Sąd Apelacyjny w Warszawie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 962/14
Data wyroku: 2015-10-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Magdalena Tymińska, Anita Górecka, Ewa Stryczyńska
Słowa kluczowe: Świadczenia Emerytalno-Rentowe
Podstawa prawna: art.136 e.r.f.u.p

Sygn. akt III AUa 962/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia  16 października 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący - Sędzia: SA Magdalena Tymińska
Sędziowie: SA Ewa Stryczyńska (spr.)
SO del. Anita Górecka
Protokolant: sekr. sądowy Marta Brzezińska
po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. w Warszawie
sprawęK. O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.
o wypłatę niezrealizowanego świadczenia
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 17 lutego 2014 r. sygn. akt XIV U 2763/13

oddala apelację.
(...)M. A.G.

Sygn. akt III AUa 962/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 czerwca 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.odmówiłK. O.prawa do niezrealizowanego świadczenia po zmarłymM. O.. W uzasadnieniu organ rentowy powołał się na art. 138 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), wskazując, iż emerytura zmarłego w dniu(...)czerwca 2013r.M. O.za miesiąc czerwiec została przekazana do banku i nie została zwrócona do ZUS. Organ rentowy podniósł, iż nie ma podstaw do wystąpienia do banku z żądaniem zwrotu świadczenia przekazanego na konto zmarłego za miesiąc, w którym nastąpił zgon tj. za miesiąc czerwiec 2013r. (decyzja z dnia 14 czerwca 2013r. k. 113 a.r.).
Od powyższej decyzji odwołanie złożyłaK. O., wnosząc o wypłatę należnego świadczenia. W uzasadnieniu wskazała, iż jej ojciecM. O.zmarł w dniu(...)czerwca 2013r., zaś emerytura doBanku (...) OddziałwG.wpłynęła w dniu(...)czerwca 2013r. tj. po zamknięciu rachunku bankowego, co nastąpiło w dniu 12 czerwca 2013r. (odwołanie k. 2).
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazując, iż świadczenie za miesiąc czerwiec 2013r. zgodnie z art. 136 ustawy emerytalnej jest świadczeniem należnym, zaś organ rentowy nie ma
podstaw do wystąpienia do banku z żądaniem zwrotu świadczenia (odpowiedź na odwołanie k. 5-6).
Wyrokiem z dnia 17 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził prawoK. O.do niezrealizowanego świadczenia poM. O.za miesiąc czerwiec 2013 r.
Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.z dnia 05 marca 2008r. przyznanoM. O.emeryturę od dnia 20 lutego 2008r. W decyzji ustalono stały termin płatności emerytury 15-go dnia każdego miesiąca (decyzja o przyznaniu emerytury k. 37 a.r.).
Emerytura wypłacana była na wskazane przezM. O.we wniosku o emeryturę z dnia 06 lutego 2008r. konto bankowe (wniosek k. 1-3 a.r.).
W dniu(...)czerwca 2013r.M. O.zmarł (akt zgonu k. 105 a.r.).
Emerytura za miesiąc czerwiec 2013r. została przekazana na rachunek bankowy wskazany przez zmarłegoM. O.(bezsporne).
W dniu 12 czerwca 2013r. odwołująca zlikwidowała rachunek bankowy zmarłego ojca (k. 4).
Sąd Okręgowy ustalił ponad to, iż odwołująca w dniu 10 czerwca 2013r. złożyła wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego, wskazując, iż w całości pokryła koszty pogrzebu (wniosek k. 103-104 a.r.). W tym też dniu
odwołująca złożyła wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych za miesiąc czerwiec 2013r., wykazując, iż jest córką zmarłego i mieszkała ze zmarłym pod tym samym adresem wG.(wniosek k. 110-111 a.r.).
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział wW.odmówił odwołującej prawa do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym ojcuM. O.(decyzja k. 113 a.r.).
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał odwołanie za zasadne.
Sąd powołał się przy tym na przepisart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 z późń. zm.), stanowiący, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Organ rentowy w czerwcu 2013r. przekazał na konto ojca odwołującej emeryturę należną za miesiąc czerwiec 2013r. . Sąd pierwszej instancji odniósł się do decyzji z dnia 05 marca 2008r., mocą którejM. O.przyznano prawo do emerytury oraz ustalono, że przyznane świadczenie będzie wypłacane 15-go dnia każdego miesiąca. Podniósł, że ojciec odwołującej zmarł w dniu(...)czerwca 2013r., zatem przysługiwało mu świadczenie emerytalne za miesiąc
czerwiec 2013r. i takowe środki pieniężne zostały przelane przez organ rentowy na konto zmarłegoM. O.w czerwcu 2013r.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że roszczenia o wypłatę świadczeń, o których mowa w ust. 1 art. 136 ww. ustawy, wygasają po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszony zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania (art. 136 ustęp 3 ww. ustawy). Mając na uwadze, żeK. O., jako córka zmarłegoM. O.należy do kręgu osób uprawnionych w pierwszej kategorii do wypłaty niezrealizowanego przez zmarłego świadczenia, a wniosek o wypłatę świadczenia emerytalnego po zmarłym ojcu odwołująca złożyła przed upływem terminu przewidzianego w art. 136 ust. 3 ww. ustawy, Sad pierwszej instancji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w zaskarżonym wyroku.
Powyższy wyrok zaskarżył apelacją organ emerytalno – rentowyw całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego interpretacje i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przepisart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. 2013. 1440 ) oraz przepisów postępowaniaart. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, przez zbyt swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, że świadczenie emerytalneM. O.za miesiąc czerwiec 2013 r, jest świadczeniem niezrealizowanym, do którego ma uprawnienieK. O..
Wskazując powyższe przesłanki apelacji, apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i skierowanie sprawy do sądu pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji organ emeryatlno – rentowy nie kwestionując poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych, podniósł, że świadczenie emerytalneM. O., za miesiąc czerwiec 2013 r. nie jest świadczeniem niezrealizowanym w rozumieniu powyższego przepisuart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. 2013. 1440), bowiem emerytura za miesiąc czerwiec 2013 r. jest mu należna i zgodnie z jego wnioskiem, została przekazana na jego rachunek bankowy w dniu 11 czerwca 2013 r.. Powyższa kwota nie została również zwrócona przez bank na rzecz organu rentowego z uwagi na zgon właściciela rachunku. Zdaniem organu, okoliczności te wskazują, że świadczenie emerytalne za czerwiec 2013 r. zostało zrealizowane. Ubezpieczona, jako córka zmarłego ma prawo do realizacji spornej kwoty z jego rachunku bankowego, tak jak i pozostali spadkobiercy. W ocenie organu rentowego, Sąd pierwszej instancji uznając kwotę emerytury za miesiąc czerwiec 2013 r. należnejM. O., która została przekazana na jego rachunek bankowy, dokonał zbyt swobodnej oceny dowodów, a uznając sporną kwotę za świadczenie niezrealizowane naruszył wskazane przepisy prawa, wydając wyrok sprzeczny z zebranym materiałem dowodowym.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
apelacja jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Ustalenia oraz ocena prawna dokonane przez Sąd pierwszej instancji są prawidłowe. Sąd Apelacyjny powyższe ustalenia i wnioski w całości akceptuje przyjmując za własne, co czyni zbędnym ponowne ich przytaczanie.
Stan faktyczny niniejszej sprawy został ustalony na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz załączonych do nich aktach rentowych, których treść nie budziła wątpliwości i nie była kwestionowana. W postępowaniu apelacyjnym Sąd uzupełnił podstępowanie dowodowe o informację zBanku (...) S.A.Oddział wG.dotyczącą wypłaty spornego świadczenia rentowego przekazanego przez organ rentowy na rachunekM. O.. Z udzielonej przez Bank informacji wynika, że powyższe świadczenie wpłynęło na rachunekM. O.w dniu 13 czerwca 2013 r w kwocie 1337,07 złotych . W dniu 20 sierpnia 2013 r. z ww. rachunku została wypłacona w kasie kwota 1300 złotych tytułem zwrotu kosztów pogrzebuM. O.na rzeczB. K., która okazał kwit opłacenia miejsca na cmentarzu Grzebalnym św.A.wG.z dnia(...)czerwca 2013 r.(informacja k 52 ).
Zgodnie z powołanymart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 z późń. zm.), w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Przepis ten przewiduje uprawnienie wymienionych w nim osób prowadzących do niezrealizowanego świadczenia należnego zmarłemu ubezpieczonemu do dnia śmierci.
Nie jest sporne i nie budzi wątpliwości, iżK. O.należy do grona osób uprawnionych objętych dyspozycją ww. przepisu, że jej ojciec –
ubezpieczonyM. O.zmarł w dniu(...)., w związku z czym nabył prawo do świadczenia emerytalnego za czerwiec 2013r., przy czym terminem płatności świadczenia ustalonym w decyzji o przyznaniu emerytury z dnia 5 marca 2008 r. był 15 dzień miesiąca

    ( decyzja o przyznaniu emerytury z dnia 5.03.2008 k 36 a.r. ). Świadczenie należne za czerwiec 2013 r. zostało przekazane na rachunek bankowyM. O.wBanku (...) S.A.Oddział wG.w dniu 13 czerwca 2013 r.

    (wydruk z systemu Rentier k 109 – 110 a.r., pismo banku k 52 a.s.). Tymczasem już w dniu 10 czerwca 2013 r. uprawnionaK. O.złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektoracie wP.wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu(...)r.M. O.dołączając skrócony odpis aktu zgonu ojca oraz kopię własnego dowodu osobistego, potwierdzającego, iż jest córkąM. O.zameldowaną pod tym samym, co zmarły ojciec, adresem ( wniosek o zasiłek pogrzebowy wraz z dołączonymi ww. dokumentami k 105 – 107 ). Tego samego dnia wymienione dokumenty zostały drogą elektroniczną przekazane do Wydziału ŚwiadczeńE.- Rentowych (dalej:(...), poświadczenie wysłania korespondencji elektronicznej k 108 ), który to wpływ został zadekretowany w dniu 12 czerwca 2013 r. . Również w dniu 10 czerwca 2013 r.K. O.złożyła w Inspektoracie ZUS wP.będący przedmiotem zaskarżonej decyzji wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia po uprawnionym, zmarłymM. O..
Z powyższej sekwencji zdarzeń wynika, iż w dacie przekazania na rachunekM. O.emerytury za czerwiec 2013 r. organ emerytalno – rentowy posiadał informację o zgonie uprawnionego do świadczenia. Odwołująca sięK. O.dołożyła należytej staranności informując ZUS o ww. zgonie oraz składając wnioski o zasiłek pogrzebowy
i wypłatę niezrealizowanego świadczenia już w dniu 10 czerwca 2013 r.; tego samego dnia powyższa informacja została przekazana drogą elektroniczną przez ZUS Inspektorat wP.do Wydziału(...)W tych okolicznościach uznać należy, iż już w dniu 10 czerwca 2013 r. organ emerytalno – rentowy był poinformowany o zgonie ubezpieczonegoM. O., zaś ostatecznie o najpóźniejszej dacie poinformowania Wydziału SER ZUS świadczy prezentata na wniosku o zasiłek pogrzebowy z dnia 12 czerwca 2013 r.( k 103 ).W powyższych okolicznościach nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że organ powinien powstrzymać się od przekazania świadczenia na rachunek bankowy zmarłegoM. O.i zrealizować świadczenie zgodnie z wnioskiem uprawnionej do jego wypłatyK. O..
Z przepisu art. 130 ustawy o e.r.z f.u.s. wynika zasada, że świadczenia wypłaca się osobie uprawnionej. Zgodnie z przepisem art. 136 ustawy o e.r. z f.u.s. począwszy od dnia złożenia wniosku o wypłatę świadczenia po zmarłymM. O.tj. od dnia 10 czerwca 2013 r. uprawnioną do jego realizacji byłaK. O.. Sąd Apelacyjny nie znajduje uzasadnienia prawnego dla odmowy przez ZUS wypłaty wymienionego świadczenia na rzecz uprawnionej, zwłaszcza w sytuacji, gdy środki pieniężne po złożeniu wniosku o wypłaty ciągle pozostawały w dyspozycji organu.
Argumentacja ZUS o zrealizowaniu świadczenia na rachunek wskazany przezM. O.jest w tej sytuacji całkowicie nieskuteczna, bowiem organ dysponując już w dniu 10 czerwca 2013 r. informacją o śmierci ubezpieczonego wraz z wnioskiemK. O., uprawnionej do świadczenia po zmarłymM. O., winien zrealizować wniosek osoby uprawnionej, zgodnie z przepisem art. 136 ust. 1 ustawy o e.r.z f.u.s., zamiast przekazywać środki pieniężne na rachunek zmarłegoM. O.. Ewentualne opóźnienia w przepływie informacji w ZUS nie mają, w ocenie Sądu Apelacyjnego, znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwłaszcza, iż ostatecznie zostało dowodowo wykazane, iż przed datą przelewu środków na rachunek bankowy wydział(...)był poinformowany o zgonie ubezpieczonego oraz wniosku uprawnionejK. O.do świadczenia po zmarłymM. O.. Uchybienie w tym zakresie nie może obciążać uprawnionej, która ze swojej strony dochowała należytej staranności składając wniosek przed, przewidzianym w decyzji o przyznaniu emerytury, terminem wypłaty . W tej sytuacji nie może być uznana za skuteczną również argumentacja ZUS, iż przekazana na rachunek bankowy kwota nie została zwrócona organowi przez bank, zaśK. O.ma prawo „do realizacji spornej kwoty” na równi z pozostałymi spadkobiercami z rachunku bankowegoM. O.. Ryzyko przekazania emerytury na rachunek zmarłego ubezpieczonego przez organ emerytalno-rentowy dysponujący informacją o zgonie wraz z wnioskiem o wypłatę świadczenia po zmarłym pochodzącym od osoby wymienionej w przepisie art. 136 ust.1 ustawy o e.r. z f.u.s., obciąża ten organ, nie zaś osobę uprawnioną z ww. przepisu, wnioskującą o wypłatę. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 136 ust.1 ustawy o e.r. z f.u.s. przez Sąd pierwszej instancji uznać należy za całkowicie nietrafny.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia prawa procesowego tj.art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnegopoprzez dokonanie „zbyt swobodnej” oceny zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, że świadczenie emerytalneM. O.za miesiąc czerwiec 2013 r, jest świadczeniem niezrealizowanym, do którego ma uprawnienieK. O.. Apelujący organ emerytalno - rentowy uchylił się sprecyzowania, które dowody zostały ocenione z naruszeniem wskazanego przepisu, powtarzając jedynie w uzasadnieniu apelacji tezę o „zbyt swobodnej” zdaniem apelującego, ocenie dowodów, prowadzącej do uznania przez Sąd pierwszej instancji kwoty wypłacony na rachunekM. O.w czerwcu 2013 r. za świadczenie niezrealizowane. Wskazać należy, iż zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. By skutecznie postawić zarzut naruszeniaart.233 § 1 k.p.c.należy wykazać, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. To bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, iż Sąd ten zastosował prawidłowe i logiczne kryteria oceny dowodów, przy tym poczynione ustalenia oparte są w istocie na niekwestowanych przez strony dokumentach zgromadzonych w sprawie. Sąd Okręgowy w pełni podziela ocenę materiału dowodowego przeprowadzoną w pierwszej instancji. Jedynie ubocznie należy zauważyć, iż z uzasadnienia apelacji wynika, że organ emerytalno - rentowy odwołując się do pojęcia „niezrealizowanego świadczenia” oraz faktu wypłaty kwoty emerytury na rachunek zmarłego ubezpieczonego, przez co, według organu świadczenie zostało „zrealizowane”, usiłuje wyłączyć, wynikające z przepisu art. 136 ust. 1 ustawy o e.r. z f.u.s., uprawnienieK. O.. Pomija przy tym niebudzące wątpliwości okoliczności niniejszej sprawy
takie, jak złożenie przezK. O.informacji o zgonieM. O.wraz z wnioskiem o wypłatę świadczenia, przed dniem przekazania spornej kwoty na rachunek zmarłego. W tym stanie rzeczy, powtórzyć należy, iż argumentacja organu emerytalno – rentowego odwołująca się do przekazania spornego świadczenia na rachunek bankowy, zgodnie z dyspozycją ubezpieczonegoM. O., przez co nie ma ono, zdaniem Apelującego, charakteru „świadczenia niezrealizowanego” w rozumieniu cyt. przepisu art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r., nie jest trafna i skuteczna.
Wobec powyższego, wyrok Sądu pierwszej instancji, zmieniający zaskarżoną decyzję i stwierdzający prawoK. O.do niezrealizowanego świadczenia poM. O.za miesiąc czerwiec 2013 r., Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowy i oddalił apelację, jako niezasadną, na podstawieart. 385 Kodeksu postępowania cywilnego.