Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1002/15
Data wyroku: 2015-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 1002/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 maja 2015 roku Sąd RejonowydlaŁ.wŁ., w sprawie z powództwaE. W.przeciwkoW. W.o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego – wyroku zaocznego tego Sądu z dnia 13 września 2011 r.w sprawie sygn. akt I C 235/11, oddalił powództwo i odstąpił od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego.
U podstaw powyższego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy.
Wyrokiem zaocznym wydanym w dniu 13 września 2011 r. w sprawieo sygn. akt I C 235/11 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi uwzględnił powództwoW. W.przeciwkoE. W.o eksmisję. Powódka domagała się bezskutecznie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od tego orzeczenia, które ostatecznie uprawomocniło się. Podstawę roszczenia, wskazaną w pozwie, stanowiło niewłaściwe zachowanieE. W., jak: agresja, pijaństwo, zadawanie się z elementem przestępczym.
Postępowanie karne w sprawie o sygn. akt III K 737/10 toczyło się z tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia, wniesionego przez pokrzywdzoną córkę stron - małoletniąD. W., reprezentowaną przezW. W., po odmowie wniesienia aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego. Oskarżenie dotyczyło znęcania się przezE. W.nad małoletnią. W dniu 14 lutego 2013 r. postępowanie karne zostało umorzonez tego powodu, iż oskarżycielka prywatnaD. W., działająca po osiągnięciu pełnoletniości we własnym imieniu, odstąpiła od popierania aktu oskarżenia.
Na podstawie wyroku zaocznego z dnia 13 września 2011 r. powódka została wyeksmitowana z lokalu.
Prawo do lokalu, o który chodzi w sprawie, przysługuje obu stronom na zasadzie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Powódka, nie mieszkając w lokalu, spłaciła w 2014 r. związane z nim zadłużenie.
Jako podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał przepisart. 840 §1 pkt 2 k.p.c., w myśl którego dłużnik możew drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, na skutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał, że powództwo zart. 840 § 1 k.p.c., zwane powództwem opozycyjnym, będącym jednym z powództw przeciwegzekucyjnych, ma na celu zablokowanie egzekucji m. in. z tego powodu, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, na skutek którego zobowiązanie wygasło. Zdaniem Sądu I instancji takim zdarzeniem jest np. wykonanie obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym, a w wypadku roszczeń o charakterze pieniężnym, skuteczne oświadczenie o potrąceniu.
W ocenie Sądu Rejonowego nie można pozbawić wykonalności orzeczenia już wykonanego, bo kłóci się to z istotą instytucji prawnej unormowanej w przepisieart. 840 §1 k.p.c.Na poparcie powyższego stanowiska Sąd meriti przywołał stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II CSK 679/13 oraz wyroku z dnia 17 listopada 1988r., sygn. akt I CR 255/88, zgodnie z którym powództwo przeciwegzekucyjne skierowane na pozbawienie lub ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego może być skutecznie wniesione tylko pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego w całości lub w określonej jego części. W konsekwencji dłużnik traci możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym w całości lubw określonej części w odniesieniu do już wyegzekwowanego świadczenia.W części, w której wykonalność tytułu wykonawczego wygasła na skutek jego zrealizowania, powództwo jest więc niedopuszczalne.
Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy Sąd Rejonowy wskazał, że powódka została skutecznie wyeksmitowana przed wytoczeniem powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Tym samym wyrok eksmisyjny, na podstawie którego usunięto powódkę z lokalu, został już „skonsumowany" przez jego wykonanie.
Nadto, zdaniem Sądu Rejonowego, powództwo nie jest uzasadnione również z tej przyczyny, że okoliczności, które wskazuje powódka jako uzasadniające pozew, nie powodują, że byłby on zasadny nawet w razie niewykonania wyroku eksmisyjnego. W pozwie wskazano bowiem, że podstawą orzeczenia eksmisji było postępowanie karne prowadzone przeciwkoE. W.w sprawie o sygn. akt III K 737/10, a zdarzeniem, które nastąpiło po wydaniu tytułu wykonawczego, które powoduje, że może on być pozbawiony wykonalności, jest umorzenie tego postępowania. Zdaniem Sądu meriti pogląd ten jest z gruntu błędny, gdyż istotą wyroku zaocznego jest to, że sąd, który go wydaje, przyjmuje za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych (art. 339 §1 k.p.c). Sąd nie jest przy tym nigdy związany treścią aktu oskarżenia, który został skierowany przeciwko pozwanemu. Wiążą go jedynie ustalenia prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym (art. 11 k.p.c). Tak więc tylko, gdyby sąd prawomocnie skazał powódkę za popełnienie przestępstwa, na podstawie czego wydano by wyrok w postępowaniu cywilnym, oparty o brzmienie wyroku karnego, to uchylenie prawomocnego wyroku skazującego mogłoby dopiero przesądzić o wzruszeniu w ten czy inny sposób wyroku wydanego w postępowaniu cywilnym.
Zdaniem Sądu Rejonowego oddalenie powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności nie narusza praw powódki w tym sensie, że nie powoduje trwałego pozbawienia jej posiadania lokalu. Powaga rzeczy osądzonej, z której korzysta wykonany wyrok zaoczny, nie oznacza, że powódka nie może dochodzić swoich praw do lokalu. Podstawę do tego stanowić może np.art. 9 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowychz dnia 15 grudnia 2000 r.(t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1222 z późn. zm.), w myśl którego do ochrony spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Na mocy tego przepisu powódka, jako osoba, której przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu wspólnie z małżonkiem, może np. wystąpićz roszczeniem o dopuszczenie do jego współposiadania go. Podstawę prawną takiego powództwa stanowić będzie wówczas wspomnianyart. 9 ust. 6ww. ustawy orazart. 206 k.c., zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na mocyart. 102 k.p.c.odstępując od obciążenia powódki, która przegrała sprawę, obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz pozwanego. Powyższe rozstrzygnięcie, zdaniem Sądu I instancji, uzasadnia trudna sytuacja materialna i życiowa, a nadto fakt, że ponosi ona część opłat związanych ze spornym lokalem, nie mieszkającw nim.
Powyższe rozstrzygnięcie w całości zaskarżyła apelacją powódka.
Skarżąca zarzuciła Sądowi Rejonowemu:
1. Naruszenie przepisów prawa procesowego tj:
a)art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, która powinna być przeprowadzona przez Sąd I Instancji na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie przez Sąd I Instancji, że umorzenie postępowania karnego w sprawie sygnatura akt III K 737/10 nie miało wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy w sytuacji, gdy powyższe w sposób niewątpliwy świadczy o nieprawdziwości twierdzeń pozwanego, na podstawie których zapadł wyrok zaoczny orzekający eksmisję powódki;
b)art 5 k.c.w zw zart 233 § 1 k.p.c.poprzez nieuwzględnienie, że powódka opłaca czynsz za lokal mieszkalny nie mogąc w nim przebywać i nie posiada innego lokalu, w którym mogłaby przebywać, przy jednoczesnym ustaleniu, że pozwany także w tym lokalu nie przebywa, co powoduje że wyegzekwowanie wyroku eksmisyjnego przez pozwanego było sprzecznez zasadami współżycia społecznego;
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art 840 § 1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwą wykładnie polegającą na przyjęciu przez Sąd I Instancji, że powództwo opozycyjne przysługuje dłużnikowi tylko w sytuacji, w której świadczenie objęte tytułem wykonawczym nie zostało wyegzekwowane, podczas gdy literalne brzmienie przepisu takiego warunku nie przewiduje.
W kontekście tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Nadto pełnomocnik powódki wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu za obie instalacje, według norm prawem przewidzianych, oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w żadnej części.
Obecny na rozprawie apelacyjnej w dniu 15 października 2015 r. pełnomocnik powódki poparł wniesioną apelację.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu w całości.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Powyższe ustalenia Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne, uznając za zbędne powielanie ich w dalszej części uzasadnienia.
Na wstępie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż wnioski w tym zakresiez istoty swej determinują rozważania, co do pozostałych zarzutów apelacyjnych, bowiem jedynie pozbawione błędu ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie przeprowadzonego postępowania mogą być podstawą oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeńo naruszeniu przepisów prawa materialnego.
Wbrew twierdzeniom skarżącej w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy (tj. dokumenty i zeznania skarżącej) i nie naruszył dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.Przeprowadzona przez tenże Sąd ocena materiału dowodowego jest w całości logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, zaś podniesione w tym zakresie w apelacji zarzuty stanowią w istocie jedynie niczym nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi i nieobarczonymi jakimkolwiek błędem ustaleniami Sądu pierwszej instancji.
Wskazać należy, że skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wymaga określenia, jakich to konkretnie uchybień dopuścił się sąd orzekający, naruszając tym samym zasady logicznego rozumowania bądź wskazania doświadczenia życiowego w toku wyprowadzania wniosków w oparciu o przeprowadzone dowody. Formułujący taki zarzut powinien zatem określić, jaki konkretnie dowód i z naruszeniem jakich dokładnie wskazanych kryteriów sąd ocenił niewłaściwie. Konieczne jest wskazanie dowodów, które zdaniem apelującej zostały ocenione w sposób wadliwy, czego w złożonej apelacji zaniechano.
Treść wywiedzionej przez stronę powodową apelacji uzasadnia wniosek, że skarżąca – pomimo sformułowania takiego zarzutu w petitum apelacji – nie kwestionuje prawidłowości poczynionych przez Sąd I Instancji ustaleń faktycznych, a jedynie nie aprobuje ich oceny prawnej. Tego rodzaju zastrzeżenia oceniane być jednak muszą przez pryzmat dyspozycji przepisów prawa materialnego i tak właśnie ocenił je Sąd Odwoławczy.
Sąd Okręgowy podziela ocenę prawną dochodzonego roszczenia dokonaną przez Sąd Rejonowy, zarówno co do przyjętej podstawy prawnej oceny jego zasadności, jak i wyników tej oceny. Sąd Rejonowy słusznie przyjął (dając temu expressis verbis w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia), że podstawą prawną oceny zasadności roszczenia objętego pozwem winien byćart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Tytuł egzekucyjny w przedmiotowej sprawie, którego pozbawienia wykonalności żąda skarżąca, stanowi bowiem orzeczenie sądowe – wyrok zaoczny Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z dnia 13 września 2011 r., sygn. akt I C 235/11.
Zgodnie z powołanym przepisem dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznaniaw sprawie.
Powództwo przeciwegzekucyjne zart. 840 k.p.c., stanowi prawny instrument merytorycznej obrony dłużnika przed wykonaniem tytułu wykonawczego przy użyciu przymusu państwowego w postaci egzekucji sądowej. Z samej istoty powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wynika zatem, że podstawową przesłanką jego dopuszczalności jest istnienie potencjalnej możliwości przymusowego wykonania tytułu wykonawczegow całości lub w określonej jego części. Dłużnik traci natomiast możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia (pieniężnego lub niepieniężnego) objętego tytułem wykonawczym w całości lubw określonej części, w odniesieniu do już wyegzekwowanego świadczenia. Wynika to z faktu, że z chwilą całkowitego wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym wygasa wykonalność tytułu wykonawczego.W części, w której wykonalność tytułu wykonawczego wygasła na skutek jego zrealizowania (skonsumowania) powództwo to jest więc niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 listopada 1988 r., I CR 255/88, nie publ.; z dnia 20 stycznia 1978 r. III CKN 310/77, nie publ.; z dnia 24 czerwca 1997 r., III CKN 41/97, nie publ.; z 4 kwietnia 2002 r. I PKN 197/01, niepubl., z 14 maja 2010 r., II CSK 592/09, niepubl.).
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego pod sygn. akt KM 119/12 przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Widzewa w Łodzi doszło do całkowitej realizacji tytułu wykonawczego, którego pozbawienia wykonalności żąda skarżąca. Tytuł ten obejmował obowiązek opróżnienia przez skarżącąlokalu mieszkalnego nr (...)położonego w budynku przyul. (...)wŁ.. Komornik sądowy w dniu 14 czerwca 2013 r. dokonał skutecznej eksmisji skarżącej z przedmiotowego lokalu. Tym samym doszło do całkowitego spełnienia świadczenia objętego tytułem wykonawczym, skutkującym wygaśnięciem wykonalności przedmiotowego tytułu wykonawczego.
Stwierdzenie zatem przez Sąd Rejonowy braku przesłanki dopuszczalności powództwa przeciwegezkucyjnego o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w postaci istnienia potencjalnej możliwości przymusowego wykonania tytułu wykonawczego skutkować musiało oddaleniem powództwa.
W tej sytuacji merytoryczne badanie przez Sąd Rejonowy zasadności powództwa – rozważanie, czy umorzenie postępowania karnego w sprawie o sygn. akt III K 737/10 jest zdarzeniem następującym po wydaniu przedmiotowego tytułu wykonawczego i powodującym, że może on być pozbawiony wykonalności - jest nie tylko zbędne, ale i niedopuszczalne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2002 r., I PKN 197/01, LEX nr 56445).
Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego orzeczenie Sądu Rejonowegoo oddaleniu powództwa było słuszne i nie naruszało przepisuart. 840 § 1 k.p.c.
Mając zatem na względzie powyższe okoliczności Sąd OkręgowywŁ., na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił apelację.
Nadto w punkcie 2. sentencji Sąd Okręgowy, na podstawie § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z§ 6 pkt 4 i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. 2013. 461 j.t.), przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi adwokatowiK. W.kwotę 738 zł (uwzględniającą podatek VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.