Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1602/14
Data wyroku: 2015-03-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 1037 k.c.

Sygn. akt III  Ca 1 602 /14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 maja 2014 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wnioskuP. C.z udziałemS. K.o podział majątku wspólnego i dział spadku:

1
ustalił, że w skład majątku wspólnegoJ. C.iZ. C.wchodzi własnościowe spółdzielcze prawo dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wŁ.przyulicy (...)o wartości 186 230 złotych,

2
ustalił, że w skład spadku poJ. C.zmarłym dnia 7 sierpnia 2003 roku wchodzi udział wynoszący ½ w opisanym powyżej prawie do lokalu o wartości 93 115 złotych,

3
dokonał podziału majątku wspólnegoJ. C.iZ. C.oraz działu spadku poJ. C.w ten sposób, że opisany w punkcie 1 składnik majątku przyznaje na rzeczP. C.bez spłat,

4
ustalił, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

W pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Rejonowy ustalił, żeJ. C.iZ. C.pozostawali ze sobą w związku małżeńskim od dnia 27 października 1973 roku, który to został rozwiązany przez rozwód wyrokiem ówczesnego Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 1 grudnia 1995 roku. W postępowaniu rozwodowym Sąd nie orzekał o podziale mieszkania do użytkowania. Ze związku tego pochodzi wnioskodawcaP. C., natomiastZ. K., matka uczestniczki, była drugą żonąJ. C..
W takcie trwania wskazanego związku małżeńskiego uchwałą z dnia 31 stycznia 1975 roku Zarząd Spółdzielni przydzieliłZ. C.wbudynku nr (...)przyul. (...)lokal mieszkalny kategorii M-4, składający się z 4 izb o łącznej powierzchni użytkowej 56,07m2. Łącznie z nią, jako członkiem Spółdzielni, przydział obejmowałJ. C.iP. C.. Jednocześnie Zarząd Spółdzielni Uchwałą nr 9/75 z dnia 31 stycznia 1975 roku przyznałZ. C.własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu i dokonał ostatecznego rozliczenia finansowego mieszkania, ustalając że wkład budowlany /pełne koszty budowy mieszkania/ wyniosły 282.900 złotych, wpłacona zaliczka na wkład budowlany wyniosła 58.200 złotych (z książeczki oszczędnościowejZ. C.założonej przed zawarciem małżeństwa), a do spłaty pozostała kwota 224.700 złotych. Pozostająca do spłaty kwota wkładu została rozłożona na 360 rat miesięcznych, z których pierwsza wynosiła 684 złote, a pozostałe po 624 złote i została spłacona w całości do września 1989 roku. Po 1989 roku wpłaty z tytułu wkładu budowlanego nie były dokonywane.
Sąd Rejonowy ustalił także w dniu 15 czerwca 1994 rokuZ. C.iP. C.kupili od GminyZ., w udziałach wynoszących po 1/2, prawo własności nieruchomości gruntowej położonej wZ.gminyZ., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 1.500 m2, obecnie położonej przyul. (...). Cena nabycia wynosiła 15.000 złotych. Nieruchomość została nabyta z przeznaczeniem pod budownictwo rekreacyjne. W umowie znalazło się stwierdzenie, żeP. C.iZ. C.„powyższą działkę kupują w powołanych wyżej częściach, przy czym oświadczają, że nabycia tego każdy z nich dokonuje za fundusze odrębne, a ich stosunki majątkowe podlegają ustrojowi ustawowemu”. Cała cena sprzedaży została zapłacona przez kupujących przed zawarciem aktu.P. C.posiadał własne środki na nabycie nieruchomości: uzyskiwał stypendium naukowe, udzielał płatnych korepetycji, pracował sezonowo za granicą. TakżeZ. C.dysponowała środkami na nabycie działki, pracowała zawodowo a ponadto jeździła do pracy do Francji. W momencie nabycia działka była nieogrodzona, niezagospodarowana, nie posiadała żadnych mediów. W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy wskazał, że środki na nabycie powyższej nieruchomości pochodziły z pieniędzy zgromadzonych przezP. C., który wówczas sezonowo pracował za granicą, udzielał płatnych korepetycji i otrzymywał stypendium, które to przekazał matce. W tym czasie małżonkowieJ.iZ. C.pozostawali już w faktycznej separacji. W końcowym okresie małżeństwa i w czasie trwania sprawy rozwodowejJ. C.mieszkał w mieszkaniu przyul. (...).
Sąd Rejonowy wskazał, żeJ. C.od 1994 roku pozostawał w nieformalnym związku zM. R., a po rozwodzie zZ. C.w dniu 1 czerwca 1996 rokuJ. C.zawarł związek małżeński zM. R.przeprowadzając się do niej do mieszkania przyul. (...). W oparciu o zeznania świadkówB. K.iA. S.Sąd ustalił również, żeZ. C.iJ. C.dokonali między sobą rozliczeń dotyczących mieszkania przyul. (...).
W trakcie trwania małżeństwaJ. C.iM. C.w dniu 7 maja 1998 rokuM. C.nabyła za cenę 64.000 złotych własnościowe spółdzielcze prawo do lokalumieszkalnego oznaczonego nr (...), położonego wŁ.przyul. (...), pozostającego w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej im. (...)wŁ.. Nabywająca oświadczyła, że własnościowe prawo do tego lokalu nabywa „jako jej majątek odrębny, bo za fundusze pochodzące z takiego majątku; okoliczność tę przyznaje jej mążJ. C.”.Cena została zapłacona przez kupującą w całości do chwili podpisania umowy, w tym jej część, w kwocie 2.000 złotych – już w dniu 18 kwietnia 1998 roku. Pieniądze w wysokości 41 000 złotych pochodziły ze sprzedaży spółdzielczego własnościowe prawo do lokalumieszkalnego oznaczonego nr (...), położonego wŁ.przyul. (...)wchodzącego w skład majątku osobistegoM. C., pozostała kwota została natomiast pokryta m.in. z pożyczki uzyskanej z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych(...)wŁ..
J. C., synA.iG., zmarł w dniu 7 sierpnia 2003 roku wK.. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: synP. C.i żonaM. C.z domuW., po 1/2 części każde z nich
Opierając się na przeprowadzonych w toku postępowania operatach szacunkowych Sąd Rejonowy ustalił, że:

⚫

wartość rynkowa mieszkania położonego wŁ.przyul. (...), oszacowana według stanu na dzień 7 sierpnia 2003 roku i cen z dnia 10 stycznia 2014 roku, podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, w zaokrągleniu do pełnych złotych, wynosi 186.230 złotych,

wartość rynkowa mieszkania położonego wŁ.przyul. (...), oszacowana według stanu na dzień 7 sierpnia 2003 roku i cen z dnia 6 czerwca 2011 roku, podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, w zaokrągleniu do pełnych złotych wynosi 159.650 złotych.

M. C.z domuW.zmarła w dniu 21 czerwca 2004 roku wS., spadek po niej na podstawie ustawy nabyła w całości jej córkaS. K.z domuR., a w skład spadku poM. C.wchodziło własnościowe spółdzielcze prawo dolokalu nr (...), położonego wŁ.przyul. (...).
Z. C.z domuK.zmarła w dniu 7 sierpnia 2007 roku wK.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabył jej synP. C.w całości.
W dniu 23 września 2003 rokuS. K.iP. C.podpisali oświadczenie o treści: „strony dokonały zgodnego podziału rzeczy (związanych zJ.). Żadna ze stron nie wnosi i nie będzie wnosiła żadnych roszczeń przedmiotowych ani finansowych do siebie nawzajem”. Porozumienie to dotyczyło rzeczy zabranych z mieszkania przyul. (...).
Sąd Rejonowy kończąc ustalenia faktyczne wskazał, żelokal nr (...)przyul. (...)pozostaje w dyspozycji wnioskodawcy. Pismem z dnia 27 października 2009 roku Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osiedle (...)” wezwała wnioskodawcę do uregulowania spraw związanych z nabyciem prawa do lokalu po zmarłym członku - matceZ. C.oraz poJ. C.. W związku z powyższym Spółdzielnia wezwałaP. C.do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił dając wiarę twierdzeniomP. C., a także zeznania świadkówB. K.iA. S.ustalając, iż w skład spadku poJ. C.zmarłym dnia 7 sierpnia 2003 roku wchodzi jedynie udział wynoszący ½ w prawie dolokalu mieszalnego numer (...)położonego wŁ.przyul. (...)o wartości 93 115 złotych. Sąd bowiem podzielił zgodne stanowisko stron w kwestii zaliczenia nabytego jedynie w części ze środków odrębnych w trakcie trwania małżeństwa spadkodawcy zM. C.składnika w postaci mieszkania położonego wŁ.przyul. (...)do majątku odrębnego żony spadkodawcy, a w przedmiocie nieruchomości – działki położonej w miejscowościZ.oparł się na twierdzeniach wnioskodawcyP. C.. Z tych też względów jedyny składnik spadku został przyznanyP. C.przy braku spłat na rzecz uczestniczki postępowania, z uwagi na dokonane po rozwodzie rozliczenia co do powyższego udziału pomiędzyJ.iZ. C..
Powyższe postanowienie zaskarżyła w całości uczestniczka postępowania. W złożonej apelacji zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

1
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iżZ. C.spłaciłaJ. C.z mieszkania przyul. (...), podczas gdy dokonanie logicznej oceny całego ciągu zdarzeń związanych z zakupem mieszkania przyul. (...)i dokumentujących je aktów notarialnych i innych dokumentów winno prowadzić do wniosku, iż panJ. C.nie otrzymał tytułem spłaty żadnych pieniędzy od swojej byłej żony;

2
naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez danie wiary zeznaniom wnioskodawcy, iż to on sam sfinansował zakup całej działki wZ., podczas gdy z okoliczności sprawy, treści aktu notarialnego umowy sprzedaży nieruchomości oraz z zasad doświadczenia życiowego wynika, że paniZ. C.zapłaciła za swój udział w nieruchomości środkami należącymi do majątku wspólnego małżonków;

3
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż nieruchomość położona wZ.nie wchodzi w skład masy spadkowej poJ. C., ponieważ spadkodawca nie uczestniczył finansowo w nabyciu działki, podczas gdy z treści aktu notarialnego umowy sprzedaży nieruchomości oraz z okoliczności sprawy wynika, iż zakup nastąpił w trakcie trwania małżeństwaJ.iZ. C.za fundusze pochodzące z majątku wspólnego i udział w tej nieruchomości stanowił składnik majątku wspólnego małżonków, a w konsekwencji ½ udziału weszła do masy spadkowej poJ. C..

W związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez:

⚫

ustalenie w punkcie 1, że w skład majątku wspólnegoJ. C.iZ. C.wchodzi własnościowe spółdzielcze prawo dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wŁ.przyul. (...)o wartości 186.230 zł oraz udział wynoszący ½ we współwłasności nieruchomości położonej we wsiZ., gminaZ., o pow. 15 arów, dla której przez Sąd Rejonowy w Zgierzu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)o wartości 19.172,50 zł,

ustalenie w punkcie 2, że w skład spadku poJ. C.wchodzi udział wynoszący ½ we własnościowym spółdzielczym prawie dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wŁ.przyul. (...)o wartości 93.115 zł oraz udział wynoszący 1/4 we współwłasności nieruchomości położonej we wsiZ., gminaZ., o pow. 15 arów, dla której przez Sąd Rejonowy w Zgierzu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)o wartości 9.586,25 zł,

dokonanie w punkcie 3 podziału majątku wspólnegoJ. C.iZ. C.oraz działu spadku poJ.iC.w ten sposób, że opisane w punkcie 1 składniki przyznaje na rzeczP. C.ze spłatą odP. C.na rzecz uczestniczkiS. K.w wysokości 26.031,11 zł w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności,

zasądzenie w punkcie 4 odP. C.na rzeczS. K.zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Nadto uczestniczka postępowania wniosła o zasądzenie odP. C.na rzeczS. K.zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Wnioskodawca złożył odpowiedź na apelację w której wniósł o oddalenie apelacji uczestniczki i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki nie jest zasadna.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku właściwie ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne, jak również w następstwie właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Jako, że apelujący kwestionują owe ustalenia podnosząc zarzut błędnego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, czyli naruszenia dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.na wstępie rozważań należy wskazać, iż zgodnie z treścią przywołanego przepisu Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia.
Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji.
Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
W kontekście powyższych uwag należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom apelującego w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.Przeprowadzona przez tenże Sąd ocena materiału dowodowego jest w całości logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego.
Przechodząc do szczegółowego omówienia podniesionych w treści apelacji zarzutów w pierwszej kolejności należy uznać za całkowicie chybiony zarzut, iż logiczna ocena ciągu zdarzeń nie potwierdza, abyZ. C.spłaciłaJ. C.z mieszkania zul. (...). Prezentując powyższe stanowisko skarżąca jednakże nie dostrzega, iżJ. C.od rozwodu przez następne 8 lat (czyli do swojej śmierci) nie zgłaszał jakichkolwiek roszczeń majątkowych do swojej byłej żonyZ. C.związanych z mieszkaniem przyul. (...)wŁ., a bezpośrednio po jego śmierci – we wrześniu 2003 roku – uczestniczkaS. K.i wnioskodawcaP. C.dokonali zgodnego podziału rzeczy związanych zJ. C.oświadczając, iż żadna ze stron nie wnosi i nie będzie wnosić żadnych roszczeń przedmiotowych ani finansowych do siebie nawzajem (k. 119 akt sprawy). Oczywiście sporządzając powyższe oświadczenie strony fizycznie podzieliły się jedynie rzeczami znajdującymi się w mieszkaniu przyul. (...)wŁ., ale powyższe w ocenie Sądu wynikało po prostu z tego, że strony nie zgłaszały do siebie żadnych innych roszczeń związanych z rozliczeniem innych składników majątku spadkowegoJ. C.– wiedzieli, żeJ.iZ. C.uregulowali między sobą sprawy majątkowe. Tylko przy takiej konstatacji można logicznie wytłumaczyć dalsze zachowanie uczestniczki, która podejmując w 2003 roku wysiłek ukierunkowany na rozliczenie majątku odziedziczonego poJ. C., zadowoliła się jedynie rzeczami ruchomymi i przez 6 lat nie podejmowała jakiejkolwiek aktywności zmierzającej do odzyskania o wiele bardziej wartościowego majątku, jakimi są udziały w nieruchomościach, a która to aktywność pojawiła się dopiero przy okazji wniosku o dział spadku złożonego przezP. C.. Mając dodatkowo na względzie, iż o powyższych rozliczeniach pomiędzyJ. C.aZ. C.wiedzieli również świadkowieB. K.iA. S., którzy utrzymywali kontakt i zZ. C.iJ. C.- także po ich rozwodzie – to należy skonstatować, iż w Sąd Rejonowy dokonując powyższych ustaleń nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Nie mogła tego podważyć także kwestia wysokości pieniędzy zwróconychJ. C.i tego na co je przeznaczył - nie miała ona bowiem żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jeśli małżonkowieJ.iZ. C.przekazali świadkom, że się między sobą już rozliczyli. Należy jednak wskazać, iż mieszkanie przyul. (...)wŁ.zostało zakupione za kwotę 64 000 zł, przy czym w toku postępowania znane było pochodzenie jedynie kwoty 60 000 złotych uzyskanej w części ze sprzedaży mieszkania i w części z zaciągniętej pożyczki, a przecież w świetle doświadczenia życiowego jest oczywiste, że pełne koszty zakupu mieszkania to nie jedynie ta brakująca kwota 4000 złotych, ale też koszty przeprowadzki, remontu zakupionego mieszkania, mebli (niewątpliwie potrzebnych jeśli przeprowadzka następuje do większego mieszkania) - które też mogą stanowić znaczący udział w kosztach zakupu mieszkania.
Sąd Rejonowy dokonał także prawidłowych ustaleń faktycznych nie naruszając przy tym dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.w zakresie ustalenia źródeł finansowania zakupu działki wZ., a w konsekwencji i w zakresie ustalenia, że nie wchodzi ona w skład schedy spadkowej poJ. C.W szczególności Sąd Rejonowy właściwie zinterpretował oświadczenieP. C.iZ. C.zawarte w umowie z dnia 15 czerwca 1994 roku na podstawie której nabyli oni nieruchomość wZ.. Zgodnie z dyrektywą interpretacyjną wyrażoną wart. 65 § 1 k.c.oświadczenie woli (czyli też i wiedzy) należy tak tłumaczyć, jak tego wymaga ze względu na okoliczności w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, co po prostu oznacza, że nie można jedynie opierać się na jego dosłownym brzmieniu. OświadczenieP. C.iZ. C.o treści „powyższą działkę kupują w powołanych wyżej częściach, przy czym oświadczają, że nabycia tego każdy z nich dokonuje za fundusze odrębne, a ich stosunki majątkowe podlegają ustrojowi ustawowemu” w świetle powyżej wskazanej reguły interpretacyjnej mogło więc oznaczać tylko i wyłącznie, że zarównoP. C., jak iZ. C., zakupili tą działkę ze środków (funduszy) pochodzących z ich majątków odrębnych. Przy interpretacji treści owego oświadczenia w sposób proponowany przez uczestniczkę jego umieszczenie w akcie notarialnym przy zakupie nieruchomości wZ.nie miałoby najmniejszego sensu, byłoby bezcelowe, nielogiczne z tej prostej przyczyny, iż żaden ustawowy ustrój majątkowy nie mógł łączyćP. C.z jego matkąZ. C.. Jest natomiast oczywiste, że tego typu oświadczenia, co złożone przezP. C.iZ. C., składa się tylko i wyłącznie w celu wykazania, że do nabycia rzeczy doszło z funduszy pochodzących z majątku odrębnego nabywcy – tak jak to miało też miejsce np. przy nabyciu nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)przezM. C.– matkę uczestniczki. Mając natomiast na uwadze kwotę za jakąP. C.iZ. C.zakupili ową nieruchomość – kwotę stanowiącą równowartość tylko 3-4 ówczesnych pensji, co słusznie zauważył Sąd Rejonowy - jest możliwe i jest logiczne, że te środki zostały w całości zebrane przez uczestnikaP. C.. Także i co do powyższej okoliczności późniejsze zachowanie się stron przedmiotowego postępowania związane ze sporządzeniem wspólnego oświadczenia we wrześniu 2003 roku i nie występowaniem przeciwko sobie z roszczeniami przez następne 6 lat z przyczyn wskazanych wyżej potwierdzało prawidłowość ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy. W konsekwencji Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż udział w nieruchomości wZ., jako zakupiony z majątku odrębnegoZ. C., nie wszedł w skład majątku wspólnego małżonkówJ.iZ. C.mimo trwania jeszcze ich małżeństwa, a tym samym nie wszedł też w skład schedy spadkowej poJ. C..
Powyższe prowadzi do wniosku, że apelacja uczestniczki stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I Instancji.
Uwzględniając, iż wszystkie z podniesionych zarzutów okazały się bezzasadne, a nadto nie ujawniono okoliczności, które Sąd II instancji winien uwzględnić z urzędu, apelacja podlegała oddaleniu na postawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego, orzeczono w punkcie II-im postanowienia na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., jako że w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od podstawowej zasady rozliczenia kosztów postępowania nieprocesowego, wyrażonej w powołanym przepisie.