Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 80/15
Data wyroku: 2015-09-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Marczyńska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 10 ustawy o emeryturachi rentach z FUS

Sygn. akt VU 80/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 września 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSO Magdalena Marczyńska
Protokolant stażysta Bożena Sobczyk
po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie
sprawy z wnioskuK. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaK. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia(...)2014 r. sygn.(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje wnioskodawcyK. B.prawo do emerytury poczynając od dnia(...)2014 roku,

2

    zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na rzeczK. B.kwotę 60,00 zł (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VU 80/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia(...)2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówił wnioskodawcyK. B.prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji podał, iż wnioskodawca nie udowodnił wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat.
Od decyzji tejK. B.odwołał się w dniu 7 stycznia 2015 roku. Podniósł, że do jego stażu ubezpieczeniowego powinien być zaliczony cały okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców – od(...)1970 roku do 31 czerwca 1974 roku, a nie jedynie praca w okresach wakacji szkolnych.
ZUS wnosił o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje
K. B.,urodzony w dniu (...), złożył w dniu 2 grudnia 2014 roku wniosek o przyznanie emerytury w przedmiotowej sprawie.
(dowód: wniosek o emeryturę z dnia 2 grudnia 2014 roku k. 1-4 w aktach ZUS)
Poprzedni wniosek o emeryturę z dnia 19 lutego 2013 roku został załatwiony przez ZUS odmownie decyzją z dnia 11 marca 2013 roku. Wyrokiem z dnia 23 lipca 2013 roku, wydanym w sprawie VU 463/13, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Tryb. oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji z uwagi na niespełnienie przez niego przesłanki posiadania wymaganego dla nabycia prawa do emerytury wcześniejszej wieku, tj. 60 lat.
(dowód: wniosek o emeryturę z dnia 19 lutego 2013 roku k. 1-5, decyzja ZUS z dnia 11 marca 2013 roku k. 85 w aktach ZUS, wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 23 lipca 2013 roku k. 20 w aktach VU 463/13)
Wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego.
Niekwestionowany przez ZUS staż pracy wnioskodawcy wynosi 24 lata, 9 miesięcy i 8 dni, w tym 24 lata, 1 miesiąc i 14 dni okresów składkowych, 3 miesiące i 24 dni okresów nieskładkowych oraz 4 miesiące okresów uzupełniających.
ZUS uznał, że wnioskodawca udowodnił 21 lat, 10 miesięcy i 2 dni okresów pracy w warunkach szczególnych.
(okoliczności niesporne)
W latach 1970-1974K. B.uczęszczał do(...) Szkoły ZawodowejwR.w zawodzie mechanika maszyn i urządzeń przemysłowych. Szkołę tę ukończył w dniu 12 czerwca 1974 roku. Od dnia 1 lipca 1974 roku wnioskodawca podjął pierwsze zatrudnienie wFabryce (...)wR..
(dowód: zaświadczenieZespołu Szkół (...)wR.k. 95, świadectwo pracy k. 29 w aktach ZUS)
W trakcie uczęszczania do szkoły zawodowej wnioskodawca mieszkał w gospodarstwie rolnym jego rodziców położonym wewsi S., w gminieŻ.. Gospodarstwo to miało powierzchnię 1,28 ha. Rodzice wnioskodawcy nabyli ww. gospodarstwo w drodze umowy sprzedaży zawartej w dniu 28 października 1964 roku. Fakt władania gospodarstwem został potwierdzony na dzień 4 listopada 1971 roku przez Urząd Gminy w Żytnie.
Akt własności ziemi został wystawiony matce wnioskodawcy w dniu 4 listopada 1978 roku.
(dowód: umowa sprzedaży k. 8, protokół k. 7, akt własności ziemi k. 12 w aktach ZUS ,zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały k. 25, poświadczenie zameldowania k. 26, zaświadczenie Starostwa(...)wR.k. 23 w aktach sprawy)
Ojciec wnioskodawcy zmarł w dniu 9 maja 1970 roku. Matka wnioskodawcy była chora na stwardnienie rozsiane i nie pracowała w gospodarstwie rolnym. W dniu 8 czerwca 1971 roku matka wnioskodawcy została umieszczona w(...)wR.. Oprócz wnioskodawcy w gospodarstwie mieszkała dwójka jego młodszego rodzeństwa. Siostra wnioskodawcy w 1970 roku uczęszczała do siódmej, a brat do drugiej klasy podstawówki. Po umieszczeniu matki w(...), młodsze rodzeństwo trafiło do domu dziecka.
Z uwagi na sytuację rodzinną wnioskodawca był zmuszony sam wykonywać prace w gospodarstwie rolnym. W gospodarstwie rolnym wS.uprawiano ziemniaki, zboża i warzywa. Hodowano w nim także krowy, świnie, kury i kaczki.
Od wiosny do jesieni wnioskodawca pracował w polu przy sadzeniu, sianiu, sianokosach, żniwach i wykopkach. Prace te zajmowały mu co najmniej 4 godziny dziennie, czasami w ich wykonywaniu pomagali mu sąsiedzi. Zimą wnioskodawca wykonywał prace przy inwentarzu, karmił i poił zwierzęta, doił krowy, przeprowadzał remonty w gospodarstwie. Pracował wówczas w gospodarstwie rolnym mniej niż 4 godziny dziennie.
Gdy dochodziło do spiętrzenia prac w gospodarstwie rolnym, to wnioskodawca nie chodził do szkoły. W pierwszej klasie nauki wnioskodawca opuścił 55 godzin lekcyjnych, w drugiej klasie – 158 godzin. W roku szkolnym 1972/1973 wnioskodawca powtarzał drugą klasę i opuścił 114 godzin lekcyjnych. W trzeciej klasie wnioskodawca opuścił natomiast 100 godzin lekcyjnych.
Odległość międzyS.aR.wynosi około 35 kilometrów. Do szkoły wnioskodawca dojeżdżał autobusem(...). Do szkoły jeździł na godzinę 8:00 rano, a wracał ze szkoły około godziny 14:30. ZS.doR.autobusy jeździły co godzinę. Po powrocie ze szkoły wnioskodawca wykonywał prace w gospodarstwie, a uczył się wieczorami i w nocy.
(dowód: zaświadczenie(...)wR.k. 94 w aktach ZUS, zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały k. 25, zaświadczenieZespołu Szkół (...)wR.k. 24, zeznania świadkówK. N.k. 29 odwrót 30, k. 32 iM. G.k. 30 odwrót, k. 31, k. 32, częściowo zeznaniaM. A.k. 30, 32, zeznania wnioskodawcy k. 30 odwrót, k. 31 i 32 w aktach sprawy)
ZUS uznał, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie wakacji szkolnych od 1 lipca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku oraz od 1 lipca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku.
(dowód: karta przebiegu zatrudnienia k. 84 w aktach ZUS)
Przy zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców: od 1 września 1971 roku do 31 października 1971 roku, od 1 lipca 1971 roku do 31 października 1971 roku, od 1 marca 1972 roku do 30 czerwca 1972 roku, od 1 września 1972 roku do 31 października 1972 roku, od 1 marca 1973 roku do 30 czerwca 1973 roku, od 1 września 1973 roku do 31 października 1973 roku oraz od 1 marca 1974 roku do 12 czerwca 1974 roku – staż ten wynosi łącznie ponad 25 lat.
(okoliczności niesporne)

Sąd Okręgowy zważył i ocenił co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treściąart. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. 2015r., poz. 748 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27 pkt 1(tj. poniżej 65 lat dla mężczyzn). Ustęp 4 art. 32 stanowi zaś, że wiek emerytalny, o którym mowa wust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.
Stosownie do art. 184 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 roku) osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

W celu przyznania prawa do emerytury wcześniejszej, wnioskodawca powinien zatem wykazać, iż posiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma ponad 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego i w dniu(...)2014 roku ukończył 60 lat.
Możliwość uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym jako okresu uzupełniającego przewidujeart. 10 ust. l pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 1440 ze zm.), który stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również jako okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przy tym za okresy pracy w gospodarstwie rolnym przypadające przed dniem l stycznia 1983 roku, uważać należy okresy wykonywania pracy na takich warunkach, jakie po tym dniu dawałyby podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. W przepisie art. 10 ust. l pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wyznaczono rozmiaru świadczonej pracy, jak również nie wprowadzono w nim wymogu, aby praca ta stanowiła jedyne lub główne źródło utrzymania zainteresowanego, jednakże wątpliwości te zostały usunięte licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego zapadłymi w obecnym, jak i w poprzednim stanie prawnym, a zachowującymi aktualność również obecnie, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjmowano wymiar pracy przekraczający 4 godziny dziennie. Doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego, (por. chociażby wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014 roku, I UK 17/14, LEX nr 1538420, z dnia 25 marca 2014 roku, I UK 340/13, LEX nr 1477426 oraz z dnia 6 czerwca 2013 roku, II UK 368/12 , LEX nr 1363452).
Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej należało ocenić, czy wnioskodawca, poza okresami wakacji, w okresach od(...)1970 roku do 30 czerwca 1972 roku, od 1 września 1972 roku do 30 czerwca 1973 roku oraz od 1 września 1973 roku do 12 czerwca 1974 roku, uczęszczając do(...) Szkoły ZawodowejwR.oddalonego o około 35 km od jego miejsca zamieszkania świadczył jednocześnie pracę w gospodarstwie rolnym swych rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.
Należy przy tym wskazać, że zdaniem Sądu każdy przypadek wskazywania na pracę w gospodarstwie rolnym winien być oceniany indywidualnie, tzn. z uwzględnieniem wszelkich towarzyszących okoliczności, m.in. charakteru gospodarstwa, jego rozmiaru, ilości domowników oraz innych okoliczności istniejących po stronie danej osoby (np. uczęszczanie do szkoły w miejscowości znacznie oddalonej od miejsca zamieszkania – położenia gospodarstwa rolnego).
W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie pozwala przyjąć, że praca w gospodarstwie rolnym rodziców świadczona przez wnioskodawcę w okresie nauki w szkole średniej, po ukończeniu przez niego 16-go roku życia była stałą pracą o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej i wykonywana była w wymiarze przekraczającym połowę czasu pracy. Sąd uznał jednakże, że pracę w takim wymiarze, spośród okresów, o których zaliczenie do stażu pracy skarżący wnosił w toku postępowania, wykonywał on w okresach: od 1 września 1971 roku do 31 października 1971 roku, od 1 marca 1972 roku do 30 czerwca 1972 roku, od 1 września 1972 roku do 31 października 1972 roku, od 1 marca 1973 roku do 30 czerwca 1973 roku, od 1 września 1973 roku do 31 października 1973 roku oraz od 1 marca 1974 roku do 12 czerwca 1974 roku, to jest w okresach od wiosny od jesieni oraz w okresie wakacji w 1971 roku (od 1 lipca do 31 sierpnia), które ZUS pominął przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego.
W ocenie Sądu okoliczność, że ustalenie stanu posiadania gruntami gospodarstwa rolnego nastąpiło na dzień 4 listopada 1971 roku, nie oznacza, że przed tą datą nie byli oni właścicielami gospodarstwa rolnego wS.. Rodzice wnioskodawcy nabyli bowiem ww. gospodarstwo w drodze umowy sprzedaży zawartej w dniu 28 października 1964 roku. Gdyby nawet do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy zaliczyć jedynie okresy od 1 marca 1972 roku (a nie od 1 września 1971 roku), to i tak są one wystarczające dla nabycia przez niego prawa do emerytury.
Jak chodzi o okresy zimowe, kiedy nie było prac polowych, to w ocenie Sądu nie mogły one zostać zaliczone do stażu pracy wnioskodawcy. Jak bowiem wynika z zeznań świadkaK. N., a także zeznań samego wnioskodawcy wymiar pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym w okresach zimowych wynosił mniej niż 4 godziny dziennie. W tym zakresie zeznania te są zbieżne, a nadto logiczne, zważywszy na czynności, jakie wnioskodawca wykonywał w tych okresach, w których nie było prac polowych. W związku z tym za niewiarygodne należało uznać zeznania świadkaM. A., że wnioskodawca także w okresach zimowych pracował w gospodarstwie co najmniej 4 godziny dziennie.
Przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili natomiast zbieżnie wykonywanie przez wnioskodawcę pracy w gospodarstwie rolnym w okresach od wiosny do jesieni w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie i nie zachodzą podstawy do podważenia wiarygodności złożonych przez nich zeznań.
Sąd uznał za wiarygodne twierdzenia wnioskodawcy, iż na naukę w ww. okresach przeznaczał czas po wykonaniu wszystkich ciążących na nim obowiązków i stanął na stanowisku, że w tej konkretnej sprawie odbywanie przez wnioskodawcę kilkugodzinnej nauki w szkole średniej, łącznie z dojazdami do i ze szkoły nie przekreślało dopuszczalności uwzględnienia w jego stażu ubezpieczeniowym pracy świadczonej w gospodarstwie rolnym jego rodziców. Podkreślenia wymaga, że sam ZUS stwierdził, iż wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w trakcie wakacji szkolnych w 1972 i 1973 roku, co oznacza, że uznał to gospodarstwo za na tyle duże, że wnioskodawca musiał pracować w nim co najmniej 4 godziny dziennie.
Z materiału dowodowego wynika przy tym, że ojciec wnioskodawcy zmarł w dniu 9 maja 1970 roku, a jego matka była chora na stwardnienie rozsiane i nie pracowała w gospodarstwie rolnym. Z uwagi na stan zdrowia matka wnioskodawcy jego matka została następnie umieszczona w(...)wR., a jego młodsze rodzeństwo w domu dziecka. W związku z powyższym wnioskodawca był zmuszony sam wykonywać prace w gospodarstwie rolnym, korzystając jedynie z pomocy sąsiadów przy wykonywaniu prac polowych. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w absencjach w nauce wskazanych w zaświadczeniu wystawionym w dniu 27 marca 2013 roku (k. 24) przezZespół Szkół (...)wR., a także fakcie powtarzania przez niego drugiej klasy.
Z tych też względów Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca wykazał wszystkie przesłanki konieczne dla nabycia prawa do emerytury i na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., orzekł jak w punkcie „1” sentencji.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego znajduje uzasadnienie w treściart. 98 k.p.c.oraz przepisów § 11 ust. 2 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 lipca 2015 roku)rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 490 ze zm.).