Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1184/14
Data wyroku: 2015-03-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Konstytucja Rp
Podstawa prawna: art. 78 w zw. z art. 176 ust 1 Konstytucji Rp

Sygnatura akt III Ca 1184/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia  31 października 2013r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia  w Łodzi postanowił stwierdzić, że spadek poT. W., synuS.iZ.z domuL., zmarłym dnia 20 lipca 2006r. wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.na podstawie ustawy nabyli: siostraS. B.w ¼ części, syn brataC. W.w ¼  części, dzieci brata:M. W.,B. W.,J. W.iH. F.po 1/16 części każde z nich, dzieci brata:G.Kantor,E. G.,A. W.iB. T.po 1/20 części każde z nich oraz wnuki brata:A. G.,S. G.,R. W.iR. G.po 1/80 części każde  z nich.
W sprawie Sąd I instancji ustalił, żeT. W., synS.iZ.z domuL., zmarł w dniu 20 lipca 2006 roku wŁ.. Ostatnio stale zamieszkiwał wŁ.przyulicy (...). W chwili śmierci spadkodawca był kawalerem.T. W.dzieci własnych ani przysposobionych nie posiadał. Posiadał rodzeństwo:
-Z.Kantor, która zmarła w 2004 roku pozostawiając po sobie dzieci:G.Kantora,E. G.,A. W.,B. T.iW. G..W. G.zmarł w 2005 roku pozostawiając dzieci:A. G..S. G.,R. W.iR. G.;
-S. B., która zmarła w dniu 15 stycznia 2009r., a spadek po niej nabyła wnuczkaJ. B.;

–

Z. W., który zmarł w 1982 roku pozostawiając dzieci:B. W.,J. W.,M. W.,H. F.;

–

W. W., który zmarł w 1997 roku pozostawiając synaC. W..

Spadkodawca nie sporządził testamentu. Żaden ze spadkobierców nie zrzekał się dziedziczenia, nie odrzucał spadku, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne, wchodzi zaś nieruchomość położona wŁ.przyulicy (...).
W rozważanych prawnych Sąd Rejonowy podnosił, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców (art. 922 § 1 k.c.). Powołanie do spadku wynika z ustawy bądź z testamentu (art. 926 § 1 k.c.).Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.).
W rozpoznawanej sprawie spadkodawcaT. W.nie sporządził testamentu i nie powołał do spadku żadnej osoby. Następuje zatem dziedziczenia ustawowe stosownie do treściart. 926 § 2 k.c.W pierwszej kolejności powołane z ustawy są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. W sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił  zstępnych, powołani są do spadku z ustawy jego małżonek, rodzice i rodzeństwo. Zgodnie zaś z brzmieniemart. 934 k.c.w brzmieniu obowiązującym w chwili otwarcia spadku, jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy.
Zgodnie zart. 925 k.c.spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, a stosownie do brzmieniaart. 924 k.c.spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Spadkobiercą może być osoba fizyczna żyjąca w chwili otwarcia spadku, czyli w chwili śmierci spadkodawcy (art. 927 § 1 k.c.).
Z ustaleń Sadu wynika, że spadkodawca zmarł będąc bezdzietnym kawalerem. Jego rodzice nie dożyli otwarcia spadku. W chwili otwarcia spadku żyła siostra spadkodawcyS. B., oraz dzieciZ. W., synW. W., czwórka z pięciorga dzieciZ.Kantor oraz czwórka jej wnucząt (dzieci zmarłego w 2005 rokuW. G.). Żaden ze spadkobierców nie zawarł ze spadkodawcą umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia, nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku, ani nie został uznany przez sąd za niegodnego dziedziczenia.
Wobec powyższego  na podstawieart. 934 k.c.Sąd I instancji stwierdził jak w postanowieniu.
Apelacje od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca, który zaskarżył postanowienie w całości. Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- prawa materialnego poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególnościart. 932 k.c.poprzez przyjęcie iż zmarły miał tylko czworo rodzeństwa;
- przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.art. 224§1 k.p.c.poprzez uznanie , że sprawa została dostatecznie wyjaśniona i zamknięcie rozprawy.
W związku z powyższym wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i właściwe oznaczenie kręgu spadkobierców i ich udziałów.
W uzasadnieniu apelacji podał, że Sąd wydając postanowienie oparł się na błędnym zapewnieniu spadkowym siostrzeńca zmarłego pomimo, że wnioskodawca złożył wszystkie posiadane akty stanu cywilnego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja wnioskodawcy jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z treściąart. 670 k.p.c.sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Tak więc Sąd  zobowiązany jest do działania z urzędu w przedmiocie stwierdzenia, kto jest spadkobiercą i na jakiej podstawie oraz  zobowiązany jest do przeprowadzenia z urzędu wszelkich dostępnych dowodów, celem ustalenia stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie doszło do takiej sytuacji, gdzie  Sąd I instancji nie dopełnił obowiązku prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców co spowodowało nie uwzględnienie ich w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku poT. W.. Sąd I instancji nie ustalił w prawidłowy sposób spadkobierców pomimo, że wnioskodawca w toku postępowania składał akty stanu cywilnego dotyczące uczestników postępowania, z których to dokumentów wynikał stopień pokrewieństwa względem spadkodawcy. Ponadto informował Sąd o   odbytych sprawach spadkowych po rodzeństwie zmarłego. Pismo z podanymi sygnaturami akt spraw znajduje się na k. 108 akt. Nieznane są powody dla których Sąd I instancji nie zażądał tych akt i nie dopuścił dowodu ze znajdujących się w nich dokumentów.
Należy również podnieść, że na skutek wadliwego doręczania przez pocztę przesyłki dla nieżyjącej uczestniczki przez awizo postępowanie spadkowe toczyło się z udziałem nieżyjącej już w dacie wszczęcia postępowania spadkobierczyniH. F., zaś jej następca prawny nie brał udziału w sprawie.
Sąd Okręgowy wypełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 21.5.2002 r., III CKN 948/00, OSN 2003, Nr 5, poz. 68 zgodnie z którym wstąpienie zainteresowanego do udziału w sprawie dopiero w postępowaniu apelacyjnym (art. 510 § 1 zd. 1in finek.p.c.), powodujące - w okolicznościach sprawy - pozbawienie go prawa do zaskarżenia orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 78w zw. zart. 176 ust. 1 Konstytucji RP), stanowi podstawę uchylenia zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania .W uzasadnieniu tegoż postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że ,, (...) nie można, oczywiście, mówić o sprzeczności przepisuart. 510 § 1 k.p.c.- w części w której dotyczy on możliwości wzywania do udziału w sprawie w postępowaniu odwoławczym - z przepisamiart. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji, to jednak na skutek jego stosowania, w odniesieniu do konkretnych osób, mogą powstać sytuacje, w których konstytucyjne prawo kontroli orzeczeń i postępowania sądowego zostanie naruszone lub odjęte; niniejsza sprawa taką sytuację ilustruje. W związku z tym, ilekroć sąd drugiej instancji stwierdzi, że wstąpienie zainteresowanego do udziału w sprawie dopiero w postępowaniu apelacyjnym, może spowodować pozbawianie go prawa do zaskarżenia orzeczenia (oczywiście przy uwzględnieniu elementu gravamen), tylekroć powinien, zamiast wydawać orzeczenie reformatoryjne, uchylić postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Powyższy postulat nie narusza ograniczeń kasatoryjnych sądu drugiej instancji, przewidzianychart. 368 § 4 KPC, gdyż w tym konkretnym wypadku trzeba przyznać pierwszeństwo argumentom wypływającym wprost zKonstytucji. Mówiąc inaczej, mamy tutaj do czynienia z pozakodeksową, wypływającą wprost zKonstytucji, podstawą uchylenia zaskarżonego orzeczenia (por.art. 8 ust. 2 Konstytucji).”W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją, że zaszła dopiero na etapie postępowania apelacyjnego konieczność wezwania do udziału w sprawie w charakterze  nowego uczestnika synaH. S.J. F.. Nowo wezwany uczestnik na etapie postępowania apelacyjnego zostałby pozbawiony prawa do zaskarżenia wydanego przez Sąd II instancji orzeczenia a jego prawa zostałyby ograniczone.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie na podstawieart. 78w zw. z art., w zw. zart. 176 ust. 1i zw. zart. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.( Dz. U. Nr 78, poz. 483)  w zw. zart. 374 k.p.c.i  przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu pozostawiając temu sądowi rozstrzygniecie o kosztach niniejszego postępowania apelacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I wezwie do udziału w sprawie w charakterze uczestnikaS. F.oraz prawidłowo ustali krąg spadkobierców.