Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1868/14
Data wyroku: 2015-07-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Jolanta Kazberuk, Alicja Sołowińska, Marek Szymanowski
Podstawa prawna: art. 136, 138 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jedn. Dz.U z 2009r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.).

Sygn.akt III AUa 1868/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 lipca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.)
Sędziowie: SA Maria Jolanta Kazberuk
SA Alicja Sołowińska
Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2015 r. wB.
sprawy z odwołaniaI. S. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do niezrealizowanego świadczenia
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV U 5419/14

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 1868/14

UZASADNIENIE
Decyzją dnia 10 lutego 2014 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówiłI. S. (1)prawa do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym mężuD. S. (1)za styczeń 2014 r. W jej uzasadnieniu organ rentowy powołał się na treść art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w świetle którego organ rentowy nie ma podstaw do żądania zwrotu świadczenia przekazanego na rachunek w miesiącu, którym nastąpił zgon świadczeniobiorcy. Zwrócił uwagę, że świadczenie za styczeń 2014 r. zostało przekazane na rachunek w banku. Mąż odwołującej zmarł dnia 6 stycznia 2014 r., a świadczenie za styczeń 2014 r. zostało przekazane na rachunek bankowy.
I. S. (2)w odwołaniuod powyższej decyzji domagała się wypłaty emerytury męża. Podała, że mąż zmarł dnia 6 stycznia 2014 r., zaś rachunek został zlikwidowany 7 stycznia 2014 r. Wniosła o wypłatę tego świadczenia na swój adres.
Wyrokiem z dnia 23 października2014r. Sad Okręgowy w Olsztynie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałI. S. (1)prawo do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym mężuD. S. (1)za miesiąc styczeń 2014r.
Sąd Okręgowy ustalił , iż mąż wnioskodawczymD. S. (1),ur. dnia (...)był uprawniony do emerytury od dnia 1 sierpnia 2007 r. a świadczenie to organ rentowy wypłacał w terminie płatności ustalonym na 15- tego dnia każdego miesiąca( zaświadczenie -k-15, plik-1 akt ZUS.).I. S. (1)jest uprawniona do emerytury od dnia 30 marca 2008 r. Dnia 6 stycznia 2014 r., mąż wnioskodawczyni zmarł. W dniu 10 stycznia 2014r.I. S. (2)wystąpiła do ZUS o wypłatę niezrealizowanego świadczenia po zmarłym mężu informując , iż z dniem 7 stycznia 2014r. rachunek bankowy zmarłego męża został zamknięty.
Sąd Okręgowy wskazał, iż zagadnienie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalno-rentowych z ubezpieczenia społecznego oraz egzekucji i potrąceń z tych świadczeń regulują przepisyart. 138-144 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. 2013 r. 1440 ze zm. t ,j.).Organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powoływał się na przepis art. 138a powołanej ustawy, zgodnie z którym podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytową prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić Zakładowi kwoty świadczeń przekazane na ten rachunek albo instrument płatniczy, za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. Obowiązujący od dnia 1 lipca 2004 r. art. 138a ustawy nakładał na banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe obowiązek zwrotu organom rentowym kwot świadczeń przekazanych za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. Przy czym z dniem 7 października 2013 r. rozszerzono zakres podmiotowy art. 138a, obejmując nim podmiot prowadzący rachunek płatniczy, bank i spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawcę instrumentu płatniczego. W razie bezpodstawnej odmowy zwrotu organ rentowy wydaje decyzję obciążającą, która - po uprawomocnieniu się - stanowi podstawę do ściągnięcia żądanych kwot w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem założeniem omawianej regulacji jest umożliwienie organom rentowym odzyskania świadczeń wypłaconych, mimo ustania do nich prawa.
Brzmienie powyższego przepisu nie może budzić wątpliwości i w ocenie Sądu Okręgowego i przesądza o konieczności zmiany zaskarżonej decyzji i uwzględnienia odwołania skarżącej. Zdaniem Sądu Okręgowego Wbrew stanowisku ZUS - rację ma bank, w którym zmarłyD. S. (1)posiadał swój rachunek indywidualny, na który wpłynęła kwota należnego świadczenia emerytalnego za styczeń 2014 r. Bank ten słusznie argumentował w odpowiedzi na wezwanie ZUS do zwrotu świadczenia po zgonie, że jako instytucja finansowa - w świetle art. 138 a ustawy emerytalnej - nie ma obowiązku jej zwrotu do organu rentowego.
D. S. (1)zmarł dnia 6 stycznia 2014 r., a już dzień później jego małżonka dokonała zamknięcia rachunku w banku. Jednocześnie dnia 10 stycznia 2014 r. złożyła do ZUS wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia informując, że dnia 7 stycznia 2014 r. rachunek jej zmarłego męża został zamknięty. Mimo posiadania tych danych, organ rentowy w dniu 14 stycznia 2014 r. przesłał do banku przelew należnego świadczenia emerytalnego dlaD. S. (1)za styczeń 2014 r. W konsekwencji, w przekonaniu Sądu Okręgowego odwołująca zasadnie domaga się od ZUS wypłaty należnej emerytury za styczeń 2014 r. Zawiadomiła bowiem pozwanego dużo wcześniej przed ustalonym terminem płatności emerytury (ustalonym na 15-tego dnia każdego miesiąca) o śmierci męża i zamknięciu jego rachunku, a mimo to pozwany w dniu 14 stycznia 2014 r. - dzień przed terminem płatności przelał kwotę świadczenia emerytalnego na rachunek zmarłego.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na zasadzieart. 47714§ 2 k.p.c.uwzględnił odwołanie orzekł jak w wyroku.
We wniesionej apelacji organ rentowyzaskarżył powyższy wyrok w całości i zarzucił mu ;

1
naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 w zw. z 328§2 k.p.c.i3 k.p.c.poprzez brak rozważania wszystkich dowodów;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

a
art. 136 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. 2013 r. 1440 ze zm. t ,j.).poprzez przyznanieI. S. (2)prawa do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym mężu za miesiąc styczeń 2014r. ;

b
art. 138a ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, iż istnieją podstawy do żądania zwrotu świadczenia przekazanego na rachunek bankowy w miesiącu, w którym emeryt zmarł i za który przysługuje świadczenie.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja podlegała oddaleniu.
W sprawie jak się zdaje zarówno organ rentowy jak Sąd Okręgowy wadliwe zdefiniowali problem, który wymagał rozstrzygnięcia. W świetle bowiem okoliczności w sprawie niespornych organ rentowy nie kwestionował prawa wnioskodawczyni – małżonki zmarłegoD. S. (1)do niezrealizowanego świadczenia wynikającego zart. 136 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. 2013 r. 1440 ze zm. t ,j.)skoro usiłował spełnić to świadczenie przelewając środki na rachunek bankowy zmarłego. Bezspornym w sprawie jest , iż we wniosku złożonym w organie rentowym w dniu 10 stycznia 2014r. o wypłatę zrealizowanego świadczenia wnioskodawczyniI. S. (1)wnosiła o wypłatę tego świadczenia na wskazany we wniosku adres zameldowania. Do wniosku dołączyła przy tym akt zgonu męża wskazując datę jego śmierci ( 06.01.2014 r.) . Co więcej również w dniu 10 stycznia 2014 r. złożyła wniosek o wypłatę pogrzebowego i również w tym wniosku nie podała konta, na które miałaby nastąpić wypłata. Zaskarżona decyzja nie kwestionuje w istocie prawa skarżącej do niezrealizowanego świadczenia, a jedynie wskazuje, iż świadczenie to zostało przelane na konto męża, a zatem organ twierdzi , iż przedmiotowe świadczenie już wypłacił. W sprawie zatem nie mamy do czynienia z kwestionowaniem przez organ rentowy prawa skarżącej do przedmiotowego świadczenia, lecz z twierdzeniem, iż świadczenie to zostało spełnione i z tej przyczyny już nie przysługuje. Rozstrzygnięcie zatem apelacji, a wcześniej odwołania uzależnione było od odpowiedzi na pytanie czy w istocie organ rentowy spełnił właściwie swoje zobowiązanie, czy też nie. Zważywszy na to, iż uprawniona do świadczenia wskazała we wniosku złożonym przed jego spełnieniem (co przyznaje w apelacji organ rentowy)sposób spełnienia świadczenia poprzez przekazanie środków na adres zameldowania (k.10 a.r.) nie można uznać , że organ rentowy spełnił świadczenie prawidłowo. Skoro bowiem do świadczenia uprawniona jest wnioskodawczyni, a spełnienia świadczenia dokonano na rachunek zmarłego męża (abstrahując już od okoliczności nie do końca wyjaśnionej czy został on w dniu 7 stycznia 2014r. zamknięty) to nie można przyjąć zwolnienia się przez organ rentowy z swojego zobowiązania. Środki bowiem zgormadzone na rachunku bankowym podlegają zasadniczo dziedziczeniu (wyjąwszy środki o których mowa a wart. 55 ust.3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankoweDz.U.2015.128 j.t.) na zasadach ogólnych po ustaleniu kręgu spadkobierców i składu spadku, co może oznaczyć z punktu widzenia wnioskodawczyni konieczność toczenia sporów, iż przelania kwota nie wchodzi w skład spadku lecz jest jej należna z innego tytułu. W konsekwencji czego to ona musiałby ponosić skutki niewłaściwego spełnienia świadczenia ( sprzeczanie z wnioskiem skarżącej ). W tych okolicznościach uznać należało, iż zapadły wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia jest trafny , i należy go rozumieć w ten sposób, iż organ rentowy winien prawidłowo spełnić świadczenie zgodnie z wnioskiem skarżącej przesłać kwotę należnego niezrealizowanego świadczenia na jej adres – bowiem jego zobowiązanie z tytułu wypłaty niezrealizowanego świadczenia nie wygasło, skoro spełniono je wadliwe. Nie oznacza to oczywiście ,iż organ nie powinien podjąć kroków do odzyskania świadczenia wadliwego spełnionego w dniu 14 stycznia 2014r. poprzez przelanie na rachunek bankowy należący do zmarłego. Oczywiste jest bowiem, iż skarżąca nie może uzyskać niezrealizowanego świadczenia 2-krotnie, ani środków tych nie może sobie zatrzymać bank. Problemem w sprawie jest niewątpliwe tajemnica bankowa, którą zasłania się bank w świetle akt rentowych, a która uniemożliwia w niniejszym postępowaniu żądaniu od banku informacji dotyczących konta zmarłego ( art. poczynienia ustaleń co doart. 105 ust. 1.pkt 2 d) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe( Dz.U.2015.128 j.t. )pozwala żądać od banku informacji przez sąd tylko w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawą o alimenty lub o rentę o charakterze alimentacyjnym. Powołanie się przez bank na art. 138a ustawy ma tylko takie znaczenie, iż nie będzie możliwe odzyskanie od banku spornej kwoty w drodze ściągnięcia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie prawomocnej decyzji organu rentowego. Nie przesądzając sprawy w tym zakresie nie jest wykluczone odzyskanie spełnionego wadliwe świadczenia w dniu 14 stycznia 2014r. niezależnie od tego , kto odniósł korzyść z tego tytułu bez podstawy prawnej. Jest rzeczą w zasadzie wtórną czy jest to bank czy też spadkobiercy zmarłegoD. S. (2), rozważania w tym zakresie nie są konieczne do rozstrzygnięcia sprawy.
W tym stanie rzeczy na zasadzieart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie