Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 975/14
Data wyroku: 2015-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Grela, Teresa Karczyńska-Szumilas, Maria Sokołowska
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527§1 k.c.

Sygn. akt V ACa 975/14
WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJDnia 30 czerwca 2015 r.Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilnyw składzie:Przewodniczący:SSA Jacek GrelaSędziowie:SA Maria Sokołowska (spr.)SO del. Teresa Karczyńska - SzumilasProtokolant:starszy sekretarz sądowy Justyna Stankiewiczpo rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. w Gdańsku na rozprawiesprawy z powództwa(...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wB.
przeciwkoM. G. (1)o uznanie czynności prawnej za bezskutecznąna skutek apelacji pozwanejod wyroku Sądu Okręgowego wB.z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt I C 760/13Ioddala apelację;IIzasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych)tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.Na oryginale właściwe podpisy.V ACa 975/14

UZASADNIENIE
Powód(...)sp. z o.o. z siedzibą wB.wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunkudo powoda umowy darowizny, zawartej w dniu 6 czerwca 2013 roku pomiędzyJ.iM. K. (1)pozostającymi w związku małżeńskim a pozwanąM. G. (2)w wyniku której doszło do przeniesienia na pozwaną prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z nakładami na niego poczynionymi w postaci murowanego budynku piętrowego o powierzchni 300 metrów(

    2)wraz z wyposażeniem, któryto położony jest wB.przyulicy (...), dla którego Sąd RejonowywB.(...)prowadzi księgę wieczystą o numerze
(...)-w celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności przysługującej powódce wobecJ. K. (1)w kwocie 165.810,36 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 16 czerwca 2005 roku do dnia zapłaty, stwierdzonej prawomocnym nakazem zapłaty Sądu Okręgowego wB.(...)z dnia 5 września 2005 roku sygn. akt(...)oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przypisanych.
W uzasadnieniu, strona powodowa wskazała, iż skutkiem zawartej umowyJ. K. (1)wyzbył się jedynego ze składników majątku, z którego mogłoby nastąpić zaspokojenie wierzytelności powódki przysługującej jej na podstawie w/w prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy wB.. Obecnie możliwa jest jedynie egzekucja ze świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez dłużnika z(...)Komornikowi sądowemu nie udało się znaleźć innego majątku dłużnika nadającego się do egzekucji. Powódka wskazała ponadto, iż w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie domniemanie zart. 529 kcorazart. 527§3 kcjak również przepisart. 528 kcz uwagi na fakt dokonania nieodpłatnej czynności prawnej jak również stosunek bliskości łączący pozwanąz dłużnikiem.
W odpowiedzi na pozew, pozwanaM. G. (1)wniosłao jego oddalenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.Pozwana zaprzeczyła,by zawierając umowę darowizny miała wiedzę o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, jak też by pozostawała z dłużnikiem z bliskich stosunkach wskazując, na zanik łączących ją z dłużnikiem więzi rodzinnych. Nadto pozwana wskazała,iż strona powodowa nie przedłożyła dowodów potwierdzających aktualną wysokość zobowiązań dłużnikaJ. K. (1). Zdaniem pozwanej, w momencie zawierania umowy darowizny, wierzytelność przysługująca powódce w stosunku do dłużnikaJ. K. (1)zostaław całości przez niego uregulowana. Nadto, jak wynika z okoliczności przedstawionych przez powódkę, egzekucja w stosunku do dłużnika wciąż jest skuteczna, a roszczenie powódki systematycznie się zmniejsza z uwagi na prowadzenie egzekucji ze świadczenia emerytalnego dłużnika.
Wyrokiem z dnia 23 września 2014 r. Sąd Okręgowy wB.uznał za bezskuteczną w stosunku do powódki uznaję za bezskuteczną w stosunku do powódki umowę darowizny, zawartą w formie aktu notarialnego wB., w dniu 6 czerwca 2012r. przed notariuszemW. K.prowadzącą Kancelarię Notarialną wB.,(...)

(...)pomiędzyJ.iM. K. (1)pozostającymi w związku małżeńskim aM. K. (2), w wyniku której doszło do przeniesienia naM. K. (2)prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z nakładami na niego poczynionymi w postaci murowanego budynku piętrowego o powierzchni 300 m(

    2)wraz z wyposażeniem, położonego wB.przyul. (...), dla którego Sąd RejonowymwB.(...)prowadzi księgę wieczystą o numerze
KW (...)w celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności przysługującej powódce wobecJ. K. (1)w kwocie 135.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 czerwca 2005 r. do dnia zapłaty, stwierdzonej prawomocnym nakazem zapłaty Sądu OkręgowegowB.z dnia 5 września 2005 r., sygn.. akt(...).Nadto Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.908 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd ten ustalił, iż prawomocnym nakazem zapłaty Sądu OkręgowegowB., wydanym w sprawie(...)w dniu 5 września 2005 roku- na rzecz powódki została zasądzona odJ. K. (2)kwota 200 tysięcy złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 16 czerwca 2005 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania w wysokości 6.515 złotych.
W wyniku egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie RejonowymwB.S. J., w sprawie(...)przeciwko dłużnikowiJ. K. (1), powódka nie uzyskała zaspokojenia swojej wierzytelności. Komornik sądowy dokonuje comiesięcznych potrąceń ze świadczenia emerytalnego przysługującego dłużnikowiJ. K. (1). Obecnie wierzytelność przysługująca powódce w stosunkudo dłużnikaJ. K. (1)wynosi kwotę 135 tysięcy złotych.
Prowadzone przez dłużnikaJ. K. (1)przedsiębiorstwo (...)sp. z o. o. z siedzibą wB., na podstawie umowy zawartej w dniu1 września 2005 roku z powodową spółką- wykonywało na rzecz powódki(...)
z materiałów dostarczanych wyłącznie przez powódkę. Powódka dokonywała również odsprzedaży(...)na rzecz(...) sp. z o.o.wB.. Na podstawie sporządzonegow dniu 1 października 2005 roku aneksu do przedmiotowej umowy, wynagrodzenie przysługujące wykonawcy sp. z o.o.(...)z siedzibą wB.za wykonanie(...)każdorazowo miało zostać przelane w całości na rzecz powódki, na poczet zadłużenia powstałego w 2004 roku, wynikającego z wydanych na rzecz powódki przeciwko(...)
sp. z o.o. z siedzibą wB.prawomocnych nakazów zapłaty z dnia3 grudnia 2004 roku(...)12 stycznia 2005 roku(...)oraz 20 stycznia 2005 roku(...)

W momencie otrzymania faktury wystawionej przez(...) sp. z o.o.wB.z tytułu wynagrodzenia za wyprodukowane(...), powódka zaliczała je w pierwszej kolejności na poczet długu wynikającego z bieżącej sprzedaży(...), w dalszej kolejności na poczet zadłużenia objętego prawomocnymi nakazami zapłaty wydanymi z dnia 3 grudnia 2004 roku(...)12 stycznia 2005 roku(...)oraz 20 stycznia 2005 roku(...)
W dniu 6 czerwca 2012 roku pozwanaM. G. (1)zawarłaz rodzicamiJ.iM. K. (1)umowę notarialną darowizny, na podstawie którejJ.iM. K. (1)darowali pozwanej prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego wB., przyulicy (...)wpisane w księgę wieczystąKW nr(...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy wB.(...). Następnie w dniu 8 czerwca 2012 roku pozwana ustanowiła na rzecz swoich rodziców służebność osobistą mieszkania polegająca na prawie zamieszkiwaniaw domu znajdującym się na w/w nieruchomości, na dotychczasowych zasadach jako współdomownicy.

(...)wW..(...)
Wskazując na treśćart. 527 i nast. kcSąd Okręgowy zważył, iż przesłankami udzielenia ochrony pauliańskiej są: 1) istnienie wierzytelnością 2) dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią 3) pokrzywdzenie wierzyciela wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika 4) dokonanie przez dłużnika czynności ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela 5) uzyskanie wskutek tej czynności korzyści majątkowej przez osobę trzecią) 6) działanie osoby trzeciej w złej wierze. Ciężar udowodnienia przesłanek warunkujących możliwość skorzystania z ochrony- zgodnie z regułą dowodową wyrażoną wart. 6 k.c.- obciąża wierzyciela, który jest uprawniony do zaskarżenia czynności prawnej dłużnika. Definicję przesłanki pokrzywdzenia wierzycieli zawieraart. 527§2 kc, w myśl którego czynność prawna jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Element pokrzywdzenia wierzycieli należy badać na moment wystąpienia z żądaniem. Zgodniez potocznym znaczeniem terminu niewypłacalności chodzi o sytuację dłużnika polegającąna braku możliwości wywiązywania się przez niego z zobowiązań finansowych. Pokrzywdzenie wierzycieli powstaje na skutek takiego stanu faktycznego majątku dłużnika, który powoduje niemożność utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenia wierzyciela.
Zdaniem Sądu I – instancji powódka udowodniła istnienie przesłanek warunkujących możliwość skorzystania z ochrony pauliańskiej. W ocenie tego Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie było wątpliwości, iż na skutek wydanego przeciwko dłużnikowiJ. K. (1)prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB.w dniu5 września 2005 roku, sygn. akt(...)powódce przysługuje wierzytelność, której aktualna wysokość wynosi kwotę 135 tysięcy złotych. Wierzytelność ta istniała w chwili zawierania umowy darowizny.
Wierzytelność ta została uregulowana przez dłużnika w drodze postępowania egzekucyjnego jedynie częściowo. Sąd Okręgowy zaznaczył, iż powódce w stosunku do dłużnika przysługiwały wcześniejsze wierzytelności wynikające z wydanych przeciwko dłużnikowi prawomocnych nakazów zapłaty z dnia 3 grudnia 2004 roku(...)12 stycznia 2005 roku(...)oraz 20 stycznia 205 roku(...)W wyniku potrąceń z wynagrodzenia przysługującego przedsiębiorstwu dłużnika(...) sp. z o.o.z siedzibą wB.za wykonywane na rzecz spółki(...), powódka dokonywała rozliczeń w pierwszej kolejności na poczet zadłużenia wynikającegoz prowadzonej na rzecz przedsiębiorstwa dłużnika odsprzedaży(...), a w dalszej kolejnościna poczet przysługujących jej w stosunku do dłużnika wierzytelności zasądzonych prawomocnymi nakazami zapłaty z dnia 3 grudnia 2004 roku(...), 12 stycznia 2005 roku(...)oraz 20 stycznia 205 roku(...). Zatem w wyniku dokonywanej przez powódkę kompensacji nie doszło do uregulowania w żadnej części przysługującej jej względem dłużnika wierzytelności, wynikającejz prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB., wydanego w sprawie(...), w dniu 5 września 2005 roku. Postępowanie egzekucyjne dotyczące tej wierzytelności prowadzone jest jedynie ze świadczenia emerytalnego dłużnika i nie doprowadziłodo całkowitego zaspokojenia powodowej spółki jako wierzyciela. Dokonując na rzecz pozwanej darowizny nieruchomości- dłużnik wyzbył się jednego ze składników swojego majątku i stał się niewypłacalny w stopniu wyższym, niż przed dokonaniem darowizny.
Zawierając w dniu 6 czerwca 2012 roku umowę darowizny pozwana uzyskała korzyść majątkową, gdyż nieodpłatnie nabyła prawo użytkowania wieczystego gruntu położonegowB.przyulicy (...). O istnieniu wierzytelności i pokrzywdzeniu powódki wiedziała zarówno pozwana jak i dłużnik. Sąd Okręgowy zważył, iż świetle przepisuart. 528 kc, okoliczność, że osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie powoduje, iż niema znaczenia- dla możliwości uznania czynności dłużnika za bezskuteczną- czy osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o tym,że dokonując czynności prawnej dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.W konsekwencji zastosowania tego przepisu odpada obowiązek wykazania przez wierzyciela działania osoby trzeciej w złej wierze. W realiach przedmiotowej sprawy, Sąd I instancji przyjął, że pozwana wiedziała, iż dłużnik darując jej nieruchomość działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela- jak wymaga tego treść przepisuart. 527§3 kc-pozwana jest bowiem córką dłużnika. Zatem w tych warunkach – zdaniem Sądu - bez znaczenia pozostaje faktyczna wiedza pozwanej na temat istniejącej wierzytelności powódki, stanu niewypłacalności dokonałi celu, w jakim dłużnik dokonał z pozwaną kwestionowanej czynności, bowiem zastosowanie znajduje domniemanie wynikające z powyższego przepisu, zgodnie z którym jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała,iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. O istnieniu bliskiego stosunku pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią decydują zaś zwykle - tak jak w tym przypadku - więzy rodzinne.
We wniesionej apelacji pozwanaM. G. (1)zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I – instancji. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje.
Skarżąca zarzuciła:

1
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że

a

J. K. (3), będący ojcem pozwanej, pomimo zawartego pomiędzy(...) Sp. z o.o.(zwanej dalej:(...)lub Spółką), a powódką, aneksem z dnia 1 października 2005 r. do umowy z dnia 1 września 2005 r., zgodnie z którym wynagrodzenie przysługujące(...)każdorazowo miało być przelewane w całości w rzecz powódki na poczet zadłużenia wynikającego z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB.(...)z dnia 5 września 2005 r., sygn.. akt(...), nie spłacił zobowiązania wynikającego z ww. nakazu zapłatyz dnia 5 września 2005 r., sygn.. akt.(...), a w konsekwencji iż w dniu wniesienia pozwu istniało zobowiązanieJ. K. (1)z tytułu ww. nakazu zapłaty oraziżJ. K. (1), wskutek dokonanej czynności prawnej, działał z pokrzywdzeniem powódki;

b
Powódce w stosunku do DłużnikaJ. K. (1)przysługiwały wcześniejsze wierzytelności wynikające z wydanych przeciwko dłużnikowi prawomocnych nakazów zapłaty z dnia 3 grudnia 2004 r.(...)12 stycznia 2005 r.(...)oraz 20 stycznia 2005 r.(...)podczas gdyww. wierzytelności przysługiwały Powódce względem(...);

c
przyjęcie, że DłużnikJ. K. (1)oraz(...)to jeden i ten sam podmiot, podczas gdyJ. K. (1)jest osobą fizyczną, a(...)jest osobą prawną,

2
naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy tj.art. 233 §1 kpcpoprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, a także poprzez niedokonanie wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego, skutkujące przyjęciem przez Sąd I instancji, iżJ. K. (1), będący ojcem Pozwanej, pomimo zawartego pomiędzy(...), a Powódką, aneksu z dnia 1 października 2005 r. do umowy z dnia 1 września 2005 r., zgodnie z którym wynagrodzenie przysługujące(...)każdorazowo miało być przelewanew całości na rzecz Powódki na poczet zadłużenia wynikającego z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB.(...)z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt(...), nie spłacił zobowiązania wynikającego z ww. nakazu zapłaty z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt(...), a w konsekwencji iż w dniu wniesienia pozwu istniało zobowiązanieJ. K. (1)z tytułu ww. nakazu zapłaty oraz iżJ. K. (1), wskutek dokonanej czynności prawnej, działał z pokrzywdzeniem Powódki;

3
naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynika sprawy tj.art. 233 § 1 kpcw zw.zart. 328 §2 kpcpoprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na dowodach przedstawionych przez Powódkę, z pominięciem dowodów zawnioskowanych przez Pozwaną;

4
naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 528 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez Sąd i instancji, iż pomimo wygaśnięcia zobowiązanie ojca PowódkiJ. K. (1), z uwagi na zawarcie pomiędzy(...), a Powódką aneksu z dnia 1 października 2005 r. do umowy z dnia 1 września 2005 r., zgodnie z którym wynagrodzenie przysługujące(...)każdorazowo miały być przelewane w całości na rzecz powódki na poczet zadłużenia wynikającego z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB.(...)z dnia 5 września 2005 r., sygn.. akt.(...), a w konsekwencji uznanie, iż w dniu wniesienia pozwu istniało zobowiązanieJ. K. (1)z tytułu ww. nakazu zapłaty oraz iżJ. K. (1), wskutek dokonanej czynności prawnej, działał z pokrzywdzeniem powódki;

5
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 98 § 1 kpcpoprzez zasądzenie od Pozwanejna rzecz powódki kosztów procesu w wysokości 11 908,00 zł podczas gdy, wartość przedmiotu sporu w chwili wniesienia pozwu, wynosiła 135 000,00 zł ( a nie błędnie oznaczone przez Pozwaną w wysokości 165 810,36 zł) oraz z uwagi na powyższe opłata sądowa od pozwu winna wynosić 6 750,00 zł, a nie 8 291,00 zł, w konsekwencji czego koszty niezbędne do dochodzenia praw i obrony Powódki winny wynosić 10 367,00 zł, a nie 11 908,00 zł.

Powódka w odpowiedzi na apelację domagała się jej oddalenia oraz zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnicza część zarzutów apelacji sprowadza się do zakwestionowania ustaleń Sądu I instancji , co do istnienia wierzytelności powódki wobec dłużnikaJ. K. (1)w dacie dokonywania czynności darowizny jaki w dacie jej zaskarżenia. Pozwana twierdziła bowiem, że wobec realizacji porozumienia wynikającego z aneksu z dnia 1.10.2005 r. do umowy z dnia 1.09.2005 r. zawartej pomiędzy(...) Spółkę z o.o.(zwanym dalejspółką (...))a powódką, zgodnie z którym wynagrodzenie przysługującespółce (...)miało być każdorazowo przekazywane w całości na rzecz powódki na poczet zadłużenia wynikającegoz nakazu zapłaty wydanego przeciwkoJ. K. (4)w sprawie(...), doszło do spłaty zobowiązania wynikającego z tego nakazu zapłaty, a w konsekwencji nie istniała wierzytelność, która podlegałaby ochronie na podstawie przepisów regulujących instytucję skargi pauliańskiej.
Nie ulega wątpliwości, że warunkiem dochodzenia ochrony na podstawieart. 527 § 1 kcjest wykazanie istnienia wierzytelności w stosunku do dłużnika, który dokonał kwestionowanej skargą pauliańską czynności prawnej. Wierzytelność ta powinna istnieć w chwili dokonywania zaskarżonej skargą czynności prawnej oraz w chwili wytoczenia powództwa, na podstawieart. 527 § 1 kc.
Obowiązek wykazania istnienia wierzytelności, co do zasady, obciąża wierzyciela,a więc powoda w procesie pauliańskim i obejmuje zarówno fakt przysługiwania wierzycielowiod dłużnika oznaczonego świadczenia na jego rzecz sumy pieniężnej, jak i jego skonkretyzowanie, przez określenie tytułu prawnego i wysokości. W odniesieniudo wierzytelności stwierdzonej tytułem egzekucyjnym istotne jest, czy wierzyciel tak określając przedmiot ochrony, dochodzi jej w pełnym zakresie, bo nie zdołał uzyskać nawet częściowego zaspokojenia, czy też do pewnej jedynie wysokości, bo w pozostałej części, został już zaspokojony. Uprawnienie do ograniczenia wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym przysługuje wyłącznie wierzycielowi.
Tytuł wykonawczy, w tym także w postaci prawomocnego nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, zgodnie z treściąart. 365 § 1 kpc, wiąże nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy. Oznacza to, że sąd rozpoznający sprawę ze skargi pauliańskiej jest związany tym tytułem, a więc musi uwzględnić jego treść, wskazującą, że określonemu wierzycielowi (powodowi w procesie pauliańskim) przysługuje wobec konkretnego dłużnika skonkretyzowana wierzytelność. Inny może być tylko rozmiar tej wierzytelności wskazany przez wierzyciela, ale musi się on mieścić w granicach wyznaczonych treścią tytułu wykonawczego. Wykazując istnienie tytułu wydanego przeciwko dłużnikowi, obejmującego wierzytelność podlegającą ochronie pauliańskiej, wierzyciel wykazuje przesłankę istnienia wierzytelności, a więc jedną z przesłanek skuteczności skargi, określoną wart. 527 §1 kc.
Może się jednak zdarzyć, że po powstaniu tytułu wykonawczego (lub nawet wcześniej, bo po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpią zdarzenia, wskutek których zobowiązanie, dłużnika względem wierzyciela wygasło między innymi wskutek jego spełnienia lub nie może być egzekwowane. Pozostaje wówczas pytanie, czy osoba trzecia będąca stroną pozwaną w procesie pauliańskim może podnieść zarzut wygaśnięcia lub niemożności egzekwowania zobowiązania dłużnika. Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Wskazane zarzuty przysługują bowiem wyłącznie dłużnikowi w ramach powództwa opozycyjnego przewidzianego wart. 840 § 1 pkt 2 kpc. W drodze tego powództwa dłużnik może zwalczać jedynie wykonalność tytułu wykonawczego, nie może natomiast podważać treści orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Treśćart. 840 §1 kpcnie pozostawia też wątpliwości, że wyłącznie legitymowanym do wytoczenia powództwa opozycyjnego jest dłużnik (względnie jego następcy prawni), a nie osoba trzecia. Oznacza to, że także zarzuty dotyczące wygaśnięcia zobowiązania lub niemożności jego egzekwowania, typowe dla powództwa opozycyjnego, mogą być zgłoszonew innych procesach wyłącznie przez dłużnika będącego ich stroną. Nie może to dotyczyć procesu ze skargi pauliańskiej w której dłużnik nie ma pozycji strony.
W rozpoznawanej sprawie powódka określając przedmiot ochrony pauliańskiej wskazała wierzytelność w kwocie 165 810,36 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16.06.2005 r., objętą tytułem wykonawczym w postaci nakazu zapłaty Sądu Okręgowego wB.z dnia 5.09.2005 r. w sprawie(...)zaopatrzonego w klauzulę wykonalności,w którym zasądzono od dłużnikaJ. K. (1)na rzecz powódki kwotę 200.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 16.06.2005 r. i kosztami procesu. Tytuł ten jest podstawą prowadzonego postepowania egzekucyjnego przeciwkoJ. K. (1), toczy się egzekucja z jego świadczenia emerytalnego, jednak dłużnik, nie podjął żadnej obrony przeciwko tej egzekucji, w szczególności nie wystąpił z powództwem opozycyjnym z art. . 840§1 pkt 2 kpc, opartym na zarzucie spełnienia świadczenia. W świetle wyżej przedstawionych wywodów, zarzut ten nie może zostać skutecznie zgłoszony przez pozwaną w niniejszym procesie.
Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do faktycznego rozstrzygania w procesie pauliańskim kwestii dotyczących praw i obowiązków dłużnika, w sytuacji gdy nie jest on stroną tego postępowania, co pozostaje w jawnej sprzeczności z zasadą skargowości i praworządności.
Skoro zatem powódka w chwili dokonywania zaskarżonej czynności (zawierania umowy darowizny), tj w dniu 6.06.2012 r. i w chwili wystąpienia z powództwem w niniejszej sprawie, a także w chwili wyrokowania dysponowała tytułem wykonawczym przeciwko dłużnikowiJ. K. (1)(wydanym w dniu 5.09.2005 r.), to tym samym miała prawo do prowadzenia egzekucji z jego majątku, a więc mogła także domagać się – przy spełnieniu pozostałych przesłanek zart. 527 kc– ochrony pauliańskiej. Pamiętać bowiem należy, że tytuł wykonawczy uprawnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji z majątku jego dłużnika, przy czym składnik majątkowy, który ubył z tego majątku na skutek zaskarżonej skargą pauliańska czynności prawnej, jest traktowany tak, jakby nadal wchodził w skład majątku dłużnika. Wyrok ze skargi pauliańskiej orzekający o bezskuteczności zaskarżonej czynności prawnej nie rozstrzyga też o wysokości należności dłużnika względem wierzyciela. Jak już zostało to wyżej powiedziane, badaniu Sądu podlega jedynie to, czy wskazana przez powoda wierzytelność, jaka ma podlegać ochronie pauliańskiej nie przekracza granic wynikających z tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnikowi, którym sąd – stosownie do treściart. 365 kcpozostaje związany. W razie istnienia sporu co do wysokości wierzytelności właściwą drogą obrony dłużnika jest powództwo przeciwegzekucyjne (por. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 30.09.2004 r.,IV CK 30/04, LEX nr 188480, z dnia 9.04.2010, I CSK 273/09, LEX nr 602265).
Nawet gdyby przyjąć odmiennie i uznać, że osoba trzecia - pozwana w procesie pauliańskim, może skutecznie podnosić zarzuty dotyczące wygaśnięcia zobowiązania dłużnika po powstaniu tytułu egzekucyjnego, to w ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy, których prawdziwość Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne, brak byłoby podstaw do przyjęcia, że istotnie wierzytelność powódki wynikającą z tytułu wykonawczego stanowiącego nakaz zapłaty w sprawie(...)wygasła w skutek jej zaspokojenia.
Wbrew twierdzeniom skarżącej zapisy umowy łączącej powódkę zespółką (...)nie zobowiązywały tej ostatniej do każdorazowego przekazywania przysługującego jej wynagrodzenia za wykonanie przedmiotu umowy na rzecz powódki na poczet zadłużenia wynikającego z nakazu zapłaty wydanego przeciwkoJ. K. (1)w sprawie
(...)Z treści aneksu z dnia 1.10.2005 r. jasno wynika, że wynagrodzenieza wykonanie przedmiotu umowyspółka (...)miała w całości przekazać na rzeczspółki (...)na poczet istniejącego zadłużenia. Chodziło tu przy tym o zadłużenie jakie miałaspółka (...)wobecspółki (...)(powódki), a nie o zadłużenie osób trzecich wobec powodowej spółki. Jak wynika z ustaleń Sądu OkręgowegoSpółka (...)miała wobecspółki (...)zadłużenie wynikające z prawomocnych nakazów Sądu Okręgowego wB.w sprawach(...)i Sądu Rejonowego wB.w sprawie(...)na łączną kwotę 247.285 zł z odsetkami, a nadto nieobjęte tymi nakazami zadłużenie wynikające z bieżącej sprzedaży(...). Umowa łączącaspółki (...)nie wskazywała na poczet którego z tych długów ma zostać „przekazane” wynagrodzenie należnespółce (...). Mogło więc zostać ono zarachowane na poczet któregokolwiek z tych długów zgodnie z regułami określonymi wart. 451 kc.
Według twierdzeń powódki, po otrzymaniu faktury odspółki (...), wynagrodzenie należne tej spółce za wykonanie kontenerów, zarachowywała w pierwszej kolejności na poczet długu wynikającego z bieżącej sprzedaży(...), a w dalszej kolejnościna poczet zadłużenia objętego wyżej wymienionymi nakazami zapłaty wydanymi w 2004 r. Skomplikowany mechanizm dokonywanych rozliczeń został zaprezentowany przez stronyw pismach procesowych z dnia 13.08.2014 r. – pozwanej(K:309-313) i z dnia 2.09.2014 – powódki (k393-399) a ich wynik wskazywał istotne różnice. Dla ustalenia, którez zaprezentowanych rozliczeń jest prawidłowe niezbędne były wiadomości specjalnez dziedziny księgowości, wymagające przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (art. 278 kpc).
Ciężar przeprowadzenia tego dowodu obciążał pozwaną, skoro z podniesionego przez siebie zarzutu spełnienia świadczenia wyprowadzała korzystne dla siebie skutki prawne (art. 6 kc). Dowodu takiego pozwana jednak nie przeprowadziła, a więc nie wykazała, że wykazywany przez powodową spółkę sposób zarachowania należnegospółce (...)wynagrodzenia za wyprodukowane kontenery był wadliwy, zaś prawidłowe jego rozliczenie spowodowałoby zaspokojenie wierzytelności powódki wobecspółki (...), a w konsekwencji także wobec odpowiadającego subsydiarnie za ten długJ. K. (1)(stwierdzonego prawomocnym nakazem zapłaty w sprawie(...)). Z omówionych względów podnoszony przez pozwaną zarzut dotyczący wygaśnięcia wierzytelności powódki wobec dłużnikaJ. K. (1)nie mógł zostać uwzględniony nawet gdyby przyjąć dopuszczalność jego zgłoszenia w niniejszym procesie. Podsumowując ten wątek rozważań stwierdzić więc trzeba, że wbrew zarzutom apelacji pozwanej powód wykazał istnienie wierzytelności podlegającej ochronie pauliańskiej. Wykazał także istnienie pozostałych prawidłowo ustalonych i ocenionych przez Sąd Okręgowy przesłanek tej ochrony, co wobec ich niekwestionowania w apelacji pozwala na podzielenie argumentacji Sądu I-instancji, bez konieczności jej powtarzania.
Nie zasługuje także na uwzględnienie podniesiony w uzasadnieniu apelacji zarzut dotyczący uznania za bezskuteczną całej czynności prawnej dokonanej przez pozwaną z jej rodzicamiJ. K. (1)iM. K. (1)w sytuacji, gdyM. K. (1)nie była i nie jest dłużnikiem powódki. Kwestia ta była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w dwóch uchwałach z dnia 12 maja 2011 r, w sprawach III CZP 15/11 (OSNC 2012/1/1) i III CZP 19/11 (OSNC2011/12/132) wyraził pogląd,że wierzyciel, którego dłużnikiem jest jeden z małżonków , może żądać na podstawieart. 527 § 1 kcuznania za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej przez obu małżonkówi dotyczących ich majątku wspólnego, gdy małżonek dłużnika nie wyraził zgodyna zaciągnięcie zobowiązania w myślart. 41 § 1 kro.
Pogląd ten, w całości akceptowany przez Sąd Apelacyjny, ma odpowiednie odniesieniedo rozpoznawanej sprawy, mimo że nie występuje tu element braku zgody małżonki dłużnikana zaciągnięcie zobowiązania przez dłużnika, bowiem zobowiązanie dłużnika nie powstałow wyniku czynności prawnej, lecz wynikało z jego odpowiedzialności za zobowiązaniespółki (...), jako członka zarządu tej spółki (art. 299 ksh). W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że tego rodzaju odpowiedzialność ma charakter odszkodowawczy, oparty na przepisach regulujących odpowiedzialność deliktową. Oznacza to, że pozycja prawna małżonka dłużnika odpowiadającego z deliktu jest taka sama jak małżonka dłużnika, który nie wyraził zgody na zaciągnięcie zobowiązania, w rozumieniuart. 41 § 2 kro. W uzasadnieniach powołanych uchwał Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym małżonek dłużnika nieudzielający zgody na zaciągnięcie zobowiązania (a odpowiednio także małżonek dłużnika odpowiadającego z deliktu), nie odpowiada w zasadzie za to zobowiązanie nawet majątkiem wspólnym. Z rozwiązaniem takim zostało skorelowane – przewidziane wart. 52 § 1 a kro– uprawnienie przysługujące wierzycielowi, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Wówczas otwiera się możliwość zaspokojenia należności wierzyciela z majątku osobistego zadłużonego małżonka i w ten sposób dochodzi też do zagwarantowania stosownej ochrony prawnej także małżonkowi, który wcześniej nie wyraził zgody na zaciągnięcie zobowiązania przez współmałżonka. Jednakże charakter instytucji skargi pauliańskiej,a w szczególności jej ochronny cel przemawia za tym, aby dopuścić skuteczność tej skargi także wówczas, gdy nielojalne wobec wierzyciela rozporządzenie majątkowe podejmowane było nie tylko przez małżonków mających status dłużników w rozumieniuart. 527 kc, ale przynajmniejz udziałem jednego takiego dłużnika. Sam udział małżonka niebędącego dłużnikiem w czynności prawnej noszącej cechy czynności fraudacyjnej jest wystarczającą okolicznością przemawiającą za możliwością uznania całej czynności prawnej za bezskuteczną wobec wierzyciela (art. 532 kc),a nie tylko za zakwestionowaniem jej skuteczności wobec zadłużonego dłużnika. Przepisyart. 531 §1 kciart. 532 kc, a także wyraźnie egzekucyjny cel skargi pauliańskiej przesądzająo możliwości uznania za bezskuteczną całej czynności prawnej, a nie tylko jej części ujętej podmiotowo lub przedmiotowo. Z wyżej przedstawionych względów, omawiany zarzut apelacji pozwanej, nie mógł podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku.
Bezzasadnie zarzucała też skarżąca naruszenieart. 98 § 1 kpcpoprzez zasądzenieod pozwanej kwoty 11.908 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, podczas gdy jej zdaniem – wartość przedmiotu sporu już w chwili wniesienia pozwu wynosiła 135.000 zł, a nie jak błędnie podała powódka – 165.810,36, a więc opłata od pozwu winna wynosić 6.750 zł, a nie 8.291 zł.
Wartość przedmiotu sporu należy do tzw. obligatoryjnych wymogów formalnych pozwu o prawa majątkowe i winna być oznaczona już w samym pozwie, jako piśmie wszczynającym postępowanie (art. 187 § 1 pkt 1 kpc). Oznaczenie to nie wiąże Sądu, który – stosownie do treściart. 25 §1 kpc– może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporui zarządzić w tym celu dochodzenie. Sprawdzenie wartości przedmiotu sporu przez Sąd z urzędu może jednak nastąpić tylko w porządkowej fazie postępowania, do chwili doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. Po doręczeniu odpisu pozwu pozwanemu sprawdzenie wartości przedmiotu sporu możliwe jest jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spórco do istoty sprawy (art. 25 § 2 kpc). Po wdaniu się przez pozwanego w spór co do istoty sprawy, następuje stabilizacja wskazanej przez powoda w pozwie wartości przedmiotu sporu i nie jest możliwe jej badanie ani przez Sąd z urzędu, ani na zarzut pozwanego.
W niniejszej sprawie powódka w pozwie oznaczyła wartość przedmiotu sporuna 165.810,36 zł i od tej wartości uiściła opłatę sądową w wysokości 8.291 zł. Sąd I instancji nie sprawdzał wartości przedmiotu sporu z urzędu, także pozwany nie zgłosił wobec wobec tej wartości zarzutu. W pierwszym piśmie procesowym złożonym w sprawie, stanowiącym odpowiedź na pozew, wdał się w spór co do jej istoty. Oznacza to, że wskazana przez powoda wartość przedmiotu sporu uległa stabilizacji i nie może być obecnie skutecznie zakwestionowana. W konsekwencji uiszczona przez powoda opłata od pozwu w wysokości 8.291 zł, jako składnik poniesionych przez powoda kosztów procesu (art. 98 § 2 kpc), podlega uwzględnieniu w sumie zasądzonych na jego rzecz kosztów, na podstawieart. 98 § 1 kpc.
Mając powyższe względy na uwadze, Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 kpcorzekł jakw sentencji wyroku.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpc,art. 99 kpcw zw. zart. 391 § 1 kpcoraz§ 12 ust 1 pkt 2w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.