Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 433/15
Data wyroku: 2015-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie Wieczystoksięgowe (Przepisy Ogólne)
Podstawa prawna: art. 626^8^ § 2 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 433/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. , w sprawie Dz.Kw.628/15 Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił wniosekJ. Ł. (1)iJ. Ł. (2)o wpis prawa użytkowania nieruchomości .
Sąd Rejonowy ustalił, żeksięga wieczysta (...)prowadzona jest dla nieruchomości położonej w miejscowościJ., gminaZ., oznaczonej jakodziałka nr (...)o obszarze 0, 1000 ha. W dziale II jako współwłaściciele wpisani sąE. Ł.w 4/6 częściach,A. Ł. (1)w 1/6 części orazA. Ł. (2)w 1/6 części. Poprzednio jako właściciele nieruchomości ujawnieni byliJ.iE. Ł., którzy przedmiotową nieruchomość nabyli odJ.iJ.małżonkówŁ.na podstawie umowy darowizny z dnia 16 grudnia 2003 roku sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A. Nr(...). W § 12 tej umowyJ.iE.małżonkowieŁ.wyrazili zgodę na dożywotnie i nieodpłatne użytkowanie całej nieruchomości objętejkw (...)przezJ.iJ.małżonkówŁ..
Sąd Rejonowy zważył , że zgodnie zart. 6268§ 2 Kodeksu postępowania cywilnego, rozpoznając wniosek o wpis do księgi wieczystej sąd może badać jedynie treść wniosku, treść i formę dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Analizując powyższe kwestie sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym bada nie tylko formalnoprawny aspekt złożonych dokumentów, ale musi ocenić czy prawo, które ma być wpisane, zostało ważnie ustanowione. Kognicja sądu wieczystoksięgowego jest przy tym jednak wyraźnie ograniczona - może bowiem dokonać wykładni oświadczenia woli stron jedynie w takim zakresie, jaki wynika z przedłożonych dokumentów. Jeżeli treść dokumentu budzi wątpliwości, sąd nie może przedsiębrać czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistej woli osoby składającej stosowne oświadczenie polegających np. na przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania stron czy zeznań świadków. Ten wymóg jak najpełniejszego oddania woli strony w treści dokumentu jest istotny zwłaszcza w sytuacji, gdy dokument sporządzany jest przez profesjonalistę w osobie notariusza. Notariusz winien bowiem tak redagować akt notarialny, by nie było trudności w ustaleniu rzeczywistej woli stron. Zgodnie zart.32 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, do wpisu ograniczonegoprawa rzeczowegona nieruchomości wystarcza dokument obejmujący oświadczenie właściciela o ustanowieniu tego prawa. W myśl art.34 powołanej ustawy, wpis może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest lub zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Ograniczoneprawo rzeczowe, w tym użytkowanie, może powstać w wyniku umowy zawartej między stronami. W myślart. 245 Kodeksu cywilnegodo powstania ograniczonegoprawa rzeczowegowymagane jest jednak jego ustanowienie, to jest obciążenie rzeczy określonym prawem. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych przy ustanawianiu ograniczonegoprawa rzeczowegonależy odpowiednio stosować przepisy o przeniesieniu własności, co wynika wprost zart. 245 § 1 k.c.W przypadku ustanawiania ograniczonegoprawa rzeczowegona nieruchomości forma aktu notarialnego wymagana jest natomiast jedynie dla oświadczenia właściciela (art. 245 § 2 zd. 2 k.c.). Stwierdzić zatem należy, iż do powstania użytkowania niezbędne jest wyraźne oświadczenie strony, że jej wolą jest obciążenie rzeczy takim właśnie prawem. Stosownie doart. 252 Kodeksu cywilnego, istotą użytkowania jest obciążenie rzeczy (rzeczy ruchomej bądź nieruchomości) prawem do jej używania i pobierania jej pożytków. Użytkowanie należy do katalogu ograniczonychpraw rzeczowych, których immanentną cechą jest to, iż są one skuteczne erga omnes - wobec wszystkich. Rzeczona skuteczność o charakterze bezwzględnym statuuje bierny obowiązek innych osób, w tym każdoczesnego właściciela rzeczy, do powstrzymania się od działań, które by uniemożliwiały lub utrudniały wykonywanie ograniczonychpraw rzeczowych. Rzeczowy charakter użytkowania zapewnia zatem osobie uprawnionej niezwykle silną pozycję wobec osób trzecich. Powyższe stwierdzenie jest o tyle istotne, iż w obrocie cywilnym istnieją inne możliwości zapewnienia danemu podmiotowi prawa do korzystania z rzeczy w treści swej zbliżonego do użytkowania, nie będącego jednakprawem rzeczowym, lecz wynikającego z czynności prawnej o charakterze stricte obligacyjnym. Za przykład może posłużyć umowa użyczenia. Prawo do korzystania z rzeczy wynikające z rzeczonej czynności prawnej nie jest jednak skuteczne względem następców prawnych właściciela danej nieruchomości, nie obciąża bowiem samej rzeczy, lecz wynika z obowiązków przyjętych przez strony stosunku prawnego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy jako podstawę żądanego wpisu prawa użytkowania w dziale III księgi wieczystej wskazali § 12 aktu notarialnego z dnia 16 grudnia 2003 roku Rep. A. Nr 7257/2003,w którym obdarowani wówczasJ.iE.małżonkowieŁ.oświadczyli, iż "wyrażają zgodę na użytkowanie całej przedmiotowej nieruchomości przezJ.iJ.małżonkówŁ.". Tego rodzaju oświadczenie nie może być jednak, zdaniem Sądu Rejonowego podstawą żądanego wpisu, ponieważ nie zawiera w ogóle sformułowania o „ustanowieniu” prawa o charakterze rzeczowym, które w drodze wykładni mogłoby być uznane za użytkowanie w rozumieniuart.252 k.c.Redakcja wskazanego zapisu, eksponuje raczej wolę wywarcia skutku wyłącznie między podmiotami zawierającymi daną umowę, nie zaś obciążenia nieruchomości ograniczonymprawem rzeczowymo daleko idących konsekwencjach względem osób trzecich. Treść całego dokumentu, zdaniem Sądu I instancji nie prowadzi do żadnych innych wniosków – przeciwnie, charakterystyczne jest to, iż oświadczenie o wyrażeniu zgody na użytkowanie nieruchomości zamieszczone zostało w akcie notarialnym nie w części zawierającej oświadczenia woli stron umowy, ale już po pouczeniach i wnioskach zawartych w § 6,7,8,9,10 i 11.
Apelację od tego postanowienia złożyli wnioskodawcy. Zarzucili Sądowi I Instancji naruszenie przepisuart. 65 § 2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu dyrektywy favor contractus, wedle której należy stosować taką wykładnię umowy, ażeby można było utrzymać jej ważność i skuteczność w jak najszerszym sensie; naruszenieart. 60w zw zart. 252,245§ 1 i 155 § 1 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obciążenie rzeczy użytkowaniem powinno nastąpić przez wyraźne stwierdzenie o ustanowieniu tego prawa albo o obciążeniu rzeczy tym prawem; naruszenieart. 6268§ 2 k.p.c.poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że w postępowaniu wieczystoksięgowym treść aktu notarialnego nie podlega wykładni, co miało wpływ na wynik sprawy. W konkluzji wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia przez dokonanie żądanego wpisu .

Sąd Okręgowy zważył,

co następuje :
Apelacja jest bezzasadna . Jak stanowi przepisart. 6268§ 2 k.p.c.rozpoznając wniosek o wpis, Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wskazany przepis prawa formalnego w sposób zasadniczy ogranicza kognicje sądu wieczystoksięgowego , zawężając ją do badania treści i formy samego wniosku , dokumentów doń dołączonych oraz treści księgi wieczystej . Rację ma Sąd I instancji , że zakres badania treści dokumentu musi być ograniczony do ustalenia czy treść dokumentu pozwala na dokonanie żądanego w danej sprawie wpisu . W sprawie niniejszej , poprzednicy prawni obecnych współwłaścicieli nieruchomości objętej wnioskiem złożyli wobec darczyńców oświadczenie , iż wyrażają zgodę na dożywotnie i nieodpłatne użytkowanie całej nieruchomości przez wnioskodawców . Oznacza to , szczególnie wobec złożenia oświadczenia woli w formie aktu notarialnego, że nie ustanowili na nieruchomości prawa użytkowania . Nie było to więc oświadczenie skutkujące erga omnes , a jedynie pomiędzy stronami umowy , co prawidłowo wywiódł Sąd I instancji . Sąd Okręgowy podziela tu wszystkie wywody Sądu Rejonowego .
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawieart. 385w zw zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację .