Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 60/15
Data wyroku: 2015-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Zofia Klisiewicz
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 1015 § 1 kc, art. 932 kc

Sygn. akt III Ca 60/15

POSTANOWIENIE
Dnia 19 lutego 2015 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:

Przewodniczący:

SSO Tomasz Białka
SSO Jacek Małodobry
SSO Zofia Klisiewicz (sprawozdawca)

Protokolant:

staż. Kinga Burny

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z wniosku(...) Spółdzielni MieszkaniowejwN.
przy uczestnictwieM. B., małoletnichP. K.iK. K. (1)reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawowąK. K. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku poG. K.
na skutek apelacji uczestniczkiM. B.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Targu
z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I Ns 911/14

p o s t a n a w i a :
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Nowym Targu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt III Ca 60/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 25.11.2014r. (sygn. akt I Ns 911/14) Sąd Rejonowy w Nowym Targu w sprawie z wniosku(...) Spółdzielni MieszkaniowejwN.przy uczestnictwieM. B., małoletnichP. K.iK. K. (1)o stwierdzenie nabycia spadku poG. K., stwierdził, że spadek poG. K., s.R.iM., zm. w dniu(...). wN.i tam ostatnio stale zamieszkałym na podstawie ustawy nabyła w całości siostraM. B.(pkt I) oraz orzekł, ze każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt II).
Sąd Rejonowy ustalił, żeG. K.zmarł w dniu(...)wN., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał.G. K.w chwili śmierci był rozwiedziony, posiadał dwoje małoletnich dzieci:P.iK. K. (1).

P.iK. K. (1)za zezwoleniem Sądu Rejonowego wR.Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrażonym w postanowieniu z dnia 6.05.2013r., IV Nsm 298/13/10, w dniu 25.06.2013r. spadek po ojcu odrzucili W związku z tym do dziedziczenia powołana została jedyna siostra spadkodawcyM. B.- rodzice spadkodawcyR.iM.zmarli przed nim. Poza wymienioną nie ma innych osób uprawnionych do dziedziczenia z ustawy, a spadkodawca nie pozostawił testamentu. W terminie określonym wart 1015 § 1 k.c.M. B.nie złożyła oświadczenia w przedmiocie odrzucenia bądź przyjęcia spadku.
Na tle ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał, że skoro dzieci spadkodawcy odrzuciły spadek w terminie określonym wart. 1015 § 1 k.c., dlatego też dziedziczy po nim siostra -M. B., która takiego oświadczenia w terminie nie złożyła, a zatem należy traktować ją jako osobę, która spadek przyjęła. Zdaniem Sądu Rejonowego termin zart. 1015 § 1 k.c.zaczął biec dla uczestniczki w chwili otwarcia spadku, bowiem choć nie wiedziała ona wcześniej, iż spadek może odrzucić, to świadomość spadkobiercy co do możliwości złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku, pozostaje bez znaczenia dla upływu terminu zart. 1015 § 1 k.c.
Powyższe postanowienie zaskarżyła uczestniczkaM. B.apelacją, w której zarzuciła:
1. naruszenieart. 1015 § 1 k.c.przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że spadkobierca po upływie sześciu miesięcy od chwili dowiedzenia się o otwarciu spadku nabywa go wprost, podczas gdy literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, iż oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniemart. 1015 § 2 k.c.i uznaniem, iż na dzień zamknięcia rozprawy uczestniczkaM. B.przyjęła spadek wprost, podczas gdy sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rozpoczął się dla niej w momencie doręczenia jej odpisu wniosku o stwierdzeniu praw do spadku poG. K.tj. od dnia 17.11.2014r., kiedy to dowiedziała się o tytule swojego powołania i w dniu zamknięcia rozprawy termin ten jeszcze nie upłynął,
2. naruszenieart. 643 k.p.c.przez niepoinformowanie uczestniczki o odrzuceniu spadku przez małoletnichP.iK. K. (1), w sytuacji kiedy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poG. K.wraz z załącznikami został złożony w Sądzie spadku w dniu 5.08.2014r.,
3. naruszenieart. 640 § 2 k.p.c.przez jego niezastosowanie i brak odebrania od uczestniczki oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w sytuacji, kiedy uczestniczka zeznała, iż do dnia rozprawy nie składała oświadczenia w tym przedmiocie,
4. naruszenieart. 670 k.p.c.przez niewyjaśnienie, od jakiej daty biegnie dla uczestniczkiM. B.termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, w sytuacji gdy powołani w pierwszej kolejności do dziedziczenia poG. K.odrzucili spadek po ojcu, co skutkowało bezzasadnym przyjęciem, iż uczestniczka ta przyjęła spadek poG. K.,
5. naruszenieart. 932 § 4 k.c.przez jego zastosowanie i przyjęcie, żeM. B.nabyła spadek poG. K., w sytuacji gdy nie upłynął jeszcze termin do złożenia przez nią oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.
Wskazując na powyższe uchybienia, apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję. Do apelacji uczestniczka dołączyła wypis aktu notarialnego z dnia 1.12.2014r. (Rep.(...)) zawierający jej oświadczenie o odrzuceniu w całości spadku po swoim bracieG. K..
W odpowiedzi na apelację – piśmie z dnia 26.01.2015r. przedstawicielka ustawowa małoletnich uczestnikówK. K. (2)zaprzeczyła twierdzeniom uczestniczkiM. B., jakoby nie wiedziała ona o odrzuceniu spadku przez dzieci spadkodawcy, bowiem została przez matkę małoletnich powiadomiona o zamiarze odrzucenia spadku przez dzieci, ponadto do uczestniczki został wysłany akt notarialny zawierający oświadczenie o odrzuceniu spadku przezP.iK. K. (1), zatem wiedziała ona zarówno o śmierci spadkodawcy, jak i o tytule powołania jej do dziedziczenia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, bowiem skutecznie zostały wywiedzione zarzuty w niej powołane.
Sąd Rejonowy rozpoznając niniejszą sprawę naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego.
Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe (przyjęcie proste), przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić (art. 1012 k.c.).
Zgodnie z treściąart. 1015 § 1 k.c.oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku braku złożenia w powyższym terminie stosownego oświadczenia, co do zasady uznaje się, iż nastąpiło przyjęcie spadku wprost (art. 1015 § 2 k.c.). Określony wart. 1015 § 1 k.c.zawity termin prawa materialnego powinien być liczony dla każdego spadkobiercy odrębnie, bowiem różne mogą być dla nich tytuły powołania do dziedziczenia, które tym samym mogą powstać w odmiennych terminach. Ma to szczególne znaczenie, gdy chodzi o dziedziczenie osób, które do spadku zostały powołane w dalszej kolejności tj. wówczas, gdy osoby powołane w pierwszej kolejności nie chciały, bądź też nie mogły dziedziczyć po danym spadkodawcy. Dopiero bowiem z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa łączy brak podstawy do dziedziczenia dla spadkobierców powołanych w pierwszej kolejności, do dziedziczenia dochodzą osoby z dalszego kręgu potencjalnych spadkobierców. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
SpadkodawcaG. K.posiadał zstępnych – małoletnie dzieci, które zgodnie z treściąart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności były powołane do dziedziczenia, a ponieważ działając poprzez przedstawicielkę ustawową odrzuciły one w dniu 25.06.2013r. przed notariuszem przypadający im spadek w całości (spadkobierca który spadek odrzucił zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku –art. 1020 k.c.), do dziedziczenia doszła siostra spadkodawcy - uczestniczkaM. B., jako jedyna spośród uprawnionych do dziedziczenia na podstawieart. 932 k.c.Uczestniczka została zatem powołana do dziedziczenia po swoim bracie dopiero z chwilą, kiedy uprawnione do dziedziczenia w pierwszej kolejności dzieci spadkodawcy, odrzuciły po nim spadek.
Chwila dowiedzenia się o otwarciu spadku nie jest tożsama z chwilą dowiedzenia się o tytule powołania do spadku. Przepisart. 1015 § 1 k.c.określa termin na złożenie oświadczenia spadkowego, który otwiera się dopiero z chwilą powzięcia przez potencjalnego spadkobiorcę informacji o tytule swojego powołania do dziedziczenia. Tylko dla spadkobierców ustawowych powołanych w pierwszej kolejności (małżonek i zstępni) termin dowiedzenia się o tytule powołania do spadku można utożsamiać z dniem dowiedzenia się przez nich o śmierci spadkodawcy. Natomiast dla spadkobiercy ustawowego, który wiedział o istnieniu osób wyłączających go od dziedziczenia z ustawy (powołanych do dziedziczenia w pierwszej kolejności), termin na złożenie stosownego oświadczenia rozpocznie się od dnia, w którym dowiedział się on np. o odrzuceniu spadku przez uprawnionych do dziedziczenia przed nim (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.01.1991r., III CZP 75/90, OSNC 1991/5-6/68), bowiem dla tego spadkobiercy powołanie stało się aktualne dopiero z chwilą odrzucenia spadku przez uprawnionych do dziedziczenia we wcześniejszej kolejności. W postanowieniu z dnia 13.12.2012r., V CSK 18/12, LEX nr 1293843, Sąd Najwyższy stwierdził, że dla przyjęcia skutku rozpoczęcia terminu na złożenie oświadczenia spadkowego, „dowiedzenie się” przez spadkobiercę o tytule swojego powołania powinno nastąpić z właściwego, pewnego źródła. Takim źródłem jest sąd spadku (art. 643 k.p.c.), który w niniejszej sprawie zawiadomił uczestniczkęM. B.o odrzuceniu spadku przez małoletnie dzieci spadkodawcy w dniu 14.11.2014r. Dopiero więc od tego czasu otworzył się dla apelującej ustawowy 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia w przedmiocie przyjęcia, bądź odrzucenia spadku, natomiast uznanie, iż termin ten zaczął biec dla uczestniczki od chwili otwarcia spadku, bądź nawet od chwili odrzucenia spadku przez dziedziczące w pierwszej kolejności dzieci spadkodawcy było niedopuszczalne i stanowiło naruszenieart. 1015 § 1 k.c.(w chwili śmierci spadkodawcy termin ten dla uczestniczki nawet się nie rozpoczął, bowiem została ona powołana do spadku dopiero w momencie odrzucenia spadku przez zstępnychG. K.). Podnoszone przez przedstawicielkę ustawową małoletnich uczestników okoliczności, iż powiadomiła onaM. B.o zamiarze wystąpienia do Sądu o zezwolenie na odrzucenie spadku imieniem małoletnich, a nadto, że usiłowała doręczyć jej oświadczenie o odrzuceniu spadku przez jej dzieci, ale jej w domu nie zastała, w żaden sposób nie dawały podstaw do przyjęcia początku terminu do złożenia przez nią oświadczenia innego niż zawiadomienie przez Sąd. W tym miejscu należy zauważyć, że uczestniczka otrzymała zawiadomienie z Sądu dopiero w dniu 14.11.2014r. (k.31). Na pierwszy termin rozprawy wyznaczonej na dzień 25.09.2014r. uczestniczce nie doręczono odpisu wniosku i zawiadomienia o rozprawie bowiem wnioskodawczyni podała błędny adres, a na kolejny wyznaczony na dzień 4.11.2014r. nie doręczono uczestniczce zawiadomienia, bo Sąd błędnie zaadresował przesyłkę (k.21, 27).
Skoro dlaM. B.termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku rozpoczął się w dniu 14.11.2014r., to miała ona 6 miesięcy (do 14 maja 2015r.) na dokonanie tej czynności. W związku z tym, niedopuszczalne było wydanie orzeczenia przez Sąd Rejonowy o stwierdzeniu nabycia spadku poG. K.bez wcześniejszego odebrania od uczestniczki oświadczenia w tym przedmiocie, bądź upływu terminu przewidzianego wart. 1015 § 1 k.c., w sytuacji gdyby uczestniczka odmówiła złożenia takiego oświadczenia. Uczestniczka od tego czasu miała bowiem jeszcze prawie 6 miesięcy na złożenie oświadczenia spadkowego, a z dołączonego do apelacji aktu notarialnego Rep.(...)wynika, iż uczyniła to w dniu 1.12.2014r. przed notariuszemW. C., odrzucając spadek.
Ponieważ odrzucenie spadku nastąpiło w przewidzianym dla uczestniczki terminie wynikającym z treściart. 1015 § 1 k.c.i w formie wynikającej z treściart. 1018 § 3 k.c.(w związku z czym okazało się skuteczne), to uczestniczkę należy wyłączyć od dziedziczenia.
M. B.posiada czworo dzieci, co stanowi o konieczności wezwania ich do udziału w sprawie, a te będą mieć 6- cio miesięczny termin do złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku od chwili dowiedzenia się o tytule swego powołania, którą w tym wypadku może być chwila dowiedzenia się o odrzuceniu spadku przez ich matkę zgodnie z treściąart. 1015 § 1 k.c.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy i zaskarżone postanowienie uchylił, a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 108 § 2 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.
(...)