Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 439/15
Data wyroku: 2015-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Zrębiec, Tomasz Wojciechowski, Bożena Przysada
Słowa kluczowe: Kradzież Z Włamaniem
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk

Sygn. akt II Ka 439/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2015 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:
Przewodniczący: SSO Tomasz Wojciechowski (spr.)
Sędziowie:  SSO Bożena Przysada
SSO Dariusz Zrębiec
Protokolant:  protokolant Małgorzata Dąbek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Marioli Zarzyki - Rzucidło
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r.
sprawyK. R.oskarżonego o przestępstwo zart. 279 § 1 kk,art. 13 § 1 kkw zw. zart. 279 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 8 czerwca 2015 r., sygnatura akt X K 1320/12
uchylazaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemuw Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
SSO Bożena Przysada  SSO Tomasz Wojciechowski  SSO Dariusz Zrębiec
Sygn. akt II Ka 439/15

UZASADNIENIE
K. R.został oskarżony o to, że:

1
jesienią 1998 roku wmiejscowości W.woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu zR. R.,A. P.iM. B.włamał się do nowobudowanego domu mieszkalnego skąd dokonał kradzieży przedmiotów o nieustalonej wartości na szkodę nieustalonej osoby, tj. o przestępstwo zart. 279 § 1 kk,

2
w miesiącu lutym 1999 roku w miejscowościB.woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu zR. R.iA. P.włamał się do nowobudowanego domu mieszkalnego należącego do nieustalonej osoby lecz nie dokonał kradzieży z uwagi na brak przedmiotów będących jego zainteresowaniu, tj. o przestępstwo zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 279 § 1 kk,

3
w nocy z 16/17 marca 1999 roku wR., woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu zR. R.iA. P.dokonał włamania do samochodu markiP., brak numerów rejestracyjnych, skąd dokonał kradzieży radioodtwarzacza samochodowego n/n wartości na szkodę n/n osoby, tj.o przestępstwo zart. 279 § 1 kk,

4
w nocy z 13/14 maja 1999 roku wR.woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu zR. R.usiłował dokonać włamania do samochodu markiŁ. (...)na szkodę n/n osoby lecz celu nie osiągnął z uwagi na nie pokonanie zabezpieczenia pojazdu, tj. o przestępstwo zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 279 § 1 kk,

5
w miesiącu maju 1999 roku wR.woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu zR. R.włamał się do samochodu markiP.zaparkowanego wR.przyulicy (...)skąd dokonał kradzieży radioodtwarzacza n/n marki i n/n wartości na szkodę n/n osoby, tj. o przestępstwo zart. 279 § 1 kk

Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 czerwca 2015 roku sygn. akt X K 1320/12 uniewinnił oskarżonegoK. R.od zarzucanych mu czynów, obciążając wydatkami Skarb Państwa oraz przyznając na rzecz oskarżonego zwrot wydatków związanych z ustanowieniem w sprawie jednego obrońcy.
Powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonegoK. R.zaskarżył oskarżyciel publiczny, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający wpływ na jego treść a polegający na uznaniu, że zebrane w sprawie dowody, w szczególności zeznaniaW. L.,R. R.iA. P.nie pozwalają na przyjęcie, iż oskarżonyK. R.dokonał zarzuconych mu aktem oskarżenia czynów, podczas gdy prawidłowa ocena w/w zeznań oraz całego zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzą do wniosku przeciwnego.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna.
Na wstępie słuszne będzie zwrócenie uwagi na dwie kwestie dotyczące faktycznych i normatywnych uwarunkowań, w których procedował Sąd Rejonowy, gdyż mogły one zaważyć na treści zaskarżonego wyroku.
I tak, przedmiot postępowania stanowią dość odległe zaszłości, skoro prokurator zarzucił oskarżonemu popełnienie przestępstw w okresie od jesieni 1998 roku do maja 1999 roku, co zazwyczaj sprawia trudności w szczegółowym odtworzeniu przebiegu zdarzeń, jako że następuje ono po wielu latach od ich zaistnienia.
Z kolei, wprowadzenie do materiału dowodowego sprawy komunikatów pochodzących od osobowych źródeł dowodowych (z wyłączeniem oskarżonego) dokonane zostało na rozprawie, odbytej w dniu 26 maja 2015 roku, w sposób będący odstępstwem od zasady bezpośredniości. Zauważalny jest przy tym dualizm w zakresie wskazania podstawy prawnej tych czynności, skoro w odniesieniu do zeznańR. R.,S. L.orazM. B.nastąpiło to w trybie określonym wart. 391 § 1 i 2 kpk, zaś w zakresie depozycjiW. L.iA. P.posłużono się regulacją przewidzianą wart. 392 § 1 kpk. Od razu też odnotować trzeba, że o ile odwołanie się przez sąd I instancji do uprawnienia przyznanego wart. 391 § 1 i 2 kpkzyskuje akceptacyjną ocenę sądu wyższego rzędu, o tyle krytyczne uwagi wzbudza dopuszczalność zastosowania unormowania objętego przepisemart. 392 § 1 kpkw stosunku doA. P..
Rzecz mianowicie w tym, iż w świetle treściart. 392 § 1 kpktylko w przypadku, gdy bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne, może dojść do odczytania na rozprawie głównej protokołów przesłuchania świadków i oskarżonych sporządzonych w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest już zapatrywanie co do tego, że bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne, jeżeli dowód taki spełnia jednocześnie (koniunkcyjnie) następujące warunki: nie ma on zasadniczego znaczenia dla sprawy, nie pozostaje w istotnej sprzeczności z innymi dowodami i jest wewnętrznie niesprzeczny (por. chociażby postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 2007 roku WZ 13/07, OSNwSK 2007/1/991). W kontekście bytu omawianej przesłanki bez znaczenia pozostaje brak sprzeciwu którejkolwiek z obecnych na rozprawie stron, bowiem brak opozycji ma jedynie dopełniający charakter, bez możliwości wyparcia (zastąpienia) warunku koniecznego z mocy ustawy poprzez wolę strony.
Wobec takiego ujęcia omawianego zagadnienia w pełni uprawnione staje się stwierdzenie, że: „Jeżeli zeznania świadka dotyczą okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, a przy tym są sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego lub innymi dowodami w sprawie, to nieodzowne jest bezpośrednie przeprowadzenie dowodu z tych zeznań na rozprawie głównej. Niedopuszczalne jest więc zastosowanie przepisuart. 392 § 1 kpki odczytanie na jego podstawie protokołu przesłuchania danego świadka, sporządzonego poza rozprawą główną. Bezpośrednie przeprowadzenie dowodu przez sąd orzekający ma nader istotne znaczenie dla prawidłowej oceny dowodu, dokonania trafnych ustaleń faktycznych oraz dla poszanowania zasady bezpośredniości” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 października 2006 roku III KK 42/06, LEX nr 202225).
Realia niniejszej sprawy są zaś tego rodzaju, że procesowe oświadczeniaA. P.odczytane na rozprawie, odbytej w dniu 26 maja 2015 roku, mogą mieć doniosłą rangę dla rozstrzygnięcia o głównym nurcie postępowania (za jaki niewątpliwie postrzegać trzeba kwestię odpowiedzialności karnejK. R.) w zakresie czynów zarzuconych w pkt 1, 2 i 3 aktu oskarżenia, stwarzając przy tym sposobność wyciągnięcia odmiennego wniosku odnośnie do sprawstwa oskarżonego.A. P.komunikował bowiem udziałK. R.w tych zdarzeniach, podając że to właśnie oskarżony wspólnie z nieletnim wówczasR. R.realizował czynności sprawcze, zaś jego udział polegał na prowadzeniu pojazdu mechanicznego, którym przemieszczały się wszystkie te osoby, aczkolwiek i jemu towarzyszyła świadomość brania udziału w przestępnym przedsięwzięciu. Odczytane depozycjeA. P., w zasadniczej części, zachowują wewnętrzną spójność i konsekwencję (chociaż z kręgu sprawców czynu opisanego w pkt 1 aktu oskarżenia eliminująM. B.) pozostając jednak w oczywistej i wyraźnej sprzeczności z wyjaśnieniami oskarżonego, które cechuje prosta negacja tez oskarżenia.
W tej sytuacji – abstrahując zupełnie od sposobu rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie pod sygnaturą akt II K 17/00 w stosunku doA. P.– niesłuszne było zastosowanie przepisuart. 392 § 1 kpki odczytanie na jego podstawie protokołów przesłuchania tego mężczyzny, przy czym, dla porządku, dodać wypada, że uchybienie to podlegało uwzględnieniu z urzędu, gdyż nie zostało podniesione w apelacji.
Trafne jest spostrzeżenie skarżącego, podobnie z resztą jak i stanowisko sądu orzekającego, że podstawowe dowody na poparcie oskarżenia przeciwkoK. R.stanowią w istocie pomówienia ze strony innych osób, które – przynajmniej według przekonania organów powołanych do ścigania przestępstw – zaangażowane były w zbiorowy przestępczy proceder, spośród których poczesną rolę zyskują relacje prezentowane przezA. P.orazR. R.(co jest uzasadnione chociażby w kontekście opisu czynów zarzucanych oskarżonemu).
Nie od rzeczy będzie przeto przypomnienie, że w judykatach Sądu Najwyższego oraz innych sądów wielokrotnie zwracano uwagę, że dowód z pomówienia współoskarżonego jest dowodem niejako szczególnym, dowodem wymagającym ponadprzeciętnej skrupulatności w jego przeprowadzeniu i ocenie, tak aby ocena tego pomówienia, jako podstawy faktycznej uznania winy pomawianego, nie nasuwała żadnych zastrzeżeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1999 roku II KKN 506/97, LEX nr 39428, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 maja 2014 roku II AKa 51/14, LEX nr 1493764 i inne).
W wypracowanych kryteriach oceny wiarygodności pomówienia podkreśla się brak przymiotu dowodu pełnowartościowego, chyba że jest ono jasne i konsekwentne, nie relacjonuje różnych wersji tego samego zdarzenia, a ponadto znajduje potwierdzenie w innych dowodowych bezpośrednich lub pośrednich, przy czym nie bez znaczenia jest też osobowość pomawiającego. Prawdziwość pomówienia może być kwestionowana także ze względu na osobiste zainteresowanie pomawiającego, zmierzające na przykład do przerzucenia winy na inną osobę lub nawet zmniejszenia winy własnej. Natomiast w przypadku odwołania pomówienia rację bytu zyskują ponadto podane przez pomawiającego przyczyny takiego stanu rzeczy.
Tymczasem konfrontacja uzasadnienia zaskarżonego wyroku z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala sądowi odwoławczemu na wyrażenie poglądu, że Sąd Rejonowy nie sprostał ciążącej na nim powinności w zakresie wyartykułowanych powyżej wymagań w stopniu warunkującym przyznanie aprobaty w ramach kontroli instancyjnej.
Ze względu na zamieszczone uprzednio racje dotyczące wadliwości wprowadzenia do procesu wypowiedziA. P.obecnie w zainteresowaniu Sądu Okręgowego pozostawić trzeba depozycje pochodzące odR. R., czyniąc równocześnie zastrzeżenie, że niektóre uwagi zyskują szerszy wydźwięk w tym znaczeniu, iż zachowują one aktualność także w odniesieniu do pierwszego z wymienionych (w tym akapicie) źródeł dowodowych.
Lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku dostarcza racjonalnych podstaw do przyjęcia, że argumentacja dotycząca wpływu interesu procesowegoR. R.na treść jego wypowiedzi ma charakter przypuszczający. Jej ułomność polega więc na tym, że nie wykazuje ona niepodobieństwa wariantu przeciwnego, odznaczającego się brakiem tego rodzaju zależności. Zaakcentować przeto warto, żeR. R.nie tylko pomawiał oskarżonego, lecz również przedstawił okoliczności, które skutkowały przypisaniem mu popełnienia czynów karalnych.
Z kolei, zestawienie relacji kolejno składanych w toku postępowania przezR. R.prowadzi do klarownej konstatacji, że nie uległy one przekształceniom w odniesieniu do udziału oskarżonego w zdarzeniach będących przedmiotem prawnokarnego wartościowania w niniejszej sprawie. Depozycje tej osoby zostały potwierdzone również w toku przeprowadzonego eksperymentu polegającego na odtworzeniu przebiegu zdarzeń lub ich fragmentów. Co więcej, przekazR. R.dotyczący jednego z czynów, którego popełnienie zarzucił oskarżonemu prokurator, miał miejsce zanim organ prowadzący postępowanie przygotowawcze uzyskał informację o tym przestępstwie.
W aspekcie dającej się zauważyć korelacji depozycjiR. R.z wypowiedziami pochodzącymi odA. P., nie jest pozbawione słuszności twierdzenie skarżącego wskazujące na niedocenienie przez Sąd Rejonowy relacji pomiędzy tymi dowodami z punktu widzenia odtworzenia przebiegu zdarzeń w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy.
Niewątpliwie zgodzić się trzeba z sądem I instancji, że procesowe oświadczenie na niekorzyść oskarżonego nie odznaczają się znaczącą szczegółowością wypowiedzi i mogą niekiedy budzić niejasności co do osadzenia opisywanych wydarzeń w czasie, co znajduje sensowne wytłumaczenie w rozmiarze przestępczej działalności grupy kilku osób (w różnych składach) przy nikłej (bądź w ogóle braku) możliwości uściślenia przekazów w tej mierze, jednakże nawet duży stopień ogólności relacji nie przekreśla ich znaczenia dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych.
Wreszcie, w kontekście wywodu mającego za przedmiot wpływ statusu procesowegoR. R.na jego prawdomówność, odnotować trzeba, że uszła uwagi Sądu Rejonowego okoliczność ukończenia przez świadka 17 roku życia podczas przesłuchania go na rozprawie głównej odbytej w sprawie Sądu Rejonowego w Rzeszowie sygn. akt II K 17/00 w dniu 31 marca 2000 roku. Znamienne jest przy tym to, żeR. R.– uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy – złagodził wydźwięk uprzednio złożonych depozycji jedynie wobecW. L., natomiast podtrzymał je w odniesieniu do zarówno własnego udziału w zdarzeniach, jak i roli, którą odegrał w nichK. R.. Tyle tylko, że zeznania te nie zostały ujawnione w toku przewodu sądowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, co niewątpliwie przesądza o obrazieart. 391 § 1 kpk.
Przytoczone okoliczności winny znaleźć się w zasięgu rozważań sądu orzekającego, gdyż ich pominięcie sprawia, że argumentacja nie może uzyskać przymiotu wszechstronności i wnikliwości, co stanowi warunek konieczny wyrażenia dla niej aprobaty w ramach kontroli odwoławczej.
W podsumowaniu przyjąć trzeba – zgodnie ze stanowiskiem wnoszącego środek odwoławczy – że mankamenty w sposobie procedowania Sądu Rejonowego co do przeprowadzenia i oceny niektórych dowodów, skutkowały dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, bowiem możliwe jest odmienne co do istoty ukształtowanie odpowiedzialności karnejK. R..
Dlatego też zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu w celu ponowienia postępowania rozpoznawczego z uwzględnieniem zapatrywań i wskazań co do dalszego postępowania, które wyartykułowane zostały w treści niniejszego uzasadnienia.
Niezależnie od powyższego sąd odwoławczy dostrzega potrzebę zwrócenia uwagi, że w sytuacji, gdyby sąd I instancji powziął odmienne przekonanie w zakresie odtworzenia zdarzeń w granicach oskarżenia, to winien rozważyć czy zarzucane oskarżonemu czyny mogą być kwalifikowane jako wypadki mniejszej wagi, bowiem przesądzenie tej kwestii może zdeterminować orzeczenie wydane w oparciu o negatywną przesłankę procesową określoną wart. 17 § 1 pkt 6 kpk.
Wyrok Sądu Okręgowego znajduje podstawę wart. 437 § 2 kpkw zw. zart. 438 pkt 2 i 3 kpk.
SSO Bożena Przysada SSO Tomasz Wojciechowski SSO Dariusz Zrębiec