Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 490/15
Data wyroku: 2015-10-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Fijałkowska, Jan Futro, Małgorzata Goldbeck-Malesińska
Słowa kluczowe: Szkoda
Podstawa prawna: art. 362 kc

Sygn. akt I A Ca 490/15
Sygn. akt I A Cz 662/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 października 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Elżbieta Fijałkowska
Sędziowie: SA Jan Futro (spr.),
SO Małgorzata Goldbeck-Malesińska
Protokolant: st. sekr. sąd. Sylwia Woźniak
po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaM. P.
przeciwko(...) SAz siedzibą wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
i zażalenia pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 4 lutego 2015 r.
sygn. akt I C 89/13

1
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punkcie 2 i zasądzoną w punkcie 1 kwotę podwyższa do kwoty 40 000 zł (czterdzieści tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty;

b
w punkcie 3 i nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) kwotę 558,62 zł tytułem części nieuiszczonych wydatków na przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych oraz kwotę 2 000 zł tytułem części opłaty od pozwu, od której powódka była zwolniona;

c
w punkcie 4 i zasądzoną od powódki na rzecz pozwanego kwotę tytułem zwrotu części kosztów procesu obniża do kwoty 3 205,67 zł;

1
oddala apelację w pozostałej części;

2
oddala zażalenie w pozostałej części;

3
zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 430,05 zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania apelacyjnego i zażaleniowego;

4
nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) 799,50 zł tytułem części opłaty od apelacji, od której powódka była zwolniona.

Małgorzata Goldbeck-Malesińska Elżbieta Fijałkowska  Jan Futro
I A Ca 490/15
I A Cz 662/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 24 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części.
Orzekając o kosztach postępowania nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) kwotę 1 059 zł tytułem nieuiszczonych wydatków w związku z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłych i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 4 200 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu.
Od wyroku tego apelację wniosła powódka zaskarżając go w części oddalającej powództwo, co do kwoty 26 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty i w zakresie – jak należy wnioskować z treści apelacji – rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj.art. 362 k.c.przez jego błędną wykładnię i uznanie, że zmniejszenie kwoty zadośćuczynienia o 70% jest odpowiednie, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego prowadzi do ustalenia stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, co najwyżej w 50%.
W konsekwencji powódka wniosła o zmianę wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz dalszej kwoty 26 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty, a nadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
Pozwany wniósł zażalenie na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, zarzucając mu naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanieart. 100 k.p.c.w zw. zart. 98 § 1 k.p.c.orazart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychi nierozdzielenie kosztów w stosunku do wyniku procesu, w związku z przegraniem procesu przez powódkę w 80 %.
W konsekwencji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i nakazanie pobrania na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) od pozwanego kwoty 335 zł i od powódki kwoty 1 340 zł tytułem kosztów sądowych oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kwoty 4 560 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wniósł również o zasądzenie od powódki kosztów postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Mając na względzie, że sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych Sądu I instancji a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń należy zgodnie zart. 387 § 21k.p.c.wskazać, co następuje.
Nie można przychylić się do zarzutu, że ustalona przez Sąd Okręgowy kwota zadośćuczynienia należnego powódce w wysokości 80 000 zł jest nieadekwatna do okoliczności sprawy. Ocena rozmiaru krzywdy należy do swobodnego uznania sędziowskiego i w ramach kontroli instancyjnej podważenie jej jest możliwe tylko wówczas, gdy określając wysokość zadośćuczynienia, sąd ewidentnie naruszył zasady ustalania tego zadośćuczynienia, w konsekwencji, czego zasądzone zadośćuczynienie jest w sposób oczywisty niewspółmierne do doznanej krzywdy. O postawieniu skutecznego zarzutu naruszeniaart. 448 k.c.można mówić również wtedy, gdy dochodzi do dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym (uniwersalnym) a zindywidualizowanymi przesłankami, dotyczącymi konkretnej osoby pokrzywdzonej (wyrok SN z dnia 7 lipca 2011 r. II CSK 682/10, LEX nr 951296 i z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05, OSP 2009/4/40). W rozpoznawanej sprawie należy zauważyć, że z niekwestionowanych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż w postępowaniu karnym (sygn. akt II K 188/06) zasądzono już na rzecz powódki tytułem naprawienia szkody w związku ze śmiercią jej syna kwotę 30 000 zł. Ustalając w postępowaniu cywilnym kwotę zadośćuczynienia za krzywdę związaną ze śmiercią osoby najbliższej Sąd powinien niewątpliwie uwzględnić wszystkie kwoty wypłacone wcześniej z tego tytułu poszkodowanemu (również przez sprawcę wypadku). Zatem, uwzględniając powyższe, kwota rekompensaty należnej powódce została ustalona wyrokami sądowymi na kwotę 110 000 zł (80 000 zł + 30 000 zł). W tej sytuacji nie można uznać, że Sąd Okręgowy określając w niniejszej sprawie wysokość sumy zadośćuczynienia należnego powódce nie określił tej sumy na odpowiednim poziomie, w rozumieniu wskazanego przepisuart. 448 k.c.Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy sformułował też w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku katalog kryteriów, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego.
Zasadnie natomiast podniosła powódka, że Sąd Okręgowy ustalił stopień przyczynienia się poszkodowanegoM. M.do powstania szkody w stopniu nieadekwatnym do okoliczności sprawy. Zauważyć tu trzeba, że apelująca nie kwestionowała, iż poszkodowanyM. M.przyczynił się do powstania szkody przez brak zapięcia pasów bezpieczeństwa i zgodę na jazdę z nietrzeźwym kierowcą. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego wynika też niewątpliwie, że powyższe pozostawało w związku z wypadkiem.
Zgodnie zart. 362 k.c., jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
O tym, czy obowiązek naprawienia szkody należy zmniejszyć ze względu na przyczynienie się, a jeżeli tak - w jakim stopniu należy to uczynić, decyduje sąd w procesie sędziowskiego wymiaru odszkodowania w granicach wyznaczonych przezart. 362 k.c.Decyzja o obniżeniu odszkodowania jest uprawnieniem sądu, a rozważenie wszystkich okoliczności in casu, w wyniku oceny konkretnej i zindywidualizowanej - jest jego powinnością. Do okoliczności, o których mowa wart. 362 k.c., zaliczają się - między innymi - wina lub nieprawidłowość zachowania poszkodowanego, porównanie stopnia winy obu stron, rozmiar doznanej krzywdy i ewentualne szczególne okoliczności danego przypadku, a więc zarówno czynniki subiektywne, jak i obiektywne. Samo przyczynienie ma charakter obiektywny, a elementy subiektywne mają znaczenie dopiero na etapie "miarkowania" odszkodowania. Natomiast porównanie stopnia winy stron, jak również sytuacja, w której tylko sprawcy można winę przypisać, mają niewątpliwie istotne znaczenie przy określaniu ewentualnego "odpowiedniego" zmniejszenia obowiązku odszkodowawczego.
Zasadnie w orzecznictwie spożycie napoju alkoholowego przed jazdą z kierowcą będącym w stanie po spożyciu alkoholu kwalifikowane jest, jako znaczne przyczynienie się do powstania szkody (por. wyroki SA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2013 r., I ACa 1418/12, LEX nr 1321973 i z dnia 25 września 2013 r., I ACa 477/13, LEX nr 1394231, wyrok SA w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r., VI ACa 1601/12, LEX nr 1369419). Jednakże, w okolicznościach niniejszej sprawy ustalony przez Sąd Okręgowy stopień przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody na 70% należy uznać za zbyt wysoki. Nie można przyjąć, że pasażer pojazdu, który uległ wypadkowi zawinił powstanie szkody w stopniu wyższym niż sam sprawca szkody tj. bezpośredni sprawca wypadku. W ocenie Sądu Apelacyjnego w ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym nie zachodzą podstawy do obciążenia poszkodowanego za skutki wypadku w stopniu większym niż 50%. Ustalenie stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody na poziomie 50% prowadziło do przyjęcia, że obniżenie należnego powódce zadośćuczynienia winno prowadzić do zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 40 000 zł.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawie powołanych przepisów orazart. 386 § 1 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1 wyroku, orzekając o kosztach postępowania przed Sądem I instancji zgodnie z treścią przepisu 113ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.) w zw. zart. 100 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Porównując dochodzone roszczenie (120 000 zł) z ostatecznie uwzględnionym (40 000 zł) uznać należało, że powódka wygrała sprawę w 1/3 a pozwany w 2/3 i w tym stosunku obciążyć strony kosztami procesu poniesionymi przez strony i Skarb Państwa. Obie strony poniosły w tym postępowaniu koszty w wysokości 3 617 zł (koszty zastępstwa procesowego), a nadto pozwany uiścił zaliczkę na poczet kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych zFundacji (...)wP.w kwocie 3 000 zł. Łącznie zatem kosztu procesu poniesione przez strony wynosiły 10 234 zł. Skoro pozwany powinien ponieść te koszty w kwocie 3 411,33 zł a poniósł wyższe (6 617 zł), należało zasądzić na jego rzecz od powódki kwotę 3 205,67 zł. Koszty wyłożone przez Skarb Państwa wyniosły w tym postępowaniu 7 675,86 zł, w tym 6 000 zł tytułem opłaty od pozwu a 1 675,86 zł tytułem wydatków na przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych zFundacji (...)wP.(1 059 zł) i biegłej psychologA. J.(łącznie 616,86 zł). 1/3 tych kosztów winien pokryć pozwany i z tych względów Sąd Apelacyjny nakazał ściągnąć od niego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) odpowiednio kwotę 2 000 zł i kwotę 558,62 zł, na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.). Na podstawie art. 113 ust. 4 tej ustawy Sąd Apelacyjny odstąpił od przewidzianego w ust. 2 tego artykułu obciążenia powódki częścią powyższych kosztów sądowych, ze względu na charakter dochodzonego roszczenia i uznając, że obciążenie powódki tymi kosztami pozbawiłoby ją istotnej części należnego jej zadośćuczynienia (5 117,24 zł).
W pozostałej części na podstawieart. 385 k.p.c.i w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.Sąd Apelacyjny apelację oraz zażalenie oddalił.
O kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego orzeczono zgodnie z zgodnie zart. 100 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 2 i 5 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 490).W postępowaniu tym powódka wygrała sprawę w 61,5% (z kwoty 26 000 zł uwzględniona została kwota 16 000 zł). Winna zatem pokryć 38,5% kosztów. Obie strony poniosły koszty zastępstwa procesowego w wysokości 1 800 zł w postępowaniu apelacyjnym i po 120 zł w postępowaniu zażaleniowym, a nadto pozwany uiścił opłatę od zażalenia w kwocie 30 zł. Łącznie koszty te wyniosły 3 870 zł. Zatem pozwany powinien zwrócić powódce z tego tytułu kwotę 430,05 zł (1 920 zł – 1 489,95 zł). Uwzględniając powyższy stosunek, w jakim powódka ostatecznie utrzymała się ze swoim żądaniem, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Zielonej Górze) kwotę 799,50 zł tytułem części opłaty od apelacji, od uiszczenia, której powódka była zwolniona.
Małgorzata Goldbeck-Malesińska Elżbieta Fijałkowska  Jan Futro