Sąd Rejonowy w Zgorzelcu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 397/15
Data wyroku: 2016-01-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Skowron
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie

Sygn. akt I C 397/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 stycznia 2016 r.
Sąd Rejonowy w Zgorzelcu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Krzysztof Skowron
Protokolant: Ewelina Urbańska-Owsian
po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r.
wZ.
sprawy z powództwaPrzedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.wR.
przeciwkoA. P.
o zapłatę

1
powództwo oddala,

2
zasądza od powoda –Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.wR.na rzecz pozwanej –A. P.kwotę 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 397/15

UZASADNIENIE
Stanowiska stron.
W sprawie powód –Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wR.dochodził od pozwanej –A. P.zapłaty kwoty 3.433,17 zł (tytułem zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści majątkowej) z ustawowymi odsetkami od 1 lutego 2014 r. do dnia zapłaty. Pozwana domagała się oddalenia powództwa – zarzuciła, że obowiązek zwrotu ewentualnie uzyskanej korzyści wygasł w wyniku jej zużycia; niezależnie od tego podniosła też, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu. Obie strony żądały obciążenia przeciwników kosztami procesu.
Stan faktyczny.
1.W okresie od stycznia 2003 r. do marca 2014 r.A. P.była związana zPrzedsiębiorstwem (...) sp. z o.o.wR.umowami zlecenia – na ich podstawie wykonywała na rzecz Przedsiębiorstwa powierzane jej zadania. Na przełomie 2011 i 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wW.(ZUS) przeprowadził kontrolę prawidłowości oraz rzetelności obliczania, potrącania i opłacania przezPrzedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wR.składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe oraz chorobowe) i ubezpieczenie zdrowotne – w jej wyniku ustalił, że w przypadkuA. P.podstawy wymiaru składek w okresie od stycznia 2008 r. do grudnia 2010 r. w każdym miesiącu powinny być wyższe od zadeklarowanych przez Przedsiębiorstwo. W efekcie decyzji(...) sp. z o.o.wR.uzupełniło należności z tytułu składek – ich część podlegająca sfinansowaniu przezA. P.wyniosła 3.433,17 zł.
2.Wynagrodzenie uzyskiwane w latach 2008 – 2010A. P.przeznaczała w całości na swoje bieżące potrzeby i pomoc finansową dla rodziny.
Dowody i ich ocena.
1.Stan faktyczny został zrekonstruowany w oparciu o dokumenty wymienione w postanowieniu dowodowym z 8 stycznia 2016 r. (k 54) i o zeznania pozwanej.
2.W sprawie nic nie wskazywało na to, żeby pozwana była osobą z gruntu niewiarygodną; nie było niczym nadzwyczajnym, że w całości rozdysponowywała wynagrodzenie rzędu 1.600 – 1.800 zł miesięcznie (nie są to sumy, których wydanie w ciągu miesiąca mogłoby nastręczać problemów – których nie sposób racjonalnie wykorzystać w takich przedziałach czasowych).
3.Strony nie zgłaszały żadnych zastrzeżeń do autentyczności lub prawdziwości dokumentów wskazanych w postanowieniu dowodowym z 8 stycznia 2016 r. – nie wymagały one zatem dalszego uwiarygodniania, a objęte nimi informacje zostały uznane za prawdziwe.
4.Pozwana przyznała, że powód opłacił w całości z własnych środków składki na jej ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, a także, że podlegająca sfinansowaniu przez nią część tych składek wynosiła 3.433,17 zł (art. 229 k.p.c.).
Podstawa prawna rozstrzygnięcia; podsumowanie.
1.W sprawie powód utrzymywał, że pozwana została bezpodstawnie wzbogacona jego kosztem (w związku z uregulowaniem przez niego – z jego własnych środków – tych części składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które powinny być sfinansowane przez pozwaną oraz składek na jej ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne).
2.Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług finansują z własnych środków, w odpowiednich częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek (art. 16 ust. 1 i 1b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych[dalej: u.s.u.s.] w zw. z jejart. 8 ust. 2a), natomiast składki na ubezpieczenia chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne – sami ubezpieczeni, w całości, z własnych środków (art. 16 ust. 2u.s.u.s. w zw. z jejart. 8 ust. 2a i art. 84 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). We wszystkich tych przypadkach składki obliczają i odprowadzają płatnicy składek – w części opłacanej przez ubezpieczonych, po ich potrąceniu / pobraniu ze środków ubezpieczonych (art. 17 ust. 1 i 2u.s.u.s. iart. 85 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
3.Termin przedawnienia roszczenia płatnika składek z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, będącego następstwem zapłaty przez niego finansowanej przez ubezpieczonych części składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz składek na ubezpieczenia chorobowe i zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług rozpoczyna swój bieg od dnia ich przekazania do ZUS (por. uchwałę SN z 5 grudnia 2013 r., III PZP 6/13). Decyzja ZUS, w wyniku której powód został zobowiązany do wyrównania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pozwanej za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2010 r., została wydana w grudniu 2012 r.; powód złożył pozew w styczniu 2015 r., zatem w sprawie nie upłynął 3-letni (przewidziany dla roszczeń o świadczenia okresowe –art. 118 k.c.) termin przedawnienia.
4.W sytuacji, gdy – bez żadnej podstawy prawnej – dochodzi do wzbogacenia jednej osoby kosztem drugiej (istnieje związek przyczynowy pomiędzy wzbogaceniem a zubożeniem), osoba wzbogacona może zostać zobowiązana do zwrotu uzyskanej korzyści (art. 405 k.c.).
5.W sprawie bezspornie – w wyniku opłacenia przez powoda składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pozwanej, w takim zakresie, w jakim powinna sfinansować je sama – doszło do zubożenia powoda. Otwarta pozostawała kwestia, czy jednocześnie doszło do wzbogacenia pozwanej (a jeśli tak – to w jakich rozmiarach).
6.Wzbogacenie może polegać na zmniejszeniu pasywów lub zwiększeniu aktywów. Jeśli chodzi o pierwszy przypadek, to pozwana wzbogaciła się o tyle, że wobec potrącania przez powoda z jej wynagrodzenia mniejszych, od należnych, składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne mogła dysponować wyższym wynagrodzeniem (jej majątek nie pomniejszył się o coś, o co powinien się pomniejszyć). Tak uzyskaną korzyść powódka jednak zużyła (w całości wykorzystywała zarobki na potrzeby swoje i swoich najbliższych) i to w warunkach, gdy nic nie wskazywało na to, że powinna była liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu (por. wyrok SN z 8 czerwca 2010 r., I PK 31/10) – w efekcie, skoro nie była już wzbogacona, obowiązek wydania tak rozumianej korzyści wygasł (art. 409 k.c.).
7.Wzbogacenie polegające na zwiększeniu aktywów musiałoby być rozpatrywane w odniesieniu do świadczeń, które przypadałyby pozwanej z tytułu ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego (musiałoby zostać ustalone, o ile te świadczenia ulegną zwiększeniu na skutek odprowadzenia składek w wyższej kwocie [wartości wzbogacenia i zubożenia nie muszą być równe – w razie ich nierówności wartość bezpodstawnego wzbogacenia wyznacza niższa kwota {por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 października 1974 r., II CR 542/74}]). Świadczenia z tytułu ubezpieczenia rentowego, chorobowego i zdrowotnego nie są uzależnione od wysokości opłaconych składek – w tych zatem przypadkach nie doszło do wzbogacenia pozwanej, które polegałoby na zwiększeniu jej aktywów. Suma odprowadzonych składek ma natomiast wpływ na wymiar emerytury – ta, według obowiązujących obecnie zasad, w przypadku pozwanej powinna być ustalona jako iloraz podstawy obliczenia emerytury (składnikiem której jest właśnie kwota składek –art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) i ustalonego dla pozwanej w dacie jej przejścia na emeryturę średniego dalszego trwania jej życia (art. 26 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Nie jest jednak wcale pewne, czy system emerytalny przetrwa w obecnym kształcie – jego krach (niewypłacalność ZUS) od dawna wieszczyR. G.(w latach 2006 – 2007 prezes Rady Nadzorczej ZUS), postulowana jest też (np. przez osoby związane z Centrum im.A. S.) możliwość wprowadzeniaemerytury obywatelskiejna wzór kanadyjski (równej dla wszystkich obywateli). Jak niestabilne są to rzeczy może świadczyć historia dziadkaK. D.(który [K. D., nie jego dziadek] przez długie lata był współpracownikiem Centrum im.A. S.), przypomniana w jednym z felietonówS. M.:rozpoczął pracę jeszcze w okresie rozbiorowym i z tego tytułu został przez C-K Austrię objęty ubezpieczeniem emerytalnym. Cesarstwo, w zamian za jego składki, miało wypłacać mu emeryturę bodajże w 1950 roku. Ale w roku 1918 Cesarstwo trafił szlag. DziadekK. D., nie ruszając się z domu, został obywatelem innego państwa: Rzeczypospolitej Polskiej, która też pobierała od niego składki ubezpieczeniowe, obiecując, że w zamian... i tak dalej. Ale w 1939 rokuA. H.utworzył na tym obszarze Generalne Gubernatorstwo, które też pobierało składki, obiecując, że w zamian... i tak dalej. W 1945 roku nastała Polska Ludowa, która też... i tak dalej - aż wreszcie, gdzieś w okolicy 1950 roku dziadek panaD.dostał emeryturę - ale od zupełnie innego państwa i w wysokości zupełnie innej, niż pierwotnie mu obiecywano. W przypadku świadczeń emerytalnych nie jest zatem wiadome, czy nastąpi jakiekolwiek wzbogacenie po stronie pozwanej, przy czym nawet jeśli nastąpi, to jego rozmiar będzie mógł być ustalony dopiero w przyszłości. W takich warunkach powództwo podlegało oddaleniu.
Koszty procesu.
Powód przegrał sprawę i w związku z tym został obciążony poniesionymi przez pozwaną kosztami procesu (art. 98 k.p.c.), na które składały się wynagrodzenie jej pełnomocnika (600 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).