Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 511/15
Data wyroku: 2015-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Gabriela Pietrzyk-Cyrbus, Antonina Grymel, Lena Jachimowska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art.184 w zw z art. 32 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach  i rentach z FUS przy zastosowaniu § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia RM z dnia 1 lutego 1983r.

Sygn. akt III AUa 511/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 maja 2015 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Lena Jachimowska (spr.)

Sędziowie

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus
SSA Antonina Grymel

Protokolant

Ewa Bury

po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaK. G.(K. G.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach z dnia 15 maja 2013r. sygn. akt XI U 789/13

1
oddala apelację,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz ubezpieczonegoK. G.kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, oddalając wniosek w pozostałym zakresie.

/-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA A.Grymel

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 511/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonyK. G.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 31 stycznia 2013r. o odmowie przyznania mu prawa do emerytury. Ubezpieczony podniósł, że posiada wymagany 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych przed 1 stycznia 1999 rokiem, gdyż praca w urzędach górniczych była zaliczana do pracy górniczej, a ta jest pracąw warunkach szczególnych.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wskazując, iż zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury z uwagi na nieosiągnięcie 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a jedynie 7 lat, 3 miesięcy i 26 dni. Organ rentowy podniósł, że nie zaliczył do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnieniaw Okręgowym Urzędzie Górniczym wT.od dnia 15.01.1991r. do 31.12.1998r., gdyż nie jest to praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracyw warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 15 maja 2013r., sygn. XI U 789/13 zmienił zaskarżoną decyzjęi przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach od 1 stycznia 2013r. oraz zasądził na rzecz ubezpieczonego koszty zastępstwa procesowego.
Z ustaleń Sądu Okręgowego, poczynionych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ubezpieczony był zatrudniony w Okręgowym Urzędzie Górniczym wT.w okresie od 15 stycznia 1991 roku do 30 września 1995 roku na stanowiskach: starszego inspektora zakładów górniczych i nadinspektora zakładów górniczych, w Okręgowym Urzędzie Górniczym wS., w okresie od 1 października 1995 roku do 31 grudnia 1998 roku, na stanowisku nadinspektora zakładów górniczych.
W oparciu o zeznania świadków i ubezpieczonego Sąd ustalił,że wnioskodawca w całym okresie spornym pracował w grupie energomechanicznej, która wykonywała pracę inspekcyjno - techniczną na dole w kopalni. Ubezpieczony był pracownikiem Wyższego Urzędu Górniczego, kierowanym do pracyw okręgowych urzędach górniczych. Ubezpieczony pracował początkowy jako starszy inspektor a potem jako nadinspektor energomechaniczny. Do obowiązków ubezpieczonego należała kontrola inspekcyjno - techniczna w zakresie bezpieczeństwa pracy urządzeń w podziemnych zakładach energomechanicznych. Kontrolował rozdzielnie wysokiego napięcia na dole w kopalni, sieci średniego i niskiego napięcia pod ziemią oraz bezpieczną eksploatację urządzeń urabiających w przodkachi ścianach. Ubezpieczony zajmował się również postępowaniami wyjaśniającymiw sprawie zaistniałych zdarzeń na dole w kopalni. Ubezpieczony wykonywał kontrole na dole w kopalni, a po zakończonej kontroli sporządzał protokół na powierzchni. Ubezpieczony wykonywał czynności inspekcyjno-techniczne.
W Okręgowym Urzędzie Górniczym przebywał raz w miesiącu na odprawach,a sporadycznie wtedy, gdy był wzywany przez dyrekcję. 60% ogólnego czasu pracy ubezpieczony spędzał na dole w kopalni. W pozostałym zakresie przeprowadzał kontrole dokumentów na powierzchni i sporządzał dokumentację. Czynności biurowe były ściśle związane z czynnościami inspekcyjno - technicznymi. Ubezpieczonego obowiązywał 8-godzinny czas pracy.
Z dalszych ustaleń Sądu wynika, ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu(...)Nie jest członkiem OFE, nadal pozostaje w zatrudnieniu.
Dokonując oceny prawnej, Sąd Okręgowy powołał regulacjęart.184 ust.1w zw. zart. 32 ust.1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz§ 2 ust.1 i § 4 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskazujące na przesłanki, warunkujące nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach,w szczególności obligujące 60-letniego pracownika, będącego mężczyzną który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, oraz posiadał wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.
Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści ust.3 § 4 rozporządzenia stanowiącego, że do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o których mowa w ust.1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisówo zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.
Sąd Okręgowy wskazał, że obowiązująca uprzednioustawa z dnia 1 lutego 1983r.o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzinw art.5 ust.1 określała, jakie zatrudnienie uważa się za pracę górniczą, natomiast w art.5 ust.2 określała co uważa się za pracę równorzędną z pracą górniczą, zaś okresy zaliczalne do pracy górniczej wskazywał art. 7. Z kolei art.5 ust.1 pkt 10 w/w ustawy stanowił, że za pracę górniczą uważa się zatrudnienie w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie jest związanez wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach (…).
W ocenie Sądu Okręgowego, praca mieszana, jaką wykonywał ubezpieczonyw spornym okresie, polegająca na wykonywaniu kontroli urządzeń energomechanicznych w wyrobiskach podziemnych, kontroli stanowisk pracy oraz sporządzaniu dokumentacji pokontrolnej była pracą górniczą w rozumieniu przepisuart.5 ust.1 pkt.10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 roku o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.
Nadto zdaniem Sądu pierwszej instancji, § 4 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku stanowi samodzielną podstawę uwzględnienia pracy górniczej jako pracy w warunkach szczególnych, uprawniającą do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Warunkiem jest, aby była to praca górniczaw rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu górników oraz aby świadczona była w pełnym wymiarze czasu pracy, a jak ustalono, ubezpieczony wykonywał pracę w urzędach górniczych w pełnym wymiarze czasu pracy.
Skoro ubezpieczony, po uwzględnieniu spornego okresu, legitymował się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stalei w pełnym wymiarze czasu pracy, oraz osiągnął wymagany wiek, to nabył prawo do emerytury na podstawie powołanego na wstępieart. 184 ustawy o emeryturachi rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznychod 1 stycznia 2013r., gdyż począwszy od tej daty ustawa nie warunkuje przyznania prawa do tej emerytury od rozwiązania stosunku pracy.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy na mocyart.47714§2 k.p.c.i powołanych przepisów zmienił zaskarżoną decyzję, a po myśliart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart.99 k.p.c., przy zastosowaniu§2 ust.1 i §11 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, orzeczono o kosztach postępowania.
Wyrok apelacją zaskarżył organ rentowy, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 184 w związku zart.39 ustawy z dnia 17.12.1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poprzez niesłuszne przyjęcie, żeK. G.legitymuje się wymaganym ustawowo okresem pracy w warunkach szczególnych.
Wskazując na powyższą podstawę apelacji, skarżący organ rentowy wniósło zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W ocenie apelującego, zatrudnienia ubezpieczonego w Wyższym Urzędzie Górniczym od 15.01.1991r. do 31.12.1998r. na stanowisku inspektora zakładu górniczego, nadinspektora zakładu górniczego nie może być zaliczone do prac w szczególnych warunkach, albowiem przy ustaleniu prawa do wcześniejszej emerytury decydujące znaczenie mają stanowiska pracy określone w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. Wykonywanie czynności inspekcyjno-technicznych nie jest pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią w rozumieniu art. 39 ustawy emerytalnej.
Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji oraz zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Uwzględniając apelację, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia20 listopada 2013r., sygn. III AUa 1818/13 zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, stwierdzając, iż zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem prawa materialnego i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. Sąd drugiej instancji wskazał, że obecna definicja pracy w szczególnych warunkach odwołuje się jedynie dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterzei to ono jest podstawą ustalenia czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach. Podkreślono, że rodzaje prac wykonywanych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, wskazanew przepisach § 4-15 rozporządzenia wyróżniają kryteria merytoryczne i formalne. Pierwsze zależą od wykonywania stale i w pełnym wymiarze czasu pracyw szczególnych warunkach, drugie wymaga, aby praca ta była wymienionaw załączniku do rozporządzenia z 1983r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że praca ubezpieczonego wykonywana w spornym okresie była pracą górniczą w rozumieniuart.5 ust.1 pkt 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin. Obecnie, w świetle obowiązującego prawa, okres pracy ubezpieczonego w urzędach górniczych jest okresem pracy równorzędnej z pracą górniczą, stąd nie podlega uwzględnieniu w szczególnym stażu ubezpieczeniowym.
Skarga kasacyjna ubezpieczonego, oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego okazała się skuteczna, bowiem Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia28 stycznia 2015r., sygn. I UK 204/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnego do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy stwierdził, że sporny okres zatrudnienia podlega ocenie na podstawie art.184 i art.32 ustawy emerytalnej i w związku z powyższym znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia1 lutego 1983r. z jego przepisem §4 ust.3 stanowiącego samodzielną i dodatkową możliwość zaliczenia do okresów w pracy w szczególnych warunkach, okresów, które nie są wymienione w wykazie A rozporządzenia. Zatem należy odwołać się do przepisówustawy z dnia 1 lutego 1983r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzini jego normyart.5 ust.1 pkt 4, który za pracę górniczą uważał zatrudnieniew urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie było związane z wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach określonych w pkt 1-4.
Pełnomocnik ubezpieczonego podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu odwoławczym i kasacyjnym w kwocie po 270 zł, motywując wysokość żądanego wynagrodzenia skomplikowanym i precedensowym charakterem sprawy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jak pozbawiona uzasadnionych podstaw prawnych podlega oddaleniu.
Wbrew stanowisku skarżącego organu rentowego, Sąd Okręgowy słusznie uznając, iż ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, prawidłowo ustalił wnioskodawcy z tytułu jej wykonywania prawo do emerytury. Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe i z oceny jego wyników wywiódł w pełni uprawnioną konstatację,że wykonywane podczas zatrudnienia ubezpieczonego w urzędach górniczychw spornym okresie od 15 stycznia 1991r. do 31 grudnia 1998r., czynności inspekcyjno - techniczne częściowo w wyrobiskach podziemnych i częściowo na powierzchni, stanowiły pracę górniczą, uwzględnianą na uprawnienia do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Poza sporem pozostaje, że uprawnienia ubezpieczonego, który po dniu31 grudnia 2008r. ukończył 60 rok życia i do 31 grudnia 1998r. wykonywał pracew szczególnych warunkach, podlegają ocenie na podstawieart.184 i art.32 ust.1i ust.4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych(obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz.1440 ze zm.) przy zastosowaniu§ 4 ust.1 i ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz.43 ze zm.- dalej jako rozporządzenie). Spośród warunków, określonych w powołanych przepisach, organ rentowy zakwestionował legitymowanie się przez ubezpieczonego wymaganymco najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Skarżący wykazał pozostałe przesłanki, niezbędne do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu szczególnego charakteru świadczonej pracy, w tym w dniu(...). ukończył wiek emerytalny - 60 lat i wykazał uznany przez apelujący organ rentowy szczególny staż ubezpieczeniowy w wymiarze 7 lat,3 miesięcy i 26 dni (na stanowiskach elektromontera pod ziemią oraz samodzielnego kontrolera jakości wyrobów przy pomiarach elektrycznych; praca na ostatnim stanowisku jako wymieniona w wykazie A dział XIV poz.24 załącznika do rozporządzenia).
Spór koncentrujący się na ustaleniu czy ubezpieczony legitymuje sięco najmniej 15-letnim szczególnym stażem ubezpieczeniowym, w szczególności, czy w stażu tym należy uwzględnić sporny okres zatrudnienia wnioskodawcy w urzędach górniczych od 15 stycznia 1991r. do 31 grudnia 1998r. jako pracę górniczą, Sąd Okręgowy rozstrzygnął na gruncie przepisówustawy z dnia 1 lutego 1983r.o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin(tekst jednolity: Dz. U. z 1995r.,Nr 30, poz.154 ze zm. - dalej jako ustawa o zeg), mającej zastosowanie z mocy regulacji §4 ust.3 rozporządzenia, słusznie uznając, iż stanowi ona samodzielnąi dodatkową podstawę do zaliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach spornego okresu pracy. Bowiem już sama wykładnia literalna powołanego przepisu wskazuje, że do okresów pracy w szczególnych warunkach zalicza okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, a użyty spójniktakżejednoznacznie stanowi, że jest to dodatkowa, obok prac wymienionych w wykazie A załącznika do rozporządzenia i okresów pracy lub służby, o których mowa w §5-10, podstawa do uwzględnienia okresów pracy górniczej do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Wedle normy art. 5 ust.1 pkt 10 ustawy o zeg za pracę górnicząuważa się zatrudnienie: w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie jest związanez wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach określonych w pkt 1-4.
Skoro wyniki postępowania dowodowego dowiodły słuszności pretensji wnioskodawcy, iż w spornym okresie, będąc zatrudnionym w Wyższym Urzędzie Górniczym w pełnym wymiarze czasu pracy, stale wykonywał obowiązki pracownicze polegające na czynnościach inspekcyjno - technicznych, realizowane częściowow wyrobiskach podziemnych i częściowo na powierzchni przy sporządzaniu protokołów pokontrolnych i weryfikacji dokumentacji, to zasadnym jest uznanie Sądu Okręgowego, iż objęta sporem wykazana praca górnicza w rozumieniu art.5 ust.1pkt 10 ustawy o zeg jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach (o czym wprost stanowił, trafnie powołany przez Sąd pierwszej instancji, art.3 ustawy o zeg, (…)pracę górniczą uważa się za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, uprawniających do świadczeń określonych w art. 54 tej ustawy.Z kolei art.54 ust.1pkt 1 ustawy o zeg stanowił, że z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze może być przyznane prawo do emerytury w wieku niższym niż określony w art.26 ust.1 pkt 1.
Zatem nie może budzić wątpliwości, że w sytuacji, gdy ubezpieczony, oprócz osiągnięcia wieku emerytalnego, wykazał do dnia 1 stycznia 1999r. wymagany okres pracy w szczególnych warunkach, to po spełnieniu warunku dotyczącego wieku, wyłączona jest możliwość ponownego badania przesłanki legitymowania się koniecznym - do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym - szczególnym stażem ubezpieczeniowym. Stanowisko to jest już ugruntowanew judykaturze Sądu Najwyższego (vide: np. orzeczenia Sądu Najwyższego: postanowienie z dnia 9 marca 2012r., sygn. I UK 367, wyrok z dnia 13 lipca 2011r., sygn. I UK 12/11).
Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny po myśliart.385 k.p.c.orzekł jakw punkcie 1 sentencji.
O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnymi kasacyjnym rozstrzygnięto w punkcie 2 na podstawieart.98 k.p.c.w zw. zart.108§1 k.p.c., przy zastosowaniu §11 ust.2 w zw. z§12 ust.2 pkt 1 i ust.4pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz.490). Ustalając wysokość należnej kwoty zwrotu tychże kosztów, Sąd Apelacyjny przyznał za postępowanie kasacyjne 120 zł oraz180 zł za postępowanie apelacyjne, uznając - wbrew stanowisku pełnomocnika ubezpieczonego - iż rozpatrywana sprawa nie miała ani skomplikowanego, ani precedensowego charakteru. Konieczność ponowienia procedury apelacyjnej wynikła jedynie z niewłaściwej wykładni §4 ust.3 rozporządzenia w postępowaniu apelacyjnym w sprawie sygn. III AUa 1818/13. Z tychże względów, Sąd drugiej instancji oddalił dalej idący wniosek pełnomocnika ubezpieczonego w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego (art.385 k.p.c.).
/-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA A.Grymel

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JM