Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII Ns 1829/15
Data wyroku: 2015-12-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jakub Muszyński

Sygn. akt XII Ns 1829/15

POSTANOWIENIE
Dnia 22 grudnia 2015 roku
Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku Wydział XII Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Jakub Muszyński
Protokolant: Joanna Mrówczyńska
po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015 roku w Gdańsku
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. P.
z udziałemM. K.,K. K.iP. M.
o stwierdzenie nabycia spadku poK. P.

1
stwierdza, że spadek poK. P., z domuD., zmarłej dnia 21 października 2014 roku wG., ostatnio stale zamieszkałej wG., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 29 lipca 2013 roku, otwartego i ogłoszonego w dniu 17 sierpnia 2015 roku w Sądzie Rejonowym Gdańsk-Południe w Gdańsku, nabyłM. P.w całości;

2
kosztami postępowania obciąża wnioskodawcę, uznając je za uiszczone w całości.

M. P.nrP.(...)
Sygn. akt XII Ns 1829/15

UZASADNIENIE
M. P.złożył wniosek o stwierdzenie, że spadek po zmarłej wG.dnia 16 marca 2015 rokuK. P.ostatnio stale zamieszkałej wG.przyul. (...), nabył w całości synM. P., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 29 lipca 2013 roku. Ponadto wniósł o obciążenie go kosztami sądowymi.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że spadkodawczyni była wdową, a ze związku małżeńskiego miała dwoje dzieci:M. P.iJ. M. (1). Córka spadkodawczyni zmarła 21 października 2014 roku, a spadkobiercami po niej są mążP. M.oraz córkiM. K.iK. K.. Wnioskodawca podniósł, że spadkodawczyni pozostawiła testament notarialny z dnia 29 lipca 2013 roku, w którym powołała do całości spadku swoje dzieci:J. M. (1)iM. P., każde z nich w udziale po 1/2. W ocenie wnioskodawcy w niniejszej sprawie zastosowanie maart. 926 k.c.w zw. zart. 950 k.c.J. M. (1)zmarła przed spadkodawczynią, zatem nie może być spadkobiercą, bo nie dożyła otwarcia spadku. W związku z powyższym, zgodnie z instytucją przyrostu, jej udział w spadku przypada wnioskodawcy jako drugiemu ze spadkobierców testamentowych. Wnioskodawca jest zatem jedynym spadkobiercąK. P.. Wnioskodawca wskazał jednocześnie, że w niniejszej sprawie zastosowania nie będzie miałart. 963 k.c., ponieważ pewne jest, że spadkodawca w ogóle nie dokonał podstawienia.
UczestniczkaM. K.w odpowiedzi na wniosek wniosła o stwierdzenie, że spadek poK. P.nabyli synM. P.w udziale 1/2 na podstawie testamentu notarialnego z dnia 29 lipca 2013 roku oraz na podstawie ustawy synM. P.w udziale 1/4 części oraz wnuczkiM. K.iK. K.w udziale 1/8 części wprost.
W uzasadnieniu uczestniczka wskazała, że nie kwestionuje stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, nie podziela natomiast wykładniart. 965 k.c.wskazując, że w niniejszej sprawie zasada przyrostu nie ma zastosowania. Uczestniczka podniosła, że wart. 965 k.c.znajduje się zwrot „kilku spadkobierców”, a według słownika języka polskiego zaimek kilku oznacza liczbę większą niż 2. W związku z powyższym w ocenie uczestniczki nie można bez odmiennej woli spadkodawcy stosować mechanizm przyrostu. Zdaniem uczestniczki przemawia za tym subsydiarna rolaart. 965 k.c.– nie można go stosować w celu wyłączenia dziedziczenia ustawowego, gdy zamysł testatora w sprawie losów jego majątku na wypadek śmierci nie powiódł się w znacznym stopniu, gdyż kilku spadkobierców testamentowych nie chce lub nie może dziedziczyć. Wyłączenie przyrostu bez podstawienia prowadzi do dziedziczenia ustawowego udziału spadkowego zwolnionego przez spadkobiercę testamentowego, który nie chce lub nie może dziedziczyć. Uczestniczka wskazała, że takie stanowisko wynika również z orzecznictwa Sądu Najwyższego. W ocenie uczestniczki stwierdzenie nabycia spadku w sposób przez nią wskazany będzie w możliwie szerokim zakresie realizował wolę spadkodawczyni, która chciała podzielić spadek po równo dla swoich dzieci.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniK. P.zmarła 16 marca 2015 roku wG., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała.
W chwili śmierci była wdową. Jeden raz zawierała związek małżeński, z którego miała dwójkę dzieci: synaM. P.i córkęJ. M. (1). Nie posiadała innych dzieci, w tym pozamałżeńskich ani przysposobionych.
J. M. (1)zmarła 21 października 2014 roku. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli mążP. M., córkaM. K.i córkaK. K., każde z nich w 1/3 części spadku.
(dowód: odpis skrócony aktu zgonuK. P.k. 15, odpis skrócony aktu urodzeniaM. P.k. 14, odpis skrócony aktu zgonuJ. M. (1)k. 11, odpis skrócony aktu małżeństwaM. K.k. 12, odpis skrócony aktu małżeństwaK. K.k. 13, akt poświadczenia dziedziczenia k. 16-19, zapewnienie spadkoweM. P.k. 33-35, zapewnienie spadkoweM. K.k. 33-35, zapewnienie spadkoweK. K.k. 33-35)
Spadkodawczyni w dniu 29 lipca 2013 roku sporządziła przed notariuszemA. S.testament notarialny, w którym powołała do całości spadku swoje dzieci: córkęJ. M. (1), córkęE.iK.,urodzoną (...)wS.oraz synaM. P., synaE.iK.,urodzonego (...)wS.– każde z nich w udziale 1/2 (jedna druga) części. Testament został otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym Gdańsk-Południe w Gdańsku w dniu 17 sierpnia 2015 roku w sprawie o sygn. akt XII Ns 1830/15.
Spadkodawczyni nie pozostawiła innych testamentów.
(dowód: zapewnienie spadkoweM. P.k. 33-35, zapewnienie spadkoweM. K.k. 33-35, zapewnienie spadkoweK. K.k. 33-35, akta o sygn. XII Ns 1830/15 SR Gdańsk-P.wG.: testament k. 3)

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z treściąart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.
W przedmiotowej sprawie bezspornie ustalono, że spadkodawczyniK. P.zmarła 16 marca 2015 roku wG., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała, w chwili śmierci była wdową, posiadała też dwójkę dzieci, przy czym córkaJ. M. (1)zmarła przed spadkodawczynią. Do kręgu spadkobierców ustawowych należą zatem synM. P.oraz córkiJ. M. (2)M.-K.iK. K.. Okoliczności powyższe nie były kwestionowane przez żadną ze stron i zostały stwierdzone zapewnieniem spadkowym oraz dokumentami w postaci odpisów aktów stanu cywilnego, którym Sąd dał wiarę.
Zgodnie z treściąart. 926 § 1 i 2 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, którą powołał nie chce lub nie może dziedziczyć.
W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że spadkodawczyni sporządziła testament notarialny z dnia 29 lipca 2013 roku, w którym do spadku w udziałach po 1/2 części spadku powołała swoje dzieciJ. M. (1)iM. P..
Żadna ze stron nie kwestionowała faktu sporządzenia testamentu notarialnego przez spadkodawczynię. Strony nie kwestionowały też ważności testamentu, a ponadto wskazały, że nic im nie jest wiadomo o jakichkolwiek innych testamentach sporządzonych przez spadkodawczynię.
UczestniczkaM. K.kwestionowała w niniejszej sprawie zastosowanie instytucji przyrostu wskazując, że do dziedziczenia po spadkodawczyni powinno dojść w części na podstawie testamentu, a w części – na podstawie ustawy.
Zgodnie zart. 959 k.c.spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. W testamencie z dnia 29 lipca 2013 rokuK. P.powołała do spadku dwójkę swoich dzieci, przy czymJ. M. (1)zmarła przed spadkodawczynią, nie dożyła zatem otwarcia spadku.
Stosownie doart. 965 k.c.jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów (przyrost). W niniejszej sprawie jeden ze spadkobierców –J. M. (1)– nie może być spadkobiercą, bowiem nie dożyła otwarcia spadku, zatem jej udział powinien przypaść jedynemu pozostałemu spadkobiercy testamentowemu –M. P..
W ocenie Sądu stanowisko uczestniczki odnośnie braku możliwości stosowania instytucji przyrostu w niniejszej sprawie jest niezasadne.
Zgodnie z przyjętym powszechnie w doktrynie stanowiskiem, przyrost nie znajduje zastosowania jedynie wtedy, gdy spadkodawca wyraźnie wyłączył jego działanie w testamencie, wola wyłączenia przyrostu zostaje ustalona w drodze interpretacji testamentu lub też w testamencie powołany jest spadkobierca podstawiony (tak np. Elżbieta Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, s. 151, Warszawa 2008).
W niniejszej sprawie spadkodawczyni w testamencie nie powołała spadkobiercy podstawionego, nie wyłączyła też w żaden sposób działania przyrostu. W ocenie Sądu na podstawie interpretacji testamentu nie można też ustalić, że spadkodawczyni miała wolę wyłączenia przyrostu. Zdaniem Sądu testament sporządzony przez spadkodawczynię jest precyzyjny i jasny, zatem brak jest w ogóle konieczności dokonywania jego wykładni czy precyzowania treści dokonanych rozrządzeń. Interpretacja testamentu dopuszczalna jest bowiem jedynie wówczas, gdy sformułowania testamentu są niejasne i w żadnym wypadku nie może prowadzić do uzupełnienia rozrządzeń. Niedopuszczalne jest dodanie do testamentu nowych rozrządzeń, niedokonanych przez spadkobiercę (tak Sad Najwyższy w wyroku z dnia 18 lutego 1999 roku, I CKN 1002/97, Lex nr 521803 i Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 października 2000 roku, I ACa 480/00, OSA 2002/1/2). Uczestniczka twierdzi, że zaproponowany przez nią sposób stwierdzenia nabycia spadku będzie w możliwie szerokim zakresie realizował wolę spadkodawczyni, która chciała podzielić spadek po równi dla swoich dzieci. W ocenie Sądu z treści testamentu spadkodawczyni nie da się jednak w żaden sposób wyprowadzić wniosku, iż spadkodawczyni chciała wyłączyć zastosowanie przyrostu. Należy bowiem przyjąć jako zasadę, że spadkodawca sporządzając testament zamierza wyłączyć dziedziczenie ustawowe. W niniejszej sprawie brak jest natomiast podstaw do przyjęcia, że spadkodawczyni sporządzając testament miała jednocześnie zamiar wyłączyć zastosowanie przyrostu, a co za tym idzie, dopuścić do dziedziczenia w miejsceJ. M. (1)jej zstępnych.
W dalszej kolejności należy podkreślić, że również prof.P.w przywołanym przez uczestniczkę komentarzu podziela przywołany powyżej pogląd wyrażony przez doktrynę odnośnie ograniczonej liczby sytuacji, w których stosowanie przyrostu może być wyłączone. Należy przy tym zauważyć, że uczestniczka przywołała komentarz prof.P.bardzo wybiórczo. Uczestniczka wskazała bowiem, że zgodnie ze stanowiskiem komentatora wyłączenie przyrostu prowadzi do dziedziczenia ustawowego udziału spadkowego zwolnionego przez spadkobiercę testamentowego, który nie chce lub nie może dziedziczyć, pominęła natomiast wcześniejszy fragment komentarza, z którego wynika, że do wyłączenia przyrostu może dojść jedynie wtedy, gdy spadkodawca dokonał podstawienia lub wyłączył przyrost w testamencie w sposób wyraźny lub taką jego wolę da się ustalić w drodze zabiegów interpretacyjnych testamentu. Taka sytuacja zaś w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
Sąd uznał również za niezasadne twierdzenie uczestniczki odnośnie rozumienia sformułowania „kilku spadkobierców”, zawartego wart. 965 k.c.W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że zaimek „kilku” na grunciekodeksu cywilnegonależy odczytywać jako „więcej niż jeden”. Wkodeksie cywilnymsformułowanie „kilku” znajduje zastosowanie wielokrotnie, i zawsze jest interpretowane jako dwóch lub więcej. Dla przykładu zgodnie zart. 195 k.c.własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Przyjmując interpretację tego zaimka zgodnie z twierdzeniami uczestniczki należałoby stwierdzić, żekodeks cywilnywyklucza współwłasność rzeczy przez dwie osoby, a dla zaistnienia współwłasności konieczne jest istnienie co najmniej trzech współwłaścicieli. Również przepisy dotyczące wielości dłużników i właścicieli (art. 366 k.c.i nast.) przy przyjęciu interpretacji zaimka „kilku” zgodnie z twierdzeniami uczestniczki wyłączałyby możliwość wspólnego uprawnienia i zobowiązania dwóch osób.
Należy ponadto wskazać, że również przepisyprawa spadkowegozawarte wkodeksie cywilnymkilkukrotnie odwołują się do zaimka „kilku”. I tak zgodnie zart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej, a stosownie doart. 959 k.c.spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. Nie ulega zaś wątpliwości, że na podstawieart. 922 § 1 k.c.nabycie spadku może nastąpić na rzecz dwóch spadkobierców, a nie jedynie na rzecz jednego lub co najmniej trzech spadkobierców. Oczywiste jest również, że spadkodawca może powołać w testamencie dwóch spadkobierców, a nie jedynie jednego lub co najmniej trzech. Co więcej – taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, zatem gdyby uczestniczka była konsekwentna w swojej interpretacji zaimka „kilku”, musiałaby kwestionować treść testamentu sporządzonego przezK.P., bowiem zgodnie zart. 959 § 1 k.c.spadkodawca może powołać do spadku jednego lub kilku spadkobierców, a zatem – idąc tokiem myślenia uczestniczki – nie może powołać do spadku dwóch osób. W ocenie Sądu taka interpretacja zaimka „kilku” na grunciekodeksu cywilnegojest błędna i nie może być w niniejszej sprawie uwzględniona.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zarzuty i twierdzenia uczestniczki zawarte w odpowiedzi wniosek są niezasadne, a spadek poK. P.nabył w całościM. P.na podstawieart. 926 § 1 k.c.w zw. zart. 959 k.c.iart. 965 k.c., o czym na podstawieart. 1025 § 1 k.c.orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia.
O kosztach sądowych Sąd orzekł w punkcie drugim postanowienia na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż wnioskodawca i uczestnicy powinni ponieść koszty postępowania związane z ich udziałem w sprawie, dlatego też kosztami sądowymi w zakresie opłaty sądowej od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku obciążył wnioskodawcę oraz ustalił, iż powinien on ponieść koszty swojego zastępstwa procesowego we własnym zakresie.