Sąd Rejonowy w Ostrołęce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 142/15
Data wyroku: 2015-07-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Domian
Słowa kluczowe: Własność
Podstawa prawna: art. 207 kc, art. 53 kc, art. 7 ustawy z dnia 26.01.2007 (Dz. U. 2012.1164)

Sygnatura akt I C 142/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lipca 2015 r.
Sąd Rejonowy w Ostrołęce I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Anna Domian

Protokolant:

st. sekr. sądowy Agnieszka Radecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. wO.
sprawy z powództwaI. S.
przeciwkoK. Ś.
o zapłatę
orzeka:
oddala powództwo.
SSR Anna Domian
Sygn. akt I C 142/15

UZASADNIENIE
W dniu 20 marca 2015 r.I. S.wniosła pozew przeciwkoK. Ś.o zapłatę kwot: 1255,47 zł z ustawowymi odsetkami od 1.1.2006 r. do dnia zapłaty, 3730,80 zł z ustawowymi odsetkami od 1.1.2007 r. do dnia zapłaty, 2564,73 zł z ustawowymi odsetkami od 1.1.2008 r. do dnia zapłaty, 3835,92 zł z ustawowymi odsetkami od 1.1.2009 r. do dnia zapłaty oraz 1110,80 zł z ustawowymi odsetkami od 1.1.2010 r. do dnia zapłaty. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Powódka wyjaśniła, iż w okresie od 22.8.2005 r. do 26.3.2009 r. była wraz z pozwaną współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 10,14 ha położonego w miejscowościS.gm.C.. Powódka twierdziła, że we wskazanym okresie pozwana we własnym imieniu występowała o dopłaty zA. (...), co jej zdaniem stanowiło pożytki, z których pozwana winna była się z nią rozliczyć. Powódka wskazała, iż konieczność rozliczeń w tym zakresie została potwierdzona postanowieniem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z 2.7.2012 r. (sygn. akt I Ns 957/10), w którym zasądzono zwrot części tak rozumianych pożytków (dopłat z(...)) od pozwanej na rzeczA. B.(córkiI. S.) - współwłaścicielki gospodarstwa rolnego od 27.3.2009r. Powódka twierdziła, że kwoty objęte żądaniem pozwu stanowią należny jej udział w dopłatach pobranych w całości przez pozwaną.
Pozwana wniosła o oddalenia powództwa. Nie kwestionowała kwot wskazanych w pozwie, ale twierdziła, że powódka zgodziła się na prowadzenie gospodarstwa rolnego przez pozwaną i pobieranie z tego tytułu płatności unijnych, gdyż tylko pozwana posiada numer gospodarstwa rolnego uprawniający do ich otrzymania. Pozwana oświadczyła, że wyłącznie ona we wskazanym w pozwie okresie użytkowała i uprawniała grunty wchodzące w skład przedmiotowego gospodarstwa. Dodała, że zasadność jej stanowiska potwierdza fakt, że pomimo zgłoszenia przez powódkę w(...), iż pozwana nienależnie pobiera całe płatności unijne do ww. gospodarstwa, gdyż jest ono przedmiotem współwłasności – po wyjaśnieniu, iż to ona faktycznie użytkuje gospodarstwo, dopłaty nie zostały pozwanej cofnięte.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
I. S.orazK. Ś.na mocy umowy darowizny z dnia 22.8. 2005 r. nr Rep. A(...)nabyły własność gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,14 ha, położonego w miejscowościS.gm.C., składającego siędziałek o nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Ostrołęce prowadziksięgę wieczystą (...). Współwłasność gospodarstwa rolnego pomiędzyI. S.orazK. Ś.ustała w dniu 27.3.2009 r. na skutek darowania przezI. S.swojego udziału w prawie własności na rzecz córkiA. B.. (odpis zawiadomienia o wpisie w KW nr(...)– k. 8 – 9; bezsporne)
Powyższe gospodarstwo rolne było przez cały okres istnienia współwłasności pomiędzy stronami faktycznie użytkowane jedynie przezK. Ś.. Posiadała ona numer gospodarstwa rolnego nadany przez(...). W latach 2006 – 2010 r.K. Ś.pobrała dopłaty unijne do gospodarstwa rolnego. (bezsporne)
Na skutek wnioskuA. B., Sąd Rejonowy w Ostrołęce postanowieniem z dnia 2.7.2012 r. w sprawie sygn. akt I Ns 957/10 dokonał zniesienia współwłasności ww. nieruchomości rolnych pomiędzy nią aK. Ś., jednocześnie orzekając m.in. o obowiązku zapłaty na rzeczA. B.przezK. Ś.kwoty 3.774,07 zł tytułem zwrotu pożytków z nieruchomości, które stanowiły należną część dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego za rok 2009 r.
/dowód: z akt sprawy o sygn. I Ns 957/10: postanowienie z 2.7.2012 r. – k. 118 – 119, uzasadnienie orzeczenia – k. 123 – 128/
Sąd zważył, co następuje:
Przedmiotem żądania powódki było roszczenie o zasądzenie na jej rzez połowy płatności unijnych za lata 2005 – 2009 do gospodarstwa rolnego, którego była współwłaścicielką razem z pozwaną. Zdaniem powódki przychody z tego tytułu stanowią pożytki z rzeczy wspólnej – wspólnego gospodarstwa rolnego.
Na wstępie wskazać należy, że powyższe żądanie mogło być przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu, gdyż współwłasność pomiędzy stronami ustała nie w wyniku jej zniesienia na mocy orzeczenia Sądu, ale wskutek darowania przez powódkę przysługującego jej udziału w prawie własności nieruchomości rolnychA. B.. (a contrarioart. 618 § 3 kpc)
Następnie należy podkreślić, że Sąd nie jest związany poglądem Sądu Rejonowego w Ostrołęce wyrażonym w sprawie I Ns 957/10 – o zniesienie współwłasność pomiędzyA. B.aK. Ś.- uznającym, że rozliczenie płatności unijnych jest zasadne na podstawieart. 207 k.c.
Odnosząc się wprost do żądania powódki, Sąd wyraża pogląd, że płatności unijne nie stanowią pożytków prawa własności, a w konsekwencji nie podlegają rozliczeniu pomiędzy współwłaścicielami na podstawieart. 207 kc.Powołany przepis stanowi, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.
Za brakiem podstaw do rozliczenia pobranych dopłat na podstawieart. 207 kczdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie przemawiają następujące względy.
W ocenie Sądu dokonując wykładniart. 207 kcnależy pamiętać, że mówi on o pożytkach w rozumieniuart. 53 kc.Zgodnie zart. 53 § 1 kc, pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy. Natomiast pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (art. 53 § 2 kc). Jest oczywiste, że płatności unijne do gospodarstwa rolnego przyznawane przez(...)i pobrane przez pozwaną nie stanowią ani pożytków naturalnych, ani cywilnych w rozumieniu powołanego przepisu. Nie stanowią one bowiem płodów wskazanych nieruchomości rolnych, a także nie są dochodami, które dane gospodarstwo rolne przynosi na podstawie jakiegokolwiek stosunku prawnego; między pozwaną a(...)nie istnieje żaden stosunek prawny, który mógłby stanowić podstawę dochodów z tego tytułu. Prawo do dopłat do gospodarstwa rolnego jest związane z faktycznym posiadaniem nieruchomości rolnych. Warunek posiadania gruntów rolnych w sensie faktycznym, a nie cywilistycznym - jako podstawowa przesłanka przyznania dopłat bezpośrednich przez(...)został wielokrotnie potwierdzony w ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych. (v. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7.02.2014 r., I SA/Sz(...)LEC nr(...); Wyrok WSA w Gdańsku z 9.01.2013 r., I SA/Gd(...), LEX nr 1419543; wyrok WSA w Poznaniu z 16.01.2014 r.,(...) SA/Po 958/13, LEX nr 1427013; wyrok WSA w Szczecinie z 25.04.2013 r., I SA.Sz(...), LEX nr 1316576; wyrok NSA wW.z 7.03.2013 r.,(...)87/11, LEX nr 1137971).
Warunkiem koniecznym otrzymania dopłaty jest zatem rzeczywiste posiadanie nieruchomości, a ponadto spełnienie innych przesłanek, w tym legitymowanie się indywidualnym numerem gospodarstwa rolnego oraz złożenie wniosku. Dopłaty bezpośrednie nie są pochodną czynności prawnej, a skutkiem faktycznego posiadania gruntu rolnego (por. wyrok SO w Tarnowie z 31.05.2013 r., IV U 1000/12, LEX nr 1716036).
Szczegółowe warunki otrzymania ww. płatności były uregulowane wart. 7 ustawy z 26.1.2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego(t. j. Dz. U. 2012.1164), która weszła w życie w dniu 27.2.2007r. Zgodnie z powołanym przepisem, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:
1)posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;
2)wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
2a)przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
3)został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Ustawa z 26.1.2007r. zastąpiłaustawę z 18.12.2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru(Dz.U.2004.6.40), która wart. 2 ust. 1wskazywała, że osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi".
Ustawa z dnia 26.01.2007 r. została uchylona ustawą z 5.2.2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2015. 308).
Podkreślić należy, że na gruncie żadnej z ww. ustaw przyznanie płatności nie było pochodną prawa własności, lecz było uzależnione od faktu posiadania gruntów rolnych (i spełnienia pozostałych wymogów). Podstawową przesłanką przyznania dopłat jest faktyczne posiadanie nieruchomości rolnej o określonym obszarze w sensie faktycznym, nie zaś cywilistycznym. (tak też post. SO w Białymstoku z 15.11.2010 r. II Ca 731/10). Do takich wniosków doprowadza wykładnia celowościowa przepisów ustaw o płatnościach unijnych.
Warto w tym miejscu jeszcze przytoczyć argumenty z uzasadnienia wskazanego postanowienia SO w Białymstoku z dnia 15.11.2010r. – które Sąd orzekający w całości podziela. Mianowicie, przepisów ustawy z 26.1.2007r. dotyczących warunków przyznawania płatności bezpośrednich nie można rozpatrywać w oderwaniu od rozporządzenia Rady (WE) nr.(...)ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. U. UE L03.270.1), do którego nawiązywała. Wspomniane rozporządzenie stanowiło, że wsparcie finansowe w postaci dopłat bezpośrednich przysługiwało rolnikom, tj. osobom prowadzącym działalność rolniczą lub które podjęły czynności przygotowawcze do rozpoczęcia takiej działalności w bardzo bliskiej przyszłości (zob. art. 2 lit. a). Powyższe pozwala na wysnucie wniosku, że otrzymanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych związane było przede wszystkim z osobą odpowiedzialną za efektywne wykonywanie produkcji rolnej, a zatem osiągającą konkretny cel prawidłowej gospodarki rolnej. Błędem byłoby zatem przyjęcie, że producent rolny powinien podzielić się otrzymanymi płatnościami z innymi osobami, które nie mogą legitymować się takimi uprawnieniami.
Na koniec jeszcze wskazać należy, że – nawet gdyby uznać płatności unijne za pożytki w rozumieniuart. 53 kc, ku czemu – jak wskazano – zdaniem Sądu brak podstaw – to należy mieć na względzie dyspozytywny charakter normyart. 207 kc(ius dispositivum). Oznacza to, że znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy z umowy współwłaścicieli nie wynikają inne postanowienia. (zob. np. orzecz. SN z 15.4.2011 r., III CSK 191/10,  LEX nr 864004; orzecz. SN z 29.6.2011 r., IV CSK 496/10, LEX nr 1050470). W niniejszej sprawie - przynajmniej w sposób dorozumiany - strony uzgodniły (powódka oświadczyła k. 19, że nie wnosiła o dopuszczenie do współposiadania gospodarstwa), że wyłącznie pozwana będzie korzystała ze wspólnego gospodarstwa, a co za tym idzie – zarówno ponosiła koszty i wydatki z tym związane, jak i czerpała korzyści, w tym pobierała pożytki i dochody.
Reasumując, bezsporną było, że w latach 2005 – 2009 wyłącznie pozwana faktycznie posiadała wskazane grunty, pracowała na nich, uprawiała je, decydowała o sposobie i rodzaju upraw, organizowała pomoc do wykonywania wszelkich koniecznych dla prawidłowej gospodarki rolnej prac i jako posiadacz faktyczny była jedyną osobą uprawnioną do otrzymania płatności unijnych.
Zważywszy, że powyższe okoliczności dotyczące prowadzenia gospodarstwa wyłącznie przez pozwaną były bezsporne, Sąd oddalił wnioski dowodowe pozwanej.
Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.
/-/A. D.