Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 163/15
Data wyroku: 2015-03-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Paweł Lasoń, Adam Bojko, Arkadiusz Lisiecki
Słowa kluczowe: Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: art. 212 §3 k.c. i art. 213 k.c.

Sygn. akt II Ca 163/15

POSTANOWIENIE
Dnia 30 marca 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Arkadiusz Lisiecki (spr.)

Sędziowie:

SSO Adam Bojko
SSO Paweł Lasoń

Protokolant:

st. sekr. sąd. Dorota Roniek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2015 roku
sprawy z wnioskuH. S.
z udziałemB. S.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 7 listopada 2014 roku, sygn. akt I Ns 505/10
postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie trzecim sentencji w ten sposób, że ustalić termin płatności należnej od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy dopłaty w kwocie 118.980,00 zł ( sto osiemnaście tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt złotych) na dzień 31 grudnia 2015 roku z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności, a w pozostałej części apelację oddalić;

2
nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Radomsku na rzecz adwokatów :S. Z.iK. Z.kwoty po 2214,00 zł ( dwa tysiące dwieście czternaście złotych) w tym podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną wnioskodawcy i uczestniczce z urzędu.

Sygn. akt II Ca 163 /15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Radomsku, cytuję:
I. ustalił, iż w skład majątku wspólnegoH. S.iB. S.wchodzi:
1. nieruchomość rolna położona wK., gminaL.obręb(...). składająca się z następujących działek:
-zabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,55 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...);
-zabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,56 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...);
-zabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,52 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...);
-niezabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,30 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...);
-niezabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,54 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...);
- niezabudowanejdziałki oznaczonej numerem (...)o powierzchni 0,0.41 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...);
II. dokonał podziału wyżej opisanego majątku wspólnego w ten sposób, że przyznał na wyłączną własność uczestniczkiB. S.nieruchomość opisaną w punkcie I pkt. 1 postanowienia;
III. zasądził od uczestniczkiB. S.na rzecz wnioskodawcyH. S.kwotę 118 980 złotych tytułem spłaty płatną w 20 równych ratach po 5 949 złotych każda, z czego pierwsza rata płatna do dnia 30 czerwca 2015 roku i kolejne płatne co 6 miesięcy odpowiednio w terminach do 31 grudnia 2015 roku, 30 czerwca 2016 roku, 31 grudnia 2016 roku, 30 czerwca 2017 roku, 31 grudnia 2017 roku, 30 czerwca 2018 roku, 31 grudnia 2018 roku, 30 czerwca 2019 roku i 31 grudnia 2019 roku, 30 czerwca 2020 roku, 31 grudnia 2020 roku, 30 czerwca 2021 roku, 31 grudnia 2021 roku, 30 czerwca 2022 roku, 31 grudnia 2022 roku, 30 czerwca 2023 roku, 31 grudnia 2023, 30 czerwca 2024 roku, 31 grudnia 2024 roku, 30 czerwca 2025 roku, 31 grudnia 2025 roku z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności,
IV. ustalił wartość majątku wspólnego na kwotę 208 305 (dwieście osiem tysięcy trzysta pięć złotych);
V. nakazał wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Radomsku na rzecz adwokataS. Z.kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną wnioskodawcyH. S.z urzędu.
VI. nakazał wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Radomsku na rzecz adwokatK. Z.kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną uczestniczceB. S.z urzędu;
VII. nie obciążył wnioskodawcyH. S.i uczestniczkiB. S.obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych w postaci opłaty sądowej od wniosku koniec - cytatu.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:B.iH. S.pozostawali w związku małżeńskim od dnia 24 czerwca 1973 roku ponieważ w dniu 23 grudnia 2003 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim orzekł o separacji małżonków z winyH. S..
Przez okres trwania małżeństwaB.iH. S.pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej.
W skład majątku wspólnego stron wchodzi gospodarstwo rolne położone wK., gminaL., składające się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o łącznej powierzchni 2,88ha. Działki o numerach(...)stanowią użytki rolne zabudowane.
W dniu 9 maja 2003 roku w budynku mieszkalnym miał miejsce pożar. Dom spalił się częściowo. Wnioskodawca po pożarze wyprowadził się z domu do brata. Uczestniczka wraz z dziećmi, od dnia 9 maja 2003 roku do dnia 17 listopada 2003 roku użytkowała mieszkanie zlokalizowane w lokalu należącym doKoła (...)jako pogorzelec, natomiast od dnia 17 listopada 2003 roku do dnia 30 listopada 2006 roku była najemcą lokalu stanowiącego zasób mieszkaniowy GminyL..
Po ustaniu wspólności majątkowej stron wnioskodawczyni wyremontowała spalony budynek mieszkalny.
Wartość wskazanej wyżej nieruchomości według stanu na dzień 7 stycznia 2004 roku a wartości na dzień orzekania, stanowi kwotę 208 305 złotych. Zabudowana cześć nieruchomości znajduje się we frontowej częścidziałek nr (...)i zajmuje pow. ok. 1700 m2. na nieruchomości znajduje się wolnostojący murowany, dwukondygnacyjny budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej 149,66 m2, wolnostojący murowany budynek
2 garażowy o pow. 24 m2. Na nieruchomości znajduje się także szopa drewniana, zwarta z budynkiem gospodarczym, oraz wolnostojący murowany budynek inwentarski, który z powodu pożaru nadaje się tylko do rozbiórki. W części frontowejdziałki nr (...)znajduje się słupowa stacja transformatorowa, z której odchodzi linia średniego napięcia 15 kv przebiegająca wzdłużdziałki (...)co w znacznym stopniu ogranicza funkcjonalność terenu siedliska.
W dniu 1 października 2005 roku wnioskodawczyni wydzierżawiła grunty orne o powierzchni 2,50 haA. G. (1).
UczestniczkaB. S.władając całą nieruchomością osiągnęła pożytki ponad należny jej udział za okres od maja 2003 roku do kwietnia 2014 roku w kwocie 44 600 złotych.
Wartość kosztów zarządu przedmiotową nieruchomością za ten sam okres wyniosła 21.900,00 złotych.
Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni otrzymała płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w łącznej wysokości 6952,69 złotych.
WnioskodawcaH. S.mieszka wP.utrzymuje się z renty w wysokości 800 złotych miesięcznie.
UczestniczkaB. S.nie pracuje. Mieszka w domu stron z synem i córką, którzy pomagają uczestniczce w utrzymaniu domu. Nieruchomość będąca przedmiotem podziału majątku stron została darowana małżonkom przez rodziców uczestniczki. W trakcie trwania małżeństwa wnioskodawca znęcał się nad rodziną za co został kilkakrotnie skazany.
Nie przedstawiono żadnych wiarygodnych dowodów świadczących o posiadanych ruchomościach. Z załączonej przez pełnomocnika wnioskodawcy kserokopii umowy sprzedaży ciągnikaZ.wynika, że został on sprzedany w listopadzie 2002 roku. Nie zostało w sprawie udowodnione, na co zostały przeznaczone pieniądze, czy sprzedaż miała miejsce za wiedzą i zgodą uczestniczki.
Pozwala to na postawienie tezy, że środki z dokonanej sprzedaży zostały przeznaczone na potrzeby rodziny.
Nie rozwiewają wątpliwości także dowody na zakup pługa i kultywatora z 14 listopada 1994 roku, kopaczki elewatorowej, chłodziarko zamrażarki, okapu, krajalnicy z 22 września 1999 roku, pilarko spawarki z dnia 16 stycznia 1997 roku, samochodu osobowego markiP.z dnia 19 grudnia 1990 roku. Załączone dokumenty nie dają podstaw do przyjęcia, iż były w posiadaniu małżonków na dzień ustania wspólności majątkowej. Jedynie w odniesieniu do samochodu markiP.iA.strony zgodnie przyznają, że były darowane na rzecz dzieci stron (P.synowiP.,A.córceA. G. (2)).
Sąd Rejonowy pominął w swych ustaleniach opinię biegłego sądowego z zakresu szacowania ruchomości z uwagi na jej teoretyczny charakter, oparty na twierdzeniach uczestniczki, które nie zostały udowodnione.
W ocenie Sądu Rejonowego w skład majątku wspólnegoB.iH.byłych małżonkówS.wchodzi gospodarstwo rolne położone wK., gminaL., składające się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o łącznej powierzchni 2,88ha.
Wartość wskazanej wyżej nieruchomości została oszacowana przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
Sąd Rejonowy na podstawieart. 214 § 1 k.c.przyznał całość gospodarstwa rolnego wK.na wyłączną własność uczestniczkiB. S.. Decyzja w tym zakresie podyktowana jest tym, że uczestniczka prowadzi gospodarstwo rolne, uprawia je po ustaniu wspólności majątkowej wyremontowała dom strawiony pożarem.
Zdaniem tego Sądu podział fizyczny nieruchomości był niemożliwy, dlatego, żedziałki o numerach (...)stanowią użytki rolne zabudowane. Na wskazanych działkach znajduje się dwukondygnacyjny dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze. W części frontowejdziałki (...)znajduje się słupowa stacja transformatorowa, z której odchodzi linia średniego napięcia 15kV, przebiegająca wzdłużdziałki (...), co ogranicza funkcjonalność terenu siedliska. W dalszej częścidziałki (...)posadowiony jest budynek gospodarczy.
Natomiast pozostałe działki oznaczone w ewidencji gruntów numeramidziałek (...)stanowią grunty orne, nie posiadają dostępu do drogi publicznej, stanowią jedną, gospodarczą całość z działkami zabudowanymi. Mając na uwadze fakt, że wnioskodawca na rozprawie w dniu 24 października wyraził zamiar wybudowania na ewentualnie przyznanej działce budynku mieszkalnego, przyznanie na jego rzecz gruntów rolnych nie zaspokoiłoby jego interesu.
Niemożliwym w ocenie Sądu Rejonowego był także podział fizyczny działek zabudowanych i wyodrębnienie odrębnej własności lokalu. Przede wszystkim żadna ze stron nie dysponuje środkami finansowymi i możliwościami kredytowymi niezbędnymi do pokrycia kosztów adaptacji budynku dla wyodrębnienia odrębnej własności lokali. Wnioskodawca utrzymuje się z renty w kwocie 800 złotych, uczestniczka, oprócz dochodów, jakie przynosi niewielkie gospodarstwo rolne, nie posiada dochodów. Ponadto, strony pozostają w konflikcie. U podłoża tego konfliktu leży naganny stosunek wnioskodawcy względem rodziny polegający na znęcaniu się nad rodziną. Uczestniczka mieszka z synem i córką, którzy w tym konflikcie opowiedzieli się po stronie matki. Zastosowanie tego rodzaju rozwiązania jest niemożliwe zatem nie tylko z przyczyn ekonomicznych ale i z tego powodu, że mogłoby prowadzić do dalszej eskalacji konfliktu, uniemożliwiając swobodne zamieszkiwanie.
Rozliczeniu podlegała zatem wartość gospodarstwa rolnego położonego wK., gminaL., składającego się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o łącznej powierzchni 2,88 ha oszacowana na kwotę 208 305 złotych. Rozliczeniu podlegała także wartość uzyskanych dopłat unijnych w łącznej kwocie 6952,69 złotych a także osiągnięte przez uczestniczkęB. S.pożytki ponad należny jej udział za okres od maja 2003 roku do kwietnia 2014 roku w kwocie 44 600 złotych i poniesione przez nią koszty zarządu przedmiotową nieruchomością za ten sam okres w kwocie 21 900 złotych. Wszystkie wskazane wartości, przy zastosowaniu reguły zart. 43 § 1 kro, pozwalają ustalić wysokość należnej wnioskodawcyH. S.spłaty po zaokrągleniu w wysokości 118 980 złotych.
Stosownie do treściart. 212 § 3 k.c.Sąd Rejonowy ustalił termin i sposób uiszczenia spłat bądź dopłaty oraz wysokość i termin uiszczenia odsetek. Należną wnioskodawcy od uczestniczki dopłatę rozłożył na 10 lat, płatnych co 6 miesięcy w równej kwocie po 5949 złotych.
O kosztach postępowania orzekł na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.obciążając każdego z uczestników postępowania kosztami stosownie do wielkości ich udziałów.
O kosztach nieuiszczonej pomocy prawnej udzielonej stronom z urzędu orzeczono na podstawie§ 2w związku z§ 6 pkt 6i w zw. z§ 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie i ponoszenia przez skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł wnioskodawca, który zaskarżył postanowienie w punktach II. i III., zarzucając mu;
1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) poprzez błędną wykładnię i zastosowanieart. 211 kc.polegające na przyjęciu, iż niemożliwy jest fizyczny podział nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego stron, w wyniku czego to uczestniczce przyznano na wyłączna własność całości przedmiotowej nieruchomości pomimo, iż podział fizyczny był możliwy ze względu na znaczną ilość wyodrębnionych działek ora/ brak spełnienia ustawowych przesłanek wyłączających podział;
b) poprzez błędną wykładnię i zastosowanieart. 212 § 3 kc.prowadzące do bezpodstawnego wydłużenia okresu spłaty zasądzonej od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy poprzez rozłożenie jej na 20 rat płatnych co 6 miesięcy w okresie 10 lat. co uniemożliwia wnioskodawcy zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych oraz faworyzuje w sposób nieuzasadniony uczestniczkę.
Wskazując na powyższe wnosił o zmianę punktu II. skarżonego postanowienia w przedmiocie dokonania podziału majątku wspólnego stron w ten sposób, że:
a) przyznać na wyłączną własność uczestniczkiB. S.:
zabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0.55 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze PT 1R(...).
zabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0,56 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...)'3.
zabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0.52 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...).
b) przyznać na wyłączną własność wnioskodawcyH. S.:
niezabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0,30 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze PT 1 R(...).
niezabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0.54 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...).
niezabudowanądziałkę oznaczoną numerem (...)o powierzchni 0.52 ha. dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Radomsku prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...)'3.
2. zmianę punktu III. postanowienia poprzez zasądzenie od uczestniczkiB. S.na rzecz wnioskodawcyH. S.kwoty 74.792 zł. tytułem spłaty, płatnej w dwóch ratach w kwotach po 37.396 zł każda z tym, ze pierwsza rata płatna w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia, a druga rata w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia płatności którejkolwiek z rat.
3. przyznanie na rzecz pełnomocnika wnioskodawcy wyznaczonego z urzędu, adwokataS. Z.wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomoc\ prawnej, udzielonej z urzędu wnioskodawcy według norm przepisanych z uwzględnieniem obowiązującej stawki VAT
Sąd Okręgowy zważył ,co następuje : apelacja jest uzasadniona jedynie w części dotyczącej terminu rozłożenia dopłaty na raty.
Zniesienie współwłasności przez podział gospodarstwa rolnego jest uwarunkowane zgodnością podziału z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej. Ocena tej zgodności powinna być dokonana w każdej konkretnej sprawie, z uwzględnieniem klasy gruntów, rodzaju użytków i wielkości osiąganej produkcji rolnej.
Z poczynionych ustaleń faktycznych ( niespornych ) wynika, że przedmiotowe gospodarstwo rolne jest niewielkie, bo posiada łączną powierzchnię 2,88 ha, Żądając dokonania podziału tego gospodarstwa rolnego wnioskodawca nie kieruje się względami gospodarczymi tj. chęcią prowadzenia działalności rolniczej, a jedynie możliwością wybudowania dla siebie budynku mieszkalnego. Wnioskodawca pragnie otrzymać działki, które stanowią grunty orne. Działki te nie posiadają dostępu do drogi publicznej, stanowią gospodarczą całość z działkami zabudowanymi. W tym stanie rzeczy zasadnie wywiódł Sąd I instancji, że podział gospodarstwa w sposób wskazany przez wnioskodawcę jest niedopuszczalny, prowadził by jeszcze do eskalacji konfliktów miedzy byłymi małżonkami.
Przyznając gospodarstwo uczestniczce zasadnie Sąd Rejonowy miał na względzie fakt, że to uczestniczka je prowadzi, stale w nim pracuje przy pomocy swych dzieci. To właśnie uczestniczka daje gwarancje należytego prowadzenia go. Uczestniczka po pożarze odbudowała osobiście spalony budynek mieszkalny i nadal wraz z dziećmi w gospodarstwie tym zamieszkuje. Dodatkowo podnieść należy, że przedmiotowe gospodarstwo byli małżonkowie otrzymali od rodziców uczestniczki, co potwierdza przywiązanieB. S.do tej nieruchomości.
W tym stanie rzeczy zasadnie wywiódł Sąd Rejonowy, że podział fizyczny gospodarstwa rolnego w sposób wskazany przez wnioskodawcę jest niedopuszczalny. Zarzut apelującego naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisuart. 211 k.c.nie można zatem uznać za trafny.
Apelacja jest uzasadniona kiedy podnosi obrazę przez Sąd I instancji przepisuart. 212 § 3 k.c.Trafnie zauważa autor apelacji, że postępowanie w niniejszej sprawie trwa już 5 lat. W tak długim okresie czasu uczestniczka powinna poczynić oszczędności umożliwiające dokonanie uczynienia spłaty wnioskodawcy w rozsądnym terminie. Rozłożenie dopłaty na 20 rat płatnych w okresach 6 miesięcznych godzi w interes wnioskodawcy. Tak długi okres czasu nie pozwala wnioskodawcy na podjęcie starań związanych z zakupem mieszkania.
Biorąc pod uwagę sytuację majątkową uczestniczki, zatrudnianie się przy pracach sezonowych poza granicami kraju, to w/w musi rozważyć zaciągnięcie kredytu bankowego by spłacić wnioskodawcę. Dlatego też należało w tej części zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że termin spłaty wnioskodawcy przez uczestniczkę ustalono na dzień 31 grudnia 2015 r. W tym okresie czasu uczestniczka ma możliwość podjęcia stosownych działań by wywiązać się z nałożonego obowiązku.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy postanowił jak w sentencji. Koszty postępowania za instancję odwoławczą ponoszą uczestnicy stosownie do treściart. 520§1 k.p.c.