Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 426/15
Data wyroku: 2015-08-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Jerzy Andrzejewski, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne Pracowników
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.)

Sygn. akt III AUa 426/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 sierpnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jerzy Andrzejewski (spr.)

Sędziowie:

SSA Daria Stanek
SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń

Protokolant:

stażysta Agnieszka Makowska

po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. w Gdańsku
sprawyS.Giełdy Nieruchomości spółki cywilnej wS.M. K. (1),M. K. (2),A. K. (1)
z udziałem zainteresowanejJ. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o objęcie ubezpieczeniem społecznym
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt V U 1064/13
oddala apelację.
SSA Daria Stanek SSA Jerzy Andrzejewski SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń
Sygn. akt III AUa 426/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonaJ. B.oraz płatnik składekM. K. (1),M. K. (2),A. K. (1)- wspólnicyspółki cywilnej (...)Giełda Nieruchomości” wnieśli odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 23 kwietnia 2013r, mocą której organ rentowy uznał, iżJ. B.nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia u płatnika składekS.Giełdzie Nieruchomości -spółki cywilnej (...),M. K. (2)orazA. K. (1)z siedzibą wS.od dnia 1grudnia 2012.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 roku Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.w ten sposób, że stwierdził, iż ubezpieczonaJ. B.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składekS.Giełdy Nieruchomości spółki cywilnej wS., począwszy od 1 grudnia 2012 r.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach:
S.Giełda Nieruchomości, spółka cywilna, której wspólnikami sąM. K. (1),M. K. (2)orazA. K. (1)ma za przedmiot swojej działalności obrót, pośrednictwo oraz najem nieruchomości .
Przychody z działalności pochodzą z różnych źródeł; najmu lokali handlowo- usługowych, usług pośrednictwa sprzedaży nieruchomości, sprzedaży nieruchomości, przychody z zarządu nieruchomościami.
Zatrudnia pracowników biurowych za wynagrodzeniem 1600złotych brutto, jedna z pracownic – korzystająca z urlopu wychowawczego zatrudniona jest za wynagrodzeniem 7650 złotych.
J. B.urodzona (...)legitymuje się wyższym wykształceniem - ukończyła Politechnikę(...)w zakresie ekonomii, organizacji i przetwarzania danych. W 2002 roku uzyskała licencję zarządcy nieruchomości, w 1996 licencję(...).
W okresie od 1992 do 2003 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie zarządzania nieruchomościami. W 2011 roku zatrudniona była wGminnym Towarzystwie Budownictwa (...)wJ.jako specjalista ds. zamówień publicznych i administrowania budynkami mieszkalnymi.
W okresie od VII 2007 do VIII 2009 miała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2012 r., wydanym w sprawie VU 834/10 Sąd Okręgowy w Słupsku oddalił odwołanieJ. B.od decyzji organu rentowego z 2009 r. odmawiającej prawa do renty, wobec stwierdzenia, iż ubezpieczona jest zdolna do pracy.
Wyrokiem wydanym w dniu 21 czerwca 2013 r. w sprawie III AUa 2039/12 Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację od tego wyroku wywiedzioną przezJ. B..
Ubezpieczona była znajomąM. K. (2), który zaproponował jej prace w(...)jako zarządcy nieruchomościami. Wcześniej tj. w 2005 rokuJ. B.zarządzała nieruchomościami należącymi doS.Giełdy Nieruchomości położonymi wU..
W dniu 1 grudnia 2012 r. spółka – reprezentowana przezM. K. (2)zawarła umowę o pracę zJ. B., na czas określony – do 30 listopada 2013 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku specjalisty do spraw sprzedaży nieruchomości, zarządcy nieruchomości, za wynagrodzeniem 8000 złotych.
Wysokość wynagrodzeniaJ. B.jako zarządcy nieruchomości mieściło się w górnej granicy, średniego poziomu wynagrodzeń osiąganych przez tę grupę zawodową.
Dochody uzyskiwane tylko z najmu przez płatnika składek w 2012 roku – średniomiesięcznie 10.464,49 złotych pozwalały na sfinansowanie miesięcznego kosztu zatrudnienia pracownika -J. B..
Planowana przez płatnika składek dywersyfikacja działalności polegająca na podjęciu, w przyszłości, profesjonalnego zarządu nieruchomościami miała uzasadnienie ekonomiczne. Przejęcie 6 wspólnot w zarząd, za wynagrodzeniem 2000 złotych - jedna, gwarantowało płatnikowi zysk z pracyJ. B..
W okresie od 11 stycznia do 24 stycznia 2013 r.J. B.była niezdolna do pracy z powodu choroby, następnie od 29 stycznia do 5 kwietnia 2013 r.J. B.posiadała zaświadczenie wydane przez lekarza, specjalistę medycyny pracy w dniu 3 stycznia 2013 r. odnośnie braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania czynności zarządcy nieruchomości i prowadzenia pojazdu służbowego.
Organ rentowy, na podstawie przeprowadzonej kontroli u płatnika składek zaskarżoną decyzją orzekł, iżJ. B.nie podlega od 1 XII 2012 ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia.
Wskazał, iż w toku kontroli uzyskano wyjaśnienia odM. K. (2)orazJ. B., nie przedłożono, z uwagi na tajemnicę handlową dokumentacji sporządzonej przez pracownika.
Nie przedstawiono dowodów na to, że stosunek pracy realizował się poprzez wykonywanie zatrudnienia. Wobec czego organu uznał, iż pracodawca utworzył stanowisko na potrzeby znajomej osoby, zgłosił ją do ubezpieczeń społecznych w celu stworzenia podstaw do uzyskania przez nią świadczeń z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.
Zdaniem organu rentowego, takie działanie miało na celu uzyskanie nienależnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
We wniesionym odwołaniuJ. B.oraz płatnik składek domagali się zmiany decyzji.
Płatnik składek wywodził, iż z uwagi na spadek obrotów spółki, planował rozszerzyć działalność o zarządzanie nieruchomościami. W tym celu niezbędnym było pozyskanie osoby posiadającej licencję – taką licencję posiadałaJ. B..
Do obowiązków pracownika na tym stanowisku należało prowadzenie, porządkowanie i uzupełnianie dokumentacji technicznej nieruchomości, prowadzenie i nadzór nad bieżąca obsługą tych nieruchomości, zarząd nimi i wykorzystywanie osobistych kontaktów, w celu zwiększenia sprzedaży tych nieruchomości.
Ubezpieczona we wniesionym odwołaniu podnosiła, iż w okresie od 1 grudnia 2012 do 10 stycznia 2013 r. wykonała dla pracodawcy następujące czynności: sporządziła listę zawierająca dane ponad 100 potencjalnych kontrahentów w obrocie nieruchomościami, podjęła kontakty do przyszłej współpracy w zakresie obrotu nieruchomościami, zapoznała się z dokumentacja ewidencyjną i techniczną nieruchomości będących w dyspozycji pracodawcy, opracowała projekt szczegółowego systemu zarządzania nieruchomościami znajdującymi się w dyspozycji pracodawcy, przeprowadziła zebranie sprawozdawcze za 2012 rok jednej ze wspólnot, doprowadziła do podpisania umowy o zarządzanie nieruchomością wU.oraz przygotowała niezbędną dokumentację dla podpisania takiej umowy wŁ., dokonała analizy kosztów i sporządziła karty opłat zaliczkowych na 2013 rok, systematycznie uzupełniała dokumentację techniczną do książki obiektu budowlanego, dokonała przeglądu technicznego budynku wU., wypełniła zalecenia pokontrolne Inspekcji Nadzoru Budowlanego.
Dalej ubezpieczona wyjaśniła, iż wykonywała poleceniaM. K. (2)i z nim tylko omawiała zakres poleconych i wykonanych zadań.
Od pracowników uzyskiwała niezbędną pomoc w zakresie obsługi biurowej, podpisywała listę obecności.
W dniu 26 stycznia 2013 rokuJ. B.uczestniczyła w zebraniu sprawozdawczym przedstawicieli nieruchomości położonej wU.przyulicy (...).
Na zebraniu tym wybrana została do zarządu Wspólnoty, jako zastępca przewodniczącego.
Sąd Okręgowy przypomniał, iż organ rentowy uznał zaskarżoną decyzją, iż ubezpieczonaJ. B.nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składek(...)s.c(...)z siedzibą wS.od dnia 1 XII 2012 r. wobec faktu, iż zawarta pomiędzy stronami umowa zawarta została, zdaniem organu, dla pozoru.
Rzeczywistym celem i zamiarem stron miało być, zdaniem organu rentowego, uzyskanie przez ubezpieczoną świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż cel zawarcia umowy o pracę polegający na uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą, a stronom umowy o pracę nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy, jeśli prawa i obowiązki wynikające z takiej umowy były rzeczywiście realizowane -art. 58 § 1 k.c.w związku zart. 300 kp.
W realiach przedmiotowej sprawy, zdaniem sądu, ubezpieczona rzeczywiście realizowała obowiązki wynikające z zawartej z płatnikiem umowy.
Potrzeba zatrudnienia zarządcy nieruchomości wynikała, po stronie płatnika, z powodu zastoju na rynku nieruchomości i potrzeby dywersyfikacji tej działalności - rozszerzenia jej profilu o zarząd nieruchomościami.
Niewątpliwie teżJ. B.posiadała wymagane kwalifikacje oraz doświadczenie zawodowe w oczekiwanym przez pracodawcę zakresie.
W ocenie Sądu I instancji, wbrew wątpliwościom organu rentowego, była zdolna do pracy na stanowisku zarządcy nieruchomości. Dowodzi tego zaświadczenie lekarza medycyny pracy z 3 stycznia 2013 r. a także stanowisko samego organu rentowego, który w toku postępowania o prawo do renty konsekwentnie odmawiałJ. B.tego prawa wskazując, iż jest zdolna do pracy.
Również Sąd Okręgowy w sprawie VU 834/10 oddalił odwołanie uznając, żeJ. B.jest zdolna do pracy. Z tej racji wniosek organu rentowego o powołanie biegłego specjalisty medycyny pracy sąd oddalił.
Strony znały się z racji wcześniejszej współpracy związanej z zarządem nieruchomości. Jak to wynika z zebranego materiału dowodowego, opinii biegłej, plany płatnika związane z rozszerzeniem profilu działalności miały uzasadnienie ekonomiczne i logiczne.
Koszt zatrudnienia zarządcy przyniósłby w przyszłości wspólnikom zysk już przy 6 zarządzanych wspólnotach mieszkaniowych. Jednakże zrealizowanie tego pomysłu wymagało uprzedniego przygotowania - pozyskania zarządcy posiadającego stosowne uprawnienia.
Jak na to wskazywałM. K. (2), ubezpieczona nie wykonywała poleconych jej czynności w siedzibie biura, w ściśle określonych godzinach, co prawda podpisywała listę obecności, ale większą część czasu spędzała poza siedzibą biura.
Ubezpieczona wzięła udział w zebraniu wspólnoty mieszkaniowej wU.w dniu 26 stycznia 2013 r. i została wybrana do jej zarządu.
Zdaniem Sądu Okręgowego, nie sposób wywodzić z tego, iż praca nie była przez ubezpieczoną wykonywana. Podobnie jak nie sposób zestawiać rodzaju wykonywanej pracy i ustalonego w umowie wynagrodzenia, w kontekście wyżej wskazanych okoliczności i właściwości pracownicy, z innymi pracownikami zatrudnionymi przez płatnika składek. Osoby te zatrudnione były za minimalnym wynagrodzeniem i wykonywały czynności biurowe w siedzibie płatnika.
Okoliczność podnoszona przez organ rentowy, iż w obliczu długotrwałej nieobecnościJ. B.płatnik nie zatrudnił nikogo na jej miejsce, w ocenie Sądu I instancji również nie przesądza o pozorności zawartej przez strony umowy.
Po pierwsze, płatnik nie miał wiedzy o tym, jak długo ubezpieczona będzie korzystała z(...), nadto z uwagi na cel zawarcia umowy zJ. B., jej zaangażowanie w zadania nie było racjonalne wprowadzanie kolejnej osoby w te kwestie, wreszcie jak na to wskazywałM. K. (2), na lokalnym rynku trudno było pozyskać osobę posiadającą licencję zarządcy nieruchomości.
W realiach przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego okoliczność, iż postanowienia umowy o prace zawartej pomiędzy stronami w zakresie ustalenia wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej na poziomie 8000 złotych brutto nie były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Organ rentowy powołał się na te klauzulę generalną, jednakże nie wskazał konkretnej zasady, jaka jego zdaniem została naruszona.
W orzecznictwie przyjmuje się, iż klauzulę taką stanowić może niegodziwość celu i zderzenie z prawami innych uczestników systemu ubezpieczeń społecznych .
Zasadniczym kryterium godziwości wynagrodzenia jest ekwiwalentność jego wymiaru do rodzaju, ilości i jakości wykonywanej pracy przy uwzględnieniu kwalifikacji wymaganych do jej wykonywania –art. 78KP.
Sąd Okręgowy podkreślił, iż mając na uwadze treśćart. 13 KP, niegodziwym jest wynagrodzenie rażąco niskie, z czego jednak nie wynika, iż takiego charakteru nie będzie mieć wynagrodzenie rażąco wysokie – takie też stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 7 VIII 2001 w sprawie IPKN 563/00.
Brak jest przeciwwskazań, aby postanowienia umowy o pracę obejmujące wysokość wynagrodzenia za prace mogły być oceniane, jako nieważne, w części przekraczającej granice godziwości to jest – w sytuacji ich rażąco nieproporcjonalnej wysokości.
Sąd Najwyższy wskazał, iż godziwość wynagrodzenia w sferze prawa ubezpieczeń społecznych związana jest ściśle z zasadą ochrony interesu publicznego i solidaryzmu wszystkich uczestników systemu ubezpieczeń społecznych.
Alimentacyjny charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zasada solidaryzmu wymagają, aby płaca, która stanowić ma podstawę wymiaru składki, nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej i sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie oraz, aby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej.
Skoro decyzja organu rentowego dotyczyła podlegania ubezpieczeniu społecznemu przezJ. B., to będąc związanym jej zakresem i treścią, poza sferą zainteresowania sądu pozostawała kwestia oceny możliwości i zasadności ustalenia tego wynagrodzenia na poziomie 8000 złotych - takie też stanowisko wyraził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku wydanym w sprawie III AUa 1170/10.
Sąd Okręgowy dopuścił i przeprowadził dowód z opinii biegłej z zakresu rachunkowości i księgowości na okoliczność ekonomicznego uzasadnienia zatrudnienia pracownika przez płatnika, przy uwzględnieniu rozmiaru prowadzonej przezeń działalności.
Z opinii biegłej wynika, iż zatrudnienieJ. B.i koncepcja rozszerzenia działalności planowana przez płatnika miały racjonalne i ekonomiczne uzasadnienie. Biegła zwróciła uwagę, iż potrzeba taka wynikała z planowanego przyszłego zdarzenia. Prowadzenie działalności gospodarczej, z pozytywnym skutkiem ekonomicznym wymaga podejmowania działań, które w wyniku zaangażowana finansowego, osobowego pozwoli na osiągnięcie zysku lub jego zwiększenie i to nie zawsze od razu.
Działania, na które wskazywał płatnik, były w ocenie Sądu Okręgowego racjonalne i logiczne, i jak to wynika z opinii biegłej, miały przynieść realne korzyści finansowe.
Na marginesie tylko Sąd I instancji nadmienił, iż wysokość ustalonego dla pracownika wynagrodzenia nie była rażąco wygórowana.
Zdaniem Sądu Okręgowego, nie sposób w tych okolicznościach uznać, iżJ. B.nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu u płatnika składek od 1 grudnia 2012 r., skoro ostatecznie zamierzonego celu pracodawca nie osiągnął, gdyż pracownik długotrwale był niezdolny do pracy, bowiem okoliczności tej nie sposób było przewidzieć z góry zawierając umowę.
W tych okolicznościach, uznając, iż odwołania wnioskodawczyni są uzasadnione, Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.zaskarżoną decyzję zmienił.
Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, w szczególności:
-art. 83 k.c.w związku zart. 300 k.p.przez przyjęcie, że kwestionowana umowa o pracę nie była czynnością pozorną, gdyż ubezpieczonaJ. B.świadczyła pracę,
-art. 58 k.c.w związku zart. 300 k.p.przez przyjęcie, że zawarcie spornej umowy o pracę nie zmierzało do obejście przepisów prawa, celem zapewnienia ubezpieczonej świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wobec czego działania te nie były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nieważne,
- przepisówustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez uznanie, żeJ. B.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składekS.Giełdy Nieruchomości spółki cywilnej, począwszy od 1 grudnia 2012 r.,
2. naruszenie prawa procesowego poprzez:
- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, wyznaczonych treścią przepisuart. 233 k.p.c., przez pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń wynikających z opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości i księgowości w osobieJ. N., że kondycja finansowa oraz potrzebyS.Giełdy Nieruchomościs.c. (...).K.,M. K.,A. K.wS.nie czynił ekonomicznie i technicznie uzasadnionym zatrudnienie od 1 grudnia 2012 r. pracownika, w ramach umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem 8000 złotych na stanowisku zarządcy nieruchomości,
- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a przede wszystkim zasadności zatrudnienia ubezpieczonejJ. B..
Wskazując na powyższe podstawy apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Słupsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto wniósł o zasądzenie od każdego powoda na rzecz pozwanego organu rentowego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż jak wynika z opinii biegłej z zakresu rachunkowości, kondycja finansowa Spółki po 4-letnim okresie strat nie pozwalała na zatrudnienie pracownika z wynagrodzeniem wynikającym z umowy z ubezpieczoną. Spółka nie miała też technicznej potrzeby, aby zatrudnić zarządcę nieruchomości, ponieważ dotychczas nie pełniła funkcji zarządu powierzonego dla żadnej wspólnoty. Potrzeba zatrudnieniaJ. B.wynikała z projektowanego przedsięwzięcia przyszłego, na którą to okoliczność nie przedstawiono żadnego dowodu, chociażby w postaci programu restrukturyzacyjnego spółki, listy kontrahentów, wykazu wspólnot mieszkaniowych, struktury
organizacyjnej spółki, która zatrudniała 5 pracowników biurowych za najniższym wynagrodzeniem, z wyjątkiem pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego zatrudnionej za wynagrodzeniem 7650 zł. UbezpieczonaJ. B.była kolejną osobą, z którą podpisano umowę o pracę za wysokim wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 8000 zł, która po krótkim okresie zaczęła korzystać z zasiłku chorobowego od wysokiej podstawy.
W ocenie pozwanego, okoliczności istniejące po stronie pracodawcy przemawiają przeciwko uznaniu, że rzeczywistym zamiarem stron było zawarcie umowy o pracę od 1 grudnia 2012 r. z uwagi na potrzeby pracodawcy. Z pozornością umowy o pracę mamy do czynienia nie tylko wówczas, kiedy nie były wykonywane żadne czynności związane z jej realizacją, ale także wówczas, gdy czynności były podjęte właśnie po to, aby upozorować istnienie stosunku pracy. Niewątpliwie do takich czynności dokonanych przez strony kwestionowanego stosunku pracy należy podpisanie przedmiotowej umowy, a także zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, nie zawiera bowiem zarzutów uzasadniających konieczność zmiany bądź uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia podlegania przez ubezpieczonąJ. B.od dnia 1 grudnia 2012 r. ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu) z tytułu zatrudnienia u płatnika składekS.Giełdy Nieruchomości spółki cywilnej wS., a w szczególności ustalenie, czy umowa o pracę nawiązana pomiędzy stronami została zawarta - jak podnosił pozwany organ rentowy- dla pozoru.
Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998r., sygn. I PKN 339/98, opubl. OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776).
Przystępując do rozważań merytorycznych, w pierwszej kolejności wskazać należy, że z nawiązaniem stosunku pracy wiążą się różne konsekwencje, do których między innymi należy podleganie obowiązkowemu pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Tytułem obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowego na podstawieart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), jak i chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy oraz wypadkowego – art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, jest bowiem - zgodnie z art.8 ust. 1 ustawy - pozostawanie w stosunku pracy. Na podstawie art. 13 pkt 1 cytowanej ustawy - ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Nawiązanie stosunku pracy skutkuje równoległym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Obydwa te stosunki, jakkolwiek mają inne cele, to wzajemnie się uzupełniają i zabezpieczają pracownika materialnie - pierwszy, na co dzień, drugi na wypadek zdarzeń losowych. Należy, zatem przyjąć, że stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie.
W rozpoznawanej sprawie rozważyć zatem należało, czy umowa o pracę zawarta pomiędzy ubezpieczonąJ. B.aS.Giełdą Nieruchomości była czynnością prawną, w wyniku której doszło do nawiązania stosunku pracy i wykonywania pracy w myśl przepisówKodeksu pracy, czy też była ona czynnością pozorną, zawartą wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, bez zamiaru wykonywania pracy mającej cechy świadczenia charakterystycznego dla stosunku pracy. Takie podejście do istoty sporu znajduje uzasadnienie w od dawna ugruntowanym stanowisku Sądu Najwyższego, zgodnie z którym do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zgłoszenie to następuje pod pozorem zatrudnienia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 17 grudnia 1996 r., II UKN 32/96, OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 275; 16 marca 1999 r., II UKN 512/98, OSNP 2000, nr 9, poz. 368; 28 lutego 2001 r., II UKN 244/00; 18 października 2005 r., II UK 43/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 251; 10 lutego 2006 r., I UK 186/05, Lex Polonica nr 1368960; 18 maja 2006 r., III UK 32/06, LEX nr 957422).
Jak już wyżej wskazano, warunkiemsine qua nonpracowniczego ubezpieczenia społecznego jest istnienie faktycznego stosunku pracy. O ważności zaś stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenia woli zawarte w umowie o pracę łączącej strony nie zawierają wad, które powodowałyby ich nieważność bądź bezskuteczność. Z powyższych względów, na istnienie stosunku pracy nie składa się tylko zawarcie umowy o pracę, ale nade wszystko zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie określonej w umowie pracy, na warunkach z umowy wynikających.
Zgodnie z dyspozycjąart. 22 k.p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy. Zasada osobistego wykonywania pracy oznacza, że pracownik winien pracę wykonywać osobiście i nie może tego obowiązku spełniać za pośrednictwem innej osoby. Nie może, zatem samowolnie powierzyć jej wykonania innej osobie. Istotą stosunku pracy jest również to, aby praca odbywała się pod kierownictwem pracodawcy i by pracownik stosował się do jego poleceń związanych zwłaszcza z organizacją i przebiegiem pracy. Umowa o pracę jest umową starannego działania. Świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy, co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Innymi słowy, celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową.
Do ustalenia, że doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowyo pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, zgłoszenie do ubezpieczenia, a konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Nie może bowiem być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu, z pomocą płatnika składek wytwarza dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy stwierdzając w wyroku z 18 maja 2006 r. (III UK 32/06, LEX nr 957422), że do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Podobnie w wyroku z 10 lutego 2006 r. (I UK 186/05, LEX nr 272575) Sąd Najwyższy stwierdził, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 26 września 2006 r. (II UK 2/06, publ. Legalis), w którym uznał, że nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treściart. 22 k.p.Dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie.
Zatem kwestia ważności zawartej umowy o pracę w sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym pozostaje na drugim planie, albowiem o nieobjęciu tym ubezpieczeniem w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia osoby niebędącej pracownikiem nie decyduje nieważność umowy, lecz fakt niepozostawania w stosunku pracy w rozumieniuart. 22 § 1 k.p.
Z powyższego wynika, że mimo istnienia formalnej umowy o pracę, możliwe jest ustalenie, że w konkretnych okolicznościach faktycznych zawarta ona została dla pozoru (art. 83 k.c.w zw. zart. 300 k.p.).
Aby umowa o pracę została uznana za pozorną, zgodnie z dyspozycjąart.83 § 1 k.c.konieczne jest spełnienie łącznie trzech elementów: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba składająca oświadczenie nie chce, aby powstały jego skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem.
Mając na uwadze powyższe rozważania prawne Sąd Apelacyjny uznał, że poprzez umowę o pracę z dnia 1 grudnia 2012 r. zawartą międzyJ. B.a powodową spółką doszło do powstania ważnego stosunku pracy. Jak bowiem wynika z prawidłowo dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, wnioskodawczyni w spornym okresie faktycznie świadczyła pracę na rzecz powodowej spółki. Pracę tę świadczyła wprawdzie bardzo krótko, gdyż tylko w okresach od 1 grudnia 2012 r. do 10 stycznia 2013 r. oraz od 25 stycznia 2013 r. do 28 stycznia 2013 r. Niemniej jednak z przedłożonych przez powodów dowodów wynika w sposób niezbity, iż w okresach tych wykonywała rzeczywiście pracę na rzeczS.Giełdy Nieruchomości. Powodowa spółka złożyła bowiem do akt nie tylko listy obecności, na których figurują podpisy ubezpieczonej we wskazanych okresach, ale także protokół z zebrania sprawozdawczego z dnia 26 stycznia 2013 r. wspólnoty mieszkaniowej właścicieli nieruchomości. Pozwany nie podniósł zaś zarzutów do powyższej okoliczności, nie kwestionując tym samym faktu, iż ubezpieczona w ramach zawartej umowy świadczyła czynności pracownicze na rzecz spółki.
Podkreślenia także wymaga, iż ubezpieczona posiadała odpowiednie kwalifikacje do wykonywania powierzonej jej pracy na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży nieruchomości i zarządcy nieruchomości. Ukończyła bowiem studia z zakresu ekonomii, organizacji i przetwarzania danych, uzyskała licencję zarządcy nieruchomości, a także w okresie od 1992 r. do 2003 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie zarządzania nieruchomościami, natomiast w 2011 r. zatrudniona była wGminnym Towarzystwie Budownictwa (...)wJ.jako specjalista ds. zamówień publicznych i administrowania budynkami publicznymi.
Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty pozwanego przytoczone w apelacji. Skarżący skupia się bowiem na kwestiach związanych motywacją przyświecającą stronom przy zawieraniu umowy oraz kondycji finansowej spółki i jej możliwościach zawarcia z ubezpieczoną umowy z wynagrodzeniem miesięcznym 8.000 zł brutto. Kwestie te pozostają jednak bez wpływu na ważność zawartej umowy. Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie ma bowiem znaczenia okoliczność, że strony mogły zawrzeć umowę o pracę w celu uzyskania przez ubezpieczoną świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślić należy, że podjęcie pracy w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest dopuszczalne i nie świadczy o intencji obejścia prawa, czy też o pozorności zawartej umowy. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 2005 r. (III UK 89/2005, LexPolonica nr 384617) w sprawie o nieco odmiennym stanie faktycznym Sąd Najwyższy stwierdził, że samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2012 r. (II UK 14/12, Lex nr 1216864) Sąd Najwyższy wskazał zaś, iż umowa o pracę jest zawarta dla pozoru i nie może w związku z tym stanowić tytułu do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Nie można zatem przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, jeżeli pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca tę pracę przyjmował.
Do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie znajduje natomiast zastosowania orzecznictwo Sądu Najwyższego przytoczone przez organ rentowy. Należy zgodzić się bowiem ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 19 października 2007 r. (II UK 56/07), iż podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. W przedmiotowej sprawie jednak nie mamy do czynienia z sytuacją, gdy umowa o pracę stanowi jedyny dowód faktycznego zatrudnienia strony. Jak już wyżej wskazano, powodowa spółka poza umową o pracę przedstawiła także inne dowody, który potwierdzają świadczenie przez ubezpieczoną pracy na rzecz spółki, a pozwany dowodów tych nie podważył. Powyższy argument odnieść można również do przytoczonego przez ZUS wyroku z dnia 26 lipca 2007 r. (sygn. II UK 1/07). Ubezpieczona bowiem nie tylko przebywała miejscu pracy, ale jak wynika z przedłożonego przez spółkę protokołu z zebrania wspólnoty mieszkaniowej z dnia 26 stycznia 2013 r. – faktycznie tę pracę świadczyła. Nie może być zatem mowy o pozorności zawartej umowy.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez pozwanego w toku postępowania okoliczności niezdolności ubezpieczonej do pracy w spornym okresie, wskazać należy, iż kwestie tę przesądził już prawomocnym wyrokiem z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie III AUa 2039/12 Sąd Apelacyjny w Gdańsku, uznając wnioskodawczynię za zdolną do pracy.
Reasumując, stwierdzić należy, iż ubezpieczona wykazała, że w spornym okresie była zatrudniona na podstawie umowy o pracę współce (...)Giełda Nieruchomości, a skoro tak, to nie ulega wątpliwości, iż w okresie od dnia 1 grudnia 2012 r. zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych- podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, jako osoba fizyczna, która na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej jest pracownikiem. Nadto, w myśl art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, od dnia nawiązania stosunku pracy aż do dnia jego ustania, podlegała także ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu (art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację pozwanego.