Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Cz 1151/15
Data wyroku: 2015-10-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Leszek Dąbek, Ewa Buczek-Fidyka, Barbara Braziewicz
Słowa kluczowe: Koszty Postępowania Egzekucyjnego
Podstawa prawna: art. 102 kpc

Sygn. akt III Cz 1151/15

POSTANOWIENIE
Dnia 6 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący-Sędzia:  SO Leszek Dąbek
Sędziowie:   SO Barbara Braziewicz (spr.)
SR del. Ewa Buczek - Fidyka
po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. w Gliwicach na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwaJ. M.
przeciwkoM. J.
o zachowek
na skutek zażalenia powoda
na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt I C 784/13
postanawia:

oddalić zażalenie.
SSR del. Ewa Buczek - Fidyka SSO Leszek Dąbek SSO Barbara Braziewicz
Sygn. akt III Cz 1151/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem, zawartym w punkcie 3 wyroku z dnia 22 maja 2015 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach nie obciążył pozwanego kosztami postępowania w sprawie z powództwaJ. M.przeciwkoM. J.o zachowek. Sąd uwzględnił w sprawie częściowo powództwo, a zasądzoną na rzecz powoda kwotę 9.712,50 zł rozłożył na 4 raty, płatne w terminie do końca każdego kwartału danego roku, poczynając od kwartału następującego po uprawomocnieniu się wyroku. Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania Sąd powołał się na zasadę słuszności zart. 102 k.p.c., wskazując na trudną sytuację majątkową pozwanego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł powód, zaskarżając je w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a toart. 102 k.p.c.poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie polegające na uznaniu, iż zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie pozwanego z kosztów sądowych w całości i w związku z tym skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez obciążenie pozwanego kosztami postępowania w całości.
W uzasadnieniu wymieniono jako należne koszty poniesione przez powoda w toku postępowania, a także koszty związane z zawezwaniem do próby ugodowej. Wskazano, iż pozwany odmówił spełnienia dochodzonego świadczenia, gdyż go na to nie stać, choć był wówczas osobą bezdzietną, pozostającą w zatrudnieniu. Podkreślono, iż powód wygrał sprawę w 97%, a nie zachodziły podstawy do zwolnienia pozwanego z odpowiedzialności za wynik procesu. W ocenie skarżącego takie działanie jest rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wskazano również, iż pozwany winien liczyć się z koniecznością zaspokojenia roszczeń powoda już od 2012 r., kiedy to doszło do stwierdzenia nabycia spadku po spadkodawcy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a orzeczenie Sądu Rejonowego uznać należy za trafne.
Pomimo lakoniczności motywów rozstrzygnięcia o kosztach Sądu Rejonowego, wydane postanowienie poddaje się kontroli instancyjnej w powyższym zakresie. Podkreślić trzeba, iż orzeczenie o kosztach na zasadzie słuszności, przewidzianej wart. 102 k.p.c., należy do dyskrecjonalnej władzy sędziego, a sposób skorzystania zart. 102 k.p.c.jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i od oceny tego sądu należy przesądzenie, że taki szczególnie uzasadniony wypadek nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz usprawiedliwia odstąpienie od obowiązku ponoszenia kosztów procesu. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji nie wykroczył poza wyznaczone powołanym przepisem granice orzekania, dokonana ocena nie była dowolna i oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. Zatem zarzut podniesiony w zażaleniu jest niezasadny.
Przepisart. 98 k.p.c.statuuje zasadę odpowiedzialności za wynik procesu zgodnie z którą strona przegrywająca proces zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zasada ta może doznać wyłomu jednak w wypadkach szczególnie uzasadnionych, w których stosownie do regulacji prawnej zawartej wart. 102 k.p.c.sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepisart. 102 k.p.c.urzeczywistniający zasadę słuszności, jako wyjątkowy nie konkretyzuje „wypadków szczególnie uzasadnionych”, toteż ich kwalifikacja należy do sądu, który winien mieć na względzie całokształt okoliczności konkretnej sprawy i zasady współżycia społecznego. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zart.102 k.p.c.należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące na „zewnątrz” procesu zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony (zob. Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego…, tom I, pod red. prof. dr hab. T. Erecińskiego, WP LexisNexis, W-wa 2002, k.268).
W aspekcie przywołanych kryteriów Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, zgodnie z którym w niniejszej sprawie wystąpił wypadek szczególnie uzasadniony przemawiający za nieobciążaniem w całości pozwanego kosztami procesu. Brak jest ustawowej definicji „wypadków szczególnie uzasadnionych” oraz brak jest obiektywnych kryteriów i mierników przemawiających za zasądzeniem od strony przegrywającej tylko części kosztów albo nieobciążaniem jej w ogóle kosztami. W tym przypadku, w ocenie Sądu Okręgowego, za zastosowaniem wobec pozwanego dobrodziejstwa płynącego zart. 102 k.p.c.przemawiają: trudna sytuacja majątkowa pozwanego. Wskazać trzeba, iż okoliczności sprawy istotnie usprawiedliwiały pogląd Sądu Rejonowego o trudnej sytuacji majątkowej pozwanego, w chwili zamknięcia rozprawy. Wprawdzie pozwany pracował i zarabiał 1800zł netto, jednakże na swoim utrzymaniu miał niepracującą żonę, pozostającą na urlopie macierzyńskim, która z tego tytułu otrzymywała kwotę 1000zł oraz dwójkę małoletnich dzieci. Zatem obciążały go koszty utrzymania czterech osób i wynajmu mieszkania. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż pozwany w chwili orzekania pozostawał w trudnej sytuacji finansowej.
Odnosząc się z kolei do zastrzeżeń podniesionych w zażaleniu, to wbrew sugestiom skarżącego, pozwany chciał wywiązać się ze zobowiązania z tytułu zachowku, lecz nie uzyskał na ten cel kredytu, a skromne dochody nie pozwalały mu na odłożenie wcześniej niezbędnej kwoty. Pozwany wyjaśnił również, iż nie był w stanie wcześniej spłacić powoda z tytułu należnego mu zachowku bowiem jedynym składnikiem majątku spadkowego jest mieszkanie, w którym nadal mieszka jego babcia, a żona zmarłego dziadka. Zatem pozwany mógłby zapłacić zachowek po sprzedaży mieszkania, co może nastąpić dopiero po śmierci babci.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że do kręgu okoliczności uzasadniających zastosowanieart. 102 k.p.c.zalicza się między innymi ciężką sytuację strony przegrywającej (orzeczenie Sądu Najwyższego z 17.11.1972 r., I PR 423/72, OSN 1973,Nr 7-8, poz. 138), czy też szczególny charakter sprawy (postanowienie Sądu Najwyższegoz 15.03.1983 r., I Cz 30/82). Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, iż zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony przemawiający za nieobciążeniem pozwanego kosztami postępowania.
Zatem, z uwagi na trudną sytuację materialną pozwanego oraz okoliczności sprawy, także zasady współżycia społecznego, orzeczenie o kosztach procesu w oparciu oart. 102 k.p.c.nie doprowadzi do pokrzywdzenia powoda i zgodne będzie z zasadami słuszności.
Z tych względów Sąd Okręgowy oddalił zażalenie powoda na skutek niestwierdzenia wad zaskarżonego postanowienia zarzucanych przez skarżącego.
W związku z powyższym, Sąd Okręgowy, uznając zażalenie powoda za bezzasadne, z mocyart. 385 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c., oddalił je.