Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 567/14
Data wyroku: 2015-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Mazurek, Kazimierz Rusin, Anna Gawełko
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste
Podstawa prawna: art. 24 kc

Sygn. akt. I ACa 567/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący

SSA Anna Gawełko

Sędziowie:

SA Kazimierz Rusin
SA Dariusz Mazurek (spraw.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Aleksandra Szubert

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na rozprawie
sprawy z powództwaP. G.
przeciwkoW. S.
o ochronę dóbr osobistych oraz zadośćuczynienie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 234/14

I
o d d a l aapelację,

II
z a s ą d z aod powoda na rzecz pozwanego kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
PowódP. G.domagał się zobowiązania pozwanychZ. Ż.iW. S.do przeproszenia powoda w sposób określony w żądaniu pozwu za zamieszczenie na stronie internetowej GminyN.i podanie do wiadomości publicznej treści korespondencji prywatnej oraz danych osobowych powoda: nazwiska, Adresu, numeru telefonu.
Powód domagał się również zasądzenia od każdego z pozwanych na rzeczK.(...) Niepełnosprawnych (...)wN.kwot po 2000 zł.
Tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powód domagał się zasądzenia od pozwanegoW. S.kwoty 1000 zł i od pozwanegoZ. Ż.kwoty 2000 zł. Ponadto domagał się zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kosztów procesu.
Z okoliczności faktycznych wskazanych na uzasadnienie żądania pozwu wynikało, że powód skierował list adresowany doW. S., w którym zastrzegł aby traktować list jako poufny i nie informować o nim osób postronnych, szczególnie zajmujących się w gminie inwestycjami. PozwanyW. S.wbrew temu zastrzeżeniu poinformował o treści korespondencji wiceburmistrza - pozwanegoZ. Ż., który w dniu 30 grudnia 2013 r. umieścił treść listu z danymi osobowymi powoda na stronie internetowej gminyN.. W wyniku tego w ocenie powoda doszło do upublicznienia treści prywatnej korespondencji powoda co łączyło się z nękaniem powoda przez dziennikarzy, opublikowanie nieprzychylnego dla powoda artykułu prasowego i spowodowania niechęci pracowników urzędu gminy w stosunku do powoda.
W odpowiedzi na pozew pozwani domagali się oddalenia powództwa i zasądzenia od powoda na ich rzecz kosztów procesu.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu rozstrzygając o żądaniu powoda wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r. uwzględnił żądania powoda w stosunku do pozwanegoZ. Ż.zobowiązując go do przeproszenia powoda i zasądzając od pozwanego na rzeczK.(...) Niepełnosprawnych (...)wN.kwotę 2000 zł oraz zasądzając od pozwanegoZ. Ż.na rzecz powoda kwotę 2000 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy oddalił w pozostałym zakresie żądania powoda w tym w całości w stosunku do pozwanegoW. S.i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 960 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że rozstrzygnął sprawę w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
Powód wykazując zainteresowanie realizacją inwestycji prowadzonych przez GminęN.kierował pisma do Burmistrza Miasta i GminyN., Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej i informował o nieprawidłowościach w sposobie realizacji inwestycji, wskazywał na możliwość uszczuplenia majątku gminy. W jednym z pism zwrócił się do Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej z prośbą o zwołanie posiedzenia komisji. W odpowiedzi poproszono powoda aby sprecyzował zarzuty dotyczące tej sprawy.
W piśmie z dnia 23 grudnia 2013 r. powód zwrócił się do pozwanegoW. S.pełniącego funkcję Przewodniczącego Rady Miasta informując go o nieprawidłowościach przy realizowaniu inwestycji gminnych. Powód pismo tej samej treści skierował również do kilku radnych. Powód zastrzegł aby treści pisma nie upowszechniać, a w szczególności nie informować o jego treści burmistrza i wiceburmistrza. PozwanyW. S.zdecydował o upublicznieniu treści listu i odczytał jego treść na sesji Rady Miasta. PozwanyZ. Ż.pełnił funkcję wiceburmistrzaN.. Po upublicznieniu listu powoda umieścił treść listu na stronie internetowej gminy w okresie od 30 grudnia 2013 r. do 21 stycznia 2014 r. jako załącznik do artykułu którego był autorem. Powód wezwałW. S.do usunięcia listu ze strony internetowej. W związku z informacjami przekazanymi od powodaW. S.dokonał zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej o możliwości popełnienia przestępstwa w trakcie realizowania przez Gminę inwestycji.
Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ocenił, że zasadnicze elementy ustalonego stanu faktycznego nie były sporne.
W ocenie Sądu Okręgowego okoliczności faktyczne wskazane przez powoda na uzasadnienie żądania dawały podstawę do przyjęcia że według jego twierdzeń doszło do naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci naruszenia tajemnicy korespondencji oraz ujawnienie danych osobowych bez zgody powoda.
Sąd Okręgowy ocenił, że działania podjęte przez pozwanegoW. S.nie były bezprawne. Wziął pod uwagę, że korespondencja powoda kierowana była doW. S.jako członka władz samorządowych dotyczyła istotnych dla gminy kwestii. Dlatego Sąd Okręgowy ocenił, że pozwanyW. S.dokonując upublicznienie treści listu wbrew woli powoda działał w interesie publicznym. Sąd wskazał, że bez upublicznienia treści korespondencji otrzymanej od powoda, pozwanyW. S.nie mógł podjąć żadnych kroków w celu zbadania czy zaistniały zgłoszone przez powoda nieprawidłowości w procesie inwestycyjnym. Sąd Okręgowy wziął również pod uwagę, że sam powód poinformował o swoich podejrzeniach niektórych radnych oraz burmistrza.
Inaczej Sąd Okręgowy ocenił działania podjęte przez pozwanegoZ. Ż.. Ocenił, że zamieszczenie treści listu na stronie internetowej nie służyło interesowi publicznemu. Dlatego w ocenie sądu pozwanyZ. Ż.doprowadził do naruszenia dóbr osobistych w postaci tajemnicy korespondencji i ochrony danych osobowych.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się powódP. G.i wniósł apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu zaskarżając ten wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku doW. S.oraz o kosztach procesu w stosunku do tego pozwanego.
Powód zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnegoart. 24 § 1 k.c.poprzez jego wadliwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że działania pozwanegoW. S.polegające na upublicznieniu treści prywatnej korespondencji kierowanej przez powoda do pozwanego nie było bezprawne.
Wskazując na powyższe zarzuty powód domagał się uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu, ewentualnie zmiany wyroku w zaskarżonej części i uwzględnienia powództwa skierowanego przeciwkoW. S.oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.
W uzasadnieniu apelacji powód zarzucał, że nietrafny było stanowisko Sądu Okręgowego, że działaniaW. S.polegające na ujawnieniu tajemnicy korespondencji oraz danych osobowych powoda nie było działaniem bezprawnym. Powód powoływał się na w stanowisko doktryny, zgodnie z którym do naruszenia dóbr osobistych w postaci tajemnicy korespondencji, nietykalność mieszkania może dojść wyłącznie poprzez działanie bez zgody uprawnionego. Poglądy te apelującym odnosił bezpośrednio do ustaleń sądu z których wynikało, że pozwany nigdy nie uzyskał zgody powoda na ujawnienie w treści korespondencji, a wręcz przeciwnie powód zastrzegł aby treść korespondencji skierowanej do pozwanego nie została ujawniona. Apelujący prowadził też rozważa oceniając działania pozwanego w świetle przepisówustawy z dnia 8 marca 1990 o samorządzie gminnymw oraz z dnia 13 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej i z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Z w ocenie apelującego w działania pozwanegoW. S.naruszały przepisy wskazanych ustaw, jak również postanowienia Kodeksu etycznego pracownika samorządowego obowiązującego w Urzędzie Gminy wN..
PozwanyW. S.w odpowiedzi na operację domagał się oddalenia apelacji powoda i zasądzenia od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznając apelacje powoda zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Apelujący wskazał jako podstawę apelacji zarzuty wyłącznie polegające na naruszeniu przepisów prawa materialnegoart. 24 § 1 k.c.Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie była przez powoda kwestionowana. Ma to istotne znaczenie dla oceny zasadności apelacji. Bowiem wobec nie zakwestionowania przez apelującego podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należało przyjąć ją jako prawidłowo ustaloną przez Sąd Okręgowy i stanowiącą podstawę do dokonania oceny prawnej. W tym miejscu przypomnieć należy, że według ustaleń Sądu Okręgowego pozwanyW. S.upublicznił treść korespondencji skierowanej do niego przez powoda w dniu 22 grudnia 2013r. i miało to miejsce na sesji Rady Miasta w dniu 30 grudnia 2013r. Po upublicznieniu korespondencji na podstawie informacji w niej zawartych Rada Miasta podjęła uchwałę o zawiadomieniu Prokuratury o możliwości popełnienie przestępstwa. Decyzja ta zasadniczo odpowiadała treści listu powoda, w którym jak zeznał powód na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014r. ( k. 87) „pisałem o możliwości korupcji”. Zatem do naruszenia dóbr osobistych przez pozwanegoW. S.według twierdzeń powoda miało dojść poprzez upublicznienie treści listu, co powód łączy z naruszeniem tajemnicy korespondencji.
Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu Apelacyjnego, również w świetle prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego, że pozwanyW. S.nie odpowiada za zamieszczenie listu powoda w internecie, jak również ujawnienie danych osobowych powoda, co czyni apelację powoda w tym zakresie za pozbawioną podstaw prawnych i faktycznych.
Nie ma racji apelujący, o ile kwestionuje prawidłowość oceny sądu pierwszej instancji, twierdząc, że istniały podstawy do przyjęcia bezprawności działania podjętego przez pozwanegoW. S..
Trafnie argumentuje apelujący, że naruszenie tajemnicy korespondencji następuje poprzez ujawnienie jej treści bez zgody uprawnionego. Jednak osobami uprawnionymi do dysponowania treścią korespondencji jest nie tylko nadawca ,ale również osoba do której korespondencja została skierowana, tym bardziej, że charakter korespondencji i skierowanie jej przez powoda doW. S.jako Przewodniczącego Rady Miasta, a nie osoby prywatnej, wskazywały na wolę nadawcy umieszczenia korespondencji w przestrzeni publicznej. Intencją autora listu było doprowadzenie do umożliwienie mu przekazania wiedzy o sposobie realizacji czterech inwestycji prowadzonych przez Gminę . W tym kontekście należało dokonać oceny, czy działania podjęte przezW. S.były działaniami bezprawnymi
Ocena, czy działanie naruszyło dobro osobiste, dokonywana jest na podstawie obiektywnego kryterium. Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie jest dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby zainteresowanej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4.4.2001 r., III CKN 323/00, Legalis). Sąd powinien rozważyć, czy typowa, przeciętna osoba na miejscu pokrzywdzonego uznałaby określone działanie za naruszenie dobra osobistego oraz czy w odczuciu społecznym określone zachowanie zakwalifikowane może być jako naruszające dobra osobiste . Stanowisko to uznać można za utrwalone w orzecznictwie ( zob. wyrok SN z 25.4.1989 r., I CR 143/89, OSP 1990, Nr 9, poz. 330; wyrok SN z 11.3.1997 r., III CKN 33/97, OSN 1997, Nr 6-7, poz. 93; uzasadnienie wyroku SN z 26.10.2001 r., V CKN 195/01, Legalis; uzasadnienie wyr. SN z 23.5.2002 r., IV CKN 1076/00, OSN 2003, Nr 9, poz. 121; wyr. SN z 5.4.2002 r., II CKN 953/00, Legalis)
Zasady panujące w określonej grupie społecznej mogą być uwzględnione przy dokonaniu takiej oceny, jeśli zarówno osoba, której dobra osobiste naruszono, jak i odbiorcy działania naruszającego należą do tego środowiska. W okolicznościach niniejszej sprawy zarówno pozwany pełniący funkcje w samorządzie terytorialnym jak i powód prowadzący działalność gospodarczą znajdują się w przestrzeni publicznej.

Jak już powiedziano odpowiedzialność niemajątkowa za naruszenie (lub zagrożenie) dóbr osobistych oparta jest na zasadzie bezprawności.Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (tak m.in. SN w wyroku z 25.10.1982 r., I CR 239/82, Legalis; uzasadnieniu wyroku SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22;).

Kwalifikacja działania na podstawie prawa ("działania w ramach porządku prawnego") jako okoliczności wyłączającej bezprawność jest utrwalona w orzecznictwie. Typowym przykładem są działania podejmowane w trakcie postępowania sądowego - zeznania składane w trakcie takiego postępowania często naruszają dobra osobiste (dobre imię i prywatność innych osób). Składanie zeznań w charakterze świadka lub złożenie dokumentu jako dowodu w postępowaniu cywilnym nie jest działaniem bezprawnym (tak SN w wyr. z 28.10.1971 r., I CR 425/71, Legalis).

Nie jest też działaniem bezprawnym zawiadomienie organów ścigania o popełnieniu przestępstwa (wyrok SN z 26.3.1998 r., I PKN 573/97, OSN 1999, Nr 6, poz. 197), jednak zawiadamiający może ponosić odpowiedzialność, jeśli świadomie przekazał informacje nieprawdziwe, albo formułując oskarżenia kierował się złośliwością i chęcią dokuczenia (wyrok SN z 13.4.2000 r., III CKN 777/98, Legalis).

Również interes publiczny wskazany jest w niektórych sytuacjach jako uzasadnienie ograniczenia zakresu ochrony dóbr osobistych osób sprawujących funkcje publiczne – co ma wpływ na ocenę bezprawności działania sprawcy
    .Jak trafnie zwrócił uwagę SN w uzasadnieniu wyroku z 11.5.2007 r. (I CSK 47/07, Rejent 2007, Nr 5, s. 173): "Osoba podejmująca działalność publiczną powinna być świadoma, że jej życie, czyny oraz poglądy będą poddawane ocenie i weryfikacji, ponieważ społeczeństwo ma prawo do pełnej informacji o wszystkich przejawach życia publicznego". Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że: "Wizerunek osoby publicznej kształtują nie tylko merytoryczne racje przedstawiane w publicznych wystąpieniach ale także formy prezentowania tych racji, oraz sposoby zachowania się na forum niepublicznym określające osobowość, charakter i kulturę osobistą podlegające ocenie opinii społecznej", a opinia publiczna ma prawo do takich informacji ( wyrok SN z dnia 30.10.2003 IV CK 149/02 Legalis).

Osobami publicznymi są w pierwszym rzędzie politycy, ale także osoby sprawujące ważne funkcje społeczne oraz osoby, które poprzez własne działanie podejmowane w przestrzeni publicznej stają się przedmiotem jej zainteresowania. Powód jako przedsiębiorca i były przedstawiciel władz samorządowych działał w przestrzeni publicznej. Skierowanie przez powoda listu doW. S.jako Przewodniczącego Rady Miasta nie było jedynym działaniem jakie powód podjął w tej sprawie. Powód już od listopada 2013r. wykazywał duże zainteresowanie prowadzonymi inwestycjami, brał udział jako publiczność w sesjach Komisji Budżetowej i Inwestycji, a nawet osobiście przedstawiał członkom Komisji swoje obawy co do sposobu prowadzenia niektórych inwestycji. Jak już ocenił to Sąd Apelacyjny charakter pisma powoda dotyczył spraw z zakresu spraw publicznych, a o swoim stanowisku powód informował członków Komisji Rewizyjnej.

Opinia publiczna w przestrzeni której działał powód t.j. w tym radni wobec których powód ujawniał posiadane wiadomości na temat prowadzonych inwestycji, miała prawo do informacji dotyczących działań podejmowanych przez powoda. Sugerowanie przez powoda w liście skierowanym do Przewodniczącego Rady Miasta, że stwierdzone przez powoda nieprawidłowości są wynikiem korupcji skutkować powinno zawiadomieniem właściwych władz o możliwości popełnienia przestępstwa, bowiem zatajenie takiej informacji mogłoby narazić pozwanego na odpowiedzialność karną, a Rada Miasta nie miała kompetencji do prowadzenia postępowania w tym zakresie. Należało zatem ocenić, że uczynione przez autora listu zastrzeżenie nie miało praktycznego znaczenia. Istniały bowiem podstawy do ustalenia, że informacje zawarte w korespondencji przekazanej pozwanemu zostały już wcześniej upublicznione przez powoda, a ponadto realizacja prośby powoda o nie upublicznianie korespondencji pozostawało w sprzeczności z obowiązkami pozwanego jako funkcjonariusza samorządowego. Gdy treść przekazywanej przez powoda w korespondencji do pozwanego wiadomości miała zostać już z założenia upubliczniona (rozpowszechniona) to wówczas trudno mówić o tajemnicy komunikowania się. Wysyłający wiadomość może z niej skorzystać, ale nie musi. skoro upowszechnił już przekazywane treści. To samo dotyczy drugiej strony procesu komunikowania się - tzn. adresata. Następuje wówczas zmiana istoty i charakteru samej komunikacji, która traci cechę indywidualizacji. Tak przebiegające, upublicznione komunikowanie się, służy równocześnie, jeżeli nie przede wszystkim, wyrażaniu poglądów. Wówczas jest ono objęte zakresem ochronyart. 54 Konstytucji RP, a nieart. 49.
W świetle takiej oceny podniesione przez apelującego zarzuty okazały się nieuzasadnione.
Dlatego oceniając, że wyrok Sadu Okręgowego w Tarnobrzegu odpowiada prawu Sad Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację powoda jako nieuzasadnioną.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sad Apelacyjny orzekł zgodnie z zasada odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.).
Na zasadzone na rzecz pozwanego koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w wysokości wynikającej z § 6 pkt 3 i § 11 pkt 2 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie(…).
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.