Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 1050/14
Data wyroku: 2015-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt V Ca 1050/14

UZASADNIENIE
W dniu 20 lutego 2012 r.C. D.wniosła o stwierdzenie, iż nabyła ona w drodze zasiedzenia nieruchomość stanowiącąlokal numer (...)o powierzchni 75,20 m2, położony wB.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy wG.prowadziksięgę wieczystą numer (...), wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, dla której Sąd Rejonowym wP.prowadziksięgę wieczystą numer (...).
Kurator ustanowiony dla uczestniczki postępowaniaK. P., której miejsce pobytu nie jest znane, wniosła o oddalenie wniosku. Również pozostali uczestnicy, tj.A. P. (1),T. P.iA. P. (2)wnieśli o oddalenie wniosku.

    Postanowieniem z dnia 23 września 2013 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 205/12 Sąd Rejonowy wP.I Wydział Cywilny oddalił wniosekC. D., zasądził od wnioskodawczyni na rzeczA. P. (1)iA. P. (2)kwotę 3.634 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, przyznał kuratorowiM. K.tymczasowo z funduszy Skarbu Państwa –Sądu Rejonowego wP.kwotę 1.200 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora oraz nakazał ściągnięcie od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa kwoty 1.200 złotych tytułem zwrotu wydatków.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny i przeprowadził rozważania prawne:
W dniu 4 marca 1941 r.W. P.nabył nieruchomość położoną wB.przyulicy (...)stanowiącejdziałkę ewidencyjną numer (...)o powierzchni 3744 m2.
W. P.zmarł w dniu 17 lipca 1958 r. Spadek po nim, w zakresie majątku osobistego, nabyły: żonaK. P.w udziale 1/4 oraz córkiT. P.iC. D.w udziałach po 3/8. Sprawy spadkowe poW. P.prowadziłaT. P.. Zapłaciła ona podatek należny od spadku, a połowę uiszczonego podatku zwróciła jejC. D..
K. P.nigdy nie mieszkała w budynku przyulicy (...)wB.. Wyjechała ona do Kanady w dniu 27 lutego 1959 r.
W 1978 r.T. P.iC. D.dokonały na rzeczA. P. (1)(synaT. P.) darowizny udziałów po 1/8 współwłasności opisanej wyżej nieruchomości, aby doprowadzić do wyodrębnienia lokali w budynku posadowionym na tej nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 9 czerwca 1978 r. Sąd Rejonowy wG.(sygn. akt I Ns 121/78) zniósł współwłasność nieruchomości położonej wB.przyulicy (...)(obecnie Leśnej) 8 w ten sposób, iż wyodrębnił w budynku posadowionym na tej nieruchomości cztery lokale mieszkalne, przy czymlokal numer (...)na parterze został przyznany na wyłączną własnośćA. P. (1),lokal numer (...)na parterzeK. P.,lokal numer (...)na piętrzeT. P., zaślokal numer (...)na piętrzeC. D..
Postanowieniem z dnia 10 maja 2000 r. Sąd Rejonowy wP.zniósł częściowo współwłasność nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), stanowiącej w tym czasiedziałkę (...), w ten sposób, że podzielił ją nadziałki (...)(o powierzchni 1132 m2, niezabudowaną), 84/2 (o powierzchni 1385 m2, zabudowaną budynkiem mieszkalnym, w którym znajdują się opisane wyżej lokale) i 84/3 (o powierzchni 1227 m2, niezabudowaną)Działkę (...)pozostawił we współwłasności z zachowaniem dotychczasowych udziałów, zaśdziałki (...)przyznał na własność w udziałach po 1/3C. D.,T. P.A. P. (1), a także zasądził spłaty na rzeczK. P..
W dniu 21 kwietnia 2006 r.A. P. (1)iA. P. (2)(pozostający w związku małżeńskim od 27 grudnia 1980 r.) zawarli umowę o rozszerzeniu wspólności ustawowej na składniki majątków odrębnych nabyte przez każdego z małżonków na podstawie zniesienia współwłasności przed zawarciem tej umowy.
Obecnie właścicielemlokalu numer (...)jestT. B., który nabył ten lokal odT. P.w dniu 3 stycznia 2001 r., zaślokalu numer (...)J.iR. S., którzy nabyli ten lokal odC. D.w dniu 1 grudnia 2005 r.
Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że budynek posadowiony przyulicy (...)wB.był objęty kwaterunkiem od roku 1968 r. Poza lokatorami kwaterunkowymi w budynku tym mieszkali:S. P.oraz jej córkiC. D.iT. P., a także wnukA. P. (1). Około połowy lat 70-tych z budynku tego wyprowadzili sięT. P.iA. P. (1). Sprawami związanymi z utrzymaniem tego budynku zajmowała się do roku 1968S. P.. Po niej zarządzanie nieruchomością, za zgodąT. P., przejęłaC. D., czego motywem był fakt, iż była ona starszą z córekS. P.iT. P.pracowała poza miejscem zamieszkania. Od początku 1993 r. administrację nieruchomości przyulicy (...)wB.przejęłaT. P., przy czym rachunki za wspólne wydatki współwłaściciela nadal były wystawiane naC. D.. Od czerwca 1997 r.T. P.zaprzestała administrowania wspólną nieruchomością w związku z wyprowadzeniem się doB..
W okresie od 1968 r. do 1991 r. w pomieszczeniach wchodzących od 1978 r. w składlokali numer (...)(z wyjątkiem pomieszczenia na parterze zajmowanego przezS. P., które to pomieszczenie stanowiło częśćlokalu numer (...)) funkcjonowała Gminna Biblioteka Publiczna wB.. Z inicjatywą ulokowania biblioteki w budynku przyulicy (...)kierowniczka biblioteki zwróciła się doC. D., proponując pomoc w opróżnieniu tego budynku z lokatorów kwaterunkowych. Sprawę ulokowania biblioteki w budynku przyulicy (...)omówiły wspólnieS. P.,C. D.iT. P.. Biblioteka zajęła pomieszczenia na parterze budynku na podstawie umowy najmu zawartej na skutek wydania nakazu kwaterunkowego.
W czasie funkcjonowania bibliotekiC. D.mieszkała na piętrze budynku w pomieszczeniach wchodzących w składlokalu numer (...).T. P.zajęłalokal numer (...)po wyprowadzeniu się z niego lokatorki kwaterunkowejZ. S.do lokalu znajdującego się w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wB., przy czymT. P., aby doprowadzić do uzyskania przezZ. S.prawa do tego lokalu i wyprowadzenia się z budynku przyulicy (...)wB.pokryła wkład budowlany kwotą 43.800 złotych, a także uiściła na rzeczZ. P.dodatkową kwotę 2.500 złotych, w tym 1.500 złotych tytułem zwrotu kosztów remontu. W dniu 27 lipca 1978 r.lokal numer (...)został wyłączony z zasobu objętego szczególnym trybem najmu lokali i budynków.
Gmina uiszczała czynsz za zajmowane pomieszczenia, który odbierałaC. D.. Pobrany czynsz był przeznaczany na opróżnianie szamba, zamiatanie i odśnieżanie posesji. Stało się zwyczajem, iż wszystkie sprawy związane z nieruchomością przyulicy (...)załatwiałaC. D.. W dokumentach Gminy i MiastaB.C. D.widniała jako współwłaścicielka nieruchomości przyulicy (...)i jego administratorka.
W dniu 21 czerwca 1991 r.C. D.skierowała do Burmistrza Miasta i GminyB.oświadczenie o wypowiedzeniu ze skutkiem na 30 września 1991 r. umowy najmu, na podstawie której biblioteka publiczna zajmowała pomieszczenia w budynku przyul. (...). W odpowiedzi na to oświadczenie w dniu 12 lipca 1991 r. Zastępca Burmistrza MiGB.zwrócił się doC. D.o umożliwienie funkcjonowania biblioteki do końce 1991 r.
Po opuszczeniu przez biblioteki przedmiotowego budynku, w pomieszczeniach tworzących obecnielokal numer (...)zamieszkałA. P. (1)z rodziną, zaś w pomieszczeniach tworzącychlokal numer (...)zamieszkałaS. P.. Zamieszkanie tamS. P.było uzgadniane pomiędzyC. D.,T. P.iA. P. (1).
GminaB.wypłaciła do rąkC. D.kwotę niezbędną do adaptacji do celów mieszkalnych opuszczonych przez bibliotekę pomieszczeń. Połowę tej kwotyC. D.przekazałaA. P. (1), który za te środki dokonał remontulokalu numer (...).C. D.przeprowadziła remontlokalu numer (...)przed zamieszkaniem w nimS. P., obejmujący wykonanie podłogi z parkietu, malowanie ścian, położenie tapet, boazerii i wykonanie łazienki.
Po śmierciS. P.w dniu 10 maja 1994 r.lokal numer (...)zajęłaC. D.. Konsultowała ona zamiar zajęcialokalu numer (...)zT. P.orazA. P. (1). NadtoC. D.oświadczyłaT. P., iż wynajmie należący do niejlokal numer (...)i pieniądze uzyskane tytułem czynszu przeznaczy na koszty utrzymania nieruchomości wspólnej.
Po zajęciulokalu numer (...)C. D.zaczęła dzielić się czynszem uzyskanym z wynajmulokalu numer (...), a także pokrywała podatek należny za nieruchomość wspólną orazlokal numer (...). Taki stan trwał do 1996 r. Od roku 1997 podatek w zakresielokalu numer (...)oraz w zakresie udziału w nieruchomości wspólnej uiszczałA. P. (1), zaś w pozostałym zakresie podatku należnego od nieruchomości wspólnej i odlokalu numer (...)uiszczałaC. D..
C. D.dokonywała remontówlokalu numer (...), które obejmowały: cyklinowanie parkietu - w 1994 r., instalację wodną (montaż wodomierza) - w 1999 r., instalację gazową wraz z instalacją centralnego ogrzewania (w tym montaż grzejników i pieca) ­w roku 2002, dach (położenie papy). Po 2002 r.C. D.zleciła wykonanie tarasu po tej stronie budynku, w której jest położonylokal numer (...), łącznie z wybiciem drzwi prowadzących do tego lokalu.
Po 1992 r. został dokonany remont elewacji budynku przyulicy (...)oraz remont dachu. Elewację w części budynku, w której znajdują sięlokale numer (...)wykonaliA.iA. P. (2)orazT. P..C. D.wykonała remont pozostałej czyści elewacji po roku 2005, tj. po uzyskaniu środków pieniężnych ze sprzedażylokalu numer (...). Po 2005 r.A.iA. P. (2),C. D.iT. B.zlecili wykonanie remontu dachu przedmiotowego budynku, przy czymC. D.poniosła koszt remontu w połowie.
Sąd Rejonowy ustalił również, że w dniu 26 września 1991 r.C. D.skierowała do Sądu Rejonowego wP.wniosek o stwierdzenie na swoją rzecz zasiedzenialokalu numer (...)znajdującego się na parterze budynku przyulicy (...)wB.. Podniosła w uzasadnieniu wniosku, iżlokale numer (...)były i są nadal używane przez bibliotekę publiczną na zasadzie umowy najmu, zaś wnioskodawczyni jako administrator nieruchomości i jej współwłaściciel zajmuje się przedmiotowym lokalem. Postępowanie w tej sprawie było prowadzone pod sygnaturą I Ns 898/91. Na potrzeby sprawyC. D.przedstawiła wydane na jej wniosek zaświadczenie Urzędu Miasta i GminyB., z którego wynikało, że od roku 1960 zarządzała ona i władała nieruchomością zabudowaną, składającą się z działki o powierzchni 3744 m2 i budynku mieszkalnego, położoną wB.przyulicy (...)i od roku 1960 opłacała należne podatki. Postanowieniem z dnia 12 marca 1992 r. Sąd Rejonowy wP.oddalił wniosekC. D.. Sąd Rejonowy uzasadnił rzeczone rozstrzygnięcie podnosząc, iż żądanie stwierdzenia zasiedzenia było przedwczesne, jako że przedmiotowy lokal mógł być przedmiotem zasiedzenia dopiero od wyodrębnienia go postanowieniem z dnia 9 czerwca 1978 r., wymagany do zasiedzenia okres posiadania samoistnego wynoszący lat 30 upłynąłby dopiero w 2008 r.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 1992 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił rewizję wnioskodawczyni podzielając argumentację Sądu I instancji i podkreślając dodatkowo w uzasadnieniu wydanego postanowienia, iż sam charakter władztwa wnioskodawczyni nie musiał w sposób oczywisty prowadzić do nabycia lokalu przez zasiedzenie, sama bowiem we wniosku stwierdziła, iżlokal numer (...)użytkowała Biblioteka Publiczna, a ona spełniała tylko funkcje administratorki. Tymczasem administracja i nawet zarząd nie mogły prowadzić do pierwotnego nabycia własności przez upływ czasu.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny na podstawie wskazanego wyżej materiału dowodowego uznając, iż tworzy on obraz spójny i logiczny.
Sąd Rejonowy w oparciu oart. 172 § 1 i 2 k.c.zważył, iż wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazał, że powyższy przepis w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 1990 r. przewidywał krótsze okresy posiadania prowadzącego do nabycia własności w drodze zasiedzenia - dziesięć lat dla posiadania uzyskanego w dobrej i dwadzieścia lat dla uzyskanego w złej wierze. Jednakże zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy Kodeks cywilny(Dz. U. z 1990 r. Nr 55 poz. 321) do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosować należało się przepisy niniejszej ustawy.
Sąd Rejonowy wskazał, że posiadaczem samoistnym rzeczy może być ten, kto włada nią faktycznie jak właściciel (art. 336 k.c.). Charakteryzujące stan posiadania elementycorpus(faktyczne władztwo) ianimus(wola posiadania) w przypadku posiadania samoistnego odpowiadają zachowaniu właściciela, który korzysta z rzeczy i rozporządza nią z wyłączeniem innych osób przejawiając na zewnątrz wolę władania rzeczą - dla obiektywnego obserwatora posiadacz samoistny uchodzi za właściciela rzeczy. Sąd I instancji podkreślił również, że długość okresu posiadania samoistnego wymaganego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia uzależniona jest od tego, czy zasiadujący wszedł w posiadanie nieruchomości w dobrej czy w złej wierze, przy czym dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje i zgodnie zart. 6 k.c.ciężar udowodnienia przesłanek zasiedzenia spoczywać powinien na wnioskodawcy.
Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości, iż przedmiotem zasiedzenia mógł byćlokal numer (...)jako samodzielna rzecz nieruchoma dopiero po wyodrębnieniu go postanowieniem z dnia 9 czerwca 1978 r. Takie stanowisko zostało zresztą przyjęte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 marca 1992 r. oraz w uzasadnieniu postanowieniu z dnia 9 grudnia 1992 r., którym Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił rewizję. W ocenie Sądu Rejonowego Sąd II instancji orzekający w poprzedniej sprawie o zasiedzenie odmiennie niż Sąd I instancji nie uznał, iżby jedyną przyczyną oddalenia wnioskuC. D.o stwierdzenie zasiedzenialokalu numer (...)był zbyt krótki okres posiadania, lecz uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał tezy, iż począwszy od 9 czerwca 1978 r. wnioskodawczyni była posiadaczem samoistnym przedmiotowego lokalu. W świetle tego stanowiska niezasadne było twierdzenieC. D.wyrażone w niniejszej sprawie, iż nabyła ona własność lokaju numer 2 w roku 2008 tj. z upływem 30 lat od 9 czerwca 1978 r.
Sąd Rejonowy podniósł również, iż 9 czerwca 1978 r. nie był datą przełomową w sposobie wykonywania przezC. D.władztwa względem pomieszczeń tworzącychlokal numer (...). Już bowiem pod koniec lat 60-tych w większości pomieszczeń na parterze budynku przyulicy (...)wB., w tym pomieszczeniach tworzącychlokal numer (...), funkcjonowała biblioteka publiczna. Przy czym umieszczenie biblioteki w tym miejscu odbyło się na podstawie nakazu kwaterunkowego, zaś władze gminne konsultowały to zC. D.,T. P.iS. P.. Wynikało z tych okoliczności zatem, iż zlokalizowanie biblioteki w przedmiotowym budynku w latach 60-tych nie było wynikiem samodzielnej decyzjiC. D., zaś wyodrębnienie lokali w dniu 9 czerwca 1978 r. nie miało wpływu na dalsze funkcjonowanie biblioteki w tym miejscu. Nadto, tak jak od początku funkcjonowania biblioteki wnioskodawczyni była administratorką budynku przyulicy (...)i za taką była uznawana przez władze gminne, tak wyodrębnienie lokali w czerwcu 1978 r. nic w roliC. D.nie zmieniło.
Data 9 czerwca 1978 r. nie mogła być przyjęta za początek posiadania samoistnegolokalu numer (...)przezC. D.(abstrahując od oczywistego braku elementucorpus,skoro w tym czasie lokal zajmowała biblioteka) również z powodu braku elementu woli posiadania tego lokalu dla siebie, co przejawiło się w przyłączeniu się przezC. D.do wniosku złożonego przezT. P.w dniu 6 lutego 1978 r., aby na skutek zniesienia współwłasności przypadł jej na wyłączną własnośćlokal numer (...), zaśK. P.przypadłlokal numer (...)(k. 29 akt I Ns 121/78).
Ponadto, zdaniem Sądu Rejonowego, nie mógł być przyjęty za początek posiadania samoistnegolokalu numer (...)przezC. D.rok 1992, bowiem po opuszczeniu pomieszczeń tworzącychlokal numer (...)przez bibliotekę, w pomieszczeniach tych zamieszkałaS. P., co było przedmiotem uzgodnienia pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości przyulicy (...). W tej sytuacji brak było elementucorpus,niezbędnego do nabycia własności przez zasiedzenie. Zważyć przy tym należało, iżS. P.była matką takC. D., jak iT. P., a zatem, przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego oraz braku dowodów na tezy przeciwną, niebyło podstawy dla stwierdzenia, iżS. P.czerpała posiadanie tego lokalu jedynie odC. D..
Za ewentualny początek posiadania samoistnego przedmiotowego lokalu przezC. D.mógłby być uznany rok 1994, a dokładnie okres po śmierciS. P.w dniu 10 maja 1994 r., gdyC. D.zajęłalokal numer (...). Samoistności posiadania od tego momentu przeczył jednak fakt, iż zajęcie przezC. D.tego lokalu nastąpiło po uzgodnieniu tego zamiaru zT. P.orazA.iA. P. (2)oraz po złożeniu przez wnioskodawczyniT. P.obietnicy, iż czynsz z wynajmulokalu numer (...)zostanie przeznaczony na utrzymanie nieruchomości wspólnej. Posiadanie od 1994 r. nosiło zatem znamiona posiadania zależnego, które do zasiedzenia nie prowadziło.
Sąd Rejonowy zważył, iż można byłoby poszukiwać późniejszych momentów rozpoczęcia posiadania samoistnegolokalu numer (...)przezC. D., choćby(...), gdy przestała ona pokrywać w całości z czynszu uzyskiwanego z wynajmulokalu numer (...)koszty utrzymania nieruchomości wspólnej, bądź rok 2005, gdy wnioskodawczyni sprzedała należący do niejlokal numer (...).
Jednakże, zdaniem Sądu Rejonowego, rozważania te były zbędne wobec faktu, iż posiadanielokalu numer (...)liczone było od 1994 r. i nie mogło doprowadzić do nabycia przezC. D.własnościlokalu numer (...)w drodze zasiedzenia.C. D.nie nabyła formalnie własności przedmiotowego lokalu, nie mogła zaś pozostawać w uzasadnionym okolicznościami przekonaniu, iż samoistnie posiada przedmiotowy lokal w zgodzie z prawem. Skoro zaś do nabycia własności na skutek posiadania uzyskanego w złej wierze wymagany był okres 30 lat, upłynąłby on w roku 2024.
Podstawą zasądzenia kosztów procesu stanowiłart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację wniosłaC. D.domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie o uwzględnieniu żądania w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu wP.oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniosła też o dopuszczenie dowodu z przesłuchaniaC. D.w charakterze strony na okoliczność wynajmowania przezT. P.w latach dziewięćdziesiątychlokalu numer (...), tj. w okresie poprzedzającym jej wyjazd doB.oraz ustalenia, iż niektóre adnotacje w notatkachT. P.dotyczą lokatora jej własnego lokalu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia wyrażający się w przyjęciu, że wnioskodawczyni:
a) przez okres ponad 30 lat nie czuła się tak, jakby była właścicielemlokalu nr (...),
b) przez okres ponad 30 lat nie była postrzegana przez innych tak, jak właściciel lokalu m 2,
c) uzgadniała z uczestnikami zamieszkanie w lokalu m 2 przez jej matkęS. P.,
d) uzgadniała z uczestnikami wprowadzenie się dolokalu nr (...),
e) dzieliła się z uczestnikami czynszem za wynajemlokalu numer (...),
f) nie prowadziła spraw spadkowych poW. P.,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 172 § 2 k.c.w związku zart. 336 k.c.w związku zart. 339 k.c.przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, żeC. D.nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości w okresie pozwalającym na jej zasiedzenie,
3. naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a)art. 233 § 1 k.p.c.poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego:
- brak dokonania przez Sąd Rejonowy oceny dowodów,
-brak wszechstronności w przedstawieniu dowodów poprzez pominięcie istotnych treści wyjaśnień wnioskodawczyni oraz zeznań świadkówM. S. (1),J. W.,K. Ć. (1),R. P. (1),A. A. (2), z których wynikało, iż wnioskodawczyni zachowywała się wobeclokalu nr (...), w sposób, w jaki czyni to właściciel co najmniej od 9 czerwca 1978 roku do chwili obecnej, nieprzerwalnie samoistnie posiadała go przez ponad 30 lat, nie było innych osób, które zachowywały się w stosunku do lokalu, w taki sposób, jak czyni to właściciel, brak było zainteresowania lokalem przez uczestników postępowania, brak było jakichkolwiek uzgodnień pomiędzy wnioskodawczynią, a pozostałymi uczestnikami w zakresie wykorzystywanialokalu nr (...), remontów, zamieszkania w nim, brak było dzielenia się przez wnioskodawczynię czynszem zalokal nr (...)z uczestnikami sprawy,
- wnioskowanie przez Sąd Rejonowy w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego poprzez oparcie się na zeznaniachT. P.iA. P. (1), którzy wprost przyznali, że są w stanie składać zeznania po wcześniejszych uzgodnieniach, w zależności od swoich partykularnych interesów,
- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie za prawdziwe twierdzeń uczestników, które były wewnętrznie sprzeczne w kwestiach dotyczących uzgodnień odnośnie zamieszkania w lokalu przez matkę wnioskodawczyni, uzgadniania zamieszkania w lokalu przez samą wnioskodawczynię, uzgadniania remontów, a także przeczyły im zeznania niezależnych świadków, tj.B. S.,K. Ć. (2)oraz samej wnioskodawczyni,
b)art. 227 k.p.c.w zw. zart. 217 k.p.c.poprzez pominięcie dowodu z listuT. P.do wnioskodawczyni z dnia z 27 stycznia 2008 roku, z którego wynikało, iż wnioskodawczyni przez lata miała prawo czuć się właścicielką połowy nieruchomości obejmującejlokale nr (...), zaśT. P.zdawała sobie sprawę z tego, żelokal nr (...)przysługuje wnioskodawczyni jako należna jej część po ojcuW. P.,
c)art. 328 § 2 k.p.c.wyrażające się w braku przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy wyjaśnienia, którym dowodom dał wiarę i dlaczego,
4. naruszenieart. 520 § 1 k.p.c.poprzez zastosowanieart. 520 § 2 k.p.c.i nieuzasadnione obciążenie wnioskodawczyni obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania na rzecz uczestnikówA.iA. P. (2)mimo, iż wnioskodawczyni nie występowała przeciwko nim z wnioskiem o zasiedzenie, dodatkowo jest osobą ponad osiemdziesięcioletnią, w trakcie leczenia onkologicznego, w trudnej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na apelację kurator nieznanej z miejsca pobytu właścicielki lokalu orazA. P. (1)iA. P. (2)wnosili o oddalenie apelacji i przyznanie im kosztów postępowania za II instancję według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Apelacja wnioskodawczyni osadzona została przede wszystkim na zarzucie nieprawidłowej oceny przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W szczególności apelująca wskazywała na nieprawidłowe, jej zdaniem, przyjęcie przez Sąd Rejonowy stanowiska, iż nie wykazała charakteru posiadania jako posiadania samoistnego trwającego przez ponad 30 lat.
Rozpatrując ten zarzut na wstępie trzeba podnieść, że słusznie w swoich wywodach Sąd Rejonowy wskazał, iż początek biegu zasiedzenia dlalokalu nr (...)mógł rozpocząć swój bieg dopiero od daty wyodrębnienia tego lokalu, co nastąpiło postanowieniem z dnia 9 czerwca 1978 r. wydanym przez Sąd Rejonowy wG.w sprawie o sygn. akt I Ns 121/78. Przedmiotem zasiedzenia mogą być bowiem tylko, w myślart. 172 i n. k.c., rzeczy ruchome oraz nieruchomości. Natomiast definicję „nieruchomości” zawieraart. 46 k.c., przy czym należy zważyć, że definicja ta pozostawała niezmienna przez cały okres czasu, w którym zdaniem strony wnioskującej miał biec termin zasiedzenia. Zgodnie z tą definicją rozróżnia się nieruchomości gruntowe, budynkowe oraz lokalowe, przy czym stworzenie nieruchomości budynkowych i lokalowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady superficies solo cedit. Z oczywistych względów w sprawie można byłoby rozpatrywać przedmiot postępowania jedynie w kategoriach nieruchomości lokalowej. Nieruchomością lokalową była zaś część budynku (lokal), jeśli na podstawie odrębnych przepisów szczególnych stanowiła ona odrębny od gruntu przedmiot własności.
Bezspornie także, zgodnie zart. 172 k.c.dla uzyskania zasiedzenia na swoją rzecz wnioskodawczyni powinna wykazać, że przez określony okres posiadałalokal nr (...)jako posiadacz samoistny. Sąd Rejonowy słusznie przy tym wskazał, że wymagany dla zasiedzenia okres w niniejszej sprawie wynosił 30 lat, jako że w dniu 9 czerwca 1978r. lokal został dopiero wyodrębniony, jego własność przypadłaK. P., a sama wnioskodawczyni uczestniczyła w postępowaniu o zniesienie współwłasności, wręcz była jego inicjatorką. Dlatego też niewątpliwie działałaby w złej wierze wiedząc w momencie rozpoczęcia okresu ewentualnego posiadania, że nie przysługuje jej własność mieszkania.
Słusznie też wskazał Sąd Rejonowy, że posiadanie samoistne powinno być wykazane przez wnioskodawczynię zarówno poprzez władanie czy możliwość władania rzeczą (corpus), jak i poprzez udowodnienie istnienia po jej stronie, manifestowanej na zewnątrz, woli posiadania pod tytułem własności (animus).
Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowo Sąd Rejonowy ustalił, że przynajmniej w początkowym okresie nie było żadnego z tych elementów.
Niewątpliwie bowiem w dacie wyodrębnienia mieszkania przedmiotowy lokal znajdował się w fizycznym posiadaniu Biblioteki Publicznej wB.w oparciu o wydany znacznie wcześniej nakaz kwaterunkowy. Co prawda oczywistym jest, że posiadanie wnioskodawczyni nie musiało oznaczać konieczności fizycznego zajmowania lokalu, mogło być realizowane poprzez samą możność posiadania, korzystania z niego, czy wreszcie rozporządzania nim. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego w świetle zebranego materiału dowodowego oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego można mieć wątpliwości, czy w latach 70-tych i 80-tych wnioskodawczyni mogłaby podejmować tego typu działania wobec lokalu przydzielonego w ramach nakazu kwaterunkowego.
Przede wszystkim jednak trudno określić, aby sposób postępowania wnioskodawczyni aż do dnia dokonanego w 1991r. wypowiedzenia umowy najmu mógł świadczyć o tym, że posiadała ona ten lokal z wyłączeniem innych osób i manifestowała chęć władania nim jak właściciel, a tylko takie posiadanie mogło prowadzić do zasiedzenia (tak SN w postanowieniu z dnia 19 października 2013r. III CSK 12/13). W tym zakresie domniemanie wynikające zart. 339 k.c.zostało bowiem skutecznie obalone przez zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Najistotniejsze dla określenia charakteru posiadania okazały się zeznania i dokumenty pochodzące od samej wnioskodawczyni. Składając zeznania w dniu 30 stycznia 2013r. wyraźnie przyznała ona: „reprezentowałam wszystkich właścicieli budynku z upoważnienia, bo nie miałam jakiegokolwiek kontaktu zK. P., a panA. P. (1)iT. P.nie protestowali przeciwko temu, że ja wszystkie sprawy związane z opieką nad budynkiem wykonuję”. Z kolei we własnym wniosku o zasiedzenielokalu nr (...)z 1991r. napisała, że zajmuje sięlokalem nr (...)albowiem jest jednym ze współwłaścicieli i administratorem nieruchomości. Z tych twierdzeń w ocenie Sądu Okręgowego wynikało, że przynajmniej na początku jej działanie miało charakter co najwyżej posiadania zależnego o charakterze administrowania, zarządzania nieruchomością, podyktowane zaś było koniecznością podejmowania działań związanych z całą substancją budynku wobec braku kontaktu z właścicielką lokalu. Co prawda na jej ręce był płacony przez gminę czynsz za lokal, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach samej wnioskodawczyni, jak równieżT. P.i świadkaB. S., niemniej jednak był on wykorzystywany na potrzeby związane z całą nieruchomością, w szczególności na sprzątanie, wywóz śmieci, szamba, a nie na wyłączny użytek wnioskodawczyni, co przemawiało za administracyjnym charakterem zajmowania się nieruchomością. Nie wiadomo przy tym, czy czynsz był opłacany za cały okres korzystania przez bibliotekę z nieruchomości.
Podobnie korzystnych dla wnioskodawczyni wniosków nie można byłoby wyprowadzić z faktu uiszczania podatków i innych opłat zalokal nr (...), albowiem opłacała ona te opłaty nie tylko zalokal nr (...), czy nr 4, którego była właścicielką, ale również za inne lokale: zalokal nr (...)płaciła do 1997r., zalokal nr (...)do 2001r., a zalokal nr (...)do 2005r., tj. do momentu jego sprzedaży. Okoliczność ta zaś przemawiała pośrednio za uznaniem za zasadne stanowiska, że w ten sposób realizowała ona potrzeby administrowania całą nieruchomością. Ponadto złożone do akt dokumenty dotyczące opłacania podatków odnosiły się do całej nieruchomości i z tego też względu nie mogły w ocenie Sądu Okręgowego stanowić przekonującego dowodu na okoliczność samoistnego posiadania przez wnioskodawczynię właśnielokalu nr (...).
Zdaniem Sądu Okręgowego nie było dla oceny charakteru posiadania wnioskodawczyni, o ile w ogóle można byłoby o posiadaniu w niniejszej sprawie mówić, istotne to, że wnioskodawczyni od samego początku nie miała kontaktu z właścicielką nieruchomości, a wszelkie ustalenia i administrowanie nieruchomością, w tymlokalem nr (...), podejmowała z pozostałymi właścicielami lokali, czy ze swoją matką, a więc osobami nie mającymi tytułu prawnego dolokalu nr (...). Istotna była bowiem wola wnioskodawczyni i jej świadomość co do charakteru podejmowanych działań. Skoro podejmowała czynności jako administrator i konsultowała je w pewnym zakresie z innymi, nawet nieuprawnionymi osobami, dochodów z nieruchomości również nie przeznaczała na swoje wyłącznie potrzeby, nie można było uznać, że jej posiadanie miało charakter samoistnego.
Wbrew twierdzeniom apelującej zeznania świadków zwłaszcza w odniesieniu do okresu posiadania do lat 90-tych również nie potwierdziły stanowiska wnioskodawczyni. Należy przy tym zauważyć, że zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.nie może sprowadzać się do przedstawienia przez apelującą stanu faktycznego przyjętego jedynie na podstawie własnej oceny dowodów, co starała się właśnie uczynić wnioskodawczyni. Natomiast nie wykazała, posługując się argumentami wyłącznie jurydycznymi, że Sąd Rejonowy naruszył ustanowione wart. 233 k.p.c.zasady oceny wiarygodności i mocy dowodowej dowodów, tj. przekroczył granice swobody wyznaczone logiką, doświadczeniem życiowym, zasadami nauki bądź nie dokonał wszechstronnego rozważenia sprawy pomijając część materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (tak też postanowienia SN z dnia 10 stycznia 2002r. II CKN 572/99 i z dnia 14 stycznia 2000 r. I CKN 1169/99, wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009r. IV CSK 290/09, wyrok SA we Wrocławiu z dnia 31 lipca 2013r. I ACa 698/13, wyrok SA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2013r. I ACa 1075/12, wyroki SA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2013r. I ACa 1342/12 i z dnia 28 maja 2013r. VI ACa 1466/12).
Sąd Okręgowy zważył, że świadekR. P. (2)zeznała co prawda, że uważała wnioskodawczynię za właścicielkę, ale pytana o podstawy przyjęcia takiego stanowiska przyznała, że myślała tak z uwagi na to, że z wnioskodawczynią załatwiała sprawy użytkowania przez bibliotekę lokalu. Było to natomiast możliwe również przy pełnieniu przez wnioskodawczynię funkcji administratora nieruchomości, tym bardziej, że w tamtym czasie raczej nie przywiązywano szczególnej wagi do formalnych aspektów podejmowanych czynności. Poza tym świadek zeznała, że tak naprawdę nie wie, w jakim charakterze występowała wnioskodawczyni w stosunkach z biblioteką. Podobnie wypowiadała się świadekA. A. (2). Tym samym świadkowie ci nie mieli w zasadzie ani od wnioskodawczyni, ani z dokumentów, ani od osób trzecich informacji co do tego, że wnioskodawczyni była właścicielkąlokalu nr (...), ale jedynie dokonywali pewnych przypuszczeń w oparciu o okoliczność, że to ona prowadziła rozmowy dotyczące nieruchomości.
ŚwiadekM. S. (2)natomiast oświadczyła, że wnioskodawczyni głównie zajmowała się budynkiem, jednakże myślała, że kwestię zamieszkania wlokalu nr (...)przez matkę wnioskodawczyni uzgodniła ona z siostrą.
ŚwiadekJ. W.stwierdziła, że za właścicielki uważała wnioskodawczynię i jej siostrę, z tym że to wnioskodawczyni głównie zajmowała się nieruchomością, albowiem jej siostra często wyjeżdżała.
UczestniczkaT. P.podała podobne uzasadnienie dla okoliczności, dlaczego siostra przede wszystkim zajmowała się nieruchomością.
ŚwiadekB. S.uważała wnioskodawczynię za współwłaścicielkę i administratorkę budynku.
Natomiast świadekK. Ć. (1)co prawda zeznała, żelokal nr (...)był lokalem wnioskodawczyni, jednakże przyznała również, że nie wie, czy wnioskodawczyni uzgadniała z siostrą kwestie dotyczące wynajmowania lokalu bibliotece, a który to fakt przeczyłby koncepcji samoistności posiadania przez nią lokalu z wyłączeniem osób trzecich.
Zważywszy na zeznania świadków oraz samej wnioskodawczyni złożone w postępowaniu, jak i wynikające z wniosku z 1991r. Sąd Rejonowy miał podstawy, nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej zart. 233 k.p.c., uznać za wiarygodne zeznania uczestników postępowania dotyczące jedynie administrowania przez wnioskodawczynięlokalem nr (...), jak i wyjaśniające przyczyny złożenia w postępowaniu I Ns 898/91 oświadczenia, że wnioskodawczyni dysponowała lokalem i oni nie roszczą sobie do niego pretensji.
Absolutnie nie mógł mieć decydującego wpływu na inną ocenę materiału dowodowego fragment listuT. P.do wnioskodawczyni. List ten został złożony w stanie niekompletnym, a wiec nie jest znany jego pełny kontekst, powstał dopiero w 2008r., nie było w nim mowy wprost olokalu nr (...), a ponadto twierdzenia, że wnioskodawczyni miały przysługiwać konkretne rzeczy ze spadku po ojcu w świetle rozstrzygnięcia o zniesieniu współwłasności, w którym uczestniczyła sama wnioskodawczyni, jak i zeznań uczestników co do zawartego wcześniej między stronami porozumienia mającego ułatwić zasiedzenie nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni, ale z planem przekazania jej najbliższej rodzinie, były całkowicie nieuprawnione.
Z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej posiadanie, przynajmniej na początku po wyodrębnieniu lokalu, było samoistne, a Sąd Rejonowy, wbrew stanowisku apelacji, nie naruszył w tym zakresieart. 172 § 2 k.c.w związku zart. 336 k.c.i w związku zart. 339 k.c., gdyż domniemanie wynikające zart. 339 k.c., jak wykazano wyżej, zostało obalone, ciężar dowodu, iż doszło do zmiany charakteru posiadania spoczywał już na wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu Okręgowego biorąc pod uwagę zgormadzony w sprawie materiał dowodowy zmianę charakteru posiadania można byłoby ewentualnie wiązać dopiero z dwiema datami: z datą wypowiedzenia wyłącznie przez wnioskodawczynię umowy najmu w 1991r. ocenianą jako oświadczenie woli, które gmina, jak wynikało z jej odpowiedzi, przyjęła za skuteczne, bądź z faktem zamieszkania przez wnioskodawczynię w lokalu i czynienia na jego rzecz nakładów.
Słusznie jednak wskazał Sąd Rejonowy, że dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w myślart. 227 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.dokonanie w tym zakresie ustaleń nie było konieczne zważywszy na konieczny termin zasiedzenia wynoszący 30 lat przy bezspornej złej wierze wnioskodawczyni, która uczestniczyła w postępowaniu o zniesienie współwłasności i miała pełną świadomość, komu przypadła własnośćlokalu nr (...), a który to termin przy wyliczeniu nawet od 1991r. jeszcze nie upłynął.
Sąd Okręgowy nie podzielił także stanowiska Sądu I instancji co do naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak oceny materiału dowodowego. Przede wszystkim Sąd Rejonowy wskazał, na jakich dowodach się oparł czyniąc wskazane ustalenia dotyczące stanu faktycznego i jakie z tego z kolei wyprowadził wnioski prawne. Istotnie Sąd I instancji być może niewystarczająco zaakcentował, którym dowodom i dlaczego nie dał z kolei wiary. Wynika to jednak pośrednio a contrario z przedstawionych dowodów, które zostały uznane za wiarygodne. Ponadto Sąd Okręgowy miał prawo dokonać samodzielnej oceny materiału dowodowego w sprawie, co też uczynił i uznał, że ocena Sądu I instancji była prawidłowa.
Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe zastosowanieart. 520 § 2 k.p.c.dla rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem uczestnicy postępowania stanowczo sprzeciwiali się zasiedzeniu nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni. Tak więc z całą pewnością nie można uznać, aby ich interesy nie były w tym postępowaniu sprzeczne, a wniosek o rozliczenie kosztów został złożony.
Sąd Okręgowy w oparciu oart. 381 k.p.c.oddalił złożony wniosek dowodowy jako spóźniony i bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia. Poza sporem bowiem było, że uczestniczkaT. P.wyjechała doB.i wynajmowała swój lokal, jej notatki nie zostały uznane przez Sądy obydwu instancji za wiarygodne i istotne dla rozstrzygnięcia zwłaszcza wobec kwestionowania ich formy i treści przez wnioskodawczynię.
Mając powyższe na uwadze, Sąg Okręgowy w oparciu oart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację o kosztach postępowania orzekając na podstawieart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.,art. 13 § 2 k.p.c.iart. 520 § 2 k.p.c.