Sąd Rejonowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 514/09
Data wyroku: 2015-07-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Korfanty
Podstawa prawna: art. 968 § 1 kc, art. 970 kc

Sygn. akt I C 514/09

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 lipca 2015 roku
Sąd Rejonowy w Gliwicach Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Grzegorz Korfanty
Protokolant: Sylwia Pordzik
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 roku wG.
sprawy z powództwaB. F.,P. M.,D. Ł.
przeciwkoZ. Ł.
o wykonanie zapisu

1
zobowiązuje pozwanegoZ. Ł.jako właściciela nieruchomości położonej w miejscowościS., powiatG., dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Gliwicachksięga wieczysta nr (...)do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „Z. Ł., synS.iG., właściciel nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej (...)prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Gliwicach, którą odziedziczył po matceG.M.w wyniku zapisu zawartego w testamencie matkiG.M.z dnia 20 stycznia 2001 roku ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Gliwicach w sprawie o sygnaturze II Ns 1064/04 przenosi na powodówB. F.,P. M.,D. Ł.własność nieruchomości w udziale po 1/3 każdy z nich stanowiącejdziałkę nr (...)o powierzchni 0.7906 ha wydzielonej i opisanej przez biegłego sądowego geodetęA. F.na mapie z projektem podziału nieruchomości dołączonej do opinii z dnia 4 września 2014r., która to mapa stanowi integralną część niniejszego orzeczenia”,

2
umarza postępowanie w części, w której powodowie ograniczyli powództwo;

3
zasądza od pozwanegoZ. Ł.na rzecz solidarnych powodówB. F.,P. M.iD. Ł.kwotę 5.251zł (pięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania;

4
nakazuje pobrać od pozwanegoZ. Ł.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 2.599,50 zł (dwa tysiące pięćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych pięćdziesiąt groszy) tytułem części nieuiszczonych kosztów wynagrodzenia biegłego.

SSR Grzegorz Korfanty
Sygn. akt I C 514/09

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 13 maja 2009 roku powodowieB. F.,P. M.iD. Ł., wszyscy reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, po ostatecznym sprecyzowaniu swojego żądania na rozprawie w dniu 6 października 2009 roku, wnieślio przyznanie powodom na współwłasność w częściach ułamkowych po 1/3 nieruchomości położonej wS., oznaczonejdziałkami ewidencyjnymi numer (...), dla których Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą KW (...)i wydanie nieruchomości powodom w terminie jednego miesiąca od dnia prawomocności wyroku. Jednocześnie, powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jako pozwanego wskazaliZ. Ł..
Uzasadniając swoje żądanie powodowie wskazali, że są zstępnymiG.M., która zmarła w dniu 19 czerwca 2004 roku, pozostawiając testament. Z mocy testamentu, spadkobiercą poG.M.jestZ. Ł., zaś na rzecz powodów spadkodawca ustanowił zapis w postaci przeniesienia własności nieruchomości położonej wS.. Pozwany nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z ustanowionego zapisu.
W odpowiedzi na pozew z dnia 25 września 2009 roku pozwanyZ. Ł., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pozwany przyznał, że jest spadkobiercą testamentowym poG.M., która uczyniła na rzecz powodów zapisy, których przedmiotem, w przypadku każdego z powodów, była działka budowlana. Tymczasem, powodowie domagają się przyznania na ich rzecz współwłasności w nieruchomości (346/10), która przebiega przez budynek mieszkalny, który w testamencie został zapisany na rzecz pozwanego. Pozwany wskazał, że zlecił wykonanie podziału geodezyjnego nieruchomości, aby możliwym okazało się przekazanie powodom przypadających im części we własności nieruchomości. W konsekwencji, pozwany podniósł, iż nie dał on powodu do wytoczenia przeciwko niemu powództwa, tym bardziej, że na etapie przedsądowym nie został wezwany do wydania spornych nieruchomości, co spowodowało, że powodowie nie mieli wiedzy o podjętych przez powoda krokach zmierzających do wykonania zapisów.
W piśmie procesowym z dnia 8 października 2009 roku powodowie, podtrzymując żądanie pozwu, podnieśli, że wielokrotnie zwracali się do pozwanego o wykonanie zapisu. Pozwany zlecił wykonanie prac geodezyjnych (pomiary geodezyjne i rozgraniczenie nieruchomości), które nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy (geodeta winien dokonać podziału nieruchomości, a nie rozgraniczenia). Podnieśli, że intencją spadkodawczyni było pozostawienie pozwanemu budynku i zabudowań gospodarskich, natomiast powodom – pozostałą część tej nieruchomości (tym bardziej, że innymi nieruchomościami na cele budowlane spadkodawczyni nie dysponowała).
Postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania rozgraniczeniowego celem ustalenia granic nieruchomości oznaczonychdziałkami ewidencyjnymi numer (...)zdziałkami numer (...).
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach podjął postępowanie w sprawie.
Na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 roku i w piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2012 roku pozwany oświadczył, że jego stanowisko nie uległo zmianie. Decyzja rozgraniczeniowa nie zmieniła jego twierdzeń odnośnie woli zmarłej matki co do pozostawienia zapisobiercom działek budowalnych i ich wielkości.
W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2012 roku powodowie oświadczyli, ze podtrzymują dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazali, że wnoszą o wydzielenie pozwanemu zdziałki nr (...)wzdłuż istniejącego uprzednio w terenie płotu takiej części nieruchomości, aby budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze znalazły się w obrębiedziałki nr (...).
W piśmie procesowym z dnia 4 września 2012 roku powodowie wskazali, że wobec zmian numerów geodezyjnych działek wnoszą o wydzielenie z aktualnejdziałki nr (...)część nieruchomości zabudowanej budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi do istniejącego uprzednio na gruncie płotu. Pozostała częśćdziałki nr (...)winna zostać przyznana współwłasność powodów.
Powodowie na rozprawie z dnia 9 kwietnia 2013 roku doprecyzowali żądanie w ten sposób, że wnieśli o przyznanie na ich wyłączną własność w częściach równych część nieruchomości wydzieloną zdziałki nr (...), która to część obejmuje dawnądziałkę nr (...)do linii oznaczonej na kopii mapy ewidencyjnej dołączonej do akt z dnia 18.09.2009r. punktami a i b wzdłuż istniejącego uprzednio w terenie płotu drewnianego, a linia ta wyznaczona jest dzisiaj położeniem istniejącej bramy metalowej, biegnącego za budynkiem gospodarczym. Obecnie po scaleniu nieruchomość stanowi jednądziałkę nr (...). Granicę tą powodowie wyznaczają interpretując wolę spadkodawcy, która sprowadzała się do przyznania pozwanemu własności budynku mieszkalnego wraz z budynkami mieszkalnymi i działką siedliskową, której granice w terenie wówczas wyznaczał drewniany płot. Pozwany podał, że intencją matki było przyznanie powodom własności części nieruchomości stanowiącej działki budowlane. W środowisku wiejskim działka budowlana to obszar ok. 6 – 12 arów. Podkreślił także, że w wyniku oględzin okazało się, że szambo jest położone poza działką siedliskową, a funkcjonalnie służy ono zabudowaniom mieszkalnym i gospodarczym. Trudno uznać by spadkodawca nieruchomość jaką wyznaczyła pozwanemu nie zawierała w sobie miejsca z urządzonym szambem.
W piśmie z dnia 14 stycznia 2015 roku powodowie, wobec treści opinii sporządzonej przez biegłego, wnieśli o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: ”Z. Ł., synS.iG.,PESEL (...), właściciel nieruchomości zapisanej wKW (...)Wydziału Ksiąg Wieczystych wG., którą odziedziczyłem po matceG.Ł.oświadcza, że w wykonaniu zapisu zawartego w testamencie matkiG.Ł.z dnia 20 stycznia 2001 r., ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Gliwicach w sprawie o sygn. akt II Ns 1064/04 przenosi na powodówB. F.–PESEL: (...),P. M.–PESEL: (...)iD. Ł.–PESEL: (...), po 1/3 części własności nieruchomości 0działki nr (...)o pow. 0.7906 ha nowo wydzielonej przez biegłego mgr inż.A. F.w jego opinii z dnia 4 września 2014 roku, która stanowi integralną część niniejszego orzeczeni”.
W piśmie z dnia 7 kwietnia 2015 roku pozwany oświadczył, że wnosi o oddalenie powództwa, bowiem woląG.M.było przekazanie każdemu z powodów działki budowalnej, pozwanemu zaś budynku mieszkalnego wraz z zabudowaniami. Ponadto spadkodawczyni oświadczyła, że „nie żąda spłaty pozostałych dzieci w zamian za przekazanie całej nieruchomości na rzecz synaZ. Ł.”. Żądanie pozwu nie jest odbiciem rzeczywistej woli spadkodawczyni, gdyż wielkość działek budowalnych miała być mniejsza.
Na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 roku powodowie oświadczyli, że podtrzymują dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem powodów wolą matkiG.M.wyrażonej w testamencie alograficznym było przydzielenie działki gruntu zabudowanej domem mieszkalnym wyznaczonej do granicy ogrodzenia płotu na rzecz synaZ. Ł., zaś pozostałą część nieruchomości w postaci wydzielonych działek na rzecz pozostałych dzieci tj.B. F.,P. M.iD. Ł.. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, gdyż nie jest technicznie możliwe przeniesienie na powodów wyodrębnionych działek o powierzchni po 1000m2. Oświadczył, że nie neguje roszczenia powodów co do wykonania zapisu z testamentu co do zasady, kwestionuje jedynie co do wielkości działek, których domagają się powodowie.
Na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 roku powodowie wskazali, że podtrzymują jako ostateczne i kompletne roszczenie sprecyzowane w piśmie z 14.01.2015r. Złożyli oświadczenie o cofnięciu żądania wydania nieruchomości sformułowane na rozprawie w dniu 06.10.2009 r. Sprostowali brzmienie żądania, iż pozwany ma przenieść na powodówB. F.,P. M.iD. Ł.własność nieruchomości określonej w tym wniosku w udziale po 1/3 dla każdego z nich. Pozwany wniósł o oddalenie roszczenia. Co do zasady uznaje powództwo, ale odnośnie powierzchni działek 10-arowych dla każdego z powodów. Spór dotyczy powierzchni działek.
Sąd ustalił, co następuje:
Nieruchomość położona wS.przyulicy (...), obejmującejdziałkę nr (...), o powierzchni 1.0015 ha, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczysta KW nr (...), stanowi własnośćZ. Ł.. Pozwany nabył nieruchomość w drodze dziedziczenia – po zmarłej matceG.M.. Nieruchomość ta pierwotnie (gdy żyłaG. M.) składała się z trzech działek, a todziałki nr (...)położonej przyul. (...),działki nr (...)położonej przyulicy (...)idziałki nr (...)położonej przyulicy (...). Przy czym w następstwie postępowania administracyjnego dokonano scalenia działek w jedną i nadano jej numer(...).
(okoliczności bezsporne, a nadto: decyzja Wójta GminyP.z dn. 22.12.2011 r. k. 149, wypis z rejestru gruntów według stanu na dzień 02.04.2012 r. k. 161, kopia mapy ewidencyjnej k. 162, wyciąg ze zmian danych ewidencyjnych k. 163)
Wchodząca w skład spadku po zmarłejG.M.nieruchomość była zabudowana murowanym budynkiem mieszkalnym, murowanym budynkiem gospodarczym, w którym była obora oraz drugim murowanym budynkiem gospodarczym (garażem), który spadkodawczyni wykorzystywała do magazynowania zboża. Budynki oraz podwórko, na których obiekty te były posadowione, były ogrodzone płotem drewnianym. Płot ten został zlikwidowany. W jego miejsce postawiono ogrodzenie – uchylną dwuczęściową metalową bramę oraz płot częściowo z siatki drewnianej. Za ogrodzeniem znajdowało się pole uprawiane przezG.M., a dalej łąka. W czasie sporządzania testamentu pole uprawne i łąka nie były rozdzielone żadną granicą. Granicą między łąką a polem był kraniec uprawy pola bez oznaczenia jakimkolwiek elementem trwałym w terenie. Tereny te za życiaG.M.nie stanowiły działek budowlanych.
(okoliczności bezsporne, a nadto: protokół z oględzin k. 174-175, zeznaniaM. J.k. 54, zeznaniaM. P.k. 70-71, zeznaniaM. D.k. 71, zeznaniaC.B.k. 71, zeznaniaJ. K. (1)k. 71-72, zeznaniaB. F.k. 85-86, zeznaniaP. M.k. 86, zeznaniaD. Ł.k. 101-102, zeznaniaZ. Ł.k. 102-103, k. 284-285)
G. M.wielokrotnie powtarzała, że pozwany jako najmłodsze dziecko otrzyma w spadku dom położony wS.. Natomiast pole miało przypaść pozostałym dzieciom, a to powodom. Jako pole spadkodawczyni traktowała teren uprawiany i łąkę. Spadkodawczyni rozmawiając z bliskim czy sąsiadami odnośnie tego jakie tereny, któremu z dzieci mają przypaść, nie mówiła ile arów mają dostać jej zstępni nie pokazywała tego również w terenie.
(dowód: zeznaniaM. J.k. 54, zeznaniaM. P.k. 70-71, zeznaniaM. D.k. 71, zeznaniaC.B.k. 71, zeznaniaJ. K. (1)k. 71-72, zeznaniaB. F.k. 85-86, zeznaniaP. M.k. 86, zeznaniaD. Ł.k. 101-102, zeznaniaZ. Ł.k. 102-103, k. 284-285)
G. M.ukończyła jedynie szkołę podstawową.
(dowód: zeznaniaZ. Ł.k. 102-103, k. 284-285)
W dniu 20 stycznia 2011 rokuG. M.sporządziła testament przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego wP., zgodnie z treścią którego zapisała po swojej śmierci budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami na rzecz synaZ. Ł., córceB. F.działkę budowlaną przyulicy (...), synowiP. M.działkę budowalną i synowiD. Ł.działkę budowalną. W testamencie wskazano, że spadkodawczyni nie żąda spłaty dla pozostałych dzieci w zamian za przekazanie całej nieruchomości na rzecz synaZ. Ł..
Prawomocnym postanowieniem z dnia 17 września 2004 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Ns 1064/04, Sąd Rejonowy w Gliwicach stwierdził, ze spadek poG.M.na podstawie testamentu allograficznego z dnia 20 stycznia 2001 roku nabył jej synZ. Ł.w całości.
(okoliczności bezsporne)
Biegły sądowy geodetaA. F.przygotował opinię z dnia 4 września 2014 roku w której dokonał podziałudziałki nr (...)na dwie następujące działki, a todziałkę nr (...), o powierzchni 0,2109 ha, zawierająca w sobie teren zabudowany idziałkę nr (...)o powierzchni 0,7906 ha, stanowiąca w całości teren o użytkowaniu rolniczym.
(dowód: pisemna opinia biegłego sądowegoA. F.z dn. 04.09.2014 r. wraz z mapą z projektem podziału nieruchomości k. 240-242)
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie wskazanych powyżej dowodów, w oparciu o załączone do akt dokumenty, a także zeznania świadków i stron postępowania.
Sąd częściowo nie dał wiary zeznaniom pozwanego i świadkaM. J., a to w zakresie w jakim twierdzili, że spadkodawczyni chciała przekazać powodom działki o określonej powierzchni. Zeznania te pozostają w sprzeczności z całym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, a to wiarygodnymi zeznaniami powodów, którzy stanowczo podkreślali, żeG. M.nigdy nie tylko nie wskazywała wielkości powierzchni gruntu jaki zamierza przekazać poszczególnym zstępnym, ale nawet nie pokazywała tego w terenie. Także pozostali przesłuchani w sprawie świadkowie twierdzili, że spadkodawczyni nigdy nie operowała żadnymi pojęciami miary, a jedynie sformułowaniami typu „dom”, „pole”, „reszta”, itp. Dodatkowo oświadczając ostatnią wolę spadkodawczyni także nie odwołała się do powierzchni gruntu, który decydowała się przekazać swoim dzieciom. Oceniając zeznania pozwanego i wskazanego świadka w spornej części zwrócić również należy uwagę na okoliczność, że każdy z nich podawał inną wartość (pozwany 10 arów, a świadek 6 arów), różnica zaś - uwzględniwszy powołane liczby - była znaczna. Zważyć także należy, że pozwany twierdził, iż spadkodawczyni dopiero po rozmowie z nim zdecydowała się na wyznaczenie działek na rzecz powodów i poleciła geodecie wyznaczenie działek określonej wielkości (zlecenie dla geodety miało miejsce krótki czas przed śmierciąG.M.). Tymczasem z zeznań większości przesłuchanych w sprawie świadków wynikało, żeG. M.na wiele lat przed śmiercią i sporządzeniem testamentu była zdecydowana przekazać część gruntów dla powodów, bowiem tego rodzaju informacje przekazywała sąsiadom i znajomym jeszcze we wczesnych latach 90-tych.
Ustalając stan faktyczny Sąd nie uwzględnił zeznańJ. K. (1)w zakresie w jakim świadek wskazywał, że spadkodawczyni łączyła dom wraz z polem w jedną całość. Całkowicie odmiennie wskazywali świadkowieM. P.,M. D.iC.B.. Zważyć zaś należy, że większość tych świadków (pozaM. D.) to osoby obce dla stron, a więc niezainteresowane wynikiem postępowania. Zeznania tych świadków są spójne i logiczne. Świadkowie ci zgodnie wskazywali, że spadkodawczyni mówiąc o przyszłości i podziale jej majątku zdecydowanie dzieliła nieruchomość na część z „domem” i „pole” czy też „resztę”. Zatem, gdyby jak wskazywałaJ. K. (1)łączyła dom z polem, to jednocześnie dalsze tereny określałaby innym pojęciem aniżeli „pole” lub „reszta”. Stosowałaby raczej sformułowanie „łąka” lub choćby „grunty nie uprawiane”, itp. Podkreślić też należy, że powodowie wskazywali, iż oni i ich matka przez „pole” rozumieli zarówno część uprawianą jak i łąkę.
Nadto dokonując ustaleń Sąd nie wziął pod uwagę zeznańJ. K. (2), bowiem świadek ten nie miał informacji odnośnie istotnych okoliczności dla rozpoznania sprawy.
Ponadto Sąd ustalając stan faktyczny oparł się na opinii biegłego sądowego geodety uznając ją za bezstronną, pełną i wiarygodną. Podkreślić należy, iż żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej ani też nie składała co do niej jakichkolwiek zarzutów. Należy ponadto wskazać, że wiedza i doświadczenie biegłego nie budzą wątpliwości Sądu.
Sąd zważył co następuje:
Powództwo jako zasadne podlegało uwzględnieniu.
Zgodnie z treściąart. 968 § 1 k.c.spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Natomiast w myślart. 970 k.c.w braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Jednakże zapisobierca obciążony dalszym zapisem może powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu przez spadkobiercę.
W pierwszej kolejności koniecznym jest wskazanie, że w przedmiotowej sprawie Sąd jest związany prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 17 września 2004 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Ns 1064/04, określającym krąg spadkobierców po zmarłejG.M.. Spadkodawczyni w sporządzonym testamencie allograficznym z dnia 20 stycznia 2001 roku wymieniła kilka osób, a to wszystkich swoich zstępnych. Przy czym opisanym postanowieniem Sąd orzekł, iż spadek poG.M.nabył w całości na podstawie testamentu jeden spadkobierca – pozwanyZ. Ł.. Zatem sąd spadku ocenił, iż testament allograficznyG.M.z dnia 20 stycznia 2001 roku jest ważny, brak jest podstaw dla zastosowaniaart. 961 k.c.i mocą tego testamentu spadkodawczyni powołała jednego spadkobiercę.
W przedmiotowej sprawie powodowie domagali się wykonania przez pozwanego zapisów uczynionych na ich rzecz mocą wskazanego powyżej testamentuG.M., domagali się złożenia przez pozwanego oświadczenia woli o przeniesieniu na nich własności określonej części nieruchomości, wchodzącej w skład spadku po zmarłej matce. Pozwany nie kwestionował uprawnień powodów, a jedynie wskazywał, że wola spadkodawczyni była odmienna od twierdzeń powodów i są oni uprawnieni do terenów o innych rozmiarach.
Bezspornym jest, żeG. M.sporządziła ważny testament. Przy czym jednocześnie wskazać należy, iż testament ten nie jest w pełni jasny, jego treść w zakresie zapisów uczynionych na rzecz powodów może budzić wątpliwości wobec wystąpienia pewnych nieścisłości czy też nieprecyzyjności dyspozycji, co też potwierdzają choćby stanowiska stron postepowania, którzy całkowicie inaczej interpretowali zapisy testamentu zmarłej. Tym samym w sprawie znajdzie zastosowanieart. 948 k.c.zawierający reguły wykładni testamentów. Zgodnie z tym przepisem testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (§ 1); jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (§ 2). Wyjaśnić dodatkowo należy, że celem interpretacji testamentu jestobjaśnienie sformułowańmieszczących się w testamencie, którychdosłowne brzmienie nie jest jasne. Cel ten jednakże może być potraktowany szerzej, z reguły bowiem chodzi o ustalenie, jaki sens należy przypisać złożonemu przez testatora oświadczeniu woli, czyli wykładnia służy ustaleniu treści oświadczenia woli. Stąd też zabiegi interpretacyjne prowadzące do ustalenia sensu użytych przez testatora słów mogą być podjęte także wtedy, gdy nie budzą one wątpliwości, na przykład spadkodawca oświadcza, że określoną rzecz zapisuje wskazanej osobie. Samo użycie terminu "zapisuję" jest jasne i może być uznane za ustanowienie zapisu zwykłego, jednakże w konkretnej sytuacji, w drodze wykładni testamentu, takie rozrządzenie można uznać za ustanowienie spadkobiercy (patrz komentarz do art. 948 k.c. Komentarz do kodeksu cywilnego, pod red. A. Kidyba, WKP 2012).
Jak już wskazano treść testamentu spadkodawczyni jest niejasna i budzi wątpliwości. Zmarła w sposób dosyć nieczytelny określiła jakie składniki majątku zapisuje powodom, co jest przedmiotem uczynionych na ich rzecz zapisów. Przede wszystkim wskazać należy, że spadkodawczyni posłużyła się pojęciem „działka budowalna”, a więc terminem znanym przepisom prawa, jednakże nie znajdującym odzwierciedlenia w jej sytuacji majątkowej (żadna z działek wchodzących w skład majątku spadkowego nigdy nie stanowiła działki budowalnej; także strony postepowania miały trudności we wskazaniu przyczyn dla zastosowania przez spadkodawczynię tego pojęcia i wskazywały na liczne różne przyczyny tego). Zatem zmarła posługiwała się specyficznymi pojęciami w oderwaniu od ich znaczenia (definicji) w przepisach prawa. Tym samym nie można interpretować ostatniej woliG.M.odwołując się do aktów prawnych np. prawa budowalnego. Dlatego też Sąd w tym zakresie przeprowadził dokładne postępowanie dowodowe, zaś interpretacja i ocena znaczenia treści testamentu zmarłej oraz ustalenie jej rzeczywistej woli została dokonana przede wszystkim przy pomocy dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił ustalić, że zmarła chciała przekazać pozwanemu dom mieszkalny wraz z pozostałymi zabudowaniami gospodarczymi oraz ogrodzonym terenem, na który to obiekty te były zlokalizowane, a więc pozwany miał uzyskać od spadkodawczyni ostatecznie tzw. „siedlisko”. Natomiast pozostała część gruntów, tj. tereny za ogrodzeniem, stanowiła przedmiot zapisu uczynionego na rzecz powodów. Z zeznań stron postępowania i większości świadków wynikało, że zmarła zarówno bliskim, jak i innym znanym jej osobom, wielokrotnie wyjawiała swoje plany co do rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Spadkodawczyni wiele razy mówiła na ten temat poważnie, nie zmieniając swego zdania i konsekwentnie je podtrzymując. Niekiedy nawet wskazywała, ze już sporządziła testament takiej właśnie treści. W rozmowachG.manka wskazywała, że „dom” ma przypaść pozwanemu, zaś „pole” czy też „reszta” dla powodów, tj. pozostałych dzieci. Należy wskazać, że świadekM. J.wskazał, że to to miało przypaść pozwanemu to dom z zabudowaniami, zaś powodowie mają otrzymać jedynie po 6 arów każde, natomiastJ. K. (1)twierdziła, że spadkodawczyni traktowała dom i pole uprawne jako jedność, jednakże świadkowieM. P.,M. D.iC.B.konsekwentnie wskazywali, iż zamysł spadkodawczyni był inny – pozwany miał uzyskać wyłącznie dom, zaś powodowie pozostałe tereny, a to pole wraz z łąką. Także powodowie podkreślali, iż zmarła mówiąc pole miała na myśli (podobnie jak i oni) zarówno tereny uprawne, jak i łąkę, czyli tereny poza siedliskiem przewidzianym dla pozwanego.
W konsekwencji, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd doszedł do przekonania, że mocą wskazanego testamentu z dnia 20 stycznia 2001 rokuG.
m. (...)uczyniła na rzecz powodów zapisy w postaci części nieruchomości wchodzącej w skład spadku, zlokalizowane poza siedliskiem, tj. poza ogrodzeniem oddzielającym część „mieszkalną” i „gospodarczą” od terenów uprawnych i łąki.
Mając na uwadze powyższe, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego geodety na okoliczność podziału geodezyjnego działki o aktualnym nr(...)na dwie działki samodzielne z tym, że granica działki zabudowanej domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi będzie przebiegać po linii istniejącego za życia spadkodawcy płotu drewnianego, a dzisiaj linia ta wyznaczona jest istniejącą bramą metalową oddzielającą część działki siedliskowej od pozostałej części działki, a po przygotowaniu przez biegłego pisemnej opinii orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
Wobec cofnięcia przez powodów na rozprawie powództwa w części, orzeczono jak w punkcie 2 sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c., bowiem strona powodowa wygrała sprawę w zasadzie w całości (powodowie ulegli jedynie nieznaczenie w zakresie roszczenia o wydanie nieruchomości). Złożyła się na nie opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 2.400 zł ustalonej w oparciu o§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz zaliczka w kwocie 1.800 zł.
Nadto w sprawie pozostały nierozliczone koszty sądowe tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Gliwicach w kwocie 2.599,50 zł (wynagrodzenie biegłego sądowego). Sad nakazał pobrać tę kwotę od pozwanego jako przegrywającego sprawę.
SSR Grzegorz Korfanty