Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 4/15
Data wyroku: 2015-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dorota Krawczyk, Stanisław Łęgosz, Arkadiusz Lisiecki
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt II Ca 4/15

POSTANOWIENIE
Dnia 26 stycznia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Arkadiusz Lisiecki

Sędziowie:

SSO Stanisław Łęgosz (spr.)
SSO Dorota Krawczyk

Protokolant:

st. sekr. sąd. Dorota Roniek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2015 roku
sprawy z wnioskuG. K. (1)
z udziałemH. K. (1),J. K. (1),K. K. (1),J. K. (2),K. W.,T. B.,A. B.,K. B.,H. B.,D. Ł.,E. S.,E. H.,M. P.,J. K. (3)
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcyG. K. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 29 maja 2014 roku, sygn. akt I C 211/13
postanawia:
oddalić apelację.
Sygn. akt II Ca 4/15

UZASADNIENIE
WnioskodawcaG. K. (2)domagał się stwierdzenia , że z dniem 31 grudnia 2007 roku nabył przez zasiedzenie własnośćnieruchomość położonej wŻ.w gminieB., oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o łącznej powierzchni 5,01 ha.W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na powyższe działki akt własności ziemi otrzymała jego prababkaE. K., która przekazała je jego ojcuH. K. (2). Od tego czasu rodzice władali tymi gruntami jak właściciele. W 2004 roku przekazali aktem notarialnym nalężące do nich gospodarstwo rolne wnioskodawcy. W tym samym roku przekazali mu także nieruchomość objętą wnioskiem.
Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 roku w sprawie I Ns 211/13 Sąd Rejonowy w Opocznie oddaliłwniosek i ustalił,że uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie .
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego .
Nieruchomość położona wŻ.w gminieB.oznaczona w ewidencji gruntów numerami działek(...)ma łączną powierzchnię 5,01 ha. Obejmuje grunty orne.Łąki, pastwiska, lasy i grunty leśne oraz teren zabudowy mieszkalnej.
Właścicielem nieruchomości na mocy aktu własności ziemi Nr(...)z dnia(...)byłaE. K..E. K.zmarła(...)wŻ.. Była wdową. Miała czworo dzieci:J. K. (3),M. K..M. B.iA. W.. CórkiE. K.nie żyją. Występujący w sprawie uczestnicy to ich następcy prawni.J. K. (3)był kawalerem, od zakończenia wojny mieszkał wN., skąd w 1993 r. wyjechał doU.. Od tego momentu rodzina nie miała z nim żadnego kontaktu.
Kilka lat przed śmierciąE. K.chorowała i wymagała opieki ze strony rodziny. W ostatnim roku życia mieszkała u wnuczkaH. K. (1). a wcześniej przez około 7-8 lat u córkiM. B.. Na długo wcześniejE. K.zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dokąd nie zachorowała uprawiała osobiście jedynie jedną małą działkę rolną. Od około połowy lat 60 - tych większe działki, tj. ,.koło jeziora" na tzw. „przydatkach" za zgodąE. K.użytkowały po połowie rodzinyK.iB.. Jedynie do około 1976 - 1977 r. fragment działki „przy jeziorku" uprawiałK. W.. a po nim jużC. B..
Po śmierciJ. B.w 1978 r. grunty z gospodarkiE. K.użytkowane dotychczas przez niego uprawiał przez, pewien czas jego synC. B.. Potem grunty w całości objął w użytkowanieH. K. (1).
Po śmierciE. K.uczestnikH. K. (1)chciał, aby spadkobiercy podzielili się polem i lasem, ale nie było porozumienia w rodzinie. ZK. W.i
CzesławemBąkiem podzieli się jedynie grubym drzewem w lesie.H. K. (1)wraz zC. B.rozebrali też ,,do spółki" stare budynki po dziadkach.

H. K. (1)użytkował grunty po babceE. K.do momentu przekazania gospodarstwa rolnego synowiG. K. (1).Aktem notarialnym z dnia 10.11.2004 r. Rep. A Nr(...)uczestnik wraz z żonąZ. K.darowali wnioskodawcy zabudowaną nieruchomość rolną położoną wŻ.o łącznym obszarze 8,52 ha., na którą posiadali tytuł własności. W przedmiotowym akcie notarialnym zbywcy oświadczyli, że nic są właścicielami, ani posiadaczami żadnego innego gospodarstwa rolnego.
W dniu 10.11.2004 r.H. K. (1)iG. K. (1)złożyli w Urzędzie Gminy wB.pisemne oświadczenia: uczestnik że rezygnuje z użytkowania gruntu poK. E.o powierzchni 5,03 ha, a wnioskodawca że jest użytkownikiem tego gospodarstwa.
W latach 1978 - 1979S. K.był zatrudniony w(...)i świadczył usługi rolnikom. Na zlecenieH. K. (1)obrabiał około 2 ha pola ornego na gruntach należących doE. K..
Około 5 lat temuK. Ś.za zgodąH. K. (1)weszła nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,17 ha. zasiała na niej trawę i użytkuje nieodpłatnie do dzisiaj.
Od około 4-5 lat. po ustnych uzgodnieniach zH. K. (1)działkę nr (...)o powierzchni 0,17 ha użytkuje nieodpłatnieF. W..
Pokwitowania uiszczania podatku rolnego z gruntów figurujących naE. K.z lat 1978 - 1980 posiadają zstępniM.iJ. B.. Obecnie podatek z tych gruntów płaci wnioskodawca.
Sąd nie dal wiary zeznaniom uczestnikówH. K. (1),J. K. (1)A. B.oraz świadkaZ. K.w częściach, w których twierdzili, że nieruchomość objęta wnioskiem była przedmiotem nieformalnego przekazania przezE. K.dlaH. K. (1)oraz co do daty takiej czynności. Zeznania ich są w tej części sprzeczne z pozostałym osobowym i rzeczowym materiałem dowodowym, zawierają niekonsekwencje i niespójności. ŚwiadkowieA. M..W. Z.iE. Z.nie posiadali pewnych wiadomości co do rozporządzeń majątkowych przezE. K., bądź ich braku.W. Z.swoją wiedzę w tym przedmiocie posiadał tylko z okoliczności zasłyszanych od osób trzecich, a świadekE. Z.wypowiedziała się jedynie w kwestii, kto uprawiał działkę „przy jeziorze". Świadek wskazała jedynie naH. K. (1), choć w zapamiętanych przez nią czasach „od lat 70 - tych" działkę współużytkowała niewątpliwie, także rodzinaB..
Zgodnie zart. 172 § 1 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze.Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 k.c).
Do zasiedzenia nieruchomości konieczne jest zatem spełnienie następujących przesłanek: wykonywanie posiadania w charakterze posiadacza samoistnego, posiadanie nieruchomości w sposób nieprzerwany i upływ czasu przewidziany w ustawie w zależności od uzyskania posiadania w dobrej lub złej wierze.
Niezbędnym warunkiem nabycia własności przez zasiedzenie jest samoistne posiadanie nieruchomości.W rozumieniu przepisówkodeksu cywilnegoposiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada w sposób najbardziej pełny, jak właściciel (art. 336 k.c).Faktyczne władztwo (corpus) charakteryzujące posiadanie samoistne wchodzi w grę wówczas, gdy określona osoba może korzystać i rozporządzać rzeczą w taki sposób, jakby była ona jej własnością i władztwo to nie spotyka się ze skutecznym oporem ze strony osób trzecich. Po stronie posiadacza samoistnego musi istnieć ponadto wola posiadania jak właściciel (animus).
Przeprowadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca, a wcześniej jego ojciecH. K. (1)posiadali grunty poE. K.w charakterze posiadaczy samoistnych przez czas wymagany ustawą do zasiedzenia. W sprawie nie zostały udowodnione twierdzenia wnioskodawcy (we wniosku) i uczestnikaH. K. (1)(art. 6 k.c), że nieruchomość objęta wnioskiem była przedmiotem ustnego przekazania przezE. K.(nieformalnej darowizny) na rzeczH. K. (1)pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.
W nieskrępowanych wyjaśnieniach złożonych na rozprawie w dniu 20 maja 2013 r. uczestnikH. K. (1)sam przyznał, że otrzymał ziemię od babki w użytkowanie i po jej śmierci uznał, że „dobrze byłoby się podzielić" i lasem i polem, ale ,,nie było zgody".
Przesłuchany w charakterze strony uczestnik zeznał także, że po śmierci babki ,,do spółki" zC. B.rozebrał budynki po dziadkach, a ponadto z wyżej wymienionym oraz zK. W.podzielił się także grubym drzewostanem w lesie. Również inni przychylni wnioskowi uczestnicy, tj.J. K. (1)iA. B.przyznali, że w lesie było tak, że ,,kto pojechał z rodziny to sobie wyciął".
O charakterze władztwa nad gruntami babkiE. K.przezH. K. (1)świadczą także zapisy w złożonych do akt sprawy dokumentach. W akcie notarialnym Rep. A nr(...)H.iZ.małż.K.oświadczyli, że nie są właścicielami ani posiadaczami żadnego innego gospodarstwa rolnego, a w oświadczeniach złożonych w Urzędzie Gminy wB.z dnia 10.11.2004 r.H. K. (1)rezygnował z „użytkowania" gruntu poE. K., aG. K. (1)deklarował, że został ..użytkownikiem" tego gospodarstwa.
Nieudowodnione i wątpliwe są także twierdzenia uczestnikaH. K. (1), że od 1978 r. płacił podatek rolny z gruntów babki, skoro spadkobiercy zmarłychJ.iM. B.orazC. B.posiadają pokwitowania zapłaty podatku z lat 1978 -1980 r.
O braku nieformalnego zbycia gospodarstwa przezE. K.pod koniec lat 70 – tych, a tym samym nieobjecia w tamtym czasie spornych gruntów w samoistne posiadanie przezH. K. (1)świadczą także zeznania żony uczestnika -Z. K.. Świadek zeznała, że w lalach 80 - tych (było to po 1982 r., dokładna data nie została udowodniona) odwiedził matkęJ. K. (3)i dopiero wtedyE. K.w rozmowie miała poruszyć temat tej ziemi i powiedzieć „żebyśmy my to wzięli". A zatem nie mogło dojść do wcześniejszych nieformalnych rozporządzeń majątkowych przezE. K..Były to bardziej jej luźne deklaracje, co potwierdzają też zeznania świadkaA. M., która słyszała odE. K., że „ziemię weźmieH. K. (1)", ale nie wiedziała, czy takie rozporządzenie faktycznie nastąpiło. Wniosek taki można wysnuć także z zeznańZ. K.: „Babcia mówiła, że to będzie nasze (...). Babcia dokąd żyła to tak mówiła"'. Zeznania świadkaZ. K.dowodzą także prawdziwości twierdzeń uczestników - zstępnych zmarłychM. B.iA. W., że nieruchomość, a na pewno największą z działek o powierzchni ponad 1,60 haE. K.„trzymała" dla synaJ. K. (3).Zezwalała członkom rodziny jedynie na uprawianie ziemi, użytkowanie działek, bez przesunięć majątkowych.W ocenie Sądu, gdyby faktycznie chciała ona przekazać gospodarstwo dla następcy, mogła to uczynić prawnie i uzyskać świadczenia emerytalne, do czego zresztą była bezskutecznie nakłaniana przez część członków rodziny.
Przeprowadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, byH. K. (1)za życia babki, poza normalnym użytkowaniem rolniczym gruntów, dokonywał jakiś czynności, które mogłyby na zewnątrz zaświadczyć o tym, że był on wyłącznie uprawniony do władania nieruchomością. Przed zasadzeniem lasu na gruntach VI klasy nadziałce nr (...)informował babkę i ona się na to zgodziła (okoliczność przyznana k. 149v). Powyższe także świadczy o tym, że jego posiadanie nic miało charakteru samoistnego.
W sprawie nie została też udowodniona data objęcia nieruchomości w posiadanie (użytkowanie) przezH. K. (1). Sam uczestnik w swych twierdzeniach odnośnie daty ewentualnego nieformalnego przekazania mu gospodarstwa przez babkę był na początku mało precyzyjny: ,,to był 1970 któryś rok. To mogło być około 1978 r." i przyznawał jednocześnie, że ,,Jak zmarłJ. B.to trochę zaczął uprawiać jego synC. B." (k-45). W trakcie zeznań znał już dokładnie tę datę: „jesienią 1978 roku'", szczegółowo opisywał przebieg spotkania z babką i twierdził, że po śmierciJ. B.nikt z jego rodziny tej ziemi nie uprawiał".
Zupełnie inną datę przekazania ziemi wskazał we wniosku wnioskodawca - 1977 r.
Rozbieżności i niekonsekwencje w przedmiocie określenia tej daty są widoczne także w twierdzeniach wszystkich pozostałych uczestników, którzy przyłączyli się do wniosku. UczestnikK. K. (1)w wyjaśnieniach złożonych na rozprawie w dniu 20.06.2013 r. twierdził, że osobiście słyszał o przekazaniu ziemiH. K. (1)w latach 1978 - 1979, a następnie w piśmie z 17.12.2013 r. podnosił, żeE. K.mówiła: „H.cały mój majątek jest Twój" w czasie kiedy mieszkała u uczestnikaH. K. (1)(k. 96). a zatem w 1985 bądź w 1986 r.
UczestniczkaD. Ł.w pierwszych wyjaśnieniach przed Sądem także mówiła o przekazaniu ziemiH. K. (1)przez babkę pod koniec lat 70 - tych. ale w piśmie z dnia 03.01.2014 r. podała, że kiedyE. K.mieszkała i była pod opiekąH. K. (1), uczestniczka była świadkiem i słyszała: „jak prababcia mówiła, że po śmierci cały swój majątek oddajeH. K. (1)".
UczestnikA. B.wyjaśnił, że babka tak zadecydowała, tj. przekazała ziemięH. K. (1), kiedy jeszcze połowę uprawiał ojciec uczestnika. Powyższe kłóci się z zeznaniami samegoH. K. (1)i jego żony, którzy twierdzili, że przyczyną nieformalnego przekazania im gospodarstwa przezE. K.było odłogowanie ziemi użytkowanej wcześniej przez rodzinęB.po śmierciJ. B..
Wewnętrznie sprzeczne w tym przedmiocie, w kontekście przytoczonej rozmowy zJ. K. (3)w latach 80 - tych. są zeznania świadkaZ. K..
Zeznania świadkówK. S.iF. W.poddają wątpliwość, czy doszło do faktycznego przejścia użytkowania nieruchomości (a przynajmniej części z działek) zH. K. (1)naG. K. (1). Świadkowie około
4. 5 lat temu dokonywali czynności dotyczących dwóch działek o powierzchni po 17 arów każda zH. K. (1)w sytuacji, gdy według oświadczenia wnioskodawcy miał on przejąć użytkowanie nieruchomości pochodzących po babce w listopadzie 2004 r.
Reasumując, w oparciu o przeprowadzony w sprawie materiał dowodowy o samoistnym posiadaniu spornej nieruchomości przez uczestnikaH. K. (1)można mówić najwcześniej od czasu śmierci właścicielkiE. K., w zakresie odpowiadającym jego udziałowi w spadku, chyba że wykaże moment, w którym po otwarciu spadku w sposób jawny i dostrzegalny dla otoczenia zawładnął całą nieruchomością i stał się posiadaczem samoistnym całości.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania, Sąd oddalił wniosek o zasiedzenie.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.c
Od powyższego postanowienia apelację złożył wnioskodawcaG. K. (1). Zarzucił w niej błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalenie, że nie udowodnione zostało ponad 30 letnie samoistne posiadanie przedmiotowych gruntów przez wnioskodawcę i jego ojcaH. K. (3), podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza ponad 30 letni okres posiadania. Występując z tym zarzutem skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku z przyjęciem daty zasiedzenia na dzień 31 grudnia 2008 r.
Sąd Okręgowy zważy, co następuje.
Apelacja nie jest uzasadniona a podniesiony w niej zarzut jest chybiony. Ocena materiału dowodowego zaprezentowana przez sąd pierwszej instancji, która doprowadziła sad do ustalenia, iż za życiaE. K., ojciec wnioskodawcy nie był posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, jest oceną prawidłową.Sąd pierwszej instancji dokładnie wyjaśnił czym kierował się odmawiając wiary twierdzeniomH. K. (1)o przekazaniu mu przez babkę na własność nieruchomości rolnej, którą przeznaczyła dla przebywającego zagranicą synaJ. K. (3). Zaprezentowana przez sąd ocena dowodów jest oceną wszechstronną i całkowicie mieszcząca się w granicach swobody sędziowskiej, której granice zostały zakreślone w przepisieart. 233 § 1 kpc.. Stąd też podlega akceptacji Sądu Okręgowego.
Z apelującym można jedynie zgodzić się w zakresie oceny wiarygodności i prawdziwości oświadczeńH.iZ.małżonkówK.o nieposiadaniu innego gospodarstwa rolnego, zawartych w akcie notarialnym z dnia 10 listopada 2004 r. przenoszącym na wnioskodawcę własności ich gospodarstwa rolnego.
OświadczenieH. K. (3)o rezygnacji z użytkowania gruntu poE. K.złożone zostało w Urzędzie Gminy wB.również w dacie 10 listopada 2004r. Jeżeli zatem rezygnacja z posiadania gruntu poE. K.na rzecz osoby wnioskodawcy miała miejsce przed sporządzeniem aktu notarialnego, to rzeczywiście nie ma podstaw, aby twierdzeniom złożonym przed notariuszem, przypisać niezgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.
Powyższa uwaga nie ma jednak wpływu na ostateczną ocenę trafności ustaleń sądu pierwszej instancji, że za życiaE. K.nie przeniosła na rzeczH. K. (1)nawet w sposób nieformalny własności gospodarstwa rolnego, będącego przedmiotem postępowania. W tym zakresie ustalenia sądu są precyzyjne i zostały dokładnie uzasadnione .
W sprawie nie ulega wątpliwości, że w ostatnich latach życiaE.K., będąca przedmiotem postępowania część jej dużego gospodarstwa rolnego, pozostała po rozdysponowaniu reszty gospodarstwa na troje dzieci( z których każde zostało uwłaszczone), a którą zamierzała przeznaczyć dla synaJ., przebywającego od czasu wojny zagranicą , znajdowała się we władaniuH. K. (1), ojca wnioskodawcy.
Nie oznacza to jednak, by było to posiadanie samoistne.Posiadanie samoistne nieruchomości polega na faktycznym i dostrzegalnym przez otoczenie wykonywaniu wobec określonej nieruchomości przez osobę nie będącą jej właścicielem wszelkich uprawnień, które składają się na treść prawa własności (art. 336 k.c). Dla kwalifikacji charakteru władania jako samoistnego posiadania niezbędne jest ustalenie faktów, które wskazują na sprawowanie fizycznego władztwa na rzeczą w taki sposób i w takim zakresie, jak czyni to właściciel (corpus) oraz faktów, które świadczą o zamiarze posiadania samoistnego nieruchomości, czyli woli posiadacza władania rzeczą dla siebie jak właściciel (cum animo rem sibihabendi). Jest to konieczne, ale nie wystarczające dla stwierdzenie zasiedzenia określonej nieruchomości, albowiem z punktu widzenia normyart. 172 k.c.konieczne jest także ustalenie przez Sąd, kiedy rzecz została objęta przez posiadacza w samoistne posiadanie, faktów świadczących o tym, czy objęcie rzeczy we władanie nastąpiło w dobrej czy złej wierze, co z kolei jest konieczne dla ustalenia długości okresu samoistnego posiadania niezbędnego do zasiedzenia.
Podzielić należy stanowisko sadu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie strona wnioskująca nie przedstawiła faktów świadczących o samoistnym posiadaniuprzedmiotowej nieruchomości przezH.w okresie czasu jeszcze za życiaE. K.. Samo uprawianie przez niego nieruchomości i czerpanie z niej pożytków świadczy jedynie o wystąpieniu po jego stronie elementu corpus , co jest typowe dla posiadania zależnego, a w żądnym razie nie świadczy o woli posiadacza władania rzeczą dla siebie jak właściciel ( cum animo rem sibihabendi) . W przedmiotowej sprawie istnienie elementu animus jest wykluczone chociażby na podstawie ustalonych przez sądzachowańH. K. (2), które miały miejsce już po śmierci.E. K.. Zgłoszona przez niego propozycja podziału przedmiotowej nieruchomości między spadkobiercówE. K.( do podziału nie doszło wobec braku porozumienia), wspólne rozebranie zabudowań poE.K., czy podział drzew w lesie,wykluczają możliwość zakwalifikowania wcześniejszego jego władania przedmiotową nieruchomością, jako posiadania samoistnego. Oczywiście w okresie późniejszym (po nieudanej próbie podziału nieruchomości pomiędzy spadkobiercówE. K.) mogło dość do zmiany charakteru posiadania zależnegoH. K. (1),w posiadanie samoistne i uzewnętrznienia tej zmiany ( chociażby w przekazaniu przedmiotowej nieruchomości wnioskodawcy), to jednak dla uwzględnienia wniosku o zasiedzenie niezębne jest samoistneposiadanieH. K. (3)( podlegające doliczeniu do posiadania wnioskodawcy na podstawie ar.t176§1kc)z okresu wcześniejszego,tj. z okresu jeszcze za życiaE. K.. Takie jednak w sprawie nie zostało wykazane.
Dlatego też, podzielając stanowisko sąd pierwszej instancji, iż wnioskodawca nie wykazał się odpowiednio długim, 30 letnim okresem posiadania samoistnego, apelację jako pozbawianą uzasadnionych podstaw, należało oddalić –art. 385 kpc.