Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 990/15
Data wyroku: 2015-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art 225 kc w zw z art 224 § 2 kc

Sygn. akt III Ca 990/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 12 marca 2015 roku Sąd Rejonowy w Pabianicach, I Wydział Cywilny w sprawie o sygnaturze akt I C 512/13 z powództwaA. B.przeciwkoK. W.iM. W.o zapłatę:

1
zasądził solidarnie odK. W.iM. W.na rzeczA. B.kwotę 21.650,64 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 17 stycznia 2013 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 4.200,00 zł tytułem kosztów procesu;

2
nakazał pobrać solidarnie odK. W.iM. W.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Pabianicach kwotę 866,53 zł tytułem nieuiszczonych wydatków na opinię biegłego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji dokonał następujących ustaleń faktycznych i ocen prawnych:

PowódkaA. B.jest właścicielem, stanowiącego odrębną własność,lokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyul. (...)wP.o powierzchni 85,60 m2, dla którego w Sądzie Rejonowym w Pabianicach jest prowadzonaksięga wieczysta (...). Wskazany lokal powódka nabyła w drodze spadkobrania poG. P., zmarłym w dniu 28 lipca 2000 roku wB.. W dniu 6 grudnia 1985 roku Urząd Miejski wP.wydał decyzję o przydzialeK. W., jej mężowi i córkomlokalu mieszkalnego nr (...)w domu nr 43 przyulicy (...)wP.o powierzchni ogólnej 44,35 m2, w tymmieszkalnej (...)m2. RodzinaW.mieszkała w wyżej wymienionym lokalu od 1976 roku. W dniu 1 stycznia 1997 roku pomiędzyG. P.jako wynajmującym, aK. W.jako najemcą została zawarta umowa najmulokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wP.o powierzchni 40,37 m2według stawki 0,90 zł za m2powierzchni użytkowej lokalu. Lokal, w którym mieszkała rodzinaW.stanowił część większego lokalu mieszkalnego, który był dzielony z inną rodziną, a do wspólnej dyspozycji pozostawał przedpokój i łazienka. W 2004 roku zmarł współlokator rodzinyW.– PaniG.. Za zgodąA. N.– współwłaścicielki części nieruchomości, w której znajdował się lokal pozwanych,K. W.zajęła część lokalu zajmowaną wcześniej przez zmarłą współlokatorkę. Mimo zajęcia większej powierzchni w lokalu, to jest 85,60 m2pozwane nadal opłacały czynsz za lokal od powierzchni wskazanej w umowie najmu zawartej zG. P., to jest od 40,37 m2. Fakt zwiększenia powierzchni użytkowej lokalu przez pozwane nie znalazł odzwierciedlenia w umowie najmu i w wysokości opłacanego czynszu. W dniu 1 stycznia 2008 rokuK. W.podpisała aneks do umowy najmu lokalu, w którym została określona stawka czynszu na 5,40 zł za 1 m2powierzchni użytkowej lokalu, co dało kwotę 218,00 zł. Pozwane uiszczały czynsz określony aneksem z dnia 1 stycznia 2008 roku. W kwietniu 2008 roku powódka rozmawiała z pozwanymi na temat możliwości sprzedaży mieszkania pozwanym. Pozwane nie ukrywały przed powódką faktu, iż używają całylokal nr (...)przyulicy (...)wP.. Powódka wiedziała od administratora budynkuK. K., że pozwane użytkują całą powierzchnię lokalu, a płacą czynsz jedynie od 40 m2. Pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 stycznia 2009 roku wN.powódka, reprezentowana przez pełnomocnika, wezwałaK. W.do opuszczenialokalu nr (...)przyulicy (...)wP.w terminie 7 dni od otrzymania wezwania oraz do zapłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z całego mieszkania w kwocie 800,00 zł miesięcznie. Pozwane nie otrzymały wyżej wymienionego pisma powódki. Następnie pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku, doręczonym pozwanym w dniu 19 czerwca 2012 roku, powódka wypowiedziała pozwanym wysokość miesięcznego czynszu za najemlokalu nr (...)przyulicy (...)wP.ze wskazaniem 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia liczonego od dnia 1 lipca 2012 roku. Powódka określiła stawkę czynszu w kwocie 8,87 zł za m2powierzchni lokalu przy uwzględnieniu powierzchnilokalu (...)m2. Pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku, doręczonym pozwanym w dniu 19 czerwca 2012 roku, powódka wezwała pozwane do zapłaty kwoty 20.612,38 zł z tytułu korzystania z częścilokalu nr (...)przyulicy (...)wP., co do której pozwane nie opłacały czynszu za okres od sierpnia 2007 roku do maja 2012 roku. Rynkowa wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieumeblowanej częścilokalu nr (...)o powierzchni 45,23 m2w budynku przyulicy (...)wP.za okres od dnia 1 października 2007 roku do dnia 30 września 2012 roku, w zaokrągleniu do pełnych pięćdziesięciu złotych, wynosi 23.450,00 zł.
Powyższych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy dokonał w oparciu o powołanew treści uzasadnienia dokumenty, zeznania świadków i stron, którym dał wiarę. Dla ustalenia wysokości należnego powódce odszkodowania za korzystanie z części lokalu bez tytułu prawnego, Sąd I instancji posłużył się wiadomościami specjalnymi biegłego z zakresu szacowania nieruchomości i czynszów, którego opinia nie była kwestionowana przez strony procesu. Sąda quoargumentował, że stan faktyczny nie był pomiędzy stronami sporny, a spór dotyczył oceny prawnej stanu faktycznego. Sądmeritipodkreślił, że pozwane nie kwestionowały, iż od 2004 roku, a więc przed działem spadku poG. P.dokonanym postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2007 roku, zajęły całylokal nr (...)przyul. (...)wP.mimo, iż umowę najmu miały jedynie na część tego lokalu. W ocenie Sądu Rejonowego fakt, że pozwane zajęły lokal za zgodąA. N., która nie była następcą prawnymG. P.i nie reprezentowała jego spadkobierców,a jedynie była współwłaścicielką części nieruchomości, w której znajdował się lokal najmowany przez pozwane, nie oznacza, że doszło skutecznie do zmiany treści postanowień umowy najmu zawartej przez pozwane zG. P.. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że z samego faktu, iż pozwane mając określoną stawkę czynszu za 1 m2powierzchni użytkowej lokalu, przez okres po zajęciu całego lokalu o powierzchni 85,60 m2, uiszczały czynsz odpowiadający po przeliczeniu powierzchni 40,37 m2i jak zeznał świadekK. K.zwracały się do niego jako administratora, aby pobierał od nich czynsz od powierzchni 40,37 m2, mimo zajmowania całego lokalu, należy wnioskować, że pozwanez całą świadomością i determinacją dążyły do uzyskania wymiernej korzyści w postaci możliwości korzystania z całości lokalu, bez ponoszenia jakichkolwiek dodatkowych kosztów z tym związanych wobec właściciela tegoż lokalu, to jest powódki, bądź przed działem spadku wobec spadkobiercówG. P.. Zdaniem Sądua quozachowanie pozwanych było nie tylko bezprawne ale i niemoralne. Sądmeritizaznaczył, że znamiennym jest, iż pozwane nie dysponują żadnym dokumentem chociażby w formie protokołu zdawczo – odbiorczego przekazania im do użytkowania częścilokalu nr (...), zajmowanego przez zmarłą w 2004 roku lokatorkę, który wskazywałby, iż do zajęcia tej części lokalu doszło za czyjąkolwiek zgodą i wiedzą. Dodatkowo Sąd Rejonowy wskazał, że pominął zarzuty pozwanych dotyczące rozliczenia nakładów na lokal gdyż nie zostały one zgłoszonew sprzeciwie, co winno mieć miejsce zgodnie zart. 503 § 1 k.p.c.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji uznał, że powództwo jest zasadnew całości. Sąda quowskazał, że w niniejszej sprawie powódka domaga się zasądzenia od pozwanych solidarnie odszkodowania za bezumowne korzystanie z powierzchni 45,23 m2lokalu mieszkalnego nr (...)przyulicy (...)wP.za okres od dnia1 października 2007 roku do dnia 30 września 2012 roku, które to odszkodowanie stanowi kwotę czynszu, jaką powódka mogłaby żądać za najem lokalu o powierzchni 45,23 m2. Pojęcie odszkodowania rozumiane w wyżej opisany sposób wiąże się ze szkodą, jaką poniosła powódka w postaci utraconych korzyści w rozumieniuart. 361 § 2 k.c.Mając powyższe na uwadze Sądmeritiwskazał, że dochodzone pozwem roszczenie nie jest odszkodowaniem od osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego w rozumieniuart. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, co sugerują pozwane w głosie do protokołu, podnosząc zarzut przedawnienia. Sąd Rejonowy argumentował, że powódkę i pozwane w zakresie powierzchni 45,23 m2nie łączyła żadna umowa, co wyklucza zastosowanie przepisów wskazanej ustawy, a także przepisówKodeksu cywilnegoo umowie najmu. W ocenie Sądu I instancji w ustalonym stanie faktycznym pozwane były posiadaczami zależnymi (najemcami) co do części lokalu o powierzchni 40,37 m2objętej umową najmu, natomiast w zakresie zajętej części lokalu o powierzchni 45,23 m2były posiadaczami samoistnymi w złej wierze, gdyż wiedziały, że w tej części umowa najmu nie została zawarta i nie jest opłacany czynsz, którego stawka była określona kwotą pieniężną za m2powierzchni użytkowej lokalu. Sąda quowskazał, że do ustalonego stanu faktycznego mają zastosowanie przepisy o ochronie własności, regulujące obowiązki posiadacza w złej wierze wobec właściciela rzeczy, to jestart. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c., z którego wynika obowiązek samoistnego posiadacza w złej wierze do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Zdaniem Sądumeritiużyte w pozwie sformułowanie „odszkodowanie” faktycznie oznacza wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w rozumieniuart. 224 § 2 k.c.w zw. zart. 225 k.c., co potwierdza pośrednio wniosek dowodowy zgłoszony przez powódkę, zakreślający tezę dowodową dla biegłego z zakresu szacunku wartości nieruchomości i czynszów. Sąd Rejonowy uznał, że z uwagi na charakter prawny roszczenia powódki, zarzut przedawnienia części dochodzonej pozwem kwoty, zgłoszony przez pozwane, należy uznać za chybiony, gdyż do oceny przedawnienia roszczenia ma zastosowanie w niniejszej sprawieart. 228 § 1 k.c.co oznacza, iż w chwili złożenia pozwu przedawnienie nie rozpoczęło swojego biegu, ponieważ pozwane dopiero w toku sprawy wyprowadziły się z lokalu będącego własnością powódki. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd I instancji zasądził od pozwanych solidarnie dochodzoną pozwem kwotę, która mieści się w kwocie wskazanej przez biegłego, jako rynkowa wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieumeblowanej częścilokalu nr (...)o powierzchni 45,23 m2w budynku przyulicy (...)wP., za okres od dnia 1 października 2007 roku do dnia 30 września 2012 roku, to jest od momentu gdy na skutek działu spadku poG. P.powódka stała się właścicielką wyżej wskazanego lokalu mieszkalnego. Sąda quowyjaśnił, że nieuiszczone wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy stanowi jednocześnie utraconą korzyść w rozumieniuart. 361 § 2 k.c., dlatego odpowiedzialność solidarna pozwanych za zapłatę wynagrodzenia wynika zart. 441 § 1 k.c.
O odsetkach ustawowych od dochodzonego roszczenia Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 481 § 1 i § 2 k.c.zasądzając odsetki od dnia wniesienia pozwu. Natomiast o kosztach procesu Sąd I instancji rozstrzygnął w oparciu oart. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego orzeczenia wniosły pozwane, zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu apelujące zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku, w szczególności:

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolne i sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym uznanie, że pozwane zajmowały lokal bez tytułu prawnego, pomimo ustaleń, że zajęły lokal za zgodą ówczesnej współwłaścicielki nieruchomościA. N., że powódka wiedziała od administratora budynku świadkaK. K., iż pozwane użytkują całą powierzchnię lokalu i nie zgłaszała zastrzeżeń, pominięcie zeznań tego świadka w części,w której zeznał on, że nie otrzymał polecenia pobierania czynszu od części lokalu po PaniG., a także iż w roku 2008 podpisany został aneks do umowy najmu lokalu, jak również pominięcie treści pism powódki z dnia 15 czerwca 2012 roku, w którym dokonała wypowiedzenia wysokości czynszu z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia oraz żądała zapłaty należności za okres, w którym pozwane nie opłacały czynszu za część lokalu, co w sposób jednoznaczny wskazuje na stosunek prawny łączący strony;

b
art. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie przyjętej wysokości zasądzonej kwoty i ograniczenie się wyłącznie do odwołania się od opinii biegłego, pomimo, że z powołanego przepisu wynika jednoznacznie obowiązek ustosunkowania się do wszelkich dowodów, jak również wskazanie podstawy wyliczenia zasądzonych kwot, zwłaszcza w sytuacji, gdy bezspornymw sprawie jest, że przedmiot najmu został ulepszony nakładem pozwanych, co w ich ocenie winno skutkować zastosowaniem stawek czynszowychw wysokości wskazanej przez biegłego w tabelach „lokal w złym stanie bez c.o.”. Uchybienie to uniemożliwia dokonanie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w zaskarżonym wyroku;

c
art. 503 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niezasadne oddalenie, jako spóźnionego wniosku dowodowego pozwanejM. W.o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci faktur, trzech umów najmu oraz pisma do Wspólnoty Mieszkaniowej – na okoliczność rodzajui wysokości dokonanych przez pozwane nakładów na lokal oraz zgody na dokonanie remontu, jak również wniosku o przesłuchanie stron na te okoliczności, mimo że przeprowadzenie postępowania dowodowegow powyższym zakresie nie powodowało zwłoki w rozpoznaniu sprawy, wniosek o przysłuchanie pozwanej na podane okoliczności zgłosiła ona osobiście w sprzeciwie od nakazu zapłaty, a dopuszczenie dowoduz wnioskowanych dokumentów miało znaczenie dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, zwłaszcza w kontekście dopuszczenia przez Sąd dowodu z opinii biegłego ds. szacunku nieruchomości, który określić miał wysokość wynagrodzenia wg stawek rynkowych czynszu za najem lokali, które zależą do standardu wynajmowanego lokalu, co skutkowało nieuwzględnieniem przez Sąd czynszu wyliczonego dla „lokaluw złym stanie bez c.o.”

W konsekwencji zgłoszonych zarzutów skarżące wniosły o:

1
rozpoznanie w trybieart. 380 k.p.c., mającego istotne znaczenie dla wyniku sprawy, postanowienia Sądu I instancji wydanego na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 roku, w pkt. 3 i 4 postanowienia, poprzez dopuszczenie dowodu z wnioskowanych dokumentów i dopuszczenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania pozwanejM. W.na okoliczność standardu lokalu, rodzaju i kosztów poniesionych nakładów na lokal;

2
zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu za obie instancje;

ewentualnie

3
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego, jako części kosztów procesu.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 13 października 2015 roku pełnomocnik pozwanych poparł apelację, natomiast pełnomocnik powódki wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanejK. W.podlegała odrzuceniu, bowiem została wniesiona po upływie przewidzianego terminu.
W toku postępowania przed Sądem I instancji pozwanaM. W.korzystałaz pomocy profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokataP. N.. Natomiast pozwanaK. W.w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie ustanowiła pełnomocnika. W dniu 20 marca 2015 roku do Sądu Rejonowego w Pabianicach wpłynął wniosek pozwanejK. W.o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (k. 231). W dniu 20 marca 2015 roku do Sądu Rejonowego w Pabianicach wpłynął także wniosek pełnomocnika pozwanejM. W.o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (k. 232). Przedmiotowy wniosek pełnomocnika pozwanejM. W.został nadany w Urzędzie Pocztowym(...)w dniu 17 marca 2015 roku (k. 233). Odpis wyroku z dnia 12 marca 2015 roku wraz z jego uzasadnieniem został doręczony pozwanejK. W.w dniu 21 kwietnia 2015 roku (k 234-234 odwrót). Natomiast w dniu 24 kwietnia 2015 roku odpis przedmiotowego wyroku wraz z jego uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi pozwanejM. W.(k. 235-235 odwrót). W dniu 11 maja 2015 roku do Sądu Rejonowego w Pabianicach wpłynęła apelacja sporządzona przez pełnomocnika pozwanychM. W.iK. W.(k. 236-241). Do apelacji załączono pełnomocnictwo procesowe udzielone przezK. W.adwokatowiP. N.w dniu 5 maja 2015 roku (k. 242). Apelacja została nadana w Urzędzie Pocztowym(...)w dniu 5 maja 2015 roku (k. 244).
W myślart. 328 § 1 k.p.c.wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku należy zgłosić w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji; wniosek spóźniony sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie zart. 369 § 1 k.p.c.apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia (art. 369 § 2 k.p.c.). Oddanie pisma procesowego (w tym także apelacji) w polskiej placówce pocztowej jest równoznaczne z jego wniesieniem do sądu (art. 165 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z treściąart. 370 k.p.c.sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniław wyznaczonym terminie. W myśl zaśart. 373 zdanie 1 k.p.c.sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji.
W niniejszej sprawie ogłoszenie przez Sąd Rejonowy wyroku nastąpiło w dniu 12 marca 2015 roku, a zatem tygodniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął w dniu 19 marca 2015 roku. Wniosek pozwanejK. W.o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem wpłynął do Sądu Rejonowego w dniu 20 marca 2015 roku, czyli już po upływie wskazanego tygodniowego terminu i powinien zostać odrzucony. W tym miejscu wyjaśnić należy, że w ocenie Sądu Okręgowego brak jest jakichkolwiek przesłanek do tego, aby przyjąć, iż przedmiotowy wniosekK. W.został nadany w Urzędzie Pocztowym razem z wnioskiem pełnomocnikaM. W.i oba wnioski znajdowały się w tej samej kopercie. Jak już podniesiono pozwanaK. W.udzieliła stosownego pełnomocnictwa procesowego adwokatowiP. N.dopiero w dniu 5 maja 2015 roku, zatem przed tą datą nie istniały żadne powody, dla których profesjonalny pełnomocnik miałby wyręczyćK. W.i wysłać za nią jej wniosek o sporządzenie uzasadnienia. O trafności powyższych rozważań świadczą dodatkowo widniejące na wnioskuK. W.oraz wnioskuM. W.pieczęcie sądowe, zgodnie z którymi jedynie wniosek pełnomocnikaM. W.wpłynął do Sądu Rejonowego w kopercie. Nadto zauważyć należy, że wniosekK. W.oraz wniosekM. W.zostały przyjęte przez dwóch różnych sekretarzy sądowych, co także świadczy o tym, że przedmiotowe wnioski wpłynęły w różnym czasie, nie zostały razem nadane w Urzędzie Pocztowym i nie znajdowały się w tej samej kopercie.
Ponieważ wniosekK. W.o sporządzenie uzasadnienia okazał się spóźniony Sąd Rejonowy powinien przedmiotowy wniosek odrzucić. Oznacza to, że Sąd I instancji nie powinien doręczaćK. W.odpisu wyroku wraz z jego uzasadnieniem.W ocenie Sądu Okręgowego w zaistniałych okolicznościach przyjąć należy, że zgodnie zart. 369 § 2 k.p.c.w stosunku do pozwanejK. W.dwutygodniowy termin na wniesienie apelacji rozpoczął swój bieg od dnia 19 marca 2015 roku (to jest od dnia w którym upłynął termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia) i upłynął z dniem2 kwietnia 2015 roku. Natomiast błędem było przyjęcie, że dlaK. W.dwutygodniowy termin na wniesienie apelacji rozpoczął bieg w dniu 21 kwietnia 2015 roku, to jest w dniu, w którymK. W.otrzymała odpis wyroku wrazz uzasadnieniem. W konsekwencji powyższego, skoroK. W.wniosła apelację dopiero w dniu 5 maja 2015 roku, Sąd I instancji powinien apelacjęK. W.odrzucić, jako wniesioną po terminie, czego jednak nie uczynił.
Zdaniem Sądu Odwoławczego opisane uchybienie przepisom postępowania, polegające na nieodrzuceniu przez Sąd Rejonowy wnioskuK. W.o sporządzenie uzasadnienia, nie może mieć jednak wpływu na zmianę terminu do wniesienia przez pozwanąK. W.apelacji. Nieodrzucenie wnioskuK. W.o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie może modyfikować treściart. 369 § 1 i § 2 k.p.c., z którego jasno wynika, że w sytuacji gdy strona nie złoży wniosku o sporządzenie uzasadnienia lub stosowny wniosek złoży po upływie terminu, dwutygodniowy termin na wniesienie apelacji należy liczyć od dnia, w którym upłynął termin do zgłoszenia takiego wniosku.
W postanowieniu z dnia 22 czerwca 1966 roku (sygn. akt I CR 435/65, Lex nr 6010) Sąd Najwyższy przyjął, że przeoczenie przez sąd pierwszej instancji spóźnienia żądania uzasadnienia wyroku, które spowodowało, że zamiast odrzucić wniosek na podstawieart. 328 § 1 k.p.c.doręczył stronie wyrok z uzasadnieniem, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego (wówczas środkiem tym była rewizja). Dla strony, która nie zażądała sporządzenia uzasadnienia albo zażądała go w terminie spóźnionym, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Przyjęte we wskazanym postanowieniu z dnia 22 czerwca 1966 roku stanowisko Sądu Najwyższego znalazło akceptacje w późniejszym orzecznictwie (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2015 roku, sygn. akt V CZ 116/14, Lex nr 1713030). Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanych orzeczeniach.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 370 k.p.c.w związkuzart. 373 k.p.c.odrzucił apelację pozwanejK. W., jako wniesioną po terminie, o czym orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.
Apelacja pozwanejM. W.okazała się niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu I instancji odpowiada prawu, zaś zarzuty zgłoszone przez apelującąM. W.nie zasługują na uwzględnienie.
Prawidłowe rozpoznanie niniejszej sprawy wymaga odniesienia się na wstępie do podniesionego przez skarżącąM. W.zarzutu błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, to jest zarzutu naruszenie przez Sąd Rejonowy dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.W ocenie Sądu Okręgowego zarzut ten jest chybiony. Zgodnie z przywołanymart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego, powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego, wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawnei zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Zgodniez utrwaloną już linią orzeczniczą, aby zarzucić skutecznie naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.skarżący powinien wskazać, jaki konkretnie dowód mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd uznał za wiarygodny i mający moc dowodową albo za niewiarygodny i niemający mocy dowodowej i w czym dokładnie przy tej ocenie przejawia się naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Natomiast kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego. Tylko bowiem w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Sąd Rejonowy poczynił szczegółowe ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, stosownie do potrzeb zakreślonych granicami żądania powódki, przeprowadził dokładną analizę dowodów zebranych w sprawie, a także rozważył wyczerpująco racje obu stron, konfrontując je z dowodami i oceniając według zasad logiki w granicach zakreślonych przepisemart. 233 § 1 k.p.c., wreszcie wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia, dając wyraz swojemu stanowisku w uzasadnieniu wyroku.
Sąd Okręgowy w pełni podziela tak oceny jak i rozważania Sądu I instancji zarówno, co do ustalonych faktów, jak i co do wartości dowodów powołanych dla ich stwierdzenia. Z tego względu Sąd Okręgowy przyjmuje jako własne poczynione ustalenia faktyczne, bez potrzeby ich powielania. Nie można Sądowimeritizarzucić dowolności w ustaleniach faktycznych, gdyż wnioski tego Sądu, co do faktów w sposób logiczny wynikają z treści przeprowadzonych dowodów. Nie jest wystarczające przekonanie strony o innej aniżeli przyjął Sąd Rejonowy wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż przyjął tenże Sąd (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V CKN 17/00, Lex nr 40424).
Odnosząc powyższe uwagi do realiów przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie powyższym zasadom nie uchybia, dlatego też korzysta z ochrony przewidzianej przepisemart. 233 § 1 k.p.c.Nie sposób zgodzić się z pozwanąM. W., jakoby Sąd Orzekający uchybił temu przepisowi. Rozważania Sądu I instancji odnośnie okoliczności, iż pozwane korzystały bez tytułu prawnego z drugiej części lokalu o powierzchni 45,23 m2są spójne i logiczne. Sąd ten dokonał właściwej oceny dowodów i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych.
W niniejszej spawie pomiędzy stronami nie było sporu co do tego, że powódka jest właścicielem, stanowiącego odrębną własność,lokalu mieszkalnego nr (...), położonego przyul. (...)wP., który to lokal składa się niejako z dwóch części, pierwszej o powierzchni 40,37 m2oraz drugiej o powierzchni 45,23 m2. W toku postępowania Sąd I instancji ustalił, że w odniesieniu do pierwszej części lokalu o powierzchni 40,37 m2została zawarta umowa najmu. Natomiast gdy chodzi o drugą część lokalu o powierzchni 45,23 m2Sąd I instancji ustalił, że pozwane korzystały z niej, nie mając do tego żadnego tytułu prawnego. Na etapie postępowania apelacyjnego, pozwanaM. W.zarzucając Sądów Rejonowemu błąd w ustaleniach faktycznych wskazała, że na podstawie przeprowadzonych dowodów Sąd I instancji powinien ustalić, iż pomiędzy stronami procesu istniał stosunek prawny, na podstawie którego pozwane mogły korzystać z całego lokalu mieszkalnego stanowiącego własność powódki, nie zaś jedynie z jego pierwszej części.Z powyższym stanowiskiem apelującej nie sposób się zgodzić. Jak trafnie dostrzegł Sąd Rejonowy okoliczność, że pozwane zajęły całylokal nr (...)przyul. (...)wP.za zgodąA. N.nie może prowadzić do wniosku, iżK. W.iM. W.posiadały tytuł prawny do korzystania z całego lokalu mieszkalnego powódki.A. N.nie była następcą prawnymG. P.i nie reprezentowała jego spadkobierców, zatem nie mogła dysponowaćlokalem nr (...)przyul. (...)wP.. O tym, że pozwane miały tytuł prawny do korzystania z całego lokalu nie świadczy również okoliczność, iż powódka wiedziała, że pozwane użytkują całą powierzchnię lokalu i nie zgłaszała zastrzeżeń. W żaden sposób milczenie powódki nie może być interpretowane jako jej zgoda na to aby pozwane użytkowały cały lokal. Oświadczenie woli powódki, że zgadza się ona na to, aby pozwane korzystały z całego lokalu nie może być w opisany sposób domniemywane. Prawo cywilne jedynie w ściśle określonych sytuacjach przewiduje, że milczenie jednej ze stron należy traktować jako jej zgodę na nawiązanie określonego stosunku prawnego, w rozstrzyganej sprawie z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia. Zgoda powódki na to aby pozwane użytkowały cały lokal nie wynika również z pisma jej pełnomocnika z dnia 15 czerwca 2012 roku, czy też z treści aneksu z 2008 roku. W piśmie z dnia 15 czerwca 2012 roku skierowanym doK. W.pełnomocnik powódki wskazał jedynie, że: „Pragnę zauważyć, iż opłaty za korzystanie z lokalu należą się za całą powierzchnię użytkową zajmowanego przez Panią lokalu tj. 85,60 m2.”. Z powyższego sformułowania nie sposób wysnuć wniosku, że pozwane posiadały tytuł prawny do korzystania z całego lokalu powódki, nie zaś jedynie z jego części. Przeciwne twierdzenie apelującej stanowi nadinterpretację cytowanego fragmentu pisma z dnia 15 czerwca 2012 roku. Z powyższego sformułowania pełnomocnika powódki wynika jedynie, że jego mandantka domaga się zapłaty za korzystanie z całego lokalu, kwestia zaś tego do jakiej części przedmiotowego lokalu pozwane posiadają tytuł prawny w żaden sposób nie wynika z pisma z dnia 15 czerwca 2012 roku. W odniesieniu zaś do aneksu do umowy najmu lokalu wskazać należy, że w jego treści strony określiły stawkę czynszu na 5,40 zł za 1 m2powierzchni użytkowej lokalu, co dało kwotę 218,00 zł. Wskazana kwota 218,00 zł dotyczyła jedynie pierwszej części lokalu o powierzchni 40,37 m2, co w sposób oczywisty wynika z prostego równania matematycznego – 218,00 zł : 5,40 zł = 40,37.
Reasumując, w toku niniejszego postępowania w zakresie okoliczności czy pozwane posiadały tytuł prawny do korzystania z całego lokalu mieszkalnego powódki Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Wszelkie zaś podniesione przez apelującąM. W.argumenty okazały się chybione i w istocie stanowiły nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji.
Przechodząc do oceny zasadności kolejnych zarzutów apelacji, zważyć należy, że zarówno wskazany w złożonym środku zaskarżenia zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c., jak również naruszeniaart. 503 § 1 k.c.w związku zart. 227 k.c., w istocie swojej opierają się na założeniu, iż Sąd Rejonowy przyjął niewłaściwą podstawę prawną dla dochodzonego przez powódkę roszczenia. Skarżąca uważa bowiem, że roszczenie powódki należy poddać analizie przez pryzmatart. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.) (dalej: u.o.p.l.), w konsekwencji czego dla ustalenia wysokości dochodzonego przez pozwaną odszkodowania Sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę stan lokalu jaki istniałby gdyby pozwane nie przeprowadziły remontu. Wobec powyższego zasadne jest łączne rozpoznanie pozostałych zarzutów pozwanej podniesionych kolejno wpunktach b) i c)petitumapelacji.
Przede wszystkim podnieść należy, że Sąd I instancji trafnie wskazał, iż podstawę prawną dochodzonego przez powódkę roszczenia stanowiart. 225 k.c.w związku zart. 224§ 2 k.c.Rację miał Sąd Rejonowy argumentując, żeart. 18 ust. 1u.o.p.l. nie powinien znaleźć zastosowania w rozstrzyganej sprawie, bowiem w odniesieniu do drugiej części lokaluo powierzchni 45,23 m2stron procesu nie łączyła żadna umowa, o czym była już mowa powyżej. Dla jasności dalszego wywodu przypomnieć w tym miejscu należy, że powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanych solidarnie kwoty 21.650,64 zł za bezumowne korzystanie z drugiej części stanowiącego jej własność lokalu o powierzchni 45,23 m2, to jest tej części, w odniesieniu do której Sąd Rejonowy trafnie ustalił, że strony procesu nie łączyła żadna umowa.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się żeart. 18 ust. 1u.o.p.l. reguluje szczególną odpowiedzialność odszkodowawczą byłego lokatora zajmującego lokal bez tytułu prawnego. Odpowiedzialność tę kwalifikuje się jako odpowiedzialnośćex contractuopartą na zasadachart. 471 k.c.za naruszenie obowiązku zwrotu lokalu po wygaśnięciu tytułu prawnego do korzystania z niego, zmodyfikowaną postanowieniami dotyczącymi wysokości (odpowiadającej wysokości czynszu -art. 18 ust. 1u.o.p.l.) i sposobu spełniania świadczenia (co miesiąc -art. 18 ust. 1u.o.p.l.) odszkodowawczego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że byłego lokatora i właściciela łączy szczególnego rodzaju stosunek zobowiązaniowy, którego treścią jest zapewnienie właścicielowi określonego, również płatnego periodycznie (co miesiąc -art. 18 ust. 1u.o.p.l.) wynagrodzenia za dalsze korzystanie z lokalu (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 roku, sygn. akt IV CSK 303/12, Lex nr 1225407). Sąd Okręgowy w pełni podziela przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego. Ponieważ w rozstrzyganej sprawie w odniesieniu do drugiej części lokalu o powierzchni 45,23 m2stron procesu nie łączyła żadna umowa, przyjąć należy, żeart. 18 ust. 1u.o.p.l. nie może znaleźć zastosowania. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy trafnie wskazał naart. 225 k.c.w związku zart. 224 § 2 k.c.jako podstawę prawną dochodzonego przez powódkę roszczenia. Zgodnie zart. 225 k.c.w związku zart. 224 § 2 k.c.właściciel rzeczy może domagać się od samoistnego posiadacza w złej wierze wynagrodzenia za korzystanie z jego rzeczy.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie uznał, że w zakresie drugiej części lokalu o powierzchni 45,23 m2pozwane były posiadaczami samoistnymi w złej wierze, gdyż wiedziały, że w tej części umowa najmu nie została zawarta i nie jest opłacany czynsz, którego stawka byłaby określona kwotą pieniężną za m2powierzchni użytkowej lokalu.
W judykaturze za podstawę obliczenia wynagrodzenia za bezumowne korzystaniez nieruchomości uznaje się kwotę, którą posiadacz musiałby zapłacić właścicielowi gdyby jego posiadanie opierało się na prawie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1984 roku, sygn. akt II CZP 20/84). Istotne są zatem średnie stawki rynkowe za korzystaniez danego rodzaju rzeczy w określonych warunkach i czas posiadania (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2000 roku, sygn. akt IV CKN 5/00, Lex nr 52680). Jak przy tym zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 września 2005 roku (sygn. akt II CK 61/05, Lex nr 221729) chodzi o pożytki cywilne jakie mógłby uzyskać właściciel zawierając umowę najmu czy dzierżawy danej nieruchomości, będącej w takim stanie, w jakim byław okresie, za jakie żąda wynagrodzenia. Skoro bowiem poczynione przez posiadacza nakłady stały się elementem składowym nieruchomości i tym samym przedmiotem własności strony powodowej, nie ma podstaw do odmiennego określania stanu nieruchomości dla celów dokonywanych rozliczeń. Inną natomiast kwestią jest rozliczenie z tytułu poczynionych nakładów, co jednak nie było przedmiotem niniejszego procesu (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2015 roku, sygn. akt I ACa 1817/14, Lex nr 1770711).
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że okoliczność jakie nakłady pozwane poczyniły na drugą część lokalu o powierzchni 45,23 m2pozostaje bez wpływu na wysokość zasądzonego na rzecz powódki wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy. Innymi słowy wynik postępowania dowodowego na okoliczność poczynionych przez pozwane nakładów na drugą część lokalu będącego własnością powódki (zajmowanego przez pozwane bez tytułu prawnego), jest irrelewantny dla rozstrzygnięcia toczącego się postępowania, którego przedmiotem jest roszczenie powódki o wynagrodzenie za korzystanie z jej rzeczy. Pozwane mogą w przyszłości wszcząć inne, odrębne postępowanie sądowe, którego przedmiotem będzie kwestia rozliczenia z tytułu poczynionych przez nie nakładów. Z tych względów – w ocenie Sądu Okręgowego – przeprowadzanie dowodów na okoliczność rodzaju i wysokości poczynionych przez pozwane nakładów było zbędne, a wnioski dowodowe w tym zakresie zostały słusznie oddalone przez Sąd Rejonowy. Fakt, że Sąd Rejonowy wskazał, że pominął zarzuty pozwanych dotyczące rozliczenia nakładów na lokal, z tej tylko przyczyny, że nie zostały one zgłoszone w sprzeciwie, co winno mieć miejsce zgodnie zart. 503 § 1 k.p.c., z powodów podanych wyżej, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Ponieważ podstawą prawną dochodzonego przez powódkę roszczenia jestart. 225 k.c.w związku zart. 224 § 2 k.c., podniesiony przez pozwane zarzut przedawnienia roszczenia należy uznać za chybiony. Sąd Okręgowy nie podziela jednak w tym zakresie argumentacji przytoczonej przez Sąd I instancji, jak i w uzasadnieniu apelacji złożonej przez pełnomocnika pozwanych.
Po pierwsze roszczenia uzupełniające (w tym o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy) należy traktować jako roszczenia odrębne, samodzielne w stosunku do roszczenia o wydanie rzeczy, zatem można tych roszczeń dochodzić jeszcze przed wytoczeniem powództwa windykacyjnego i przed faktycznym zwrotem nieruchomości. Tylko jeżeli dochodzi się roszczeń uzupełniających po dokonaniu zwrotu nieruchomości (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca), należy zachować roczny termin przedawnienia zart. 229 k.c.(tak Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 2004 r., II CK 32/03, LEX nr 162199).
Oczywiście właściciel może dochodzić swego roszczenia o "zaległe" wynagrodzenie z zachowaniem ogólnych terminów przedawnienia (art. 118 k.c.), (tak w Systemie Prawa Prywatnego "Prawo rzeczowe" op. cit. str. 512). Zgodnie z treściąart. 120 § 1 k.c.bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Z kolei wedługart. 455 k.c.jeśli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku posiadania w złej wierze zobowiązanie posiadacza do wynagrodzenia za bezumowne posiadanie powstaje od początku i dalej narasta. Wynagrodzenie należne właścicielowi obejmuje więc cały okres, przez który posiadacz korzystał z nieruchomości i nie stanowi świadczenia okresowego, ponieważ okresowej płatności nie przewiduje ani umowa, której tu nie ma, ani przepis ustawy (tak System Prawa Prywatnego "Prawo rzeczowe" op. cit. str. 513). Termin przedawnienia tych roszczeń wynosi zatem 10 lat(vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 listopada 2013 r. I ACa 566/13, LEX nr 1416098).Oznacza to w sposób oczywisty, że dochodzone przez powódkę roszczenie nie uległo przedawnieniu.
Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności apelacjiM. W.oraz nieujawnienia okoliczności, które winny być uwzględnione w toku postępowania drugoinstancyjnego z urzędu, Sąd Okręgowy oddalił apelacjęM. W.w oparciu oart. 385 k.p.c., jako bezzasadną, o czym orzekł w punkcie 2. sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.w zw. zart. 105 § 2 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.zasądzając solidarnie odM. W.iK. W.na rzeczA. B.kwotę 1.200,00 zł. Na kwotę tę złożyło się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika powódki w postępowaniu odwoławczym ustalone w oparciu o§ 6 pkt. 5w zw. z§ 13 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 461, ze zm.).
W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawieart. 102 k.p.c.Artykuł 102 k.p.c.daje sądowi możliwość odstąpienia od zasądzenia od strony przegrywającej całości lub części kosztów w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Ocena owych wypadków zależy od swobodnej, choć nie dowolnej, oceny sądu, przy uwzględnieniu zasad słuszności. W ocenie Sądu Okręgowego taki szczególnie uzasadniony wypadek nie występował. W szczególności charakter sprawy nie przemawiał za zastosowaniem odstąpienia od obciążenia pozwanych kosztami. Obie pozwane na etapie wnoszenia apelacji były reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, mogły więc realnie ocenić swoją sytuację procesową i zasadność składania środka zaskarżenia.