Sąd Okręgowy w Przemyślu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 167/15
Data wyroku: 2015-03-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Kicman
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art 184 w zw. z art 32 i art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).

Sygn. akt III U 167/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 marca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Przemyślu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
PrzewodniczącySSO Anna Kicman
Protokolantst. sekr. sądowy Katarzyna Maziarczyk - Kotwica
po rozpoznaniuw dniu 30 marca 2015 r. w Przemyślu
na rozprawie
sprawyE. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o emeryturę
na skutek odwołaniaE. B.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.
z dnia14 stycznia 2015 r.,znak:(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyE. B.prawo do emerytury, począwszy od 1 grudnia 2014 r.
Sygn. akt III U 167/15

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 30 marca 2015 r.
Decyzją z dnia 14 stycznia 2015 r. znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.odmówił wnioskodawcyE. B.prawa do emerytury.
W podstawie prawnej decyzji powołanoart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2013, poz. 1440 ze zm.) oraz§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
W uzasadnieniu wskazano, że Zakład odmówił przyznania emerytury, ponieważ do dnia 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie osiągnął 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Jednocześnie poinformowano, że nie została uznana za udowodnioną praca w gospodarstwie rolnym babciw okresach od 1 lipca 1970 r. do 31 sierpnia 1970 r., od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 r., od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r. i od 1 lipca 1973 r. do 31 sierpnia 1973 r., ponieważ w świetle przepisówo ubezpieczeniu społecznym rolników nie można przyjąć, że wnioskodawca wykonywał prace domownika. Przez znaczną część roku przebywał poza gospodarstwem, ponieważ uczęszczał do szkoły średniej wK.,a gospodarstwo znajdowało się wM., więc odległość nie pozwalała na codzienną prace w gospodarstwie. Zakład przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy składkowe w wymiarze 24 lat i 6 miesięcy, w tymw szczególnych warunkach – 24 lata i 6 miesięcy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawcaE. B., podnosząc, że w spornych okresach pracował fizycznie przy pracach polowych i przy hodowli zwierząt gospodarskich w gospodarstwie rolnym babci.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawartew zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu organ rentowy podkreślił, że w spornym okresie wnioskodawca uczęszczał do Technikum(...)wK.. Zarówno możliwość traktowania okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jaki pracy w gospodarstwie rolnym jako okresów składkowych w ramach ubezpieczenia pracowniczego powinna być interpretowana i stosowanaw sposób restryktywny. Nie sposób przyjąć okresów wakacji jako okresów pracy w gospodarstw rolnym babci. Zanegować bowiem należy stały charakter tej pracy, który jest jednym z elementów definicji „domownika” rolnika. Praca wnioskodawcy w gospodarstwie mogła mieć co najwyżej charakter zwyczajowej pomocy, wymaganej od dzieci/wnuków jako członków rodziny rolnika. Zatem w ocenie organu rentowego brak było podstaw do uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym babci w czasie przerw wakacyjnych.

Sąd Okręgowy w Przemyślu ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaE. B.,ur. (...), w dniu 19 grudnia 2014 r. złożył wniosek o emeryturę, oświadczając w nim, iż nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Wnioskodawca do wniosku dołączył dokumentację mającą poświadczyć pracę w gospodarstwie rolnym babciK. B., a to: oświadczenie własne w sprawie braku dokumentów wraz z pisemnymi zeznaniami dwóch świadków na okoliczność wykazania, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym babci o pow. powyżej 1 ha położonegowM.w okresach od 1 lipca 1970 r. do 31 sierpnia 1970 r., od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 r., od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r. i od 1 lipca 1973 r. do 31 sierpnia 1973 r., w podanych okresach mieszkałz rodzicamiE.iJ.oraz babciąK.wM.221 (wcześniej dom nosił numer 210), pracował w gospodarstwie rolnym babci, nie posiadał innych źródeł dochodu; zaświadczenia o zameldowaniu z dnia 10 kwietnia 2014 r. i 15 października 2014 r. wydane przez Urząd GminyJ., z których wynikało, że wnioskodawca i jego rodzice byli zameldowani pod adresemM.221 w spornych okresach.
Wnioskodawca przedłożył w ZUS również: świadectwo dojrzałości technikum zawodowego, z którego wynika, że wnioskodawca ukończył naukę w Technikum(...)wK.o pięcioletnim okresie nauczania w dniu 5 czerwca 1974 r.; świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 4 grudnia 2014 r. wydane przez(...) S.A.Oddział wW.–Usługi Zakład (...)wK., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w jednostkach organizacyjnych(...)w okresie od 1 lipca 1974 r. do 31 grudnia 2008 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, a praca ta wykonywana była w warunkach szczególnych; zaświadczenie z dnia 13 lutego 2014 r. wydane przezS. P.wJ.,z którego wynika, żeK. B.w okresie od 1970 do 1973 i od 1973 r. do 3 sierpnia 1976 r. była właścicielem lub władającą gruntemo powierzchni 1,3874 ha, a od 1973 r. – 1,39 ha.
Na podstawie całości zgromadzonej w aktach organu rentowego dokumentacji, ZUS wydał zaskarżoną decyzję z dnia 14 stycznia 2015 r., którą odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury, ponieważ do dnia 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie osiągnął 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Dowód: dokumentacja zawarta w aktach emerytalnych wnioskodawcy.
Ponadto Sąd ustalił, że babcia wnioskodawcyK. B.posiadała gospodarstwo rolne o powierzchni 1,39 ha położone wM..W gospodarstwie tym uprawiano ziemniaki, buraki, zboża, warzywai hodowano krowy, konia, świnie, kury, kaczki.
W gospodarstwie pracowała babcia i rodzice wnioskodawcy, z tym że ojciec pracował zawodowo na kolei, a pomagał również starszy brat wnioskodawcy, który w tym okresie ciężko zachorował i w rezultacie zmarł.
Wnioskodawca pomagał w pracy na tym gospodarstwie od wczesnych lat dziecięcych. W 1969 r. wnioskodawca podjął naukę w Technikum(...)wK.i w tym czasie mieszkałw internacie. Świadectwa ukończenia danej klasy wnioskodawca odbierał 20 czerwca 1970 r. – pierwszej klasy, 23 czerwca 1971 r. - drugiej klasy, 24 czerwca 1972 r. - trzeciej klasy, 20 czerwca 1973 r. - czwartej klasy,i poczynając już od następnego dnia wnioskodawca przez cały okres wakacji pomagał rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym. Pomagał w pracach polowych, przy sianokosach, pielęgnacji i wykopkach buraków, ziemniaków, przy żniwach, a później w zagrodzie – przy obrządku bydła. Pracował w tym gospodarstwie codziennie od rana do wieczora.
Z okresu pracy w gospodarstwie rolnym w czasie wakacji wyłączyć należy okres 14 dni (po pierwszej lub drugiej klasie), gdyż wnioskodawca pojechał i uczestniczył w obozie sportowym wN., organizowanym przez szkołę.
Ostatni rok nauki w szkole wnioskodawca ukończył z dniem 10 czerwca 1974 r., a od dnia 1 lipca 1974 r. podjął pracę w(...).
Dowód: dokumentacja nadesłana przezZespół Szkół Nr (...)(...)wK.– k. 24-26, świadectwo dojrzałości Technikum Zawodowego zalegające w aktach organu rentowego, zeznania świadkaZ. M., zeznania świadkaJ. B., przesłuchanie wnioskodawcy.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodówz dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz w ramach toczącego się w sprawie sądowego postępowania dowodowego, których domniemanie prawdziwości wynika zart. 244 i nast. k.p.c., a ponadto ich wiarygodność nie została obalona przez żadną ze stron.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadkówZ. M.iJ. B.oraz wnioskodawcyE. B., jako spójne, logiczne, wzajemnie się uzupełniające. Wynika z nich jednoznacznie, na czym polegała praca w gospodarstwie rolnym babci wnioskodawcy, co należało do obowiązków wnioskodawcy w ramach prowadzenia tego gospodarstwa,a także, w jakich okresach i w jakim wymiarze pracował on w tym gospodarstwie. Ustalając natomiast okres, w jakim wnioskodawca w trakcie wakacji pracował w gospodarstwie rolnym babci, Sąd przyjął, jako początek wakacji dzień następny po odbiorze przez wnioskodawcę świadectwa ukończenia danej klasy technikum, przy czym dzień odbioru świadectwa wykazany został w arkuszu ocen sprawowania i postępów w nauce ucznia szkoły zawodowej nadesłanym przezZespół Szkół Nr (...)Komunikacyjnego wK., zaś jako koniec okresu pracy w danym roku – ostatni dzień wakacji, mając na uwadze fakt, iż każdy kolejny rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 września.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie wnioskodawcyE. B.należy uznać za uzasadnione.
Na podstawieart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U.z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianegow art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa(ust. 2 art. 184).
Zgodnie zart. 32 ust. 1powołanej wyżejustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowawust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27 ust. 2 i 3.
Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się: okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a pkt 1).
Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1,za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwościdla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2).
Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4 art. 32).
Przepisy dotychczasowe torozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Zgodnie z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43ze zm.) - pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach określonych w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeśli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Ponadto według § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonychw rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracyna podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracw szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.
W myśl § 3 powołanego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 latdla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymido okresów zatrudnienia.
Bezspornym jest, iż wnioskodawcaE. B.w dniu(...)r. ukończył 60 lat, nie jest członkiem OFE, a nadto wykazał na dzień 1 stycznia 1999 r. wymagany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych wynoszący co najmniej 15 lat.
Zakład przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy składkowe – 24 lata i 6 miesięcy, w tym w szczególnych warunkach – 24 lata i 6 miesięcy.
Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że zaskarżona decyzja ZUS jest błędna. Organ rentowy nie uwzględnił bowiem wnioskodawcy, jako okresów uzupełniających, okresów pracyw gospodarstwie rolnym babci w czasie wakacji.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje natomiast podstawy do przyjęcia, że wnioskodawcaE. B.w okresach wakacyjnychw trakcie nauki w Technikum(...)wK.pomagał babci w pracy na gospodarstwie rolnym, tak jak domownik. Praca ta miała charakter stały i świadczona była w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.
Zgodnie zart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U.z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) przy ustalaniu prawa do emeryturyoraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jak okresy składkowe: przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnymdo uzupełnienia tego okresu.
Należy podkreślić, że przy ustalaniu prawa do świadczenia,o zaliczeniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczychw sposób stały, gotowość do podjęcia pracy rolniczej, po drugie - czynnościte muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (wyroki Sądu Najwyższegoz dnia 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00 - 2003 r., Nr 7, poz. 186 oraz z 10 maja 2000 r., II UKN 535/99 - OSNP z 2001 r. Nr 21, poz. 650).
Sąd w wyniku przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego zaliczył wnioskodawcy do pracy w gospodarstwie rolnym rodziców okresy: od 21 czerwca 1970 r., tj. od ukończenia pierwszej klasy do 31 sierpnia 1970 r. (w wymiarze 2 miesięcy i 10 dni), od 24 czerwca 1971 r., tj. od ukończenia drugiej klasy do 31 sierpnia 1971 r. (w wymiarze 2 miesiące i 5 dni), od 25 czerwca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r. (w wymiarze 2 miesiące i 5 dni), od 21 czerwca 1973 r. do 31 sierpnia 1973 r. (w wymiarze 2 miesiące i 5 dni),w łącznym wymiarze 8 miesięcy i 25 dni. Od tego okresu odjąć należy 14 dni (z zeznań wnioskodawcy wynika, że w okresie wakacji jeden raz uczestniczył przez okres 14 dni w obozie sportowym), a zatem okres pracyw gospodarstwie rolnym babci wyniósł 10 miesięcy i 11 dni.
Sąd, ustalając okres wakacyjny w danym roku szkolnym, będący jednocześnie początkiem rozpoczęcia pracy w gospodarstwie rolnym babci przyjął, iż rozpoczyna się on od następnego dnia po odbiorze przez wnioskodawcę świadectwa ukończenia danej klasy technikum, przy czym dzień odbioru świadectwa wykazany został w arkuszu ocen sprawowaniai postępów w nauce ucznia szkoły zawodowej nadesłanym przezZespół Szkół Nr (...)Komunikacyjnego wK., natomiast koniec okresu wakacyjnego to ostatni dzień wakacji, mając na uwadze fakt, iż każdy kolejny rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 września.
Wskazać należy, iż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00 (OSNP 2002/16/394, OSNP-wkł. 2001/9/6) stwierdził, że przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracyw gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3w związku zart. 6 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
Stanowisko to zostało potwierdzone również w orzecznictwie sądów apelacyjnych: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 sierpnia 2006 r., III AUa 397/06, LEX nr 253467 zgodnie, z którym jeżeli pracaw gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres także, gdy przypadał w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3w związku z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy o emeryturach i rentach); w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2012 r., III AUa 59/12, LEX nr 1217735 zgodnie, z którym praca w gospodarstwie rolnym domownika musi mieć charakter stały i wymiar czasu odpowiadający co najmniej 1/2 etatu pracowniczego. Nie sprzeciwia się zaliczeniu takiej pracy fakt równoległej nauki, jeśli okoliczności faktyczne wskazują na potrzebę pomocy domownika w gospodarstwie i na realną możliwość pogodzenie pracy w gospodarstwiez nauką, nawet okresowo, od wiosny do jesieni; w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2012 r., III AUa 696/12, LEX nr 1220546 zgodnie, z którym przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych - art. 10 ust. 3w związku z art. 6 ust. 2 lit. a u.e.r.f.u.s.
W ocenie Sądu wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki wynikające z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w związkuz czym ww. okres pracy w gospodarstwie rolnym babci należy mu zaliczyć do ogólnego stażu pracy przypadającego przed dniem 1 stycznia 1999 r.
Wobec powyższego wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał ponad 25 lat pracy ogółem, a tym samym spełnił wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do emerytury w świetle powołanych przepisów.
Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z FUS, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca,w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.w związku z powołanymi wyżej przepisami prawa orzeczono, jak w sentencji wyroku.