Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 575/13
Data wyroku: 2016-01-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jarosław Dłużniewski
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: Ustawa z 23.04.1964 rku- Kodeks postępowania cywilnego

Sygn. akt I Ns 575/13

POSTANOWIENIE
Dnia 11 stycznia 2016 roku

Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej, Wydział I Cywilny
W składzie:
Przewodniczący: SSR Jarosław Dłużniewski
Protokolant: st. sek. sąd.K. B.
po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 roku w Ostrowi Mazowieckiej na rozprawie
w sprawie z wnioskuH. M.
z udziałemT.iA.małżonkówM.,D.iD.małżonkówW.orazZ.iM.małżonkówM.
o zasiedzenie
POSTANAWIA

1
Stwierdzić, iż uczestnik postępowaniaT. M. (1)z dniem 5 stycznia 2006 roku nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w miejscowościZ.gminaN.o numerze ewidencyjnymdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej prowadziksięgę wieczystą (...).

2
Zasądzić od uczestników postępowaniaZ.iM.małżonkówM.solidarnie na rzecz uczestnika postępowaniaT. M. (1)kwotę 1217 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, w pozostałym zakresie uznać, iż wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 575/13

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniH. M.reprezentowana przez pełnomocnika kwalifikowanego we wniosku z dnia 11 września 2013 roku wnosiła o stwierdzenie, że z dniem 18 lutego 1988 roku nabyła wraz ze swoim zmarłym mężemW. M.własność nieruchomości o numerze ewidencyjnymdziałki (...)położonej wZ., gminaN., dla której Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej prowadziksięgę wieczystą (...). Niezależnie od powyższego pełnomocnik uczestników postępowania wnosił o ewentualne stwierdzenie, iżT.iA.małżonkowieM.orazD.iD.małżonkowieW., a także wnioskodawczyniH. M.z dniem 25 grudnia 2008 roku albo z dniem złożenia wniosku nabyli przez zasiedzenie przedmiotową nieruchomość z przypadającym im odpowiednio udziałem wynoszącym po 1/3. W dalszej kolejności pełnomocnik wnosił o stwierdzenie, że własność nieruchomości przez zasiedzenia nabyli z dniem niniejszego wniosku wnioskodawczyniH. M.oraz jej dzieciT. M. (1)iD. W. (1)z przypadającym im każdemu udziałem po 1/3; ewentualnie o stwierdzenie, że własność w/w nieruchomości przez zasiedzenie z dniem złożenia wniosku nabyli uczestnicy postępowaniaT. M. (1)oraz jego żonaA. M.do ustawowej wspólności małżeńskiej (pismo pełnomocnika k.164-165).
Uczestnicy postępowaniaA. M.orazD. W. (2)przyłączyli się do powyższego wniosku.
Z kolei uczestnicy postępowaniaZ.iM.małżonkowieM.reprezentowani w sprawie przez pełnomocnika kwalifikowanego wnosili o oddalenie wniosku, podnosząc, iż wnioskodawczyni ani też pozostali uczestnicy postępowania nigdy nie byli samoistnymi posiadaczami spornej nieruchomości, stąd też nie została spełniona przesłanka do stwierdzenia po ich stronie zasiedzenia.

Sąd ustalił, co następuje:
(...)o numerach ewidencyjnychdziałek (...)położone w miejscowościZ.w gminieN.stanowią jedno siedlisko dla gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jestT. M. (1)(wyrys z mapy ewidencyjnej k. 7). Nadziałce (...)w północnej jej części usytuowane są budynki gospodarcze, z kolei mniej więcej w środkowej części tychże dwóch działek znajduje się drewniany dom mieszkalny, w którym zamieszkuje wnioskodawczyniH. M.. Granicadziałek (...)przebiega przez budynek mieszkalny. Za domem w głąb działki znajduje się mały sad oraz łąka.
Wksiędze wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej dla nieruchomości o numerze ewidencyjnymdziałki (...)położonej wZ.jako właściciele są wpisaniZ.iM.małżonkowieM., z kolei wksiędze wieczystej (...)(k.141-144) prowadzonej dla nieruchomości(...)położonej wZ.jako właściciel wpisany jestT. M. (1).
Pierwotnymi właścicielami obu powyższych nieruchomości byliS.iC.małżonkowieM.(teście wnioskodawczyni), którzy prowadzili gospodarstwo rolne, adziałki (...)stanowiły dla niego jedno siedlisko. Po śmierciS. M.w 1962 roku, jego synW. M.w dniu 17 lutego 1968 roku zawarł związek małżeński zH. M.(odpis skrócony aktu małżeństwa) i wspólnie zamieszkali w domuC. M.. Oprócz nich i matki w domu zamieszkiwała córkaC. M.tj.S. K.ze swoim mężemM. K. (1). Wszystkie osoby wspólnie prowadziły gospodarstwo rolne. W chwili zawarcia związku małżeńskiego przezW. M.pracował on na kolei, żona zaś jegoH. M.pracowała na gospodarstwie swojej teściowejC. M.. W kolejnych latach z domu wyprowadzili się na inną nieruchomość małżonkowieK.(wyjaśnienia informacyjne wnioskodawczyniH. M.k.128-130).
W roku 1976 zostało przeprowadzone uwłaszczenie podczas któregoC. M.rozporządziła swoim gospodarstwem pomiędzy swoich pięcioro dzieci. Jedynym synem, który nie otrzymał żadnej ziemi byłW. M., ponieważ ten pracował na kolei i obawiał się, że w przypadku gdy będzie właścicielem ziemi to straci pracę i wiążące się z nią przywileje, deputaty. Wobec zaistniałych okoliczności i grożącej utraty pracyW. M.nie był zainteresowany, aby podczas przeprowadzanego uwłaszczenia otrzymać ziemię dla siebie. Tym samym działki onumerach ewidencyjnych (...)zostały uwłaszczone na rzeczC. M.(akt własności ziemi z dnia 5 stycznia 1976 roku k.3 akta księgi wieczystej(...)). Pozostałe zaś nieruchomości zostały rozpisane na pozostałe dzieciC. M.i zmarłegoS. M.. Sporna działka onumerze ewidencyjnym (...)stanowiąca część siedliskagospodarstwa (...)wskutek omyłki została uwłaszczona na rzecz najstarszego synaJ. M.(akt własności ziemi z dnia 5 stycznia 1976 roku k.2 akt księgi wieczystej(...). Od daty uwłaszczenia na nieruchomościach jej prawnie przypisanychC. M.prowadziła w dalszym ciągu swoje gospodarstwo rolne. W pracach w gospodarstwie pomagali jej synowaH. M.oraz synW. M..J. M.najstarszy synC. M.wyprowadził się doM.wraz z żoną, gdzie miał zakład kowalski; z domu rodzinnego wyprowadził się w 1967 roku, a do roku 1968 pomagał w gospodarstwie swojej matki (zeznania świadkaJ. M.k.144 – 145). Nikt z mieszkających na siedlisku, ani teżJ. M.nie wiedział, iżdziałka (...)stanowi część siedliska, a te z kolei posiada dwóch prawnych właścicieli tj.J. M.oraz jego matkiC. M.).
W dniu 22 sierpnia 1990 roku na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnegoC. M.darowała całe swoje gospodarstwo rolne tj. nieruchomości o numerach ewidencyjnychdziałek (...)na rzecz swojego wnukaT. M. (1)(synaW. M.iH. M.). Bezpośrednią przyczyną darowania gospodarstwa rolnego przezC. M.była chęć ustrzeżenia wnuka przed służbą wojskową. Jednocześnie zgodnie z treścią sporządzonego aktu notarialnegoT. M. (1)ustanowił nieodpłatnie na rzecz swojej babciC. M.na nabytej darowizną nieruchomości służebność osobistą, polegająca na prawie zamieszkiwania w domu oraz prawie użytkowania z działki (§ 4 aktu notarialnego). W tym samym dniu zostało przekazane wnukowiT. M. (2)posiadanie nieruchomości. Od tego czasuT. M. (1)gospodarzył na darowanym mu gospodarstwie rolnym, a w pracach w gospodarstwie pomagali mu jego rodziceW. M., który do czasu przejścia na emeryturę w 1996 roku pracował na kolei (zmarł w dniu 25 grudnia 2008 roku – odpis skrócony aktu zgonu k. 6) oraz matkaH. M., która za zgodą syna zamieszkuje w domu na przedmiotowym siedlisku aż do chwili obecnej. BabciaT. M. (1)tj.C. M.zmarła w roku 1997.T. M. (1)zawarł związek małżeński w dniu 29 czerwca 1996 roku (k. 254), od tamtego czasu zamieszkiwał wW., a następnie od 2002 roku wK.gdzie jego żonaA. M.ma dom (wyjaśnienia uczestnika postępowaniaT. M. (1)k. 130-131).
Z kolei sporna nieruchomość tj.działka o numerze (...)stanowiąca część siedliskagospodarstwa rolnego (...)została umową darowizny z dnia 26 czerwca 2002 roku darowana przezJ.iE.małżonkówM.na rzecz swojego synaZ. M.i synowąM. M. (3)(akt notarialny k. 4 akta księgi wieczystej(...)) wraz z innymi nieruchomościami. Obdarowani nie wiedzieli, że sporna działka, której stali się współwłaścicielami stanowi część siedliskagospodarstwa rolnego (...)i że na niej usytuowany jest częściowo jego dom. W roku 2014M. M. (3)orazZ. M.złożyli do Sądu Rejonowego w Ostrowi Mazowieckiej wniosek o rozgraniczenie nieruchomości o numerach(...)i(...)(sygn. akt I Ns 27/14 – k. 85, 102, 105).
WnioskodawczyniH. M.wyjaśniła przed Sądem (k.128-130), że na spornej nieruchomości, która stanowi część siedliska gospodarstwa rolnego prowadzonego przez jej syna – zamieszkuje od momentu zamążpójścia zaW. M.tj. od 17 lutego 1968 roku. Wnioskodawczyni wskazała, że z momentem gdy przyszła na gospodarstwo w miejscowościZ., żyła już tylko jej teściowaC. M.. To ona wybrała sobie pokój w domu, w którym mieli mieszkać wspólnie wraz jeszcze z bratową i jej mężem tj.S.iM. K. (1).H. M.potwierdziła przed Sądem, iż jej mąż pracował na kolei jako manewrowy, aż do emerytury tj. do 1996 roku i nie był zainteresowany, aby ziemia na której gospodarzyli jego rodzice była przepisana na niego. Wynikało to z tego, żeW. M.jako kolejarz dostawał kartki żywnościowe, bilety na przejazdy dla rodziny, przydział węgla. Dodatkowo sama wnioskodawczyni – jak wyjaśniła przed Sądem, była ubezpieczona przez swojego męża. Porozumienie w tym przedmiocie pomiędzy teściową a wnioskodawczynią i jej mężemW.sprawiało, że w momencie uwłaszczeniaW. M.nie otrzymał od matki żadnej ziemi. Wnioskodawczyni przesłuchana w charakterze strony (k.250) zeznała, że gdy jej teściowa przekazywała ziemię pomiędzy swoje dzieci liczyła na to, że gospodarstwo rolne które sobie pozostawiła będzie kiedyś prowadzone przez jej wnuka tj. synaW.i na niego też zostanie kiedyś ono przepisane. Tak też się stało, teściowa w roku 1990 darowała całe swoje gospodarstwo na rzecz wnukaT. M. (1).H. M.zeznała również, iż z momentem wyprowadzenia się jej synaT. M. (1)doW.ziemia została oddana przez niego w dzierżawę, ona zaś za zgodą syna pozostała w domu wZ.i tam opiekowała się siedliskiem podczas jego nieobecności.
W sprawie nie była sporna przyczyna darowania gospodarstwa rolnego przezC. M.na rzecz jej wnukaT. M. (1). Zarówno wnioskodawczyni (k.129) jak i sam uczestnik postępowaniaT. M. (1)(k.130) podnosili zgodnie, że przekazanie gospodarstwa rolnego powodowało zwolnienie z obowiązku służby wojskowej. Dodatkowo jak wyjaśniłT. M. (1), ojciec jego do 1996 roku pracował na kolei i tym samym nie był on zainteresowany otrzymaniem gospodarstwa rolnego. Jednocześnie uczestnik postępowania wyjaśnił, iż wszystko co robił jego ojciec w gospodarstwie było wykonywane za zgodą jego babci, zaś on sam załatwiając sprawy urzędowe przedstawiał się albo jako rolnik, albo jako kolejarz – w zależności jak mu było wygodnie. Nie mniej jednak wszystkie podatki, czy dokumenty urzędowe, potwierdzenia choćby sprzedaży trzody chlewnej były wystawiane na nazwisko jego babci (k. 130). Niezależnie od powyższego w gospodarstwie pracowała synowa prawnej właścicielki gospodarstwa tj. wnioskodawczyniH. M., która nigdzie indziej nie zarobkowała i była ubezpieczona przez swojego męża na kolei.
Okoliczność, iżW. M.był postrzegany przez osoby trzecie jako rolnik i kolejarz potwierdziła jego córka – uczestniczka postępowaniaD. W. (1). Wyjaśniła ona (k.131, 251), że po jej zamążpójściu w 1989 roku gospodarstwo rolne prowadził jej bratT. M. (1), a jeszcze przed śmiercią ich ojca w 2008 roku ziemia została oddana w dzierżawę. Uczestniczka postępowania wskazała, że sporna nieruchomość tj.działka (...)od zawsze stanowiła część siedliska, ale nigdy nie było ono w żaden sposób podzielone. Dodatkowo jej wujekJ. M.nigdy z niego nie korzystał.
Uczestnicy postępowaniaA. M.przesłuchana w charakterze strony zeznała (k.251), iż po zamieszkaniu w 1994 roku wspólnie z jej obecnym mężemT. M. (1), na gospodarstwo rolne przyjeżdżali w weekendy. Po 2007 roku cała ziemia została oddana przez jej męża w dzierżawę. Z koleiD. W. (2)przyłączając się do wniosku o zasiedzenie wskazał jedynie, iż po zawarciu związku małżeńskiego w 1989 roku przyjeżdżał do teścia pomagać w gospodarstwie w sianokosach.
Uczestnicy postępowaniaZ. M.orazM. M. (3)w swoich wyjaśnieniach kwestionowali, że ich ojciec i odpowiednio teśćJ. M.nie wiedział, że połowa siedliska była jego własnością. Zgodni byli natomiast, co do tego, żeW. M.w momencie uwłaszczenia nie chciał mieć ziemi, bo skutkowałoby to utratą pracy na kolei i związanych z nią przywilejów.M. M. (3)natomiast przyznała przed Sądem, iż przyczyną przepisania gospodarstwa rolnego przezC. M.w roku 1990 była chęć ustrzeżeniaT. M. (1)przed służbą wojskową. Uczestniczka postępowania stwierdziła przed Sądem (k. 131), że jej teśćJ. M.użyczył swojej matce część siedliska, granica zaś pomiędzydziałkami (...)nigdy nie była widoczna. Odmiennie co do świadomości przebiegu granicy na siedlisku wyjaśniał natomiast mąż uczestniczki postępowaniaZ. M.. Stwierdził on, że dopiero w 2002 roku po otrzymaniu darowizną nieruchomości od swojego ojcaJ. M.dowiedział się, że jedna z działek tj.(...)stanowi część siedliskagospodarstwa rolnego (...)oraz że częściowo na tej działce znajduje się dom, w którym mieszkaH. M.(k.132). Uczestnik postępowania wyjaśnił, iż skoro on w momencie podpisywania aktu notarialnego nie wiedział, żedziałka (...)stanowi część siedliska, to o tym nie wiedział również jego ojciecJ. M., gdyby było inaczej, to by mu o tym powiedział. Uczestnicy postępowaniaM. M. (3)orazZ. M.natomiast zgodnie przyznali, że w 2002 roku udali się doH. M.i mieli jej zakomunikować, że może ona nadal mieszkać w swoim domu na siedlisku i póki co korzystać z działki.Z. M.przesłuchany w charakterze strony (k.252) zaprzeczył jakoby przepisanie podczas uwłaszczeniadziałki (...)na rzecz jego ojcaJ.było zwykłą pomyłką. Potwierdził natomiast, że w momencie uwłaszczenia jego ojciec mieszkał u swoich teściów, a na części siedliska, które zostało mu przepisane nigdy nie znajdowały się żadne budynki gospodarcze.
Uczestniczka postępowaniaA. M.przesłuchana w charakterze świadka zeznała (k.164-165), iż według niej jej teście tj. wnioskodawczyniH. M.i jej mążW.mieszkali na przedmiotowym gospodarstwie jak właściciele. Równocześnie jednak zaznaczyła, że nie chcieli oni mieć oficjalnie w dokumentach, że są jego właścicielami. Taka postawa zdaniem uczestniczki miała wynikać, z wyżej już wskazywanej możliwości utraty przywilejów, jakie wiązały się z pracąW. M.na kolei.A. M.zdecydowanie zaprzeczyła, aby kiedykolwiek zachodziła taka okoliczność, że ziemia miała być przepisana na rzecz jej teściów. Gospodarstwo rolne zostało przekazane na jej męża tj.T. M. (1)zanim zawarł on z nią związek małżeński, a bezpośrednią przyczyną darowizny była chęć ustrzeżeniaT. M. (1)przed wojskiem. Odnośnie stanu gospodarstwa uczestniczka postępowania zeznała, że prowadzona w nim hodowla sprowadzała się do trzech krów, kilku świń jedynie na własne potrzeby.
ŚwiadekW. W. (4)zeznał (k.165-166), iż jako bliski sąsiad wnioskodawczyni bardzo dobrze zna jej siedlisko i stan budynków na przedmiotowej nieruchomości i może stwierdzić, iż nie zmieniły się od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Stoją tam te same budynki gospodarcze i stary dom drewniany. Świadek stwierdził, iżW. M.pracował jednocześnie na kolei, a w ramach gospodarstwa rolnego miał dwie trzy krowy, konia i parę świń.W. W. (4)podkreślił, iż za gospodarzy uznawałH. M.oraz jej mężaW., jednak podkreślił, że gospodarstwo ich się nie rozwijało, mieli oni mało ziemi zaledwie pięć hektarów, do tego wszystko w gospodarstwie trzeba było robić ręcznie, nie było takiej mechanizacji jak dziś. Świadek wskazał, iż obecnie siedliskiem zajmuje się wnioskodawczyni, zauważył iż w domu zostały wymienione okna, pomalowano płot, ale kto wykonywał te czynności tego nie umie wskazać. Świadek zaprzeczył jakoby kiedykolwiek na tym siedlisku pracowałJ. M.(k.166). Odnośnie zaś możliwości wykaszania przez niego łąki za domem, zgodę w tym przedmiocie otrzymał od wnioskodawczyniH. M..
Na okoliczność posiadania spornej nieruchomości zeznawali świadkowieJ. M.(k.144-145), jego żonaE. M.(145-146), a także szwagierM. K. (1)(k.146-147). SynC. M.tj.J. M.potwierdził, iż przy okazji uwłaszczenia matka jego podzieliła posiadaną przez siebie ziemię pomiędzy swoje dzieci oprócz jednego synaW.. Świadek zeznał, że matka jego mogła nie wiedzieć, że dom rodzinny, który stoi na siedlisku znajduje się na dwóch działkach (k.144) i jego zdaniem matka rządziła na tym gospodarstwie aż do swojej śmierci w 1997 roku, po jej zaś śmierci robił to jej wnukT. M. (1)(k.145). Świadek zeznał, iż od końca lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy na spornej nieruchomości posadził kilka drzewek owocowych i nic więcej nie zrobił. Jego zadaniem było jedynie dozorowanie swojej nieruchomości, aby nikt tego nie sprzedał. Świadek podnosił, iż po wyprowadzeniu się z domu rodzinnego w 1967 roku do swoich teściów nadal trzymał na swoim siedlisku inwentarz. Okoliczność ta nie została jednak potwierdzona przez jego żonęE. M.oraz jego szwagraM. K. (1). ŚwiadekE. M.zeznała, że na siedlisku jej teściowejC. M.były budynki gospodarcze, w których był przechowywany tylko inwentarz teściowej a ona sama zarządzała gospodarstwem. Z uwagi na to, że jej mążJ. M.ani ona nie mieli tam niczego, ich wizyty na tym siedlisku sprowadzały się do tego, że mogła ona usiąść na stołeczku za domem i się opalać. ŚwiadekM. K. (2)z kolei zeznał (k.146), iż wyprowadził się z domu swojej teściowejC. M.w 1980 roku, ponieważ po zawarciu małżeństwa przezW. M.z wnioskodawczynią ciasno było im tam wszystkim mieszkać. Świadek wskazywał, że jak było uwłaszczenie to jego szwagierW.nie chciał ziemi, bo obawiał się, że nie będzie otrzymywać „kartek” z pracy na kolei. Jego zdaniem na gospodarstwie pracował jego szwagierW.wraz z żoną, ale wszystkim zarządzała teściowa. Z kolei po przepisaniu gospodarstwa rolnego na wnukaT. M. (1), w jego imieniu gospodarstwem władali jego rodzice (k.146). Świadek zaprzeczył natomiast twierdzeniomJ. M., iż w budynkach gospodarczych były trzymane tam inne zwierzęta niż jego teściowej i na pewnoJ. M.i jego żonaE.nie trzymali tam swojego inwentarza (k.147). Korzystanie z działki przezJ. M.sprowadzać się miało jedynie do odwiedzin u matki. Świadek wskazał, żeJ. M.nie prowadził gospodarstwa rolnego, bo mieszkał ze swoją rodziną wM.i zajmował się kowalstwem, jego zaś żonaE.pracowała w zakładach i na kolei. Z łąki zaś za domem korzystała wyłącznie jego teściowaW. M., w chwili obecnej ziemia rolna jest dzierżawiona.
ŚwiadkowieM. M. (4)(k.159-160) zeznała, żeJ. M.nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego, bo zajmował się kowalstwem, miał własną kuźnię (k.160). Jeżeli pracował na roli, to było to wyłącznie gospodarstwo jego rodziców, którym pomagał w pracach w wolne dni po to, aby otrzymać później od nich np. ziemniaki. Z koleigospodarstwem rolnym (...)zajmowali sięW.i jego żona. Z kolei świadekS. W.(k.160) zeznał, iż w pierwszej dekadzie obecnego wieku, gdy był sołtysem ustalił, iż siedliskoM.składa się z dwóch działek i ma dwóch właścicieli, ale gdy pod koniec lat dziewięćdziesiątych chciał kupić wjazd od ulicy, to zwrócił się z tym doT. M. (1).

Sąd zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu i umożliwia ono sankcjonując stan faktyczny, usunięcie długotrwałej niezgodności między stanem prawnym a stanem posiadania. Uregulowane zostało generalnie w przepisachart. 172-176 Kodeksu cywilnegoi jest ono pierwotnym sposobem nabycia prawa podmiotowego. Zgodnie z treściąart. 172 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (§1). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (§2). Naczelną przesłanką zasiedzenia jest więc posiadanie samoistne nieruchomości, którego definicję ustawodawca wskazał w przepisieart. 336 k.c.Na potrzeby niniejszego uzasadnienia należy jedynie wyjaśnić, iż posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Oczywiście w kontekście zasiedzenia mamy na uwadze posiadanie samoistne nie poparte jeszcze tytułem (prawem) własności przez posiadacza samoistnego „nie będącego jej właścicielem”. Nie wdając się w szczegóły należy tylko wskazać, że stan posiadania współtworzy fizyczny element (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru (animus) władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi).
Przenosząc na grunt przedmiotowej sprawy prawne wymagania, których spełnienie prowadzi do stwierdzenia zasiedzenia, należy już w tym miejscu wskazać, iż w ocenie Sądu ani wnioskodawczyniH. M., ani też jej zmarły mążW. M.nie byli samoistnymi posiadaczami gospodarstwa rolnego, ani też spornej części siedliska. Z przywołanych wyżej wyjaśnień samej wnioskodawczyni, uczestników postępowania, czy świadków w sposób jasny wynika, że w momencie przeprowadzanego uwłaszczenia w 1976 rokuW. M.nie był zupełnie zainteresowany uzyskaniem dla siebie ziemi, mimo iż matka jegoC. M.dokonywała podziału swojej ziemi pomiędzy dzieci. W ocenie Sądu okoliczności tego podziału, których efektem końcowym było prawne uregulowanie własności ziemi na rzecz dzieciC. M.oraz jej samej w ramach uwłaszczenia wskazuje, iż pomiędzyC. M.a jej synemW.istniało porozumienie, które znane było pozostałym członkom rodziny i sprowadzało się do tego, iżW. M.będzie mieszkać wraz ze swoją matką na ojcowiźnie i pomagać jej w gospodarstwie w miarę możliwości.N.przez matkę jakiejkolwiek ziemi na rzeczW. M.nie było przez niego traktowane jako krzywdzące, ponieważ dla samego zainteresowanego było to rozwiązanie bardzo korzystne. OtóżW. M.z pracy na kolei otrzymywał wynagrodzenie oraz inne świadczenia, które pozwalało mu utrzymać swoją rodzinę tj. żonę oraz dwójkę dzieci. Z wyjaśnień uczestników postępowania oraz świadków wynika, że gospodarstwo rolne nie rozwijało się i służyło do zaspokajania swoich własnych potrzeb. Inwentarza było niewiele, zaledwie dwie trzy krowy, parę świń, z kolei całej ziemi było około pięciu hektarów, co przy ówczesnej niskiej mechanizacji sprawiało, żeW. M.trudno było łączyć pracę na kolei, gdzie pracował na cały etat, z pracą w gospodarstwie. Nie mniej jednak ówczesne realia pracy na gospodarstwie rolnym sprawiały, że konieczne prace były wykonywane przez wszystkich dorosłych członków rodziny. Ważnym w sprawie jest jednak podkreślenie, iżW. M.a później także jego żonaH. M.nie chcieli być odbierani przez otoczenie jako rolnicy. Wszystkie podatki, opłaty były wystawiane na prawną właścicielkęC. M.. Nie zmienia to jednak faktu, że jak powszechnie wiadomym jest wraz z biegiem latC. M.była coraz starsza i wiele obowiązków musiało być przejęte przez pozostałych domowników. Żadna z przesłuchanych przez Sąd osób nie wskazywała, iż pomiędzyC. M.a jej synem, czy synową istniał jakiś poważny konflikt, co do własności gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu wynikało to z porozumienia, iż gospodarstwo rolne, którego właścicielką byłaC. M.będzie kiedyś przekazane przez nią na rzecz wnukaT. M. (1). Zwyczaj przepisywania gospodarstw rolnych na syna przez swoich rodziców rolników jest do chwili obecnej zachowany pomimo wielu zmian społeczno – gospodarczych. Dodatkowo zaś w początkach lat dziewięćdziesiątych obowiązywała powszechna służba wojskowa, której starano się uniknąć poprzez przepisywanie gospodarstw rolnych na przyszłych poborowych. W sytuacji rodzinnejM.okoliczność przekazania gospodarstwa rolnego przezC. M.na rzecz jej wnukaT. M. (1)rozwiązywało problem własności oraz świadczeń emerytalno- rentowych nie tylko dla samejC. M., ale równieżW. M.i jego żony, która była ubezpieczona przez jej męża na kolei i po jego przejściu na emeryturę w 1996 roku również mogła liczyć na świadczenie emerytalne.
Reasumując należy wskazać, iż okoliczność porozumienia co do zasad pomocy na gospodarstwie rolnym pomiędzyC. M.oraz jej synemW. M.i jego żonąH.wykluczało zdaniem Sądu nie tylko samoistność posiadania gospodarstwa rolnego, ale także samego zamiaru jego zasiedzenia. Co więcej fakt, iż do przekazania gospodarstwa rolnego przezC. M.dopiero w roku 1990 na jej wnukaT. M. (1)musiało oznaczać, iż do tego czasu była ona uważana przez pozostałych domowników za jedyną właścicielkę. Powyższe ustalenia oraz ich ocena prawna mają również zasadnicze znaczenie, co do samoistności posiadania nieruchomości o numerze ewidencyjnymdziałki (...), która to stanowiła i nadal stanowi część siedliskagospodarstwa rolnego (...), a wcześniejC. M.. Sąd dokonując oceny materiału dowodowego w sprawie nie miał wątpliwości, iż uwłaszczeniedziałki (...)zostało dokonane wskutek zwykłej pomyłki pisarskiej. Brak jest racjonalnych powodów, dla którychC. M.chciałaby rozdysponować swoją ziemię w ten sposób, aby część jej siedliska znalazło się w rękach synaJ. M..C. M.nie była świadoma, że siedlisko na którym usytuowane są budynki gospodarcze składa się z dwóch działek, co więcej granica pomiędzy nimi przebiega przez dom. Okoliczność powyższa nie była również znanaJ. M.i dopiero długo po darowaniu nieruchomości na rzecz jego synaZ. M.i synowejM. M. (3), przy okazji wypłaty dopłat unijnych dowiedzieli się oni, że część siedliskaT. M. (1)jest ich własnością. Nawet gdyby przyjąć odmienne w tym względzie ustalenia, to nie można jednak zaprzeczyć, iżJ. M.czy jego syn i synowa byli w posiadaniu tejże nieruchomości. Okoliczność spędzania wolnego czasu przez uczestniczkę postępowaniaM. M. (3)sprowadzającą się do opalanie się za domem – nie można w żaden sposób uznać za przejaw władania swoją nieruchomością.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iżC. M.traktowała swoje siedlisko jako swoją własność. Całe siedlisko było ogrodzone, brak było widocznych granic pomiędzydziałkami (...), co więcej usytuowany na siedlisku dom drewniany został wybudowany na obu działkach jeszcze na wiele lat przed uwłaszczeniem. Dodatkowo na spornejdziałce (...)nie ma usytuowanych żadnych budynków gospodarczych. Powyższe okoliczności wskazują, że uzasadnionym jest przypisanieC. M.posiadania samoistnegodziałki (...)z zamiarem zasiedzenia. Okoliczność uwłaszczenia w ocenie Sądu wyznaczała datę, od której należało uznać początek biegu zasiedzenia spornej nieruchomości (5 stycznia 1976 roku).
Z uwagi na to, iż pełnomocnik wnioskodawczyni powołując się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 roku, sygn. akt III CZP 112/14 zmienił swój wniosek w sprawie, wskazując, iż w przypadku braku stwierdzenia przesłanek do zasiedzenia na rzecz wnioskodawczyni i jej zmarłego męża wnosi o jego stwierdzenie na rzecz uczestnika postępowaniaT. M. (1)i jego żonyA. M.(k. 170 – pkt 4 pisma) – konieczną w sprawie była ocena istnienia przesłanek zasiedzenia po stronie powyższych uczestników.
Jak już wyżej wskazanoC. M.była samoistną posiadaczką spornej nieruchomości, stanowiącej część siedliska gospodarstwa rolnego, którą władała z zamiarem zasiedzenia od 5 stycznia 1976 roku. Z kolei w dniu 22 sierpnia 1990 roku w drodze darowizny zbyła ona swoje całe gospodarstwo rolne na rzecz wnukaT. M. (1). Konsekwencją powyższego było przekazanie posiadania również nieruchomości o numerzedziałki (...)stanowiącej część siedliska na rzecz uczestnika postępowaniaT. M. (1). Od tego czasu to właśnie jej wnuk władał całym gospodarstwem i był w samoistnym posiadaniu także spornej nieruchomości. Mimo, iż w kolejnych latachT. M. (1)wyjechał do pracy doW., gdzie poznał swoją żonęA.i po zawarciu związku małżeńskiego w dniu 29 czerwca 1996 roku zamieszkał wK.w domu żony, nie można przez to uznać, iż stracił on posiadanie spornej nieruchomości. Jak już wyżej wskazywano sporna część siedliska była uważana za jedną całość, a jego prawny właścicielJ. M., a następnie jego synZ. M.i synowaM. M. (3)nie byli w jej posiadaniu. Z wyjaśnień uczestników postępowania jak i samej wnioskodawczyni wynika, że ona i jej mąż mieli nadal zamieszkiwać w domu na siedlisku i opiekować się gospodarstwem, z kolei zaś z biegiem lat ziemia orna była oddawana przezT. M. (1)w dzierżawę. Tym samym należało w sprawie stwierdzić, iż po wyjeździeT. M. (1)doW.w 1992 roku, wnioskodawczyniH. M.oraz jej mążW. M.władali sporną częścią siedliska w imieniu swojego synaT.tj. byli jej dzierżycielami (art. 338 k.c.). Żyjąca jeszcze wówczasC. M.nie była już właścicielką gospodarstwa rolnego, z kolei po stronie rodzicówT. M. (1)nie istniał zamiar zasiedzenia nieruchomości, ponieważ fakt darowania ziemi na ich syna był dla nich w pełni satysfakcjonujący. W ocenie Sądu uczestnicy postępowaniaM. M. (3)oraz jej mążZ. M.nie przedstawili żadnych wiarygodnych dowodów, dla których Sąd miałby przyjąć odmienny stan faktyczny dotyczący istnienia po ich stronie oraz ich poprzednika prawnego - posiadania spornej nieruchomości.
Zgodnie zart. 176 § 1 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.
Mając na uwadze powyższą normę prawną należy wskazać, iżT. M. (1)objął posiadanie spornej nieruchomości z momentem zawarcia umowy darowizny w dniu 22 sierpnia 1990 roku ze swoją babciąC. M., która to z kolei zasiadywaładziałkę (...)od momentu uwłaszczenia tj. od daty 5 stycznia 1976 roku. Oznacza to, iż po stronie uczestnika postępowaniaT. M. (1)istnieje możliwość zaliczenia okresu posiadania swojej babkiC. M.tj. od dnia 5 stycznia 1976 roku. Wymagany do zasiedzenia łączny okres posiadania w złej wierze wynosi trzydzieści lat (art. 172 § 2 k.c.), co oznacza, iż uczestnik postepowania nabył z dniem 5 stycznia 2006 roku przez zasiedzenia własność nieruchomości położonej w miejscowościZ., gm.N.o numerze ewidencyjnymdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej prowadziksięgę wieczystą (...).
Sąd nie przychylił się do wniosku ewentualnego pełnomocnika wnioskodawczyni i zarazem uczestnika postępowaniaT. M. (1), iż w przypadku braku spełnienia przesłanek do zasiedzenia po stronieH. M.iW. M.zasiedzenie powinno być stwierdzone na rzecz obojga małżonkówT.iA. M.. Pełnomocnik swój wniosek w tym względzie opierał jedynie na tej podstawie, iż w dacie upływu terminu zasiedzeniaT. M. (1)iA. M.byli już małżeństwem. W ocenie Sądu tego typu rozumowanie jest zbyt uproszczone. Sąd oczywiście podziela pogląd Sądu Najwyższego, iż własność nieruchomości nabyta przez jednego ze współmałżonków w drodze zasiedzenia wchodzi w skład majątkowej wspólności ustawowej wówczas, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania wspólności ustawowej (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 roku, III CZP 7/78), natomiast nie powoduje to, iż każda nieruchomość, co do której termin zasiedzenia kończy się w momencie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej oznacza stwierdzenia zasiedzenia na rzecz obojga małżonków. Jak wywodził to Sąd Najwyższy w swoim uzasadnieniu do wyżej wskazanej uchwały kwestia, jaką treść pod względem podmiotowym powinno mieć postanowienie stwierdzające - w reżimie małżeńskiej wspólności majątkowej - nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie (art. 172 k.c.), wymaga odpowiedniego rozstrzygnięcia w zależności od tego, czy tylko jednemu z małżonków można przypisać charakter posiadacza samoistnego, czy też chodzi o łączne posiadanie samoistne przez obojga małżonków. Jeżeli zatem przesłankiart. 172 k.c.zostaną spełnione tylko po stronie jednego z małżonków, współmałżonek nie powinien być wymieniony w sentencji postanowienia. Przez sam fakt powstania lub istnienia małżeńskiej wspólności ustawowej współmałżonek nie staje się posiadaczem samoistnym z tej racji, że taki przymiot stwierdza się u drugiego małżonka.
W przedmiotowej sprawie uczestniczka postępowaniaA. M.złożyła pisemne oświadczenie (pismo z dnia 19 listopada 2015 roku, k. 240), w którym wskazała, że sporną nieruchomością zajmowała się jedynie jej teściowaH. M.oraz jej zmarły teść, z kolei po jego śmierci siedliskiem razem z teściową zajmuje się jej mążT. M. (1). Uczestniczka postępowania na rozprawie przesłuchana w charakterze strony wskazała jedynie, iż od roku 1994 zamieszkiwała ze swoim przyszłym mężemT. M. (1)wW., zaś wK.mieszkają od roku 1999. Do teściów jeździli zaś na weekendy, ale to oni zajmowali się gospodarstwem. W ocenie Sądu uczestniczka postępowaniaA. M.nie przedstawiła dowodów, które by potwierdzały, że była ona obok męża samoistną posiadaczką spornej części siedliska. Materiał dowodowy w sprawie nie wskazuje ponadto, iż po zawarciu przez nią związku małżeńskiego zT. M. (1)w dniu 29 czerwca 1996 roku stała się ona stroną umowy, porozumienia, iż również w jej imieniu teściowie będą władać częścią spornego siedliska. Wręcz przeciwnie – w ocenie Sądu takie porozumienie istniało jedynie pomiędzyT. M. (1)i jego rodzicami i było ono nawiązane w momencie, gdy ten w 1993 roku wyjechał doW.. Dodatkowo należy podkreślić, iż przeniesienie posiadania spornej nieruchomości nastąpiło w chwili, gdyA. M.nie była jeszcze żonąT. M. (1). Mając na uwadze powyższe Sąd nie znalazł przekonujących dowodów w sprawie, który by uzasadniały stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości na obojga małżonków.
Niezależnie od powyższego Sąd nie stwierdził także istnienia przesłanek prowadzących do zasiedzenia własności nieruchomości na rzecz pozostałych uczestników postępowania zgodnie z wnioskiem pełnomocnika wskazanego w piśmie z dnia 14 października 2015 roku (k. 169-170).
W przedmiocie kosztów sądowych Sąd rozstrzygnął o nich w oparciu o przepisart. 520 § 2 k.p.c.i zasądził od uczestników postępowaniaZ.iM.małżonkówM.solidarnie na rzecz uczestnika postępowaniaT. M. (1)kwotę 1217 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W pozostałym zakresie Sąd uznał, iż wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Za takim rozstrzygnięciem przemawiał fakt nieuwzględnienia pierwotnego wniosku o zasiedzenie na rzecz wnioskodawczyni oraz jej zmarłego męża, z kolei ewentualne wnioski o zasiedzenie w innym kształcie zostały złożone w zasadzie tuż przed przesłuchaniem wnioskodawczyni i uczestników postępowania w charakterze strony. Tym samym wydłużyło to postępowanie sądowe z powodu konieczności wezwania do udziału w sprawie nowych osób i jednocześnie generowało koszty całego postępowania. Wobec powyższego obciążenie w większym stopniu kosztami postępowania uczestników postępowaniaM.iZ. M.byłoby niesprawiedliwe.
SSR Jarosław Dłużniewski