Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 232/15
Data wyroku: 2015-10-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Kacprzak, Anna Rodak, Beata Michalska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 232/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 października 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Beata Michalska
Sędziowie: SSA Janina Kacprzak
del. SSO Anna Rodak (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Sztuka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. wŁ.
sprawyJ. D.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
o emeryturę
na skutek apelacjiJ. D.
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt VI U 1281/14

oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 232/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił odwołanieJ. D.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP., z dnia 27 sierpnia 2014 r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
Powyższy wyrok został oparty na następujących ustaleniach faktycznych:
J. D.,urodzony (...), w dniu 22 lipca 2014 r. złożył wniosek o emeryturę. Na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony udowodnił 25-letni okres składowy i nieskładkowy.
Ubezpieczony w okresie od 1 września 1978 r. do 31 grudnia 1998 r. był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wC.z siedzibą wN.. Pracę rozpoczął na stanowisku młodszego specjalisty ds. skupu zwierząt. Do jego zakresu obowiązków należało jeżdżenie do skupu zwierząt, oględziny zwierząt, ocena czy są zdrowe i wybieranie ich do zakupu. Podróżował autobusami i pociągami. Pracę wykonywał od 7.00 rano do godzin wieczornych.
Od 1 sierpnia 1979 r. pracodawca powierzył wnioskodawcy stanowisko specjalisty ds. zakupu z dotychczasowym zakresem obowiązków. Od 1 stycznia 1981 r. odwołujący otrzymywał dodatek za prace niebezpieczne.
W takcie zatrudnienia pracodawca zlecił ubezpieczonemu oprócz skupu zwierząt także ich transport. Odwołujący jeździł wówczasS.lubJ.ciężarowym z doczepianą wagą. Na skupie zajmował się klasyfikacją zwierząt i załadunkiem. Musiał wyjechać około godziny 200-300,aby dotrzeć na skup, dalej oceniał i wybierał zwierzęta. Załadunek polegał na tym, że musiał uwolnić zwierzęta z więzów i klatek oraz wprowadzić je na samochód. Po powrocie musiał rozładował samochód. Po drodze ubezpieczony często skupował zwierzęta od okolicznych rolników. Był narażony na choroby odzwierzęce, a także na agresywne zachowanie zwierząt.
Przedsiębiorstwo (...)zajmowało się także eksportem zwierząt. Wnioskodawca musiał wówczas wstać w nocy, napoić zwierzęta oraz przygotować do wyjazdu. Pełnił też funkcję konwojenta, jeśli transporty szły za granicę. Wówczas podróż odbywała się pociągiem. Odwołujący jechał w wydzielonej części wagonu i musiał opiekować się zwierzętami.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sad Okręgowy uznał, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wskazał, iż możliwość uzyskania emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przewidujeart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440). Szczegółowe warunki, na jakich można otrzymać to świadczenie, zawarte są w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Przepisy ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uznają pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Rozporządzenie zaś zawiera w formie załączników dwa wykazy rodzajów prac w szczególnych warunkach: wykaz A i B. W pierwszym z nich umieszczono prace m.in. w górnictwie, w energetyce, w hutnictwie i przemyśle metalowym, w chemii, w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, w transporcie i łączności, w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym.
Zgodnie z art. 184 ustawy emerytalnej prawo do emerytury mężczyźnie urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ust. 4 w zw. z§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. 60 lat, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnął: co najmniej 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 pkt. 2 ustawy o emeryturach i rentach, tj. 25 lat.
Powyższa emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, ewentualnie złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody Skarbu Państwa. Ze złożonych dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, iż odwołujący w dniu 2.04.2014 r. ukończył 60 lat życia i nie przystąpił do OFE.
W świetle § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. zakład pracy wydaje zaświadczenie o zatrudnieniu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Przy ustalaniu długości wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ZUS uwzględnia tylko te okresy, wskazane w świadectwie pracy, w których praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie tych okresów także w oparciu o inne dowody (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84, LEX nr 14630). Przeprowadzenie innych dowodów przewidzianych na podstawieKodeksu postępowania cywilnegona okoliczność pracy w warunkach szczególnych dopuszczalne jest, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy a ZUS kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument ten nie może zostać sporządzony. Postępowanie przed sądem (na skutek odwołania od decyzji organu rentowego) nie podlega ograniczeniom dowodowym, co wynika wprost zart. 473 k.p.c., zatem każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, Sąd nie jest związany środkami dowodowymi dla dowodzenia przed organami rentowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1999 r., II UKN 69/98, OSNP 2000/11/439).
W ocenie Sądu I instancji przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby w okresie zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wC.z siedzibą wN., wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał zatrudnienie w warunkach szczególnych, o których mowa wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Ze względu na wykonywaną pracę należało poszukiwać oceny zatrudnienia wnioskodawcy w Dziale X „ w rolnictwie i przemyśle rolno- spożywczym”, jednak nie ma tam prac związanych ze skupem zwierząt. Jedynie w Dziale X podpoz. 8opisano prace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt, ale takich wnioskodawca nie wykonywał. PonadtoJ. D.nie wykazał, od kiedy pracował jako kierowca samochodu ciężarowego zgodnie z wykazem A Działem VIII poz. 2 tego rozporządzenia. Postępowanie dowodowe nie daje jednak podstaw do uznania, że pracę kierowcy samochodu ciężarowego wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W konkluzji Sąd uznał, iż odwołujący nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych i na podstawieart.47714§1 k.p.c.odwołanie oddalił.
Apelację od powyższego wyroku wniósł ubezpieczony zarzucając naruszenieart. 233 kpcpoprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego orazart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez błędne przyjęcie, że nie spełnił warunków do emerytury w obniżonym wieku, gdyż nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie mu prawa do emerytury ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowego do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż od początku zatrudnienia, co wynika z list płac, otrzymywał dodatek nazwany albo dodatkiem szkodliwym, albo dodatkiem za prace niebezpieczne i Sąd I instancji winien wyjaśnić na podstawie jakich przepisów branżowych otrzymywał ten dodatek, aby móc ocenić czy praca jaką wykonywał była pracą w szczególnych warunkach.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, wbrew wywodom apelacji, Sąd pierwszej instancji wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy i treści obowiązujących i powołanych w uzasadnieniu wyroku, przepisach prawa materialnego.
Zgodnie z treścią art. 184 ustawy emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Zgodnie zaś z treścią§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Pracą w warunkach szczególnych jest przy tym praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach wskazanych w załączniku A do rozporządzenia z 7.02.1983r. (§ 1 i § 2 rozporządzenia).
Przy rozważaniu charakteru zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie podkreślenia wymaga, że przepisy zawarte w rozporządzeniu, przynależne do systemu prawa ubezpieczeń społecznych, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i muszą być wykładane zgodnie z celem instytucji emerytury w obniżonym wieku, która jest przywilejem stanowiącym odstępstwo od ogólnych regulacji zawartych w przepisieart. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(patrz: SN wyrok z 6 marca 2007 roku,(...)287/06). Przy czym we wskazanym rozporządzeniu znajduje się także § 2 ust. 1, zgodnie z którym okresami uprawniającymi do nabycia emerytury w obniżonym wieku są tylko takie okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w których praca ta jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wskazany przepis należy rozumieć tak, że pracą w szczególnych warunkach jest jedynie praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli taka była norma czasu pracy dla danego stanowiska) z tym, że wskazanego charakteru pracy nie niweczą jedynie krótkotrwale nieobecności na stanowisku pracy wymuszone technologią pracy na danym stanowisku.
W odniesieniu do zarzutów apelacji w zakresie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego, Sąd Apelacyjny uznaje je za niezasadne. Sąd Okręgowy przeprowadził bardzo dokładne i wnikliwe postępowanie dowodowe, przeprowadzając dowody z zeznań wnioskodawcy oraz świadków, jak również ze złożonej dokumentacji i prawidłowo przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, iż wnioskodawca w spornych okresach wykonywał pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w wymiarze co najmniej 15 lat. Nie można bowiem zaliczyć ubezpieczonemu jako pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wC.. Jak podniesiono wyżej prawo do emerytury w obniżonym wieku stanowi odstępstwo od zasady powszechnego wieku emerytalnego i w związku z tym nie można poprzestać tylko na uprawdopodobnieniu wykonywania pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik dorozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lecz konieczne jest udowodnienie, a temu służą przede wszystkim dokumenty. Przy czym to na wnioskodawcy, zgodnie z regułami wynikającymi zart. 6 kc, spoczywał obowiązek udowodnienia, iż w spornym okresie wykonywał prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienioną w załączniku do powyższego rozporządzenia.
Z materiału sprawy wynika niewątpliwie, ze wnioskodawca, od momentu, w którym pracodawca powierzył mu obok obowiązków specjalisty do spraw skupu, transport skupowanych zwierząt, wykonywał pracę, o której mowa w Wykazie A Dziale VIII poz. 2 stanowiącym załącznik do powyższego rozporządzenia tj. pracę kierowcy samochodu ciężarowego o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, jednakże pracy tej nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Brak jest natomiast jakichkolwiek podstaw aby pozostałe prace wykonywane przez wnioskodawcę tj. oględziny zwierząt, ocena czy są zdrowe i wybieranie ich do zakupu, załadunek na samochód, sprowadzenie z samochodu, pojenie, karmienie, czy też eskortowanie ich w czasie przewozu, zostały zaliczone do prac wykonywanych w warunkach szczególnych, o których mowa wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, iż z uwagi na charakter wykonywanej pracy, oceny zatrudnienia wnioskodawcy należało dokonać w oparciu o regulację zawartą w Dziale X Wykazu A tj. działe dotyczącego prac „ w rolnictwie i przemyśle rolno- spożywczym”. W dziale tym nie zamieszczono prac związanych ze skupem zwierząt. Jedynie pod poz. 8 opisano prace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt, a tych wnioskodawca nie wykonywał.
Wskazać również należy, iż dla oceny charakteru pracy wnioskodawcy, pozostaje bez znaczenia okoliczność, iż w okresie spornego zatrudnienia otrzymywał dodatek za pracę „niebezpieczną”, czy też „szkodliwą”, skoro praca jaką wykonywał, nie jest wymieniona w omawianym powyżej Wykazie A , a tylko taka uprawnia do nabycia prawa do emerytury w wieku obniżonym, o której mowa w art. 184 cytowanej powyżej ustawy.
W konsekwencji powyższego wobec niewykazania przez skarżącego, 15 lat pracy w warunkach szczególnych, stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów prawa materialnego tj.art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku.