Sąd Okręgowy w Warszawie
XXIV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XXIV C 947/14
Data wyroku: 2015-07-01 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Członek Spółdzielni, Spółdzielnia Mieszkaniowa
Podstawa prawna: art. 220 221 ustawy prawo spółdzielcze

Sygn. akt XXIV C 947/14

UZASADNIENIE
Pozwem z 17 czerwca 2014 roku, sprecyzowanym pismem z 25 lutego 2015 roku i na rozprawie 17 czerwca 2015 roku, powódA. N.wniósł o zobowiązanie pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)z siedzibą wW.do: 1. przyjęcia go w poczet członków pozwanej spółdzielni oraz 2. zawarcia z powodem umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu nr (...)w budynku przyulicy (...)wW.ewentualnie do przydziału na rzecz powoda spółdzielczego lokatorskiego prawa do tegoż lokalu oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu powód wskazał, że spółdzielcze lokatorskie prawo dolokalu nr (...)w budynku przyulicy (...)przysługiwało jego zmarłej matceC. N.oraz zmarłemu ojcuJ. N.. Powód wskazał, że w przedmiotowym lokalu zamieszkuje od(...)roku do chwili obecnej. Jest następcą prawnym członka spółdzielni, wobec tego ze względu na stałe zamieszkiwanie w tym lokalu przysługuje mu spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Brak uregulowania sytuacji prawnej lokalu po śmierciJ. N.w 2002 roku powód tłumaczył brakiem informacji i wezwań w tej kwestii ze strony spółdzielni (k. 2-3 - pozew, k.67-70 - pismo powoda, e-protokół rozprawy z 17.06.2015 r. i k. 172-174 - załącznik do protokołu).
W odpowiedzi na pozew pozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)z siedzibą wW.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pozwana wskazała, że powodowi jako spadkobiercyC. N.iJ. N.nie przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW., bowiem zgodnie z przepisami prawo to nie podlegało dziedziczeniu. Ponadto ojciec powoda nie dopełnił czynności zmierzających do zachowania przedmiotowego prawa po śmierci swojej żonyC. N.- członka spółdzielni. Wobec tego prawo to wygasło. Pozwana wskazała, że nie była zobowiązana do wzywania powoda do uregulowania sytuacji prawnej przedmiotowego lokalu. Obecnie powodowi przysługuje jedynie roszczenie o zwrot wkładu mieszkaniowego, które jest przedmiotem odrębnego postępowania (k. 49-50 - odpowiedź na pozew, k.161-163 - pismo pozwanej).
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego na wniosek stron Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
C. N.- matka powodaA. N.- była członkiemSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.. W dniu 15 lutego 1974 roku otrzymała przydział spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu nr (...)w budynku przyulicy (...)wW., należącym do pozwanej Spółdzielni. Przydziałem objęci zostali również mąż pozwanejW. N.oraz synowieA. N.iD. N.. Wkład mieszkaniowy na wskazany lokal został w całości pokryty (k. 4 - przydział lokalu, k. 5 - zawiadomienie o wysokości wkładu).
C. N.zmarła 13 maja 1997 roku. Spadek po niej w częściach równych, na podstawie ustawy nabyli: mążW. N.oraz synowieA. N.iD. N.. Po śmierci matki powód w przedmiotowym lokalu mieszkał z ojcemW. N..W. N.po śmierci żony nie dopełnił czynności niezbędnych do zachowania spółdzielczego prawa do przedmiotowego lokalu. Pomimo wezwań ze strony spółdzielni nie złożył deklaracji członkowskiej i nie ubiegał się o przyjęcie w poczet członkówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW..W. N.zmarł 6 stycznia 2011 roku. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli w częściach równychA. N.iD. N.(k. 6 - postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poC. N., k. 9-10 - akt poświadczenia dziedziczenia poW. N., k. 55-56 - wezwania kierowane doJ. N.).
Powód od(...)roku do chwili obecnej zamieszkuje wlokalu nr (...)przyulicy (...)wW.. Opłaca czynsz oraz inne opłaty eksploatacyjne. Powód wystąpił doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.o przyjęcie go w poczet jej członków oraz o przydział przedmiotowego lokalu. Spółdzielnia odmówiła i wezwała powoda do opróżnienia i wydania lokalu (k. 27 - wezwanie do opróżnienia lokalu, e-protokół z rozprawy z 17 czerwca 2015 roku - wyjaśnienia powoda).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych do akt sprawy przez obie strony postępowania. Sąd wziął pod uwagę także zeznania powoda, przesłuchanego w charakterze strony, bowiem znalazły one potwierdzenie w przedstawionych dokumentach i nie było podstaw, by kwestionować ich wiarygodność.
Sąd zważył, co następuje.
Powód żądał zobowiązania pozwanej Spółdzielni do przyjęcia go w poczet członków oraz zawarcia z powodem umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)przyulicy (...)wW.ewentualnie przydzielenia na jego rzecz spółdzielczego lokatorskiego prawa do wskazanego lokalu.
Na wstępie niniejszych rozważań należy zaznaczyć, że regulacje dotyczące spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego zmieniały się na przestrzeni czasu. Matka powoda uzyskała spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu w okresie, w którym obowiązywałaustawa z 17 lutego 1961 roku o spółdzielniach i ich związkach(Dz. U. nr 12, poz. 61 z późn. zm.). W momencie śmierciC. N.kwestię spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu regulowały przepisyustawy z 16 września 1982 roku prawo spółdzielcze(Dz. U. z 1995 r., nr 54, poz. 288 ze zm.). W wyniku wejścia w życieustawy z 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych(Dz. U. z 2001 r., nr 4, poz. 27 ze zm.) wszystkie przepisy dotyczące lokatorskiego prawa do lokalu zostały wyłączone zustawy prawo spółdzielcze, a całościowa regulacja tej instytucji znalazła się wustawie o spółdzielniach mieszkaniowych.
Wustawie o spółdzielniach mieszkaniowychustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie przepisów przejściowych regulujących dochodzenie roszczeń powstałych na podstawieart. 220 i art. 221 § 1 prawa spółdzielczego. Zgodnie zart. 220ostatnio wymienionej ustawy, z chwilą śmierci jednego z małżonków lokatorskie prawo do lokalu, które przysługiwało obojgu małżonkom, przypadał drugiemu małżonkowi. Małżonek ten, jeżeli nie był członkiem spółdzielni, powinien pod rygorem wygaśnięcia prawa w terminie jednego roku od dnia śmierci członka złożyć deklarację członkowską. Przepis ten nie naruszał uprawnień spadkobierców do dziedziczenia wkładu. Natomiast w myślart. 221 § 1 prawa spółdzielczegow razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu w następstwie ustania członkostwa lub niedokonania czynności, o której mowa wart. 220, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku przysługiwało zamieszkałym z nim razem: małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim. W § 2 tego przepisu uregulowano, co dzieje się w razie ustania członkostwa w okresie oczekiwania na przydzielenie lokalu. W takiej sytuacji osoby, o których mowa wparagrafie 1, miały roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi. Małżonkowi roszczenie to przysługiwało niezależnie od miejsca zamieszkania.Art. 221 § 3 prawa spółdzielczegowskazywał, że dla zachowania roszczeń, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, konieczne jest złożenie w terminie ustalonym w statucie deklaracji członkowskiej i pisemnego wniosku o przydział lokalu. Jeżeli zgłosiło się kilku uprawnionych, rozstrzygał sąd w postępowaniu nieprocesowym. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez spółdzielnię terminu do wystąpienia do sądu wyboru dokonywała spółdzielnia.
Z chwilą śmierci matki powodaC. N.- co nastąpiło 13 maja 1997 roku - przysługujące jej lokatorskie prawo do lokalu wygasło. Jednocześnie z wygaśnięciem prawa osoby bliskie, które z nią mieszkały nabyły roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu na podstawieart. 220 i 221 § 1 prawa spółdzielczego.
Brak przepisów przejściowych nie może oznaczać, że roszczeń wynikających ze wskazanych powyżej przepisów nie można dochodzić po wejściu w życiuustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych utrwaloną w doktrynie i judykaturze późniejsze skreślenieart. 218-222 prawa spółdzielczegonie powoduje, że roszczenie nabyte w oparciu o te przepisy wygasa. Z uwagi na brak przepisów przejściowych odnośnie roszczeń powstałych na podstawieart. 221 § 1 prawa spółdzielczegonależy odwołać się doart. 3 k.c.Zgodnie z tym przepisem ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Wobec powyższego należało stwierdzić, że zmiany wprowadzoneustawą o spółdzielniach mieszkaniowych, obowiązują w stosunku do roszczeń powstałych po 24 kwietnia 2001 roku, tj. po wejściu w życie tejże ustawy. Do roszczeń powstałych przed tą datą należy stosować nieobowiązujące jużart. 218-222 prawa spółdzielczego. Stanowisko takie zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z 6 października 2004 roku (I CK 169/04, Legalis 65180), w którym wskazał, że „treśćart. 3 k.c.jak i utrwalone stanowisko judykatury, orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i doktryny co do zakazu naruszania paw słusznie nabytych pod rządami dawnego prawa, chronionych ze względu na zasadę państwa prawnego, wyrażoną wart. 2 Konstytucji(…) stanowi dostateczną podstawę zastosowania dotychczasowego prawa”. Teza ta została potwierdzona w wyroku z 10 stycznia 2014 roku (I CSK 673/13, LEX nr 1444328), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że treść przysługującego roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i uzyskanie lokatorskiego prawa do lokalu należy oceniać według przepisów materialnoprawnych obowiązujących w chwili jego powstania.
Mając na uwadze powyższe, zasadność żądań powoda należało oceniać na podstawie przepisówustawy prawo spółdzielcze, w brzmieniu z 13 maja 1997 roku, to jest z dnia śmierci matki powoda. Ojciec powoda,W. N., aby zachować lokatorskie prawo do lokalu przysługujące zmarłej żonie, powinien był w ciągu roku od jej śmierci złożyć deklarację członkowską i zwrócić się o przyjęcie go do spółdzielni. Nie ulegało wątpliwości, że tych czynności nie dokonał. Tym samym zgodnie zart. 220 prawa spółdzielczegojego prawo wygasło. W takiej sytuacji w myślart. 221 § 1 prawa spółdzielczego, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku nabyli małżonek, dzieci i inne osoby bliskie, które zamieszkiwały ze zmarłym. Skorzystanie z tego uprawnienia nie było ograniczone żadnym terminem, czynności zachowawcze mogły zostać dokonane w dowolnym czasie. Należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom strony pozwanej, termin wskazany wart. 221 § 3 prawa spółdzielczegonie dotyczy roszczeń wynikających zart. 221 § 1 prawa spółdzielczego. Termin ten dotyczy roszczeń, o których mowa w paragrafie poprzedzającym (to jest w § 2), a nie roszczeń, o których mowa wparagrafie 1. Toteż jedynie skorzystanie przez osoby bliskie z roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w razie ustania członkostwa w okresie oczekiwania na przydzielenie lokalu wymaga dokonania czynności w terminie ustalonym w statucie. Brak jest podstaw do stosowania tego przepisu w stosunku do roszczeń uregulowanych wart. 221 § 1 prawa spółdzielczego. Jedynie na marginesie należy dodać, że również Statut Spółdzielni obowiązujący w momencie śmierciC. N., nie przewidywał terminu do realizacji roszczeń określonych w§ 1 art. 221 prawa spółdzielczego.
Powód zwrócił się do pozwanej Spółdzielni z wnioskiem o przyjęcie go w poczet członków spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do przedmiotowego lokalu na jego rzecz. Zdaniem Sądu powód spełniał przesłanki wskazane wart. 221 § 1 prawa spółdzielczego, to jest zamieszkiwał ze zmarłym członkiem spółdzielni, matką powoda. Wobec tego roszczenie powoda o zobowiązanie Spółdzielni do przyjęcia go w poczet członków spółdzielni należało uznać za uzasadnione i orzec jak w punkcie 1. wyroku.
Jeśli chodzi o roszczenie majątkowe, to powód wniósł o zobowiązanie pozwanej do zawarcia z powodem umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)przyulicy (...)wW.ewentualnie przydział na jego rzecz spółdzielczego lokatorskiego prawa do wskazanego lokalu. Zgodnie zart. 221 § 1 prawa spółdzielczegopowodowi przysługiwało roszczenie o przydział lokalu. Z okoliczności sprawy nie wynikało, aby istniała inna uprawniona do zgłoszenia takiego roszczenia osoba. Powód nie miał obowiązku dokonywać jakiejkolwiek dopłaty do wkładu mieszkaniowego, gdyż wkład ten został już w całości wniesiony przez jego matkę.
Jednakże należy zauważyć, że obecnie w systemie prawnym taka konstrukcja jak przydział lokalu nie funkcjonuje. Wobec zmian wprowadzonychustawą o spółdzielniach mieszkaniowychustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu odbywa się poprzez podpisanie umowy pomiędzy spółdzielnią a członkiem spółdzielni (art. 9 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). W związku z tym Sąd uznał, że uprawnienie powoda, nabyte na podstawieart. 221 § 1 prawa spółdzielczegopowinno zostać zrealizowane w drodze zawarcia z nim umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, o czym orzeczono w punkcie 2. wyroku.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.i wynikającej z niego zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Pozwana przegrała niniejszą sprawę w całości, wobec tego powodowi przysługiwało roszczenie o zwrot poniesionych przez niego kosztów procesu. Koszty te obejmowały 7.380 zł zastępstwa prawnego profesjonalnego pełnomocnika powoda i wniesioną przez powoda opłatę od pozwu w wysokości 200 zł, łącznie 7.580 zł. Na koszty zastępstwa prawnego złożyły się kwota 7.200 zł tytułem wynagrodzenia za prowadzenie sprawy o roszczenie majątkowe, stosownie do§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz kwota 180 zł tytułem wynagrodzenia za prowadzenie sprawy o roszczenie niemajątkowe, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, jako najbardziej zbliżona. Mając powyższe na uwadze kwotę 7.580 zł należało zasądzić od pozwanej na rzecz powoda, o czym orzeczono w punkcie 3. wyroku.
Nadto działając na podstawie stosowanego odpowiednioart. 98 k.p.c.należało nakazać ściągnięcie od pozwanej kwoty 15.000 zł na rzecz Skarbu Państwa (kasy Sądu Okręgowego w Warszawie), tytułem opłaty od pozwu w części obejmującej żądanie majątkowe (wartość przedmiotu sporu wynosiła 300.000 zł), zgłoszone w toku sprawy, która to kwota nie została opłacona i obciążała w ostatecznym rozliczeniu pozwaną jako przegrywającą sprawę, dlatego też orzeczono jak w punkcie 4. wyroku.