Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1474/14
Data wyroku: 2015-04-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Limiera, Krystyna Golinowska, Tomasz Szabelski
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 415 k.c., art. 442 § 1 k.c.

Sygn. akt I ACa 1474/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 kwietnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  Sędzia SA Tomasz Szabelski  (spr.)
Sędziowie:  SA Krystyna Golinowska
SO del. Dariusz Limiera
Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Olejniczak
po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. w Łodzi na rozprawie
sprawy z powództwaSyndyka masy upadłościPPHU (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.
przeciwkoM. D.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 26 maja 2014 r. sygn. akt I C 2355/08

1
oddala apelację;

2
zasądza od Syndyka masy upadłościPPHU (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.na rzeczM. D.kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 1474/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Płocku, w sprawie z powództwa Syndyka Masy UpadłościPPHU (...)z ograniczoną odpowiedzialnością wS.przeciwkoM. D.o zapłatę, oddalił powództwo odnośnie kwoty 31.400 zł (pkt 1), umorzył postępowanie w pozostałej części (pkt 2) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 7.614,84 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3).
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie ustaleń, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne. Z ustaleń tych wynikało, żeM. D.jest żonąP. D., który był prezesem zarządufirmy PPHU (...) Sp. z o.o.z siedzibą wS.(obecnie w upadłości). Pozwana była zatrudniona we wskazanej spółce na stanowisku kierownika biura i nie wykonywała prac związanych z księgowością, wykonując jedynie typowe prace administracyjne. W związku z pracą w tejże spółce pozwana została oskarżona o liczne czyny zart. 270 § 1 k.k.polegające na podrobieniu dokumentów księgowych (współoskarżonym w sprawie był równieżP. D.).
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Sochaczewie z dnia 27 marca 2012 r. (sygn. akt II K 936/07), zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku (sygn. akt V Ka 715/12),M. D.została uznana za winną popełnienia pięciu przestępstw polegających na podrobieniu następujących dokumentów:
- dokumentu w postacirachunku nr (...)z dnia 8 sierpnia 2002 r., wystawionego przez nieistniejącąfirmę (...)i Wewnętrznych Sieci(...)G. K.z siedzibą wM.”,
- dokumentu w postacirachunku nr (...)z dnia 22 sierpnia 2002 r., wystawionego przez nieistniejącąfirmę (...)z siedzibą wW.”,
- dokumentu w postacirachunku nr (...)z dnia 29 października 2002 r., wystawionego przez nieistniejącąfirmę (...)z siedzibą wW.”,
- dokumentu w postacirachunku nr (...)z dnia 30 lipca 2002 r., wystawionego przez nieistniejącąfirmę (...)z siedzibą wW.”,
- dokumentu w postacirachunku nr (...)z dnia 21 sierpnia 2002 r., wystawionego przezfirmę (...)z siedzibą wW.”.
Wobec pozwanej orzeczono karę łączną 7 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając jej wykonanie.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy oddalił powództwo w zakresie dochodzonej nim kwoty 31.400 zł, przyjmując, że roszczenie uległo przedawnieniu stosownie do przewidzianego wart. 442 § 1 k.c.trzyletniego terminu. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że Syndyk Masy Upadłości, powołany postanowieniem Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 20 grudnia 2003r., dowiedział się o upatrywanej w działaniach pozwanej polegających na sporządzeniu rachunków z dnia 8 sierpnia 2002 r., 22 sierpnia 2002 r.,29 października 2002 r., 30 lipca 2002 r. i 21 sierpnia 2002 r., szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia w dacie jego powołania. Stąd też Syndyk wytaczając powództwo dopiero w dniu 30 września 2008 r., w przekonaniu Sądu działał po terminie, co uzasadniało oddalenie powództwa bez konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia ewentualnego uszczerbku i jego wysokości w majątkuspółki (...), jako skutku przestępczego zachowania pozwanej.
W zakresie, w jakim powództwo zostało cofnięte, Sąd Okręgowy umorzył postępowanie, orzekając o kosztach procesu na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł powód, zaskarżając go w zakresie pkt. 1 i 3 oraz zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, tj.art. 442 k.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 10 sierpnia 2007 r. w zw. zart. 4421k.c.przez przyjęcie, że roszczenie powoda było przedawnione w dniu 10 sierpnia 2007 r. i w związku z tym nie ma do niego zastosowania przepisart. 4421k.c.,
2. naruszenie prawa procesowego, tj.:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału procesowego, co doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegających na nietrafnym ustaleniu, że roszczenie powoda było przedawnione w dniu 10 sierpnia 2007 r.,
-art. 102 k.p.c.poprzez jego pominięcie i nie zastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynikało, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek pozwalający nie obciążać powoda w ogóle kosztami procesu.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. 1 poprzez zasądzenie kwoty 31.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, zaś w pkt. 3 poprzez zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych, a także o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt. 1 i 3 oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie orazo zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja, ograniczona w istocie do kwestii interpretacji prawa materialnego na tle przywołanych w niej przepisówkodeksu cywilnego, jako nie zawierająca jakichkolwiek argumentów, mogących spowodować oczekiwaną korektę zaskarżonego wyroku, podlegała oddaleniu.
Chociaż apelujący zawarł w apelacji zarzut obrazy prawa procesowego, sprowadzający się do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233§ 1 k.p.c.), nie oddał jego istoty i nie przybliżył Sądowi Apelacyjnemu, w czym upatruje zarzuconej nieprawidłowości. W sposobie ujęcia tego zarzutu zabrakło nie tylko wskazania dowodów, które zostały wadliwie ocenione, czy określenia zasad doświadczenia życiowego, którym uchybiono, ale także tych elementów materiału dowodowego, które Sąd Okręgowy w ocenie apelującego pominął, wydając zaskarżony wyrok. Z tych też względów omawiany zarzut, jako uderzający raczej w wywiedzione przez Sąd Okręgowy wnioski, aniżeliw poczynione ustalenia faktyczne, był bezzasadny i nie wymagał wnikliwej analizy, zwłaszcza wobec dominującego charakteru podniesionego w niej zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Z motywów apelacji wynikało, że skarżący w okoliczności prawomocnego skazania pozwanej za przestępstwa wyczerpujące znamionaart. 270 § 1 k.k.upatrywał podstaw do oceny zgłoszonego w sprawie zarzutu przedawnienia w świetle obowiązującego w uprzednim stanie prawnymart. 442 § 2 k.c., a w szczególności przewidzianego w nim terminu 10 – letniego, który będąc niezależnym od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianieustawy Kodeks cywilny(Dz.U.2007.80.538), ulegając wydłużeniu do lat 20, zgodnie z obecnie obowiązującym uregulowaniemart. 4421§ 2 k.c.W konsekwencji skarżący uznał, że roszczenie w dacie powództwa nie było przedawnione, zaś jego oddalenie było bezpodstawne.
Zaprezentowany przez skarżącego pogląd nie zasługiwał jednak na aprobatę. Uwadze skarżącego umknęło przede wszystkim, że moc wiążąca prawomocnego wyroku skazującego sądu karnego (art. 11 k.p.c.) nie uchyla obowiązku powoda wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, a zwłaszcza wymogu przedstawienia dowodów potwierdzających wystąpienie zgłaszanej szkody. Co za tym idzie w sytuacji, gdy do znamion czynu stypizowanego wart. 270 § 1 k.k.nie należy wyrządzenie szkody, a jedynie sfałszowanie dokumentu, zaś zapadły w stosunku do pozwanej wyrok skazujący nie był poprzedzony ustaleniem, że podrobione przez pozwaną rachunki dotyczyły prac niewykonanych, wyrok ten nie mógł przesądzać okoliczności wyrządzeniaspółce (...)szkody i stanowić w postępowaniu cywilnym dowodu potwierdzającego jej powstanie. W tym stanie rzeczy powód – stosownie do ciężaru dowodu, o jakim mowa wart. 6 k.c.– miał obowiązek wykazać wszystkie fakty, na których oparł swe roszczenia, w tym zobowiązany był do wykazania szkody i związku przyczynowego między przestępczym zachowaniem pozwanej, a jego negatywnymi następstwami w majątkuspółki (...). Tymczasem obowiązkom w tym zakresie powód nie sprostał, uzasadniając oddalenie powództwa już z tej tylko przyczyny.
Ze względu na to, że nie wykazano w niniejszym postępowaniu szkody, ani jej adekwatnego związku z przestępstwem, którego dopuściła się pozwana, nie było podstaw do oceny biegu przedawnienia z uwzględnieniem dawnegoart. 442 § 2 k.c., a tym bardziej obecnie obowiązującegoart. 4421§ 2 k.c., skoro przepis ten, jak i przewidziany w nim 10 – letni termin przedawnienia znajduje zastosowanie jedynie wtedy, gdy stan faktyczny sprawy wskazuje na to, że szkoda jest wynikiem przestępstwa (zbrodni lub występku). Wobec powyższego Sąd Okręgowy właściwie rozważył upływ terminu przedawnienia w świetleprzewidzianego wart. 442 § 1 k.c.okresu trzyletniego, uznając że jego bieg rozpoczął się w dniu powołania syndyka (tj. 21 grudnia 2002 r. – okoliczność podniesiona w apelacji i niekwestionowana przez pozwaną). Nawet, gdyby przyjąć, że z tą chwilą syndyk nadal nie wiedział o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, to z uwagi na złożone w dniu 3 kwietnia2003 r. zeznania w postępowaniu przygotowawczym należało uznać, że miał on najpóźniej z tą datą rozeznanie w kwestiach majątkowychspółki (...), które było wystarczające dla wytoczenia powództwa, a w rezultacie, że powództwoz dnia 30 września 2008 r. było o co najmniej dwa i pół roku spóźnione.
W tym stanie rzeczy zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie, stanowiąc jedynie powielenie dotychczas prezentowanego przez niego stanowiska w postępowaniu. Sama zaś apelacja, jako stanowiąca wyraz polemiki z prawidłowymi wnioskami tego Sądu, podlegała oddaleniu stosownie doart. 385 k.p.c., również w zakresie zarzutów dotyczących rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Podkreślenia wszak wymaga, że zastosowanie przez Sąd Okręgowyw stosunku do skarżącego zasady odpowiedzialności za wynik postępowania,o jakiej mowa wart. 98 § 1 k.p.c., było prawidłowe w obliczu przegrania sporu. Istniejąca natomiast w procedurze cywilnej dopuszczalność nieobciążenia strony przegrywającej kosztami procesu – po myśliart. 102 k.p.c.– w niniejszejsprawie nie znajdowała podstaw, upatrywanych w wystąpieniu szczególnie uzasadnionego wypadku, którego ocena należy do sądu i wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Co więcej nie można było stwierdzić, że dokonana w tym zakresie przez Sąd Okręgowy ocena była rażąco niesprawiedliwa, podczas gdy wniosek tego rodzaju warunkuje ingerencjęw uprawnienie sądu do jej przeprowadzenia w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu(postanowienie SN z dnia23 maja 2012 r., III CZ 25/12, Lex nr 1214589).
Powód, inicjując niniejsze postępowanie, dochodził zapłaty za szkodę na podstawie subiektywnego tylko przekonania o jej wystąpieniu, które stanowiło podstawę roszczeń objętych przedawnieniem. Powód - wobec upływu czasu od zdarzenia szkodzącego oraz obowiązujących przepisów regulujących terminy przedawniania roszczeń, a także ciężar dowodu - powinien zachować szczególną ostrożność, nie tylko w aspekcie określenia zakresu swych żądań, ale też wytaczania powództwa w ogóle, czego można było od niego oczekiwać, zważywszy na to, że powodowi przysługują uprawnienia radcy prawnego. Ponadto od powoda można było oczekiwać świadomości ryzyka przegraneji wynikającej z tego konieczności poniesienia kosztów procesu strony przeciwnej, przekładającej się na potrzebę zabezpieczenia niezbędnych środków na ten cel. Wniosku tego nie była w stanie zmienić okoliczność popełnienia przez pozwaną przestępstw, gdyż nie zostało wykazane, aby miały one związek z jakąkolwiek szkodą powoda.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanej kwotę1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do§ 6 pkt 5w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 2in principiorozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U.2013.461 j.t.).