Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 842/14
Data wyroku: 2015-01-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lucyna Świderska-Pilis, Ewa Solecka, Tomasz Ślęzak
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 417§1 k.c.

Sygn. akt I ACa 842/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Lucyna Świderska-Pilis

Sędziowie :

SA Tomasz Ślęzak (spr.)
SO del. Ewa Solecka

Protokolant :

Anna Wieczorek

po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. R. (1),J. R. (1),A. R.,D. S.,W. R.iB. S.
przeciwko GminieD.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 766/12,

1
oddala apelację;

2
zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanej 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

I ACa 842/14

UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym w dniu 15 grudnia 1994 r. przezJ. R. (1),M. R.iZ. R. (2)powodowie domagali się zasądzenia od pozwanej GminyD.kwoty 77.544.000 starych złotych wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podali, że decyzją Prezydenta MiastaD.z dnia 18 lipca 1980 roku orzeczono wywłaszczeniedziałek (...)o powierzchni 2.308 m(
    2)położonych wD.przyulicy (...).Działka numer (...)dalej stanowiła własnośćM.,Z.iJ. R. (1), a mimo to w dniu 16 grudnia 1991 roku na polecenie Prezydenta Miasta dokonano zajęcia siłą działki niszcząc ogrodzenie, drzewa owocowe, pasiekę pszczół, studnię, wodociąg, grunt i składnik roślinny. W toku postępowania powodowieM. R.iZ. R. (2)zmarli i następnie proces toczył się z udziałem ich następców prawnych:A. R.,D. S.,W. R.,B. S.iZ. R. (1). Powodowie po ostatecznym sprecyzowaniu żądań pozwu domagali się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanej kwoty 74 570 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 1991 r. tytułem odszkodowania za bezprawne zniszczenie znajdujących się nadziałce nr (...): studni głębinowej (12 750 zł), ogrodzenia (35 340 zł), roślin (9 560 zł), pasieki pszczelej (4 920 zł) oraz za szkodę w postaci poniesionych kosztów zakupu wody przez okres 20 lat z uwagi niemożność korzystania z własnej studni, przyjmując koszt miesięczny w wysokości 50 zł (12 000 zł). W uzasadnieniu podali, że wejście na teren wskazanej działki nastąpiło na zlecenie pozwanej w dniu 16 grudnia 1991 r. Celem uniknięcia odpowiedzialności z tego tytułu wprowadzono bezprawnie zmiany do ewidencji gruntów polegające na zmniejszeniudziałki nr (...)z 714m2 do 318m2. W dniu 10 lutego 1995 r. strony zawarły ugodę, na mocy której wypłacono powodom odszkodowanie tylko za zajęciedziałki nr (...)o powierzchni 396 m2, natomiast nie obejmowało ono składnika budowalnego i roślinnego.
Pozwana GminaD.wniosła o oddalenie powództwa. Na uzasadnienie swojego stanowiska podniosła, że powodowie nie udowodnili, iż nastąpiło bezprawne wejście na teren jegodziałki nr (...)o powierzchni 714m2. Działka o takiej powierzchni nie stanowiła własności powodów, a wszelkie działania Gminy podejmowane w 1991 r. były zgodne z obowiązującym stanem prawnym i faktycznym. Faktyczna powierzchniadziałki nr (...)wynosiła 318 m2, wobec czego trudno uznać, by na takiej powierzchni w 1991 r. istniały wskazywane przez stronę powodową zabudowania, ilość drzew i pasieki. Pozwana podała, że na podstawie ugody z dnia 10 lutego 1995 r. wypłacono odszkodowanie za zajęcie wskazanego gruntu w wysokości 10 000 zł, co w całości wyczerpało roszczenia powodów z tego tytułu. Ugoda ta obejmowała nie tylko grunt, lecz również znajdujące się na nim składniki budowlane, roślinne i pasiekę pszczelą.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że

    zgodnie z aktem własności ziemi o nr RLg-ON-(...)z dnia 3 lipca 1972 r.M. R.iJ. R. (2)stali się właścicielami nieruchomości rolnej oznaczonej nr(...)o łącznej powierzchni 1,0359 ha położonych wD.. Działka o nr geodezyjnym 8/1 składała się zdziałek o nr (...).Działka nr (...)o powierzchni 0,2810 ha została zbyta przezM. R.iJ. R. (2)na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta wD.na mocy umowy w formie aktu notarialnego zawartej w dniu 1 czerwca 1979 r.Działka nr (...)miała łączną powierzchnię 0,3022 ha i składała się zdziałek nr (...)(pow. 0,1103 ha), 8/11 (pow. 0,1195 ha) i(...)o pow. 0,0714 ha).J. R. (2)zmarł w dniu 24 listopada 1979 r. Postanowieniem z dnia 23 lipca 1980 r. Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej stwierdził, że spadek po zmarłymJ. R. (2)na podstawie ustawy nabyli: żonaM. R.i synowieJ. R. (1)iZ. R. (2)po 1/3 części każde z nich. W takich samych częściach osoby te nabyły udział w gospodarstwie rolnym. W dniu 9 czerwca 1980 r. z upoważnienia Prezydenta MiastaD.złożonoM. R.iJ. R. (1)ofertę w sprawie dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Wskazano w niej, że nieruchomość położona wD.przyul. (...)oznaczona jako parcele nr(...)o powierzchni 2308 m2, była niezbędna na cele spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego. W związku z tym wyrażono gotowość nabycia wskazanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Grunt wyceniono na kwotę 41 544 zł, składnik roślinny wyceniono na kwotę 40 431 zł, a składnik budowlany na kwotę 8 007 zł. Postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto w dniu 19 czerwca 1980 r. na wniosek Zarządu(...)nieruchomości o powierzchni 2308 m2 oznaczonej jakodziałki nr (...). W toku tego postępowania toczyło się postępowanie spadkowe po zmarłymJ. R. (2). W postępowaniu tym nie uczestniczył jego spadkobiercaZ. R. (2). Decyzją Prezydenta MiastaD.z dnia 18 lipca 1980 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu ((...)) wywłaszczono na rzecz państwa nieruchomość położoną wD.przyulicy (...)o powierzchni 2308 m2, oznaczoną jako parcele nr(...), nr arkusza mapy 16, stanowiącą własnośćM. R.w ½ części iJ. R. (2)w ½ części. Wartość wywłaszczonej nieruchomości ustalono na kwotę 49 551 zł, w tym składnik budowlany o wartości 8007 zł. Na rzecz dotychczasowych właścicieli wypłacono odszkodowanie w wysokości 49 551 zł. Faktycznie zajęto nieruchomość o powierzchni 2704m2, a powierzchniadziałki nr (...)została błędnie obliczona, gdyż dodano do niej prawie całą powierzchnię działki sąsiedniej o nr 7/12 Po wywłaszczeniu w/w nieruchomości powodom pozostawiono do dyspozycji nieruchomość położoną wD.przyulicy (...)w granicach większych niż to wynikało z przysługującego im prawa własności. PowódJ. R. (1)uiszczał opłaty za dostawę wody do tej nieruchomości. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego wB.z dnia 29 lipca 1992 r. ((...)) zmieniono decyzję wywłaszczeniową z dnia 18 lipca 1980 r. w ten sposób, że w miejsce wywłaszczonychdziałek o nr (...)o powierzchni 2308m2 wpisanodziałki o nr (...)o powierzchni 2704 m2 oraz ustalono odszkodowanie za różnicę w powierzchni 396 m2 w kwocie 69 643 424 starych zł. Odszkodowanie to miało zostać wypłaconeJ. R. (1)w 1/6 części,Z. R. (2)w 1/6 części iM. R.w 4/6 częściach. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na decyzję Prezydenta MiastaD.z dnia 8 stycznia 1992 r. o nr(...)o wprowadzeniu przedmiotowej zmiany w operacie ewidencji gruntów. I takdziałka nr (...)o dotychczasowej powierzchni 1113m2 otrzymała nr(...)o powierzchni 1221 m2,działka (...)o dotychczasowej powierzchni 1195 m2 otrzymała nr(...)o powierzchni 1483 m2 orazdziałka nr (...)o dotychczasowej powierzchni 714 m2 otrzymała nr(...)o powierzchni 318 m2. W konsekwencji dotychczasowedziałki nr (...)o łącznej pow. 2308 m2 todziałki o nr (...)o łącznej powierzchni 2704 m2. Różnica w powierzchni wynosiła 396 m2. Decyzja Prezydenta MiastaD.z dnia 8 stycznia 1992 r. o nr(...)oraz postanowienie o jej sprostowaniu z dnia 24 września 1992 r. po rozpatrzeniu odwołańJ. R. (1)zostały uchylone decyzją Urzędu Wojewódzkiego wK.z dnia 2 listopada 1997 r. ((...). Decyzją Wojewody(...)z dnia 12 listopada 1992 r.(...)po rozpatrzeniu odwołaniaJ. R. (1)uchylono w/w decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z 29 lipca 1992 r. Natomiast decyzją z dnia 6 października 1994 r. Urzędu Wojewódzkiego wK.odmówiono wznowienia postępowania zakończonego w/w ostateczną decyzją Wojewody(...)z dnia 12 listopada 1992 r.
W dniu 16 grudnia 1991 r. na zlecenie pozwanej GminyD.zajętodziałkę powodów nr (...)w wyniku czego zniszczeniu uległo ogrodzenie z siatki górniczej na podmurówce, składniki roślinne, w tym drzewa i krzewy, studnia głębinowa oraz pasieka pszczela. Zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym w styczniu 1992 r. wartość składnika roślinnego znajdującego się nadziałce nr (...)wynosiła 4 660 988 starych złotych. Zgodnie z opinią biegłegoR. Z.z 2 września 1996 r. wartość drzew i krzewów owocowych na dzień zawarcia ugody wynosiła po denominacji 2 040,87 zł. Według opinii biegłejD. Ł.wartość drzew, krzewów i pasiek na dzień 30 października 2013 r. wynosiła 14 480 zł. Aktualna wartość ogrodzenia znajdującego się nadziałce nr (...)zniszczonego w dniu 16 grudnia 1991 r. dla powierzchni 396m2 biegły sądowyE. E.ustalił na kwotę 24 960 zł. W notatce służbowej z dnia 7 stycznia 1992 r. sporządzonej przez zastępcę Naczelnika stwierdzono, żedziałka nr (...)pozostała poza wywłaszczeniem z 1980 r. i że błędnie obliczono jej powierzchnię, wskazując, iż wynosi ona 0,0714 ha, podczas gdy faktycznie wynosiła ona 0,0318 ha. Różnica między powierzchnią wywłaszczoną a pozostającą poza wywłaszczeniem wynosiła 396 m2. Na wniosekJ. R. (1)z dnia 2 marca 1995 r. Prezydent MiastaD.decyzją z dnia 6 marca 1995 r. nr(...)zmienił powierzchniędziałki nr (...)z 714 m2 na 318 m2.
W dniu 10 lutego 1995 r. doszło do podpisania ugody pomiędzyJ. R. (1),M. R.iZ. R. (2)aH. Z., Prezydentem MiastaD.iK. Z., jego zastępcą, reprezentującymi GminęD.. Przed jej podpisaniem strony poczyniły ustne ustalenia, które były zbieżne z późniejszym tekstem ugody. Projekt ugody został przedstawiony do wglądu powodom, którzy nie zgłosili co do niego żadnych uwag. Przedmiotem ugody była wypłata odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości o nr geodezyjnym(...)karta mapy 16 o łącznej powierzchni 2308m2 niezgodne z dokumentacją geodezyjną nieruchomości pozostałej poza wywłaszczeniem to jest działki o nr geodezyjnym(...), w związku z którą nie zapłaconoJ. R. (1),M. R.iZ. R. (2)odszkodowania za 396 m2 gruntu. Kwota odszkodowania wynosiła 10 000 zł i stanowiła ona całkowite odszkodowanie za wywłaszczenie niezgodne z dokumentacją geodezyjną dotyczącą nieruchomości pozostałej poza wywłaszczeniem to jest działki oznaczonejnumerem geodezyjnym (...).J. R. (1),M. R.iZ. R. (2)na mocy tej ugody zrzekli się wszelkich roszczeń w stosunku do Skarbu Państwa i GminyD.z tytułu wywłaszczeniadziałek o nr (...). Nadto zobowiązali się do wycofania odwołania złożonego do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. Wartość jednego metra kwadratowegodziałki nr (...)na dzień podpisania ugody wynosiła 14 zł, wobec czego wartość tej działki o powierzchni 396 m2 wynosiła wówczas 5 544 zł.
W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanej na podstawieart. 417 § 1 k.c., szkoda jaka powstała bowiem u powodów została w pełni naprawiona przez pozwaną na mocy postanowień ugody z dnia 10 lutego 1995 roku.
W apelacji od tego wyroku powodowie zarzucili:
- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a mianowicieart. 233 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że ugoda zawartą w dniu 10 lutego 1995 r. powodowie zrzekli się dochodzenia od pozwanej wszelkich roszczeń z tytułu szkody wyrządzonej w dniu 16 grudnia 1991 r.;
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że kwota 10 000 złotych, wypłacona powodom na podstawie wymienionej ugody, obejmowała oprócz składnika gruntowego także składnik roślinny i budowlany, podczas gdy z treści tej ugody, ani z innych dowodów, to nie wynika.
W oparciu o te zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa poprzez zasądzenie na ich rzecz od pozwanej 74 570 złotych z odsetkami lub o uchylenie tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz powodów kosztów postępowania za obie instancje.
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzuty apelacji dotyczą w istocie oceny skutków zawartej pomiędzy powodemJ. R. (1), poprzednikami prawnymi pozostałych powodów a pozwaną Gminą ugody w dniu 10 lutego 1995 roku. Przedmiotem tej ugody była wypłata odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonejnumerami geodezyjnymi (...)o łącznej powierzchni 2308 m2położonej przyulicy (...)wD.. Strony ugody ustaliły że współwłaścicielom wywłaszczonej nieruchomości nie zapłacono odszkodowania za 396 m2gruntu, że ugodzone odszkodowanie wynosi 10 000 złotych, a kwota ta stanowi całkowite odszkodowanie za wywłaszczenie niezgodne z dokumentacją geodezyjną dotyczącą nieruchomości pozostałej poza wywłaszczeniem, to jestdziałki (...), a ówcześni współwłaściciele nieruchomości o którą chodzi, zrzekają się wszelkich roszczeń do Skarbu Państwa i GminyD.z tytułu wywłaszczeniadziałek (...).
Sąd pierwszej instancji uznał, że źródłem odpowiedzialności pozwanej jestart. 417 § 1 k.c., wszystkie przesłanki tej odpowiedzialności zostały spełnione, tyle tylko, że szkoda jaka u powodów (częściowo ich poprzedników prawnych) powstała, została naprawiona przez pozwaną na mocy postanowień przytoczonej ugody z dnia 10 lutego 1995 roku, a wypłacone na jej podstawie odszkodowanie obejmowało nie tylko grunt ale także składniki budowlane (ogrodzenie), roślinne, studnię głębinową i pasiekę. Z tezą tą należy się zgodzić. Wbrew zarzutom apelacji bowiem Sąd Okręgowy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne poczynił w sposób prawidłowy, właściwie oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy przez pryzmat zasady swobodnej oceny dowodów, której nie nadużył (art. 233 § 1 k.p.c.).
To że wypłacone w 1995 roku odszkodowanie w kwocie 10 000 złotych za 396 m2nieruchomości którą powódJ. R. (1)i poprzednicy prawni pozostałych powodów użytkowali było kompletne i obejmowało także wymienione składniki tej części nieruchomości wynika nie tylko z samej ugody ale także z innych okoliczności. Z samej ugody wynika poprzez zawarty w niej zapis o zrzeczeniu się przez współwłaścicieli wszelkich roszczeń wobec pozwanej z tytułu wywłaszczenia ich nieruchomości, a jakiekolwiek wątpliwości rozwiewa wysokość odszkodowania w kontekście ówczesnej wartości gruntu w tym miejscu, a także okoliczności zawarcia ugody. Gdy chodzi o wysokość odszkodowania, które strony ugody ustaliły na 10 000 złotych, zasadniczym, wbrew argumentom apelacji, dowodem jest opinia biegłegoR. Z.z dnia 2 września 1996 roku, która określa wartość jednego metra kwadratowego gruntu nadziałce (...), a zatem w miejscu o które chodzi w tej sprawie, na 14 złotych, co po pomnożeniu przez powierzchnię gruntu będącego przedmiotem ugody (396 metrów kwadratowych) daje 5 544 złote. Trafnie więc z tej okoliczności Sąd pierwszej instancji wyprowadził wniosek, że kwota 10 000 złotych obejmowała także odszkodowanie za składniki gruntu czyli ogrodzenie, rośliny, pasiekę i studnię głębinową. To że wymieniony biegły wyceniał częśćdziałki (...)wynoszącą 174 m2nie ma tu znaczenia, istotne jest że określona została wartość gruntu w tym samym miejscu i na dzień zawarcia ugody czyli na 10 lutego 1995 roku. Jak najbardziej uprawnione jest więc przyjęcie, że odszkodowanie wypłacone w wyniku zawartej ugody w wysokości przekraczającej ówczesną wartość gruntu obejmowało także jego składniki. Drugim powodem dla którego należy przyjąć ocenę Sądu pierwszej instancji za prawidłową są okoliczności zawarcia ugody o których zeznawali świadkowie, a w szczególności reprezentujący w ugodzie Zarząd MiastaD.Prezydent MiastaH. Z.i ówczesny Naczelnik Wydziału Geodezji i(...)GruntamiJ. P., który przygotowywał projekt ugody. W szczególności ten drugi świadek (karta 58-59 akt), składając zeznania w maju 1995 roku wyraźnie wskazał na zamiar stron ugody uregulowania wszelkich roszczeń współwłaścicieli związanych z zajęciem wywłaszczonej nieruchomości oraz że ugoda dotyczyła odszkodowania za grunt i składnik budowlany. Tak również relacjonował rozmowy z przedstawicielem współwłaścicieli - powodemJ. R. (1)ówczesny prezydent miasta wskazując, że ugoda miała na celu zakończenie wszystkich spraw związanych z działkami powodów, zarówno spraw gruntowych jak i składnika budowlanego i roślinnego ( zeznanie w maju 1996 karta 196-1997 akt). Nie bez znaczenia jest również to, że ówcześni przedstawiciele pozwanej, pomimo niejasności związanych z granicami działek i przekonania, że powodowie po wywłaszczeniu mieli prawa tylko dodziałki (...)o powierzchni 318 m2, chcieli zakończyć wszelkie z nimi spory dotyczące odszkodowania i taki był cel zawartej ugody. Zwrócić należy także uwagę, że w dacie zawierania ugody pozwana (ówcześni jej przedstawiciele), wbrew twierdzeniom zawartym w apelacji, nie wiedzieli o toczącym się procesie zainicjowanym wniesieniem pozwu z dnia 14 grudnia 1994 roku, odpis tego pozwu został doręczony pozwanej w dniu 2 marca 1995 roku (karta 27 akt), a zatem już po zawarciu ugody z 10 lutego 1995 roku. Dlatego argumentacja, że pozwana w dniu ugody, godząc się na wypłatę odszkodowania w kwocie 10 000 złotych wiedziała o toczącym się procesie o odszkodowanie za szkodę inną niż objęta ugodą jest nieuzasadniona.
Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację, o kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygając w oparciu o przepisyart. 98 § 1 k.p.c.i§ 6 pkt 6w związku z§ 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.