Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 394/15
Data wyroku: 2015-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Składowska, Iwona Podwójniak, Magdalena Kościarz (delegowana)
Słowa kluczowe: Spadek, Wady Oświadczenia Woli
Podstawa prawna: art.1019 kc w zw. z art. 84§1 i §2kc

Sygn. akt I Ca 394/15

POSTANOWIENIE
Dnia 16 grudnia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Joanna Składowska
Sędziowie: SSO Iwona Podwójniak
SSR Magdalena Kościarz (delegowana)
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 roku w Sieradzu
sprawy z wnioskuH. B.,K. Ł.,J. S.,M. S.iG. T.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku poP. B.
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego Wieluniu
z dnia 22 września 2015 roku sygn. akt I Ns 811/15
postanawia:oddalić apelację.
Sygn. akt I Ca 394/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 września 2015 roku Sąd Rejonowy w Wieluniu w sprawie z wnioskówJ. S.,H. B.,M. S.,K. Ł.iG. T.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku oddalił wnioski.
Rozstrzygnięcie zapadło po następujących ustaleniach i wnioskach.
Po zmarłym w dniu 14 lutego 2014 rokuR. B.pozostały długi spadkowe. Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po nim jest w toku.
Spadkobiercy powołani w pierwszej kolejności: żona, dzieci oraz zstępni dzieci odrzucili spadek poR. B., przy czym ostatnie odrzucenie – przez wnukaF. K.– miało miejsce w dniu 12 grudnia 2014 roku.
OjciecR. B.zmarł przed nim. MatkaP. B.zmarła w dniu 11 lipca 2014 roku i nie złożyła oświadczenia spadkowego po synu.
R. B.miał sześcioro rodzeństwa:J. S.,H. B.,M. S.,K. Ł.,G. T.iW. B..
Wszyscy są dziećmiP. B..
W dniu 11 marca 2015 roku każde z rodzeństwaR. B.złożyło oświadczenie o odrzuceniu spadku po nim.
W dniu 11 marca 2015 rokuW. B.odrzucił jako spadkobiercaP. B.w jej imieniu spadek poR. B..
DzieciR. B.:M. K.,A. S.– w dniu 9 marca 2015 roku – iM. B.– w dniu 11 marca 2015 roku – odrzucili jako spadkobiercyP. B.w jej imieniu spadek poR. B..
W sprawie I Ns 411/15 wnioskodawczynie orazW. B.wystąpili po raz pierwszy o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych prostego przyjęcia spadku po matceP. B.. Wszyscy cofnęli wnioski. JednocześnieJ. S.,H. B.,M. S.,K. Ł.,G. T.złożyli w dniu 26 maja 2015 roku oświadczenia o odrzuceniu spadku przezP. B.po jej synuR. B..
P. B.zmarła mając prawie 92 lata. Prawie do ostatnich dni miała zachowaną świadomość. Utrzymywała się z przeciętnej emerytury, nie korzystała z pożyczek, kredytów, sama uczyła swoje dzieci, by nie zadłużały się. Jeśli chodzi oR. B., cieszyła się, że dobrze mu się wiedzie – widziała z okna swojego domu parking pełen samochodów. Nie wiedziała, zeR. B.ma długi, uważała, że jako jedynemu najlepiej udało mu się w biznesie. Do końca swego życia nie miała świadomości, że może dziedziczyć po synuR..
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji wskazał, że żaden ze spadkobiercówP. B., którymi są jej dzieci oraz zstępni po synuR. B.nie złożył oświadczeń w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia po niej spadku w terminie określonym w przepisieart. 1015 § 1 kc, zatem nabycie spadku nastąpiło wprost (art. 1015 § 2 kc).
Jednocześnie wszyscy spadkobiercyP. B.złożyli w jej imieniu oświadczenie o odrzuceniu przez nią spadku poR. B..
W niniejszej sprawie wnioskodawczynie winny wykazać przesłanki uzasadniające uchylenie się od skutków prawnych prostego przyjęcia spadku poP. B., mianowicie, że pozostawały w błędzie co do treści czynności prawnej (art. 84 § 1 zd. 1 kc) oraz że błąd był istotny (art. 84 § 2 kc), zarówno subiektywnie, jak i obiektywnie.
Co do błędu, to wnioskodawczynie wskazują, że nie wiedziały, że matkaP. B.może odziedziczyć długi po synuR. B., a także co do tytułu powołania jej po synu.
Tak pojmowany błąd faktycznie nie istnieje, bowiem w skład spadku poP. B.nie wchodzą długi spadkowe poR. B., ponieważ wszyscy spadkobiercyP. B.odrzucili w jej imieniu w trybieart. 1017 kcspadek poR. B.. W myśl zaś przepisuart. 1020 kcspadkobierca, który spadek odrzucił zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Nie ma też podstaw dla takiego uzasadnienia błędu, żeP. B.mogła zaciągać własne zobowiązania dlaR. B.. Mimo, że minął już ponad rok od śmierciP. B., to wnioskodawczynie nie dysponują żadnymi dowodami, byP. B.pozostawiła długi. Nie zgłosił się także nikt, kto wskazywałby, że jest wierzycielemP. B., domagając się przeprowadzenia postępowania spadkowego czy też informacji w tym przedmiocie.
Wobec jedynie przypuszczeń wnioskodawczyń co do tego, żeP. B.mogła pozostawić własne długi oraz wobec dokonanego przezP. B.(przez jej spadkobierców) odrzucenia spadku poR. B., wnioskiJ. S.,H. B.,M. S.,K. Ł.iG. T.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych prostego przyjęcia spadku po matceP. B.jako nieuzasadnione zostały oddalone.
Apelację złożyły wnioskodawczynie.
Zarzuciły naruszenie prawa materialnego, tj.art. 1019 kcw zw. zart. 84 § 1 i 2 kcpoprzez przyjęcie, że przesłanką uchylenia się od skutków prostego przyjęcia spadku jest przedstawienie przez spadkobiercę dowodów, które świadczyłyby o tym, że spadkodawca pozostawił długi spadkowe, podczas gdy samo wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia takich długów uzasadnia uchylenie się od skutków prawnych prostego przyjęcia spadku,art. 84 kcpoprzez przyjęcie, że momentem, na który oceniane jest występowanie błędu co do treści czynności prawnej jest moment prowadzenia postępowania spadkowego, a nie stan na moment złożenia oświadczeń oraz że w przedmiotowej sytuacji nie zachodzą podstawy do uznania błędu za istotny obiektywnie, a także poprzez naruszenie przepisuart. 65 § 1 kcpoprzez przypisanie oświadczeniu woli sensu odbiegającego od znaczenia wynikającego z reguł językowych. Skarżące zarzuciły również naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 kpcpoprzez przyjęcie a priori, ze aktualnie w skład spadku poP. B.nie wchodzą długi spadkowe, poprzez przyjęcie, że wnioskodawczynie w terminie otwartym do złożenia oświadczeń o odrzuceniu spadku po matce nie pozostawały w błędzie co do treści czynności prawnej, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy zatwierdzenia uchylenia od skutków prawnych oświadczeń przez oddalenie złożonych wniosków, a co za tym idzie, że ani błąd co do przedmiotu spadku, ani błąd co do tytułu powołania nie jest błędem w sensie wady oświadczenia woli.
Ponadto skarżące zarzuciły, że sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do twierdzeń wnioskodawczyń, że zostało co prawda złożone w imieniuP. B.oświadczenie o odrzuceniu spadku w trybie transmisji, jednak z uwagi na niejednoznaczności interpretacyjne dotyczące przepisuart. 1017 kcw celu uniknięcia jakiejkolwiek odpowiedzialności za zobowiązania finansoweR. B.konieczne jest również odrzucenie spadku poP. B..
Podnosząc powyższe, skarżące wniosły o zmianę postanowienia i orzeczenie zgodnie z wnioskiem o zatwierdzenie złożonych oświadczeń o odrzuceniu spadku poP. B..
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja nie jest uzasadniona i jako taka podlega oddaleniu.
Sąd pierwszej instancji w aktualnych okolicznościach sprawy podjął rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.
Wnioskodawczynie w niniejszej sprawie – córkiP. B.wnioskowały o zatwierdzenie przez sąd uchylenia się przez nie od skutków prostego przyjęcia spadku po matce, ściśle – zatwierdzenia uchylenia się od skutków niezłożenia przez nie oświadczeń o odrzuceniu spadku poP. B..
Nie może podlegać kwestii, że jako podstawę wniosku spadkobierczynie powoływały błąd, tj. wskazywały, że niezłożenie przez nie oświadczenia spadkowego po matce – o odrzuceniu spadku – jest wynikiem błędu, po pierwsze co do tytułu powołania matkiP. B.po jej synuR. B., po drugie co do przedmiotu spadku.
Oczywiście oceny czy błąd wystąpił, czy też nie, dokonuje się poprzez odniesienie do czasu przeszłego, w takim znaczeniu, że uwzględnia się stan rzeczy z daty złożenia oświadczeń – w przypadku uchylenia się od skutków złożenia oświadczenia oraz z daty upływu terminu do złożenia oświadczenia – w przypadku uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia spadkowego.
Niemniej, z drugiej strony dla ocen zasadności wniosku o zatwierdzenie przez sąd uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku decyduje stan rzeczy z daty zamknięcia rozprawy rozpoznawanej sprawy.
W tym kontekście, zarzut apelacji sformułowany jako naruszenie przepisuart. 84 kc(pkt 2 a i bapelacji) nie może być uznany. Trafnie bowiem Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie może być pominięta okoliczność, że z uwagi na to, że wszyscy spadkobiercyP. B.– na zasadzie transmisji – odrzucili spadek po jej synuR. B., w skład spadku poP. B.nie wchodzą długiR. B.. Wszystkie dzieciP. B.oraz zstępni po wcześniej zmarłym synuR. B.– jako powołani w pierwszej kolejności jej spadkobiercy ustawowi – odrzucili przypadający jej spadek po synuR.. Skoro tak, to w sposób oczywisty w skład spadku poP. B.długi synaR.nie wchodzą. Gdyby natomiast okazało się, że wnioskodawczynie nie są ostatecznie spadkobiercamiP. B.i to nie one były uprawnione do złożenia oświadczeń w trybieart. 1017 kc, to jako osoby nie dziedziczące poP. B.i tak nie odpowiadałyby za te długi w zakresie ewentualnej odpowiedzialności matkiP. B..
Powoływanie w apelacji zarzutu o niebezpieczeństwie zakwestionowania przez wierzycieliR. B.skuteczności oświadczeń transmitariuszy o odrzuceniu spadku przezP. B.po jej synuR. B., oceny jak wyżej nie zmienia. W apelacji nie zostało wskazane ani o jakie niebezpieczeństwo zakwestionowania chodzi, ani nie została podana jakakolwiek argumentacja – poza ogólnym sformułowaniem, że „z uwagi na niejednoznaczną wykładnię zastosowanie przepisuart. 1017 kcmoże budzić uzasadnione wątpliwości w przedmiotowej sprawie”. Takie stanowisko – zważywszy argumenty zawarte w poprzednim akapicie – nie może być uznane jako wystarczające dla uzyskania oczekiwanego przez wnioskodawczynie skutku.
Dla zastosowania przepisuart. 1019 kcw zakresie odnoszącym się do błędu co do tytułu powołaniaP. B.po synuR. B., jak słusznie podniósł Sąd Rejonowy, brak jest przesłanek z tego powodu, że w skład spadku poP. B.długi poR. B.nie wchodzą
W kwestii zarzutów odnoszących się do błędu co do przedmiotu spadku poP. B., to skarżące zarzucając naruszenie przepisuart. 233 kpcwskazują, że Sąd Rejonowy „a priori” przyjął, że aktualnie w skład spadku poP. B.nie wchodzą długi spadkowe oraz że w terminie otwartym do złożenia oświadczeń spadkowych wnioskodawczynie nie pozostawały w błędzie co do treści czynności prawnej.
Pomijając, że te zarzuty nie zostały w żaden sposób szczegółowo wyjaśnione, podnieść trzeba, że stanowisko sądu pierwszej instancji, że w skład spadku poP. B.nie wchodzą długi spadkowe miało swoje podstawy. Zresztą nawet same wnioskodawczynie nie twierdzą, że ich matka pozostawiła własne długi. Wskazują jedynie, że mogła pozostawić długi, że „istnieje wysokie prawdopodobieństwo” i dlatego celem zabezpieczenia się przed ryzykiem odpowiedzialności finansowej złożyły przedmiotowe wnioski.
Skoro nie ujawniono dotychczas żadnych własnych długów spadkowychP. B., to nie sposób w ogóle wskazywać w tym zakresie na występowanie jakiegokolwiek błędu.
Istota błędu sprowadza się bowiem do rozbieżności między stanem rzeczy o jakim wiedzę ma spadkobierca a prawdziwym stanem rzeczy. W zakresie odnoszącym się do błędu co do przedmiotu spadku chodzi o sytuację, w której spadkobierca nie wie, że w skład spadku wchodzą długi spadkowe, inaczej – ma mylne wyobrażenie, że długów spadkowych nie ma, podczas gdy stan prawdziwy jest taki, że długi spadkowe do spadku wchodzą.
Tymczasem w niniejszej sprawie brak jest takiej sytuacji, że prawdziwy stan rzeczy w zakresie przedmiotu spadku poP. B.jest inny niż wyobrażenie o nim spadkobiercówP. B.. Nie zostały ujawnione żadne długiP. B.. Skoro tak, nie ma w ogóle sytuacji kwalifikowanej jako błąd. Żaden błąd nie został wykryty. Nie jest bowiem aktualna sytuacja dowiedzenia się o jakimkolwiek zadłużeniuP. B..
Powyższe w ocenie Sądu Okręgowego, jednoznacznie wskazuje, że w zakresie odnoszącym się do zarzutu błędu co do przedmiotu spadku poP. B., wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku nie ma jeszcze jakichkolwiek podstaw. W ogóle nie występuje bowiem – według oceny na dzień zamknięcia rozprawy – stan sytuacji prawnej błędu, skoro nie zostało do tej pory ujawnione, że w skład spadku poP. B.wchodzą jakiekolwiek jej własne długi. W takiej sytuacji nie jest zatem możliwe powoływanie się na jakikolwiek błąd. Nie występuje bowiem żadna rozbieżność miedzy rzeczywistym staniem rzeczy a wiedzą spadkobierców o takim.
Dla urzeczywistnienia i realizacji normy przepisuart. 1019 kckonieczne jest zaistnienie błędu. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku może być złożone w terminie roku od dnia wykrycia błędu. Tymczasem w niniejszej sprawie do wykrycia błędu – istnienie własnych długówP. B.w ogóle jeszcze nie doszło.
Treść przepisuart. 1019 kcnie stanowi natomiast podstawy dla uchylenia się od skutków prawnych prostego przyjęcia spadku w sytuacji jaką powołują wnioskodawcy w niniejszej sprawie – w celu jak najbardziej pełnego zabezpieczenia dla siebie i swoich zstępnych – dla uniknięcia jakiejkolwiek odpowiedzialności za zobowiązania. Tę regulację stosuje się tylko gdy wystąpił błąd.
W sytuacji jak wyżej w niniejszej sprawie nie można w ogóle jeszcze wskazywać na istnienie błędu i tym samym dokonywać ocen czy błąd był istotny, czy też nie, tzn. czy gdyby wnioskodawczynie znały prawdziwy stan rzeczy, to spadek odrzuciłyby, czy mogą skutecznie powołać się na błąd w aspekcie ocen o dopełnieniu aktów staranności w ujawnieniu długów, czy też nie, inaczej – czy nieznajomość przedmiotu spadku pozostawała w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobierczynie należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego.
Powyższe aktualizuje się bowiem dopiero w przypadku wykrycia błędu, tj. ustaleniu, że rzeczywisty stan majątku spadkowegoP. B.był inny, co w przedmiotowej sprawie w ogóle jeszcze nie nastąpiło.
W takim stanie rzeczy w sposób oczywisty nie może odnieść skutku postawiony w apelacji zarzut naruszenia przepisuart. 1019 kcw zw. zart. 84 § 1 i 2 kc, że sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że przesłanką uchylenia się od skutków prostego przyjęcia spadku jest wykazanie – poprzez przedstawienie dowodów – że spadkodawca pozostawił długi spadkowe, podczas gdy w ocenie skarżących samo wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia takich długów uzasadnia uchylenie się od skutków prawnych domniemania prostego przyjęcia spadku.
Tak nie jest, skoro już z samej istoty błędu wynika, że dla jego zaistnienia konieczne jest wystąpienie sytuacji innego stanu rzeczy niż wynikający z wiedzy spadkobiercy.
Z tych wszystkich względów apelacja wnioskodawczyń jako nieuzasadniona podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawieart. 13 § 2 kpcw zw. zart. 385 kpc.