Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
XI Wydział Karny
Sygnatura akt: XI W 10564/15
Data wyroku: 2016-01-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Smulewicz
Teza: niewywiązanie się z obowiązku z art. 78 ust. 4 Prod - niewskazanie przez właściciela pojazdu, komu powierzył pojazd do używania.

Sygn. akt XI W 10564/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 stycznia 2016 roku
Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie XI Wydział Karny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Małgorzata Smulewicz
Protokolant: Monika Krajewska
przy udziale oskarżyciela publicznego – w jego imieniuK. K.
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2016 roku wW.
sprawyM. D.
synaW.iW.
urodzonego dnia (...)wB.
obwinionego o to, że:
w dniu 3 października 2014 roku w siedzibie Straży Miejskiej naulicy (...)wW., będąc właścicielem pojazdu markiH.onumerze rejestracyjnym (...), wbrew obowiązkowi, nie wskazał na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył w/w pojazd do kierowania w dniu 05.09.2014 r. o godzinie 12:18 naul. (...)przyul. (...)wW.,
tj. o wykroczenie z art. 96 § 3 kw,

orzeka

I
obwinionegoM. D.uznaje za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, stanowiącego wykroczenie z art. 96 § 3 kw i za to na podstawie art. 96 § 3 kw skazuje go, a na podstawie art. 96 § 1 kw w zw. z art. 96 § 3 kw i art. 24 § 1 i 3 kw wymierza mu karę grzywny w wysokości 400 (czterysta) złotych;

II
na podstawieart. 118 § 1 kpw,art. 627 kpkw zw. zart. 119 kpwzasądza od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem zryczałtowanych wydatków postępowania oraz kwotę 40 (czterdzieści) złotych tytułem opłaty.

Sygn. akt XI W 10564/15

UZASADNIENIE
Na podstawie całokształtu materiału dowodowego ujawnionego w toku rozprawy głównej Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 5 września 2014 r. o godz. 12:18 naul. (...)przyul. (...)wW.za pomocą urządzenia samoczynnie rejestrującego pomiar prędkości zostało wykonane zdjęcie pojazdowi markiH.onumerze rejestracyjnym (...), który nie zastosował się do ograniczenia prędkości określonego w ustawie i przekroczył dozwoloną prędkość o 34 km/h, czym wypełnił znamiona wykroczenia określonego w art. 92a kw.
Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, iż właścicielem pojazdu jestM. D., do którego dwukrotnie wysłano wezwanie wraz z formularzami oświadczeń do wyrażenia zgody na ukaranie mandatem karnym za popełnienie wykroczenia z art. 92a kw, bądź do wskazania kierowcy, który prowadził pojazd w dniu popełnienia czynu oraz formularz oświadczenia do wyrażenia zgody na przyjęcie mandatu karnego w przypadku niewskazania osoby kierującej pojazdem. Pierwsze wezwanie zostało podjęte osobiście przez adresata dnia 26.09.2014r., zaś drugie wobec niepodjęcia zwrócone do nadawcy (k. 8).
W/w nie odpowiedział na powołane pismo, nie skontaktował się również w żaden inny sposób ze Strażą Miejską w przedmiotowej sprawie.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: częściowo wyjaśnień obwinionego złożonych w trakcie postępowania sądowego, notatki urzędowej (k. 1-3), kopii fotografii (k. 4).
ObwinionyM. D.w troku czynności wyjaśniających nie podjął żadnej próby wskazania osoby kierującej w dniu 5 września 2014 r. o godz. 12:18 naul. (...)przyul. (...)wW..
Obwiniony przesłuchany na rozprawie w dniu 18 stycznia 2016 roku, nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Oświadczył, iż nie wie, kto prowadził jego pojazd. Dodał, iż otrzymał od Straży Miejskiej wezwanie tzw. ABCD, w którym proponowano mu wyrażenie zgody na przyjęcie mandatu karnego nakładającego na niego grzywnę za popełnione wykroczenie drogowe bądź niewskazanie osoby kierującej pojazdem alternatywnie z wezwaniem do wskazania osoby, której powierzył pojazd do kierowania bądź używania. Obwiniony wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dn. 12 marca 2014 r. stwierdził, że podobne wezwania są sprzeczne zKonstytucjąi wobec tego można od razu zakończyć sprawę. Dodał, iż jeżeli jest do niego kierowany dokument sprzeczny z prawem, to nie ma obowiązku się do niego odnosić. Obwiniony wskazywał, że Straż Miejska nie ma uprawnień oskarżyciela posiłkowego w sprawach zart. 96 § 3kw. Jak wyjaśniał dalej, wysłane do niego wezwanie nie zawierało pouczeń o prawach obwinionego i świadka.
Na pytanie oskarżyciela publicznego o to, czy obwiniony próbował ustalić osobę, która kierowała jego pojazdem w dniu wskazanym w wezwaniu,M. D.stwierdził, iż nie miał takiego obowiązku. Na pytanie Sądu sprecyzował, że w żaden sposób nie kontaktował się ze Strażą Miejską.
Sąd zważył, co następuje:
Sąd ustalając stan faktyczny w sprawie, nie oparł się na wyjaśnieniach obwinionego. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom obwinionego, z których wynika, że nie miał wiedzy kto w miejscu i czasie wskazanym we wniosku o ukaranie prowadził jego samochód. Biorąc pod uwagę krótki odstęp czasu pomiędzy popełnieniem wykroczenia, a wysłaniem pierwszego wezwania do wskazania, wyjaśnienia obwinionego, iż nie jest w stanie określić kto prowadził pojazd, wydają się mało wiarygodne.
Argumentacja obwinionego, jakoby stosowanie wezwania alternatywnego przez Straż Miejską(...)W.było niezgodne zKonstytucją RPnie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje sięM. D.. Zważyć należy, iż Trybunał w wyroku z dn. 12 marca 2014 r. (sygn. P 27/13) uznał konstytucyjność przepisu art. 96 § 3 kw, natomiast wyrwany z kontekstu fragment uzasadnienia przedmiotowego wyroku TK powoływany przez obwinionego, a dotyczący tzw. „wezwań alternatywnych” jest jedynie częścią opisu stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich, uczestniczącego wówczas w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. (punkt 2.4 uzasadnienia wyroku TK w sprawie o sygn. P 27/13). To stanowisko nie jest zatem żadną z tez wyroku, w szczególności nie jest zaś opinią prawną wyrażoną przez Trybunał. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania sposobu procedowania przez Straż Miejską.
Zważyć ponadto należy, iż Straży Miejskiejprzysługująuprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia z art. 96 § 3 kw. Wszelkie wątpliwości prawne w tym zakresie zostały rozwiane wraz z wydaniem przez Sąd Najwyższy uchwały w składzie 7 sędziów, a więc mającej moc zasady prawnej, z dn. 30 września 2014 r. (sygn. I KZP 16/14).
Odnosząc się zaś do kwestii podniesionej przez obwinionego dotyczącej braku odpowiednich pouczeń dla obwinionego lub świadka Sąd nie stwierdził, aby jakiekolwiek uchybienia miały miejsce. Zważyć należy, że na etapie wysłania przez Straż Miejską(...)W.wezwania do wskazania użytkownika pojazdu bądź kierującego pojazdem,M. D.nie korzystał ani z praw przysługujących obwinionemu, ani też z ochrony prawnej przewidzianej dla świadka. Pierwszy z wymienionych statusów procesowych nabywa się w momencie wniesienia przeciwko osobie wniosku o ukaranie w sprawie o wykroczenie (art. 20 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia), co w niniejszej sprawie nastąpiło dopiero w dn. 22 września 2015 r.M. D.nie występował też wówczas w charakterze świadka, bowiem nie został wezwany przez żaden uprawniony organ w celu złożenia zeznań. Pozycję procesową obwinionego w momencie otrzymania wezwania opisujeart. 78 ust. 4 Ustawy z dn. 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, który to przepis nakłada na właściciela pojazdu obowiązek wskazania osoby, której powierzył on ten pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Tę rolę należy odróżnić od pozycji świadka, bowiem właściciel pojazdu nie jest obowiązany do stawiennictwa i złożenia zeznań na zasadach obowiązujących świadków (m.in. obowiązek stawiennictwa, mówienia prawdy i niezatajania faktów, prawo do odmowy złożenia zeznań w określonych w ustawie wypadkach). W szczególności właściciel pojazdu wezwany do wskazania kierowcy bądź użytkownika nie może skutecznie uchylić się od odpowiedzi na pytanie w sytuacji, gdy mógłby narazić osobę najbliższą na odpowiedzialność za wykroczenie. Należy przy tym zaznaczyć, iż oczywiście wskazuje on jedynie dysponenta jego pojazdu, a nie sprawcę wykroczenia drogowego, a więc nikogo nie denuncjuje. Wobec tego nawet przy (nieumyślnym) błędnym wskazaniu pozytywnym wynikającym z niewiedzy, właściciel pojazdu nie będzie ponosić odpowiedzialności zart. 234 Kodeksu karnego(fałszywe oskarżenie o czyn zabroniony).
Obwiniony odniósł się również do konieczności ochrony swojej rodziny i uchylenia się od podawania informacji mogących wywołać dla jej członków negatywne skutki oraz narazić ich na odpowiedzialność karną, argumentując także w taki sposób fakt niewskazania. Odnosząc się do tych kwestii, w opinii Sądu jest to zdecydowana nadinterpretacja tych przepisów, zobowiązanie do udzielenia odpowiedzi uprawnionemu organowi nie może stanowić i nie stanowi o popełnieniu przestępstwa fałszywego oskarżenia, o którym mowa wart. 234 kk. Jak wynika już z powyższych wywodów, przestępstwo zart. 234 kk, może być popełnione jedynie umyślnie, w zamiarze bezpośrednim, a zatem sprawca musi wiedzieć, że fałszywie oskarża i musi chcieć fałszywie oskarżyć. Tym samym nie może to mieć miejsca w okolicznościach tej i podobnych spraw.
W tym miejscu należy także wskazać uzasadnienie wspomnianego już wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2014 roku, w którym poruszono temat obowiązku udzielenia odpowiedzi uregulowanego w treści art. 78 ust. 4 Prod oraz sankcji za jego naruszenie przewidzianej w art. 96 § 3 kw.
„Brak sankcji za naruszenie art. 78 ust. 4 p.r.d. skutkowałby nieuchronnie, powszechnym ignorowaniem obowiązku wskazania komu właściciel/posiadacz powierzył samochód czy motocykl do kierowania (użycia) w oznaczonym czasie. Przepis ten stałby się martwą literą prawa. W konsekwencji system automatycznej kontroli prędkości pojazdów nie spełniłby zakładanego prokonstytucyjnego celu, to jest stanowczej, prawnej zachęty do przestrzegania ograniczeń prędkości i tym samym redukcji liczby poważnych wypadków drogowych oraz liczby ich ofiar.
Jednocześnie sankcja za naruszenie art. 78 ust. 4 p.r.d. w postaci grzywny jest najmniej uciążliwym środkiem prowadzącym do zapewnienia ochrony życia i zdrowia osób uczestniczących w ruchu drogowym w naszym kraju. Wykroczenie określone w art. 96 § 3 k.w. zagrożone jest wyłącznie karą grzywny, która może wynosić – zgodnie z art. 24 § 1 k.w. – od 20 do 5000 zł. Ustawodawca spośród wielu możliwych sposobów sankcjonowania obowiązku wyznaczonego w art. 78 ust. 4 p.r.d. wybrał zatem taki, który jest umiarkowany i proporcjonalny do celu. Po pierwsze, ustawodawca wprowadził odpowiedzialność wykroczeniową, nie zaś karną. Po drugie, w ramach wprowadzonej odpowiedzialności wykroczeniowej, sięgnął wyłącznie do kary grzywny, rezygnując przy tym z surowszych kar za wykroczenia, jakimi są areszt i ograniczenie wolności. Trybunał wskazuje, iż wezwany do wskazania kierującego pojazdem ma pięć możliwości: 1) wskazać siebie, jeżeli faktycznie prowadził pojazd; 2) przedstawić dowód, że nie jest ani właścicielem, ani posiadaczem pojazdu; 3) wskazać kto kierował lub używał pojazd; 4) nie wskazać komu powierzył pojazd do kierowania lub używania; 5) przedstawić dowód, że pojazd był użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Tylko w czwartym wypadku, gdy właściciel lub posiadacz pojazdu nie wskaże komu powierzył pojazd do kierowania lub używania, naraża się na odpowiedzialność za wykroczenie określone w kwestionowanym art. 96 § 3 k.w.”
Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania wiarygodności, ani rzetelności dokumentów i dowodów ujawnionych na rozprawie bez ich odczytywania w trybieart. 76 § 1 kpwtj. notatki urzędowej (k. 1-3), kopii fotografii (k. 4). Sąd uznał powyższe dokumenty za w pełni wiarygodne. Strony nie kwestionowały ich prawdziwości ani autentyczności, Sąd natomiast z urzędu nie dostrzegł powodów, dla których należałoby im odmówić wiarygodności i mocy dowodowej.
Analizując powyższy stan faktyczny Sąd doszedł do przekonania, iż swoim zachowaniem obwinionyM. D.wyczerpał znamiona wykroczenia spenalizowanego w art. 96 § 3 kw.
Przede wszystkim należy wskazać, iż obwiniony w ogóle nie kontaktował się ze Strażą Miejską. Odbierał jedno ze skierowanych do niego pism, na które w żaden sposób nie odpowiedział.
Zgodnie zart. 96 § 3kw, karze grzywny podlega ten, kto wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Wykroczenie określone wart. 96 § 3kw ma na celu ustalenie kierującego pojazdem w razie popełnienia przestępstwa albo wykroczenia z udziałem tego pojazdu. Przepis ten odnosi się wprost do obowiązku wynikającego zart. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym właściciel lub posiadacz pojazdu jest obowiązany wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec; a także wynikającego z art. 78 ust. 5 pkt 1 tej ustawy, który stanowi, że w przypadku, gdy właścicielem lub posiadaczem pojazdu jest osoba prawna do udzielenia informacji, o której mowa wust. 4, obowiązana jest osoba wyznaczona przez organ uprawniony do reprezentowania tego podmiotu na zewnątrz, a w przypadku niewyznaczenia takiej osoby - osoby wchodzące w skład tego organu zgodnie z żądaniem organu, o którym mowa wust. 4, oraz sposobem reprezentacji podmiotu. Na podstawie art. 129b ust. 3 pkt 7 cytowanej ustawy w ramach wykonywania kontroli ruchu drogowego w zakresie, o którym mowa w ust. 2, strażnicy gminni (miejscy) są upoważnieni do żądania od właściciela lub posiadacza pojazdu wskazania komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Uprawnienie to potwierdził Sąd Najwyższy w przywoływanej wyżej Uchwale z dn. 30 września 2014 r. zapadłej w składzie 7 sędziów (sygn. I KZP 16/14).
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwala na bezsprzeczne stwierdzenie, żeM. D.popełnił czyn, którego znamiona opisane są w powyżej przytoczonym przepisie. Obwiniony pomimo nałożonego na niego obowiązku, nie wskazał kto w dniu 5 września 2014 r. o godz. 12:18 naul. (...)przyul. (...)wW.kierował pojazdem markiH.onumerze rejestracyjnym (...), którego kierowca przekroczył dopuszczalną prędkość określoną ustawą o 34 km/h, czym dopuścił się popełnienia wykroczenia określonego w art. 92a kw.
Należy zauważyć, że obwiniony jako osoba, która posiada prawo jazdy powinien zdawać sobie sprawę z wszelkiego rodzaju obowiązków jakie na nim ciążą, m.in. ubezpieczeniu pojazdu, wożenia ze sobą odpowiednich dokumentów, w tym również obowiązku zart. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Należy wskazać, iż wezwanie do wskazania zostało odebrane przez obwinionego trzy tygodnie licząc od zdarzenia, co w ocenie Sądu dało możliwość ustalenia, kto w danym momencie kierował pojazdem. W związku z tym, zdaniem Sądu obwiniony mógł poczynić starania i ustalić, kto kierował jego samochodem - pytając choćby użytkowników i wykluczając jedną bądź drugą osobę. Nadto warto również wskazać, iż wykonaniem obowiązku wynikającego z wezwania wysyłanego przez Straż Miejską jest również wskazanie kręgu osób, a nie tylko jednej konkretnej osoby. To już zaś rolą Straży Miejskiej, która prowadzi czynności wyjaśniające, jest ewentualne kierowanie kolejnych wezwań do osób wskazanych przez właściciela i ustalenie, która z nich popełniła wykroczenie. Nie chodzi zatem jedynie o wskazanie konkretnej osoby, gdy właściciel nie jest tego pewien. Właściciel powinien wskazać osoby, które mogły jechać jego samochodem w danym dniu. Spenalizowanie czynu określonego wart. 96 § 3kw ma na celu m.in. ustalenie kierującego pojazdem w razie popełnienia przestępstwa bądź wykroczenia z udziałem tego pojazdu. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ Straż Miejska ujawniła wykroczenie, w związku z czym zwróciła się do obwinionego, jako właściciela pojazdu, celem wskazania osoby, której powierzył swój pojazd do kierowania bądź używania. Obwiniony takiej osoby lub osób nie wskazał.
Należy zaznaczyć iż, obwiniony mógł zostać zwolniony z obowiązku wskazania kierującego pojazdem, jedynie w przypadku, gdyby zostało ustalone, że pojazd w tym czasie został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Obwiniony jednak w żadnym momencie postępowania nie wskazał aby taka sytuacja miała miejsce.
Powyższego czynu obwiniony dopuścił się świadomie, mając wymagany ku temu wiek i nie będąc w stanie wyłączającym możność pokierowania swoim postępowaniem lub rozpoznania znaczenia czynów. Nie występuje też żadna inna przesłanka mogąca świadczyć o niemożności przypisania obwinionemu popełnienia zarzucanego mu czynu.
Należy stwierdzić, żeM. D.dopuścił się popełnienia czynu, którego znamiona opisane są w stosownej ustawie, w zawinieniu, przy czym czyn jej był społecznie szkodliwy. Wszystko to stanowi o przypisaniu mu odpowiedzialności w zakresie popełnienia zarzucanego wykroczenia z art. 96 § 3 kw.
Wymierzając obwinionemu karę, Sąd kierował się ustawowymi dyrektywami jej wymiaru określonymi w art. 33 kw. Orzeczona kara grzywny w wysokości 400 (czterysta) złotych w swojej dolegliwości nie przekracza stopnia winy, jest adekwatna do stopnia wymagalności zachowania zgodnego z prawem w odniesieniu do realiów niniejszej sprawy. Oceniając stopień społecznej szkodliwości czynu obwinionego Sąd zważył, żeM. D.popełnił wykroczenie na skutek naruszenia istotnego obowiązku wynikającego zUstawy Prawo o ruchu drogowym(art. 78 ust. 4 tej ustawy). W ocenie Sądu obwiniony, jako osoba posiadająca prawo jazdy, powinien znać przepisy dotyczące ruchu drogowego i stosować się do tych przepisów, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Tego typu wykroczenia, jakie popełnił obwiniony, zdarzają się w obecnych czasach nagminnie. W związku z tym, wymogi społecznego oddziaływania w zakresie kształtowania prawidłowych postaw wobec porządku prawnego sprawiają, że kary wymierzane za takie wykroczenia powinny odstraszać od ich popełniania i uświadamiać konieczność wywiązywania się z tego obowiązku. Wymierzając obwinionemu karę Sąd uwzględnił też warunki materialne i finansowe obwinionego. Orzeczona kara jest karą spełniającą swe cele zarówno w zakresie prewencji generalnej, jak i przede wszystkim indywidualnej. Jest ona adekwatna do okoliczności przypisanego czynu i jego społecznej szkodliwości.
Na podstawieart. 118 § 1 kpwiart. 627 kpkw zw. zart. 119 kpw, Sąd zasądził od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 100 złotych tytułem zryczałtowanych wydatków postępowania, których wysokość ustalono na podstawie§ 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 2001 roku w sprawie wysokości zryczałtowanych wydatków postępowania oraz wysokości opłaty za wniesienie wniosku o wznowienie postępowania w sprawach o wykroczenia(Dz. U. z 2001 r. Nr 118, poz. 1269) oraz opłatę w wysokości 40 (czterdzieści) złotych, ustaloną na podstawieart. 3 ust. 1w zw. zart. 21 pkt 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.).