Sąd Okręgowy w Rzeszowie
VI Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VI Gz 43/15
Data wyroku: 2015-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Beata Hass-Kloc, Barbara Frankowska, Anna Walus-Rząsa

Sygn. akt VI Gz 43/15

POSTANOWIENIE
Dnia 26 lutego 2015 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Barbara Frankowska (spr.)
Sędziowie:  SO Beata Hass-Kloc
SO Anna Walus-Rząsa
Protokolant:  asyst. sędz. Anna Grzebyk
po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. w Rzeszowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa:(...) S.A.wW.
przeciwko:A. B.
ozapłatę
w przedmiocie zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Rejonowego w Krośnie V Wydziału Gospodarczego z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt V GC 74/13 w przedmiocie odrzucenia apelacji
postanawia:

I
u c h y l i ćzaskarżone postanowienie iz n i e ś ćpostępowanie w sprawie od dnia 14 lutego 2014 r. do dnia 22 września 2014 r. orazp r z e k a z a ćsprawę Sądowi Rejonowemu w Krośnie V Wydziałowi Gospodarczemu do dalszego prowadzenia,

II
p o z o s t a w i ćrozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE
Powód(...) S.A.wW.wniósł pozew przeciwkoA. B.o zapłatę kwoty 24.068,53 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania na podstawieart. 299 ksh.
Pozwany wraz ze sprzeciwem od wydanego w sprawie nakazu zapłaty w postępowaniu elektronicznym wnosił o zwolnienie od kosztów i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został uwzględniony jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu został prawomocnie oddalony (postanowienie Referendarza sądowego z dnia 16.05.2013r. k. 55 i postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 1.07.201r. k. 70). Następnie pozwany na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013r. zwracał się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (protokół rozprawy k. 76), a później złożył wniosek z 4.09.2013r. o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu spłaty zobowiązań przez Spółkę (k. 81).
Dnia 18 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w Krośnie, Sąd Gospodarczy, sygn. akt V GC 74/13 wydał wyrok uwzględniający powództwo w całości (k. 100).
Pismem z dnia 23 listopada 2013 r. pozwany wniósł o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego rozstrzygnięcia wnosząc jednocześnie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia apelacji od wydanego w sprawie wyroku z dnia 18 listopada 2013 r. (k. 101-102).
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 r. Sąd I instancji na podstawieart. 1172§ 2 k.p.c.odrzucił wniosek pozwanego o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. (k. 104).
Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. pozwany wniósł apelację od przedmiotowego rozstrzygnięcia wskazując jednocześnie, iż nie jest w stanie odnieść się do treści merytorycznych zaistniałych w przedmiotowym postępowaniu w związku z czym potrzebna jest mu pomoc prawna, o co wnosił w przedmiotowej sprawie dwukrotnie (k. 109).
Zarządzeniem z dnia 28 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy w Krośnie wezwał pozwanego do uzupełnienia braków formalnych apelacji, w tym do przedłożenia jednego egzemplarza odpisu apelacji oraz zwięzłego przedstawienia zarzutów oraz ich uzasadnienia - w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia apelacji (k. 112).
W wykonaniu w/w zarządzenia, pozwany pismem z dnia 14 lutego 2014 r. załączył jeden egzemplarz apelacji wskazując zarazem, iż nie jest w stanie zwięźle przedstawić zarzutów oraz ich uzasadnić dlatego wnosi o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, pozwany wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z pełnomocnikiem bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Podniósł, iż od 2009 r. jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z pomocy społecznej natomiast zagadnienia zaszłe w toku niniejszej sprawy są prawnie skomplikowane i wymagają zawodowej ochrony jego praw. Wskazał, iż dotychczas otrzymywał pomoc prawną z urzędu oraz był zwalniany od kosztów w całości. Do przedmiotowego wniosku pozwany dołączył orzeczenia w przedmiocie zwolnienia pozwanego od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, decyzje(...)R.o przyznaniu zasiłku ze względu na ubóstwo pozwanego oraz bezrobocie, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną oraz oświadczenie o stanie rodzinnym majątku i dochodach. (k. 115 -128).
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. referendarz sądowy przy Sądzie Rejonowym w Krośnie odrzucił wniosek pozwanego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 131).
Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. Sąd Rejonowy w Krośnie odrzucił apelację pozwanego wskazując, iż pozwany nie wykonał wszystkich czynności wskazanych w zarządzeniu z dnia 28 stycznia 2014 r. tj. pomimo odrzucenia przez referendarza sądowego dnia 27 lutego 2014 r. ponownego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, pozwany nie uzupełnił braków formalnych apelacji poprzez zwięzłe przedstawienie zarzutów oraz sporządzenie ich uzasadnienia w dwóch egzemplarzach. (k. 133).
Pismem z dnia 2 czerwca 2014 r. zatytułowanym "zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 12 maja 2014 r." pozwany wskazał, iż w związku ze swą przewlekłą chorobą nie rozumie kwestii poruszanych w przedmiotowej sprawie, wnosząc zarazem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do powyższego pisma pozwany dołączył załączniki w postaci zaświadczeń o jego stanie zdrowia. (k. 136-139).
Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r. Sąd Rejonowy w Krośnie ustanowił dla pozwanego pełnomocnika z urzędu (k.141), którego imiennie wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka wR..
Na skutek wezwania Sądu pełnomocnik pozwanego w uzupełnieniu braków zażalenia z dnia 2 czerwca 2014 r. na postanowienie z dnia 12 maja 2014 r. w przedmiocie odrzucenia apelacji, podtrzymał zażalenie osobiste pozwanego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania wg norm przepisanych, z uwagi na zachodzącą przesłankę oczywistości zażalenia w związku z okolicznością, iż pozwany był pozbawiony możliwości obrony swych praw w rozumieniuart. 379 pkt 5 k.p.c.i tym samym zaszła nieważność postępowania między instancyjnego w przedmiocie apelacji, a to z uwagi na zbyt późne ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu.
Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik pozwanego zarzucił rażące naruszenieart. 370 k.p.c.w zw. zart. 117 § 5 k.p.c.poprzez przyjęcie, iż apelacja podlegała odrzuceniu, co było konsekwencją błędów w ustaleniach faktycznych sprawy poprzez nieprzyjęcie, że zaszły przesłanki do ustanowienia na rzecz pozwanego pełnomocnika z urzędu już od chwili złożenia pierwszego wniosku w postępowaniu międzyinstancyjnym zawartego w piśmie pozwanego z dnia 14 lutego 2014 r.
W uzasadnieniu powyższego skarżący podniósł, iż w przedmiotowej sprawie pozytywne orzeczenie w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla pozwanego zapadło zbyt późno i było też konsekwencją błędów w rozpoznaniu pierwszego wniosku pozwanego w tym przedmiocie, w związku z czym na obecnym etapie postępowania pomoc prawna może być udzielona pozwanemu w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżący nadmienił, iż z analizy pism procesowych pozwanego jak i dołączanych przez niego innych postanowień sądowych, w których przyznano mu pomoc z urzędu wynika, iż jako osoba kompletnie nieporadna, winna mieć przyznanego pełnomocnika z urzędu również w niniejszej sprawie. Istnieje bowiem w ocenie skarżącego bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem wezwania Sądu do uzupełnienia braków formalnych apelacji a stanem nieporadności pozwanego, jego niewiedzą prawną, stanem majątkowym oraz zdrowotnym. Skarżący wskazał ponadto, iż sprawy, przedmiotem których jest powództwo oparte naart. 299 k.s.h.nie należą do łatwych, w szczególności po stronie pozwanego, gdyż należy w takim przypadku znać reguły jakie żądzą postępowaniem dowodowym w zakresie przesłanek uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu.
W odpowiedzi na powyższe, powód wniósł o oddalenie zażalenia, jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu w postaci kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Powód wskazał, iż Sąd Rejonowy prawidłowo odrzucił apelację pozwanego wobec bezskutecznego upływu terminu do wykonania wszystkich czynności w zarządzeniu Sądu z dnia 2 stycznia 2014 r. w przedmiocie nadania apelacji pozwanego dalszego biegu.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na mocyart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw w rozumieniuart. 379 pkt 5 k.p.c.ma miejsce wówczas, gdy w następstwie naruszenia przez sąd przepisów postępowania strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania, w szczególności zaprezentowania przed sądem swych racji - przedstawienia swoich twierdzeń faktycznych, zgłoszenia dowodów na ich poparcie, odniesienia się do argumentów i dowodów prezentowanych przez stronę przeciwną, czy też odniesienia się do przeprowadzonych już przez sąd dowodów(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2002 r. I PKN 400/2001).Naruszeniem prawa do obrony są zatem takie uchybienia procesowe popełnione przez sąd, które w praktyce uniemożliwiają stronie podjęcie stosownej obrony. Wskazać także należy, iż stwierdzenie nieważności postępowania w wyniku pozbawienia strony możności obrony swych praw uzależnione jest od ustalenia, iż strona znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej popieranie przed sądem dochodzonych roszczeń lub obronę przed żądaniem strony przeciwnej(orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1961 r. sygn. akt III CR 953/60).Sytuacja taka zachodzi wtedy, gdy nieporadność strony prowadzi do tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona w stanie wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia.A contrario,w sytuacji, gdy strona swoim zachowaniem wykazuje wystarczającą znajomość reguł według, których toczy się postępowanie sądowe, odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika nie może być oceniona jako prowadząca do nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie strony możności obrony swych praw(wyrok SA w Białymstoku z dnia 24 września 2014 r. I ACa 326/14).
Rozpoznając przedmiotowe zażalenie Sąd Okręgowy, stwierdził, iż postępowanie międzyinstancyjne - na mocyart. 379 pkt 5 k.p.c.- od dnia 14 lutego 2014 r. do dnia 22 września 2014 r. dotknięte jest nieważnością.
W okolicznościach niniejszej sprawy, pozwany zarówno w postępowaniu przed Sądem I instancji (już na etapie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postepowaniu upominawczym – wniosek datowany na 29 października 2012r. k. 6), jak również w postępowaniu międzyinstancyjnym składał wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze względu na brak możliwości merytorycznego odniesienia się do podstawy roszczenia kierowanego wobec niego przez powoda. Wskazywał, iż ze względu na brak wiedzy prawniczej nie jest w stanie w sposób wyczerpujący ustosunkować się do twierdzeń strony powodowej, podnosił, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej. Jakkolwiek zła sytuacja finansowa i zdrowotna pozwanego niewątpliwie wynikała, z przedłożonych przez niego do wniosku z dnia 14 lutego 2014 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dokumentów w postaci decyzji lokalnego(...)o przyznaniu zasiłku socjalnego ze względu na ubóstwo i bezrobocie czy też oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowotnym (w zakresie wniosku z dnia 2 czerwca 2014 r. ) o tyle nieporadność pozwanego, niepozwalająca mu w pełni merytorycznie i skutecznie odnieść się przedmiotowej sprawy wynikała z przedsiębranych przez niego czynności procesowych w tym z formułowanych przez niego pism procesowych na etapie postępowania międzyinstancyjnego (pismo pozwanego z dnia 14 lutego 2014 r. w którym wskazuje on, iż nie jest w stanie odnieść się do zarządzenia Sądu I instancji w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych apelacji o wskazanie zarzutów i ich uzasadnienie), bo tylko do tego etapu postępowania może odnosić się Sąd Okręgowy rozstrzygając zażalenie.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego nie sposób przyjąć, iż okoliczność, że pozwany, jako były członek zarządu spółki z której działalnością wiąże się jego odpowiedzialność, posiadał dobre zorientowanie co do charakteru przedmiotowej sprawy, pozwala na przyjęcie, iż posiada on wiedzę prawniczą wystarczającą i pozwalającą mu na pełne wykorzystanie prawnych możliwości jej prawidłowego prowadzenia. Zwłaszcza, iż powództwo w niniejszej sprawie oparte jest naart. 299 k.s.h.Niniejsza sprawa niewątpliwie nie jest standardową sprawą o zapłatę, a pozwany jako osoba nie posiadająca wykształcenia prawniczego, nie zaznajomiona z procedurą cywilną, przy tym jak wynika z akt sprawy, wykazująca nieporadność w przedsięwziętych czynnościach procesowych, nie posiadała wiedzy co do przesłanek warunkujących prawidłowe zajęcie stanowiska w sprawie i sformułowanie zarzutów oraz uzasadnienia apelacji.
Sąd Rejonowy ustanawiając dla strony pozwanej pełnomocnika z urzędu dopiero na etapie wniesienia przez pozwanego zażalenia na postanowienie o odrzuceniu apelacji z dnia 12 maja 2014 r., pomimo zachodzących w sprawie przesłanek do ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla pozwanego na etapie wcześniejszym tj. już od dnia 14 lutego 2014 r. kiedy to pozwany w wykonaniu zarządzenia Sądu I instancji z dnia 28 stycznia 2014 r. wskazywał, iż nie jest w stanie uzupełnić braków apelacji poprzez przedstawienie zarzutów i ich uzasadnienie, odrzucając postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. wniosek pozwanego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu a dnia 12 maja 2014 r. apelację pozwanego od przedmiotowego rozstrzygnięcia, pozbawił pozwanego możliwości obrony swych praw w przedmiotowym postępowaniu zamykając mu drogę do wniesienia apelacji. Zwłaszcza, iż wnioskodawca wskazywał na konkretne okoliczności prawne zaistniałe w przedmiotowej sprawie, które mogłyby zostać wyjaśnione na jego korzyść gdyby miał możliwość skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę podejmie czynności zmierzające do usunięcia braków formalnych apelacji pozwanego przy uwzględnieniu, że pozwany aktualnie działa w sprawie przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy - na mocyart. 386 § 2 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.orzekł jak wyżej.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawieart. 108 § 2 kpc.