Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 716/14
Data wyroku: 2015-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Sołtyka, Artur Kowalewski, Tomasz Żelazowski
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 4 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 716/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Artur Kowalewski

Sędziowie:

SSA Agnieszka Sołtyka (spr.)
SSA Tomasz Żelazowski

Protokolant:

sekr. sądowy Beata Węgrowska-Płaza

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na rozprawie w Szczecinie
sprawy z powództwaA. T.
przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu wS., Sądowi Okręgowemu wG., Prokuraturze Rejonowej wS.i(...)Szpitalowi(...)wM.

o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim

z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 373/11

    uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w sprawie w zakresie posiedzenia jawnego w dniu 12 czerwca 2014r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSA Agnieszka Sołtyka SSA Artur Kowalewski SSA Tomasz Żelazowski
Sygn. akt I ACa 716/14

UZASADNIENIE
PowódA. T., po ostatecznym sprecyzowaniu żądania przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu wS., Sądowi Okręgowemu wG., Prokuraturze Rejonowej wS.oraz(...)Szpitalowi(...)wM., domagał się zapłaty zadośćuczynienia, zasądzenia renty, odszkodowania oraz zwrotu kosztów procesu.
Pozwani wnosili o oddalenie powództwa oraz o zwrot kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 373/11, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. oddalił powództwo (pkt I), przyznał adwokatowiE. K.od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 7.200 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (pkt II), odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu należnymi pozwanym (pkt III) oraz nie obciążył powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi (pkt IV).
Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych w tej sprawie, na podstawie których doszedł do wniosku o braku zasadności powództwa wywiedzionego przezA. T.. W ocenie tego Sądu powód, mimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu, nie wykazał istnienia przesłanek odpowiedzialności cywilnej pozwanych.
Apelację od powyższego wyroku w całości wywiódł powód, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:
I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
a)art. 448 k.c.w zw. zart. 23 i art. 24 k.c.poprzez ustalenie, ze powód w trakcie trwania postępowania karnego prowadzonego przez Sąd Rejonowy wS., pod sygn. akt II K 1676/97 nie doznał naruszenia dóbr osobistych, podczas gdy zastosowanie wobec powoda środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w trakcie trwania przedmiotowego postępowania naraziło powoda na silny stres, brak kontaktu z rodziną, a przede wszystkim ograniczyło powoda w sferze emocjonalnej i fizycznej,
b)art. 444 § 2 k.c.poprzez ustalenie, że powodowi w związku z doznanym w Areszcie Śledczym wG.uszczerbkiem na zdrowiu, na skutek prowadzonego przez Sąd Rejonowy wS., sygn. akt II K 1676/97 postępowania karnego, nie przysługuje uprawnienie do renty, podczas gdy powód poprzez pobyt w Areszcie Śledczym wG.utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, a w konsekwencji zwiększyły się jego widoki powodzenia na przyszłość,
c)art.445 k.c.poprzez ustalenie, że powód nie doznał krzywdy na skutek toczącego się postępowania karnego prowadzonego przez Sąd Rejonowy wS., pod sygn. akt II K 1676/97, co uzasadniałoby zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w kwocie 2.058.000 zł, a mianowicie, że powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu fizycznym i psychicznym, wskutek czego zostały naruszone dobra osobiste powoda, podczas gdy zarówno pobyt w Areszcie Śledczym wG., jak i trwające postępowanie karne wiązało się z wystąpieniem u powoda silnego stresu związanego z fałszywymi oskarżeniami, brakiem kontaktu z otoczeniem, rodziną, konkubinąA. C., a wreszcie zachorowaniem na schizofrenię paranoidalną;
II. naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez naruszenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów i niewystarczające wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;
III. błędną ocenę materiału dowodowego oraz sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przez przyjęcie, że powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym wG.na skutek prowadzonego postępowania karnego przez Sąd Rejonowy wS., sygn. akt II K 1676/97, nie doznał naruszenia dóbr osobistych, podczas gdy pobyt w Areszcie naraził powoda na liczne uciążliwości, silny stres, cierpienia natury fizycznej oraz psychicznej, utrudniając powodowi prawidłowe funkcjonowania w społeczeństwie.
W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację pozwany Skarb Państwa wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powoda na swą rzecz kosztów postępowania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja podlegała uwzględnieniu, jednakże z przyczyn innych, niż podniesione przez skarżącego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie wystąpiła sytuacja powodująca nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji zaistniała podczas posiedzenia jawnego w dniu 12 czerwca 2014 r., podczas którego został wydany zaskarżony wyrok, co skutkowało koniecznością jego uchylenia, zniesienia postępowania w tym zakresie i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Wskazać trzeba, iż zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Przypomnieć też nalezy, że Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji strony nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, których występowanie sąd ten oceniać musi badać także z urzędu. Natomiast wiążącymi dla sądu drugiej instancji są zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, które zostały wyartykułowane w apelacji. Przy tym w granicach zaskarżenia Sąd ten zawsze bierze pod uwagę z urzędu nieważność postępowania (vide: uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55).
Powyższe oznacza, że przed przystąpieniem do oceny trafności zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów podniesionych w apelacji oraz obowiązujących przepisów prawa materialnego za każdym razem sąd odwoławczy jest zobligowany w pierwszej kolejności z urzędu zbadać, czy w sprawie miały miejsce takie okoliczności, których zaistnienie musiało skutkować przyjęciem, że zachodzą przesłanki określone wart. 379 k.p.c., a świadczące o nieważności postępowania.
Podejmując to zagadnienie w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny doszedł zaś do konstatacji, iż zaistniała w tym postępowaniu podstawa do stwierdzenia nieważności statuowana wart. 379 pkt 4 k.p.c., co z kolei na mocyart. 386 § 2 k.p.c.musiało bezwzględnie skutkować wydaniem przez Sąd drugiej instancji orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, bez potrzeby wnikania w meritum zaskarżonego wyroku. Z uwagi na stwierdzoną nieważność postępowania przed Sądem Okręgowym bezprzedmiotowym stawało się więc tym samym dokonywanie oceny zasadności ogółu zarzutów podniesionych w apelacji powoda. Zaistniała w sprawie nieważność postępowania przesądzała bowiem samoistnie o kierunku rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego, stąd rozpoznanie sprawy w tym postępowaniu drugoinstancyjnym należało ograniczyć do analizy tego jedynie zagadnienia. Wobec dostrzeżenia tego problemu rozprawa apelacyjna na podstawieart. 220 k.p.c.w związku zart. 391§ 1 k.p.c.ograniczona została więc do zagadnienia nieważności postępowania.
Stosownie do treściart. 379 pkt 4 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
W judykaturze przyjmuje się, że w zakresie instytucji objętejart. 49 k.p.c.rozpoznanie sprawy z naruszeniemart. 50 § 3 k.p.c.przez sędziego, co do którego zapadło orzeczenie o jego wyłączeniu lub wniosek o wyłączenie oparty na podstawieart. 49 k.p.c.nie został w ogóle rozpoznany, należy uznać za rozpoznanie sprawy przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2014 r., V CZ 81/13, LEX nr 1427290; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2004 r., I ACa 1186/03, OSA 2004/12/47).
Z kolei o nieprawidłowym składzie sądu (sprzecznym z przepisami prawa na gruncieart. 379 pkt 4 k.p.c.) można mówić w każdym przypadku, gdy postępowanie toczyło się przed sądem orzekającym w składzie innym, niż przewidziany dla konkretnego rodzaju sprawy. Należyte obsadzenie sądu, do którego odwołuje się ten przepis, należy jednak oceniać nie tylko w kontekście przepisów o składzie ilościowym, ale także w świetle uregulowań decydujących o szeroko rozumianych kompetencjach sędziów. Pogląd taki został wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2013 r. (II PK 273/12, LEX nr 1365652), zaś Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni to stanowisko podziela. Natomiast zgodnie zart. 51 k.p.c.sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. Taka regulacja ustawowa oznacza, że sędzia, którego dotyczy złożony wniosek o wyłączenie go od orzekania na podstawieart. 49 k.p.c., ma obowiązek powstrzymania się od udziału w sprawie. Nadto zaś w myślart. 50 § 3 k.p.c.aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Sąd Najwyższy więc konstatował w rzeczonym wyroku, iż do chwili rozpoznania tego wniosku sędzia, którego wniosek dotyczy, nie ma kompetencji do rozpoznawania sprawy, jak również do wydawania w niej wyroku. Udział takiego sędziego w składzie orzekającym oznacza zatem, że skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa, nakazującymi takiemu sędziemu powstrzymanie się od udziału w sprawie.
Mając na uwadze powyższe wskazania natury teoretycznej Sąd Apelacyjny uznał, że w analizowanym przypadku zaistniała taka sytuacja wpisująca się w dyspozycjęart. 379 pkt 4 k.p.c.
Mianowicie, niezwłocznie po zamknięciu rozprawy w dniu 5 czerwca 2014 r., poprzedzającej wydanie i ogłoszenie wyroku przez Sąd Okręgowy, powód złożył wniosek o wyłączenie Przewodniczącego składu orzekającego w osobie Sędziego Sądu OkręgowegoD. M.(k. 456). Pomimo jednak złożonego wniosku, acz nierozpoznanego do dnia 18 lipca 2014 r., objęty nim sędzia wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu jawnym w dniu 12 czerwca 2014 r., co pozostawało w sprzeczności z treścią przytoczonych przepisówart. 51 k.p.c.iart. 50 § 3 k.p.c.W zaistniałej sytuacji, wobec zgłoszonego przez powoda wniosku o wyłączenie sędziego na podstawieart. 49 k.p.c., Sędzia Sądu Okręgowego Danuta Majdańska była bowiem obowiązana do powstrzymania się od udziału w sprawie, w tym od wyrokowania w niej, aż do prawomocnego rozpoznania wniosku o jej wyłączenie, lecz mimo to Sąd w takim składzie wydał w sprawie wyrok. To zaś zgodnie z powyżej przedstawionymi uwagami niewątpliwie skutkowało sprzecznością składu orzekającego z przepisami prawa, co jest podstawą stwierdzenia nieważności postępowania na gruncieart. 379 pkt 4 k.p.c., czego nie mogło sanować późniejsze oddalenie przedmiotowego wniosku o wyłączenie sędziego dokonane postanowieniem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lipca 2014 r.
Z powyższych przyczyn w ocenie Sądu Apelacyjnego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w sprawie w zakresie dotkniętym nieważnością, tj. w zakresie posiedzenia jawnego z dnia 12 czerwca 2014 r., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wlkp., z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.iart. 108 § 2 k.p.c., pozostawiając bez rozpoznania przedwczesne w tej sytuacji zarzuty sformułowane w apelacji.

    SSA A. Sołtyka SSA A. Kowalewski SSA T. Żelazowski