Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1362/15
Data wyroku: 2016-02-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Magdalena Bajor-Nadolska, Teresa Strojnowska, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Dział Spadku, Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: 1035 k.c., 687 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 1362/15

POSTANOWIENIE
Dnia 1 lutego 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Magdalena Bajor-Nadolska
Sędziowie: SSO Barbara Dziewięcka
SSO Teresa Strojnowska
Protokolant: starszy protokolant sądowy Iwona Cierpikowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2016 r. w Kiecach sprawy
z wnioskuH. B.
z udziałemS. Ż.,H. S.,C. S.,R. S.,K. B.,G. B.,S. B.

o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawczyniH. B.i uczestnikaH. S.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 10 marca 2015r. sygn. I Ns 79/11
postanawia:
I.zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:
1. w punkcie I (pierwszym) ppkt 2 (podpunkt drugi) przyznaćH. S.dodatkowo udział wynoszący ½ (jedną drugą) w nieruchomości położonej wN., oznaczonej jakodziałka nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jestksięga wieczysta (...),
2. w punkcie I (pierwszym) ppkt 3 (podpunkt trzeci) przez wykreśleniedziałki (...)dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jestksięga wieczysta (...),
3. w punkcie I (pierwszym) ppkt 5 (podpunkt piąty) przyznać na rzecz wnioskodawczyniH. B.udział wynoszący ½ (jedną drugą) w nieruchomości położonej wN., oznaczonej jakodziałka nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jestksięga wieczysta (...), zamiast całejdziałki nr (...)oraz dodatkowo działkę położonąD.–W.oznaczoną numerem(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jestksięga wieczysta (...),
4. w punkcie III (trzecim) w całości i zasądzić na rzeczS. Ż.tytułem spłaty odG. B.kwotę 4 824,57 (cztery tysiące osiemset dwadzieścia cztery 57/100) złotych oraz odH. S.kwotę 1 885,12 (jeden tysiąc osiemset osiemdziesiąt pięć 12/100) złotych płatne w terminie 3 (trzech) miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności,
II. przyznać od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kielcach) na rzecz radcy prawnegoI. M.kwotę 738,00 (siedemset trzydzieści osiem) złotych tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną wnioskodawczyniH. B.w postępowaniu apelacyjnym,
III. orzec, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.
SSO Teresa Strojnowska SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Barbara Dziewięcka
II Ca 1362/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 10 marca 2015 roku w sprawie I Ns 79/11 Sąd Rejonowy w Kielcach: w pkt I. dokonał działu spadku poW. S.iJ. S.i zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wD.–W.składającej się zdziałek nr (...)o powierzchni 0,2067 ha,(...)o powierzchni 0,3787 ha,(...)o powierzchni 0,0098 ha,(...)o powierzchni 0,4291 ha,(...)o powierzchni 0,0772 ha dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...)o powierzchni 0,655 ha,(...)o powierzchni 0,1523 ha,(...)o powierzchni 0,6263 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...)o powierzchni 0,675 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)o powierzchni 0,15 ha dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...)oraz nieruchomości położonej wN.oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,4977 ha dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...); w ten sposób, że przyznać:
1.R. S.synowiW.iJ.działkę nr (...)o powierzchni 0,675 ha dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...);
2.H. S.synowiW.iJ.działkę nr (...)o powierzchni 0,15 ha dla której w Sadzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...);
3.G. B.synowiA.iK.działki nr(...)dla których w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...);
4.S. B.działki nr (...)o łącznej wartości 78.164 zł;
5.H. B.córceW.iJ.działkę położoną wN.oznaczoną jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,4877 ha dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta (...);
w pkt II. zasądził tytułem spłaty odS. B.na rzeczS. Ż.kwotę 4885,25 zł płatną w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności;
w pkt III. zasądził tytułem spłaty odG. B.na rzeczS. Ż.kwotę 6709,69 zł płatną w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności ; w pkt IV przyznał od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz adwokataW. C.kwotę 3025,80 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawna udzieloną z urzędu wnioskodawczyniH. B..; w pkt V. orzekł, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie; w pkt VI. nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Kielcach tytułem kosztów sądowych odH. S.kwoty po 2546,76 zł orazK. B.,G. B.,S. B.kwoty po 848,92 zł.
Sąd Rejonowy ustalił:
Postanowieniem wstępnym z dnia 2 marca 2012 roku Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że spadek jak i gospodarstwo rolne poW. S.zmarłym w dniu 9 sierpnia 1985 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wD.na podstawie ustawy nabyła żonaJ. S.w ¼ części oraz dzieci:H. B.z domuS.,S. Ż.z domuS.,R. S.,K. B.z domuS.,C. S.,H. S.po 3/24 części każdy z nich oraz stwierdził, że spadek poJ. S.z domuK.zmarłej w dniu 23 marca 2007 roku wO., ostatnio stale zamieszkałej wD.na podstawie ustawy nabyły dzieci:H. B.z domuS.,S. Ż.z domuS.,R. S.,K. B.z domuS.,C. S.,H. S.pi 1/6 części każdy z nich.
Postanowieniem wstępnym z dnia 27 czerwca 2014 roku sprostowanym postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 roku Sąd ustalił, że umowa darowizny zawarta w dniu 5 lipca 1999 roku przed notariuszemB. M.za numerem rep.(...)w zakresie w jakimJ. S.darowałaR. S.nieruchomość położoną wD.W.oznaczoną jakodziałka (...)iK. B.nieruchomość położoną wD.W.oznaczona jakodziałki nr (...)jest bezskuteczna w zakresie przekraczającym udział wynoszący 5/8 części we współwłasności tych nieruchomości a nadto ustalił, że umowa darowizny zawarta w dniu 27 października 2003 roku przed notariuszemJ. F.za nr Rep.(...)w zakresie w jakimK. B.darowałaS. B.nieruchomość położoną wD.W.oznaczoną jakodziałki nr (...)iG. B.nieruchomość położona wD.W.oznaczoną jakodziałki (...)jest bezskuteczna w zakresie przekraczającym udział wynoszący 33/48 części we współwłasności tych nieruchomości.
J.iW.małżonkowieS.byli w dacie 4 listopada 1971 roku samoistnymi posiadaczami gospodarstwa rolnego składającego się zdziałek (...)położonych we wsiD.W.o łącznej powierzchni 3,39 ha idziałek nr (...)o powierzchni 1,41 ha położonych wN.. Gospodarstwo to małżonkowie otrzymali w 1956 roku od rodzicówJ.-S.iM. K.i uprawiali wspólnie, także w dniu 4 listopada 1971 roku. Łączył ich ustrój wspólności majątkowej, ale w wydanych aktach własności ziemi (przez Naczelnika Gminy wD.w dniu 3 grudnia 1979 roku(...)nr(...)i wydany przez PowiatoweBiuro Geodezji i (...)rolnych wK.w dniu 16 maja 1975 roku(...)nr(...)) jako właścicielka wskazana była tylkoJ. S.. W dniu 9 sierpnia 1985 r. zmarłW. S.. Jako spadkobierców pozostawił żonęJ. S.i dzieciH. B.,S.Ż.,K. B.,R. S.C. S.iH. S..
W dniu 7 lutego 1986 roku zawarta została w Państwowym Biurze Notarialnym wK.umowa nieodpłatnego przekazania w/w gospodarstwa rolnego na rzecz następcy synaH. S.. Gospodarstwo to składało się wówczas z położonych wD.działek nr (...)o łącznej powierzchni 3,11 ha położonej wN.D.działki nr (...)o powierzchni 0,51 ha.
W dniu 8 grudnia 1993 rokuJ. S.złożyła pozew w którym domagała się zobowiązaniaH. S.do złożenia oświadczenia woli, iż przenosi na nią własność darowanych mu wcześniej działek. Na rozprawie w dniu 5 lipca 1994 r. w sprawie Sądu Rejonowego w Kielcach o sygn. I C 2439/93H. S.przeniósł naJ. S.nieodpłatnie prawo własności następującychdziałek (...), a nadto darował na rzeczJ. S.udział w wysokości ½ części w działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem(...)Jednocześnie strony zniosły pomiędzy sobą spór co do możliwości dochodzeniadziałki nr (...).J. S.darowiznę przyjęła.
W dniu 5 lipca 1999 rokuJ. S.darowała na rzeczR. S.nieruchomość oznaczoną jakodziałka (...)położoną w miejscowościD.W., zaś na rzeczK. B.nieruchomość oznaczoną jakodziałki nr (...)położona w miejscowościD.W..
W dniu 27 października 2003 rokuK. B.darowała na rzeczS. B.nieruchomość oznaczoną jakodziałki nr (...)położoną w miejscowościD.W., zaś na rzeczG. B.nieruchomość oznaczoną jakodziałki nr (...)położoną w miejscowościD.W..
J. S.zmarła w dniu 23 marca 2007 roku jako wdowa. Jako spadkobierców pozostawiła dzieci:H. B.,S.Z.,K. B.,R. S.,C. S.iH. S..
Spośród działek stanowiących w przeszłości gospodarstwo należące doW.iJ.małżonkówS.3 działki były zabudowane –(...)z tym, że zabudowania powstawały po dacie dokonywania darowizn, nie zostały wzniesione przez spadkodawców, co nie było sporne. Gospodarstwo to nie jest obecnie uprawiane, działki nie stanowią więc gospodarstwa rolnego pod względem technologicznym i ekonomicznym.Działka nr (...)użytkowana jest przezH. S.,działka nr (...)przezG. B.adziałka nr (...)przezS. B.. Pozostałe działki są w posiadaniu i użytkowane przez osoby, które je otrzymały w drodze darowizn. Na skutek wniosków składanych przezG. B.doszło do podziału działki nr(...)i zmiany klasyfikacji części gruntu.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o dokonanie spadku poW. S.iJ. S.i zniesienia współwłasności nieruchomości zasługuje na uwzględnienie. Sporne było, czy istnieje majątek spadkowy w związku z rozdysponowaniem działek przezJ. S., dlatego wydano postanowienia wstępne. Żądanie obejmowało dokonanie działu poW. S.iJ. S.. Masy spadkowe tych osób nie są tożsame z uwagi na dokonane przezJ. S.rozporządzenia. Masę spadkową poW. S.stanowi połowa gospodarstwa rolnego składającego się z działek położonych głównie wD.W.i jednej położonej wN.D.. Wydane na powyższe gospodarstwo akty własności zmieni wskazywały wprawdzieJ. S.jako właścicielkę, jednakże dla uznania nieruchomości rolnej nabytej na podstawieart. 1 ust 1 ustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychdla której wydany akt własności ziemi widnieje tylko na jednego małżonka, za przedmiot majątku wspólnego nie ma znaczenia sposób nabycia. Co więcej nieruchomość taka może być nabyta tylko i wyłącznie przez jednego z małżonków. Dla uznania że nieruchomość ta stanowi majątek wspólny istotne jest, aby w dacie wejścia w życie cytowanej ustawy stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Powyższe w toku postępowania nie było kwestionowane. Nie było także kwestionowane że oboje małżonkowie w tym gospodarstwie pracowali. Wobec powyższego należy przyjąć że nieruchomość położona we wsiD.gminaD.oznaczona numerami(...)oraz nieruchomość położona we wsiN.D.oznaczona numeremdziałki (...)stanowi składnik majątku wspólnegoW.iJ. S.. W związku z powyższym po śmierciW. S.w dniu 9 sierpnia 1985 roku przypadający mu udział w majątku wspólnym w wysokości ½ podlegał dziedziczeniu. Przedmiotowe nieruchomości od dnia otwarcia spadku stanowiły więc przedmiot współwłasnościJ. S.i pozostałych spadkobiercówW. S.. Wartość nieruchomości na datę śmierciW. S.to 240.062 zł, a zatem wartość stanowiącego spadek po nim udziału wynoszącego ½ część to 120.031 zł.W. S.nie dokonywał żadnych darowizn.J. S.nabyła spadek po mężu w ¼ części, zatem po jego śmierci jej udział wyniósł 5/8 a udział dzieci 3/48 co daje udziały w wysokości po 15.003,88 zł.J. S.dokonywała kolejnych rozporządzeń dotyczących przedmiotowego gospodarstwa rolnego i zapewne w jej przekonaniu rozdysponowała całym gospodarstwem, jednakże tak się nie stało. Umowa z dnia 7 lutego 1986 roku jest nieważna, sporządzona została w trybieustawy z 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, która zastąpiłaustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Bez znaczenia jest zawarta w toku sprawy I C 2439/93 ugoda dotycząca przekazania części otrzymanych przezH. S.działek ponownie na rzeczJ. S.skoro umowa przekazania gospodarstwa rolnego na jego rzecz była nieważna,J.nadal pozostawała wspólnie z dziećmi jego właścicielką. Umowy darowizny w którychJ. S., następnieK. B.dysponowały działkami będącymi częściami rzeczonego gospodarstwa rolnego są ważne. W umowach tych jednak darczyńcy rozdysponowali po części prawami które im nie przysługiwały, co czyni te umowy w tej części bezskutecznymi, bowiem nikt nie może przenieść na drugiego skutecznie prawa, które jemu samemu nie przysługuje. Umowa darowizny z 5 lipca 1999 roku przed notariuszemB. M.za nr Rep(...)w zakresie w jakimJ. S.darowałaR. S.nieruchomość położoną wD.W.oznaczoną jakodziałka nr (...)iK. B.nieruchomość położoną wD.W.oznaczoną jakodziałki (...)jest bezskuteczna w zakresie przekraczającym udział wynoszący 5/8 części we współwłasności tych nieruchomości a umowa darowizny zawarta w dniu 27 października 2003 r. przed notariuszemJ. F.za nr Rep. A(...)w zakresie w jakimK. B.darowałaS. B.nieruchomość położoną wD.W.oznaczona jakodziałki (...)jako bezskuteczna w zakresie przekraczającym udział wynoszący 33/48 części we współwłasności tych nieruchomości. W pierwszym przypadkuJ. S.mogła darowaćR. S.iK. B.jedynie 5/8 części we współwłasności w/w nieruchomości. Skoro nieruchomości te stanowiły przedmiot majątku wspólnego, to w chwili śmierciW. S.,J. S.dysponowała udziałem w wysokości ½. UdziałW. S.w tej samej wysokości podlegał dziedziczeniu pomiędzyJ. S.w ¼,H. B.w 3/24,S.Ż.w 3/24,R.(...)3/24,K. B.w 3/24,C. S.w 3/24,H. S.w 3/24. W oparciu o powyższeJ. S.po doliczeniu udziału nabytego w drodze spadkobrania dysponowała łącznie udziałem w wysokości 5/8 i w takim zakresie mogła nieruchomość darować. W części ten udział przewyższającej umowa ta jest bezskuteczna. W drugim przypadkuK. B.mogła darowaćS. B.iG. B.jedynie 33/48 części we współwłasności w/w nieruchomości.K. B.odziedziczyła bowiem poW. s.3/24 w jego udziale wynoszącym ½, czyli 3/48 a zatem po doliczeniu udziału jako skutecznie mogła jej darowaćJ. S.tj. 5/8 czyli 30/48 łącznie daje to udział wynoszący 33/48. W pozostałym zakresie to jest w zakresie przekraczającym udział, jakimK. B.mogła dysponować, zawarta przez strony umowa jest bezskuteczna.
Masa spadkowa poJ. S.to zatem 5/8 częścidziałek nr (...), których skutecznie nie przeniosła naH. S.o łącznej wartości 34.132,51 zł. Aby obliczyć wartość udziałów przypadających dla każdego ze spadkobierców do wskazanej wyżej kwoty należy doliczyć wartość skutecznych darowizn. Ostatecznie zaliczeniu podlegają darowizna na rzeczR. S.dotycząca wynoszącego 5/8 części udziału wdziałce (...)o wartości 44.052 zł, a zatem jej wartość to 27.532,50 zł oraz darowizna dokonana na rzeczK. B.dotycząca wynoszącego 5/8 części udziału wdziałkach (...)o wartości 174.436 zł, a zatem jej wartość to 109.022,50 zł.
Łączna wartość masy spadkowej i darowizn podlegających doliczeniu to 170.687,51 zł a zatem udział każdego ze spadkobierców to 28.447,92 zł

K. B.otrzymała darowiznę udziału w działkach o łącznej wartości wg stanu z daty darowizny 109.022,50 zł a więc znacznie przekraczającej wartość schedy spadkowej. Wobec powyższego zgodnie z zasadą wynikającą zart. 1040 k.c.do obliczenia sched spadkowych należy przyjąć sumę kwot 34.132,51 zł i 27 532,50 zł co daje kwotę 61665,01 zł. Schedy spadkowe pozostałych pięciorga dzieci wynosiłyby wówczas 12333,01 zł a w tym przypadku darowizna otrzymana przezR. s.jest w wysokości przekraczającej tę kwotę, więc również należy ją wyeliminować. Ostatecznie bierzemy pod uwagę tylko kwotę 34132,51 zł, co po podzieleniu na czworo dzieci daje kwotę 8533,13 zł.
H. S.,H. B.,S. Ż.powinni więc w drodze działu spadku po ich rodzicach otrzymać składniki majątku o wartości 15.003,88 zł + 8533,13 zł = 23.537 zł.
Spor dotyczył w niniejszej sprawie działek o których przyznanie wnosiła wnioskodawczyni tj. nr 4 o której przyznanie wnosił takżeH. S.idziałki (...)o której przyznanie wnosił takżeG. B..
Sąd nie brał pod uwagę dotychczasowego sposobu korzystania, bowiem wnioskodawczyni była przez wszystkie te lata pozbawiona możliwości korzystania z nich, ale kierował się wysokością udziałów w spadku jak i w poszczególnych działkach oraz możliwością dokonywania spłat w przypadku przyznania nieruchomości o wartości przekraczającej udział w spadku..
R. S.otrzymał już od matki wynoszący 5/8 części udział wdziałce nr (...)a żaden z uczestników postępowania nie był zainteresowany tą działką, Sąd przyznał ją w całości na jego rzecz. Działka ta ma w całości wartość 48155 zł, a zatem jej wartość przekracza wartość schedy spadkowej po obojgu rodzicach, ale Sąd nie zasądził odR. S.spłaty, uznając że pozostałe udziały o wartości 18.058,13 zł stanowią jego udział w spadku po ojcu, nieznacznie go przekraczając.
H. S.Sąd przyznałdziałkę nr (...). Ustalając jej wartość Sąd miał na uwadze, że od daty darowizny uczestnik dokonywał na niej nakładów zwiększających jej wartość, w związku z powyższym Sąd przyjął jej wartość wg stanu z daty darowizny, a więc 23.401 zł, co niemal dokładnie odpowiada jego udziałowi w spadku .
WnioskodawczyniH. B.Sąd przyznałdziałkę nr (...), która ma wartość 25.509 zł. Wartość tej działki przekracza wysokość łączną sched spadkowych po obojgu rodzicach, przy czym nikt z uczestników nie domagał się od wnioskodawczyni spłaty, w związku z powyższym Sąd nie uwzględnił wniosku wnioskodawczyni o przyznanie jejdziałki (...)i działkę tę przyznałG. B..
G. B.Sąd przyznał opróczdziałki (...)takżedziałki (...). Uczestnik ten był już współwłaścicielem tych działek na mocy kolejnych darowizn w 33./48 części. Poza wnioskodawczynią żadna z osób nie domagała się żadnej z tych działek. Wszystkie te działki mają wartość 107.355 zł, a zatem udziałS.Ż.wynoszący 3/48 części odliczony od tej kwoty to 6709,69 zł.
S. B.Sąd przyznałdziałki nr (...)o łącznej wartości 78.164 zł. Podobnie jak w przypadkuG. B.uczestnik ten był już współwłaścicielem tych działek na mocy kolejnych darowizn w 33/48 części, a w tym przypadku żadna z osób nie domagała się żadnej z tychdziałek (...)części tej kwoty to 4885,25 zł.
UczestniczkaS. Ż.nie wnosiła o przyznanie jej części spadku w naturze, a jedynie wniosła o przyznanie jej spłaty. Sąd zasądził w związku z powyższym na jej rzecz odG. B.kwotę 6709,69 zł i odS. B.kwotę 4885,25 zł przy czym odroczył termin spłat na 3 miesiące od uprawomocnienia się orzeczenia aby umożliwić im zgromadzenie tych kwot. UczestnikC. S.nie wnosił o przyznanie mu należnej mu schedy w żadnej formie.
Wnioskodawczynię reprezentował pełnomocnik ustanowiony z urzędu, należne mu wynagrodzenie mając na uwadze wysokość udziału w spadkuH. B.oraz fakt, że Sąd orzekał również co do stwierdzenia nabycia spadku przy uwzględnieniu podatku VAT nakazał przyznać od Skarbu Państwa w kwocie 3025,80 zł. Wynagrodzenie za pracę biegłych sądowych sporządzających w niniejszej sprawie opinie wyniosła 8607,98 i zostało wypłacone tymczasowo z sum Skarbu Państwa Nie została również uiszczona opłata w wysokości 1100 zł Wnioskodawczyni i uczestniczkaS. Ż.zostały zwolnione w całości od kosztów sadowych i w związku z powyższym stosownie do art. 83 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał ściągnąć od pozostałych uczestników (z wyjątkiemC. S.który konsekwentnie nie chciał przyznania mu sadku w żadnej formie) należnych skarbowi Państwa kosztów sądowych. Sąd obciążył uczestnikówH. S.,R. s.kwotą 2546,76 zł stanowiącą 1/5 części tych kosztów a uczestnikówK. B.,G. B.iS. B.tą sama kwotą rozłożoną na ich troje co dało kwoty po 848,92 zł.
O kosztach postepowania Sąd Rejonowy orzekł na mocyart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia wniosła wnioskodawczyniH. B., zaskarżając je w części dotyczącej działu spadku i zniesienia współwłasności i zarzuciła:
1.naruszenie przepisów postępowania , które miało wpływ na wynik sprawy tj.art. 623 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie działu spadku i zniesienia współwłasności jedynie w oparciu o kryterium wysokości udziałów w spadku i w poszczególnych działkach, z pominięciem wszelkich okoliczności sprawy takich jak przeznaczenie działki przyznanej w dziale spadku, możliwości jej zabudowania, co z punktu widzenia wnioskodawczyni miało szczególne znaczenie;
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Sąd, że wnioskodawczyniH. B.wnosiła alternatywnie o przyznanie jej albodziałki nr (...)albodziałki nr (...)bez względu na ich przeznaczenie, w sytuacji gdy WnioskodawcaH. B.od samego początku wskazywała na działkę która będzie mogła w przyszłości zabudować.
Wskazując na powyższe zarzuty, wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie wnioskodawczyniH. B.w wyniku działu spadku poW. S.iJ. S.i zniesienia współwłasnościdziałki nr (...)położonej wD.W.o pow. 2067 m2dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)oraz wyrównanie różnicy wartości przez dopłaty pieniężne zasądzone od uczestników postępowania.
Apelację od powyższego postanowienia złożył także uczestnikH. S., zaskarżając je w części dotyczącej działu spadku i zniesienia współwłasności , w szczególności w zakresie w jakim Sąd nie uwzględnił jego wniosku o przyznanie mudziałki nr (...)oraz w zakresie zasądzonych kosztów postępowania i zarzucił:
1.błędne przyjęcie zawyżonej wartościdziałki nr (...), pomimo istnienia istotnych niewyjaśnionych wątpliwości w tym zakresie i w konsekwencji przyznanie mu w drodze działu spadku i zniesienia współwłasności jedynie tej jednej działki, zamiast jak wnosiłdziałek nr (...),
2.naruszenieart.328 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powodów dla których Sąd przyjął za wiarygodną opinię biegłegoE. F.zaś opinię biegłegoD.uznał za nieprzydatną w zakresie dokonanej wyceny poszczególnych działek;
3.błędne rozliczenie kosztów postępowania i w konsekwencji obciążenie uczestnika w punkcie VI bardzo wysokimi kosztami.
Wskazując na powyższe zarzuty uczestnik wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie na jego rzeczdziałek (...)oraz prawidłowe rozliczenie kosztów postępowania.
Na rozprawie apelacyjnejH. S.wniósł o przyznanie mudziałki nr (...)na współwłasność z wnioskodawczynią. Z kolei wnioskodawczyniH. B.wniosła o przyznanie jejdziałki nr (...)i udziału wdziałce nr (...)na współwłasność zH. S.bez dopłat.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje są uzasadnione i zasługują na uwzględnienie.
Zasadne są zarzuty naruszenia przepisu 668k.p.c.w zw. zart. 623 k.c.poprzez brak uwzględnienia wszystkich okoliczności zgodnie z interesem społecznym i gospodarczym przy dokonywaniu podziału, w związku z czym niewłaściwe dokonanie działu spadku.
Zgodnie ze wskazanym przepisem, jeśli brak jest podstaw do wydania postanowienia na zgodny wniosek stron (dopiero na rozprawie apelacyjnej wnioskodawczyni i uczestnikH. S.zgodnie wnieśli o przyznanie imdziałki nr (...)na współwłasność, zaś co dodziałki nr (...)nie było zgodnego wniosku) a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszystkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno - gospodarczym. Należy bowiem pamiętać o tym, że celem postępowania o dział spadku (obejmującego nieruchomość) jest dokonanie m.in. fizycznego podziału tej nieruchomości z uwzględnieniem przede wszystkim interesów spadkobierców (współwłaścicieli,art. 623 k.p.c.). To właśnie interes tych podmiotów wysuwa się na plan pierwszy(post. SN z dnia 22 listopada 2013 r. II CSK 144/13; Lex nr 1413511).
Sąd Rejonowy natomiast wprost przyznał w uzasadnieniu postanowienia, że nie brał pod uwagę dotychczasowego sposobu korzystania z nieruchomości ale kierował się wysokością udziałów w spadku oraz możliwością dokonywania spłat. Co prawda wielkość udziałów wyznacza sposób podziału nieruchomości, ale nie może być jedyną istotną okolicznością, braną w postępowaniu działowym pod uwagę. Nie sposób podzielić prawidłowo majątku spadkowego, w przypadku braku zgodnego wniosku, nie sięgając do charakteru poszczególnych nieruchomości, wniosków uczestników i ich interesów w tym zakresie.
Co dodziałki nr (...)rzeczywiście uczestnikH. S.użytkował ją od 29 lat i w toku postepowania wnosił o przyznanie mu jej na własność. Sąd Rejonowy nie wskazał dlaczego tę działkę przyznaje wnioskodawczyni, podnosząc tylko, że ma ona wartość 25.509 zł i przekracza wysokość łączną sched po obojgu rodzicach wnioskodawczyni. Sąd Rejonowy nie wyjaśnił, dlaczego odmawia uczestnikowiH. S.przyznaniadziałki nr (...). Takie wyjaśnienia Sądu Rejonowego wskazują na dowolność w ustaleniach odnośnie słusznego podziału majątku spadkowego, i naruszają wskazane artykułykodeksu postępowania cywilnego.
W związku z ostatecznie zgodnym wnioskiemH. B.iH. S.przedstawionym w postępowaniu apelacyjnym, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w pkt I ppkt 2 i w pkt I ppkt 5 i przyznałH. S.dodatkowo udział wynoszący ½ w nieruchomości położonej wN., oznaczonej jakodziałka nr (...), dla której Sąd Rejonowy prowadziksięgę wieczystą (...)oraz przyznał wnioskodawczyniH. B.udział wynoszący ½ w tej nieruchomości, zamiast całejdziałki nr (...).
Co dodziałki nr (...)Sąd zaznaczył lakonicznie, że w związku z tym, iżdziałka nr (...)wyczerpuje wartość schedy spadkowej po rodzicach wnioskodawczyni, Sąd nie uwzględnił jej wniosku idziałkę (...)przyznałG. B.. Należy natomiast przyznać rację wnioskodawczyni, że działka ta powinna być przyznana na jej rzecz. Wnioskodawczyni występowała od początku o przyznanie jej działki, która nadawałaby się pod zabudowę. Wprawdzie początkowo działka ta nie była działką budowlaną, (stała się taką wskutek działańG. B.), jednak miała dostęp do drogi i odpowiednie przyłącza. Należy także zauważyć, że w wyniku dokonanego przez Sąd Rejonowy podziału nieruchomości wnioskodawczyniH. B.uzyskaładziałkę nr (...)która wprawdzie wartością odpowiada należącej się wnioskodawczyni schedzie spadkowej, ale jest lasem i nie mogłaby być wykorzystana przez wnioskodawczynię pod budowę domu.G. B.otrzymał nieruchomości o wartości ponad 107.000 zł, w tymdziałkę nr (...)budowlaną, zabudowaną o wartości 89.091 zł. Należy więc zgodzić się z wnioskodawczynią, że przyznanie jejdziałki (...)o wartości 5.027 zł będzie zgodne z jej wnioskiem i znacznie bardziej będzie odpowiadało okolicznościom sprawy i interesowi wnioskodawczyni, nie naruszy także interesów uczestnikaG. B.(który ostatecznie nie sprzeciwił się takiemu wnioskowi, wnosił jednak aby wnioskodawczyni zwróciła mu koszty przekształceniadziałki (...)w kwocie ok.7 000,00 zł – należy jednak wskazać, że takie żądanie winno zostać zgłoszone na piśmie w odpowiednim czasie w toku postępowania przed Sądem Rejonowym). Wnioskodawczyni po zmianie postanowienia w zakresiedziałki nr (...)otrzymała tylko jej połowę. Taki podział majątku odpowiada w znacznie większym stopniu zasadom słuszności i interesowi społeczno – gospodarczemu.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy na mocyart.386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie I ppkt 5 przyznając na rzecz wnioskodawczyni dodatkowodziałkę nr (...), oraz w pkt I ppkt 3 wykreślając z przyznanych uczestnikowiG. B.działkę nr (...).
W związku z powyższymi zmianami w zakresie dokonanego działu spadku i zniesienia współwłasności, zmianie musiał ulec na mocyart. 386 § 1 k.p.c.także pkt III zaskarżonego postanowienia poprzez obciążenie spłatą na rzecz uczestniczkiS.Ż., w kwotach odpowiednich do wartości uzyskanego majątku spadkowego. I tak odG. B.zasądzono spłatę w kwocie 4824, 57 zł oraz odH. S.spłatę w kwocie 1885,12 zł.
W pkt II przyznano na rzecz radcy prawnegoI. M.od Skarbu Państwa kwotę 738,00 zł. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na mocyart. 520 § 1 k.p.c.
SSO Teresa Strojnowska SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Barbara Dziewięcka