Sąd Rejonowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 2646/13
Data wyroku: 2015-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grzegorz Korfanty
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 961 kc, art. 941 kc

Sygn. akt I Ns 2646/13

POSTANOWIENIE
Dnia 19 listopada 2015 roku
Sąd Rejonowy w Gliwicach Wydział I Cywilny w składzie następującym :
Przewodniczący : SSR Grzegorz Korfanty
Protokolant : Sylwia Pordzik
Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 roku wG.
sprawy z wnioskuD. M.,L. M.
z udziałemW. M.,P.(P.)S.,R. W.,J. M. (1),A. K.,L. A.,M.(M.)S.
o stwierdzenie nabycia spadku poF. M.
postanawia
1. stwierdzić, że spadek poF. M., synuJ.iG., zmarłym dnia 28 maja 2013 roku wG., ostatnio stale zamieszkałym wG.na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 06 stycznia 2004 r. nabyli:
- bratanekL. M., synJ.iJ., w 674/800 częściach,
- bratanekD. M., synJ.iJ., w 18/800 częściach,
- bratanekW. M., synJ.iJ., w 18/800 częściach,
- siostraM.(M.)S.(S.), z domuM., córkaJ.iG., w 18/800 częściach,
- siostrzeniecP.(P.)S.(S.), synG.iM., w 18/800 częściach,
- siostrzenicaA. K., z domuS., córkaG.iM., w 18/800 częściach,
- siostrzeniecR. W., synR.iK., w 18/800 częściach,
- siostrzenicaL. A., z domuW., córkaR.iK., w 18/800 częściach;
2. kosztami postępowania obciążyć uczestników postępowania w zakresie przez nich poniesionym.
SSR Grzegorz Korfanty
Sygn. akt I Ns 2646/13

UZASADNIENIE
W dniu 8 października 2013 roku wnioskodawcyD. M.iL. M.wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku poF. M., który na podstawie testamentu miał nabyć jego bratanekL. M.. Jako uczestników postępowania wnioskodawcy wskazaliW. M.,J. M. (1),P. S.,A. K.,L. A.,R. W.orazM. S..
W uzasadnieniu wnioskodawcy wyjaśnili, żeF. M.zmarł jako bezdzietny kawaler w dniu 28 maja 2014 roku wG., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. W dniu 6 stycznia 2004 roku spadkodawca sporządził własnoręczny testament (jedyny i nieodwołany) na podstawie którego do spadku powołał jedynieL. M., natomiast na rzecz pozostałych osób wymienionych w testamencie ustanowił zapisy, obejmujące środki pieniężne do równego podziału. Wnioskodawcy wskazali, że spadkodawca miał troje rodzeństwa –J. M. (2)zmarłego w dniu 3 lutego 2009 roku, który pozostawił zstępnychD. M.,L. M.,W. M.oraz żonęJ. M. (1), którzy nabyli spadek po swoim ojcu i mężu, a takżeM. S., posiadającą zstępnychP. S.iA. K., orazK. W., która nie dożyła otwarcia spadku, a pozostawiła zstępnychL. A.iR. W.. Wnioskodawcy wyjaśnili, że w skład spadku wchodzi nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym, samochód osobowy oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.
W piśmie z dnia 8 maja 2014 roku (data wpływu pisma do Sądu) uczestniczkaM. S.zakwestionowała, jakoby przedłożony do akt testament był ostatnim testamentem sporządzonym przez spadkodawcęF. M.jednocześnie wskazując, że ostatni testament spadkodawcy zaginął.
Na posiedzeniu jawnym w dniu 22 maja 2014 roku wnioskodawcaD. M.oświadczył, że jeszcze za życia spadkodawcyF. M.okazywał jemu orazL. M.inny testament niż ten sporządzony w dniu 6 stycznia 2004 roku – treść tego testamentu była taka sama za wyjątkiem tego, że spadkodawca dopisał przy każdym nazwisku konkretną kwotę pieniężną, która miała być rozporządzona na rzecz spadkobierców. W testamencie zawarte było określenie „po 10.000 dla każdej z wymienionych osób”. Drugi testament spadkodawcy był przechowywany u niego w domu, jednak po wylewie spadkodawcy kluczami do jego domu dysponowałaL. A.. Wraz zL. M.bezskutecznie poszukiwali testamentu. Spadkodawca okazałD. M.jako pierwszy testament z dnia 6 stycznia 2004 roku, a po kilku latach pokazał mu inny testament.
Na posiedzeniu jawnym w dniu 22 maja 2014 roku wnioskodawcaL. M.oświadczył, że za życia spadkodawca pokazywał mu tylko testament z dnia 6 stycznia2004 roku, ale informował, że istnieje jeszcze inny schowany w szufladzie.
W piśmie z dnia 11 czerwca 2014 roku, sprecyzowanym na mocy pisma z dnia2 października 2014 roku, wnioskodawcaD. M.wskazał, że wartość nieruchomości wchodzącej w skład spadku wynosi 317.554,00 zł, a wartość samochodu osobowego wynosi 1.550,00 zł.
W piśmie z dnia 11 lipca 2014 roku (data wpływu pisma do Sądu) uczestniczkaA. K.zakwestionowała żądanie wniosku, potwierdzając okoliczności wskazanew piśmieM. S..
W piśmie z dnia 14 lipca 2014 roku (data wpływu pisma do Sądu) uczestnikP. S.zakwestionował żądanie wniosku, potwierdzając okoliczności wskazane w piśmieM. S..
Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach dokonał otwarcia i ogłoszenia dokumentu złożonego jako testament własnoręcznyF. M..
Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 roku uczestnikR. W.zaakceptował wartość składników majątkowych wchodzących do masy spadkowej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
F. M., synJ.iG.z domuO.,urodzony w dniu (...)wG., ostatnio sale zamieszkały wG., zmarł w dniu 28 maja2013 roku wG.. W chwili śmierci był kawalerem, nie miał dzieci, w tym przysposobionych czy pozamałżeńskich. W chwili śmierciF. M.jego rodzice już nie żyli.
/okoliczności bezsporne, a nadto dowody: odpis skrócony aktu zgonu (k. 11), odpis skrócony aktu zgonuJ. M. (2)(k. 40), odpis skrócony aktu zgonuG. M.(k. 41), zapewnienie spadkowe wnioskodawcyD. M.(k. 234)/
F. M.miał troje rodzeństwa –J. M. (2), który zmarł w dniu 3 lutego 2009 roku pozostawiając po sobie zstępnychD. M.,L. M.iW. M.,M. S.(S.), posiadającą dwoje zstępnychA. K.iP. S.(S.), orazK. W., która zmarła w dniu 30 września 2000 roku pozostawiając po sobie zstępnychL. A.iR. W..
/okoliczności bezsporne, a nadto dowody: odpis skrócony aktu urodzeniaD. M.(k. 12), odpis skrócony aktu urodzeniaL. M.(k. 13), odpis skrócony aktu urodzeniaW. M.(k. 14), odpis skrócony aktu małżeństwaM. S.(k. 279), odpis skrócony aktu małżeństwaL. A.(k. 280), odpis skrócony aktu małżeństwaA. K.(k. 281), odpis skrócony aktu urodzeniaP. S.(k. 283)/
W dniu 6 stycznia 2004 rokuF. M.sporządził własnoręczny testament. Mocą sporządzonego testamentuF. M.przekazał swój dom oraz samochódL. M., a pieniądze przekazał do podziału międzyJ. M. (2),M.(M.)S.,L. A.,D. M.,W. M.,R. W.,P. S.orazA. K..
/dowody: testament własnoręczny z dnia 6 stycznia 2004 roku (k. 15), zapewnienie spadkowe wnioskodawcyD. M.(k. 234), zeznania uczestnikaR. W.(k. 234– 235)/
Sporządzony przezF. M.testament był jedynym sporządzonym przez niego testamentem, którego do chwili śmierci nie odwołał.
/dowód: zapewnienie spadkowe wnioskodawcyD. M.(k. 234)/
W skład spadku pozostawionego przezF. M.wchodzi prawo własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym, położonej wG.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą KW (...)o wartości 317.554,00 zł, prawo własności samochodu osobowego markiR. (...)onumerze rejestracyjnym (...)o wartości 1.550,00 zł oraz środki pieniężne zgromadzone na walutowych rachunkach bankowych w kwocie 12.951,85 euro.
/okoliczności bezsporne, a nadto dowody: operat szacunkowy z dnia 6 czerwca 2014 roku(k. 122 – 163), pismaBank (...) Spółki AkcyjnejwW.(k. 188, 209, 246), dowód rejestracyjny pojazdu (k. 204), zeznania wnioskodawcyD. M.(k. 234), zeznania uczestnikaR. W.(k. 234 – 235)/
Spadek po bracieF. J.M., zmarłym w dniu 3 lutego2009 roku, na podstawie ustawy nabyli jego żonaJ. M. (1)oraz dzieci – synD. M., synL. M.oraz synW. M..
/okoliczności bezsporne/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił częściowo w oparciu o okoliczności bezsporne, które znajdowały potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w materiale dowodowym,w pozostałym zaś zakresie Sąd oparł się o wymienione wyżej dokumenty, zapewnienie spadkowe i zeznania wnioskodawcyD. M.oraz uczestnika postępowaniaR. W..
Zarówno treść jak i autentyczność dokumentów zgromadzonych w materiale dowodowym nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw, aby czynić to z urzędu. Także treść, forma i ważność testamentuF. M.ostatecznie nie były przedmiotem zarzutów zainteresowanych.

Sąd zważył, co następuje:
Wobec sporządzenia przez spadkodawcę własnoręcznego testamentu pisemnego, dziedziczenie po nim na podstawie ustawy zostało wyłączone z mocy przepisuart. 941 k.c.w zw. zart. 926 § 1 k.c.
Z treści testamentu musi jednoznacznie wynikać wola testowania (animus testandi), jej brak powoduje, że oświadczenie woli nie może być uznane za testament. Wola testowania (animus testandi) to kwestia woli i świadomości dokonywania czynności prawnej na wypadek śmierci, a nie użycia w testamencie określonych wyrażeń, np. "testament", "ostatnia wola", itp., aczkolwiek wyrażeniami tymi najczęściej posługują się testatorzy. Testator musi obejmować swoją świadomością fakt regulowania losów majątku na czas po swojej śmierci. O woli testowania może świadczyć zarówno sama treść oświadczenia woli i użyte do jej wyrażenia sformułowania, jak również okoliczności złożenia tego oświadczenia. Oświadczenie to należy przy tym tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (porównaj: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia22 grudnia 1997 roku, II CKN 542/97, publ. w OSNC 1998/7-8/118).
W rozpoznawanej sprawie przyjąć należało, że tytuł dokumentu(...)w powiązaniu ze sformułowaniem „przepisuje” zawarte w oświadczeniu woli testatora, wskazują na to, że spadkodawca działał z wolą testowania. Jednocześnie uznając, że pismo opatrzone datą 6 stycznia 2004 roku obejmowało wolę rozrządzenia swoim majątkiem testatora na wypadek śmierci, ocenie należało poddać czy zostało ono sporządzonez zachowaniem wszystkich wymaganych prawem warunków formalnych.
Przepisykodeksu cywilnegoprzewidują dwie grupy testamentów, tj. testamenty zwykłe i szczególne. Do pierwszej z nich należy testament własnoręczny na podstawie którego doszło do sukcesji uniwersalnej prawmortis causaw niniejszej sprawie. Zgodniez treścią przepisuart. 949 § 1 k.c.spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
Mając na uwadze to, że ostatecznie zarówno forma jak i ważność oraz treść testamentuF. M.nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a i Sąd z urzędu nie dopatrzył się okoliczności przemawiających za nieważnością tego testamentu, podstawę ustalenia kręgu spadkobierców w sprawie stanowił jedynie testament pisemny opatrzony datą 6 stycznia 2004 roku, który Sąd uznał za skuteczny, bowiem zawierał wszystkie elementy przewidziane w treści przepisuart. 949 § 1 k.c.Jednocześnie należy wyjaśnić, że ostatecznie Sąd przeprowadzając postępowanie spadkowe poF. M.oparł się na jedynym dokumencie testamentu, który został Sądowi przedstawiony przez zainteresowanych. Mimo twierdzeń niektórych z nich o istnieniu innego jeszcze testamentu, wobec nieprzedłożenia tego dokumentu przez wnioskodawców czy uczestników i braku obiektywnej możliwości zbadania jego treści, Sąd doszedł do przekonania, że na moment orzekania w niniejszej sprawie dokument opatrzony datą 6 stycznia 2004 roku stanowił jedyny testament sporządzony przez spadkodawcę.
Wola spadkodawcy do rozporządzenia jego majątkiem, w skład którego wchodziły jedyne znane uczestnikom składniki, tj. nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem mieszkalnym położona wG.przyulicy (...)(dom), samochód osobowy markiR. (...)oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych – na rzecz wszystkich zainteresowanych nie była sporna między nimi. Stanowisko to znajdowało potwierdzenie także w materiale dowodowym złożonym w sprawie.
Istotna z punktu widzenia orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie stała się szczegółowa ocena treści testamentuF. M.i ustalenie, czy spadkodawca do całości spadku powołał bratankaL. M., czyniąc na rzecz pozostałych osób wymienionych w testamencie zapisy, czy też całość spadku miała przypaść każdej z tych osób w określonym udziale.
Analiza treści testamentuF. M.wskazywała, iż sformułowania w nim zawarte dotyczące podziału środków pieniężnych między jego rodzeństwo oraz zstępnych rodzeństwa, wbrew stanowisku pełnomocnika wnioskodawcy, nie stanowiły zapisu. Należy podkreślić, że przez pojęcie zapisu zwykłego należy rozumieć rozrządzenie testamentowe, mocą któregospadkodawca zobowiązuje spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby(art. 968 § 1 k.c.). Skoro zapis stanowi swoiste polecenie dla spadkobiercy do przekazania określonym osobom konkretnych części majątku spadkowego, zaś w treści testamentuF. M.brak jest takiego zobowiązania dla spadkobiercy testamentowegoL. M., Sąd uznał, iż w tym przypadku należy zastosować regułę interpretacyjną wynikającą z treści przepisuart. 961 k.c.Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
Reguła zawarta w powyższym przepisie ma na celu usunięcie wątpliwości w sytuacji, gdy spadkodawca wprawdzie rozrządził poszczególnymi rzeczami lub prawami wchodzącymi w skład spadku, ale jednocześnie nie określił jednoznacznie charakteru dokonanych rozrządzeń. Reguła ta opiera się na założeniu, że przeznaczenie określonej osobie przedmiotów majątkowych wyczerpujących prawie cały spadek jest przejawem woli uczynienia tej osoby swoim następcą prawnym pod tytułem ogólnym (spadkobiercą), przy czym reguła ta ma zastosowanie niezależnie od formy testamentu obejmującej dane rozrządzenie (tak:K. K.,R.interpretacyjne zart. 961 k.c.przy wykładni testamentu notarialnego,R.2009, nr 9, s. 86 i n.).
Ostatecznie nie ulegało wątpliwości, że wymienione w testamencie przedmioty majątkowe (nieruchomość, ruchomość oraz środki pieniężne) wyczerpały cały spadek testatora. Ponieważprawo spadkowenie przewiduje możliwości powołania spadkobierców do poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku, możliwe jest jedynie powołanie spadkobiercy lub spadkobierców do całego spadku albo do jego ułamkowej części.
W konsekwencji, konieczne stało się ustalenie udziałów spadkobierców testamentowych, tj. osób wymienionych w testamencieF. M.z dnia 6 stycznia 2014 roku, w spadku.
Wartość całego spadku wynosiła 374.019,84 zł, a składały się na nią niekwestionowana wartość nieruchomości (domu jednorodzinnego) w wysokości317.554,00 zł, niekwestionowana wartość ruchomości (samochodu osobowego) w wysokości 1.550,00 zł oraz środki pieniężne w walucie obcej w kwocie 12.951,85 euro, wynoszącej 54.915,84 zł według średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego obowiązującegow dacie orzekania w niniejszej sprawie. Z mocy testamentu do spadku zostało powołanych dziewięciu krewnych spadkodawcy, tj. troje rodzeństwa –J. M. (2),M. S.,K. W., siostrzeńcyP. S.,A. K.,R. W.iL. A.oraz bratankowieL. M.,D. M.iW. M.. Mając na uwadze, iż dwoje spadkobierców testamentowych, tj. bratJ. M. (2)i siostraK. W.nie dożyli otwarcia spadku, z mocy przepisuart. 965 k.c., przypadający im udział spadkowy przypadł pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów w spadku (tzw. przyrost). Skoro zatem zasadnicza część majątku spadkowego (tj. nieruchomość oraz ruchomość) miały przypaśćL. M., jego udział w spadku był najwyższy i wynosił 674/800 (wraz z przyrostem), natomiast pozostała część majątku musiała zostać podzielona między pozostałych spadkobierców, takżez doliczeniem przyrostów.
W konsekwencji powyższych ustaleń, na podstawie przepisuart. 941 k.c., należało uznać, żeL. M.przypadła 674/800 część spadku, a pozostałym spadkobiercom, tj.D. M.,W. M.,M. S.,P. S.,A. K.,R. W.iL. A., przypadło po 18/800 części spadku.
O kosztach postępowania orzeczono na mocy przepisuart. 520 § 1 k.p.c.obciążając każdego z uczestników kosztami przez niego poniesionymi.
SSR Grzegorz Korfanty