Sąd Rejonowy Wrocław Fabryczna we Wrocławiu
XI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XI Ns 23/14
Data wyroku: 2015-11-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Małecka
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 945 kc

Sygnatura akt XI Ns 23/14

POSTANOWIENIE
W., dnia 10 listopada 2015 r.
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu XI Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Anna Małecka
Protokolant Karolina Suder
po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuJ. K.
przy udzialeM. B.,W. P. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku poM. L. (1)
postanawia:

I
stwierdzić, że spadek poM. L. (1), zmarłej w dniu 13.02.2013r. weW., ostatnio stale zamieszkałej weW.przyulicy (...)na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 08.06.2009r. nabyła córkaJ. K.w całości wprost;

II
zasądzić solidarnie od uczestnikówM. B.iW. P. (1)na rzecz wnioskodawczyniJ. K.kwotę 377 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

III
nakazać uczestnikomM. B.iW. P. (1)solidarnie uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu kwotę 505,84 zł tytułem kosztów opinii biegłego i przedstawienia dokumentów.

Sygn. akt XI Ns 23/14

UZASADNIENIE
We wniosku złożonym dnia 10 stycznia 2014 r. wnioskodawczyniJ. K., domagał się stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej w dniu 13 lutego 2013 r.M. L. (1). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spadkodawczyni ostatnio stale zamieszkała weW., przyul. (...)pozostawiła testament, w którym do całości spadku po sobie powołała swoją córkę wnioskodawczynię –J. K.. Ponadto podano, że w dniu śmierciM. L. (1)była wdową po zmarłym w 1988 r.W. L.. Jako osoby wchodzące do kręgów spadkobierców ustawowych wnioskodawczyni poza sobą wskazała wnuków spadkodawczyniM. B.orazW. P. (1).
Na rozprawie w dniu 31 marca 2014 r. pełnomocnik uczestników postępowaniaM. B.iW. P. (1), kwestionując autentyczność i ważność testamentu, wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poM. L. (1)na podstawie ustawy.
W piśmie z dnia 22 kwietnia 2014 r. uczestnicy postępowania wskazali, że jako wnukowie zmarłej w dniu13 lutego 2013 r.M. L. (1)należą od kręgów jej spadkobierców ustawowych, albowiemM. B.jest jedynym synemK. L.– córki spadkodawczyni zmarłej w dniu 25 sierpnia 2006 r., zaśW. P. (1)jest jedynym synemW. P. (2)- córki spadkodawczyni zmarłej w dniu 6 czerwca 2009 r. Uczestnicy postępowania zaznaczyli przy tym, że w całości kwestionują ważności i autentyczności testamentu przedstawionego przez wnioskodawczynię. Zaznaczyli oni przy tym, że w rodzinieM. L. (1)bardzo wiele lat temu ustalony został (zresztą z inicjatywy samej spadkodawczyni i przy udziale wnioskodawczym) podział majątku należącego doM. L. (1)(zwłaszcza nieruchomości przyul. (...)weW.) na wypadek jej śmierci. Zakładał on, że z uwagi na to, iż rodzice wnioskodawczym nie chcieli fa­woryzować żadnej z trzech córek (tj. wnioskodawczyni i matek uczestników postępowa­nia) spadek poM. L. (1)i jej małżonku przypadnie wnukom spadkodawczyni, tj. uczestnikom postępowania oraz córce wnioskodawczyni, w częściach równych. Podkreślili nadto, że są zaskoczeni odnalezieniem rzekomego testamentu, ponieważ przed wszczęciem podstępowania sądowego wniosko­dawczyni wielokrotnie zmieniała zdanie, co do istnienia i posiadania przez nią tego do­kumentu. Pierwotnie wnioskodawczyni twierdziła, że testament istnieje, ale odmawiała jego okazania uczestnikom. Następnie wprost wskazała, że testament zaginął, ale prosiła, aby nie informować o tym jej rodziny (męża i córki). Wedle uczestników postępowania wnioskodawczyni wielokrotnie odmawiała im wstępu do nieruchomości przyul. (...)i zapoznania się z jakąkolwiek do­kumentacją dotyczącą spadku poM. L. (1), w tym również z testamentem. Podnieśli oni również, że wnioskodawczyni przed wystąpieniem z wnioskiem o sądowe stwierdzenie nabycia spadku nigdy nie kwestionowała ich praw do spadku poM. L. (1), proponując przy tym ugodowe rozliczenie przypadających im po babci udziałów. Uczestnicy podstępowania wskazali, że następnie w kierowanej do nich korespondencji wnioskodawczyni informowała, że z uwagi na zagubienie testamentu będzie wnosić o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy. Wyrazili oni także swoje zaskoczenie zapisem stanowiącym element testamentu, zgodnie z którym jako przyczynę swojej decyzji, co do rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierciM. L. (1)podała opiekę nad nią sprawowaną przez wnioskodawczynię. Jednocześnie zaznaczyli, że przez wiele lat matka uczest­nikaM. B., a córkaM. L. (1)także sprawowała nad nią osobistą opiekę i mieszkała z matką w latach 1998 - 2005, czego spadkodawczyni z pewnością nie zapomniałaby o córce. W ocenie uczestników postępowania treść testamentu oraz fakt, że w chwili jego sporządzenia Ma­riaL.miała 93 lata, cierpiała na wiele schorzeń (w tym m.in. chorobęP., zgorzel na stopie, utraty świadomość), przyjmowała liczne leki, nawiązanie z nią kontaktu było bardzo utrudnione, a także okoliczność, iż wnioskodawczyni była obecna przy sporządzaniu testamentu przez matkę, pozwala stwierdzić, że testament ten nie zawiera autentycznego oświadczenia woli spadkodawczyni będącego przejawem autonomicznej decyzji Ma­riiL.. W ocenie uczestników postępowania niezrozumiały jest także zapis testamentu odnoszący się do powołania wnioskodawczyni do „części mieszkania” – nie wiadomo bowiem, do czego się on odno­si, gdyż nieruchomość przyul. (...)weW.jest zabu­dowana bardzo dużym domem, zaś lokal, w którym zamieszkiwałaM. L. (1)tj.mieszkanie nr (...)jest jednym z trzech lokali znajdujących się w tym domu. Kierując się powyższą argumentacją uczestnicy postępowania stwierdzili, że brak jest jakikolwiek przesłanek do uznania, że przedmiotowy testament odzwierciedla rzeczywistą wolęM. L. (1).
Ustosunkowując się do stanowiska uczestników postępowania w piśmie z dnia 22 kwietnia 2014 r. wnioskodawczyni podała, że spadkodawczyni w chwili testowania była w pełni władz umysłowych, codziennie czytała gazety i oglądała telewizję, w pełni rozumiejąc treść tekstu prasowego i przekazu telewizyjnego. Ponadto podniosła ona, że spadkodawczyni interesując się sprawami majątkowymi na wypadek swojej śmierci poprosiła o specjalne wydanie gazety, reklamowane w telewizji, w którym znajdowały się informacje i wskazówki dotyczące testamentów. Zdaniem wnioskodawczyni nie ulega zatem wątpliwości, że stan umysłowy spadkodawczyni pozwalał na samodzielne sporządzenie testamentu z pełną wiedzą i świadomością, jaki to dokument, czego dotyczy i jakie konsekwencje wywoła. Jednocześnie wnioskodawczyni zaznaczyła, że uczestnicy postępowania mają ograniczoną wiedzę co do stanu i codziennych czynnościM. L. (1), albowiem nie interesowali się tym, co ona robi, lubi czy planuje. Odnosząc się do kwestii sprawowania przez siostręK. B.opieki nad matką, wnioskodawczyni podała, że wówczas spadkodawczyni nie potrzebowała jeszcze opieki. W jej ocenie dopiero konflikt pomiędzy spadkodawczynią iK. B.– matką uczestnika postępowaniaM. B., doprowadził do stanu, w którymM. L. (1)potrzebowała opieki. Ponadto wnioskodawczyni zważyła, że w następstwie rzeczonego konfliktuK. B.wyprowadziła się od spadkodawczyni i do swej śmierci pozostawała skłócona z matką.
W trakcie rozprawy w dniu 30 września 2014 r. pełnomocnik uczestników postępowania oświadczył, że – wobec dołączonego do akt sprawy materiału porównawczego pisma spadkodawczyni – nie kwestionują oni autentyczności testamentu i cofają wniosek dowodowy o powołanie przez sąd biegłego z zakresu grafologii.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
M. L. (1)zmarła weW.w dniu 13 lutego 2013 r. Ostatnio stale zamieszkiwała weW.przyulicy (...).
/bezsporne, nadto dowód:
- odpis skrócony aktu zgonuM. L. (1)k. 8;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni, protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 00:08 – 00:34;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaM. B., protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 00:34 – 01:07;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaW. P. (1), protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 01:07 – 01:28/
Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Jej małżonekW. L.zmarł w dniu 14 stycznia 1988 r. weW.. Ze związku małżeńskiegoM. L. (1)iW. L.pochodziła trzy córki:J. K.(wnioskodawczyni),K. B.orazW. P. (2).K. B.zmarła w dniu 25 sierpnia 2006 r. wO., pozostawiając jednego synaM. B.(uczestnika postępowania). NatomiastW. P. (2)zmarła w dniu 6 czerwca 2009 r. wŚ.pozostawiając jednego synaW. P. (1)(uczestnika postępowania).
/bezsporne, nadto dowód:
- odpis skrócony aktu zgonuW. L.k. 9;
- odpis skrócony aktu urodzeniaJ. K.k. 10;
- odpis skrócony aktu zgonuK. B.k. 27;
- odpis skrócony aktu zgonuW. P. (2)k. 27;
- odpis skrócony aktu urodzeniaM. B.k. 27;
- odpis skrócony aktu urodzeniaW. P. (1)k. 27;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni, protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 00:08 – 00:34;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaM. B., protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 00:34 – 01:07;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaW. P. (1), protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 01:07 – 01:28./
Do chwili śmierciM. L. (1)zamieszkiwała weW.przyul. (...). W latach 1998 – 2005 r. wraz ze spadkodawczynią zamieszkiwała jej najmłodsza córkaK. B.. Po wyprowadzceK. B.do mieszkania przyul. (...)wprowadziła się wnioskodawczyniJ. K., przejmując opiekę nad matką.M. L. (1)była osobą schorowaną, od wielu lat cierpiącą na chorobęP., nadciśnienie oraz problemy gastryczne. W ostatnich latach życia u spadkodawczyni pogłębiały się również problemy ze wzrokiem i słuchem, jak i występowały inne dolegliwości natury medycznej, w tym problemy z chodzeniem. W związku ze swoim stanem zdrowia pozostawała ona pod systematyczną kontrolą lekarską w m.in. poradni neurologicznej, internistycznej i okulistycznej. Była ona również kilkukrotnie hospitalizowana wWojewódzkim Szpitalu (...)weW.orazWojewódzkim Szpitalu (...)weW.przyul. (...). W związku z prowadzonym leczeniem, w ramach Narodowego Funduszu ZdrowiaM. L. (1)zrefundowano zakup środków farmakologicznych w tym o następujących nazwach handlowychA.,A.,A.,A.,B.P.,B.,B.,C.,D.-M.z lidokainą,D.,D.D.,D.,H.,I.Mono,K. P.,K. U.,L.,M.,M.,M.P.,M.,N.D.,N.,O.,P.,S.,T.,T.,U. S.,X.orazZ.. Ponadto spadkodawczyni przepisywane były w ciągu ostatniej dekady jej życia również inne lek, z których niektóre jakM.,P.,O.,O., czyD.mogą – w przypadku przedawkowania bądź uzależnienia – prowadzić do wystąpienia niepożądanych stanów psychicznych. Wystąpienie takich stanów jest jednak wyjątkiem i nie występuje u wszystkich pacjentów je stosujących w nieodpowiednich dawkach. Podczas hospitalizacji spadkodawczyni pod koniec 2009 r. z powodu omdlenia rozpoznano u niej rozsianą miażdżycę naczyń mózgowych, jednakże była ona wówczas w pełnym logicznym kontakcie słownym, a personel medyczny nie miał żadnych wątpliwości co do jej stanu psychicznego.
/dowód:
- dokumentacja medyczna(...)im.J. G.weW.k. 114-180;
- dokumentacja medyczna(...)przyul. (...)weW.k. 182-249;
- dokumentacja medyczna ZOZP.k. 254;
- informacja NFZ z dnia 22.10.2014 r. wraz z zestawieniem placówek medycznych i leków refundowanych k 320-325;
- ustna opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, protokół rozprawy z dnia 13.10.2015 r., czas nagrania 00:02-01:07/
W momencie wprowadzenia sięJ. K.do mieszkania przyul. (...)M. L. (1)była już wówczas osłabiona, wymagała pomocy przy przygotowaniu i podawaniu posiłków, robieniu zakupów, czy czynnościach higienicznych; miała również ograniczone możliwości poruszania się musząc korzystać z chodzika. Większość czasu spędzała w łóżku oglądając telewizję, słuchając radia i przeglądając prasę. ChoćM. L. (1)nie wychodziła z mieszkania to, aż do okresu bezpośrednio poprzedniego jej zgon, sama chodziła do toalety oraz kuchni, samodzielnie jadła, a także przyjmowała odwiedziny gości z kręgu rodziny i znajomych, z którymi prowadziła kurtuazyjne rozmowy. Kontakt ze spadkodawczynią był jednak utrudniony z uwagi na jej słaby słuch i wzrok. W latach 2010-2013, podczas sporadycznych nieobecności wnioskodawczyni, opiekę nadM. L. (1)sprawowały opiekunkaA. B. (1), siostra spadkodawczyniA. D.oraz bratowa wnioskodawczyniB. K.. Ich opieka polegała przede wszystkim na przygotowywaniu posiłków, wykonywaniem czynności związanych z higieną osobistą spadkodawczyni, podawaniem jej lekarstw i witamin, mierzeniem ciśnienia, jak również rozmową z nią.
/dowód:
- zeznania świadkaA. D., protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 08:55 do 00:35;
- zeznania świadkaA. B. (2), protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 00:35 do 00:54;
- zeznania świadkaB. K., protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 00:54 do 00:54;
- zeznania świadkaH. G., protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 01:08 do 01:27;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe wnioskodawcy, protokół rozprawy z dnia 05.06.2014 r., czas nagrania 00:35 – 01:25./
Jeszcze za życia męża spadkodawczyni w rodzinie podejmowany był temat rozrządzenia majątkiem małżonków.W. L.wskazywał, że nie chce aby żadna z córek była w przyszłości pokrzywdzona nierównym podziałem nieruchomości przyul. (...). Po śmierci męża, w połowie lat 90-tych, spadkodawczyni podjęła inicjatywę uregulowania spraw majątkowych związanych ze wskazaną nieruchomością, jednakże ostatecznie nie zdecydowała się na rozporządzenie przysługując jej udziałem w prawie własności.
/dowód:
- zeznania świadkaZ. B., protokół rozprawy z dnia 01.07.2014 r., czas nagrania od 00:12 do 01:19;
- zeznania świadkaK. S., protokół rozprawy z dnia 01.07.2014 r., czas nagrania od 01:19 do 01:42;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaW. P. (1), protokół rozprawy z dnia 21.03.2014 r., czas nagrania 01:07 – 01:28./
CórkaM. L. (1)K. B.zmarła w dniu 25 sierpnia 2006 r.
/dowód: odpis skrócony aktu zgonuK. B.k. 27/
Druga z córekW. P. (2)zmarła w dniu 6 czerwca 2009 r.
/dowód: odpis skrócony aktu zgonuW. P. (2)k. 27/
Dwa dni po śmierciW. P. (2), w dniu 8 czerwca 2009 r.M. L. (1)w obecności wnioskodawczyni sporządziła odręcznie na kartce papieru testament, w którym do spadku po sobie powołała córkęJ. K.. Spadkodawczyni w treści dokumentu wskazała ponadto, że za opiekę nad nią zapisuje córce część mieszkania za sprawowaną nad nią opiekę. W dniu sporządzania rzeczonego testamentuM. L. (1)miała 93 lata. W okresie testowania spadkodawczyni powiedziała swojej siostrzeA. D., że myślała aby przepisać na jedyną żyjącą córkę swój majątek, bo wnukowie (synowie zmarłych córek) jej nie odwiedzają. W trakcie następnej rozmowy pomiędzy nimiM. L. (1)poinformowała siostrę, że sporządziła testament i dała do córceJ. K.. Również w trakcie rozmów z opiekanąA. B. (2)iB. K.spadkodawczyni wskazywała, że na wypadek swojej śmierci ma już wszystko załatwione i zabezpieczone, a także wyrażała zamiar przepisania wszystkiegoJ. K..
/dowód:
- testament holograficzny z dnia 08.06.2009 r.
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe wnioskodawcy, protokół rozprawy z dnia 05.06.2014 r., czas nagrania 00:35 – 01:25.
- zeznania świadkaA. D., protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 08:55 do 00:35;
- zeznania świadkaA. B. (2), protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 00:35 do 00:54;
- zeznania świadkaB. K., protokół rozprawy z dnia 30.09.2014 r., czas nagrania od 00:54 do 00:54/
Po śmierciM. L. (1)wnioskodawczyni informowała uczestników postępowania, że spadkodawczyni sporządziła testament, lecz dokument ten jej zaginął. Strony prowadziły również pomiędzy sobą korespondencję, w której podnosiły kwestie rozliczenia spadkowego, szeroko opisując przy tym ich rodzinne relacje między nimi i spadkodawczynią, w tym także w kontekście uprzednich ustaleń rodziny co do własności nieruchomości przyul. (...)weW.. Uczestnicy postępowania poddawali w wątpliwość sam fakt istnienia testamentu, jak również nie wyrażali zgody na zaproponowany przez wnioskodawczynię sposób kwestii spadku poM. L. (1)mający polegać na spłacie uczestników przez wnioskodawczynię. Natomiast wyrażona przez uczestników postępowania wola dokonania fizycznego podziału wchodzącej w skald spadku nieruchomości, w ramach obustronnych rozliczeń, spotkała się z odmową ze strony wnioskodawczyni.
/dowód: korespondencja stron k. 45-57, 67-74, 81-93/
W dniu 29 października 2015 r. w tutejszym sądzie dokonano otwarcia i ogłoszenia testamentu holograficznegoM. L. (1)z dnia 8 czerwca 2009 r.
/dowód: protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z dnia 29.10.2015 r. k. 379/
W chwili sporządzania powyższego testamentuM. L. (1)nie była osobą chorą psychicznie, ani nie miała innych zakłóceń czynności psychicznych, które spowodowałoby ograniczenia w świadomym oraz swobodnym podjęciu decyzji i wyrażeniu woli.
/dowód:
- pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii z dnia 25.01.2015 r. k. 328-330;
- pisemna opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu psychiatrii z dnia 22.07.2015 r.;
- ustna opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, protokół rozprawy z dnia 13.10.2015 r., czas nagrania 00:02-01:07./
W skład majątku spadkowego po zmarłej w dniu 13 lutego 2013 r.M. L. (1)wchodzi udział w prawie własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...).
/dowód:
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni, protokół rozprawy z dnia 29.10.2015 r., czas nagrania 00:02 – 00:04;
- przesłuchanie i zapewnienie spadkowe uczestnika postępowaniaW. P. (1), protokół rozprawy z dnia 29.10.2015 r., czas nagrania 00:04 – 00:09/.
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poM. L. (1)na postawie testamentu własnoręcznego z dnia 8 czerwca 2009 r. zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z brzmieniemart. 1025 § 1 k.c.sąd na wniosek osoby mającej w tym interes, stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Niewątpliwym jest, iż wnioskodawczyniJ. K., jako spadkobierca ustawowy i testamentowy, należy do kręgu podmiotów legitymowanych czynnie do wystąpienia z tego rodzaju wnioskiem.
Tytułem wstępu wskazać należy, iż w oparciu skrócone odpisy aktów urodzenia uczestników postępowania oraz skrócone odpisy aktów zgonu spadkodawczyni,W. L.,W. P. (2)orazK. B., a które nie były kwestionowane przez żadną ze stron sąd ustalił, żeM. L. (1)w dacie śmierci była wdową, posiadała jedną żyjącą córkę w osobie wnioskodawczyniJ. K.oraz dwójkę wnuków, a mianowicieW. P. (1)syna zmarłej córki spadkodawczyniW. P. (2)orazM. B.syna zmarłej córki spadkodawczyniK. B..
Zgodnie zart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu, przy czym pierwszeństwo przyznaje się testamentowi, który w sposób najpełniejszy odzwierciedla wolę spadkodawcy. Kolejność dziedziczenia wyznaczają przepisyKodeksu cywilnegonie tylko w przypadkach braku dokonania rozporządzenia na wypadek śmierci. ale też w przypadku odwołania testamentu czy stwierdzenia jego nieważności – co było przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie.
Po myśliart. 941 k.c.rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Testament jest czynnością prawną jednostronną, o charakterze osobistym, odwołalnym, zawierającą rozporządzenie spadkodawcy dokonanemortis causa. Jest on czynnością prawną wysoce sformalizowaną. Ustawa ściśle określa wymogi formalne sporządzenia testamentu w określonej formie, przy czym przepisy dotyczące formy testamentu mają charakter bezwzględnie obowiązujący (zob. S. Wójcik, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2001r., III CZP 36/01, OSP 2002, poz. 18).
Testament jest dokumentem zawierającym oświadczenie woli spadkodawcy – testatora. W rozrządzeniach testamentowych testator wskazuje osoby, które mają otrzymać po nim określone korzyści, tj. określa osoby spadkobierców, zapisobierców i dalszych zapisobierców. Spadkodawca może powołać w testamencie do dziedziczenia jedną lub kilka osób, może powołać spadkobiercę do części lub całości spadku, jak też może wyłączyć od dziedziczenia określone osoby z kręgu spadkobierców ustawowych testamentem negatywnym. Sporządzający testament powinien jednocześnie określić rodzaj oraz zakres korzyści, jaką ma otrzymać dana osoba. W zakresie ustalenia treści konkretnych rozrządzeń testator ma pełną swobodę w granicach określonych przepisamiprawa spadkowego(tzw. zasada swobody testowania).
Dla zachowania ważności testamentu należy go sporządzić w jednej z przepisanych prawem form. Ustawa przewiduje zarówno możliwość sporządzenia testamentu w formie zwykłej (w tym notarialnej), jak i w formie szczególnej.
Zgodnie z treściąart. 949 k.c.testament może być sporządzony w ten sposób, że testator napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą (§ 1) – testament holograficzny, przy czym brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów (§ 2). Wskazana forma sporządzenia testamentu – co wynika wprost z treści przytoczonego przepisu - jest dostępna jedynie dla osób umiejących i mogących pisać i czytać.
Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że w trakcie niniejszego postępowania uczestnicy ostatecznie zaniechali kwestionowania autentyczności testamentu holograficznegoM. L. (1)z dnia 8 czerwca 2009 r., a sąd nie dostrzegł przesłanek mogących wskazywać, że dokument ten został sporządzony w sposób nieodpowiadający warunkom zart. 949 § 1 k.c.Jedynie na marginesie zważyć można, że sam fakt zagubienia testamentu przez wnioskodawczynię, o którym informowała ona pozostałych spadkobierców ustawowych, a następnie jego odnalezienie, w żaden sposób nie uprawdopodabnia ewentualnych manipulacji w stosunku do jego treści. Choć przepisy procedury cywilnej nakładają na osobę, u której testament się znajduje obowiązek złożenia go w sądzie, w momencie gdy dowie się ona o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza (art. 646 § 1 k.p.c.), to nie można wykluczyć w okolicznościach konkretnej sprawy, ze spełnienie tego obowiązku będzie obiektywnie niemożliwie, chociażby z powodu jego zagubienia. Co więcej fakt zaginięcia testamentu nie prowadzi do pozbawienia go walorów ważności i skuteczności. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku może dojść bowiem do ustalenia (na podstawie wszelkich środków dowodowych), iż testament holograficzny istniał i jaką miał treść (por. uchw. SN z 29.5.1987 r., III CZP 25/87, OSNC 1988, Nr 9, poz. 117 z glosą M. Niedośpiała, PiP 1989, z. 11, s. 148 i T. Felskiego, Pal. 1990, Nr 2-3, s. 71-76 oraz post. SN z 16.4.1999 r., II CKN 255/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 194 z glosą M. Niedośpiała, PiP 2000, Nr 7, s. 108; post. SN z 20.7.2005 r., II CK 2/05, MoP 2005, Nr 16, s. 779).
Sąd dokonał natomiast analizy ważności testamentu spadkodawczyni przez pryzmat wad oświadczenia woli testatorki. Uczestnicy postępowania zarzucali bowiem, że w chwili testowaniaM. L. (1)nie była w stanie podjąć świadomej i swobodnej decyzji, co do swego rozrządzenia na wypadek śmierci, z uwagi na swój stan zdrowia, postępujące otępienie starcze i wpływ wnioskodawczyni na pozostającą pod jej opieką matkę.
W toku czynionych ustaleń faktycznych, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wykazane zostało, że w dniu 8 czerwca 2009 r. spadkodawczyniM. L. (1)sporządziła testament własnoręczny, w którym powołała do spadku po sobie swoją córkęJ. K.. Motywując zaś swoją decyzje o przekazaniu po śmierci córce części mieszkania spadkodawczyni wskazała, że jest to efekt opieki jakąJ. K.sprawowała nad nią.
Niewątpliwie podstawowym kryterium oceny ważności testamentu, jako czynności prawnej, jest istnienie po stronie testatora woli testowania (animus testandi), czyli chęci i świadomości dokonywania czynności prawnej regulującej losy majątku na wypadek śmierci. W wypadku bowiem, gdyby spadkodawca nie działał z wolą testowania (cum animo testandi), testament w ogóle nie zostałby sporządzony (czynność prawna jednostronna na wypadek śmierci w ogóle nie zostałaby dokonana – nie zostałoby złożone oświadczenie woli).
Sporządzając testament testator składa oświadczenia woli o określonej treści. Przepisart. 945 § 1 k.c.przewiduje trzy wady oświadczenia woli testatora: brak świadomości lub swobody przy składaniu oświadczenia woli, błąd oraz groźbę. Ustawowa regulacja wad oświadczenia woli zawarta w części ogólnejKodeksu cywilnego(art. 82-88 k.c.) została zatem w znaczny sposób zmodyfikowana i dostosowana do charakteru czynności prawnej mortis causa, jaką jest testament. Z istoty tej czynności wynika bowiem, że nie istnieje potrzeba ani ochrony praw osób trzecich, gdyż jest to czynność prawna jednostronna, ani też bezpieczeństwa obrotu. Ochronie podlega tylko i wyłącznie wola testatora, który w chwili dokonywania oceny ważności testamentu już nie żyje. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż w myślart. 945 § 2 k.c.na nieważność testamentu nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku. W niniejszej sprawie wskazany termin został zachowany
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż stan wyłączający swobodne i świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest anormalnym stanem psychicznym, w którym występują zaburzenia świadomości, pod wypływem których testator nie zdaje sobie wyraźnie sprawy z tego, że sporządza testament określonej treści, bądź też zaburzenia wewnętrznej swobody postępowania polegające na pozostawaniu pod dominującym wpływem czyjejś sugestii, bądź chorobowych pobudek lub motywów. W wypadku powstania wątpliwości, czy testament został sporządzony świadomie i swobodnie, zachodzi potrzeba ustalenia stanu psychicznego i zbadania stanu umysłu testatora w chwili sporządzania testamentu. Samo nawet stwierdzenie u spadkodawcy choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, czy zaburzeń czynności psychicznych nie powoduje samo przez się nieważności testamentu. Dla wykazania, że spadkodawca znajdował się w stanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, koniecznym jest wykazanie, że cierpiał on na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy, zaburzenia czynności psychicznych, bądź też, że zażywał leki mogące powodować ograniczenie swobody decyzji i woli testatora dokładnie w chwili testowania. Obowiązek dowodzenia w tym przedmiocie ciąży pryz tym zgodnie z ogólną regułą dowodową na osobach, które z danego faktu wywodzą skutki prawne (art. 6 k.c.).
Z uwagi na sformułowany przez uczestników postępowania zarzut należało zbadać, czy w dacie testowaniaM. L. (2)była w stanie świadomie i swobodnie wyrazić swą wolę. Dokonanie powyższej oceny przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne i nie jest możliwe bez posiadania wiadomości specjalnych z zakresu psychiatrii. Dopiero ustalenie przez biegłego tej specjalności, że w chwili składania oświadczenia woli testator znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może prowadzić do stwierdzenia nieważności testamentu (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 kwietnia 1976 r., III CRN 25/76, OSP 1977, z. 4, poz. 78). Zatem w kwestii zdolnościM. L. (1)do świadomego podjęcia decyzji o rozporządzeniu na wypadek śmierci, sąd miał na uwadze treść opinii powołanego w sprawie biegłego sądowego z zakresu psychiatrii. Wskazać przy tym można, iż nie stoi na przeszkodzie wydaniu opinii biegłego fakt, że osoba, której opinia miałaby dotyczyć, nie żyje. Akceptacja takiego stanowiska prowadziłaby bowiem do niemożności wykazania nieważności testamentu z przyczyny wymienionej wart. 945 § 1 pkt 1 k.c.(por. postanowienie SN z dnia 25 czerwca 1985 r., sygn. III CRN 181/85, LEX nr 83802).
W niniejszej sprawie sporządzona została opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatriiD. R.z dnia 25 stycznia 2015 r. (k. 328-330), którą biegły uzupełnił następnie pismem z dnia 22 lipca 2015 r. (k. 348) stanowiącym ustosunkowanie się do zarzutów uczestników postępowania, co do treści opinii zasadniczej. Ponadto, czyniąc zadość zasadzie wynikającej zart. 235 § 1 k.p.c.Sąd dodatkowo dopuścił dowód z uzupełniającej ustnej opinii biegłego, który w trakcie rozprawy w dniu 13 października 2015 r. w całości podtrzymał zajęte uprzednio przez siebie stanowisko, podbudowując je dodatkowo obszernymi wyjaśnieniami w zakresie interpretacji stanu psychicznego spadkodawczyni, w szczególności w odniesieniu do przepisywanych jej środków farmakologicznych oraz charakteru i okoliczności udzielanychM. L. (1)świadczeń medycznych. Na podstawie pozyskanych w ten sposób informacji specjalistycznych, sąd doszedł do przekonania, że nie ma podstaw do uznania, iż spadkodawczyniM. L. (1)w czasie sporządzania testamentu własnoręcznego w dniu 8 czerwca 2009 r. nie była w stanie świadomie i swobodnie powziąć decyzji i wyrazić swojej woli.
Należy w tym miejscu wskazać, iż istotną pozostaje obowiązująca w prawie cywilnym reguła sformułowana przez ustawodawcę w treści przepisuart. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którą to sąd ocenia wiarygodność i moc dowodową według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Trzeba wobec tego stwierdzić, iż opinię biegłego analizować należy mając na uwadze zasady logiki i wiedzy powszechnej, poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, a także sposób motywowania oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Oceniając przeprowadzony dowód z opinii biegłego sąd winien sprawdzić poprawność poszczególnych elementów składających się na wnioski końcowe (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 25.10.2013r., I ACa 543/13, LEX nr 1394240). Opinia biegłego nie może być źródłem materiału faktycznego sprawy. Rolą biegłego nie jest dokonywanie samodzielnych ustaleń faktycznych istotnych dla zastosowania określonej normy prawnej. To strony winny wskazywać fakty, z których wywodzą skutki prawne. Zadaniem biegłego jest jedynie naświetlenie wyjaśnianych okoliczności z punktu widzenia wiadomości specjalnych, przy uwzględnieniu zebranego w sprawie i udostępnionego mu materiału dowodowego (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 12.12.2013r., I ACa 704/13, LEX nr 1416112). Przedmiotem opinii biegłego jest ocena faktów na podstawie wiedzy fachowej (wiadomości specjalnych). Nie podlega ona zatem weryfikacji, jak dowód na stwierdzenie faktów, na podstawie kryterium prawdy i fałszu. Nie są miarodajne dla oceny tego dowodu niekonkurencyjne z nim oceny świadków i uczestników postępowania, co do faktów będących przedmiotem opinii (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r. I CKN 1170/98, OSNC 2001/4 poz. 64).
Mając na względzie powyższe sąd oceniając wydaną przez biegłego sądowego opinię z dnia 25 stycznia 2015 r. oraz opinie uzupełniające, stosownie do treściart. 233 § 1 k.p.c., na podstawie kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków, doszedł do przekonania, iż opinia ta jest wyczerpująca, zrozumiała, a nadto sporządzona w sposób rzetelny, zaś wnioski z niej płynące są kategoryczne i logiczne.
Biegły wyczerpująco opisał materiał faktyczny, na jakim oparł się ustalając stan zdrowia spadkodawczyni, przedstawił charakterystykę zachowańM. L. (1)oraz odniósł się do okresu długotrwałego leczenia testatorki na różnego rodzaju schorzenia, w tym chorobęP., a także do wynikających z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy okresów hospitalizacji testatorki. W szczególności biegły w sposób jasny i rzetelny wyjaśnił dlaczego wynik przeprowadzonego uM. L. (1)w dniu 9 marca 2006 r. testu(...)(18 pkt), którego celem jest ocena stanu poznawczego pacjentów, nie mógł stanowić miarodajnej informacji o stanie psychosomatycznym spadkodawczyni. Zgodnie bowiem z instrukcją do testu(...)osoba go przeprowadzająca powinna zaznaczyć, czy osoba testowana jest wyposażona w okulary lub aparat słuchowy. Jest to o tyle istotne, żeM. L. (1)w okresie poddawania testowi miała znaczące problemu ze wzrokiem i słuchem, w tym stwierdzoną zaćmę, co mogło w istotny sposób przełożyć się na wynik testu. Ponadto biegły zwrócił uwagę, że brak opisu testu przez przeprowadzającego go lekarza neurologa, uniemożliwia stwierdzeni, czy uzyskany przezM. L. (1)wynik jest wynikiem matematycznym, czy przeliczeniowym.(...)jest narzędziem profilowanym dla osób z wykształceniem średnim lub wyższym. Jeżeli natomiast osoba badana ma jak spadkodawczyni wykształcenie podstawowe, powinna mieć dodane 2-3 punkty. Jednocześnie zdaniem biegłego, nawet gdyby hipotetycznie założyć, że powyższy wynik testu(...)jest prawidłowy, to nie zmieniłoby to konkluzji opinii. Nie każdy bowiem zespół otępienny jest równoważny ze stanem wyłączającym swobodne i świadome powzięciem decyzji i wyrażenie woli. Biegły zważył równocześnie, że z jego doświadczenia wynika, iż w przypadku hospitalizacji osoby z zaburzeniami somatycznymi, w dokumentacji szpitalnej personel medyczny zamieszcza wzmiankę o niepokojących zachowaniach pacjenta, a w razie wystąpienia istotnych zaburzeń na tle psychicznym lekarz internista konsultuje diagnozę z psychiatrą. Fakt, że w karcie leczenia szpitalnegoM. L. (1)w grudniu 2009 r. brak jest jakiegokolwiek rozpoznania o charakterze psychiatrycznym, a jedynie internistyczno – neurologiczne, wskazuje na stabilny stan pacjentki i niepostrzeżenie u niej niepokojących objawów psychosomatycznych. Nadto biegły stwierdził, że zarówno w dokumentacji medycznejM. L. (1), jak i osobowym materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, brak jest danych pozwalających na przyjęcie, że przepisywane testatorce przez wiele lat leki na chorobęP., wywoływały skutki uboczne na płaszczyźnie psychicznej. Stan zdrowia fizycznegoM. L. (1)nie rzutował na ocenę świadomości testatorki w okresie sporządzania przez nią testamentu. Natomiast okres, w którym testament był sporządzany (dwa dni po śmierci córki spadkodawczyni) mógł wywołać różnego rodzaju reakcję żałoby, ale również stanowić impuls do sporządzenia testamentu. Przy tym w zachowaniu spadkodawczyni w tym okresie brak objawów przesądzających o stanie wskazującym na możliwości zaistnienia braku świadomości i swobody w wyrażaniu oświadczeń woli.
Opierając się w tym miejscu nie tylko na konkluzjach wypływających z opinii biegłego, lecz również na doświadczeniu życiowym, ocenić można, że śmierć osoby bliskiej, choć stanowi olbrzymi cios emocjonalny, nie wywołuje z reguły (w zdecydowanej większości sytuacji) u bliskich zmarłego stanu psycho-fizycznego skutkującego brakiem świadomości lub swobody, szczególnie gdy śmierć jest następstwem nieuleczalnej choroby, której przebieg uświadamia rodzinie nieuchronność rychłej straty. Bliscy osób zmarłych podejmują trud załatwiania uroczystości pogrzebowych, częstokroć pilnego porządkowania rodzinnych (np. opieka nad dziećmi zmarłego) czy majątkowych (np. w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej) spraw osób zmarłych, co czego nie byliby zdolni będąc w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji i jej wyrażanie.
Ocena stanu psychicznegoM. L. (1)dokonana przez biegłego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz końcowa konkluzja opinii są ze sobą zbieżne i w sposób jednoznaczny wskazują na brak u spadkodawczyni objawów mogących podważyć jej zdolność rozpoznawania sytuacji oraz dokonywanych czynności w chwili sporządzania testamentu.
Zdaniem sądu opinia biegłego sądowegoD. R.oraz jego wyjaśnienia zawarte w piśmie ustosunkowującym się do zarzutów uczestników postępowania, a także obszerne wyjaśnienia uzupełniającej opinii ustnej, wykazały jednolity opis stanu umysłowego spadkodawczyni. Są one logiczne i jasno argumentowane. Biegły podkreślił, żeM. L. (1)nie leczyła się psychiatrycznie, a dopiero bezpośrednio przed śmiercią rozpoznano u niej objawy znacznego otępienia i zaburzeń funkcji poznawczych. Biegły zwrócił przy tym uwagę, że zazwyczaj dopiero przed śmiercią wraz ze spadkiem ogólnej wydolności organizmu ludzkiego, dochodzi do znacznego, „skokowego” pogorszenia stanu psychicznego pacjenta. Nie stanowi to jednakże przesłanki do przyjęciaa priori, że u osób starszych i schorowanych stan psychiczny we wcześniejszym okresie musiał cechować się zaburzeniami świadomości.
W ocenie sądu sporządzona pisemna opinia i opinie uzupełniające (pisemna i ustna) są łącznie opiniami wyczerpującymi, zrozumiałymi, rzetelnymi i logicznymi i wobec tego brak było podstaw do kwestionowania ich waloru dowodowego. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga fakt, iż podstawową przesłanką powielania w postępowaniu dowodu z opinii biegłego jest zaistnienie obiektywnej potrzeby, nie zaś samo subiektywne niezadowolenie stron z ustaleń poprzedniej opinii, jak też ich oczekiwanie, że inna opinia byłaby dla nich bardziej korzystna. Nie można przyjmować, że sąd obowiązany jest dopuścić dowód z kolejnych biegłych w każdym wypadku, gdy złożona opinia jest dla strony niekorzystna. Potrzeba powołania innego biegłego powinna bowiem wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii (wyrok SA w Poznaniu z dnia 9.12.2010 r., sygn. I ACa 951/10).
Odnosząc się do dowodów osobowych przeprowadzonych w niniejszej sprawie, wskazać należy, że najlepszy wgląd w sytuację osobistą i stan zdrowia spadkodawczyni w okresie sporządzenia przez nią testamentu, miał wnioskodawczyni, siostra spadkodawczyni oraz powinowataJ. K.. Ich zeznania, z których wyłania się obraz spadkodawczyni jako osoby aktywnej życiowo, towarzyskiej, w pełnym i logicznym kontakcie z otoczeniem, są ze sobą spójne.
W ocenie sądu szczególną wartość dowodową w niniejszej sprawie stanowi zgromadzona dokumentacja lekarskaM. L. (1)z ZOZP.weW.oraz historia choroby zWojewódzkiego Szpitala (...)weW.iWojewódzkiego Szpitala (...)weW.przyul. (...). Rzeczony materiał dowodowy, wynikający z ocen lekarzy, nie daje podstaw do powzięcia wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego spadkodawczyni w okresie zarówno bezpośrednio przed, jak i bezpośrednio po sporządzeniu przez nią testamentu. Dokumentacja medyczna sporządzona przez osoby fachowo przygotowanych do oceny stanu zdrowia, na bieżąco, nie podlega zniekształceniu z powodu niepamięci. Ponadto lekarze dokonując obiektywnych badań, nie mają żadnych pozazawodowych związków ze spadkodawcą i stronami niniejszego postępowania. Zapiski i zaświadczenia lekarskie są dokładne datowane i w okresie, w którymM. L. (1)dokonała czynności testowania, nie zawierają danych pozwalających na przyjęcie, iż poza dolegliwościami neurologicznymi, gastrycznymi, okulistycznymi, otolaryngologicznymi oraz ogólnymi defektami funkcjonowania organizmu związanymi z zaawansowanym wiekiem, spadkodawczyni przejawiała objawy choroby psychicznej, zaburzenia świadomości, czy otępienia w stopniu uniemożliwiającym rzeczową i logiczną z nią komunikację werbalną.
Przechodząc do oceny zgromadzonego w sprawie osobowego materiału dowodowego zaznaczyć należy, że sąd nie odmówił całkowicie wiary zeznaniom świadkówZ. B.iK. S.. W zakresie w jakim wskazali oni na długotrwała chorobęM. L. (1), prowadzone w kręgu rodziny rozmowy dotyczące uregulowania sytuacji majątkowej, w tym w szczególności rozporządzenia prawem własności udziału w nieruchomości położonej weW.przyul. (...), słabego wzroku i słuchu spadkodawczyni, czy jej problemów z poruszaniem się i ogólnym starczym osłabieniem organizmu, zeznania te znalazły potwierdzenie w pozostałym materiałem dowodowym. Okoliczności te nie mają jednak przesądzającego wpływu na ogólny stan świadomości testatorki. Nie oznaczają one bowiem, że u spadkodawczyni występowały zaburzenia funkcji poznawczych. Także sam fakt przejawiania zmęczenia przez spadkodawczynię i wzmożonej senności uznać należy za usprawiedliwiony jej wiekiem. Sąd zważył przy tym, że w okresie zbliżonym do daty sporządzania przezM. L. (1)testamentu, wskazani świadkowie mięli z nią jedynie incydentalny kontakt, zatem ich ocena stanu świadomości i zachowań spadkodawczyni z chwili testowania nie mogła stanowić dla sądu miarodajnego materiału dowodowego w tym zakresie, w szczególności w odniesieniu do zeznań pozostałych świadków.
Sąd natomiast w pełni dał wiarę zeznaniom świadkówA. D.,A. B. (2),B. K.orazH. G.. Sąd miał przy tym na względzie, że co prawdaB. K.jest bratową wnioskodawczyni, aH. G.jej bliska znajomą i ich zeznania winny być oceniane z pewną dozą ostrożności, jako osób mogących z uwagi na koligacje rodzinno - koleżeńskie sympatyzować ze stroną postępowania, to nie wzbudziły one wątpliwości Sądu. Zeznania te pozostają bowiem zbieżne z zeznaniami siostry spadkodawczyniA. D.oraz opiekunkiA. B. (2), które w ostatnim etapie życia spadkodawczyni spędzały z nią najwięcej czasu mając ogląd na jej codzienne funkcjonowanie i rozeznanie, co do otaczającej rzeczywistości. Wszyscy ze wskazanych świadków podkreślali, żeM. L. (1)nie zdarzały się zaniki pamięci, nie myliła ona odwiedzających ją osób i choć istniały problemy z komunikacją wynikające ze słabego słuchu, to spadkodawczyni aż do okresu bezpośrednio poprzedzającego jej zgon, była osobą zorientowaną w stosunku do otoczenia, a także świadoma swojego stanu zdrowia, wiedziała jakie leki ma wziąć, oglądała telewizję, słuchała radia i czytała prasę.
Sąd w niniejszym postępowaniu dopuścił również dowód z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników postępowania jednak oceniane były one z dużą dozą ostrożności, ze względu na żywotne zainteresowanie stron wydawanym w sprawie rozstrzygnięciem. O ile wyjaśnienia wnioskodawczyni w zakresie usposobienia, możliwości postrzegania i komunikowania spadkodawczyni w okresie testowania pozostają zbieżne z wiarygodnymi zeznaniami świadkówA. D.,A. B. (2),B. K.orazH. G., to wyjaśnienia uczestników budzą wątpliwości formułowany przez nich zarzut jakobyM. L. (1)w dniu 8 czerwca 2009 r. miała znajdować się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji, nie znalazł odzwierciedlenia w całości zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że uczestnicy mięli jedynie znikomą wiedzę o stanie zdrowia babci z uwagi na rzadkie z nią osobiste kontakty. Ponadto – na co również trafnie zwrócił uwagę biegły sądowy – podnoszone przez uczestników okoliczności co do problemów spadkodawczyni w rozpoznawaniu osób o ile w ogóle występowały to wysoce prawdopodobne jest, iż były efektem słabego wzroku i słuchu spadkodawczyni, co niewątpliwie utrudniało jej identyfikację konkretnych osób, w szczególności tych, z którymi nie utrzymywała stałego i systematycznego kontaktu. Ponadto zachowanieM. L. (1), podczas pogrzebu swojej córki (w dwa po sporządzeniu testamentu), kiedy to siedząc na wózku miała ona sprawiać wrażenie nieobecnej, stanowi w ocenie sądu normalny przejaw emocji usprawiedliwiony okolicznościami. Co więcej to właśnie śmierć drugiej już córki, mogła z dużym prawdopodobieństwem stanowić uM. L. (1)impuls do przemyśleń co do przemijania ludzkiego życia, a tym samym chęci uregulowani w tym kontekście stanu prawnego należącego do niej majątku.
Marginalnie wypada zaznaczyć, że rzeczą oczywistą jest całkowita dowolność spadkodawcy we wskazaniu swego spadkobiercy testamentowego, a ocenianie motywacjiM. L. (1)nie jest zadaniem sądu. Dla motywacji osoby sporządzającej testament nie jest istotne kto obiektywnie zasługiwał na otrzymanie spadku, ale jej subiektywne rozumienie sytuacji, które nawet gdyby hipotetycznie było niesłuszne, nie może świadczyć o obecności zaburzeń psychicznych. Osoba posiadająca wolę testowania może dokonać rozrządzeń testamentowych na rzecz dowolnie wybranej osoby, nawet jeśli pozostaje to w ocenie pominiętych osób w rażącej niesprawiedliwości. Wskazać należy jednak w tym miejscu, że z opinii powołanego w sprawie biegłego z zakresu psychiatrii wynika, iż treść testamentu i uzasadnienie dokonanych rozrządzeń potwierdzają zachowanie świadomości podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Zważyć przy tym należy, że uzasadnienie woli spadkodawczyni wyrażone w testamencie miało bezpośrednie odzwierciedlenie w stanie faktycznym, a pobudki które kierowały spadkodawczynią – choć pozostają poza zakresem dociekania sądu – niewątpliwie odpowiadają przyjętym w społeczeństwie normom aksjologicznym. Konkludując uznać zatem trzeba, iż procesy decyzyjne uM. L. (1)w czasie testowania nie były osłabione i miała ona świadomość i swobodę podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Nie można uznać, na podstawie danych z akt sądowych, przy czym materiałem wiodącym jest dokumentacja medyczna, że spadkodawczyni w dniu 8 czerwca 2009 r. nie rozumiała sytuacji, w której podejmował decyzję, nie wiedziała, co i komu chce przeznaczyć i że decyzja ta nie była uzasadniona jej racjami i emocjami. Spadkodawczyni znajdowała się w stanie umożliwiającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Dlatego też sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności testamentu w oparciu oart. 945 § 1 pkt 1 k.c.
Zgodnie zart. 1015 k.c., w brzemieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku i na podstawie art. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 539) mającego zastosowanie w niniejszej sprawie, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (§ 1 wskazanego przepisu). Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku (§ 2 wskazanego przepisu).
Ponieważ wnioskodawczyniJ. K.o śmierci swojej matki dowiedziała się w dniu jej zgonu tj. 13 lutego 2013 r. i w zakreślonym terminie 6-miesięcznym nie złożyła oświadczenia spadkowego, Sąd stwierdził, że nabyła ona spadek na podstawie testamentu holograficznego z dnia 8 czerwca 2009 r. wprost, na mocyart. 1015 § 1 k.c.
Sąd dokonał również wykładni przedmiotowego testamentu w oparciu o treśćart. 948 § 1 i 2w zw. zart. 961 k.c.dochodząc do przekonania, że zawarty w nim zapis testamentowy dotyczący przysługującej spadkodawczyni części mieszkania odnosi się do przypadającegoM. L. (1)udziału w nieruchomości położonej weW.przyul. (...), a prawo to wyczerpuje w istocie cały majątek spadkowy. Tym samym z uwagi na tożsamości spadkobiercy testamentowego i osoby, na rzecz której dokonany został „zapis” części mieszkania, sąd uznał go za uszczegółowienie wyrażonego w pierwszym zdaniu testamentu rozrządzenia spadkowego, w którym do całości spadku powołana została wnioskodawczyniJ. K..
Z tych względów sąd orzekł jak w pkt I postanowienia.
O kosztach postępowania jak w pkt II i III postanowienia orzeczono w oparciu o przepisart. 520 § 2 i 3 k.p.c.
Zgodnie z powołaną regulacją ustawową jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub wyłożyć go na jednego z uczestników w całości. Ponadto jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika.
Sąd uznał, że interesy uczestników postępowaniaM. B.iW. P. (1)wnoszących o stwierdzenie nieważności testamentu oraz orzeczenie o nabyciu spadku na podstawie ustawy, pozostawały w sprzeczności z interesami wnioskodawczyni i tym samym, mając na uwadze wynik niniejszego postępowania należało zasądzić solidarnie od uczestników na rzecz wnioskodawczyni kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego (§ 8 pkt 2 w zw. z§ 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu) oraz opłaty skarbowej od przedłożonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, a także obciążyć ich kosztami postępowania tymczasowo poniesionym przez Skarb Państwa, na które składa się wynagrodzenie biegłego w kwocie 360 zł oraz zwrot kosztów sporządzenia i przesłania dokumentacji medycznej przezWojewódzki Szpital (...)weW.w kwocie 101,25 zł orazWojewódzki Szpital (...)weW.w kwocie 44,59 zł, tj. łącznie 508,84 zł.

ZARZĄDZENIE
1. odnotować;
2. odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi uczestników postępowania adw.M. S.;
3. kalendarz 14 dni;
4. po prawomocności zwrócić do ZOZP.dokumentację medyczną na adres z k. 253 (zawartość dwóch kopert k. 254).