Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 415/15
Data wyroku: 2015-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

Sygn. akt I C 415/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 października 2015 r.
SĄD OKRĘGOWY w ŁOMŻY  w WYDZIALE I CYWILNYM,
w składzie:
PRZEWODNICZĄCY: SSO ANDRZEJ KORDOWSKI
PROTOKOLANT: KATARZYNA MILEWSKA
po rozpoznaniu w dniu 19 października 2015r. w Łomży
na rozprawie,
sprawy z powództwaJ. D. (1)
przeciwkoA. D. (1),A. D. (2),M. D.iW. D.
o przeniesienie własności w trybieart. 231§1kc

1
powództwo oddala;

2
nakazuje pobrać od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży na rzecz adwokataM. C.kwotę 7.200 / siedem tysięcy dwieście/ złotych powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za występowanie w sprawie w charakterze pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

I C 415/15

UZASADNIENIE
PowódkaJ. D. (1)w pozwie skierowanym przeciwko pozwanymW. D.,A. D. (2)iM. D.wniosła o zobowiązanie pozwanych do przeniesienia własności nieruchomości o obszarze 300 m2położonej wK.160 posiadającej urządzoną księgę wieczystą, prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Grajewie KW nr(...)za jednoczesną zapłatą kwoty 3.000 zł.
W uzasadnieniu pozwu podała, że jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze nieruchomości położonej wK.160 o pow. 300m2Na przedmiotowej nieruchomości wzniosła budynek mieszkalny o wartości 400.000 zł. Powódka wraz z dziećmiI.iW. D.w dniu 30 listopada 1993r. nabyła w drodze dziedziczenia gospodarstwo rolne. W dniu 18 lutego 1994r. przeniosła własność swoich udziałów spadkowych na rzeczW. D.. Wolą powódki było przeniesienia jedynie udziałów na rzecz syna. O pomyłce w akcie notarialnym nie wiedziała, myśląc, że jest współwłaścicielem wskazanych w akcie notarialnym nieruchomości. Powódka po sporządzeniu aktu w całości sfinansowała budowę domu mieszkalnego na działce siedliskowej, gdzie występowała jako inwestor. O pomyłce dowiedziała się, gdy chciała dokonać darowizny na rzecz wnuków.
Jako podstawę dochodzonego roszczenia wskazałaart. 231§1kc.
PozwaniW. D.,A. D. (2)iM. D.wnieśli o oddalenie powództwa.
Postanowieniem z dnia 14 września 2015r. na rozprawie została wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanejA. D. (1), która również wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 1993r. Sąd Rejonowy w Grajewie stwierdził, że spadek poS. D.zmarłym 16 czerwca 1991r. na podstawie ustawy nabyli żonaJ. D. (1)w ¼ części oraz dzieciE. Ć.,J. D. (2),M. D.,W. D.w częściach równych po 3/24 części, z tym ,że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wK.,S.iK.dziedziczyli z mocy ustawy żonaJ. L.oraz dzieciI. D. (1)iW. D.w częściach równych po 1/3 części.
Aktem Notarialnym z dnia 18 lutego 1994 zawartym przed NotariuszemW. B./ Rep. A 889/94/J. D. (1)sprzedała swojemu synowiW. D.zaśI. D. (1)sprzedałW. D.udział opisany w § 3 w nieruchomościach, po czym kupujący oświadczył, że nieruchomość tę kupuje w celu utworzenia gospodarstwa rolnego z majątku dorobkowego w imieniu własnym oraz żonyA. D. (2).
Aktem Notarialnym z dnia 15 kwietnia 2002r. zawartym przed NotariuszemR.A./ Rep. A 713/2002/W.iA.małż.D.darowali na rzecz brataM. D.udział w wysokości ½ części we własności nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w obrębie wsiK.o pow. 471m2oznaczonej nr 269/7 oraz własność nieruchomości rolnej położonej we wsiS.gm.R.o pow. 1,480ha. W § 6 tego aktuM. D.orazW.iA.małż.D.ustanowili dożywotnio i nieodpłatnie na rzeczJ. D. (1)służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie współkorzystania przez nią z całego budynku mieszkalnego i polegającą na prawie swobodnego przejścia i przejazdu przez nieruchomość.
Budowa domu mieszkalnego rozpoczęła się w 1993r. Decyzja o pozwoleniu na budowę wydana została w dniu 30 lipca 1993r. i udzielono jej na rzecz powódkiJ. D. (1). Powódka w większości sfinansowała przedmiotową umowę ze środków nabytych przez nią podczas pobytu w USA. Budynek mieszkalny był przeznaczony na rzecz dzieciW.iM. D.. Powódka miała pełną świadomość, iż budynek wznoszony jest na działce, którą zbyła na rzeczW. D.. W domu po wybudowaniu mieszkali powódka, pozwaniW. D.z żoną pozwanąA. D. (2)i ich pięciorgiem dzieci.M. D.w trakcie budowy przebywał w Grecji, przesyłał pieniądze na budowę i po powrocie z również zamieszkał w przedmiotowym domu wraz żoną i synem. Po rozstaniu z małżonkąM. D.pojechał ponownie do Grecji. Po powrocie ożenił się z pozwanąA. D. (2)i wprowadził się do budynku mieszkalnego. Nowa partnerka życiowaM. D.nie spodobała się powódce i od tego czasu zaczęły się konflikty w rodzinie. Obecnie parter budynku zajmują pozwaniW.iA. D. (1)z dziećmi, natomiast piętro powódka oraz pozwaniM.iA. D. (1).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie : zeznań świadkówJ. D. (2)/ k-122 prot. elek. 00:06:34- 00:08:13/,I. D. (1)/ k-122 prot. elek. 00:08:57- 00:12:39/,I. D. (2)/ k-122 prot. elek. 00: 04:50-00:06:34/, wypisów aktów notarialnych / k-12-13, k-21-23/ dokumentacji związanych z budową domu / k-16-20, 121/opinii biegłej z zakresu szacowania nieruchomościT. K./ k-61-86/.

Sąd Okręgowy, zważył co następuje.
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną dochodzonego roszczenia stanowi treśćart. 231§1kc.Zgodnie z tym przepisem „Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem”. Realizacja roszczenia o wykup działki gruntu przez osobę, która wzniosła budynek lub inne urządzenie, jest uzależniona od spełnienia szeregu przesłanek. Są nimi: posiadanie samoistne, dobra wiara samoistnego posiadacza, znaczna różnica wartości budynku (innego urządzenia) i zajętej na ten cel działki gruntu. Tylko w wypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wyżej wymienione przesłanki zart. 231 § 1 k.c., posiadacz może realizować roszczenie o wykup.
Przesłanką realizacji roszczenia o wykup według brzmieniaart. 231 § 1 k.c.jest dobra wiara samoistnego posiadacza , która odnosi się do posiadania, a nie do prawa budowy (J. Ignatowicz (w:)Komentarz, t. I, 1972, s. 616 i n.). Na aprobatę zasługuje rozszerzająca wykładnia tego przepisu, a więc stanowisko, za którym opowiada się Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach, że na równi z posiadaczem w dobrej wierze traktować należy na płaszczyźnie tego przepisu posiadacza samoistnego w złej wierze, jeżeli z uwagi na szczególne okoliczności wymagają tego zasady współżycia społecznego. / Komentarz do Kodeksu Cywilnego Teresy A. Filipiak do art. 231 kc/.
W przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzą okoliczności wypełniające przesłanki wynikające z treściart. 231§1kc.Przede wszystkim nie może być mowy o samoistności posiadania gruntu przez powódkęJ. D. (1). Z treści aktu notarialnego z dnia 18 lutego 1994r. jednoznacznie wynika, żeJ. D. (1)sprzedała swojemu synowiW. D.nieruchomości szczegółowo opisane w §2 w/w aktu. Nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko powódki, że była przekonana o tym, że dokonała zbycia jedynie udziału przypadającemu jej po śmierci mężaS. D.. Świadczy o tym nie tylko jasna treść § 5 w/w aktu, ale również zeznania świadkówI. D. (1),J. D. (2)synów powódki, który jednoznacznie zeznali, że powódka przekazała własność działki na rzecz synaW. D., natomiast budynek mieszkalny budowała powódka na rzeczW.iM. D.oraz ich rodzin. Świadkowie ci wskazywali na to, iż matka była świadoma tego, iż przekazała własność całej nieruchomości na rzecz synaW.. Powódka, będąc reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie wykazała aby przedmiotem zbycia był jedynie udział we współwłasności, a do tego zobligowana była treściąart. 6 kc.Nie wykazano zatem podstawowej przesłanki zastosowaniaart. 231§1kcdo dochodzenia roszczenia, a mianowicie przesłanki samoistności posiadania przez powódkę Materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wskazuje na świadomość powódki w momencie rozporządzenia nieruchomością gruntowa. Nie można również zastosować w przedmiotowym stanie faktycznymart. 5 kc.Pogorszenie relacji pomiędzy powódką a synemM. D.nastąpiło w wyniku braku akceptacji przez powódkę faktu zawarcia związku małżeńskiego przezM. D.. Jedynie ta okoliczność spowodowała zmianę relacji rodzinnych pomiędzy nimi.
Fakt, że środki pieniężne na budowę domu pochodziły, przede wszystkim od powódki, nie ma znaczenia prawnego przy rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Dom był stawiany na rzecz synów, którzy mieli dochować matkę – o czym świadczy również treść § 6 aktu notarialnego z dnia 15 kwietnia 2002r. , w którym została ustanowiona służebność osobista mieszkania na rzeczJ. D. (1). Notariusz sporządzający przedmiotowy akt nie miał wątpliwości, że jedynymi właścicielami nieruchomości na której posadowiono budynek mieszkalny byli pozwaniW.iA. D. (2).
Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono, jak w wyroku na podstawieart. 231§1kc.
W związku z faktem, że powódka była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nakazano pobrać na jego rzecz wynagrodzenie w kwocie 7.200 zł. powiększoną o należny podatek VAT, biorąc pod uwagę, że wartość przedmiotu sporu wynosiła 201.000 zł. Z uwagi na trudną sytuację materialną powódki nie obciążono jej kosztami procesu w sprawie przejmując je na rachunek Skarbu Państwa.