Sąd Okręgowy w Rzeszowie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 1149/14
Data wyroku: 2015-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Teza: Realizowanie przez poprzednika prawnego przedsiębiorstwa przesyłowego uprawnień z ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsi 
i miast (Dz.U.1954.32.135 j.t.). nie wyłącza możliwości zasiedzenia przez to przedsiębiorstwo ograniczonego prawa rzeczowego, odpowiadającego w swej treści służebności przesyłu.

Sygn. akt VCa 1149/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 roku oddalił powództwoR. S., domagającego się zasądzenia od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wL.kwoty 59 400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 sierpnia 2011 roku z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystaniez nieruchomości o powierzchni 15 arów położonej wK.poprzez zajęcie linii energetycznej oraz związane z tym urządzenia i instalacje oraz wykorzystywanie tej nieruchomości w celach realizowania przesyłu energii elektrycznej, a także wybudowania słupa betonowego w pobliżu wcześniej istniejącego drewnianego.
Podstawą faktyczną powyższego wyroku było ustalenie, że pozwany nabyłw drodze zasiedzenia ograniczoneprawo rzeczoweodpowiadające w swej treści służebności przesyłu, w konsekwencji posadowienia słupa energetycznego na działce powoda i podłączenia go do sieci energetycznej w 1957 roku i posiadanie urządzeń energetycznych w postaci stacji transformatorowych i linii wysokiego i niskiego napięcia na działce powoda w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsi. Sąd przyjął po stronie pozwanego posiadanie w złej wierze, a początek biegu zasiedzenia w dacie wejścia w życiekodeksu cywilnegoi stwierdził zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r.
W rozstrzygnięciu swym Sąd uwzględnił zarzut zasiedzenia podniesiony przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 13 marca 2012 r., w którym pozwany wywiódł, że z dniem 2 stycznia 1975 roku jego poprzednik prawny Skarb Państwa –Zakład (...)nabył przez zasiedzenie służebność polegającą na prawie korzystania z nieruchomości obejmujących działkę powoda na potrzeby wybudowanych urządzeń energetycznych, a to odcinka linii napowietrznej niskiego napięcia obejmującej słup drewniany z podporą nr 3/892/1 i przewody wrazz możliwością dystrybucji przez ww. urządzenia energii elektrycznej oraz prawem wyjścia i wjazdu na wyżej wymienioną nieruchomość celem eksploatacji, modernizacji i konserwacji ww. urządzeń.
Sąd pierwszej instancji w szczególności ustalił, że ww. urządzenia energetyczne zostały wybudowane w 1957 roku w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsi i miast, a w 2009 roku pracownicy pozwanego przystąpili do wymiany słupa drewnianego z podporą na działce powoda na słup betonowo – żwirowy z uwagi na zły stan techniczny tego pierwszego.
W odniesieniu do następstwa prawnego, Sąd Rejonowy ustalił, że w dacie5 kwietnia 1974 roku wspólną siecią dystrybucyjną zarządzałyZakłady (...)wR., następnie w 1985 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą WschodniO.Energetyczny wR., a w dniu 31 sierpnia 2010 rokuspółka (...)połączyła się z siedmioma innymi spółkami, tworząc podmiot pozwanyw niniejszej sprawie. W wyniku zmian ustrojowych od 1 stycznia 1989 rokuZakład (...)wR.stał się ponownie samodzielnym przedsiębiorstwem państwowym, który z dniem z dniem 1 sierpnia 1993 roku została przekształconyw przedsiębiorstwo państwowe o nazwieZakład (...)wR., a dniu30 czerwca 2007 roku całość infrastruktury technicznej została przyjęta przezspółkę (...) sp. z o.o.wR., które w sierpniu 2010 roku zostało wchłonięte przez(...) SAwL..
Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 3, 5, 285, 292 oraz 224 § 2 k.c.w zw. zart. 225 i 230 k.c., a nadto naruszenie przepisów prawa procesowego, a toart. 233 § 1 k.p.c.224§ 2 i 225 k.p.c.w zw. zart. 230 k.c.,art. 13 § 2w zw. zart. 233 § 1 i 2 k.p.c.orazart. 328 § 2 k.p.c.i98 k.p.c.
W swej apelacji powód rozważył różnicę pomiędzy służebnością przesyłu,a ograniczonymprawem rzeczowymodpowiadającym w swej treści służebności przesyłu oraz różnice w odniesieniu do tych obu praw w zakresie ich zasiedzenia. Argumentował w przedmiocie dobrej i złej wiary wymaganej dla zasiedzenia oraz braku podejmowania przez pozwanego czynności w celu ujawnienia swych praww księdze wieczystej.
Pełnomocnik powoda otrzymał odpis wyroku z uzasadnieniem w dniu 23 lipca 2014 roku, a zatem zawarte w jego piśmie z dnia 20 maja 2015 roku stanowisko zawiera nieuprawnione, bo spóźnione rozszerzenie zarzutów apelacyjnych.
Podniesione tam okoliczności zostały jednak po części rozważone przez Sąd Okręgowy, zważywszy, że Sąd drugiej instancji z urzędu, a więc nawet bez podniesienia zarzutu w tym zakresie bada poprawność zastosowanego prawa materialnego.
Sąd Okręgowy oddalił wniosek dowodowy zgłoszony w apelacjio dopuszczenie dowodu z odpisu wniosku pozwanego złożonego w innej sprawieo zasiedzenie służebności gdyż rozstrzygniecie w innej sprawie cywilnej pozostaje bez znaczenia.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas przedstawioną w procesie argumentację oraz zarzuty.
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, które nie zostały podważone w apelacji powoda.
Uwzględnił, że zasiedzenie ograniczonegoprawa rzeczowegoodpowiadającego w swej treści służebności przesyłu uregulowanejart. 3051k.c.jest prawnie dopuszczalne, co znalazło potwierdzenie w szeregu orzeczeniach Sądu Najwyższegoi sądów powszechnych (por. postanowienie SN z dnia 13 lutego 2015 r., II CSK 310/14, –Legalis). Miał na uwadze, że dla stwierdzenia zasiedzenia tego rodzaju ograniczonegoprawa rzeczowegoniezbędne jest wykazanie przesłanek określonychwart. 292 k.c.w zw. zart. 172 k.c., a zatem korzystanie ze stałego i widocznego urządzenia oraz samoistne posiadanie przez określony w ustawie czas. Przesłanki te zostały wyczerpane i potwierdzone zgromadzonym w sprawie materiale dowodowymi w zasadzie nie zostały skutecznie zakwestionowane w pisemnej apelacji. Argumenty, które tam podniesiono nie dotykały wprost przesłanek zart. 172obejmującej posiadanie samoistne przez przyjęty przez Sąd Rejonowy okres 20 lat.
Pogłębienia wymaga zagadnienie znaczenie dla zasiedzenia faktu (ustalonego przez Sąd Rejonowy i niekwestionowanego w postępowaniu odwoławczym), że na działce powoda urządzenia energetyczne w postaci słupa drewnianego i linii napowietrznej niskiego napięcia zostały posadowione w 1957 roku w oparciuo przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsii miast.
W niniejszym procesie nie doszło do przedstawienia i przeprowadzenia dowodów w postaci upoważnień czy zarządzeń związanych z powyższą ustawą.W szczególności brak w niniejszej sprawie decyzji opartych na art. 1 ust. 1, 2 ust.2 oraz 4 cytowanej ustawy.
W przepisie art. 4 tej ustawy stwierdza się, że we wsiach lub osiedlach, objętych zarządzeniem o powszechnej elektryfikacji - osobom posiadającym odpowiednie upoważnienie właściwego przedsiębiorstwa elektryfikacji rolnictwa służy prawo wstępu na posesje i do budynków, dokonywania tam oględzin i pomiarów oraz wykonywania robót i zakładania urządzeń, jakich wymagać będzie powszechna elektryfikacja, stosownie do zarządzenia, określonego w art. 1 ust. 1, a właściciel, użytkownik, dzierżawca, najemca, posiadacz lub zarządca budynku albo posesji obowiązany jest umożliwić wstęp i wykonanie czynności określonych w ust. 1.
Z art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy wynika natomiast, że we wsiach i osiedlach, do których dochodzi lub według państwowego planu inwestycyjnego ma dochodzić linia elektryczna - przewodniczący prezydium powiatowej rady narodowej na podstawie planu, opracowanego przez właściwe przedsiębiorstwa elektryfikacji rolnictwaw porozumieniu z właściwym terytorialnie zarządem energetycznym i zatwierdzonego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej zarządzi i ogłosi w sposób przyjęty dla ogłoszeń urzędowych powszechną elektryfikację, która obejmuje doprowadzenie przewodów elektrycznych napięcia użytkowego do budynków mieszkalnychi gospodarczych oraz założenie w tych budynkach wewnętrznego urządzenia odbiorczego. W spornej niegdyś kwestii dopuszczalności drogi sądowej o zapłatę należność za korzystanie przez zakład energetyczny z urządzenia zainstalowanego na cudzej nieruchomości, w wykonaniu uprawnienia określonego w art. 4 wypowiedział się pozytywnie Sąd Najwyższego w uchwale z dnia 10 listopada 2005 r., III CZP 80/05, OSNC 2006/9/146 (por. także uchwałę SN z dnia 1 czerwca 1995 r., III AZP 12/95, OSNP 1995/22/271).
Z powyższych przepisów można wywieść uprawnienie przedsiębiorstw, po spełnieniu określonych warunków, do wstępu na posesje i dokonywania tam oględzin i pomiarów oraz wykonywania robót i zakładania urządzeń, a więc posiadania w węższym zakresie niż to prowadzące do zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegoodpowiadającego w swej treści służebności przesyłu. Rodzi się jednak pytanie, czy ten rodzaj posiadania nie zawiera w sobie zależności, wyłączającej samoistność posiadania. W ocenie Sądu Okręgowego należy na nie odpowiedzieć negatywnie.
Realizowanie przez poprzednika prawnego przedsiębiorstwa przesyłowego uprawnień z ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsii miast (Dz.U.1954.32.135 j.t.). nie wyłącza możliwości zasiedzenia przez to przedsiębiorstwo ograniczonegoprawa rzeczowego, odpowiadającego w swej treści służebności przesyłu.
Dopiero po wejściu w życieustawy z dnia 12 marca 1958 r.o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 654) wart. 35wprowadzono regulację obligującą do wydawania decyzji wywłaszczającychw razie potrzeby budowy i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Tego rodzaju decyzja podlegałyby w niniejszej sprawie rozważeniu w kontekście stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 8 kwietnia 2014 r., III CZP 87/13 (OSNC 2014 nr 7-8, poz. 68, str. 1, Biul. SN 2014 nr 4), w której Sąd Najwyższy stwierdził,że wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej na podstawieart. 35stanowiącej tytuł prawny do ich wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Jakkolwiek uchwała ta odwołuje się doart. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12.3.1958 r.o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(t.j. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), to jednak w swej treści zawiera stwierdzenia dające podstawy do rozważań, czy wszelakie decyzje administracyjne prowadzące do uzyskania przez przedsiębiorcę przesyłowego uprawnienia do korzystania z nieruchomości w celu budowyi korzystania oraz obsługi urządzeń przesyłu, prowadzą do eliminacji samoistnego posiadania, a w konsekwencji wykluczają stwierdzenie zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowego, które w swej treści odpowiadałoby służebności przesyłu (por. także postanowienie SN z dnia 21-01-2015, IV CSK 203/14). Decyzja taka nie została jednak ujawniona i przedstawiona w poczet dowodów w przedmiotowym postepowaniu przed sądami obu instancji.
Dodać należy, że w odniesieniu do zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegoskuteczne są domniemania samoistności posiadania oraz dobrej wiary, jednakże dostrzegając konieczność pewnego ograniczenia tych domniemań na rzecz zasad dowodzenia przesłanek zasiedzenia wobec szczególnego unormowania ograniczonegoprawa rzeczowegoodpowiadającego w swej treści służebności przesyłu – Sąd Okręgowy rozważył je w odniesieniu do wskazanych wyżej ustaleń faktycznych (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11, Lex).
Zważył, że nie zostało ono skutecznie obalone przez powoda, co wobec bezspornego władania powoda w zakresie treści służebności przesyłu, przemawiaza uwzględnieniem zgłoszonego zarzutu zasiedzenia.
Chybiony jest zarzut dotyczący błędnego przyjęcia możliwości następstwa prawnego pozwanego w stosunku do swego poprzednika prawnego Skarbu Państwa, podejmującego posiadanie w stanie prawnym, objętym obowiązującym wówczasart. 128 k.c.( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2015 r., V CSK 26/14- Legalis).
Jeśli zatem pozwany nabył skuteczne uprawnienie względem właściciela do korzystania z jego ruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, to powodowi nie przysługują skuteczne względem pozwanego roszczenia oparte naart. 224 – 225w zw. z 230k.c..
Okoliczności powyższe przemawiają, zatem za oddaleniem apelacji, jako bezzasadnej na podstawie 385k.p.c.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawieart. 102 k.p.c., uwzględniając, że w toku procesu zmieniło się stanowisko judykatury i sądów powszechnych w zakresie zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowego,a jednocześnie powód znalazł się w szczególnej sytuacji, wobec bierności przedsiębiorstwa przesyłowego, które przez wiele lat nie podejmowało działań w celu uregulowania stanu prawnego związanego z zasiedzeniem ograniczonegoprawa rzeczowego, odpowiadającego w swej treści służebności przesyłu.