Sąd Rejonowy w Zambrowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 386/12
Data wyroku: 2015-03-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Paweł Płoński

Sygn. akt I Ns 386/12

POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2015 r.
SĄD REJONOWY W ZAMBROWIE I WYDZIAŁ CYWILNY
w składzie:
Przewodniczący – SSR Paweł Płoński
Protokolant –  Kinga Klemarczyk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2015 r. w Zambrowie
z wnioskuZ. J.
z udziałemB. J. (1),J. J. (1),C. G.iB.J.
o dział spadku poT. J., podział majątku wspólnegoT. J.iB.J.oraz zniesienie współwłasności

p o s t a n a w i a:

I
ustalić, żew skład majątku wspólnegoB.J.orazT. J.wchodziło prawo własności gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły:

A
nieruchomości:

1
nieruchomość gruntowa położona w miejscowościS.(gm.Z.) oznaczona w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)i powierzchni 4,5774 ha, dla której Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)– o wartości 191.071,00 zł,

2
nieruchomość gruntowa położona w miejscowościK.(gm.Z.) oznaczona w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)i powierzchni 0,6522 ha, dla których Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)– o wartości 23.173,00 zł,

3
nieruchomości gruntowe położone w miejscowości

K.
(gm.Z.) oznaczone w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 0,1673 ha oraz
    nr(...)
i powierzchni 0,0674 ha (o łącznej powierzchni gruntu 0,2347 ha), dla których Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)– o wartości 9.228,00 zł,

4
udział w wysokości 86/120 (osiemdziesiąt sześć sto dwudziestych) części we współwłasności nieruchomości gruntowych położonych w miejscowości

K.
(gm.Z.) oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 0,2980 ha,

    nr(...)
i powierzchni 2,6094 ha,

    nr(...)
i powierzchni 1,6623 ha,

    nr(...)
i powierzchni 5,5485 ha oraz

    nr(...)
i powierzchni 0,5424 ha, która to działka jest zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz gospodarczymi, w tym warsztatem stolarskim i suszarnią (o łącznej powierzchni gruntu 10,6606 ha), dla których Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)– o wartości udziału 369.866,65 zł;

B
ruchomości:

1
ciągnik rolniczy marki(...)(prod. 1987 r.) onr rej. (...)– o wartości 32.100,00 zł,

2
ciągnika rolniczego marki(...)(...)(prod. 1986 r.) onr rej. (...)– o wartości 14.500,00 zł,

3
przyczepa rolnicza marki(...)(prod. 1984 r.) onr rej. (...)– o wartości 4.800,00 zł,

4
udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności opryskiwacza ciągnikowego(...)o pojemności 400 l. – o wartości 300,00 zł,

5
kosiarka rotacyjna 2-bębnowa (prod. 1978 r.) – o wartości 1.200,00 zł,

6
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kombajnu do ziemniaków(...)(prod. 1991 r.) – o wartości 2.500,00 zł,

7
śrutownik do mielenia zboża z silnikiem 7,5 kW – o wartości 500,00 zł,

8
udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności beczkowozu o pojemności 1.200 l. – o wartości 750,00 zł,

9
przyczepa do dłużycy – o wartości 4.500,00 zł,

10
obsypnik 3-redlicowy do ziemniaków – o wartości 500,00 zł,

11
kultywator 9-zębowy – o wartości 350,00 zł,

12
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności brony talerzowej 8-ki(...)(prod. 1983 r.) – o wartości 400,00 zł,

13
udział w wysokości 1/4 (jednej czwartej) części we współwłasności ścinacza do zielonek(...)(prod. 1984 r.) – o wartości 300,00 zł,

14
brony 5-polowe, 20-zębowe – o wartości 1.000,00 zł,

15
udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności ładowacza obornika(...)– o wartości 200 zł,

16
ładowacz czołowy(...)marki(...)– o wartości 13.500,00 zł,

17
trak taśmowy (prod. 1996 r.) – o wartości 9.000,00 zł;

18
szambiarka marki „(...)” (prod. 1994 r.) o pojemności 2.500 l. – o wartości 4.000,00 zł,

19
przyczepa 2-osiowa marki(...)– o wartości 2.200,00 zł,

20
kultywator 16-zębowy z agregatem – o wartości 2.700,00 zł,

21
brony 4-polowe, 15-zębowe – o wartości 700,00 zł,

22
przyczepka 2-kołowa do przewozu inwentarza – o wartości 1.400,00 zł,

23
rozrzutnik 2-osiowy – o wartości 3.500,00 zł,

24
udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności siewnika zbożowego 25-rzędowego(...)(prod. 1987 r.) – o wartości 1.400,00 zł,

25
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności prasy belującej marki(...)(prod. 1991 r.) – o wartości 4.500,00 zł,

26
pług 4-skibowy (prod. 2002 r.) – o wartości 2.100,00 zł,

27
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kopaczki do ziemniaków 2-rzędowej – o wartości 400,00 zł,

28
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności sadzarki do ziemniaków (prod. 1986 r.) – o wartości 350,00 zł,

29
udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności owijarki do bel marki(...)– o wartości 1.300,00 zł,

30
udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności rozsiewacza do nawozów – o wartości(...),00 zł,

31
udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności przewracarko-zgrabiarki 7-gwiazdowej do siana – o wartości 500,00 zł,

C
udział w wysokości 21714/400160 (dwadzieścia jeden tysięcy siedemset czternaście / czterysta tysięcy sto sześćdziesiątych) części we współposiadaniu samoistnym nieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK., oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 20,3868 ha oraz nr(...)i powierzchni 0,1918 ha – o wartości 10.000,00 zł;

D
udział członkowski wSpółdzielni (...)wG.w wysokości 3.374,90 zł (trzy tysiące trzysta siedemdziesiąt cztery i 90/100 złotych);

II
ustalić, żew skład spadku poT. J.(zmarłym 15 stycznia 2004 r. wŁ., ostatnio stale zamieszkałym przed śmiercią wK.) wchodził udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności gospodarstwa rolnego wraz ze wszystkimi częściami składowymi, które zostało szczegółowo opisane w pkt I ppkt A-D niniejszego orzeczenia;

III
ustalić, że nieruchomości gruntowe szczegółowo opisane w pkt I ppkt A 1-3 niniejszego orzeczenia oraz pozostałe składniki majątku szczegółowo opisane w pkt I ppkt B-D niniejszego orzeczenia obecnie są przedmiotem współwłasności:Z. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)– w równych udziałach po 1/3 (jednej trzeciej) części każdy, natomiast nieruchomości gruntowe szczegółowo opisane w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia obecnie są przedmiotem współwłasności:Z. J.– w udziale(...)/360 części,B. J. (1)– w udziale(...)/360 części,J. J. (1)– w udziale(...)/360 części iC. G.– w udziale 51/360 części;

IV
ustalić, że wartość przedmiotu sprawy wynosi łącznie 864.639,90 zł (osiemset sześćdziesiąt cztery tysiące sześćset trzydzieści dziewięć i 90/100 złotych);

V
dokonać działu spadku poT. J., podziału majątku wspólnegoT. J.iB.J.oraz zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego szczegółowo opisanego w pkt I niniejszego orzeczenia w ten sposób, że:

1

      na rzeczZ. J.

(s.T.iB.) przyznać nieruchomości gruntowe oznaczone w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)szczegółowo opisaną w pkt I ppkt A3,działki o nr (...)– szczegółowo opisane w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia oraz udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasnościdziałki o nr (...)– szczegółowo opisanej w pkt I ppkt A 1 niniejszego orzeczenia;

2

      na rzeczB. J. (1)

(s.T.iB.) przyznać nieruchomości gruntowe oznaczone w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)

– szczegółowo opisana w pkt I ppkt A 2 niniejszego orzeczenia,działki o nr (...)– szczegółowo opisane w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia, udział w wysokości 2/3 (dwóch trzecich) części we współwłasnościdziałki o nr (...)– szczegółowo opisanej w pkt I ppkt A 1 niniejszego orzeczenia orazdziałka o nr (...)(od wschodu) i powierzchni 1,3047 ha, która powstała z podziału nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)–  szczegółowo opisanej w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia – zgodnie z mapą podziału nieruchomości, sporządzoną przez biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)(k. 192), która to mapa stanowi integralną część niniejszego postanowienia;

3

      na rzeczJ. J. (1)

(s.T.iB.) przyznać nieruchomości gruntowe oznaczone w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)– szczegółowo opisana w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia orazdziałka o nr (...)(od zachodu) i powierzchni 1,3047 ha, która powstała z podziału nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)– szczegółowo opisanej w pkt I ppkt A 4 niniejszego orzeczenia – zgodnie z mapą podziału nieruchomości, sporządzoną przez biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)(k. 192), która to mapa stanowi integralną część niniejszego postanowienia, a także ruchomości w postaci:

    ciągnika rolniczego marki(...)(...)przyczepy do dłużycy, ładowacza czołowego(...)i traka taśmowego– szczegółowo opisane w pkt I ppkt B 2, 9, 16 i 17 niniejszego orzeczenia;

4
pozostałe ruchomości szczegółowo opisane w pkt I ppkt B 1, 3-8, 10-15 i 18-31 niniejszego orzeczenia przyznać na współwłasność:Z. J.(s.T.iB.) iB. J. (1)(s.T.iB.) w równych udziałach po 1/2 (jednej drugiej) części każdy;

5
udział w wysokości 21714/400160 części we współposiadaniu samoistnym nieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK.– szczegółowo opisany w pkt I ppkt C niniejszego orzeczenia oraz udział członkowski wSpółdzielni (...)wG.– szczegółowo opisany w pkt I ppkt D niniejszego orzeczenia przyznać na współwłasność:Z. J.(s.T.iB.),B. J. (1)(s.T.iB.) iJ. J. (1)(s.T.iB.) w równych udziałach po 1/3 (jednej trzeciej) części każdy;

VI
zasądzić odZ. J.na rzeczJ. J. (1)kwotę 10.077,49 zł (dziesięć tysięcy siedemdziesiąt siedem i 49/100 złotych) tytułem dopłaty – płatną jednorazowo w terminie 6 (sześciu) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności powyższej należności;

VII
zasądzić odJ. J. (1)na rzeczC. G.kwotę 24.371,06 zł (dwadzieścia cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt jeden i 06/100 złotych) tytułem spłaty – płatną jednorazowo w terminie 12 (dwunastu) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności powyższej należności;

VIII
nakazaćZ. J.iB. J. (1)wydanie na rzeczJ. J. (1)składników majątkowych szczegółowo opisanych w pkt V ppkt 3 niniejszego orzeczenia, natomiastJ. J. (1)wydanie na rzeczZ. J.iB. J. (1)składników majątkowych szczegółowo opisanych w pkt V ppkt 1-2 i 4 niniejszego orzeczenia – w terminie 1 (jednego) miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia – z tym zastrzeżeniem, że wydanie przezJ. J. (1)na rzeczZ. J.iB. J. (1)budynków suszarni i stolarni, znajdujących się na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...), nastąpi w terminie 6 (sześciu) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia;

IX
nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa odZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)kwoty po 3.253,73 zł (trzy tysiące dwieście pięćdziesiąt trzy i 73/100 złotych) od każdego z nich, zaś odC. G.kwotę 906,78 zł (dziewięćset sześć i 78/100 złotych) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w sprawie;

X
ustalić, że pozostałe koszty postępowania wnioskodawca i uczestnicy ponoszą stosownie do swego udziału w sprawie.

Sygn. akt I Ns 386/12

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 27 marca 2014 r.
WnioskodawcaZ. J.wystąpił z wnioskiem o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowych oznaczonych: nr(...)o powierzchni 4,5774 ha, położonej w miejscowościS., nr(...)o powierzchni 0,6522 ha, położonej w miejscowościK.oraz nr(...)o powierzchni 0,1673 ha i nr(...)o powierzchni 0,0674 ha (o łącznej powierzchni 4,5774 ha), położonych w miejscowościK., dla których w Sądzie Rejonowym w Zambrowie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), a także nieruchomości gruntowych oznaczonych nr(...)o powierzchni 0,2980 ha, nr(...)o powierzchni 2,6094 ha, nr(...)o powierzchni 1,6623 ha, nr(...)o powierzchni 0,5424 ha i nr(...)o powierzchni 5,5485 ha (o łącznej powierzchni 10,6606 ha), położonych w miejscowościK., dla których w Sądzie Rejonowym w Zambrowie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Jednocześnie wskazał, że poza nim współwłaścicielami powyższych nieruchomości są jego braciaB. J. (1)iJ. J. (1)oraz ciotkaC. G.i w związku z tym wniósł o zniesienie współwłasności tych nieruchomości poprzez ich podział w naturze i przyznanie poszczególnych dziełek każdemu z braci, stosownie do udziałów we współwłasności i w sposób zaproponowany we wniosku, bez orzekania o wzajemnych dopłatach i bez orzekania o spłacie na rzeczC. G..
Uczestnicy postępowaniaB. J. (1),J. J. (1)iC. G.poparli – co do zasady – powyższy wniosek potwierdzając wskazane składniki majątku wspólnego i również wnieśli o jego podział w naturze poprzez przyznanie każdemu z braciJ.poszczególnych nieruchomości (bez wzajemnych dopłat) i bez spłat na rzeczC. G.– przy czym pomiędzyJ. J. (1)a wnioskodawcą i pozostałymi uczestnikami powstał spór co do samego sposobu podziału tych działek, jak też wartości poszczególnych nieruchomości.
W toku postępowania współwłaściciele wielokrotnie zmieniali swoje stanowiska co do sposobu podziału wspólnych nieruchomości w naturze, zgłaszając w tym zakresie różne sprzeczne propozycje. Ponadto w sprawie zostały zgłoszone dodatkowe roszczenia pieniężne, tj. roszczenieJ. J. (1)o rozliczenie pożytków z tytułu czynszu dzierżawnego od gospodarstwa rolnego użytkowanego przezZ. J.(k. 131 i 132 odw.) oraz roszczenieZ. J.o rozliczenie pożytków z tytułu wyłącznego korzystania przezJ. J. (1)z budynku stolarni (k. 249 odw.). Z koleiJ. J. (1)wniósł o rozliczenie poniesionych przez niego nakładów na majątek wspólny w postaci stolarni (k. 314 i 332). Jednocześnie kilkakrotnie doszło do rozszerzenia wniosku o zniesienie współwłasności, poprzez objęcie podziałem również dwóch ciągników rolniczych oraz przyczepy pozostałych po zmarłym ojcuT. J.(k. 158 i 164 odw.), a następnie również innych maszyn rolniczych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego należącego wcześniej doT.iB.małż.J.(k. 307 odw.), a także wniesiono o dokonanie podziału pomiędzy spadkobierców przysługującegoT. J.prawa posiadania samoistnego gruntów należących do wspólnoty gruntowej wsiK.(k. 261-262) oraz udziałów członkowskich pozostałych po nim wSpółdzielni (...)wG.(k. 308 odw.).
W świetle powyższego niezbędnym stało się zmodyfikowanie dotychczasowego wniosku o zniesienie współwłasności wszczynającego niniejsze postępowanie – poprzez rozszerzenie go również o dokonanie działu spadku poT. J.i dokonanie podziału majątku wspólnego należącego do niego iB.J.(modyfikacja wniosku – k. 280). W związku z takim obrotem sprawy Sąd dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika równieżB.J.– żonę zmarłegoT. J.(k. 281), która zajęła stanowisko zbieżne ze stanowiskiem synówZ. J.iB. J. (1)oraz siostryC. G..

Sąd Rejonowy w Zambrowie ustalił następujący stan faktyczny:

T. J.iB. J. (2)w dniu 31 października 1970 r. zawarli związek małżeński. W ramach powszechnych uwłaszczeń gruntów rolnych z dniem 4 listopada 1971 r. stali się

    właścicielaminieruchomości rolnej położonej na terenie wsiK., oznaczonej w ewidencji gruntów

    nr(...)
o powierzchni 0,6520 ha (zob. akt własności ziemi wydany w dniu 5 września 1975 r., nr(...)), a także

    współwłaścicielami w udziale o wysokości 3/20 częścinieruchomości rolnych położonych na terenie wsiK., oznaczonych w ewidencji gruntów

    nr(...)
, o łącznej powierzchni 11,7100 ha, zaś pozostały udział we współwłasności tych gruntów o wysokości 17/20 części nabyliW.iC.małż.S.– rodziceB.J.(zob. akt własności ziemi wydany w dniu 5 września 1975 r., nr(...)oraz postanowienie Starosty(...)z dnia 16 lutego 2007 r., nr(...)).
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 20 września 1978 r. wydanym w sprawie sygn. akt Ns 1337/78 spadek poW. S.zmarłym dnia 21 stycznia 1977 r. wK.(tam też ostatnio stale zamieszkałym przed śmiercią) z mocy ustawy nabyli: żonaC. S.oraz córkiB. J. (2)iC. S.w równych udziałach po 1/3 każda z nich – w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone we wsiK.(zob. akta Sądu Rejonowego w Zambrowie sygn. akt Ns 1337/78). Na skutek powyższego żonie zmarłegoC. S.przysługiwał udział we współwłasności tego gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 68/120 części (tj. udział 17/40 części z majątku wspólnego oraz udział 17/120 części ze spadku), natomiast córkom:B.J.iC. S.przysługiwały równe udziału w wysokości po 17/120 części każdy (ze spadkobrania).
Na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego zawartej w dniu 20 grudnia 1978 r. w Urzędzie Miasta i Gminy wZ.(nr(...))C. S.przekazała na rzecz następców córkiB.J.i jej mężaT. J.

    udział w wysokości 68/120 częściwe współwłasności gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 11,7100 ha, położonego we wsiK., który wcześniej nabyła wraz z mężem w ramach uwłaszczeń (udział w wysokości 17/20 części). W tym samym dniu została zawarta druga umowa (nr(...)), na podstawie którejC. S.przekazała na rzecz swoich następców córkiB.J.i jej mężaT. J.dodatkowo udział w wysokości 17/120 części w współposiadaniu gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 11,7100 ha, położonego we wsiK., którego właścicielką była jej córkaC. S.. Na skutek powyższegoT.iB.małż.J.stali się współwłaścicielami powyższego gospodarstwa rolnego

    w udziale o łącznej wysokości 86/120 częścioraz współposiadaczami udziału w wysokości 17/120 części tego gospodarstwa, a poza tymB.J.nadal przysługiwał udział w wysokości 17/120 części, który stanowił jej majątek osobisty z tytułu udziału spadkowego odziedziczonego po ojcuW. S..
W dniu 26 marca 1993 r. na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Rep. A nr(...))T.iB.małż.J.nabyli odM.iI.małż.G.niezabudowaną nieruchomość położoną we wsiK.(gm.Z.) oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,1700 ha.
Następnie w dniu 27 lipca 2000 r. na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Rep. A nr(...))T.iB.małż.J.nabyli odJ. D.niezabudowaną nieruchomość położoną we wsiK.(gm.Z.) oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,0700 ha. Decyzją Starosty(...)z dnia 11 czerwca 2002 r. nr(...)dokonano zmiany w części opisowej operatu ewidencji gruntów wsiK., na podstawie której dladziałki nr (...)wpisana została nowa powierzchnia 0,0674 ha.
Ponadto w trakcie trwania małżeństwaT.iB.małż.J.stali się właścicielami nieruchomości rolnej położonej w obrębie miejscowościS.(gm.Z.), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)i powierzchni 4,5774 ha.
Z kolei na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 11 sierpnia 2000 r. w formie aktu notarialnego przed notariuszM. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Rep. A nr(...))T.iB.małż.J.zbyli na rzeczC. G.przysługujący im na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej udział w wysokości 86/120 części we współwłasności nieruchomości gruntowych położonych we wsiK.oznaczonych
    nr(...)o łącznej powierzchni 1,1357 ha (powstałej z podziałudziałki oznaczonej nr (...)), zaśB. J. (2)dodatkowo zbyła na rzecz siostry udział w wysokości 17/120 części we współwłasności powyższych nieruchomości, będący jej majątkiem osobistym (spadek po ojcu).
Poza powyższymi nieruchomościami rolnymi, do których przysługiwał małżonkomT.iB.J.tytuł własności, w trakcie trwania małżeństwa nabyli oni dodatkowoudział w wysokości 21714/400160 części we współposiadaniu samoistnymnieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK., oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 20,3868 ha oraz nr 65 i powierzchni 0,1918 ha.
Ponadto małżonkowie w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego nabyli różnego rodzajusprzęt i maszyny rolnicze, niezbędne do prawidłowego prowadzenia gospodarstwa rolnego – w tym: ciągnik rolniczy marki(...)(prod. 1987 r.) onr rej. (...), ciągnika rolniczego marki(...)(...)(prod. 1986 r.) onr rej. (...), przyczepa rolnicza marki(...)(prod. 1984 r.) onr rej. (...), udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności opryskiwacza ciągnikowego(...)o pojemności 400 l., kosiarka rotacyjna 2-bębnowa (prod. 1978 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kombajnu do ziemniaków(...)(prod. 1991 r.), śrutownik do mielenia zboża z silnikiem 7,5 kW, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności beczkowozu o pojemności 1.200 l., przyczepa do dłużycy, obsypnik 3-redlicowy do ziemniaków, kultywator 9-zębowy, udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności brony talerzowej 8-ki(...)(prod. 1983 r.), udział w wysokości 1/4 (jednej czwartej) części we współwłasności ścinacza do zielonek(...)(prod. 1984 r.), brony 5-polowe, 20-zębowe, udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności ładowacza obornika(...), ładowacz czołowy(...)marki(...), trak taśmowy (prod. 1996 r.), szambiarka marki(...)brat” (prod. 1994 r.) o pojemności 2.500 l., przyczepa 2-osiowa marki(...), kultywator 16-zębowy z agregatem, brony 4-polowe, 15-zębowe, przyczepka 2-kołowa do przewozu inwentarza, rozrzutnik 2-osiowy, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności siewnika zbożowego 25-rzędowego(...)(prod. 1987 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności prasy belującej marki(...)(prod. 1991 r.), pług 4-skibowy (prod. 2002 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kopaczki do ziemniaków 2-rzędowej, udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności sadzarki do ziemniaków (prod. 1986 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności owijarki do bel marki(...), udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności rozsiewacza do nawozów, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności przewracarko-zgrabiarki 7-gwiazdowej do siana.
W dniu 15 stycznia 2004 r. wŁ.zmarłT. J., ostatnio stale zamieszkały przed śmiercią wK., zaś spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaB. J. (2)oraz synowieZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)w równych udziałach po 1/4 części każde z nich, co zostało stwierdzone w postanowieniu Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 22 lutego 2006 r. wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 24/06 (zob. akta Sądu Rejonowego w Zambrowie sygn. akt I Ns 24/06). W skład majątku spadkowego poT. J.wchodził udział w wysokości 1/2 części we współwłasności gospodarstwa rolnego, które wcześnie nabył z żoną, a składającego się z opisanych powyżej nieruchomości gruntowych.
W ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego małżonkowie zajmowali się sprzedażą mleka dla spółdzielni mleczarskich i z tego tytułu wSpółdzielni (...)wG.pozostał zarejestrowany na rzeczT. J.udział członkowski w wysokości 3.374,90 zł, który wchodził w skład majątku wspólnego małżonków, jako dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Od śmierciT. J.prowadzeniem gospodarstwa rolnego rodziców zajął się najmłodszy syn –Z. J., on też zajmował się przez następne lata uprawą gruntów rolnych, w czym pozostali bracia też czasem mu pomagali. Wszyscy również bezkonfliktowo korzystali dla własnych potrzeb z maszyn rolniczych, będących własnością rodziców. Z koleiJ. J. (1), który od 1996 r. prowadził działalność gospodarczą (zakład stolarski), wykorzystywał na ten cel budynki stolarni i suszarni, znajdujące się na siedlisku, w czym okazjonalnie pomagali mu pozostali bracia. Na potrzeby tej działalnościJ. J. (1)dokonał zakupu kilku narzędzi i maszyn, przy czym większość z tych rzeczy znajdujących się obecnie w budynku stolarni, zostało dostarczonych mu przez wujaZ. G.i stanowiło jego własność. Część z narzędzi i maszyn zostało kupiona lub zrobiona wspólnie przez braci, którzy również korzystali z tych rzeczy do własnych celów. Przez wiele lat braciaJ.zgodnie współkorzystali ze wszystkich składników majątku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego ich rodziców i nie było między nimi żadnych nieporozumień na tym tle.
W dniu 5 listopada 2009 r. na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Rep. A nr(...))B. J. (2)w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej darowała swoim synom:B. J. (1),J. J. (1)iZ. J.na współwłasność w częściach równych przysługujące jej udziały w zabudowanym gospodarstwie rolnym (wraz z częściami składowymi), w tym

    udział w wysokości 5/8 części we współwłasności nieruchomościpołożonych w miejscowościach:K.(gm.Z.) oznaczonych

    nr(...)
o powierzchni 0,1673 ha i

    nr(...)
o powierzchni 0,0674 ha (o łącznej powierzchni 0,2347 ha),S.(gm.Z.) oznaczonej

    nr(...)
o powierzchni 4,5774 ha,K.(gm.Z.) oznaczonej

    nr(...)
o powierzchni 0,6522 ha, nabytej wcześniej w ramach uwłaszczenia jakodziałka oznaczona nr (...)o powierzchni 0,6520 ha, a także

    udział w wysokości 283/480 części we współwłasności nieruchomościpołożonych w miejscowościK.(gm.Z.) oznaczonych

    nr(...)
o powierzchni 0,2980 ha,

    nr(...)
o powierzchni 2,6094 ha,

    nr(...)
o powierzchni 1,6623 ha,

    nr(...)
o powierzchni 0,5424 ha, której częścią składową był: dom mieszkalny drewniany parterowy oraz zabudowania gospodarcze, a także

    nr(...)
o powierzchni 5,5485 ha (o łącznej powierzchni 10,6606 ha). Jednocześnie w powyższej umowie obdarowani ustanowili na rzecz matkiB.J.nieodpłatnie osobistą dożywotnią służebność mieszkania na nabytej zabudowanejdziałce o nr (...), polegającą na współkorzystania przez nią z całego domu mieszkalnego, a także z podwórka oraz na tych samych zasadach prawo użytkowania nieruchomości ograniczone do powierzchni 30 arów w działce przy zabudowaniach.
Aktualnie powyższe nieruchomości rolne położone w miejscowościachK.,K.iS.oznaczone w ewidencji gruntów

    nr(...),(...)i(...),(...)
są przedmiotem współwłasności:Z. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)–

    w równych udziałach po 1/3 części każdy, natomiast nieruchomości rolne położone w obrębie wsiK.oznaczone w ewidencji gruntów

    nr(...),(...),(...),(...)i(...)
pozostają we współwłasności:C. G.–

    w udziale o wysokości 51/360 częściorazZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)–

    w równych udziałach o wysokości po(...)/360 części każdy.
W stosunku do ruchomości wchodzących w składgospodarstwa rolnego (...)małż.J., a także przysługującego im udziałuw wysokości 21714/400160 części we współposiadaniu samoistnymnieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK.(oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)) oraz udziałach członkowskich wSpółdzielni (...)wG.należało uznać, że zostały one zbyte przezB.J.umową darowizny z dnia 5 listopada 2009 r. (pomimo tego, że nie zostały w akcie wprost wymienione i opisane) na rzecz jej synów:Z. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)i stanowią one obecnie ich współwłasność w równych udziałach o wysokości po 1/3 części każdy. W ostatnim czasie pomiędzy braćmiZ.iB. J. (1)aJ. J. (1)doszło do konfliktu, który uniemożliwia dalsze zgodne współkorzystanie z nabytego przez nich gospodarstwa rolnego.

      Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie poniższych dowodów:
wypisy z rejestru gruntów (k. 5-8 i 262), odpisy z ksiąg wieczystych (k. 10-31), opinia biegłego z zakresu rolnictwaJ. K. (1)(k. 77-79), opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomościJ. K. (2)(k. 95-117, 136-143), kopia mapy ewidencyjnej i zasadniczej (k. 160-161 i 206-207), kserokopie dowodów rejestracyjnych (k. 169-171), opinii biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)(k. 189-194, 214-217 i 229-231), pismo z 8 lipca 2014 r. ze Starostwa Powiatowego wZ.z załącznikami (k. 268-273), pismo z dnia 28 sierpnia 2014 r. ze Starostwa Powiatowego wZ.(k. 284), akty notarialne (k. 288-294, 305-306 i 311), informacja z KPP wZ.(k. 321), informacja zSM (...)wG.(k. 322), zeznania świadków:Z. G.(k. 329 odw-330) iT. K.(k. 330-330 odw.), rachunki i faktury (k. 333), opinie biegłego rzeczoznawcyM. O. (1)(k. 355-374 i 389-390), karta gwarancyjna z rachunkiem (k. 387-388), dokumentacja zdjęciowa (k. 404), a także dołączonych do sprawy akt Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I Ns 24/06 i Ns 1337/78 oraz aktksiąg wieczystych nr (...), a ponadto akt uwłaszczeniowych nr(...)i(...)

Sąd Rejonowy w Zambrowie zważył, co następuje:

Wniosek złożony w niniejszej sprawie, po ostatecznym sprecyzowania jako wniosek o dokonanie podziału majątku wspólnegoT.iB.małż.J., działu spadku poT. J.oraz zniesienie współwłasności należało uznać za uzasadniony. Wbrew początkowemu stanowisku zainteresowanych, niniejsza sprawa nie mogła ograniczać się wyłącznie do dokonania zniesienie współwłasności, albowiem nie budziło wątpliwości, że współwłasność istniejąca pomiędzy wnioskodawcą i uczestnikami – rozciągająca się na składniki majątku, które zostały objęte niniejszym postępowaniem –wywodziła się z kilku źródeł i tytułów prawnych. Z ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie jasno wynikało, że majątek stanowiący obecnie współwłasnośćZ. J.,B. J. (1),J. J. (1)został przez nich nabyty częściowo w drodze dziedziczenia po ich ojcuT. J.(zmarłym w 2004 r.), zaś częściowo na podstawie umowy darowizny, której dokonała na ich rzecz matkaB. J. (2)(w 2009 r.). Bezspornym przy tym było, że nabyty przez braciJ.majątek w postaci gospodarstwa rolnego wraz z elementami składowymi, wcześniej w większości stanowił majątek wspólny ich rodzicówT.iB.małż.J.. Dodatkowo natomiast w stosunku do nieruchomości położonych w miejscowościK., oznaczonych nr(...),(...),(...),(...),(...)(o łącznej powierzchni 10,6606 ha), współwłaścicielem tych działek (poza braćmiJ.) w udziale o wysokości 51/360 (17/120) części jest również ich ciotkaC. G., która nabyła ten udział w drodze dziedziczenia po swoim ojcuW. S.(zmarłym w 1977 r.).
Z treściart. 689 k.p.c.wynika, że jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Powyższy przepis dopuszcza także możliwość połączenia w jednym postępowaniu z działem spadku sprawy o zniesienie współwłasności w częściach ułamkowych (art. 211 i nast. k.c.) oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej, przy zachowaniu dla każdej z tych spraw właściwości tego samego sądu. Zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 684 k.p.c.w sprawie o dział spadku sąd z urzędu ustala skład i wartości majątku spadkowego, przy czym jednak skład tego majątku ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku, zaś jego wartość według cen z chwili dokonywania podziału (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego [pkt III] z dnia 15 grudnia 1969 r., sygn. akt III CZP 12/69, publ. OSNCP 1970/3/39 – LEX nr 970 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., sygn. akt III CZP 58/74, publ. OSNCP 1975/6/90 – LEX nr 1801). Identyczne zasady stosuje się również w sprawach obejmujących podział majątku wspólnego byłych małżonków (art. 567 § 3 k.p.c.).

    Generalnie bezspornym w sprawie było, żeT.iB.małż.J.w trakcie trwania małżeńskiej majątkowej wspólności ustawowej (od dnia 31 października 1970 r.) nabyligospodarstwo rolne, składające się m.in. z nieruchomości rolnych położonych w obrębie miejscowości:

S.
, oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)(powierzchni 4,5774 ha),

K.
, oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)i powierzchni 0,6522 ha oraz

K.
, oznaczone w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 0,1673 ha oraz

    nr(...)
i powierzchni 0,0674 ha (o łącznej powierzchni gruntu 0,2347 ha), a także udział w wysokości 86/120 części we współwłasności nieruchomości gruntowych oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 0,2980 ha,

    nr(...)
i powierzchni 2,6094 ha,

    nr(...)
i powierzchni 1,6623 ha,

    nr(...)
i powierzchni 5,5485 ha oraz

    nr(...)
i powierzchni 0,5424 ha, która to działka jest zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz gospodarczymi, w tym warsztatem stolarskim i suszarnią (o łącznej powierzchni gruntu 10,6606 ha).Działki nr (...)

zostały zakupione przez małżonków w trakcie trwania związku, natomiastdziałka nr (...)położona we wsiK.S.(oznaczona wcześniej nr(...)) została nabyta przez nich w drodze powszechnych uwłaszczeń gruntów rolnych na podstawieart. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 r., Nr 27, poz.(...)ze zm.). Z kolei na udział w wysokości 86/120 części we współwłasności nieruchomości oznaczonych

    nr(...)
,

(...)
,

(...)
,

(...)
i

(...)(oznaczonych poprzednio nr(...)) składały się: udział w wysokości 3/20 (18/120) części, który małżonkowie nabyli również na podstawie uwłaszczenia oraz udział w wysokości 68/120 części, który otrzymali w ramach przekazania gospodarstwa rolnego w 1978 r. przezC. S.(matkęB.J.). JednocześnieB.J.przysługiwał dodatkowo udział w wysokości 17/120 części we współwłasności powyższych gruntów, który stanowił jej majątek osobisty, nabyty w drodze dziedziczenia po ojcuW. S.. Powyższe okoliczności wprost wynikały ze złożonych w sprawie dokumentów w postaci: wypisów z rejestru gruntów (k. 5-8), odpisy z ksiąg wieczystych (k. 10-31), jak też samych akt tych ksiąg wieczystych, dołączonych do sprawy nr(...)i(...), aktów notarialnych (k. 288-294, 305-306 i 311), a ponadto akt uwłaszczeniowych nr(...)i(...)oraz pisma ze Starostwa Powiatowego wZ.(k. 284). Nie zostało natomiast udowodnione, aby doszło do zasiedzenia przez małżonkówJ.pozostałego udziału w wysokości 17/120 części we współposiadaniu samoistnym gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 11,7100 ha, położonego we wsiK.(odziedziczonego w spadku po ojcu przezC. G.), który to udział został również przekazany przezC. S.na ich rzecz na mocy umowy z dnia 20 grudnia 1978 r. (nr(...)).
Ponadto w toku postępowania ustalono, że poza powyższymi nieruchomościami rolnymi w trakcie trwania małżeństwa nabyli oni dodatkowo wposiadanie samoistne udział w wysokości(...)częścinieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK., oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)i powierzchni 20,3868 ha oraz nr 65 i powierzchni 0,1918 ha. Kwestia nieruchomości wchodzących w skład wspólnot gruntowych została uregulowanaustawą z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych(Dz.U.1963.28.169 ze zm.), która obowiązuje do chwili obecnej. W kontekście niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości Sądu, że udział w samoistnym posiadaniu przysługujący małżonkomT.iB.J.w ramach wspólnoty gruntowej również należało zaliczyć do składników ich majątku wspólnego – czego bezpośrednim dowodem były choćby zapisy widniejące w wypisie z rejestru gruntów (k. 262) oraz dokumentacji archiwalnej przesłanej ze Starostwa Powiatowego wZ.(k. 268-273).
Jednocześnie w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego małżonkowieT.iB. J. (2)nabyli w trakcie trwania związku różnego rodzajusprzęt i maszyny rolnicze, niezbędne do prawidłowego korzystania z ich gospodarstwa rolnego– w tym: ciągnik rolniczy marki(...)(prod. 1987 r.) onr rej. (...), ciągnika rolniczego marki(...)(...)(prod. 1986 r.) onr rej. (...), przyczepa rolnicza marki(...)(prod. 1984 r.) onr rej. (...), udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności opryskiwacza ciągnikowego(...)o pojemności 400 l., kosiarka rotacyjna 2-bębnowa (prod. 1978 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kombajnu do ziemniaków(...)(prod. 1991 r.), śrutownik do mielenia zboża z silnikiem 7,5 kW, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności beczkowozu o pojemności 1.200 l., przyczepa do dłużycy, obsypnik 3-redlicowy do ziemniaków, kultywator 9-zębowy, udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności brony talerzowej 8-ki(...)(prod. 1983 r.), udział w wysokości 1/4 (jednej czwartej) części we współwłasności ścinacza do zielonek(...)(prod. 1984 r.), brony 5-polowe, 20-zębowe, udział w wysokości 1/5 (jednej piątej) części we współwłasności ładowacza obornika(...), ładowacz czołowy(...)marki(...), trak taśmowy (prod. 1996 r.), szambiarka marki(...)brat” (prod. 1994 r.) o pojemności 2.500 l., przyczepa 2-osiowa marki(...), kultywator 16-zębowy z agregatem, brony 4-polowe, 15-zębowe, przyczepka 2-kołowa do przewozu inwentarza, rozrzutnik 2-osiowy, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności siewnika zbożowego 25-rzędowego(...)(prod. 1987 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności prasy belującej marki(...)(prod. 1991 r.), pług 4-skibowy (prod. 2002 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności kopaczki do ziemniaków 2-rzędowej, udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności sadzarki do ziemniaków (prod. 1986 r.), udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części we współwłasności owijarki do bel marki(...), udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności rozsiewacza do nawozów, udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) części we współwłasności przewracarko-zgrabiarki 7-gwiazdowej do siana. Powyższe ruchomości zostały ostatecznie wskazane przez spadkobiercówT. J., jako składniki spadku po nim, oni też określili udziały przysługujące spadkodawcy w tych rzeczach, które były jego współwłasnością z innymi sąsiadami ze wsi. Nie mogło budzić wątpliwości, że wszystkie ze wskazanych rzeczy, ponieważ zostały zakupione w trakcie trwania małżeństwaT.iB.małż.J., również weszły w skład ich majątku wspólnego (co choćby potwierdza ich data produkcji i nabycia). Ruchomości te zostały w toku postępowania szczegółowo opisane przez biegłego rzeczoznawcęM. O. (1)oraz wycenione, a dodatkowo do akt zostały dołączone kserokopie zachowanych dowodów rejestracyjnych pojazdów, podlegających obowiązkowi rejestracji (k. 169-171).
Z ruchomości stanowiących inwentarz rolniczy, które zostały wskazane w niniejszej sprawie jako majątek wspólny majątek małżonkówJ.(objęty następnie wyceną biegłegoM. O. (1)) ostatecznie zdaniem Sądu należało uznać, że nie stanowiły tego majątku następujące rzeczy:przyczepa samozbierająca, trak taśmowy i przyczepa do przewozu koni (poz. 6, 26 i 32 wyceny rzeczoznawcy). W toku postępowania wnioskodawca i uczestnicy bowiem zgodnie wskazali, że powyższe rzeczy zostały zakupione przezZ. J., już po śmierciT. J.albo stanowią jego współwłasność z innymi osobami i dlatego też nie powinny być objęte niniejszym postępowaniem (k. 330 odw., 405 odw.).
Ponadto z akt sprawy wynikało, że małżonkowieJ.w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego w pewnym czasie zajmowali się sprzedażą mleka dla spółdzielni mleczarskich. Jak ustalono na podstawie informacji zeSpółdzielni (...)wG.(k. 322) z tego tytułu pozostał zarejestrowany na rzeczT. J.udział członkowski w wysokości 3.374,90 zł. Nie budziło przy tym wątpliwości w ocenie Sądu, że powyższy udział członkowski został „wypracowany” w trakcie trwania małżeństwaT.iB.małż.J.i dlatego też wchodził w skład majątku wspólnego małżonków, jako dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Podsumowując dotychczasowe rozważania, należy wskazać, że zgodnie z treściąart. 31 § 1 k.r.i.o.z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami z mocy ustawy powstaje wspólność majątkowa (wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny), z kolei składniki majątku, które zalicza się do majątku osobistego każdego z małżonków zostały natomiast szczegółowo wskazane wart. 33 k.r.i.o., który zawiera zamknięty i wyczerpujący katalog. Z chwilą, gdy dochodzi do ustania wspólności majątkowej (np. na skutek orzeczenia rozwodu, bądź śmierci jednego z małżonków) przyjmuje się, że – co do zasady – małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.i.o.). Z akt sprawy nie wynikało, żeby małżonkowieJ.żeby zawierali jakieś umowy o charakterze majątkowym, które zmieniałyby istniejący pomiędzy nimi ustawowy ustrój majątkowy. Brak też było informacji, żeby poza wskazanym powyżej majątkiem, posiadali dodatkowo jakieś inne składniki majątku wspólnego.
W dniu 15 stycznia 2004 r. wŁ.zmarł

T. J.
i w związku z tym doszło do ustania małżeńskiej wspólności ustawowej, natomiast nie mogło budzić wątpliwości, że w skład spadku po nim wchodził

    udział w wysokości 1/2 (jednej drugiej) częściw prawie współwłasności składników majątku opisanego powyżej. Jednocześnie z akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie sygn. akt I Ns 24/06 wynikało, że spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaB. J. (2)oraz synowieZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)–

    w równych udziałach po 1/4 części każde z nich. Następnie na podstawie umowy darowizny z dnia 5 listopada 2009 r.B. J. (2)w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej darowała swoim synom:B. J. (1),J. J. (1)iZ. J.na współwłasność w częściach równych przysługujące jej udziały w zabudowanym gospodarstwie rolnym, tj.

    udział w wysokości 5/8 częściwe współwłasności nieruchomości: położonych w miejscowości

K.
, oznaczonych

    nr(...)
i

    nr(...)
, położone w miejscowości

S.
, oznaczonej

    nr(...)
i położonej w miejscowości

K.
(gm.Z.) oznaczonej

    nr(...)
, a także

    udział w wysokości 283/480 częściwe współwłasności nieruchomości położonych w miejscowości

K.
, oznaczonych

    nr(...),

(...)
,

(...)
,

(...)i(...)
. Wprawdzie w umowie tej nie zostały szczegółowo wymienione i opisane pozostałe części składowe gospodarstwa rolnego, to trudno nie uznać, że w ramach tej umowyB. J. (2)przekazała na rzecz synów (w równych udziałach) także przysługujące jej udziały zarówno w maszynach rolniczych, jak też w pozostałych ruchomościach, a także objęty w samoistne posiadanie udział w nieruchomościach należących do wspólnoty gruntowej oraz udział członkowski wSpółdzielni (...). Oczywistym było, że celem tej umowy było całkowite zaprzestanie przez nią prowadzenia działalności rolniczej w zamian za nabycie uprawnień emerytalnych i w efekcie wyzbycie się całości majątku związanego z tą działalnością.
Na podstawie powyższej umowy darowiznyZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)zostali wpisani w ewidencji gruntów jako współwłaściciele

    w równych udziałach po 1/3 części każdyw stosunku do nieruchomości rolnych oznaczonych

    nr(...),(...)i(...),(...)
, położonych w obrębie wsiK.,S.iK., natomiast w stosunku do nieruchomości rolnych położnych we wsiK.oznaczonych

    nr(...),(...),(...),(...)i(...)
zostali oni wpisani jako współwłaściciele

    w równych udziałach po(...)/360 części każdy, bowiem pozostały

    udział w wysokości 51/360 częścinadal przysługujeC. G.(który nabyła w drodze dziedziczenia po swoim ojcu). Powyższe znajduje odzwierciedlenie zarówno w złożonych w sprawie wypisach z rejestru gruntów, jak też odpisach ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości i samych księgach wieczystych. W kontekście natomiast wcześniejszych rozważań dotyczących zakresu umowy darowizny z dnia 5 listopada 2009 r. należało uznać, że w stosunku do pozostałych składników gospodarstwa rolnego małżonkówJ., na chwilę obecną również stał się on przedmiotem współwłasności braciZ.,B.iJ. J. (1)– w równych udziałach po 1/3 części każdy.
Sąd nie uwzględnił natomiast w niniejszej sprawie wniosku o zniesienie współwłasności spornych narzędzi i maszyn znajdujących się w budynku stolarni, które zostały również wymienione w trakcie postępowania, a następnie opisane i wycenione przez biegłego rzeczoznawcęM. O. (1)(w części II oraz III opinii). Bezspornym było, że przedmioty te nie stanowiły ani majątku wspólnegoT.iB.małż.J., ani też nie wchodziły w skład spadku po zmarłymT. J.. PomiędzyJ. J. (1)a wnioskodawcą i pozostałymi uczestnikami natomiast powstał spór co do tego komu faktycznie przysługuje prawo własności do tych rzeczy, albowiem większość z nich wedługJ. J. (1)stanowiła jego majątek i została nabyta przez niego w związku z prowadzoną przez niego działalnością (zakładem stolarskim), a w związku z tym nie powinna być objęta niniejszą sprawą, z kolei pozostali wskazywali, że te maszyny i urządzenia stanowią w przeważającej większości własnośćZ. G.(męża uczestniczkiC. G.), który nabył je i przekazał do współkorzystania dla wszystkich braciJ., co też zostało potwierdzone w zeznaniachZ. G.(zob. zeznania świadkaZ. G.– k. 329 odw-330). Jednocześnie należy wskazać, że dokumenty złożone w toku sprawy przezJ. J. (1)na tę okoliczność (tj. rachunki i faktury – k. 333, karta gwarancyjna z rachunkiem – k. 387-388), jak też zeznania świadkaT. K.(k. 330-330 odw.) nie przyniosły wystarczającego potwierdzenia, żeby był on właścicielem rzeczy stanowiących wyposażenie warsztatu stolarskiego. W związku z tym brak było podstaw do przyjęcia przez Sąd, że poza wymienionym majątkiem wspólnym istniały jeszcze jakieś inne składniki tego majątku, które powinny być objęte niniejszym postępowaniem.
Od początku sporna była pomiędzy współwłaścicielami wartość składników majątku objętych niniejszym postępowaniem, zarówno nieruchomości wskazanych przez zainteresowanych, jak też wyliczonych ruchomości. Czynności podjęte przez Sąd w toku postępowania, zmierzające do polubownego ustalenia przez współwłaścicieli tych wartości nie przyniosły jednak oczekiwanego rezultatu. Dlatego też w celu dokonania szczegółowej wyceny wartości tych rzeczy Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu specjalności odpowiednich do wyceny poszczególnych składników majątku wspólnego. Na podstawie opinii biegłego z zakresu geodezji i szacowania nieruchomościJ. K. (2)ustalono, że wartość:

działki nr (...)wynosiła 7.534 zł,działki nr (...)wynosiła 69.847 zł,działki nr (...)wynosiła 30.016 zł,działki nr (...)wynosiła 211.442 zł(w tym wartość zabudowań 204.600 zł),

działki nr (...)wynosiła 197.254 zł,działki nr (...)wynosiła 6.307 zł,działki nr (...)wynosiła 23.173 zł,działki nr (...)wynosiła 191.071 zł, zaśdziałki nr (...)wynosiła 2.921 zł(k. 95 i nast., k. 136).

     W świetle powyższego łącznie wartość nieruchomości wyniosła kwotę 739.565 zł.Przedmiotowa wycena składników majątku spadkowego w ocenie Sądu nie budziła żadnych zastrzeżeń i zasługiwała na pełne zaakceptowanie, jako wykonana w sposób profesjonalny, prawidłowy i rzetelny. Biegły dokonując wyceny uwzględnił aktualne trendy kształtowania się wartości nieruchomości na rynku lokalnym, na podstawie których została ustalona cena uśredniona, ostatecznie przyjęta do szacunku wartości nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Powyższy operat nie był też kwestionowany przez żadną ze stron postępowania i wycena wartości poszczególnych nieruchomości dokonana przez biegłego była podtrzymywana przez zainteresowanych aż do zakończenia postępowania (dlatego też nie aktualizowano już tego operatu).
W przypadku wyceny ruchomości zgłoszonych do podziału w niniejszym postępowaniu Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego rzeczoznawcyM. O. (1), który dokonał szczegółowego ich opisu, zbadania stanu oraz oszacowania aktualnej wartości. Na podstawie tej wyceny Sąd ostatecznie ustalił wartość maszyn rolniczych (lub odpowiednio udziałów w ich współwłasności), które wchodziły do majątku wspólnegoT.iB.małż.J., na łącznąkwotę 111.700 zł(k. 355-374 i 389-390). Pozostałe ze wskazanych w sprawie ruchomości do podziału – jak wskazano wcześniej – jako nie stanowiące ani majątku wspólnego małż.J., ani też spadku poT. J.nie podlegały podziałowi w niniejszym postępowaniu.
Co do wyceny udziału w wysokości 21714/400160 części będącego we współposiadaniu samoistnym współwłaścicieli w stosunku do nieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK.została ona ustalona na podstawie zgodnego stanowiska zainteresowanych, którzy wycenili ją nakwotę 10.000 zł(k. 280) i jako taka została finalnie zaakceptowana przez Sąd przy dalszym podziale majątku wspólnego.
Z kolei wartość udziału członkowskiego wSpółdzielni (...)wG.wynikała z pisemnej informacji uzyskanej w toku postępowania z powyższej Spółdzielni (k. 322).

    Podsumowując należało ustalić, że łączna wartość majątku objętego niniejszą sprawą finalnie wynosiła 864.639,90 zł.Uwzględniając zatem wartość poszczególnych składników majątku podlegającego podziałowi oraz

     udziały przysługujące współwłaścicielom w tym majątku, równowartość tych udziałów w przypadkuZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)wynosiła kwoty po 263.842,23 zł każda – w tym kwota: 147.659,94 złjako równowartość udziału w wysokości(...)/360 części w nieruchomościach oznaczonych nr(...),(...),(...),(...)i(...)oraz 74.490,66 zł z tytułu udziału w wysokości 1/3 części w pozostałych gruntach, a także kwota 37.233,33 zł tytułem 1/3 wartości ruchomości oraz kwota 4.458,30 zł jako równowartość udziału w wysokości 1/3 części w pozostałych składnikach majątku (tj. udziału we współposiadaniu samoistnym gruntów wspólnoty gruntowej oraz udziału członkowskiego wSM (...)),

    natomiast w przypadkuC. G.kwotę 73.113,18 złjako równowartość przysługującego jej udziału w wysokości 51/360 części w stosunku do nieruchomości położonych we wsiK., oznaczonych nr(...),(...),(...),(...)i(...).
Przystępując do podziału majątku, sąd niezależnie od tego, czy to w sprawie o dział spadku, o podział majątku wspólnego, czy też o zniesienie współwłasności – stosownie do treściart. 622 i 687 k.p.c.– przede wszystkim powinien dążyć do zgodnego przeprowadzenia podziału tego majątku, a dopiero wobec braku podstaw do wydania postanowienia działowego według zgodnego wniosku uczestników – powinien przeprowadzić dział wedługart. 623w zw. zart. 688 k.p.c.. Podobnie przewidziano wart. 211 i 212 k.c.(dotyczących zniesienia współwłasności), wedle których sąd związany jest w pierwszej kolejności zgodnym żądaniem stron dokonania podziału majątku wspólnego przez jego fizyczny podział polegający na przyznaniu współwłaścicielom określonych przedmiotów wchodzących w jego skład, a dopiero w razie braku zgodnego wniosku, o sposobie podziału majątku decyduje z urzędu sąd. Przy czym w myślart. 211 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Jeżeli natomiast zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne (art. 212 § 1 k.c.). Powyższe zasady przeprowadzenia podziału majątku mają zastosowanie również w stosunku do gospodarstwa rolnego, przy czym zgodnie zart. 619 § 1 k.p.c.w postępowaniu o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego sąd ustala jego skład i wartość, w szczególności obszar i rodzaj nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa oraz obszar i rodzaj nieruchomości stanowiących już własność współwłaścicieli i ich małżonków, a w miarę potrzeby także okoliczności przewidziane wart. 216 Kodeksu cywilnego. Podział w naturze może natomiast nastąpić po zasięgnięciu opinii biegłych co do sposobu podziału (§ 2). Stosownie natomiast do treściart. 213 k.c.jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele. Z kolei zart. 214 § 1 k.c.wynika, że w razie braku zgody wszystkich współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego współwłaściciela. Jeżeli powyższe warunki spełnia kilku współwłaścicieli albo jeżeli nie spełnia ich żaden ze współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia (§ 2). Jednocześnie w wypadku niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa lub też gdy wszyscy współwłaściciele złożą taki wniosek sąd zarządzi sprzedaż gospodarstwa rolnego stosownie do przepisówKodeksu postępowania cywilnego(§ 3 i 4).
W odniesieniu do niniejszej sprawy zarówno wnioskodawca, jak też pozostali uczestnicy postępowania byli zgodni co do tego, aby podział gospodarstwa rolnego i składników majątku wspólnego nastąpił poprzez jego podział w naturze, w ramach którego braciaZ.,B.iJ. J. (1)mieli otrzymać odpowiednie do swoich udziałów części tego majątku.Żaden natomiast ze współwłaścicieli nie chciał otrzymać gospodarstwa rolnego w całości(k. 55). W związku z powyższym Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rolnictwaJ. K. (1)na okoliczność dopuszczalności podziału wspólnego gospodarstwa rolnego poprzez jego podział w naturze w sposób zaproponowany wówczas przez współwłaścicieli. Z opinii biegłego wynikało, że podział gospodarstwa rolnego w naturze poprzez przyznanie poszczególnych działek rolnych każdemu ze współwłaścicieli był dopuszczalny i zgodny z prawidłowymi zasadami gospodarowania (k. 77-79).
Wprawdzie w toku sprawy zainteresowani kilkakrotnie zmieniali swoje stanowisko co do sposobu podziału gospodarstwa rolnego, w szczególności odnośnie wskazań, które z gruntów rolnych chcieliby otrzymać na skutek tego podziału, tym niemniej w ocenie Sądu nie wpływało to na aktualność opinii biegłego z zakresu rolnictwa co do generalnej dopuszczalności podziału fizycznego tego gospodarstwa na części odpowiadające udziałom poszczególnych współwłaścicieli. Aż do zakończenia postępowania zainteresowanym nie udało się ustalić wspólnego i zgodnego sposobu podziału nieruchomości między sobą, który by obejmował wszystkie składniki majątku wspólnego. Pojawiała się jedynie wspólna dla wszystkich stanowisk tendencja, aby równowartość poszczególnych składników majątku przyznanych współwłaścicielom w podziale była jak najbardziej zbliżona do wartości udziałów we współwłasności, tak aby ewentualne wzajemne dopłaty były w jak najniższej wysokości. Podkreślić przy tym należy, że zarównoZ. J.,B. J. (1)iC. G.nie domagali się w sprawie zasądzenia wobec siebie jakichkolwiek dopłat, bądź spłat pieniężnych tytułem wyrównania ich udziałów – wyjątkowo wnioskowali o zasądzenie odJ. J. (1)na swoją rzecz ewentualnego wyrównania finansowego.
W prezentowanych pod koniec postępowania stanowiskach (k. 249-250 oraz k. 405 odw.-407 odw.) wnioskodawcaZ. J.wniósł o przyznanie na jego rzecz działek wchodzących w skład siedliska, na którym nadal mieszka jego matka i jego braci, a także udziału w wysokości 1/3 części we współwłasności z bratemB.działki oznaczonej nr (...)położonej wS.oraz ciągnika marki(...), przyczepy ciągnikowej marki(...)(nr rej. (...)), natomiast uczestnikB. J. (1)wniósł o przyznanie mu wschodniej połowy działki leśnej oznaczonej nr(...)położonej we wsiK.B.(po uprzednim jej wydzieleniu) oraz udziału w wysokości 2/3 części we współwłasności z bratemZ.działki oznaczonej nr (...)położonej wS., a także ciągnika marki(...), przyczepy ciągnikowej marki(...)(nr rej. (...)) i traka taśmowego z poz. 18 wyceny biegłegoM. O.. Z kolei ze stanowiskaJ. J. (1)wynikało, iż domaga się przyznania na jego rzeczdziałek oznaczonych nr (...)położonych we wsiK.,działki oznaczonej nr (...)położonej we wsiK.oraz zachodniej połowy działki leśnej oznaczonej nr(...)położonej we wsiK.B.(po uprzednim jej wydzieleniu), a także ciągnika marki(...), przyczepy ciągnikowej, przyczepy dłużycowej, ładowacza, traka taśmowego i tura czołowego. DodatkowoJ. J. (1)wniósł o wytyczenie na obszarzedziałek o nr (...)dojazdu z drogi publicznej dodziałki nr (...), na której znajduje się budynek stolarni, z którego uczestnik korzysta (k. 158, 164 i 205-206). Ostatecznie domagał się przyznania zachodniej częścidziałki nr (...)orazdziałki nr (...), zamiastdziałek nr (...).
UczestniczkaC. G.ostatecznie nie domagała się przyznania na swoją rzecz żadnej z nieruchomości, co do których przysługuje jej udział we współwłasności oraz zrzekła się zasądzania na swoją rzecz spłaty odZ. J.iB. J. (1), a jednocześnie wniosła o orzeczenie o takiej spłacie wyłącznie w stosunku doJ. J. (1). Z koleiB. J. (2)– z uwagi na zawartą umowę darowizny w 2009 r., na podstawie której przeniosła przysługujące jej udziały w gospodarstwie rolnym na swoich synów – również nie rościła żadnych praw w stosunku do składników majątku wspólnego i nie wnosiła o orzekanie na jej rzecz spłaty pieniężnej.
Ponieważ w trakcie postępowania pojawiła się kwestia zgodnego podziału fizycznego nieruchomości leśnej oznaczonej nr(...)na dwie równe części, poprzez jej podział fizyczny na część wschodnią, która miał otrzymaćB. J. (1)oraz zachodnią, która miała przypaść w podziale na rzeczJ. J. (1)(k. 158, 164 odw.), Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)(k. 189-194), który stosownie do wskazanego przez zainteresowanych wariantu podziału tej nieruchomości, sporządził mapę planu tego podziału na dwie działki o równej powierzchni oznaczone nr(...)/1 (część wschodnia) i nr(...)/2 (część zachodnia). Ponadto biegły geodeta odniósł się także do wskazanych przezJ. J. (1)propozycji podziału nieruchomości oznaczonej nr(...)i wskazał, że podział tej działki po ścianie szczytowej budynku gospodarczego byłby dopuszczalny w rozumieniuart. 93 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościamipod warunkiem, że nowopowstała działka zostanie przeznaczona na powiększenie sąsiedniej nieruchomości oznaczonej nr(...), która w ten sposób uzyskałaby dostęp do drogi publicznej. Na powyższą okoliczność została sporządzona przez biegłego również mapa projektu takiego podziału (k. 189-194, 214-217 i 229-231).
Wnioskodawca i pozostali uczestnicy od samego początku kategorycznie sprzeciwili się podziałowidziałki oznaczonej nr (...), jak też przyznaniuJ. J. (1)jakiejkolwiek z działek stanowiących siedlisko powołując się przy tym na istniejący od dłuższego czasu konflikt w rodzinie i zarzucając temu uczestnikowi niewłaściwe zachowanie wobec pozostałych członków rodziny, w szczególności wobec matkiB.J., która nadal mieszka na tym siedlisku. Sama zainteresowana wniosła o przyznanie siedliska na rzeczZ. J.lubB. J. (1)oraz sprzeciwiła się przyznaniuJ. J. (1)– wskazując przy tym, że od dłuższego już czasu pozostają w złych relacjach (k. 307-307 odw.). Powyższe okoliczności ich zdaniem uniemożliwiałyby współkorzystanie przezJ. J. (1)z siedliska z innymi członkami rodziny.
Biorąc pod uwagę proponowane przez zainteresowanych możliwości podziału wspólnego gospodarstwa rolnego Sąd miał na względzie, że nieruchomości oznaczone nr(...),(...)i(...)stanowią zorganizowany w całość obszar gruntu, który już od wielu lat służyły rodzinieJ.jako siedlisko i znajdują się tam zarówno zabudowania mieszkalne, jak też gospodarcze. Na tym siedlisku obecnie nadal zamieszkujeB. J. (2), korzystając z ustanowionej na jej rzecz (przez synów) nieodpłatnej osobistej służebności mieszkania. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że aktualnie pozostaje ona w złych relacjach z jednym z synówJ. J. (1), z powodu tych nieporozumień już kilkakrotnie dochodziło tam do interwencji policji. Jednocześnie należało pamiętać, że siedlisko stanowiąc zorganizowany kompleks budowlany, poza aspektem mieszkalnym, służyło dotychczas także potrzebom prowadzenia gospodarstwa rolnego i przechowywania płodów rolnych i maszyn rolniczych, dlatego też zdaniem Sądu powinno być przydzielone osobie, która zapewniała dotychczas temu gospodarstwu prawidłowe funkcjonowanie. W związku z tym wydzielanie jakiejkolwiek części gruntu z tego siedliska w ocenie Sądu było niezasadne. Jednocześnie z akt sprawy wynikało, że od śmierciT. J.(w 2004 r.) tym gospodarstwem głównie zajmował sięZ. J., dlatego też zdaniem Sądu należało przychylić się do stanowiska większości ze współwłaścicieli i przyznać część siedliskową właśnie na rzeczZ. J..
Przy podziale pozostałych gruntów i rzeczy Sąd uwzględnił, że wszyscy współwłaściciele zgodnie wnosili o podział fizycznydziałki oznaczonej nr (...)(po 1/2), a dodatkowo przychylił się do stanowiska wnioskodawcy iB. J. (1), którzy domagali się przyznaniadziałki nr (...)na ich współwłasność w udziałach po 1/3 i 2/3 (J. J. (1)również wnosił o przyznanie tej działki na jego rzecz) – przy czymZ. J.od początku wskazywał, że nadziałce nr (...)planuje rozpocząć budowę domu mieszkalnego i w tym celu zgromadził już nawet część materiałów budowlanych. Jednocześnie obaj bracia widzieli możliwość przyznania im na współwłasność pozostałych składników majątku. Z koleiJ. J. (1)na początku nie umiał zająć stanowiska w sprawie, następnie wnosił o przyznanie poza fragmentem siedliskadziałek oznaczonych nr (...)(k. 130 i 132 odw.), a później po raz kolejny zmienił zdanie i wnosił o przyznanie m.in.działek nr (...)i udziału w wysokości 1/2działki nr (...).
Uwzględniając powyższe okoliczności, a także uzasadnione interesy wszystkich dotychczasowych współwłaścicieli Sąd ostatecznie dokonał działu spadku poT. J., podziału majątku wspólnegoT. J.iB.J.oraz zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego (szczegółowo opisanego wcześniej) w ten sposób, że:

      na rzeczZ. J.

przyznał nieruchomości oznaczone

    nr(...)
,

    nr(...)i nr(...)
(tworzące zabudowane siedlisko) oraz udział w wysokości 1/3 części we współwłasnościdziałki o nr (...);

      na rzeczB. J. (1)

przyznał nieruchomości oznaczone

    nr(...)
,

    nr(...)i nr(...)
, a także udział w wysokości 2/3 części we współwłasnościdziałki o nr (...)orazdziałkę o nr (...), która powstała z podziału nieruchomości oznaczonej

    nr(...)
(zgodnie z mapą podziału nieruchomości, sporządzoną przez biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)– k. 192), natomiast

J. J. (1)

przyznane zostały nieruchomości oznaczone

    nr(...)
orazdziałka o nr (...), która powstała z podziału nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)(zgodnie z mapą podziału nieruchomości, sporządzoną przez biegłego z zakresu geodezjiJ. T. (1)– k. 192), a także ruchomości w postaci:

    ciągnika rolniczego marki(...)(...), przyczepy do dłużycy, ładowacza czołowego(...)i traka taśmowego.Powyższy podział zdaniem Sądu w sposób należyty zaspokaja interesy każdego z uczestników i w jak największym stopniu uwzględniał ich stanowiska, które w większości były jednak sprzeczne. Dokonując podziału ruchomości, Sąd przyznał ostatecznie na rzeczJ. J. (1)te spośród maszyn, które mogą być przydatne mu do dalszego prowadzenia działalności stolarskiej, natomiast pozostałe z maszyn rolniczych jako niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego zostały przyznane na współwłasnośćZ. J.i jego bratuB. J. (1)(w równych udziałach po 1/2 części każdy), którzy deklarowali możliwość dalszej współpracy w tym zakresie. Zgodnie natomiast z wnioskiem uczestników Sąd pozostawił nadal we współwłasnościZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)(w równych udziałach po 1/3 części każdy) udział w wysokości(...)części we współposiadaniu samoistnym nieruchomości gruntowych pozostających w dyspozycji i władaniu Wspólnoty Gruntowej wsiK.oraz udział członkowski wSpółdzielni (...)wG..
Jednocześnie Sąd nakazałZ. J.iB. J. (1)wydanie na rzeczJ. J. (1)przyznanych mu składników majątkowych (pkt V ppkt 3 postanowienia), natomiast równolegleJ. J. (1)nakazano wydanie na rzeczZ. J.iB. J. (1)składników majątkowych, które stały się ich własnością (pkt V ppkt 1-2 i 4 postanowienia) – w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia – z tym zastrzeżeniem, że wydanie przezJ. J. (1)na rzeczZ. J.iB. J. (1)budynków suszarni i stolarni, znajdujących się na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...), nastąpi w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z uwagi na fakt, żeJ. J. (1)od wielu lat prowadził tam zakład stolarski. Powyższe terminy wydania spornych składników majątku w ocenie Sądu zapewniały dotychczasowym współwłaścicielom możliwość realnego i względnie bezszkodowego wykonania podziału majątku orzeczonego w sprawie.
J. J. (1)początkowo wniósł o przyznanie na jego rzecz dodatkowo materiałów budowlanych po uprzednim rozebraniu jednego z budynków gospodarczych – suszarni (k. 158 i 164), po czym w toku sprawy wskazał, że wnosi o przyznanie na jego rzecz osprzętu mechanicznego znajdującego się w tej suszarni, natomiast nie chce budynku, który został zbudowany z materiałów dostarczonych przez wujaZ. G.(k. 405 odw. i nast.). Powyższe żądanie w ocenie Sądu nie mogło być jednak uwzględnione. Nie budzi wątpliwości, że budynek trwale połączony z gruntem stanowi jego część składową i nie może być przedmiotem odrębnego obrotu. Powyższe wynika wprost z treściart. 48 k.c., zgodnie z którym (z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych) do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad prawa cywilnego (łac. „superficies solo cedit”), w myśl której wszystko, co znajduje się na gruncie, jest jego częścią składową. Bez wpływu na powyższe pozostawała okoliczność podnoszona przez uczestnika, że z wyceny biegłego z zakresu szacowania nieruchomości wynikało, że wartość tego budynku jest zerowa i dlatego też nadaje się on aktualnie wyłącznie do rozbiórki. Brak było również podstaw do ustalenia w niniejszej sprawie wartości tego budynku na kwotę 20.000 zł – o co wnosiłJ. J. (1)– powołując się przy tym na stanowisko swego brataB. J. (1)(k. 164 odw.). Nie budzi wątpliwości, że wycena dokonana przez tego uczestnika miała wyłącznie na celu oddanie wartości sentymentalnej, którą ten budynek dla niego przedstawia i nie mogła być wiążąca dla potrzeb niniejszej sprawy – z pominięciem wyceny dokonanej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
W świetle powyższego rozstrzygnięcia w skutek podziału majątku wspólnego w naturze dotychczasowi współwłaściciele ostatecznie uzyskali poszczególne składniki majątku – i tak odpowiednio:
1.

    wnioskodawcaZ. J.o łącznej wartości 323.918,63 zł, na którą złożyły się: wartość nieruchomości oznaczonych nr(...)(211.442 zł), nr(...)(6.307 zł), nr(...)(2.921 zł) oraz 1/3 wartościdziałki nr (...)(63.690,33 zł), a także wartość udziału w wysokości 1/2 we współwłasności przyznanych ruchomości (35.100 zł), wartość udziału w wysokości 1/3 we współposiadaniu gruntów wspólnoty gruntowej (3333,33 zł) oraz 1/3 wartości udziału członkowskiego wSpółdzielni (...)(1.124,(...)zł),
2.

    uczestnikB. J. (1)o łącznej wartości 262.585,46 zł, na którą złożyły się: wartość nieruchomości oznaczonych nr(...)(23.173 zł), nr(...)(30.016 zł), nr(...)(7.534 zł) oraz 2/3 wartościdziałki nr (...)(127.380,66 zł) i 1/2 wartościdziałki nr (...)(34.923,50 zł), a także wartość udziału w wysokości 1/2 we współwłasności przyznanych ruchomości (35.100 zł), wartość udziału w wysokości 1/3 we współposiadaniu gruntów wspólnoty gruntowej (3333,33 zł) oraz 1/3 wartości udziału członkowskiego wSpółdzielni (...)(1.124,(...)zł),
3.
    zaś uczestnikJ. J. (1)o łącznej wartości 278.135,80 zł, na którą złożyły się: wartość nieruchomości oznaczonych nr(...)(197.254 zł), oraz 1/2 wartościdziałki nr (...)(34.923,50 zł), a także wartość ruchomości (41.500 zł), wartości udziału w wysokości 1/3 we współposiadaniu gruntów wspólnoty gruntowej (3333,33 zł) oraz 1/3 wartości udziału członkowskiego wSpółdzielni (...)(1.124,(...)zł).
Uwzględniając powyższy sposób podziału majątku oraz stosownie do treściart. 212 § 1 k.c.udział przysługujący uczestnikowiJ. J. (1)powinien zostać wyrównany przez zasądzenie od wnioskodawcyZ. J.dopłaty pieniężnej w wysokości 10.077,49 zł(tj. 288.213,29 zł – 278.135,80 zł). Sąd nie orzekał o dopłacie finansowej na rzeczB. J. (1)(w wysokości 25.627,83 zł), który nie domagał się zasądzenia tego świadczenia od brataZ. J.. Z kolei udziałC. G.stanowiący równowartość kwoty 73.113,18 zł, zgodnie z jej stanowiskiem został wyrównany tylko częściowo, poprzez zasądzenie spłaty wyłącznie odJ. J. (1)w kwocie 24.371,06 zł (tj. 1/3 części z przysługującego jej udziału).
Niezależnie od kwestii podziału majątku wspólnego, dodatkowo w sprawie zostało zgłoszonych kilka roszczeń do rozliczenia pomiędzy współwłaścicielami w związku z tym podziałem – i tak:J. J. (1)wniósł o rozliczenie pożytków pobranych przez wnioskodawcę (ponad jego udział we współwłasności) w wysokości odpowiadającej wartości czynszu dzierżawnego, jaki można byłoby uzyskać z tytułu wydzierżawienia niniejszego gospodarstwa rolnego (k. 131 i 132 odw.) oraz rozliczenie poniesionych przez niego nakładów na majątek wspólny w postaci wybudowania i wyposażenia budynku stolarni (k. 314 i 332), z koleiZ. J.domagał się rozliczenia pożytków pobranych przezJ. J. (1)poprzez wyłączne korzystanie przez niego w ciągu ostatnich kilku lat z budynku stolarni (k. 249 odw.). Odnosząc się do tych roszczeń należy wskazać, że stosownie do treściart. 686 k.p.c.w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych. Podobnieart. 618 § 1 k.p.c.przewiduje, że w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Nie budziło przy tym wątpliwości, że ciężar udowodnienia każdego z tych roszczeń spoczywa zgodnie z zasadą zart. 6 k.c.iart. 232 k.p.c.na osobie, która dochodzi z tego tytułu zasądzenia na swoją rzecz świadczenia pieniężnego.
W kontekście zgłoszonych w sprawie roszczeń w ocenie Sądu żadne z nich nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem nie zostały one właściwie uzasadnione.J. J. (1)domagając się spłaty czynszu dzierżawnego odpowiadającego wysokości jego udziału w gospodarstwie rolnym (od listopada 2009 r.) wskazał przy tym, że średnia wysokość czynszu wynosi 400-500 zł za hektar (k. 132 odw.). Ostatecznie zgodnie z wnioskodawcą ustalili, że wysokość takiego czynszu kształtuje się na poziomie 400 zł/ha. Wbrew twierdzeniom uczestnika jednak nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca tym samym uznał powyższe roszczenieJ. J. (1). Wprawdzie bezspornym było, żeZ. J.od śmierci ojcaT. J.(w 2004 r.) prowadził rodzinne gospodarstwo rolne, jednakże całość dochodu jaki uzyskał z tego tytułu pochodziła wyłącznie z jego osobistego nakładu pracy oraz finansowania. Żadna z części gospodarstwa rolnego nie została przez niego oddana w dzierżawę i wnioskodawca nie czerpał żadnych pożytków z tego tytułu, które podlegałyby rozliczeniu w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że w tym okresie każdy z braciJ.w jakimś stopniu korzystał z wspólnego gospodarstwa rolnego po rodzicach, w szczególnościJ. J. (1)wykorzystywał wyłącznie do własnych potrzeb warsztat stolarski i suszarnię. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw do wzajemnych rozliczeń pomiędzy braćmi z tytułu współkorzystania przez nich z majątku wspólnego za okres poprzedzający dokonanie jego podziału.
W świetle powyższych ustaleń i stosownie do treściart. 212 § 1 k.c.Sąd ostatecznie dokonał wyrównania

    udziału przysługującegoJ. J. (1)poprzez zasądzenie odZ. J.dopłaty pieniężnej na jego rzecz w wysokości 10.077,49 zł, a jednocześnie w ramach spłaty z udziału przysługującegoC. G.we współwłasności nieruchomości oznaczonych nr(...),(...),(...),(...)i(...)zasądzono odJ. J. (1)(który uzyskał w podziale m.in.działkę oznaczoną nr (...)) na jej rzecz kwotę 24.371,06 zł (1/3 jej udziału w wysokości 73.113,18 zł), bowiem od pozostałych współwłaścicieli nie żądała takiej spłaty. Jednocześnie z treściart. 212 § 3 k.c.wynika, że jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek. Oznaczenie sposobu i terminu uiszczenia spłat oraz odsetek powinno być dokonane przez sąd z urzędu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1974 r., sygn. akt III CRN 2/74 – LEX nr 7431 oraz uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., sygn. akt III CZP 12/69, publ. OSNCP 1970/3/39 – LEX nr 970). Biorąc pod uwagę uzasadnione interesy oby stron (tj. zobowiązanej do spłaty i uprawnionej) związane z podziałem majątku, wysokość należnych świadczeń pieniężnych, jak też sytuację życiową stron (k. 54 odw.-55) Sąd zasądzając na rzeczJ. J. (1)kwotę 10.077,49 zł, ustalił termin płatności wynoszący 6 miesięcy, zaś na rzeczC. G.kwotę 24.371,06 zł, ustalił termin płatności wynoszący 12 miesięcy – od daty uprawomocnienia się postanowienia wydanego w niniejszej sprawie a dodatkowo zastrzeżono ustawowe odsetki w przypadku opóźnienia w płatności powyższej kwoty. Powyższe należności wraz z terminami ich płatności w ocenie Sądu mieszczą się w możliwościach zarobkowych i finansowych osób zobowiązanych do zapłaty.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Rejonowy na podstawie powołanych powyżej przepisów orzekł, jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.poprzez stosunkowe rozdzielenie pomiędzy wnioskodawczynię i uczestniczkę obowiązku zwrotu kosztów – odpowiednio do wysokości przysługujących im udziałów w majątku wspólnym (wyliczonych procentowo w stosunku do wartości całego majątku – w.p.s.). Na tej podstawie Sąd nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa odZ. J.,B. J. (1)iJ. J. (1)kwoty po 3.253,73 zł od każdego z nich (udziały wynoszące po 30,5% w.p.s.każdy), zaś odC. G.kwotę 906,78 zł (udział wynoszący 8,5% w.p.s.) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, które łącznie wyniosły 10.667,98 zł i złożył się na nie wydatki związane: ze sporządzeniem opinii przez biegłego JK.(295,50 zł), ze sporządzeniem opinii przez biegłegoJ. K.(3.264,11 + 314,58 zł), ze sporządzeniem opinii przez biegłegoJ. T.(2.207,48 + 2.008,42 zł) oraz ze sporządzeniem opinii przez biegłegoM. O.(2.577,89 zł). Natomiast co do pozostałych kosztów postępowania ustalono, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą je stosownie do swego udziału w sprawie, a żaden ze współwłaścicieli nie wnosił o zasądzenie zwrotu tych kosztów od pozostałych zainteresowanych.