Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 313/14
Data wyroku: 2015-08-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Zając, Mariusz Łodko, Małgorzata Kuracka
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 417^1^ § 2 k.c.
Teza: Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej jest zatem stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu.

Sygn. akt VI ACa 313/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 sierpnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SA Małgorzata Kuracka
Sędziowie:  SA Agata Zając (spr.)
SO (del.) Mariusz Łodko
Protokolant: Izabela Nowak
po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaB. S. (1)iB. S. (2)
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego wW.
o odszkodowanie
na skutek apelacji powodaB. S. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 5 lipca 2013 r.
sygn. akt XXV C 888/12

I
oddala apelację;

II
zasądza odB. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2 700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 313/14

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 16 grudnia 2011 r.B. S. (1)iB. S. (2)wnieśli o zasądzenie od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego wW.kwoty ostatecznie sprecyzowanej na 495 280 zł jako odszkodowania za szkodę wyrządzoną spadkobiercom testamentowym i wykonawcy testamentu wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem i ostatnią wolą spadkodawcy, tj. postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z 21 grudnia 2007 r. V Ca 2092/07 oddalającym apelację od postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Żoliborza z dnia 25 października 2006 r. I Ns 320/06, stwierdzającego, że spadek poH. S.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 14 kwietnia 2004 r. nabyła żonaA. S.w całości.
Powodowie podnieśli, żeA. S.powinna być uznana za niegodną z wyłączeniem od dziedziczenia, zaś wydane orzeczenie jest rażąco stronnicze i błędne, niezgodne z prawem i ostatnią wolą spadkodawcy
Pozwany Skarb Państwa – Prezes Sądu Okręgowego wW.reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów.
Wyrokiem z dnia 5 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddali powództwo i zasądził solidarnie od powodów na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy swoje rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
Postanowieniem z dnia 25 października 2006 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Żoliborza w sprawie I Ns 320/06 stwierdził, że spadek poH. S., na podstawie testamentu notarialnego z 14 kwietnia 2004 r. nabyła żonaA. S.w całości. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Warszawie(...)Wydział(...)w sprawie V Ca 20092/07 oddalił apelacjęB. S. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie I CSK 519/10 odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przezB. S. (1).
PowódB. S. (1)był wykonawcą testamentuH. S.z dnia 7 września 2004 r. Testament ten sąd uznał za zapis testamentowy, w którym spadkodawca na wypadek swojej śmierci i śmierci swojej żonyA.zapisał uprawnienia do działki wU.przyul (...)na rzeczB. S. (2)w 80% i na rzeczK. W.w 20%. W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadkuB. S. (1)przedłożył także testament ustny spadkodawcy z 7 września 2004 r., zawierający wydziedziczenieA. S., jednak testament ten sąd spadku uznał za nieważny z przyczyn formalnych – testament został bowiem sporządzony w obecności jedynie dwóch świadków.
W żadnym z testamentów nie została przewidziana jakakolwiek korzyść majątkowa dlaB. S. (1).
Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą prawną roszczeń powoda są przepisyart. 417 i 4171§ 2 k.c.
Zgodnie zart. 4171§ 2 k.c.konieczną przesłanką powództwa o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia jest stwierdzenie niezgodności z prawem wydanego orzeczenia.
Zgodnie zaś zart. 4241§ 3 k.p.c.w wypadku wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu II instancji orzeczenie Sądu Najwyższego traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Sąd Okręgowy wskazał, ze wobec braku stwierdzenia niezgodności z prawem postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2009 r. powodom nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie.
Niezależnie od powyższej okoliczności uzasadniającej oddalenie powództwa Sąd Okręgowy podniósł, że podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, zaś powodowie polemizują z ustaleniami będącymi podstawą rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Żoliborza. Sąd Okręgowy stwierdził, że po analizie akt I Ns 320/06 i wydanych orzeczeń nie można w żaden sposób stwierdzić ich niezgodności z prawem.
Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą powództwa nie może byćart. 5 k.c., a w żadnym testamencie spadkodawcy nie została dla powoda przewidziana jakakolwiek korzyść, nie mógł więc on ponieść szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego postanowienia i nie ma legitymacji do żądania odszkodowania. Nie została też wykazana szkodaB. S. (2)ani jej wysokość.
O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wnieśli powodowie, zaskarżając wyrok w całości. Powodowie zarzucili naruszenieart. 18 i 231 k.k.,art. 19, 45.1, 77. 1 Konstytucji RP,art. 5 k.c.,art. 58 § 2 k.c.,art. 416 i 417 k.c.,art. 948 § 1 i 2 k.c.,art. 952 § 3 k.c.,art. 177 § 1 i 2 oraz art. 233 § 1 k.p.c.i wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie żądanego odszkodowania.
Apelacja powódki została odrzucona prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne są prawidłowe, znajdują pełne oparcie w załączonych do akt dokumentach i Sąd Apelacyjny ustalenia te przyjmuje za własne.
W szczególności Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne znajdują bowiem oparcie w wynikach przeprowadzonego postępowania dowodowego obejmującego złożone w toku postępowania dokumenty, a dokonana przez ten Sąd ocena dowodów nie przekracza granic swobodnej oceny wskazanych wart. 233 § 1 k.p.c.
Zasada swobodnej oceny dowodów określona powyższym przepisem wyraża się w jej ocenie według własnego przekonania Sądu, opartego na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Jej istotną cechą jest bezstronność, brak arbitralności i dowolności, przestrzeganie zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego w wyciąganiu wniosków.
Ocena dokonana przez Sąd I instancji w ocenie Sądu Apelacyjnego odpowiada zasadniczo wskazanym wyżej kryteriom.
Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że postawienie zarzutu obrazyart. 233 § 1 k.p.c.nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 2000/7-8 poz. 139 i z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000/10 poz. 189). Jeżeli zatem z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne.
Należy wskazać, że Sąd Okręgowy oparł swoje ustalenia przede wszystkim na dokumentach dotyczących przebiegu postepowania w sprawie I Ns 320/06 przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Żoliborza oraz na treści wydanych w tej sprawie, prawomocnych orzeczeń, których treść nie budzi wątpliwości.
Odrębną kwestią jest zagadnienie dotyczące zgodności tych orzeczeń z prawem.
Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, podstawa prawną roszczeń powodów jestart. 4171§ 2 k.c.
Przesłankami odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa, przewidzianej tak wart. 417, jak iart. 4171k.c.są: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą.
Źródłem szkody wedługart. 4171§ 2 k.c.jest niezgodne z prawem "prawomocne orzeczenie". Pojęcie to obejmuje zarówno wyroki, jak i postanowienia sądowe, od których nie przysługuje środek odwoławczy. Niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia co do zasady nie powinna być przedmiotem samodzielnych ustaleń sądu w procesie o naprawienie szkody. Sąd rozpoznający sprawę odszkodowawczą nie jest bowiem właściwy do indywidualnej oceny legalności konkretnego wyroku lub postanowienia stanowiącego źródło szkody. Jeżeli ustawa wiąże oznaczone skutki prawne z obowiązywaniem prawomocnego orzeczenia, a jednocześnie reguluje zasady i tryb jego wzruszania z powodu niezgodności z prawem, to prawna skuteczność takich orzeczeń nie może być podważana (kwestionowana) bezpośrednio w każdym procesie odszkodowawczym, z pominięciem zasad i trybu postępowania zastrzeżonego do kontroli prawomocnych orzeczeń. Dlatego też odpowiedzialność władzy publicznej za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia wymaga tzw. prejudykatu.
Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej jest zatem stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu. Ta szczególna regulacja dotyczy szczególnego rodzaju spraw, które mogą doprowadzić do podważenia stanu prawnego ustalonego na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych lub ostatecznych decyzji. Dlatego też ustawodawca wprowadził tę dodatkową przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej, to jest - stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu. Środkiem prawnym mającym na celu kontrolę orzeczeń sądów powszechnych z punktu widzenia legalności jest skarga kasacyjna, która przysługuje do Sądu Najwyższego od wyroków i niektórych postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji. Skargę tę można oprzeć na podstawach naruszenia prawa materialnego lub procesowego, czyli na zarzutach zmierzających do wykazania niezgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem. Środkiem prawnym mającym na celu kontrolę orzeczeń sądów powszechnych z punktu widzenia legalności jest również skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stanowią środki spójne, komplementarne, uzupełniające się i niekolidujące ze sobą. Jeżeli Sąd Najwyższy odrzuci skargę kasacyjną, odmówi jej przyjęcia do rozpoznania albo ją oddali to takie orzeczenie Sadu Najwyższego należy traktować tak, jak wyrok oddalający skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Wynika to wprost z treściart. 4241a§ 2 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.
Jedynie w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, zgodnie zart. 4241bk.p.c., odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.
Bezsporne jest zaś, że w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przysługuje skarga kasacyjna, zaś skarżący skorzystał z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie(...)Wydział(...), jednak Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
Tym samym Sąd Okręgowy, jak i Sąd Apelacyjny są związane stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie I CSK 519/10, co uniemożliwia stwierdzenie w ramach niniejszego postepowania, że w wydane w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poH. S.orzeczenie jest niezgodne z prawem.
Już z uwagi na powyższe powództwo wniesione w sprawie niniejszej nie mogło być uwzględnione.
Trafnie także Sąd Okręgowy uznał, że powód nie wykazał żadnej szkody pozostającej w związku przyczynowym z wydaniem kwestionowanego orzeczenia. Bezsporne jest bowiem, że dla powoda w żadnym testamencie spadkodawcy nie została przewidziana korzyść majątkowa, ponadto powód jako brat spadkodawcy, nie należy do kręgu jego spadkobierców ustawowych w sytuacji, gdy spadkodawca pozostawił zstępnych.
Z wyjaśnień powoda złożonych na rozprawie przed Sądem Okręgowym wynika, że część mienia powoda była złożona na działce stanowiącej wcześniej własność spadkodawcy, a objętej zapisem na rzecz powódkiB. S. (2)w 80% zaś po śmierci spadkodawcy mienie to „zagarnął” panW., bratA. S..
Wskazana przez powoda szkoda wynikająca z utraty bliżej nie sprecyzowanych składników majątku niewątpliwie nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem w postaci wydania kwestionowanego orzeczenia Sądu stwierdzającego nabycie spadku poH. S..
Mając powyższe na względzie i uznając podniesione w apelacji zarzuty za bezzasadne, na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.