Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 304/15
Data wyroku: 2016-01-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Renta Rodzinna
Podstawa prawna: art. 68 i 86 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 17.12.1998r.

Sygn. akt III AUa 304/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Hawryszko

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSA Beata Górska (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. w Szczecinie
sprawyA. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wypłatę świadczenia - renty rodzinnej w drodze wyjątku
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt VII U 599/14

1
oddala apelację,

2
przyznaje adwokatI. Z.od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego wS.kwotę 120 (sto dwadzieścia złotych) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym,

3
odstępuje od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Romana Mrotek SSA Jolanta Hawryszko SSA Beata Górska

Sygn. akt III AUa 304/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 października 2013 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wstrzymał dalszą wypłatę renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątkuA. S., gdyż w ocenie organu rentowego, skoro już w 2001r. ubezpieczony nie przedłożył zaświadczenia o kontynuowaniu nauki, to od 1 czerwca 2001 r. wypłata dokonywana była bez podstawy prawnej.
W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i wypłata świadczenia powinna być kontynuowana.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o jego oddalenie w całości, z argumentacją jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie i przyznał adwokatI. Z.od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Szczecinie kwotę 60 zł powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Sąd I instancji wydał rozstrzygnięcie w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny i rozważania prawne.
A. S.urodził się (...)Jest jednym z ośmiorga dzieciW. S.zmarłego w grudniu 1996 r.
W. S.nie spełniał przesłanek do przyznania prawa do renty lub emerytury, wynikających zustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego organ rentowy odmówił prawa do renty rodzinnej dzieciom zmarłego, w tym małoletniemu wówczasA. S.. Świadczenie to zostało przyznane przez Prezesa ZUS, jako świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, w najniższej wysokości, poczynając od 1997 r. Wypłaty świadczenia dokonywał Zakład Ubezpieczeń Społecznych InspektoratP., wskazując daty końcowe spełniania warunków wyrażonych w art. 68 ustawy emerytalno-rentowej przez dzieci zmarłego.
Prawo do renty rodzinnej zostało przyznaneA. S.do 1 września 2000 r., czyli do ukończenia przez niego 16-tego roku życia. Do tego momentu realizowana była wypłata świadczenia. W czerwcu 2001 r. przedstawił organowi rentowemu orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, skutkiem czego, poczynając od czerwca 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie przyznał prawo do renty rodzinnej, przedłużając je kolejnymi decyzjami.
W lutym 2007 r. wypłata została wstrzymana przez wzgląd na utratę uprawnień do pobierania renty rodzinnej. W marcu 2007 r.A. S.ponownie złożył w ZUS adresując do Prezesa ZUS wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, dokumentując swoją sytuację materialną i rodzinną. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2007 r. organ rentowy wznowił wypłatę renty rodzinnej, wskazując, że przysługuje do stycznia 2012 r.
Kolejną decyzją z 21 stycznia 2013 r., po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa do renty rodzinnej, ZUS, uwzględniając fakt istnienia uA. S.całkowitej niezdolności do pracy przyznał mu prawo do wnioskowanego świadczenia do 30 czerwca 2017 r. Decyzją z dnia 2 października 2013 r. wypłata świadczenia została wstrzymana, gdyż organ rentowy uznał, że już od 2001 r. przyznanie renty w drodze wyjątku nie miało podstaw prawnych.
W ocenie Sądu Okręgowego, powyższa decyzja organu rentowego została podjęta w zgodzie z obowiązującym prawem. Zgodzić się należy z twierdzeniem, że już w 2001 r. brak było podstaw do wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o ponownym przyznaniu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Istotne jest to, że już od 2001 r. kolejne decyzje przyznające powodowi prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku zostały wydane przez organ rentowy z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 83 ustawy emerytalno-rentowej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Względem renty rodzinnej przyznawanej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy stosuje się odpowiednie przepisy tej ustawy o rencie rodzinnej, a w szczególności przepis art. 68. Zatem w pełni ma zastosowanie w stosunku do osoby uprawnionej do renty rodzinnej w drodze wyjątku granica wieku, do której przysługuje renta rodzinna określona w omawianym przepisie art. 68. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku w pierwszym rzędzie musi spełniać przesłanki z art. 68 ustawy emerytalno-rentowej. Kolejnymi zaś warunkami jest niemożność podjęcia pracy i brak niezbędnych środków do utrzymania. Ocena czy ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku spełnia kryteria konieczne do jego otrzymania pozostawiona została nie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ale jego Prezesowi, o czym wprost stanowi art. 83 w.w. ustawy. Oznacza to, że już po pierwszorazowym ustaniu prawa do renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku, a więc już w 2001 r., organ rentowy nie miał kompetencji do orzekania o przyznaniu tego prawa na dalszy okres. Już w 2001 r. organ rentowy winien był rozstrzygnięcie to pozostawić Prezesowi ZUS, który każdorazowo rozpoznając wniosek dokonałby oceny, czy świadczenie w drodze wyjątku winno być przyznane czy nie. To znaczy, czy między innymi ubiegający się o to świadczenie wyjątkowe ma niezbędne środki utrzymania czy nie. Taka procedura z nieznanych Sądowi Okręgowemu przyczyn już w 2001 r. nie została zastosowana. Organ rentowy wyręczając niejako Prezesa ZUS przyznałA. S.kolejnymi decyzjami prawo do świadczenia w drodze wyjątku, stwierdzając jedynie spełnienie przesłanek z art. 83 ustawy.
W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy w Szczecinie, na podstawieart. 47714§1 k.p.c.oddalił odwołanie jako bezzasadne.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się ubezpieczony i wniósł apelację, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 w zw. zart. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w oddaleniu odwołania, pomimo iż zaskarżona decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku została wydana z naruszeniem w.w. przepisów w sytuacji, gdyA. S.stale i niezmiennie spełniał wymogi do otrzymywania renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w oddaleniu odwołania, pomimo iż zaskarżona decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku została wydana pomimo braku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wstrzymania świadczeń wymienionych w treści ww. przepisu.
Wskazując na powyższe, ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie w całości odwołania od decyzji organu rentowego, a w konsekwencji o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z dnia 2 października 2013 r. Ponadto, wniósł o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego zwrotu kosztów postępowania przed Sądami obu instancji, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonemu w urzędu. Z ostrożności procesowej ubezpieczony wniósł o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu kosztów zastępstwa procesowego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od ubezpieczonego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia i rozważania prawne Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania. Sąd Apelacyjny podzielił również stan prawny wskazany jako podstawa rozstrzygnięcia.
Sąd Odwoławczy wskazuje, że w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma to, w jakim trybie została przyznanaA. S.renta rodzinna. Nie ulega wątpliwości, żeW. S., ojciecA. S., nie spełniał przesłanek do przyznania mu prawa do renty lub emerytury wynikających z ustawy emerytalno-rentowej. Zatem nie można było przyznaćA. S.na podstawie art. 65 albo art. 66 prawa do renty rodzinnej. Mając jednak na uwadze szczególne okoliczności, świadczenie to zostało przyznane przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy. Zgodnie z jego treścią ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
A. S.otrzymał prawo do renty rodzinnej do 1 września 2000 r. i do tego momentu realizowana była wypłata świadczenia. Z upływem jego 16-go roku życia wypłata renty rodzinnej została wstrzymana, ponieważ renta rodzinna została mu przyznana na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1 – „do ukończenia 16 lat”.
Następnie, po przedłożeniu dokumentów stwierdzających jego całkowitą niezdolność do pracy, renta została ponownie przyznana, jednakże nastąpiło to z naruszeniem przepisów. Sąd Apelacyjny podkreśla, że rozpatrywanie kolejnych wniosków ubezpieczonego o wznowienie wypłaty świadczenia przyznanego w drodze wyjątku winno być każdorazowo badane przez Prezesa ZUS, bowiem do jego kompetencji należy przyznawanie świadczeń w tym szczególnym trybie.
W zarzutach apelujący wskazał, żeA. S.stale i niezmiennie spełniał wymogi do otrzymywania renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku. Należy jednak podkreślić, że renta rodzinna została przyznanaA. S.przez Prezesa ZUS do 1 września 2000 r., czyli na okres do ukończenia 16-go roku życia przez ubezpieczonego (art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalno-rentowej). Upływ oznaczonego wieku implikuje skutek w postaci braku uprawnienia do dalszego pobierania świadczenia. Sąd Apelacyjny podkreśla, że sam fakt, iżA. S.spełniał przesłanki wynikające z art. 68 ust. 1 pkt 3 do otrzymywania renty rodzinnej, tj. jest całkowicie niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, nie może uzasadniać niejako automatycznego przedłużenia prawa do renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku. Gdy doszło do zmiany okoliczności, choćby wciąż uzasadniającej przyznanie renty rodzinnej, Prezes ZUS musi każdorazowo ocenić sytuację, uwzględniając art. 83 w zw. z art. 68.
W przedmiotowej sprawie kolejne decyzje o wznowieniu wypłaty omawianego świadczenia podjął organ rentowy, będący nieuprawnionym do tego podmiotem. Zatem począwszy od czerwca 2001 r. wydane zostały bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisów ustawy emerytalno-rentowej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej,
Sąd Apelacyjny wskazuje, że zgodnie z jego treścią, wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli:
1) powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa;
2) osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń;
3) osoba uprawniona do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, bez uzasadnionych przyczyn, mimo wezwania organu rentowego;
4) okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało;
5) świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.
Apelujący utrzymywał, że zaskarżona decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku została wydana pomimo braku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wstrzymania świadczeń wymienionych w treści ww. przepisu. Jest to zarzut oczywiście chybiony. Sąd Odwoławczy wskazuje, że decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej w drodze wyjątku została wydana przez wzgląd na to, iż okazało się, że prawo do świadczenia nie istniało, o czym stanowi ust. 1 pkt 4 przedstawionego wyżej artykułu, bowiem przyznał je podmiot nieposiadający do tego umocowania.
Reasumując, zarzuty podniesione w apelacji okazały się nieuzasadnione. Orzeczenie wydane przez Sąd I instancji odpowiada obowiązującemu prawu i brak jest podstaw do jego zmiany. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonego.

W sprawie ubezpieczony był reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, któremu zasądzono wynagrodzenie na podstawie§ 13 ust. 1 pkt 2w zw. z§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) i § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).

Mając na względzie trudną sytuację materialną ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia go kosztami zastępstwa procesowego, na podstawieart. 102 k.p.c.
SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka – Szkibiel SSA Beata Górska