Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 167/15
Data wyroku: 2015-05-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Mika, Małgorzata Peteja-Żak, Marcin Mierz
Słowa kluczowe: Bezwzględny Powód Odwoławczy, Powaga Rzeczy Osądzonej
Podstawa prawna: art. 439 § 1 pkt 8 kpk

Sygnatura akt VI Ka 167/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia12 maja 2015r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Piotr Mika
Sędziowie SSR del. Małgorzata Peteja-Żak
SSO Marcin Mierz (spr.)
Protokolant Aleksandra Studniarz
przy udziale Bożeny Sosnowskiej
Prokuratora Prokuratury Okręgowej
po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r.
sprawyT. Z.synaA.iM.,
ur. (...)wR.
oskarżonego zart. 209§1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 23 grudnia 2014 r. sygnatura akt IX K 971/11
na mocyart. 437 kpkiart. 438 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt VI Ka 167/15

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 12 maja 2015 roku
Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 roku (sygn. akt IX K 971/11) Sąd Rejonowy w Gliwicach na podstawieart. 414 § 1 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.umorzył postępowanie karne przeciwkoT. Z.o zarzucony mu czyn wedle którego oskarżony w okresie od grudnia 2010 roku do czerwca 2011 roku wG.miał uporczywie uchylać się od wykonywania ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie swoich synówD. Z.iO. Z., przez co naraził ich na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o przestępstwo zart. 209 § 1 k.k.. Powodem umorzenia postępowania przez sąd pozostawało przyjęcie, iż postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 5 października 2011 roku (sygn. akt IX K 3462/10) obejmującym popełniony przez oskarżonego na szkodę tych samych pokrzywdzonych w okresie od kwietnia 2009 roku do listopada 2010 roku czyn zart. 209 § 1 k.k.. Umarzając postępowanie Sąd Rejonowy uznał, iż czyn zarzucony oskarżonemu w niniejszej sprawie pozostaje tożsamy z czynem objętym prawomocnym już wyrokiem wydanym uprzednio wobec skazanego, stanowi kontynuację przestępczego działania oskarżonego, przez co przyjąć należy, iż w sprawie niniejszej zachodzi negatywna przesłanka procesowa w postaci tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Apelację od tego orzeczenia wywiódł prokurator zaskarżonemu wyrokowi zarzucając obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść orzeczenia, a to niezasadne zastosowanieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.w sytuacji, gdy nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania z powodu ujemnej przesłanki procesowej określonej w tym przepisie albowiem okres niealimentacji przyjęty w niniejszej sprawie wykracza poza okres oznaczony w akcie oskarżenia i objęty prawomocnym skazaniemT. Z.wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 5 października 2011 roku (sygn. akt IX K 3462/10). Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się trafna, przez co spowodować musiała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Utrwalone poglądy orzecznictwa sądów nie pozostawiają wątpliwości, iż w sytuacji, która miała miejsce w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia istnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci tzw. powagi rzeczy osądzonej. W prawomocnie zakończonej sprawie o sygnaturze akt IX K 3462/10 okres przestępstwa niealimentacji objęty wydanym wyrokiem ustalony został na czas od kwietnia 2009 roku do listopada 2010 roku. W sprawie natomiast niniejszej oskarżonemu zarzucono popełnienie przestępstwa niealimentacji na szkodę tych samych pokrzywdzonych, lecz w okresie od grudnia 2010 roku do czerwca 2011 roku. Okresy niealimentacji objęte każdym z tych postępowań pozostają zatem różne. Okres objęty aktem oskarżenia w niniejszej sprawie stanowi okres następujący po czasie objętym prawomocnym wyrokiem skazującym wydanym w sprawie o sygnaturze akt IX K 3462/10.
Wedle utrwalonych i dominujących w orzecznictwie sądów, w szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądów w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie przesłanka negatywna postępowania karnego w postaci tzw. powagi rzeczy osądzonej nie zachodzi. Poglądy wykluczające możliwość przyjęcia tej przesłanki, implikujące także analogiczne rozstrzygnięcie tej kwestii na gruncie niniejszej sprawy, były wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie, którego tezy Sąd Okręgowy w Gliwicach w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w zupełności akceptuje. W wyroku z dnia 17 stycznia 2002 roku (sygn. akt II KKN 72/01, LEX nr 51852) Sąd Najwyższy wskazał, iż w przypadku przestępstw niealimentacji, które należą do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, o tożsamości czynów, z tego punktu widzenia, można mówić wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej. Sytuacja taka w sprawie niniejszej nie zachodzi. W ten sam sposób wyraził się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2003 roku (sygn. akt V KK 41/03, LEX nr 78388) wskazując, iż fakt, że okres niealimentacji przyjęty w wyroku późniejszym "pochłonął" okres z wcześniejszego wyroku i objął dalszy okres powoduje, że nie istnieje możliwość przyjęcia powagi rzeczy osądzonej w rozumieniuart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.. Tożsamość czynów przyjmuje zatem Sąd Najwyższy wyłącznie wówczas, gdyby okresy przestępstwa w obydwu sprawach pokrywały się zupełnie, bądź też okres przyjęty w sprawie wcześniejszej w całości pochłaniał okres objęty aktualnie toczącym się postępowaniem.
Analogiczne tezy wyrażane były na gruncie spraw o przestępstwo zart. 207 § 1 k.k.pozostające, podobnie jak przestępstwo zart. 209 § 1 k.k.przestępstwem trwałym. W wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 roku (sygn. akt III KK 471/06 OSNwSK 2007/1/852) stwierdzono, iż Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował się problematyką specyficznych relacji, jakie muszą zaistnieć między kolejnymi wyrokami skazującymi sprawcę za przestępstwa tzw. zbiorowe, do których należy przestępstwo zart. 207 k.k., aby można było uznać, iż wcześniejszy, prawomocny wyrok tworzy ujemną przesłankę procesową powagi rzeczy osądzonej, wskazaną wart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.. W szczególności stanowczo prezentowane jest stanowisko, że przeszkoda sformułowana wart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.w postaci rei iudicatae w odniesieniu do tego rodzaju przestępstw, zachodzi wówczas, gdy przedmiotem uprzednio zakończonego prawomocnie postępowania wobec tej samej osoby jest identyczny okres np.: znęcania się, jak przyjęty w sprawie, bądź jest to okres, wykraczający poza okres przyjęty w sprawie następnej. Jedynie bowiem wtedy można twierdzić, że postępowanie w sprawie kolejnej dotyczy tego samego czynu tej samej osoby, co do którego postępowanie karne zostało prawomocnie zakończone. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Krakowie, który w postanowieniu z dnia 1 marca 2005 roku (sygn. akt II AKo 12/05 KZS 2005/3/27) wskazał, iż nie ma tożsamości czynu, zatem i powagi rzeczy osądzonej, gdy okresy przestępstwa (znęcania) pokrywają się ze sobą tylko częściowo, to jest okres objęty wyrokiem późniejszym wykracza poza okres przyjęty w wyroku wcześniejszym, choćby ich początek był jednoczesny. Do tych samych konstatacji sprowadzają się również poglądy wyrażane przez Sąd Najwyższy na gruncie spraw o tzw. czyny ciągłe w zakresie których w kwestii zagadnień tożsamości czynu można doszukiwać się sporej ilości analogii z przestępstwami trwałymi.
Przywołane natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku judykaty nie pozwalają na przyjęcie za Sądem Rejonowym, że w realiach niniejszej sprawy doszło do zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci tzw. powagi rzeczy osądzonej. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1975 roku (sygn. akt I KR 226/74, LEX nr 21663) odnosi się bowiem do sytuacji w której z jednej strony możliwe pozostawało osądzenie czynu w całości, z drugiej zaś sąd rozpoznający sprawę w wyniku podjętej świadomie decyzji ograniczył wyrok jedynie do fragmentu czynu. Żadna z sytuacji takich w niniejszej sprawie nie zachodzi. W zakończonej już prawomocnie wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 5 października 2011 roku (sygn. akt IX K 3462/10) sprawie, której akta załączono do akt niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy nie ograniczał zakresu czynu w stosunku do czynu objętego aktem oskarżenia, lecz rozstrzygnięciem swoim objął w całości przestępstwo zarzucone aktem oskarżenia. Również teza powołanego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 luty 2002 r. (sygn. akt II KKN 17/00, OSNKW 2002/7-8/55) nie znajdowała zastosowania w realiach niniejszej sprawy. Odnosi się ona bowiem do sytuacji w której sąd orzekający władny był rozszerzyć ramy czasowe czynu przypisanego o zachowania następujące po czasie wskazanym w zarzucie, a rozciągające się aż do daty wydania wyroku. Jak wynika z załączonych do niniejszej sprawy akt prawomocnie już zakończonej sprawy o sygn. akt IX K 3462/10, sąd rozpoznający tę sprawę nie mógł rozszerzyć ram czasowych czynu aż po dzień wyrokowania, bowiem zgromadzone w toku tamtego postępowania dowody na to nie pozwalały. Postępowanie przygotowawcze z założenia niejako ograniczało się do zdarzeń objętych ramami czasowymi zarzutu, a postępowanie dowodowe sensu stricto w sądzie nie było prowadzone, bowiem do wydania wyroku doszło w trybieart 343 k.p.k.. Sąd nie miał zatem dowodowych podstaw do tego, by orzekać ponad okres wskazany w akcie oskarżenia. Odnosząc się zaś do wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwestii możliwego połączenia do łącznego rozpoznania obydwu toczących się w tym samym wydziale Sądu Rejonowego w Gliwicach spraw przeciwkoT. Z.o przestępstwa niealimentacji wskazać trzeba, że sprawa niniejsza zawisła przed Sądem Rejonowym zanim jeszcze w sprawie o sygn. akt IX K 3462/10 zapadł wyrok, zatem na etapie postępowania przed sądem obydwie sprawy mogły zostać połączone do wspólnego rozpoznania. W świetle jednak zaprezentowanych w niniejszym uzasadnieniu argumentów okoliczność powyższa niczego w kwestii rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie zmienia.
W tych okolicznościach zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Rozpoznając sprawę ponownie będzie sąd zobligowany do powtórzenia postępowania dowodowego w całości, co nie będzie oczywiście stało na przeszkodzie jego rozszerzeniu. Obowiązkiem sądu pozostanie przede wszystkim pełne merytoryczne rozpoznanie sprawy, w tym rozstrzygnięcie w przedmiocie winy oskarżonego.