Sąd Okręgowy w Zamościu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 151/15
Data wyroku: 2015-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dariusz Krzysiak, Elżbieta Koszel, Halina Bork
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 § 1 kc

Sygn. akt I Ca 151/15

POSTANOWIENIE
Dnia 6 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Elżbieta Koszel (spr.)

Sędziowie:

SSO Halina Bork
SSO Dariusz Krzysiak

Protokolant: st. sekr. sąd. Grażyna Rozkres
po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015 r. w Zamościu
na rozprawie sprawy
z wnioskuB. D.,R. D.
z udziałemA. S. (1),A. C.,W. H.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim
z dnia 14 października 2014 r. sygn. akt I Ns 5862/13
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
stwierdzić, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ca 151/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 14 października 2014 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim oddalił wniosekB. D.,J. D.iR. D.o stwierdzenia, żeW. D.iJ. D.nabyli z dniem 1 stycznia 1982 r. przez zasiedzenie własnośćdziałki nr (...), o pow. 0,5840 ha położonej wZ., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadziksięgę wieczystą KW nr (...).
Sprawa była przedmiotem powtórnego rozpoznania przez Sąd I instancji, wobec uchylenia przez Sąd Okręgowy w Zamościu postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r. orzeczenia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 5 lutego 2013 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, z wytycznymi w kierunku uzupełnienia materiału dowodowego. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Rejonowy przeprowadził szereg dowodów, zgodnie z wytycznymi Sądu II instancji.
Sąd Rejonowy ustalił co następuje.
Przedmiotem zasiedzenia w niniejszej sprawie jest nieruchomość położona wZ., oznaczona w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o pow. 0,5840 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta o numerze (...). Nieruchomość ta powstała w wyniku podziałudziałki nr (...)o pow. 1,54 ha na dwie działki: nr(...)o pow. 0,9301 ha oraz nr(...)o pow. 0,5840 ha.
Działka, której dotyczy wniosek była m.in. przedmiotem postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim w sprawie z wnioskuJ. S., sygn. akt I Ns 595/03.J. S.wnosiła wówczas o stwierdzenie nabycia przez zasiedzeniedziałki nr (...)o pow. 0,5840 ha idziałki nr (...)o pow. 0,387 ha z dniem 21 października 2002r. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2006r. Sąd oddalił wniosekJ. S.o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie nieruchomości położonej wZ.oznaczonej nr(...)o pow. 0,5840 ha i nr(...)o pow. 0,387 ha, zaś apelacja spadkobiercówJ. S.została oddalona.
W dniu 26 kwietnia 1962 r. została zawarta w formie pisemnej przedwstępna umowa kupna - sprzedaży gruntów położonych wZ., należących wówczas doT. J., o powierzchni 2,68 ha. Przedmiotem umowy było nabycie przezJ. C.nieruchomości o pow. 1,68 ha położonej w zachodniej części (wzdłuż drogi do wsiS.) gruntu ornego posiadanego przezT. J.w granicach: od wschodu –W. M., od zachodu – droga dojazdowa doS., od północy szosaK.-T., od południa - droga graniczna. W toku postępowania uwłaszczeniowego jako samoistni posiadacze gruntów przekazanych w drodze nieformalnych umów przyrzeczenia kupna – sprzedaży zostali wykazaniJ. C.iE. C., zaś wśród nieruchomości objętych na ich rzecz uwłaszczeniem została wykazana działka oznaczona wówczasnumerem ewidencyjnym (...).
W dniu 19 lutego 1982 r. został wydany akt własności ziemi, w którym stwierdzono, żeJ. C.iE. C.stali się z mocy prawa właścicielami nieruchomości położonej wZ., oznaczonej nr działek:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o pow. 8,99 ha.
W dniu 26 kwietnia 1962 r. została zawarta w formie pisemnej druga przedwstępna umowa kupna - sprzedaży, na podstawie którejR. B. (1)nabył nieruchomość o pow. 1,00 ha położoną wZ., stanowiącą wschodnią część (położoną wzdłuż miedzy z działką należącą doM. W.) gruntu ornego posiadanego przezT. J.w granicach: od wschodu –W. M., od zachodu – droga dojazdowa ze wsiZ.doS., od północy szosaK.-T., od południa - droga graniczna. W toku postępowania uwłaszczeniowego jako samoistni posiadacze gruntów przekazanych w drodze nieformalnych umów przyrzeczenia kupna – sprzedaży zostali ujawnieniR. B. (1)iA. B., zaś wśród nieruchomości objętych na ich rzecz uwłaszczeniem została wykazana m.in. działka oznaczona wówczasnumerem ewidencyjnym (...). W dniu 19 września 1973 r. został wydany akt własności ziemi na rzeczR.iA.małż.B., obejmujący m.in.działkę o nr (...).
W dniu 4 kwietnia 1974 r. została zawarta umowa przyrzeczenia kupna – sprzedaży pomiędzyR. B. (1)a zespołem rolników indywidualnych funkcjonującym pod nazwąZespół (...)wZ., w skład którego wchodzili:E. S.–pełnomocnik orazI. W.iF. W., jako członkowie. Na podstawie tej umowyR. B. (1)przyrzekł sprzedać Zespołowi działkę gruntu o pow. 1,01 ha położoną wZ.w granicach: od wschodu –I. W., od zachoduJ. C., od północy – szosaK.–T., od południa graniczka polna, a w/w Zespół zobowiązał się kupić przedmiotowy grunt. Z dniem podpisania tejże umowy kupujący wstąpił w posiadanie i użytkowanie przedmiotowej nieruchomości, a także przyjął na siebie wszelkie zobowiązania wobec Państwa.
Przekazanie posiadania nieruchomości przezR. B. (1)na rzecz członków Zespołu nastąpiło w zakresie gruntu, będącego w jego faktycznym posiadaniu od 1962 r. i obejmującego działkę oznaczoną obecnienumerem ewidencyjnym (...)orazdziałkę nr (...), będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Przedmiotowa nieruchomość została więc przekazana w posiadanie i użytkowanieZespołowi (...)wZ.na podstawie wskazanej wyżej umowy z 1974 r. Pełnomocnikiem i członkiem Zespołu byłE. S., który wraz z drugim członkiemS. B.utworzył specjalistyczne gospodarstwo w zakresie produkcji warzyw szklarniowych.
Na gruncie przekazanym wskutek zawarcia w/w umowy zostały wybudowane szklarnie, ogrodzono działkę od drogi i zostały posadzone na niej drzewa. Hodowano również trzodę chlewną i cielęta. W taki sposób grunt był użytkowany przez członkówZespołu (...)wZ.do pierwszej połowy lat 80 - tych, kiedy to wskutek gradobicia uszkodzeniu uległy szklarnie i uprawy. Wobec poniesionych szkód nie nastąpiło odnowienie działalności przez Zespół. Następnie na podstawie ustnej umowy dzierżawcą przedmiotowego gruntu byłZ. P. (1). Czynsz dzierżawny był opłacanyE. S..
Podatek za użytkowany grunt w ramach prowadzonej działalności przez w/w Zespół od 1977 r. do 1979 r. opłacaliJ.iE.małżonkowieS.. Od 1990 r. do 1996 r. podatek był opłacany z powierzchni 1,00 ha fizycznych przezJ. S.zaR. B. (1)iA. B., następnie podatek był opłacany na pozycjęW. D., zaś po przekazaniu gospodarstwa – na pozycjęB. D.. Podatki były również opłacane za przekazany przezR. B. (1)grunt, który widniał w latach 90 - tych naW. D.. Obecnie właścicielem tej nieruchomości jak i nieruchomości będącej przedmiotem zasiedzenia jestA. S. (1)na podstawie umowy darowizny z dnia 3 września 1991r. sporządzonej w formie aktu notarialnego, mocą którejJ.iK.małżonkowieC.przekazali jej całość swojego gospodarstwa rolnego. Przedmiotowy grunt użytkujeA. S. (1)od 2010 r., po dokonaniu z niego eksmisjiW. D..
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 12 marca 1980 r. wchodzące w skład spadku poR. B. (1)gospodarstwo rolne nabyła jego żonaA. B.oraz córkaW. D.po 1/2 części każda, zaś na mocy postanowienia tegoż Sądu z dnia 31 marca 1982 r. wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym poA. B.nabyła córkaW. D.w całości. Umową darowizny sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu 5 listopada 2002 r. Rep. A nr(...)W. D.przeniosła nieodpłatnie na rzecz córkiB. D.własność działek gruntu oznaczonych nr(...),(...)i(...)o pow. 3,33 ha.
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim w sprawie I Ns 150/07 stwierdził, żeJ. C.iK. C.nabyli przez zasiedzenie z dniem 2 stycznia 1985 r. własność nieruchomości położonej wZ.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...)(ark. mapy nr(...)) o powierzchni 0,6164 ha, dla której to m.in. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadziksięgę wieczystą KW nr (...).
Taki stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci:

a
dowodów z następujących dokumentów: wypis z rejestru gruntów, mapa ewidencji gruntów, kopia umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży z dnia 26 kwietnia 1962 r., odpis zwykłyksięgi wieczystej KW nr (...), odpis aktu zgonuR. B. (1), odpis aktu zgonuW. D., pismo Starostwa Powiatowego wT.z dnia 3 grudnia 2012 r., dokumenty dotyczące utworzenia i funkcjonowaniaZespołu (...)wZ., sprawozdanie Naczelnika Gminy, karta gospodarstwa specjalistycznego na nazwiskoE. S.iJ. S., dokumenty w aktach uwłaszczeniowych Starostwa Powiatowego wZ.dotyczące przedmiotowych nieruchomości;

b
dowodów z dokumentów znajdujących się w dołączonych aktach sprawy I C 118/08 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim w postaci: odpisu zwykłegoksięgi wieczystej KW nr (...), odpisu umowy przyrzeczenia kupna –sprzedaży, odpisu zawiadomienia z Państwowego Biura Notarialnego z dnia 30 października 1990 r. dotyczacego KW nr(...), odpisu protokołu ustalenia stanu posiadania z dnia 28 marca 1973 r., odpisu aktu własności ziemi nr(...), odpisu umowy przedwstępnej z dnia 20 grudnia 1954 r., odpisu umowy przedwstępnej z dnia 22 maja 1954 r., odpis umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży, odpisu przedwstępnej umowy kupna – sprzedaży z dnia 26 kwietnia 1962 r., odpisu pokwitowania z dnia 9 sierpnia 1972 r., protokołu ustalenia stanu władania z dnia 11 grudnia 1973 r., odpisu aktu własności ziemi nr(...), odpisu umowy sprzedaży i kupna ziemi, odpisu przedwstępnej umowy kupna – sprzedaży, odpisu zksięgi wieczystej Kw nr (...), odpisu zaświadczenia z dnia 13 listopada 2003 r., odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 12 marca 1980 r. sygn. akt I Ns 272/80, odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 31 marca 1982 r. sygn. akt I Ns 55/82, wypisu aktu notarialnego Rep. A nr(...)z dnia 5 listopada 2002 r., notatki z wglądu doksięgi wieczystej KW nr (...)oraz akt tej księgi wraz z załączonym wykazem zmian gruntowych i wypisem z rejestru gruntów;

c
dowodów z dokumentów znajdujących się w dołączonych aktach Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim sygn. aktI Ns 595/03: wyrysu z mapy ewidencyjnej, odpisu aktu zgonuE. S., odpisu pisemnej umowy z dnia 20 października 1972 r., sześciu nakazów płatniczych, odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim sygn. akt I Ns 55/82, dwóch nakazów płatniczych i dziewięciu dowodów wpłat podatku rolnego, pokwitowania, pisemnych umów sprzedaży i przyrzeczenia kupna sprzedaży, pisma Urzędu Gminy wK.z dnia 18 marca 2005 r., protokołu z oględzin sądowych z dnia 29 sierpnia 2005 r., mapy i wykazu powierzchni nieruchomości, opinii biegłegoP. M., postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim wydanego w tej sprawie z dnia 2 lutego 2006r. wraz z uzasadnieniem, odpisu skróconego aktu zgonuJ. S., odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie I Ns 347/06, postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 25 kwietnia 2007 r. w sprawie I Ca 144/07 wraz z uzasadnieniem;

d
dowodu z oględzin miejsca sporu z dnia 18 lutego 2009 r. oraz z dnia 10 kwietnia 2014 r. wraz ze szkicem oględzin i dokumentacją fotograficzną;

e
dowodu z opinii geodetyJ. P.z dnia 13 czerwca 2014 r.;

f
dowodów z zeznań świadków:T. J.,J. J. (2),Z. F.,M. J.,L. P.,Z. P. (1),M. P.,R. B. (2),T. B.iP. W..

Dokumenty złożone do akt nie były przez strony kwestionowane i nie budziły też zastrzeżeń Sądu Rejonowego.
Zeznania świadków:L. P.,J. J. (2),T. B.,P. W.nie budziły wątpliwości Sądu I instancji, gdyż były jasne, logiczne i bezsprzeczne. Świadkowie podawali fakty odnośnie położenia nieruchomości nabytych w 1962 r. przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni i uczestników postępowania oraz zakresu i sposobu korzystania zdziałki nr (...)od lat 70 - tych do 2010 roku. ŚwiadekJ. J. (2)był sołtysem wsiZ.w latach 1995 - 2011. Wskazał on w sposób kategoryczny i jasny okres funkcjonowaniaZespołu (...)wZ., jego skład oraz sposób użytkowania nieruchomości i uiszczania podatku rolnego za przedmiotowy grunt.
Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne zeznaniaZ. P. (1), który jako dzierżawca m.in. przedmiotowejdziałki nr (...)podał okoliczności dotyczące funkcjonowaniaZespołu (...)wZ.oraz użytkowanych przez jego członków gruntów. Świadek ten zeznawał w sposób jasny, logiczny i rzeczowy, określił również na gruncie użytkowane przez członków Zespołu działki a także sposób ich wykorzystania.Z. P. (1)ma wiedzę w tym zakresie, gdyż uczestniczył w budowie szklarni na gruntach użytkowanych przez Zespół i pomagał członkom Zespołu w załatwieniu kredytu w Banku Spółdzielczym wK.. Zeznania tego świadka potwierdziły w sposób nie budzący wątpliwości, iż Zespół od 1974 r. posiadał grunty przekazane przezR. B. (1), w tym działkę objętą niniejszym postępowaniem.
Sąd I instancji uznał za niewiarygodne zeznania świadków:M. J.,Z. P. (2),J. D.,M. P.w części, w której świadkowie zeznawali, iżR. B. (1)wraz z żoną a następnie ich córkaW. D.użytkowali nieruchomość objętą niniejszym postępowaniem. Powyższe zeznania pozostają w sprzeczności z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym, w szczególności z zeznaniami świadków:Z. P. (1),R. B. (2),T. B.orazJ. J. (2).
Sąd Rejonowy uznał zeznaniaR. B. (2)za wiarygodne, jasne i niesprzeczne w części gdzie świadek podał, iżR. B. (1)sprzedał swoje grunty, gdyż członkowieZespołu (...)posiadali po sąsiedzku działki, ale były one za wąskie, aby rozbudować szklarnie.
ZeznaniaR. B. (2),T. B.,Z. P. (1)orazJ. J. (2)w części, w której świadkowie ci wskazywali naZespół (...)wZ., jako podmiot władający po dniu 4 kwietnia 1974 r. działką aktualnie oznaczoną numerem(...), znajdują potwierdzenie w treści dokumentów dotyczących utworzenia i funkcjonowaniaZespołu (...)wZ., sprawozdania Naczelnika Gminy oraz kart gospodarstwa specjalistycznego wystawionych naE. S.iJ. S.. Na uwagę zasługuje fakt, żeT. B.iR. B. (2)byli właścicielami działki sąsiadującej z nieruchomością będącą przedmiotem niniejszego postępowania, w związku z czym mogli naocznie zaobserwować kto w rzeczywistości władał tą działką. Ta sama konstatacja dotyczyZ. P. (1), który zeznał, że dzierżawił działkę aktualnie oznaczoną nr(...)po śmierciE. S.odJ. S., co potwierdził także świadekJ. J. (2).
Wobec treści dokumentów i wniosków wypływających z zeznań świadków Sąd Rejonowy pominął dowód z przesłuchania stron.
W pełni wiarygodną okazała się również opinia biegłego geodetyJ. P., którą cechuje rzetelność i fachowość. Strony nie kwestionowały tej opinii. Sporządzona przez biegłego dokumentacja pozwoliła na precyzyjne oznaczenie rzeczywistego zakresu przedmiotu postępowania.
Sąd Rejonowy dokonał następującej oceny prawnej.
Zasiedzenie jest jednym ze sposobów prowadzących do nabycia prawa własności. Skutkiem nabycia prawa własności przez zasiedzenie jest wygaśnięcie prawa dotychczasowego właściciela.
Przesłanką, która musi być spełniona dla nabycia prawa własności rzeczy przez zasiedzenie jest jej samoistne posiadanie.
Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus domini). O charakterze tym bowiem decyduje sposób władania rzeczą. Szczególna sytuacja powstaje wtedy, gdy posiadacz uzyskał samoistne posiadanie bezpośrednio od samego właściciela. Najczęściej dochodzi do tego na podstawie umów nieważnych z powodu braku wymaganej przezart. 158 k.c.formy aktu notarialnego. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Objęcie wolą posiadania„jak właściciel”(art. 172 § 1 k.c.w zw. zart. 336 k.c.), a więc traktowanie siebie jak właściciela, jest zasadniczym elementem posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Konieczne jest zatem wykonywanie przez posiadacza, który właścicielem nie jest, czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Mówiąc inaczej, wszystkie dyspozycje posiadacza powinny swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.
Przedmiotem zasiedzenia w niniejszej sprawie jestdziałka nr (...)położona wZ., o pow. o pow. 0,5840 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta o numerze (...).
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania prawne, w niniejszej sprawie kluczową kwestią było ustalenie w pierwszej kolejności, czydziałka o nr (...)była przedmiotem umowy z dnia 4 kwietnia 1974 r, zawartej pomiędzyR. B. (1), aZespołem (...)wZ.oraz czy skutkiem zawarcie tej umowy było wejście Zespołu rolników w posiadanie samoistne tego gruntu.
Na tak postawione pytania należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.
Ze zgromadzonych dowodów wynika bowiem, iżR. B. (1)w wyniku zawarcia umowy przedwstępnej kupna - sprzedaży z dnia 26 kwietnia 1962 r. nabył nieruchomość o pow. 1,00 ha, stanowiącą wschodnią część (położoną wzdłuż miedzy z działką należącą doM. W.) gruntu ornego posiadanego przezT. J.w granicach: od wschodu –W. M., od zachodu – droga dojazdowa ze wsiZ.doS., od północy szosaK.-T., od południa - droga graniczna. W dniu 4 listopada 1971 r.R. B. (1)iA. B.stali się właścicielami m.in. działki oznaczonej wówczasnumerem ewidencyjnym (...), co potwierdził wystawiony w dniu 19 września 1973 r. akt własności ziemi. Postępowanie uwłaszczeniowe nie objęło zatem innych gruntów posiadanych przezR. B. (1)iA. B.w dacie 4 listopada 1971r., tj. m.in. działki przekazanej w drodze nieformalnej umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży z kwietnia 1962 r. Jednakże zgodnie z treścią umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży z 4 kwietnia 1974 r.R. B. (1)przeniósł posiadanie gruntu o pow. 1 ha nabytego tą umową na rzeczZespołu (...)wZ.. Jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń przedmiotowa umowa objęła również działkę będącą przedmiotem zasiedzenia w niniejszej sprawie. Zatemdziałka oznaczona nr (...)po 4 kwietnia 1974 r. nie była użytkowana przezR. B. (1)iA. B., a następnie przez matkę wnioskodawcówW. D.. To członkowieZespołu (...)wZ.użytkowali przedmiotowy grunt do pierwszej połowy lat 80 - tych. Funkcjonowanie tegoż Zespołu jak i kwestie związane z tworzeniem i uprawnieniami zespołów regulowała wówczas Uchwała Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1976 r. w sprawie rozwoju zespołów rolników, specjalizacji i kooperacji w rozliczeniach (M.P. Nr 11, poz. 53 z 1976r.) oraz Zarządzenie Ministra Rolnictwa i Finansów z dnia 22 kwietnia 1976 r. w sprawie zasad tworzenia zespołu rolników indywidualnych, specjalizacji i kooperacji w rolnictwie (M.P. Nr 88, poz. 19 z 1976 r.). W okresie funkcjonowania Zespołu jego członkowie zbudowali szklarnie, w których uprawiano warzywa, zaś na pozostałym obszarze hodowano trzodę chlewną.
Zgodnie zart. 339 k.c.domniemywa się, że kto rzeczą faktycznie włada, jest jej samoistnym posiadaczem. Powyższe domniemanie związane z władaniem rzeczą, biorąc pod uwagę ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, nie jest wystarczające dla stwierdzenia samoistności posiadania. Osoby, na rzecz których miało biec zasiedzenie winny udowodnić władztwo faktyczne nad rzeczą(corpus).Ta okoliczność w sprawie nie została wykazana, wręcz przeciwnieR. B. (1)iA. B.nigdy nie byli członkamiZespołu (...)wZ., zaś po 4 kwietnia 1974 r. tenże Zespół użytkował grunt będący przedmiotem niniejszego postępowania.
W. D.nie mogła również wejść w posiadanie przedmiotowej nieruchomości jako następca prawny po swoich rodzicach. Przy zmianie posiadacza ciągłość posiadania pozwalająca na doliczenie posiadania poprzednika do okresu zasiadywania rzeczy nie jest domniemywana, lecz wymaga wykazania, że nastąpiło przeniesienie posiadania w jednej z form wskazanych w przepisach (art. 176 § 1 k.c.) lub, że nastąpiło dziedziczenie posiadania (art. 176 § 2 k.c.).
Zgodnie zart. 348 k.c.przeniesienie posiadania może nastąpić przez wydanie rzeczy. Wydanie rzeczy może dotyczyć tylko sferycorpus, nie zaśanimus. W dacie 4 kwietnia 1974 r. na podstawie umowy przyrzeczenia kupna –sprzedaży posiadanie przedmiotowego gruntu objął zespół rolników indywidualnych funkcjonujący pod nazwąZespół (...)wZ..W. D.nie posiadała faktyczniedziałki nr (...), skoro dziedziczenie po rodzicach nie objęło składników majątkowych, których w dacie otwarcia spadków spadkodawcy faktycznie nie posiadali. Okoliczności wynikających z umowy przyrzeczenia kupna - sprzedaży z dnia 4 kwietnia 1974 r. żadna ze stron nie zakwestionowała, nie podważono wiarygodności i autentyczności tej umowy. Dokument ten, jako dokument prywatny, w świetleart. 245 k.p.c.jest dowodem tego, że osoby, które go podpisały złożyły oświadczenie w dokumencie nim zawarte.
Drugą – obok posiadania – przesłanką zasiedzenia jest władanie nieruchomością przez posiadacza przez określony w ustawie czas. Przepisart. 172 k.c.łączy wymagany dla nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia upływ czasu z kwalifikacją posiadania według kryterium dobrej lub złej wiary posiadacza w chwili uzyskania przez niego posiadania. W zależności od tego czy samoistny posiadacz uzyskał posiadanie w dobrej czy złej wierze, termin zasiedzenia wynosi 20 lub 30 lat.
W realiach przedmiotowej sprawyR. B. (1)iA. B.weszli w posiadanie działki oznaczonej obecnie numerem(...)oraz działki oznaczonej obecnie numerem(...)w dniu zawarcia umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży tj. w dniu 26 kwietnia 1962 r., czyli jeszcze przed datą 1 stycznia 1965 r., która jest datą wejścia w życie przepisówkodeksu cywilnego z 23 kwietnia 1964 r., zatem niezbędne jest zastosowanie przepisów przechodnich, tj. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 94).
Przepis art. XLI §1 tej ustawy stanowi, iż do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnego, stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Z § 2 tegoż artykułu wynika, że jeżeli termin zasiedzenia wedługkodeksu cywilnegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Zgodnie zart. 50 § 1 i 2 Prawa rzeczowego(dekret z dnia 11 października 1964 r. - Dz. U. nr 57, poz. 319) długość okresów potrzebnych do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie to lat 30 lub 20 w zależności od tego, czy w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie posiadacz był odpowiednio: w złej czy w dobrej wierze. Na tle regulacjikodeksu cywilnego, czyli przed wejściem w życie ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy kodeks cywilnytj. przed 1 października 1990 r., dla zasiedzenie nieruchomości obowiązywał termin 10 lat w dobrej wierze, a 20 lat w złej wierze.
Terminykodeksu cywilnegobyły więc terminami krótszymi niż te przewidziane wdekrecie - Prawo rzeczowe, a więc w przypadku posiadania prowadzącego do zasiedzenia, którego – tak jak ma to miejsce w realiach sprawy – bieg rozpoczął się przed ich wejściem w życiekodeksu cywilnegoczyli z dniem 1 stycznia 1965r.
Skoro więcR. B. (1)iA. B.weszli w posiadania przedmiotowej działki w dniu 26 kwietnia 1962 r., to początek biegu terminu zasiedzenia należałoby liczyć dla nich od dnia 1 stycznia 1965 r.
W momencie wejścia w posiadanie byli oni posiadaczami w złej wierze bowiem wejście w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy zobowiązującej do przeniesienia jej własności – nawet zawartej w formie aktu notarialnego – nie uzasadnia przyznania przymiotu dobrej wiary posiadaczowi, który wie, że prawo własności nie przysługuje jemu lecz innej osobie. W związku z powyższymR.iA. B., aby nabyć własność nieruchomości przez zasiedzenie musieliby ją posiadać jako posiadacze samoistni przez okres 20 lat. Bieg terminu prowadzący do zasiedzenia upłynąłby w dniu 2 stycznia 1985 r. Jednakże ustalenia faktyczne wskazują, iż poprzednicy prawni wnioskodawców nie spełnili również tej przesłanki prowadzącej do nabycia nieruchomości przez zasiedzenie. Przez określony w ustawie czas nie władali oni przedmiotową nieruchomością, gdyż w dniu 4 kwietnia 1974 r. przenieśli samoistne posiadanie przedmiotowego gruntu na rzeczZespołu (...)wZ..
Z tych względów wniosek o zasiedzenie został oddalony, jako bezzasadny.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd Rejonowy uzasadnił treściąart. 520 § 1 k.p.c.orazart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. Nr 16, poz. 1398 z późn. zm.).
Apelacjęod tego postanowienia złożyli wnioskodawcyB. D.iR. D., zaskarżając je w całości.
Apelujący zarzucili:

I
błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść orzeczenia, poprzez przyjęcie, że:

a/ do stwierdzenia nabycia nieruchomości przez zasiedzenie niezbędnym jest, obok samoistnego (fizycznego) jej posiadania, również ciągłe płacenie przez wnioskodawców podatków oraz stwierdzenie, że jeżeli nie były wystawione „na wnioskodawców” i nie były kierowane do nich nakazy płatnicze, to nie byli oni samoistnymi posiadaczami nieruchomości w sytuacji, gdy czynność ta (dokonywanie zapłaty) nie ma znaczenia przy „faktycznym” posiadaniu i użytkowaniu nieruchomości;
b/R. B. (1)brał udział w postępowaniu uwłaszczeniowym, jednak na skutek pomyłki nie został prawidłowo wpisany numer działki, którą posiadał wraz z żoną, a w jej miejsce został wpisany numer innej działki, która nie była przez niego posiadana w sytuacji, gdy dla stwierdzenia zasiedzenia znaczenie miało faktyczne użytkowanie przez wnioskodawców nieruchomości, a nie jej oznaczenie;
c/R. B. (1)wyzbył się posiadania przedmiotowej nieruchomości, aZespół (...)wszedł w jej posiadanie na podstawie umowy przyrzeczenia z dnia 4 kwietnia 1974 r., podczas gdy z poczynionych ustaleń wynika, że nie doszło ani do przeniesienia własności, ani też zmiany stanu posiadania, aR. B. (1)używał ją nieprzerwanie i to nawet w czasie, kiedy „rzekomo” mieli ją użytkować również członkowie tego Zespołu oraz w sytuacji, gdy nie ma żadnego dowodu na to, że którykolwiek z członków tego zespołu w jakikolwiek sposób użytkował grunt objęty wnioskiem;
d/W. D.nie weszła w posiadanie przedmiotowej nieruchomości jako następca prawny, albowiem jej nie odziedziczyła po swoich rodzicach, podczas gdy do samoistnego posiadania i sprawowania faktycznego władztwa nad rzeczą – skutkującego skutecznym roszczeniem o stwierdzenie zasiedzenia – nie jest potrzebna „prawnie” przypisana własność tej nieruchomości;

II
obrazę przepisów postępowania poprzez:

a/ zaniechanie dążenia do wyjaśnienia sprzeczności w zeznaniach świadków, „nie dążąc do ich skonfrontowania” i niedopuszczalne w procedurze odmówienie wiarygodności jednych, uzasadnione sprzecznością z zeznaniami innych, bez wyjaśnienia tzw. „prawdy obiektywnej”
b/ oparcie orzeczenia na zeznaniach świadków:L. P.,Z. P. (1),R. B. (2),J. J. (2)i bezzasadne odmówienie wiarygodności zeznaniom wnioskodawców oraz świadków:M. J.,Z. P. (2)iM. P., którzy potwierdzili, że dziadek, a po nim matka użytkowali przedmiotową nieruchomość;
c/ obdarzenie wiarygodnością zeznańR. B. (2), co do relacji przekazanych mu przez jego ojca w sytuacji, gdy ojciec zdając mu relacje był pod wpływem alkoholu, przy czym nie wspominał nic o tym, jakoby doszło do podpisania umowy, o której mówił, a okoliczności, żeR. B. (1)zbył grunt pod szklarnią (bo tzw. Zespół miał za wąsko, żeby je rozbudować) przeczy ich usytuowanie, znacznie odległe od przedmiotowego gruntu, uniemożliwiające „rozbudowę”;
d/ pominięcie istotnych okoliczności, że uczestniczkaA. S. (1)oraz pozostali uczestnicy i wnioskowani przez nich świadkowie już we wcześniejszym postępowaniu o zasiedzenie z wnioskuA. S. (2)( w tym miejscu należy domniemywać, że apelujący mieli na myśliJ. S.) wykazali się daleko posuniętą niewiedzą, a to co do położenia, numeracji i przebiegu granic sąsiadujących ze sobą czterech działek, w tym przedmiotowej w niniejszej sprawie;
e/ zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, jak też konfrontacji pomiędzy rażąco odmiennie zeznającymi świadkami i tym samym zaniechania ustalenia ich przyczyny.
Podnosząc takie zarzuty apelujący wnosili o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego jej rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty nie są trafne.
Należy podkreślić, że wszystkie zarzuty apelacji dotyczą naruszenia przepisów postępowania cywilnego, gdyż sprowadzają się one do podniesienia błędu w ustaleniach faktycznych i naruszenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej wart. 233 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Granice swobodnej oceny dowodów może naruszyć tylko dowolna ocena zebranego materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny wszystkich istotnych dowodów lub ich ocena sprzeczna z zasadami logicznego powiązania wniosków z ustalonym stanem faktycznym lub doświadczeniem życiowym. Ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania, powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna ona odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi w sprawie dowodami lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Nie jest wystarczająca sama polemika wyprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wykazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (tak S.N. w wyroku z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906).
Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzona przez Sąd Rejonowy ocena dowodów jest prawidłowa i odpowiada powyższym kryteriom, apelacja zaś w żaden sposób nie wykazuje uchybień w rozumowaniu Sądu, które podważyłyby prawidłowość dokonanej oceny. Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów nie może bowiem polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, jak to uczynili apelujący, a tylko na podważeniu przesłanek tej oceny ze wskazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. (czego apelujący skutecznie nie wywiedli).
Istotnym jest, że Sąd I instancji w całości wykonał wytyczne Sądu Okręgowego zawarte w uzasadnieniu postanowienia uchylającego poprzednie orzeczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z oględzin przedmiotowej działki oraz innych sąsiadujących nieruchomości, które były przedmiotem czynności faktycznych i prawnych poprzedników wnioskodawców i uczestników postępowania. W czasie oględzin na gruncie Sąd przesłuchał obecną wnioskodawczynięB. D., działającą z profesjonalnym pełnomocnikiem, uczestniczkęA. S. (1), przeprowadził dowód z zeznań świadków, którzy odnieśli swoje twierdzenia do wskazań konkretnych nieruchomości (dowód z oględzin nieruchomości z dnia 10 kwietnia 2014 r. – k. 298 – 305, 309 - 313). W czynnościach Sądu na gruncie brał również udział biegły sądowy geodetaJ. P., który następnie wydał opinię pisemną. Analiza dokumentów i stanu istniejącego na gruncie w ocenie biegłego nie pozostawia żadnej wątpliwości, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest caładziałka oznaczona nr (...), która w księdze wieczystej Kw. Nr(...)jest ujawniona jako własność uczestniczki postępowaniaA. S. (1)(opinia biegłego geodetyJ. P.– k. 353). Na szkicu stanowiącym załącznik do opinii biegły przedstawił również działki sąsiednie (k. 354), natomiast Sąd w obszernym uzasadnieniu rozważył całokształt materiału dowodowego, w szczególności odnosząc się do faktycznych skutków w zakresie zmiany posiadacza nieruchomości po zawarciu kilku nieformalnych umów dotyczących przedmiotowej, oraz sąsiednich w stosunku do niej, nieruchomości. Szczególne znaczenie wśród tych dowodów ma dokument w postaci nieformalnej umowy przyrzeczenia kupna – sprzedaży z dnia 4 kwietnia 1974 r. (k. 103 akt I Ns 595/03 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim). Z dniem zawarcia tej umowy, której wiarygodność nie została w żaden sposób podważona,R. B. (1), poprzednik prawny wnioskodawców, przeniósł na nabywcę -Zespół (...)wZ.- posiadanie przedmiotowej działki, a więc pozbył się fizycznego władztwa nad nią. W tymże dniu pełnomocnik kupującego Zespołu zapłaciłR. B. (1)całą umówioną cenę nabycia w kwocie 40 000 zł. W transakcji brała udział również żonaR. A.B.. Od tego czasuA.iR.małż.B.działki nr (...)nie posiadali. Zeznania świadków w tym przedmiocie zostały przez Sąd I instancji prawidłowo ocenione pod względem ich wiarygodności, również w kontekście dokumentów dotyczących funkcjonowania Zespołu nadesłanych przez Archiwum Państwowe wZ.(k. 329 – 351). Nadto Sąd w niniejszej sprawie jest związany ustaleniami Sądu I i II instancji w sprawie z wnioskuJ. S.o stwierdzenie zasiedzenia tej samej nieruchomości przez nią i jej mężaE. S., który był pełnomocnikiemZespołu (...)w transakcji objętej umową z dnia 4 kwietnia 1974 r. (sygn. akt: I Ns 595/03 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim, I Ca 144/07 Sądu Okręgowego w Zamościu).
Nie jest zasadny zarzut dotyczący pominięcia dowodu z przesłuchania wnioskodawców i uczestników, a więc naruszeniaart. 299 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem dowód z przesłuchania stron (uczestników, wobec stosowania tego przepisu w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.) Sąd przeprowadza tylko wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy dysponował obszernym materiałem dowodowym, z którego wynikały fakty nie budzące wątpliwości w kwestiach istotnych. Dlatego należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawców i uczestników było zbędne.
W tym kontekście ustalenia Sądu Rejonowego poczynione na podstawie rozważenia materiału dowodowego bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów należy uznać za prawidłowe i Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne.
Na aprobatę zasługuje także w całości wnikliwa ocena prawna dokonana przez Sąd I instancji. Z uwagi na brak zarzutu naruszenia prawa materialnego nie ma potrzeby powielania wywodów dotyczących przesłanek zasiedzenia w odniesieniu do prawidłowo ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego. Należy tylko podkreślić, że skoro po nieformalnym nabyciu działki przezR. B. (1)(26 kwietnia 1962 r.), przy przyjęciu początku biegu zasiedzenia od 1 stycznia 1965 r., nastąpiło w dniu 4 kwietnia 1974 r. przeniesienie jej samoistnego posiadania na rzecz innego podmiotu i od tego czasu do połowy lat osiemdziesiątych aniR. B. (1), ani jego następcy prawnidziałką nr (...)nie władali (brak władztwa fizycznego –corpus), to nie mogło nastąpić jej zasiedzenie na rzecz osób wskazanych przez wnioskodawców.
Z tych względów na mocyart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację, jako bezzasadną.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego ma podstawę prawną wart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.