Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 619/14
Data wyroku: 2015-04-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Świerad

Sygn. akt: I C 619/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 kwietnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Monika Świerad

Protokolant:

stażysta Karolina Łukasik

po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. w Nowym Sączu
sprawy z powództwaA. M. (1),B. M.,A. K.,Z. P.
przeciwko Skarbowi Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne - NadleśnictwoS.reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
o ustalenie

I
oddala powództwo,

II
odstępuje od obciążania powodów kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej

Sygn. akt IC 619/14

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 kwietnia 2015r.
Powodowie:A. M. (1),B. M.,A. K.,Z. P.w pozwie złożonym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – NadleśnictwoS.domagali się ustalenia w trybieart. 189 kpc, że majątek – grunty leśne należące doJ. M., przejęte na podstawie dekretu PKWN z dnia 12.12.1994r., a położone wB.iL., aktualnie województwo(...), powiat(...), jednostka ewidencyjnaK.,L., nrdziałek (...), dawne numery parceli:(...)stanowią współwłasność powodów – spadkobiercówJ. M.– tj.A. M. (1),B. M.,A. K.,Z. P.z uwagi na fakt, że areał majątku leśnego był mniejszy, niż 25 ha, co w konsekwencji uniemożliwiało stosowanie przepisów w/w dekretu wobec majątkuJ. M.. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska powodowie podnieśli, że dekretem przyznania spadku z dnia 5 września 1936r. Sąd Okręgowy w Tarnowie przyznał spadek po zmarłym w dniu 15 marca 1936r. wL.M. B. (1)– jego bratuW. B.w całości.W. B.zrzekł się spadku i wpis prawa własności nieruchomości należących do spadkodawcy został dokonany w sposób następujący: 12/48 części nieruchomości gminyN.(...)(...)na rzeczM. B., 1/6 części na rzeczA. B. (1)i 5/6 części na rzeczJ. B.nieruchomości – majętnośćŻ.gminyL.(...)ksiąg obrębuT., nieruchomość(...)(...)na rzeczJ. B.w całości. Wobec przeprowadzonego postępowaniaJ. M.primo votoB.ujawniona została w Arkuszu Posiadłości GruntowejL., liczba porządkowa 38 jako właściciel działek opisanych w arkuszu własności gruntowejM. B. (1). Jedynie zmianie uległ areał lasów – w miejsce 23.6297 ha wpisano 23.41 ha. Opisany stan został potwierdzony Arkuszem Posiadłości gruntowej z 23 grudnia 1949r. w którym w całości ujawniono zapisy dekretu przyznania spadku z 5 września 1936r. – jako współwłaścicielkę gruntów ujawnionoA. B. (2)w 1/6 części orazJ. M.w 5/6 części. Powierzchnia lasów będąca w posiadaniu poprzedników prawnych wnioskodawców wynosiła ówcześnie 24,34 ha. Prawdopodobnie w dniu 1 lipca 1945r. przejęto opisany majątek na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944r. Protokół dotyczy przejęcia lasów ob.M.zlokalizowanych:B.iL.. Według zapisu protokołu przejęto 23 ha lasów wB.i 21 ha lasów wL.. Zapisy protokołu nie znajdowały jednak żadnego odzwierciedlenia w rzeczywistości. AniM. B. (1)ani jego następcy prawni nie posiadali bowiem 44 ha lasów, co wynika z załączonych arkuszy posiadłości gruntowych. Zgodnie z powołanym dekretem na własność Skarbu Państwa przechodziły lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1.09.1939r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiące własność osób fizycznych. Nie istniały zatem podstawy faktycznie i prawne do nacjonalizacji majątku leśnegoJ. M.. Pismem z dnia 7.01.1994r.J. M.z domuB.zwróciła się do Ministra Przekształceń Własnościowych o zwrot przejętego bezzasadnie majątku, podkreślając rażące naruszenie prawa, a to z uwagi na fakt, że przejęte grunty miały powierzchnię poniżej 25 ha, co wykluczało zastosowanie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. W odpowiedzi na pismo skierowanoJ. M.celem ustalenia rzeczywistego areału do sądu powszechnego. Dodatkowo powodowie podnieśli, że zgodnie z aktualnym wypisem z rejestru gruntówdziałki (...)o pow. 13,81 ha i 68 o pow. 11,84 ha stanowią łącznie 25,65 ha. Prawdopodobnie – wbrew dokumentom połączono nieruchomości własnościJ. M.z innymi nieruchomościami, które nie stanowiły jej własności.A. M. (2)– mążJ. M.zmarł w dniu 9 listopada 2004r. Spadek po nim nabyli: żonaJ. M.w ¼ części oraz dzieci:A. M. (1),Z. P.,A. K.iB. M.po 3/16 części każde z nich.J. M.zmarła w dniu 20 października 2006r. Spadek po niej nabyły dzieci:A. M. (1),Z. P.,A. K.iB. M.po 1/4 części każde z nich.A. B. (1)zmarła w dniu 4 kwietnia 1982r. jako bezdzietna panna. Powodowie argumentując zasadność pozwu powołali się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2011r., IIICZP 45/11.
Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – NadleśnictwoS.reprezentowane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska w pierwszej kolejności podniósł brak interesu prawnego w rozumieniu przepisuart. 189 kpcw wytoczeniu powództwa o ustalenie. Żądanie ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego na podstawieart. 189 kpcuznaje się za niedopuszczalne w wypadku gdy powodowi przysługują dalej idące żądania. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w konieczności spełnienia materialnoprawnej przesłanki powództwa o ustalenie w postaci interesu prawnego, który jak podkreśla się w orzecznictwie najczęściej wyraża się w dążeniu do zapobieżenia interesu powoda, zaś z chwilą gdy to prawo zostało naruszone, interes prawny upada ze względu na możliwość dochodzenia dalej idących roszczeń. Kwestię tę wyjaśnia Sad Najwyższy w uzasadnieniu mającej moc zasady prawnej uchwały 7 sędziów z dnia 30.12.1968r. sygn.. IIICZP 103/68 ( OSNC 1969/5/85, LEX nr 831 ). Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w ugruntowanej już linii orzecznictwa Sądu Najwyższego np. w wyroku z dnia 9.05.2000r.(...)686/00, z dnia 4.01.2008r. IIICSK 204/07, LEX nr 395051. W ocenie strony pozwanej interesu, o którym mowa wart. 198 kpcnie ma, jeżeli interes ten może być zaspokojony w postępowaniu o wydanie nieruchomości.
Niezależnie od powyższego pozwany podniósł zarzut braku legitymacji czynnej powodów, którzy nie wykazali następstwa prawnego po poprzednikach. Podniósł także, że powodowie nie wykazali w żaden sposób, że nieruchomość wskazana w pozwie jest tożsama z nieruchomością która przeszła na własność Skarbu Państwa, na mocy samego prawa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12.12.1945r. Niezależnie od powyższego podniósł, że wskazywana przez powodów nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy samego prawa na podstawie w/w dekretu ponieważ stanowiła grunty leśne o pow. ponad 25 ha, co wynika z przedłożonego przez powodów załącznika do protokołu przejęcia oraz wypisu uproszczonego z rejestru gruntów.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Dekretem przyznania spadku z dnia 5 września 1936r. I.A.(...)Sąd Okręgowy w Tarnowie przyznał spadek po zmarłym w dniu 15 marca 1936r. wL.M. B. (1)– jego bratuW. B.w całości.W. B.zrzekł się spadku protokołem z dnia 25 czerwca 1936r. I.A.(...)i wpis prawa własności nieruchomości należących do spadkodawcyM. B. (1)został dokonany w sposób następujący: 1/ 12/48 części realności lwh(...)ks. gr. gm.N.na rzeczM. B., 2/ majętnośćŻ.(...). tab.O., gm. kat.L.na rzeczA. B. (1)w 1/6 części i na rzeczJ. B.w 5/6 części, 3/ realność lwh(...)ks. gr. gm.L.objęta przy Sądzie Grodzkim wC.na rzeczJ. B.w całości.
( dowód: dekret przyznania spadku k. 25 )

J. M.zd.B.ujawniona została w arkuszu posiadłości gruntowej gromada katastralnaL., liczba porządkowa 38 z dnia 20.06.1946r. jako posiadacz gruntu opisanego w arkuszu tj. min. parcel:(...). Na czerwiec 1944r. jako posiadacz w/w parcel w arkuszu posiadłości gruntowej nr domu(...)był ujawnionyM. B. (2).
( dowód: arkusze posiadłości gruntowych k. 26-33 )
Protokołem przejęcia z 1945r. – przejęto majątek leśnyB.iL.będący wyłączną własnością ob.M.- obiekt leśny w powiecieN., objęty(...)księgi gruntowe uszkodzone - na własność Skarbu Państwa, na podstawie dekretu PKWN z dnia 12.XII.1944r. ( DZ.U.R.P. z dnia 27.XII.1944r. ) o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa oraz Delegacji Dyrekcji Lasów Państwowych(...). Powierzchnie przejmowanego majątku leśnego określono na 44 ha.
( dowód: protokół przejęcia k. 32-37, mapa cięć prowizorycznego urządzenia lasów NadleśnictwaN.wg stanu na dzień 1.10.1948r. k. 93-95 i 124-125, plan gospodarczy prowizorycznego urządzenia za okres(...)stan na dzień 1.10.1948r. k. 96-105 i 127-136, plan urządzenia gospodarstwa leśnego okres(...)- (...)k. 106-113 i 137-144, mapa przeglądowa nadleśnictwaN.– oddział 17 i 19 k. 114-115 i 121-123 )
Aktualnie działka leśna o nr(...)ma pow. 13,81 ha, zaśdziałka o nr (...)ma powierzchnię 11,84 ha – łącznie 25,65 ha. Powyższe działki nie mają założonej księgi wieczystej.
( dowód: wypis uproszczony z rejestru gruntów k. 42, informacja z dnia 13.11.2013r. k. 55 )
Pismem z dnia 7.01.1994r.J. M.zwróciła się do Ministra Przekształceń Własnościowych Departamentu Reprywatyzacyjnego o zwrot przejętego w 1945r. przez Skarb Państwa majątku, podkreślając rażące naruszenie prawa, a to z uwagi na fakt, że przejęte grunty leśne miały powierzchnię poniżej 25 ha, co wykluczało zastosowanie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r.
W odpowiedzi, pismem z dnia 11.01.1995r. poinformowanoJ. M., że ustalenie, iż nieruchomość nie podlega przepisom dekretu z dnia 12.12.1944r. może uzyskać przed sądem powszechnym.
( dowód: pismo z dnia 7.01.1994r. z załącznikiem k. 38-40, pismo z dnia 11.01.1995r. k. 41 )
J. M.zmarła w dniu 20 października 2006r. Spadek po niej nabyły dzieci:A. M. (1),Z. P.,A. K.iB. M.po 1/4 części każde z nich.A. B. (1)zmarła w dniu 4 kwietnia 1982r.
( dowód: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku k. 44, odpis skrócony aktu zgonu )
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów urzędowych i prywatnych przedłożonych przez strony, których wiarygodność nie budziła wątpliwość. Sąd oddalił wnioski dowodowe stron: z opinii biegłego geodety, biegłego z zakresu leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska, wyceny szkód łowieckich i wartości lasów, oględzin przedmiotu sporu z zeznań świadków:K. M.,E. K.,T. C.,M. P.oraz przesłuchania powodów. Sąd uznał za zbędne przeprowadzanie powyższych dowodów w kontekście skutecznie podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu braku interesu prawnego powodów w wytoczeniu powództwa – o czym mowa poniżej.

Sąd zważył co następuje:
Powództwo o ustalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treściąart. 189 kpcpowód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Wyroki ustalające, wydane na podstawieart. 189 kpcmają charakter deklaratywny i jako środek ochrony prawnej służą usunięciu sporu lub stanu niepewności co do prawa lub stosunku prawnego.
Powodowie pomimo podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu braku interesu prawnego w wytoczeniu powództwa i oddalenia powództwa podtrzymali powództwo o ustalenie.
Powództwo o ustalenie może być uwzględnione gdy zostaną spełnione dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny decydujący o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda warunkujących skuteczność powództwa i wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda. Badanie drugiej z przesłanek tj. prawdziwości twierdzeń powoda może nastąpić dopiero po ustaleniu istnienia interesu prawnego. Pojęcie interesu prawnego w rozumieniu powołanego przepisu, traktowane jest jako szczególny rodzaj klauzuli generalnej i oznacza obiektywną konieczność ( potrzebę prawną ) udzielenia ochrony określonej sferze prawnej, gdy powstała sytuacja, która grozi naruszeniem prawa przysługującego uprawnionemu, bądź powstała wątpliwość co do jego istnienia – wyrok Sądu Najwyższego z dn. 19.11.1996r. IIICZP 115/96, OSN 1997 nr 4 poz. 35, z dn. 20.12.1979r. IIIZP 78, OSP 1980, nr 11 poz. 196 ). Dominujący w doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym jest pogląd, że możliwość wytoczenia powództwa o zasądzenie, wydanie wyłącza interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdyż każde powództwo o świadczenie, wydanie mieści w sobie żądanie ustalające. Aby dochodzić świadczenia, wydania należy wskazać istnienie prawa lub stosunku prawnego z którego wynika świadczenie, wydanie. Powództwo o ustalenie nie przysługuje zatem jeżeli zainteresowany może w innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw – vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.09.2004r. IICK497/03. Brak jest interesu prawnego, o którym mowa wart. 189 kc, jeżeli istnieje możliwość wystąpienia z roszczeniem windykacyjnym lub roszczeniem odszkodowawczym – vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.05.2000r. IVCKN 686/00.
W rozpatrywanej sprawie powodowie mogą osiągnąć pełnię swoich praw wytaczając powództwo o wydanie nieruchomości – do czego dążą, o czym świadczy chociażby treść udzielonych pełnomocnictw ( o odzyskanie lasówB.iŚ.położonych wL.). Uwzględnienie powództwa o ustalenie nie jest równoznaczne z wydaniem nieruchomości. W przypadku odmowy wydania nieruchomości nawet po uzyskaniu korzystnego dla powodów rozstrzygnięcia w sprawie o ustalenie, podniesienia zarzutu zatrzymania, rozliczenia nakładów powodowie zmuszeni byliby do wytoczenia kolejnej sprawy o wydanie nieruchomości, a ma to istotne znaczenie dla powodów, chociażby z punktu widzenia ewentualnych kosztów procesu oraz zasady bezpośredniości dowodów w procesie, co mogłoby prowadzić do ponownego przeprowadzania dowodów połączonych z kosztami.
Wobec zatem braku interesu prawnego powodów w wytoczeniu powództwa o ustalenie powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu.
O kosztach procesu orzeczono na zasadzieart. 102 kpc. Wprawdzie powodowie działali wnosząc pozew z profesjonalnym pełnomocnikiem, byli jednak przekonani o słuszności swojego żądania. Sąd ponadto uwzględnił koszty dotychczas poniesione przez powodów w sprawie, przebieg procesu i jego wynik. Mając powyższe na uwadze sąd odstąpił od nałożenia na powodów obowiązku zwrotu kosztów stronie przeciwnej.
Sąd nie uwzględnił wniosku peł. powodów o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 10.04.2015r. albowiem adwokat wykonujący zawód w kancelarii adwokackiej – a w takiej wykonuje zawód pełnomocnik powodów - oraz w spółkach obowiązany jest zapewnić zastępstwo w przypadku urlopu lub innej przemijającej przeszkody ( np. choroby ), tak aby prowadzone przez niego sprawy nie doznały uszczerbku –art. 37 a ustawy z dnia 26.05.1982r.DZ. U. z 2014r. poz. 635prawo o adwokaturze. Zgodnie zaś z art. 25.3 powołanej ustawy w wypadku gdy adwokat prowadzący sprawę nie może wziąć osobiście udziału w sprawie lub wykonać osobiście poszczególnych czynności w sprawie może on udzielić substytucji. Pełnomocnik powodów złożył wniosek do tut. sądu o odroczenie rozprawy z powodu choroby dołączając zaświadczenie lekarskie. Nie złożył jednak oświadczenia, że nie był w stanie zapewnić zastępstwa substytucyjnego. Powodowie nie stawili się na rozprawę prawidłowo zawiadomieni i nie żądali skutecznie nieprzeprowadzenia rozprawy pod nieobecność pełnomocnika niezależnie od usprawiedliwienia jego nieobecności.