Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 444/15
Data wyroku: 2015-06-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Beata Piwko, Hubert Wicik
Słowa kluczowe: Ochrona Własności, Eksmisja
Podstawa prawna: art 222§1 k.c., art. 151 k.c.

Sygn. akt II Ca 444/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 czerwca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Beata Piwko (spr.)
Sędziowie:SSO Elżbieta Ciesielska
SSR del. Hubert Wicik
Protokolant: st. prot. sąd. Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. w Kielcach
sprawy z powództwaA. S.
przeciwkoJ. F.,J. W.,Z. G.iA. K.
o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego
na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim
z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. I C 1017/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w całości i :

1
nakazuje pozwanymJ. F.,J. W.,Z. G.,A. K.opróżnienie lokalu mieszkalnego składającego się z pokoju i kuchni, do którego wejście usytuowane jest od strony działki oznaczonej nr ewidencyjnym(...)znajdującego się w budynku przyulicy (...)wO., położonym na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Ostrowcu Świętokrzyskim prowadzona jestksięga wieczysta (...)wraz z osobami prawa ich reprezentującymi i z rzeczami i wydali go we władanieA. S.,

2
zasądza odJ. F.,J. W.,Z. G.,A. K.na rzeczA. S.po 146,75 (sto czterdzieści sześć 75/100) złotych tytułem kosztów procesu,

3
nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa-Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim odJ. W.464,61 (czterysta sześćdziesiąt cztery 61/100) złotych, odA. K.414,61(czterysta czternaście sześćdziesiąt jeden) złotych, odJ. F.i odZ. G.po 714,61 (siedemset czternaście 61/10) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

II. zasądza odJ. F.,J. W.,Z. G.,A. K.po 65 (sześćdziesiąt pięć) złotych na rzeczA. S.tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
1) Sygn. akt II Ca 444/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 lutego 2015r. Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim oddalił powództwoA. S., którym domagała się nakazania pozwanymJ. F.,J. W.,Z. G.iA. K.opróżnienie lokalu mieszkalnego położonego nadziałce nr (...)wO.przyul. (...)oraz orzekł o kosztach procesu.
Sąd Rejonowy ustalił, żeA. S.jest właścicielką działki onumerze ewidencyjnym (...)położonejO.przyul. (...). Nieruchomość tę otrzymała od swojej matki –K. B.na mocy umowy darowizny z dnia 30 października 1995 r. W umowie tej wskazano, iż nadziałce (...)znajduje drewniany dom mieszkalny składający się z jednego pokoju i kuchni, kryty papą, wybudowany w 1938 r. oraz drewniana stodoła przeznaczona do rozbiórki. Przedmiotowa działka odpowiada powierzchniowo działce jaką matka powódki otrzymała w dniu 19 stycznia 1946 r. od swoich rodzicówA.iW. F., z tym, że wówczas wolą darczyńców było darowanieK. B.jedynie połowy posadowionego na niej budynku mieszkalnego wybudowanego w 1938 r. i połowy budynków gospodarczych. Drugą połowę drewnianego domuA.iW. F.,,odstąpili” na mocy umowy przedwstępnej z dnia 9 lipca 1948 r. swojej córceM. B.. Początkowo do budynku prowadziło jedno wejście. Wobec konfliktu istniejącego pomiędzyA. F.i mężemK. B.oddzielne wejście wybudowano w pierwszej połowie lat -50 tych . Po śmierciA. F., która miała miejsce 30 listopada 1963r. , w styczniu 1964 r. doW. F.wprowadził się jej synC. F.wraz z żonąS. F.oraz dziećmi:Z.,J.,J.iA..W. F.nie miała własnych środków utrzymania i w całości pozostawała na utrzymaniu syna i synowej.C. F.gdy sprowadził się wraz z rodziną do mieszkania matki postawił drewniane ogrodzenie dzielącedziałkę nr (...)niemal na pół, jednakże ogrodzenie to istniało kilka miesięcy i zostało zniszczone przez brataS. B.. Granicę miedzy częścią użytkowaną przezF.iB.wyznaczały trwałe przeszkody w postaci wozu, czy narzędzi rolniczych. W dniu 11 marca 1970 r. z wnioskuK. B.zostało wszczęte postępowanie rozgraniczeniowe z udziałem ,,właścicieli i użytkowników” nieruchomości przyległychC. F.iW. F.. Na miejscu ustalonym jako granicaK. B.w 1970 r. wybudowała ogrodzenie. Od momentu jego postawienia zakres użytkowania nieruchomości przezK. B., a następnie jej córkęA. S.oraz przezW.orazS.iC. F., a potem ich następców prawnych nie zmienił się.W. F.zmarła w 1980 r., a spadek po niej na podstawie testamentu nabyliC. F.iS. F..C. F.ubezpieczał zajmowaną przez siebie nieruchomość budynkową, płacił podatki, także za życiaW. F., która pozostawała na jego utrzymaniu .C. F.zmarł w 1993 r., aS. F.w 2012 r. Oboje w użytkowanej przez siebie części mieszkali do swojej śmierci. Zajmowali i korzystali także z części stodoły.
W dniu 22 października 1996 r.A. S.wniosła do Sądu pozew o eksmisjęS. F.. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 1 lipca 2005r. SpadkobiercamiS. F.są jej dzieci:J. F.,A. K.,Z. G.iJ. W..
W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za niezasadne w świetleart.222 k.c.. Sąd przyjął, że poprzednicy prawni pozwanychC.iS. F.uzyskali w drodze zasiedzenia tytuł prawny do spornej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1985r. Posiadanie ich w ocenie Sądu nosiło cechy posiadania samoistnego w złej wierze, gdyż korzystali z nieruchomości, utrzymywali ją , płacili podatki i byli uważani za jej właścicieli. Sąd wskazał, że do okresu swojego posiadania jako spadkobiercyW. F.mogli doliczyć jej okres posiadania. Ten zaś wobec całej nieruchomości należy datować od daty śmierciA. F.. Bieg terminu zasiedzenia liczony od daty wejścia w życiekodeksu cywilnego, przy przyjęciu 20 letniego okresu dla posiadacza w złej wierze, upływał zatem według Sądu z dniem 1 stycznia 1985r. Sąd wskazał, że powództwo przeciwkoS. F.o eksmisję zostało wniesione już po upływie terminu zasiedzenia, nawet jednak gdyby uznać, że termin ten wówczas jeszcze nie upłynął, to konsekwencją umorzenia tego postępowania jest nieprzerwanie biegu tego terminu.
Apelację od tego wyroku wniosła powódka zaskarżając go w całości. Zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym wyrażającą się w błędnym przyjęciu, iż istnieją przesłanki pozwalające na ustalenie, żeC.iS. F.uzyskali w drodze zasiedzenia tytuł prawny do objętej pozwem części nieruchomości z dniem 1 stycznia 1985 r., podczas, gdy nigdy nie byli oni jej samoistnymi posiadaczami, a nadto w 1970 r. toczyło się postępowanie rozgraniczające, które przerwało bieg zasiedzenia.
W uzasadnieniu swoich zarzutów wskazała, żeC.iS.małż.F.wprowadzili się na sporną nieruchomość nie po to by objąć nad nią władztwo, a z uwagi na konieczność zapewnienia opieki matce -W. F., mieli świadomość, że nie są u siebie i ponad to, że płacili podatki od nieruchomości nie czynili na niej żadnych nakładów , nie dbali o zajmowaną część domu, wobec czego nadaje się ona obecnie jedynie do rozbiórki.
W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie zgodnie z treścią powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego od pozwanych na swoją rzecz .
W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja jest zasadna.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia Sądu Rejonowego co do okoliczności związanych z wybudowaniem domu usytuowanego na nieruchomości oznaczonej nr(...), stanu prawnego tej nieruchomości oraz zamieszkiwaniem w domuK. B.,M. B., jej rodzicówA.iW.małżonkówF., a następnieC. F.i jego rodziny. Stan faktyczny natomiast związany ze zgłoszonym w piśmie procesowym z 16.12.2014r. przez pozwanych zarzutem zasiedzenia fragmentu nieruchomości nie jest istotny dla rozstrzygnięcia o roszczeniu zgłoszonym przez powódkę, będącym przedmiotem orzekania w niniejszej sprawie, w związku z czym Sąd Okręgowy ustalenia te pomija.
Sąd Rejonowy wydał bowiem zaskarżone orzeczenie w przedmiocie żądania powódki dotyczącego opróżnienia lokalu mieszkalnego (jego wydania). Ustalenia zaś faktyczne Sądu Rejonowego i wywody prawne dotyczą w dużej mierze zupełnie innego żądania, a mianowicie żądania wydania nieruchomości (o takim zaś żądaniu Sąd Rejonowy nie orzekł) i związanym z tym żądaniem zarzutem zasiedzenia. Sąd Rejonowy wskazał, że uzasadnionym jest przyjęcie początku biegu zasiedzenia od śmierciA. F., w złej wierze, co powoduje , że koniec okresu zasiedzenia nastąpił 1.01.1985r. To ustalenie skutkowało oddaleniem żądania usunięcia pozwanych z lokalu mieszkalnego. Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że powódka żądała aby pozwani wydali część pomieszczeń mieszkalnych znajdujących się w budynku przyul. (...)wO.. Przedmiotem zasiedzenia może być własność rzeczy (rzecz ruchoma lub nieruchomość), ograniczoneprawo rzeczowe(wtedy gdy wyraźnie zezwala na to przepis ustawy), użytkowanie wieczyste, o ile zostało ustanowione, udział we współwłasności oraz prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego przedmiot odrębnej własności lokalu, jeżeli już powstało. W sytuacji gdy nieruchomość jest zabudowana to oczywiście budynek posadowiony na nieruchomości gruntowej stanowi jej część składową i dzieli los prawny tej nieruchomości gruntowej. W niniejszej sprawie jednak tak nie jest.
Wynikająca z art. 48k.c. zasadasuperficies solo ceditma charakteriuris cogentis,co wyłącza możliwość zawarcia umowy, w wyniku której właścicielem budynku byłaby inna osoba niż właściciel gruntu. Wyjątek od zasadysuperficies solo ceditwystępuje w wypadku przekroczenia granicy sąsiedniego gruntu przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia (art.151k.c.). Część budynku lub innego urządzenia – choć jest wówczas trwale związana z cudzą nieruchomością gruntową – jest objęta prawem własności tego właściciela nieruchomości, który wzniósł budynek lub urządzenie jako część składową swojego gruntu (art. 47§1k.c.).A. S.jest właścicielką nieruchomości oznaczonej nr(...)położonej wO.przyul. (...)wraz z posadowionym na tej nieruchomości domem ( aktaksięgi wieczystej KW (...)).
Faktycznie sporny budynek jest posadowiony na działce powódki tylko częściowo, a pozostała część znajduje się na nieruchomości pozostającej w posiadaniu pozwanych. Budynek ten nie posiada ściany działowej wzdłuż granicy wydzielonych nieruchomości gruntowych. Skoro budynek nie może być częścią składową dwóch nieruchomości, a tylko jednej nieruchomości, nawet wówczas, gdy częściowo jest usytuowany poza jej granicami to usytuowanie części budynku na cudzej nieruchomości nie powoduje, że część ta staje się częścią składową tej nieruchomości, chociaż jest z nią trwale związana, lecz pozostaje nadal częścią składową całego budynku (art. 47 § 1 k.c.), a w konsekwencji częścią składową nieruchomości wyjściowej, por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r. III CZP 159/06. Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie należy przyjąć, że bez względu na to czy podzielimy ustalenia Sądu Rejonowego dotyczące zarzutu zasiedzenia czy też nie, to własność części budynku zajmowanej obecnie przez pozwanych nadal przysługuje powódce. Nie może być bowiem mowy o zasiedzeniu części budynku, gdyż ta nie może być przedmiotem zasiedzenia, o czym mowa wyżej. Lokal nie stanowiący odrębnej własności nie jest rzeczą lecz częścią składową. Nie może być zatem przedmiotem samoistnego posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Z tego względu nie jest też dopuszczalne nabycie w drodze zasiedzenia własności jednego czy kilku pokoi wchodzących w skład lokalu stanowiącego odrębną własność, jak i lokalu , który nie został wyodrębniony ( por. uchwała SN z 15.03.1989r., III CZP 14/89). Tym samym także zarzut pozwanych podniesiony na rozprawie 25.11.2014r. dotyczący „zasiedzenia pomieszczeń użytkowanych przez pozwanych”, k.274 nie może być uwzględniony.
Natomiast nawet nabycie w drodze zasiedzenia gruntu pod częścią budynku nie powoduje nabycia ani własności budynku ani jego części, która się na tym gruncie znajduje. Skoro zatem własność całego budynku przysługuje powódce to ma ona skuteczne wobec pozwanych roszczenie windykacyjne, na podstawie art.222§1k.c., dotyczące usunięcia pozwanych z części budynku. Powyższe skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku i nakazaniem pozwanym opróżnienie lokalu mieszkalnego usytuowanego w budynku przyul. (...)wO., położonym na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym(...)i wydanie go we władanie powódce, o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art.386§1k.p.c. Powyższe skutkowało także zmianą orzeczenia w przedmiocie kosztów procesu. Skoro pozwani są stroną przegrywającą to powinni zwrócić powódce poniesione przez nią koszty w myśli zasady wyrażonej w art.98k.p.c. O kosztach sądowych Sąd okręgowy orzekł na podstawie art.98k.p.c. w zw. z art.113§1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
W związku z tym, że przedmiotem roszczenia rozpoznawanego w niniejszej sprawie było żądanie wydania części budynku- mieszkania zajmowanego przez pozwanych, to zarówno ustalenia dotyczące posiadania części nieruchomości gruntowej oznaczonej nr(...), jak i przesłanek decydujących o zasiedzeniu nieruchomości gruntowej pozostają poza istotą rozpoznawanego roszczenia. Sąd bowiem zgodnie z art. 321§ 1k.c. nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.
O kosztach postepowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art.98k.p.c. w zw. z art. 108§1k.p.c.
SSO E. Ciesielska SSO B.Piwko SSR H. Wicik