 stycznia1997 r. (data złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przeciwkoJ. C.). Ocena taka wynikła z nieprawidłowego ustalenia faktycznego, że pozwany dokonał naruszenia majątkowych praw autorskich powoda tylko w okresie do 27 stycznia 1997 r.
Zasadnie apelacja powodów zarzuca Sądowi I instancji, że pominął istotną część materiału procesowego, to jest dowodów z zeznań świadków przeprowadzonych na wniosek powodów, dowodów z dokumentów, w tym w szczególności dokumentacji celnej (zawierającej dokumentację sprzedażową) oraz dokumentacji podatkowej świadczących o naruszaniu przez pozwanego praw powodów poprzez produkowanie i wprowadzanie do obrotu domofonów oraz również w okresie przypadającym po dacie 27 stycznia 1997 r. W dacie złożenia przez powodów zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przez pozwanego przestępstwa w dniu 27 stycznia 1997 r. w oparciu o sporządzoną dla celów prywatnych ekspertyzę biegłegoR. B.,P. G.mógł co najwyżej podejrzewać fakt wyrządzenia mu szkody z powodu naruszenia jego majątkowych praw autorskich. Nie może budzić wątpliwości, że naruszenia praw majątkowych z tytułu szeroko rozumianej własności intelektualnej mogą przyjmować różne formy, trwać wiele lat i mieć charakter ciągły. W konsekwencji należy liczyć początek biegu przedawnienia oddzielnie co do każdego kolejnego naruszenia, biorąc pod uwagę daty zaistnienia poszczególnych naruszeń oraz daty ich ustania i daty powzięcia o nich wiedzy przez powodów.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji będzie musiał zatem dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych związanych z datami zaistnienia poszczególnych naruszeń autorskich praw majątkowychP. G.do programu komputerowego do centralki sterującej domofonem oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia, datami ich ustania i datami powzięcia o nich wiedzy przez powoda.
Dopiero poczynione w powyższy sposób ustalenia faktyczne będą mogły być ponownie poddane ocenie poprzez pryzmat podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Sąd Okręgowy będzie musiał rozważyć to, że do dnia 10 sierpnia 2007 r. do ewentualnie ustalonych czynów pozwanego naruszających autorskie prawa majątkoweP. G.do programu komputerowego do centralki sterującej domofonem oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia będą miały zastosowanie postanowieniaart. 442 § 1 i 2 k.c., natomiast od dnia 11 sierpnia 2008 r. będzie miał zastosowanieart. 4421§ 1 i 2 k.c.Powołane przepisy mają charakter przepisów prawa materialnego i znajdują zastosowanie do oceny skutków działania lub zaniechania z daty zdarzenia wywołującego te skutki. Nie może ujść uwadze Sądu I instancji szczególny termin przedawnienia roszczeń z tytułu czynu niedozwolonego przyjęty zarówno wart. 442 § 2 k.c.jak i wart. 4421§ 2 k.c.związany z uznaniem takiego czynu za zbrodnię lub występek. Brak istnienia prawomocnego wyroku karnego skazującego i związania sądu w postępowaniu cywilnym jego treścią –art. 11 k.p.c.– nie pozbawia sądu cywilnego samodzielnej możliwości oceny, że doszło do naruszenia prawa mającego charakter co najmniej występku. Zdeterminuje to przyjęty termin przedawnienia roszczenia.
Po ustaleniu powyższych okoliczności, jeżeli okaże się, że roszczenia pieniężneP. G.w całości lub w pewnej części nie uległy przedawnieniu konieczne stanie się przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia rozmiaru szkody poniesionej przez powoda. Powinno to nastąpić przy wykorzystaniu ewentualnych wiadomości specjalnych, ale tylko w zakresie wynikającym wyłącznie z przypisania odpowiedzialności pozwanemu za naruszenie autorskich praw majątkowychP. G.do programu komputerowego do centralki sterującej domofonem oraz mozaiki obwodów drukowanych tego urządzenia. Wydaje się, że na tym etapie postępowania dowodowego koniecznym będzie wezwanie strony powodowej do szczegółowego, jasnego i precyzyjnego wskazania sposobu wyliczenia szkody powoda.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.