Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 22/15
Data wyroku: 2015-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Regina Kurek, Andrzej Struzik, Robert Jurga
Słowa kluczowe: Potrącenie
Podstawa prawna: art. 498 kc

Sygn. akt I ACa 22/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Andrzej Struzik (spr.)

Sędziowie:

SSA Regina Kurek
SSA Robert Jurga

Protokolant:

st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2015 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaB. K.
przeciwkoE. S.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I C 914/13

1
oddala apelację;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2 700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 22/15

UZASADNIENIE
B. K.w pozwie skierowanym przeciwkoE. S.domagał się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, a to punktu III postanowienia Sadu rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI Ns 1210/09/S, któremu tamtejszy sąd nadał klauzulę wykonalności na rzecz pozwanegoE. S.postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. sygn. akt VI Co 639/13/S. Nadto powód domagał się zasądzenia kosztów procesu.
Na uzasadnienie swego żądania powód podał, że ww. postanowieniem sygn. VI Ns 1210/09/S, które stało się prawomocne w dniu 19 września 2012 r., sąd dokonał podziału majątku wspólnego jego i jego byłej żonyJ. K. (1), zasądzając w punkcie III od niego na rzeczJ. K. (1)tytułem spłaty kwotę 138.584,69 zł. Jeszcze w toku postępowania działowego, w dniu 21 czerwca 2012 r.,J. K. (1)zbyła na rzeczE. S.wierzytelność przyszłą z tytułu spłaty w wyniku podziału majątku wspólnego z powodem w wysokości 120.000 zł, o czym powód dowiedział się na piosiedzeniu sądu w dniu 6 sierpnia 2012 r. Jednakże w dniu 6 sierpnia 2012 r. powód nabył od(...) Sp. z o.o.istniejącą i wymagalną wierzytelność względemJ. K. (1)w łącznej wysokości 128.131,90 zł , o czym poinformowałJ. K. (1)w dniu 8 sierpnia 2012 r. składając zapowiedź potrącenia. Pismem z dnia 11 września 2012 r. powód złożył swej byłej żonie oświadczenie o potrąceniu nabytej wierzytelności z wierzytelnością wynikającą z postanowienia z dnia 9 sierpnia 2012 r., następnie skierowanym do byłej żony pismem z dnia 6 grudnia 2012 r. dokonał podsumowania wzajemnych rozliczeń stron, a pismem z tej samej daty skierowanym doE. S.złożył oświadczenie o potrąceniu. Po tej dacieJ. K. (1)sprzedałaE. S.dalszą część wierzytelności wynikającej z pkt III postanowienia sygn. VI Ns 1210/09/S w kwocie 11.129,97 zł. Powód pismem z dnia 3 stycznia 2013 r. zakwestionował skuteczność i wykonalność umowy przelewu, a pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r. skierowanym doE. S.złożył pozwanemu oświadczenie o potrąceniu kwoty 11.129,97 zł z wierzytelności nabytej odspółki (...). Powód twierdził, że skoro pozwany nabył odJ. K. (1)wierzytelność przyszłą, która została w pełni ukształtowana dopiero z chwilą prawomocności postanowienia działowego, to jest w dniu 19 września 2012 r., to jego oświadczenie o potrąceniu skierowane doJ. K. (1)w dniu 11 września 2012 r. było skuteczne, a w ostateczności wierzytelność nabyta przez pozwanego uległa umorzeniu w całości.
PozwanyE. S.wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Pozwany zarzucił, że skoro w dniu 21 czerwca 2012 r. nabył odJ. K. (2)wierzytelność przyszłą, to po wydaniu postanowienia z dnia 9 sierpnia 2012 r.J. K. (1)nie stała się wierzycielką powoda, a zatem powód nie mógł skutecznie potrącić wzajemnej wierzytelności, jaką posiadał w stosunku do swej byłej żony. Pozwany kwestionował też fakt nabycie przez powoda wierzytelności odspółki (...)w dniu 6 sierpnia 2012 r. podnosząc, że na posiedzeniu sądu w tym dniu powód nie wspominał o takim fakcie, co wskazuje na nabycie tej wierzytelności dopiero w dniu 8 sierpnia 2012 r., kiedy to zostały sporządzone pisma zawiadamiające o nabyciu przez powoda wierzytelności. Pozwany zarzucał też, że wierzytelność(...) sp. z o.o.w stosunku doJ. K. (1)pochodziła z czynu niedozwolonego, a zatem powód nie mógł przedstawić jej do potrącenia. Podnosił też, że umowa przelewu został zawarta przez powoda dla pozoru.
Wyrokiem z dnia 9 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie w zakresie punktu III tego postanowienia, któremu klauzulę wykonalności na rzeczE. S.nadał Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. do sygn. VI Co 639/13/S częściowo, a mianowicie co do kwoty 11.129,97 zł, w pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.647 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Uzasadniając powyższe orzeczenie sąd I instancji wskazał, na fakty niesporne, a to:
PowódB. K.iJ. K. (1)byli małżonkami, a ich małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód. Wyrokiem z dnia 26 września 2007 r. wydanym do sygn. IV Ka 1071/07 Sąd Okręgowy w Krakowie uwzględniając powództwo cywilne zasądził od oskarżonej w tamtej sprawieJ. K. (1)na rzecz pokrzywdzonej(...) Sp. z o.o.kwotę 163.008 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 października 2004 r. Tamtemu wyrokowi nadano klauzulę wykonalności w dniu 13 marca 2008 r.J. K. (1)zasądzonej sumy nie zapłaciła, a wszczęte postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji. Od dnia 16 grudnia 2009 r. z wnioskuJ. K. (1)toczyło się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie do sygn. VI Ns 1210/09/S postępowanie o podział majątku wspólnego. Przed Sądem Okręgowym w Krakowie do sygn. I C 1774/12 toczyło się postępowanie z powództwaB. K.przeciwkoJ. K. (1)iE. S.o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży wierzytelności przyszłej zawartej przez pozwanych w dniu 21 czerwca 2012 r. oraz umowy sprzedaży wierzytelności zawartej w dniu 27 grudnia 2012 r., w którym to postępowaniu powództwo zostało prawomocnie oddalone.
Nadto sąd I instancji poczynił następujące ustalenia faktyczne:
O długuJ. K. (1)względem(...) Sp. z o.o.wiedział jej były mąż – powódB. K., jak też pozwanyE. S., gdyż powódka od stycznia 2004 roku mieszka z jego rodziną.
W dniu 2 listopada 2010 r. pomiędzy(...) Sp. z o.o.aT. S.– siostrąJ. K. (1)została zawarta umowa sprzedaży wierzytelności,na mocy której(...) Sp. z o.o.sprzedałaT. S.część wierzytelności przysługującej jej wobec dłużnikaJ. K. (1)w kwocie 10.000 zł należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi od powyższej kwoty liczonymi od dnia 12 października 2004 r. do dnia zapłaty za kwotę 7.000 zł. W umowie wskazano, że(...) Sp. z o.o.w stosunku doJ. K. (1)przysługuje niesporna wierzytelność w wysokości 163.008 zł z odsetkami od dnia 12 października 2004 r. do dnia zapłaty. Wierzytelność ta została stwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt IV Ka 1071/07. Z dniem 29 lutego 2012 r. umowa ta na mocy porozumienia stron została rozwiązana.
(...) Sp. z o.o.zna powoda od lat 90-tych XX wieku, był jego pracodawcą.W. S.zaproponował powodowi, że jeśli zajdzie taka potrzeba, sprzeda mu część wierzytelnościSpółki (...)w stosunku doJ. K. (1).
J. K. (1)iB. K.w trakcie postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie w sprawie o podział majątku wspólnego zawarli porozumienie, że zawrą ugodę, na mocy której powód otrzyma na własność mieszkanie położone wK.przyul. (...)i spłaciJ. K. (1)kwotą 120.000 zł.
W dniu 21 czerwca 2012 r.J. K. (1)i pozwanyE. S.zawarli umowę sprzedaży wierzytelności przyszłej.J. K. (1)oświadczyła, że przed Sądem Rejonowym dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie, Wydział VI Cywilny toczy się do sygn. akt VI Ns 1210/09/S postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa z powodemB. K.(§1)oraz że w wyniku zakończenia tego postępowania przysługiwać jej będzie w stosunku do byłego męża –B. K.wierzytelność w kwocie 120.000 zł z tytułu podziału majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa, która stanowić będzie jej majątek osobisty(§2).J. K. (1)sprzedałaE. S.przysługującą jej w stosunku do powodaB. K.wierzytelność przyszłą w kwocie 120.000 zł, która przysługiwać jej będzie od byłego męża z tytułu podziału majątku dorobkowego po ustaniu małżeństwa, za cenę w kwocie 60.000 zł, a kupującyE. S.nabył wskazaną wierzytelność za w/w kwotę - pieniądze pochodzące z jego majątku osobistego(§3). Strony umowy postanowiły, że zawiadomienia dłużnikaB. K.o dokonanej sprzedaży wierzytelności w stosunku do niego, jako dłużnika dokonaJ. K. (1). Strony ustaliły również, że dopókiJ. K. (1)nie zawiadomi dłużnika –B. K.o zbyciu wierzytelności, spełnienie przez niego świadczenia do rakJ. K. (1), będzie mieć skutek względemE. S., chyba że w chwili spełnienia świadczeniaB. K.będzie posiadać wiedzę o treści umowy(§4). Fakt podpisania powyższej umowy został potwierdzony notarialnie.
W dniu 6 sierpnia przed Sądem Rejonowym dla Krakowa -Śródmieściaw Krakowie odbyło się posiedzenie w sprawie o podział majątku wspólnego, podczas którego miało dojść do podpisania ugody międzyJ. K. (1)aB. K..J. K. (1)okazała na rozprawie umowę sprzedaży przyszłej wierzytelności z dnia 21 czerwca 2012 r. i powiadomiła powoda o jej zawarciu. Na posiedzeniu tym opróczJ. K. (1)obecny był zarówno pozwanyE. S., jak i powódB. K.z pełnomocnikiem. Powód był zaskoczony faktem zawarcia umowy sprzedaży wierzytelności przyszłej. Wobec okazania tejże umowy, odmówił zawarcia ugody. W dniu 6 sierpnia 2012 r. doszło do zamknięcia rozprawy w sprawie o podział majątku dorobkowegoJ. K. (1)iB. K.. Sąd odroczył publikację orzeczenia na dzień 9 sierpnia 2012 r.
Po zamknięciu rozprawy w sprawie o podział majątku wspólnego, powódB. K.zawarł z(...) Sp. z o.o.z siedzibą wC.umowę sprzedaży wierzytelności datowaną na 6 sierpnia 2012 r.Spółka (...) Sp. z o.o.oświadczyła, że przysługuje jej niesporna i wymagalna wierzytelność pieniężna wobec dłużnikaJ. K. (1)w wysokości 163.008 zł należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 12 października 2004 r. do dnia zapłaty, stwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt IV Ka 1071/07. Wysokość odsetek ustawowych w dniu zawarcia umowy stanowiła kwotę 158.323,30 zł(§1 pkt 1ai b).(...) Sp. z o.o.jako sprzedający przelał na mocy umowy – w rozumieniu przepisówart. 509 i nast. Kodeksu cywilnego, na powoda, jako kupującego część wierzytelności w kwocie 65.000 zł należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi od przelanej kwoty liczonymi od dnia wymagalności wierzytelności do dnia zapłaty, a powód, jako kupujący przyjął wierzytelność we wskazanej kwocie wraz z przysługującymi odsetkami płacą cenę 50.000 zł. Wraz z częścią wierzytelności przelanej(...) Sp. z o.o.przeniosła na powoda wszelkie związane z przelaną wierzytelnością prawa, w tym prawo do odsetek ustawowych od dnia 12 października 2004 r., które na dzień zawarcia umowy wyniosły 63.131,90 zł. W zakresie pozostałej kwoty należności głównej wskazanej wierzytelności w wysokości 98.008 zł oraz przysługujących od kwoty odsetek ustawowych wierzycielem pozostała(...) Sp. z o.o.(§3 pkt 1 i 3, §5 pkt 1).B. K.zobowiązał do zapłacenia ceny sprzedaży w wysokości 50.000 zł w 250 równych ratach miesięcznych, każda po 200 zł płatnych do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca września 2012 r.(§5 pkt 2).
W piśmie z daty 8 sierpnia 2012 r. złożonym tego samego dnia do akt sprawy o sygn. VI Ns 1210/09/S powód oświadczył Sądowi iJ. K. (1)o zawarciu umowy sprzedaży części wierzytelności, zawiadamiając jednocześnie, że nabyta przez niego wierzytelność zostanie potrącona z zasądzonej prawomocnym postanowieniem na rzeczJ. K. (1)sumy tytułem podziału majątku dorobkowego stron zgromadzonego przed ustaniem małżeństwa. Do pisma powód załączył m.in. kopię umowy z daty 6 sierpnia 2012 r. O zawarciu umowy sprzedaży części wierzytelności(...) Sp. z o.o.zawiadomiłaJ. K. (1)pismem z daty 6 sierpnia 2012 r., nadanym w dniu 8 sierpnia 2012 r. Pismem tym(...) Sp. z o.o.wezwałoJ. K. (1)do niezwłocznej zapłaty pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 98.008 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 12 października 2004 r. do dnia zapłaty.B. K.pismem z daty 7 września 2012 r. zawiadomiłJ. K. (1)o nabyciu części wierzytelności(...) Sp. z o.o.na podstawie umowy z dnia 6 sierpnia 2012 r. zawartej ze Spółką.J. K. (1)odebrała pismo w dniu 11 września 2012 r.
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa– Śródmieścia w Krakowie dokonał podziału majątku wspólnegoJ. K. (1)iB. K.. W pkt III postanowienia Sąd zasadził odB. K.na rzeczJ. K. (1)kwotę 138.584,69 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku.
W piśmie z dnia 11 września 2012 r. powód złożyłJ. K. (1)oświadczenie w oparciu oart. 498 pkt 1 i 2 k.c.orazart. 499 k.c.o potrąceniu z wierzytelności wobec jego osoby na rzecz byłej żony, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV Ns 1210/09/S pkt III zasądzonej kwoty 138.584,69 zł pomniejszonej w wyniku kompensaty o: zasądzoną odJ. K. (1)na rzecz powoda w pkt IV postanowienia kwotę 4.709,40 zł tytułem zwrotu nakładu na remontlokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wK., zasądzoną w pkt V postanowienia odJ. K. (1)na rzecz powoda kwotę 1.559,53 zł tytułem zwrotu nakładów poniesionych tytułem czynszu zalokal mieszkalny nr (...)położony przyul. (...)wK.za okres od lutego 2006 roku do maja 2010 roku, o zasądzoną w pkt VII postanowienia równowartość kwoty 4.000 zł tytułem nakazanego postanowieniem zwrotu pierścionka zaręczynowego złotego z kamieniem i obrączki złotej ślubnej. Powód stwierdził, że po zastosowaniu kompensat wierzytelnośćJ. K. (1)wobec niego wyniosła 128.315,76 zł. Powód wskazał, że dalszego potrącenia dokonuje z wierzytelności wobecJ. K. (1)nabytej przez niego na podstawie umowy sprzedaży części wierzytelności zawartej w dniu 6 sierpnia 2012 r. na kwotę 128.131,90 zł,do której to kwoty doliczono kwotę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia zawarcia umowy do dnia potrącenia, tj. 11 września 2012 r. w wysokości 1.642,90 zł. Potrąceniu uległy również ustawowe odsetki w kwocie 3.139,90 zł od kwot uznanych i zasądzonych w pkt IV postanowienia, tj. od kwoty 4.709,40 zł, od dnia poniesienia wydatków – 23 maja 2007 r. do dnia 11 września 2012 r. oraz zasądzonych w pkt V postanowienia z dnia 9 sierpnia 2012 r. w kwocie 478,20 zł od kwoty uznanej i zasądzonej 1.559,53 zł od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 11 września 2012 r. o łącznej wartości 3.618,10 zł. Powód poinformował, że łączna wierzytelność wobecJ. K. (1)wynosi 133.392,90 zł i przewyższa zobowiązanie powoda po zastosowaniu kompensat, zaś kwota 5 077,14 zł stanowi pozostałą wymagalną wierzytelność wobecJ. K. (1). Powód stwierdził, że potrącenia z zasądzonych postanowieniem Sądu z dnia 9 sierpnia 2012 r. na rzeczJ. K. (1)należności i naliczonych odsetek dokonał przy zaistnieniu zobowiązania wzajemnego, stanowiącego całkowite rozliczenie stron wynikające z podziału majątku dorobkowego, w tym wartości mieszkania wspólnego położonego wK.przyul. (...). Pismo to zostało wysłane doJ. K. (1)w dniu 11 września 2012 r., a była żona powoda odebrała je w dniu 12 września 2012 r. W piśmie z dnia 29 listopada 2012 r. powód dokonał sprostowania wcześniej dokonanego potrącenia. W piśmie z daty 6 grudnia 2012 r. powód dokonał podsumowania wzajemnych należności i rozliczeń finansowych pomiędzy nim aJ. K. (1).
W piśmie z daty 6 grudnia 2012 r. skierowanym do pozwanego powód dokonał potrącenia kwoty 120.000 zł przelanej przez zbywcęJ. K. (3)na rzeczE. S.z wierzytelnością wobec zbywcy wynikającą z cesji wierzytelności przez(...)sp. o.o. na rzeczB. K..
PowódB. K.ispółka (...) Sp. z o.o.zawarli datowany na 30 września 2012 r. aneks do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 6 sierpnia 2012 r., w którym(...) Sp. z o.o.udzieliło powodowie zwłoki w ustalonym terminie spłaty rat zobowiązania do czasu rozstrzygnięcia przed Sądem Okręgowym w Krakowie sporu wobec dłużniczkiJ. K. (1), dotyczącego nabytej przez powoda wierzytelności. Do dnia 30 września 2012 r. nie została zapłacona przez powoda żadna rata wynikająca z umowy sprzedaży wierzytelności.
W dniu 27 grudnia 2012 r.J. K. (1)i pozwanyE. S.zawarli kolejną umowę sprzedaży wierzytelności z uwagi na to, iż kwota zasądzona na rzeczJ. K. (1)postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. była wyższa, niż wskazana w poprzedniej umowie stron.J. K. (1)oświadczyła, że w wyniku zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa zB. K., sygn. akt VI Ns 1210/09/S przysługuje jej w stosunku do byłego mężaB. K.wierzytelność w kwocie 131.129,97 zł z tytułu podziału majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa, która stanowić jej majątek osobisty(§2).J. K. (1)sprzedała pozwanemu wierzytelność przysługującą jej w stosunku doB. K.w kwocie 11.129,97 zł z tytułu podziału majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa za cenę w kwocie 5.000 zł, którąE. S.nabył za pieniądze pochodzące z jego majątku osobistego(§3).Strony umowy postanowiły, że zawiadomieniaB. K.o dokonanej sprzedaży wierzytelności w stosunku do niego, jako dłużnika dokona Kancelaria NotarialnaJ. K. (4)(§4 pkt 1). Strony ustaliły również, że dopókiJ. K. (1)nie zawiadomi dłużnika –B. K.o zbyciu wierzytelności, spełnienie przez niego świadczenia do rąkJ. K. (1), będzie mieć skutek względemE. S., chyba że w chwili spełnienia świadczeniaB. K.będzie posiadać wiedzę o treści umowy(§4 pkt 2). Fakt zawarcia powyższej umowy został potwierdzony notarialnie.
Pismem z dnia 3 stycznia 2013 r. powód poinformował pozwanegoE. S.iJ. K. (1)o tym, że zawarta przez nich w dniu 27 grudnia 2012 r. umowa jest bezskuteczna i niewykonalna na skutek umorzenia wzajemnych wierzytelności byłych małżonków. Pismo to powód wysłał doJ. K. (1)i pozwanego w dniu 3 stycznia 2013 r., zaś adresaci odebrali je w dniu 4 stycznia 2013 r.
W piśmie z dnia 18 kwietnia 2013 r. skierowanym doE. S.powód oświadczył, że potrąca kwotę 11.129,97 zł przelaną przez zbywcęJ. K. (1)na rzecz pozwanego, wynikającą z zawartej w dniu 27 grudnia 2012 r. umowy sprzedaży wierzytelności, w związku ze wszystkimi zarzutami przysługującymi wobecJ. K. (1), jako zbywcy wierzytelności, przed zawarciem tej umowy.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. wydanym do sygn. aktVI Co 639/13/S Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie nadał klauzulę wykonalności postanowieniu Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI Ns 1210/09/S w zakresie punktu trzeciego postanowienia w kwocie 11.129,97 zł oraz w kwocie 120.000 zł przeciwko dłużnikowiB. K., na rzecz wierzycielaE. S., na którego przeszło uprawnienieJ. K. (1).
Powód nie złożył w terminie deklaracji podatkowej w sprawie podatkuod czynności cywilnoprawnych od zawartej umowy sprzedaży wierzytelnościz dnia 6 sierpnia 2012 r.; deklarację złożył i opłacił podatek w wysokości 500 zł plus 50 zł odsetek za zwłokę w dniu 28 maja 2013 r., po wezwaniu przez Urząd Skarbowy.
PomiędzyB. K.aSpółką (...) Sp. z o.o.został zawarty – datowany na dzień 31 lipca 2013 r. –aneks nr (...)do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 6 sierpnia 2012 r., w którym wskazano, że w związku z wszczęciem przeciwkoB. K.egzekucji komorniczej na wniosekE. S.oraz złożeniem przez powoda do Sądu Okręgowego w Krakwie pozwu przeciwegzekucyjnego przeciwkoE. S.strony umowy postanowiły zmienić termin wpłaty przez powoda pierwszej raty ceny sprzedaży wierzytelności w kwocie 200 złotych w ten sposób, że powód, jako kupujący zobowiązany został do zapłaty pierwszej raty ceny sprzedaży w terminie do 30 dni od daty prawomocnego rozstrzygnięcia niniejszego postępowania sądowego. Dalsze zaś miesięczne raty ceny sprzedaży wierzytelności w kwocie 200 złotych każda, powód ma uiszczać w sposób określony w umowie z dnia 6 sierpnia 2012 r. w terminie do 30 dnia każdego kolejnego miesiąca, liczonego od dokonania pierwszej wpłaty.
Jako podstawę powyższych ustaleń sąd I instancji wskazał dokumenty urzędowe i prywatne, zeznania świadkówJ. K. (1)iW. S.oraz zeznania stron. Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadkaJ. K. (1)i pozwanego, natomiast zeznaniom świadkaW. S.i zeznaniom powoda dał wiarę jedynie w części. W szczególności
za niewiarygodne zostały uznał te twierdzenia powoda i świadkaW. S., które dotyczyły momentu zawarcia pomiędzy nimi umowy sprzedaży wierzytelności, jako sprzeczne tak z zasadami logiki, jak i doświadczenia życiowego. Trudno bowiem racjonalnie wytłumaczyć, dlaczego umowa ta miała być podpisana akurat rankiem 6 sierpnia 2012 r., pomimo iż – jak zeznałW. S.– miała ona zostać sporządzona przez prawnika już kilka miesięcy wcześniej, jak również dlaczego mimo podpisania umowy powód nie przedstawił jej na posiedzeniu Sądu w sytuacji, gdy dowiedział sięo przelewie wierzytelności przyszłej.
W swych rozważaniach Sąd Okręgowy wskazał, że potrącenie jest zdarzeniem powodującym wygaśnięcie zobowiązania, o jakim mowa wart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Zawarty wart. 505 k.c.zakaz potrącenia wierzytelności wynikającej z czynu niedozwolonego został ustanowiony w interesie wierzyciela, któremu taka wierzytelność przysługuje, a zatem nie stał on na przeszkodzie dokonaniu potrącenia przez wierzyciela takiej wierzytelności. Sąd przytoczył treśćart. 513 k.c.i w ślad za komentatoramikodeksu cywilnegoi orzeczeniami Sadu Najwyższego wyraził pogląd, że dopuszczalne jest potrącenie wierzytelności nabytej przez dłużnika po dokonaniu przelewu przez jego wierzyciela, jednak przez otrzymaniem zawiadomienia o przelewie. Złożone przez powoda oświadczenie o potrąceniu odnoszące się do wierzytelności nabytej przez pozwanego umową z dnia 21 czerwca 2012 r. sąd I instancji uznał jednak za bezskuteczne wobec niebudzącego wątpliwości faktu, że powód nabył wierzytelność od(...) Sp. z o.o.po powzięciu wiadomości o przelewie wierzytelności przyszłej. Zdaniem sądu I instancji nie ma przy tym znaczenia, że w momencie zawierania przezJ. K. (1)i pozwanego w dniu 21 czerwca 2012 r. umowy przelewu wierzytelność, której umowa dotyczyła miała charakter wierzytelności przyszłej. Wprawdzie orzecznictwo przyjmuje, że w niektórych wypadkach przelewu wierzytelności przyszłych należy wyjść poza zakreślone wart. 513 § 1 k.c.czasowe granice dopuszczalnych zarzutów dłużnika przeciwko cesjonariuszowi, także zarzutów przysługujących mu wobec cedenta a ukształtowanych ostatecznie w ramach umowy z cedentem kreującej ostatecznie przelaną wierzytelność, to jednak, zdaniem Sądu Okręgowego, stanowisko takie nie znajdzie zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż powód nabył wierzytelność od osoby trzeciej tylko po to, aby uniemożliwić byłej żonie egzekucję wierzytelności wynikającej z postanowienia o podziale majątku dorobkowego. Za skuteczne sąd uznał natomiast potrącenie wierzytelności nabytej przez powoda odspółki (...)z wierzytelnością w kwocie 11.129,97 zł będąca przedmiotem umowy przelewu zawartej w dniu 27 grudnia 2012 r. Za nietrafny uznał także sąd I instancji zarzut pozorności umowy, która powód nabył odspółki (...)potrąconą następnie wierzytelność przyjmując, że pozorność tej umowy nie została wykazana.
Wyrok powyższy w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu zaskarżył powód. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił:
- naruszenieart. 65 § 1 k.c.poprzez jego niezastosowanie w odniesieniu do wykładni oświadczenia woli złożonego przezJ. K. (1)w § 2 pkt 1 lit. a umowy z dnia 27 grudnia 2012 r. w zakresie, w jakim oświadczyła ona, że w wyniku zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego przysługuje jej w stosunku do byłego męża wierzytelność w kwocie 131.129,97 zł;
- naruszenieart. 233w zw. zart. 245 k.p.c.,art. 6 k.c.iart. 253 k.p.c.w zakresie, w jakim sąd I instancji nie dał wiary zeznaniom powoda i świadkaW. S.co do dat i okoliczności zawarcia umowy sprzedaży z dnia 6 sierpnia 2012 r. oraz późniejszych aneksów do tej umowy;
- naruszenieart. 512 k.c.zdanie drugie i art. 498 oraz art. 499 k.c.w odniesieniu do przelewu wierzytelności przyszłej dokonanego umowa z dnia 21 czerwca 2012 r. oraz przepisuart. 513 k.c.w zw. zart. 498 k.c.przez jego błędne zastosowanie.
W konkluzji powód domagał się zamiany wyroku w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie żądania pozwu także w odniesieniu do kwoty 120.000 zł i pozbawienia wykonalności postanowienia z dnia 9 sierpnia 2012 r. sygn. VI Ns 1210/09/S także w tej części oraz zmiany orzeczenia o kosztach procesu poprzez ich zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zarówno za I, jak i za II instancję, ewentualnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego przed sądem II instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zarzut podnoszony przez powoda w punkcie 2 apelacji, odnoszący się do oceny dowodów, a w konsekwencji ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, dotyczy tylko jednego faktu, a mianowicie czy umowa przelewu, którą powód nabył wierzytelność od(...) Sp. z o.o., została zawarta w dniu 6 sierpnia 2012 r. rano, jeszcze przed posiedzeniem sądu w sprawie sygn. VI Ns 1210/09/S, czy też już po zakończeniu tego posiedzenia. Okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy z przyczyn, które niżej zostaną wskazane. Z tej przyczyny Sąd Apelacyjny pomija tę okoliczność, nie czyniąc jej podstawą swego orzeczenia, co czyni zbędnym rozważanie zasadności zgłoszonego zarzutu. W konsekwencji, przy pominięciu okoliczności dotyczącej wzajemnej relacji czasowej nabycia przez powoda wierzytelności odspółki (...)i posiedzenia sądu w sprawie sygn. VI Ns 1210/09/S w dniu 6 sierpnia 2012 r., Sąd Apelacyjny akceptuje pozostałe ustalenia faktyczne sądu I instancji i przyjmuje je za własne. Ustalenia te Sąd Apelacyjny uzupełnia wskazaniem powoływanej już w pozwie i niespornej między stronami okoliczności, wynikającej nadto jednoznacznie z akt sprawy VI Ns 1210/09/S, iż wydane w tamtej sprawie w dniu 9 sierpnia 2012 r. postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie stało się prawomocne w dniu 19 września 2012 r.
Stosownie doart. 498 § 1 k.c.potrącenia wierzytelności można dokonać, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie wierzycielami i dłużnikami, przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Sąd I instancji uwagę swą skoncentrował na pierwszej z tych przesłanek, a zatem tożsamości dłużników i wierzycieli obu wierzytelności przyjmując, że jakkolwiek w niektórych wypadkach ochrona dłużnika zostaje rozszerzona i czyni możliwym potrącenie przez niego wierzytelności służącej mu w stosunku do zbywcy wierzytelności przyszłej, której dłużnikiem stał się po jej powstaniu, to jednak ta rozszerzona ochrona nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Tego też zagadnienia dotyczy zarzut podniesiony w punkcie 3 apelacji, a z nim też jest związany zarzut podniesiony w punkcie 1 apelacji, który przez wykładnię oświadczeniaJ. K. (1)złożonego przy kolejnym przelewie dokonanym w dniu 27 grudnia 2012 r. zmierza do wykazania, że dopiero wtedy nastąpiło przeniesienie na pozwanego wierzytelności objętej umową z dnia 21 czerwca 2012 r. o przelew wierzytelności przyszłej. Tymczasem, nawet gdyby kwestie te rozstrzygnąć zgodnie z twierdzeniami skarżącego, nie mogłoby to doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego wyroku. Tak obie strony umowy, jak też sąd I instancji nie rozważyły, czy zrealizowane zostały pozostałe przesłanki potrącenia, o których stanowi przepisart. 498 § 1 k.c.
Przede wszystkim wskazać trzeba, że wierzytelność z tytułu spłaty, będąca wynikiem dokonania orzeczeniem sądu podziału majątku wspólnego małżonków, powstaje z mocy orzeczenia działowego, a zatem z chwilą prawomocności tego orzeczenia. Do chwili uprawomocnienia się postanowienia działowego wierzytelność taka nie istnieje, gdyż sąd w orzeczeniu działowym nie tylko ustala skład i wartość majątku wspólnego, ale także decyduje o sposobie dokonania działu, a w konsekwencji, czy spłata zostanie zasądzona, w jakiej wysokości i na rzecz którego z byłych małżonków. Zatem do chwili prawomocności postanowienia nie można przesądzać czy w ogóle powstanie stosunek obligacyjny, którego przedmiotem jest obowiązek dokonania spłaty i jaka będzie jego treść. Skoro orzeczenie działowe stało się prawomocne w dniu 19 września 2012 r., to dopiero w tym dniu powstała wierzytelność z tytułu spłaty. Co oczywiste, wierzytelność, która jeszcze nie istnieje, nie jest wymagalna. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. sąd zasądzając od powodaB. K.na rzeczJ. K. (1)spłatę w kwocie 138.584,69 zł oznaczył termin jej płatności na 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku. Zatem dopiero po upływie tego terminu wierzytelność stała się wymagalna. Skoro postanowienie uprawomocniło się w dniu 19 września 2012 r., to oznaczony w tym postanowieniu termin płatności upłynął w dniu 19 marca 2013 r. Dopiero wówczas wierzytelność z tytułu zasądzonej spłaty stała się wymagalna i dopuszczalnym stało się potrącenie. W konsekwencji wszystkie wcześniej składane oświadczenia powoda o dokonaniu potrącenia były bezskuteczne. Po dniu 19 marca 2013 r. powód złożył tylko jedno oświadczenie o potrąceniu. Było to w dniu 18 kwietnia 2013 r., a dotyczyło potrącenia wierzytelności w kwocie 11.129,97 zł, to jest tej części wierzytelnościJ. K. (1)z tytułu spłaty, która została przelana na rzecz pozwanego umowa z dnia 27 grudnia 2012 r. Treść oświadczenia zawartego w piśmie powoda z dnia 18 kwietnia 2013 r. (k. 95) jest jednoznaczna. Powód wyraźnie wskazuje, że potrąca kwotę 11.129,97 zł przelaną przez zbywcęJ. K. (1)na rzecz nabywcyE. S.. Nie sposób z tego pisma wyinterpretować, że dotyczy ono potrącenia jakiejkolwiek innej części wierzytelności z tytułu zasądzonej spłaty niż wskazana w umowie kwota 11.129,97 zł. Właśnie w tym zakresie Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem uwzględnił powództwo.
W konsekwencji zbędnym było rozważanie zarzutów postawionych przez powoda w apelacji, gdyż nawet uznanie ich za słuszne nie mogłoby doprowadzić do uwzględnienia apelacji. Z tych przyczyn apelację należało uznać za bezzasadną i oddalić na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę odpowiadającą wynagrodzeniu pełnomocnika w stawce minimalnej ustalonej stosownie do§ 6 pkt 6w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pastwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.