Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1074/14
Data wyroku: 2015-12-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Anna Szczepaniak-Cicha, Joanna Baranowska
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 83 lit. a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 1074/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 grudnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Joanna Baranowska
Sędziowie:  SSA Anna Szczepaniak-Cicha (spr.)
SSA Iwona Szybka
Protokolant:  st. sekr. sąd. Kamila Tomasik
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. wŁ.
sprawy(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
przy  udziale  Prokuratora Apelacyjnego wŁ.oraz  zainteresowanych:K. H.iD. L.
o wydanie pisemnej interpretacji przepisów
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt VIII U 4238/13

zmienia  zaskarżony wyrok i oddala  odwołanie.
Sygn. akt III AUa 1074/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 12 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.uznał za nieprawidłowe stanowisko zawarte we wniosku złożonym w dniu 9 lipca 2013 r. przez przedsiębiorcę(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.w sprawie braku obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartych umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, tj. umów w postaci kontraktów menedżerskich. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że kontrakt menedżerski występuje częściej jako umowa o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisyKodeksu cywilnegoo umowie zlecenia, a tym samym osoby wykonujące takie umowy podlegają ubezpieczeniom społecznym na zasadach przewidzianych dla zleceniobiorców. Zgodnie zart. 13 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się, na równi z przychodami uzyskiwanymi z tytułu wykonywanych umów zlecenia czy umów o dzieło, przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej - z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7 (tj. przychodów otrzymywanych przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych). W rezultacie powyższego dla menedżera, który ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie zarządzania i jednocześnie ma zawartą umowę kontraktu menedżerskiego przychód uzyskiwany z tej umowy, dla potrzeb opłacania podatku dochodowego od osób fizycznych, jest przychodem z działalności wykonywanej osobiście. Skoro tak, to wykonywanie umowy (w przedstawionym stanie faktycznym umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania) powoduje powstanie przychodu z działalności wykonywanej osobiście w rozumieniu powołanej ustawy i nie jest wykonywaniem działalności gospodarczej, a umowa menedżerska jest traktowana jako odrębny tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, a nie jako umowa wykonywana w ramach działalności gospodarczej. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w sytuacji opisanej przez wnioskującą spółkę przychód jest uzyskiwany przez wskazane osoby z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług - kontraktów menedżerskich stanowiących tytuł do ubezpieczenia zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, a zatem osoba fizyczna (członek zarządu), z którą zawarta zostanie umowa o świadczenie usług w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem spółki podlegać będzie ubezpieczeniom społecznym na podstawieart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, chyba, ze w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej wybierze inny tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń w myśl art. 9 ust. 2a tejże ustawy.
W odwołaniu od tej decyzji z dnia 20 sierpnia 2013 r. płatnik składek(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ., zastąpiony profesjonalnie, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób, że realizacja kontraktu menedżerskiego przez osobę fizyczną prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, która w ramach tej działalności świadczy usługi zarządzania innym przedsiębiorstwem w ramach kontraktu menedżerskiego - nie stanowi odrębnej i samodzielnej podstawy podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej oraz że realizacja kontraktu menedżerskiego przez osobę fizyczną, prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, która w ramach tej działalności świadczy usługi zarządzania innym przedsiębiorstwem w ramach kontraktu menedżerskiego nie stanowi zbiegu tytułów do ubezpieczenia z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od organu rentowego koszów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.domagał się oddalenia odwołania. ZainteresowaniD. L.iK. H.przyłączyli się do stanowiska płatnika.
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 6 marca 2014 r. zmienił zaskarżoną decyzję i uznał za prawidłowe stanowisko zawarte we wniosku(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.z dnia 9 lipca 2013 r. oraz orzekł o kosztach zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, żePrzedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczona odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.powstało w 2011 r. Przedmiotem działalności jest m.in. produkcja elementów elektronicznych, produkcja elektronicznych obwodów drukowanych, produkcja komputerów i urządzeń peryferyjnych, naprawa i konserwacja metalowych wyrobów gotowych oraz wykonywanie instalacji elektrycznych.K. H.jest prezesem zarządu aD. L.wiceprezesem.
D. L.prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą L1D.D. L.z siedzibą wP.ul. (...)na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej od 31 października 2013 r. Przedmiotem działalności jest m.in. doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania.K. H.działalność gospodarczą pod nazwą MDirectorK. H.z siedzibą wŁ.ul. (...)lok. 8 na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzi także od 31 października 2013 r. Przedmiotem tej działalności jest również doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. Obaj przedsiębiorcy prowadzą działalność gospodarczą, nie podpisali jeszcze kontraktów menadżerskich oczekując na rozstrzygnięcie sądu.
W dniu 9 lipca 2013 r.Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.wystąpiło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W stanie faktycznym opisanym we wniosku wskazano, żeK. H.iD. L.są członkami zarządu(...). Rada nadzorcza spółki zamierza zawrzeć z obydwoma członkami zarządu kontrakty menedżerskie o zarządzanie przedsiębiorstwem spółki. Nie będą oni otrzymywali wynagrodzenia za funkcje pełnione w zarządzie. Kontrakty menedżerskie będą określały warunki zarządzania przedsiębiorstwem spółki, wysokość wynagrodzenia oraz klauzulę o odpowiedzialności spółki wobec osób trzecich za wykonywanie czynności zarządzania.K. H.orazD. L.będą prowadzić własne, odrębne jednoosobowe działalności gospodarcze i jako przedsiębiorcy w ramach tych działalności mogą wykonywać usługi w zakresie zarządzania przedsiębiorstwami i doradztwa w zakresie prowadzonej przez inne podmioty działalności gospodarczej. W tym stanie fatycznym zadano pytanie, czy zarządzanie i pobieranie wynagrodzenia z(...) Spółki z o.o.z siedzibą wŁ., jakie będą otrzymywaliK. H.orazD. L.w ramach realizacji kontraktu menadżerskiego, stanowi samodzielną podstawę do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, czy też z uwagi na fakt, iż umowa ta będzie realizowana w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez każdego z wyżej wymienionych - brak będzie podstaw do przyjęcia, że umowa menedżerska jest samodzielną podstawą obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, a tytuł ubezpieczenia jest wart. 6 ust. 1 pkt 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz czy w opisanym stanie faktycznym nie zachodzi zbieg tytułów zart. 6 ust. 1 pkt 4)i zart. 6 ust. 1 pkt 5) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem spółki, w przypadku wynagrodzenia wypłacanego menedżerom zarządzającym spółką, w ramach usług świadczonych przez nich w związku z prowadzoną przez nich jednoosobową działalnością gospodarczą, nie będzie podstawy do uiszczania należności składkowych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z tytułu wskazanego wart. 6 ust. 1 pkt 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż czynności wykonywane na podstawie tych umów będą wykonywane przez przedsiębiorców w zakresie ich własnych działalności gospodarczych, które to działalności stanowią samodzielną podstawę obowiązkowego ubezpieczenia społecznego dla każdego z zarządzających przedsiębiorstwem spółki na podstawieart. 6 ust. 1 pkt 5) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zmienia również fakt, że spółka będzie ponosiła odpowiedzialność za działania menadżerów wobec osób trzecich. Bowiem realizacja w ramach działalności gospodarczej umów o świadczenie usług, w tym kontraktu menadżerskiego o zarządzanie przedsiębiorstwem spółki, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, nie znosi ryzyka prowadzącego taką działalność wobec zlecającego przez to, że wykonywana przez przedsiębiorcę umowa menadżerska będzie wykonywana na ryzyko zlecającego - czyli w omawianym przypadku na ryzyko spółki (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., I UK 138/08). W niniejszej sprawie nie zachodzi także zbieg tytułów obowiązkowego ubezpieczenia z działalności pozarolniczej i na podstawie kontraktu menedżerskiego (art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), gdyż przyjęcie takiego zbiegu byłoby wbrew logice ustawy systemowej, która odrębnie i rozłącznie stawia obie wymienione podstawy ubezpieczenia. Jednocześnieustawa o systemie ubezpieczeń społecznychnie zakazuje, aby przedsiębiorca mógł w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej świadczyć usługi osobiście na podstawie umowy menadżerskiej. Ponadtoustawa o systemie ubezpieczeń społecznychnie wymienia kontraktu menadżerskiego jako odrębnej i samodzielnej podstawy ubezpieczenia i jeśli jest ona realizowana w ramach prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, to brak jest podstaw do uznania, że z tytułu jej realizacji i otrzymywania wynagrodzenia, przedsiębiorca ma obowiązek odprowadzać kolejne składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe skoro czyni to prowadząc działalność gospodarczą w ramach której ma prawo zarządzać przedsiębiorstwem innego podmiotu.
Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów i podkreślił, że nie były one kwestionowane, a spór nie dotyczy podstawy faktycznej, lecz zagadnienia prawnego.
Dokonując oceny prawnej Sąd pierwszej instancji uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, gdyż stanowisko organu rentowego nie jest prawidłowe. Zgodnie z treściąart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwane dalej „zleceniobiorcami”, natomiast pkt 5 stanowi, że ubezpieczeniom takim podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. W ocenie organu rentowego, członek zarządu prowadzący działalność gospodarczą i wykonujący swe usługi w ramach kontraktu menadżerskiego podlega ubezpieczeniu społecznemu w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, a więc jako zleceniobiorca, gdyż osoba świadcząca usługi w ramach działalności gospodarczej uzyskuje przychody z działalności wykonywanej osobiście, a więc umowa kontraktu menadżerskiego stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych, a nie działalność gospodarcza, nawet gdy wpis do ewidencji działalności gospodarczej dotyczy zarządzania przedsiębiorstwem. W konsekwencji obowiązek opłacania składek będzie spoczywał na spółce zawierającej kontrakty menadżerskie.
Sąd Okręgowy podniósł, że działalność gospodarczą prowadzona na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, stanowi podstawę do stosowania ustawy systemowej i podatkowej, lecz nie odwrotnie. Wynika to z przyjęcia wKonstytucji RPzasady wolności działalności gospodarczej (art. 20), podlegającej ograniczeniom ustanowionym tylko w ustawie i tylko gdy są one konieczne z określonych w niej przyczyn, które jednak nie mogą naruszać istoty tej wolności (art. 31).Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczejnie przewiduje wyłączenia umów menedżerskich z działalności gospodarczej. Przeciwnie, działalność gospodarcza dozwolona jest każdemu i na równych prawach, nie jest ona oparta na reglamentacji, lecz tylko na jej ewidencji (art. 7 i art. 14wskazanychustaw o działalności gospodarczej). Nie można zatem wprowadzać ograniczeń, które nie wynikają z ustawy.
W ocenie Sądu, zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej nie wymaga wykładni innej niż gramatyczna. W przepisie tym mowa jest o osobach prowadzących pozarolniczą działalność. Stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 1 tejże ustawy, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. W myślart. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Działalnością gospodarczą jest zaś zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.
Z kolei definicja pozarolniczej działalności gospodarczej sprecyzowana wart. 5a pkt 6 i art. 5b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznychjest decydująca, gdy chodzi o kwalifikację podatkową przychodów z tej działalności, ma charakter swoisty i jest wiążąca w obszarze regulowanym tą ustawą, a więc w zakresie opodatkowania podatkiem dochodowym dochodów osób fizycznych. Definicja ta ma charakter definicji legalnej, toteż wskazane terminy należy odczytywać w tym swoistym znaczeniu, jakie nadał im ustawodawca na potrzeby tej właśnie ustawy. W procesie wykładni przepisówustawy o podatku dochodowym od osób fizycznychnie mogą być stosowane inne definicje wymienionych w niej terminów. Sformułowane w innych ustawach definicje kreują znaczenie tych terminów właściwe dla wykładni przepisów tych aktów prawnych, których dotyczą.
Obie ustawy, z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zajmują się odrębnymi przedmiotami regulacji. Wspólnym elementem uzasadniającym zastosowanie ich w tej sprawie jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym, a z drugiej strony dochód osoby fizycznej z tej działalności podlega przepisomustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jednakże ustawa ta nie określa co należy brać pod uwagę przy ustalaniu tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, gdyż samodzielnie reguluje toustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.
Następnie Sąd zważył, że ustalenie, kiedy określoną osobę fizyczną można uznać za prowadzącą działalność gospodarczą na gruncieustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym za osobę objętą obowiązkiem ubezpieczenia społecznego podmiotów prowadzących taką działalność, następuje na podstawieustawy o działalności gospodarczej. Ustawa ta nie uzależnia uznania osoby fizycznej za prowadzącą działalność gospodarczą od osobistego dokonywania przez nią wszystkich czynności związanych bezpośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą, obejmuje zatem wymienioną osobę zarówno wtedy, gdy wykonuje ona zatrudnienie zarobkowe, jak i wtedy, gdy prowadzi przedsiębiorstwo.
Nie jest uprawnione wnioskowanie, że wprowadzenie od dnia 1 stycznia 2004 r. przepisu art. 13 pkt 9 ustawy podatkowej, tj. przepisu stanowiącego, iż za przychody z działalności wykonywanej osobiście, uważa się przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej, uprawnia do przyjęcia podstawy ubezpieczenia społecznego z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, czyli dotyczącej osób, wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Przepis art. 13 pkt 9 ustawy podatkowej nie ingeruje w ustrojowe podstawy działalności gospodarczej, a dotyczy wyłącznie kwestii opodatkowania i taka tylko jest przedmiotowa granica jego regulacji (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2007 r., K 11/06). Za przychody z działalności wykonywanej osobiście ustawodawca uznał przychody uzyskane na podstawie wskazanych w przepisie umów (umów menedżerskich), w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej. Jeżeli więc nawet założyć, że przepis ten miałby mieć znaczenie decydujące, to sam on literalnie stwierdza, że umowy menadżerskie mogą być zawierane w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, nie ma także podstaw do ingerowania w sposób prowadzenia i wykonywania tej działalności, w szczególności do stwierdzenia, że umowy menadżerskie mają być wykonywane tylko osobiście i wobec tego nie stanowią prowadzenia działalności gospodarczej.
W dalszych rozważaniach Sąd pierwszej instancji podniósł, że podziela stanowisko zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 roku I UK 138/08 (LEX nr 485853), iż umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem (spółką) lub kontrakt menadżerski, wskazane wart. 13 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznychjako źródła przychodu z działalności wykonywanej osobiście, nie stanowią samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym zart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli są realizowane w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej.
W sprawie nie kwestionowano, że zainteresowani zgłosili do ewidencji działalności gospodarczej jako jej przedmiot m.in. doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. Obaj prowadzą działalność gospodarczą, osiągają z niej dochody oraz planują zawarcie kontraktów menadżerskich z odwołującą się spółką. Nie do zaakceptowania jest stanowisko, że zainteresowani mieliby tytuły ubezpieczenia z obu podstaw, czyli, że zachodziłby zbieg tytułów ubezpieczenia z działalności pozarolniczej i na podstawie kontraktu menedżerskiego. Taki zbieg byłby niezgodny z ustawą systemową, która odrębnie wskazuje obie podstawy ubezpieczenia, a przy tym nie zakazuje, aby przedsiębiorca w ramach pozarolniczej działalności usługowej świadczył osobiście usługi na podstawie umów menadżerskich.Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznychnie wymienia kontraktu menadżerskiego jako odrębnej (samodzielnej) podstawy ubezpieczenia. Rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się zatem do stwierdzenia, że umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem (spółką) lub kontrakt menadżerski, ujęte wustawie o podatku dochodowym od osób fizycznychjako źródła przychodu z działalności wykonywanej osobiście, nie stanowią samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, jeżeli są realizowane w ramach prowadzonej przez przedsiębiorcę (podatnika) pozarolniczej działalności gospodarczej, a skoro tak, to w niniejszej sprawie nie zachodzi również zbieg tytułów obowiązkowego ubezpieczenia z działalności pozarolniczej i z kontraktu menadżerskiego (art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), gdyż ustawa odrębnie ujmuje obie podstawy ubezpieczenia. Z tych względów Sąd przyjął, że stanowisko odwołującego jest prawidłowe i na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji. Stosownie do wyniku postępowania Sąd pierwszej instancji na podstawieart. 98 k.p.c.obciążył organ rentowy obowiązkiem zwrotu poniesionych przez wnioskodawcę kosztów zastępstwa procesowego w wysokości wynikającej z § 12 ust. 2 w związku z§ 2 ust. 1 i 2 oraz § 13 ust. 1 pkt 2 i § 13 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wyrok ten zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.formułując zarzuty:
1. naruszenia prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego z pominięciem jego wszechstronnego rozważenia i wyprowadzeniu przez to wniosków nielogicznych i sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego polegające na przyjęciu, że realizacja kontraktu menadżerskiego przez zainteresowanych następowała będzie w ramach prowadzonej przez zainteresowanych działalności gospodarczej;
2. naruszenia prawa materialnego, a mianowicie:
-art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez błędną wykładnię i uznanie, że w przedmiotowej sprawie kontrakt menadżerski nie stanowi samodzielnego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym;
-art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez błędną wykładnię i uznanie, że zainteresowani realizować będą umowę menadżerską w ramach działalności gospodarczej i podlegać będą ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej;
-art. 9 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez uznanie, że w przypadku zainteresowanych nie zachodzi zbieg tytułów ubezpieczenia z działalności pozarolniczej i na podstawie kontraktu menadżerskiego.
W świetle powyższych zarzutów apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 10 ust. 1, 2, 3, 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej(t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.), przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Wniosek taki dotyczyć może zaistniałego już stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. We wniosku o wydanie interpretacji przedsiębiorca obowiązany jest przedstawić stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe oraz własne stanowisko w sprawie. Interpretacja przybiera postać decyzji i zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska w sprawie wraz z uzasadnieniem prawnym. Z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca wprowadził doustawy o systemie ubezpieczeń społecznychkorelujący z powyższą regulacją art. 83d (ustawą z dnia 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce - Dz.U. z 2012 r. poz. 1342). Przepis ten stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje interpretacje indywidualne, o których mowa wart. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając pisemną interpretację w trybieart. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., przedstawia swój pogląd dotyczący rozumienia przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w oparciu o przedstawiony stan faktyczny, bez możliwości prowadzenia postępowania wyjaśniającego czy dowodowego. Innymi słowy, treść wniosku wszczynającego postępowanie konstytuuje zakres i przedmiot sprawy o udzielenie interpretacji, której to treści organ nie może podważać, uzupełniać ani zmieniać (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2014 r., I UK 126/14, LEX nr 1532829, postanowienie z dnia 18 września 2014 r., III UK 122/13, Legalis nr 1073329).
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.we wniosku złożonym w(...) OddziałwL.w dniu 9 lipca 2013 r. o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów przedstawiła zdarzenie przyszłe, w postaci zawarcia z prezesem i wiceprezesem zarządu spółki kontraktów menadżerskich o zarządzanie przedsiębiorstwem spółki, przy czym kontrakty te będą realizowane przez członków zarządu w ramach prowadzonej przez każdego z nich pozarolniczej działalności gospodarczej, której przedmiot stanowi wykonywanie usług w zakresie zarządzania przedsiębiorstwami i doradztwa w zakresie prowadzonej przez inne podmioty działalności gospodarczej. Kontrakty menadżerskie będą określały warunki zarządzania, wysokość wynagrodzenia oraz klauzulę o odpowiedzialności zarządzanej spółki wobec osób trzecich za wykonywanie czynności zarządzania przedsiębiorstwem spółki. Z interpretacji przepisów nakreślonej przez spółkę wynika, że członkowie zarządu, realizując kontrakty w zakresie swej działalności gospodarczej, będą podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom na podstawieart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- jako przedsiębiorcy, a nie na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Taką interpretację wnioskodawcy organ rentowy uznał za nieprawidłową.
Sąd Apelacyjny - w przeciwieństwie do Sądu pierwszej instancji, który przychylił się interpretacji płatnika - podzielił stanowisko organu rentowego, odzwierciedlone ponownie w zarzutach apelacyjnych, toteż orzekł reformatoryjnie oddalając odwołanie.
Powtórzyć się godzi, za Sądem Okręgowym, że tytuły podlegania ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym oraz kwestie zbiegu różnych tytułów regulują przepisyart. 6 i art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(dalej: ustawy systemowej) stanowiąc, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanych dalej „zleceniobiorcami” (art. 6 ust. 1 pkt 4)oraz które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność i osobami z nim współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5). Z kolei przepis art. 9 ust. 2 i ust. 2a ustawy systemowej przewiduje, że osoby spełniające warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w m.in.art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, są objęte obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Zleceniobiorcy prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeśli z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej podstawa wymiaru składek jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących działalność gospodarczą.
Gdy chodzi o pojęcie osoby prowadzącej pozarolniczą gospodarczą, to rację ma Sąd a quo, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych miarodajna jest definicja zawarta wustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej(t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.) i przepisach szczególnych, gdyż do tych regulacji odwołuje się art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Najogólniej rzecz ujmując, jest to osoba prowadząca we własnym imieniu działalność zarobkową, a także zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, przy czym przedmiotem działalności (zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności /(...)/ Dz.U. Nr 251, poz. 1885 ze zm.) może być działalność w postaci zarządzania spółkami. Jak wynika z niespornych ustaleń fatycznych, taką działalność gospodarczą zarejestrował i prowadzi każdy z zainteresowanych -D. L.iK. H..
Sąd Okręgowy ferując swe rozstrzygnięcie zaprezentował stanowisko prawne tożsame z przedstawionym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., I UK 138/08 (OSNP 2010 nr 11-12, poz. 144). W motywach tego wyroku silny akcent położony został na konstytucyjną zasadę wolności gospodarczej, która nie powinna podlegać pozaustawowym ograniczeniom, w tym ingerencji w sposób prowadzenia i wykonywania tej działalności. Co do zasady jest to stanowisko słuszne. W tym aspekcie za dopuszczalne uznaje się zawarcie kontraktu menadżerskiego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i w takiej sytuacji tytułem do ubezpieczeń społecznych jest prowadzenie działalności gospodarczej, który to tytuł „wyprzedza i pochłania” wykonywanie umowy o zarządzanie.
Zauważyć jednak należy, czego nie docenił Sąd Okręgowy, że ze stanu faktycznego sprawy I UK 138/08 nie wynika, aby zainteresowany w tym procesie, realizujący kontrakt menadżerski w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej, był członkiem zarządu spółki kapitałowej, z którą łączył go ten kontrakt. Na zasadniczą różnicę sytuacji prawnej ubezpieczonego, członka zarządu spółki, który zawarł kontrakt menadżerski zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 listopada 2014 r., I UK 126/14. Zgodnie zart. 38 k.c., osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i wydanym na jej podstawie statucie, a działanie organu wywołuje bezpośredni skutek w obszarze praw i obowiązków tej osoby prawnej. W spółkach kapitałowych fundamentalne znaczenie ma powołanie na członka zarządu, tworzące stosunek członkostwa (organizacyjny) regulowany przepisamiKodeksu spółek handlowychi przepisami wewnętrznymi spółki, jest to pierwotna więź ze spółką. Zawarcie kontraktu menadżerskiego kreuje wtórną podstawę powiązania menadżera ze spółką. Skoro każda czynność zarządu jest wykonywana w imieniu zarządzanej spółki, to przedsiębiorca-menadżer, który jest członkiem zarządu osoby prawnej, jako członek jej organu działać może tylko w imieniu i na rachunek spółki. Nie jest możliwie, aby prowadzenie spraw spółki i reprezentowanie jej odbywało się przez członka zarządu działającego jednocześnie jako piastun organu osoby prawnej - za spółkę oraz jako przedsiębiorca - w imieniu własnym. Ten wywód legł u podstaw stwierdzenia, że członkowie zarządów spółek, mający zawarte kontrakty menadżerskie, powinni być zgłaszani do ZUS jako zleceniobiorcy, niezależnie od tego, czy w kontrakcie występują jako osoby fizyczne, czy jako przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie zarządzania; płatnikiem składek jest wówczas spółka. Członkowie zarządów spółek wykonują czynności zarządu jako podmioty wewnętrzne, działające w warunkach zależności prawnej, a nie jak przedsiębiorcy, którzy prowadzą działalność w imieniu własnym i na ryzyko własne. Dlatego też, gdy kontrakt menadżerski został zawarty w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez członka zarządu spółki, to zarządzanie spółką na podstawie takiego kontraktu nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł do ubezpieczeń wskazany w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej. Bycie przedsiębiorcą przez członka zarządu, związanego ze spółką kontraktem menadżerskim, pozostaje zatem bez wpływu na obowiązek spółki, jako płatnika, zgłoszenia takiego menadżera do ubezpieczeń na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz oskładkowania jego wynagrodzenia z umowy wykonywanej na rzecz spółki (LEX nr 1532829). Sąd Apelacyjny zapatrywania te podziela i uznaje za adekwatne do okoliczności sprawy niniejszej.
Stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 12 listopada 2014 r., I UK 126/14, znalazło pełną akceptację w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., podjętej w składzie 7 sędziów, III UZP 2/15 (OSNP 2015 nr 12, poz. 163), której nadano moc zasady prawnej. W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że „tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu spółki akcyjnej, który zawarł z tą spółką umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania w ramach prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej, jest umowa o świadczenie usług (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(…))”. Uzasadniając uchwałę Sąd Najwyższy wywiódł, że w ogólności należy przyjąć, iż w stosunku do członków zarządów spółek kapitałowych kontrakt menadżerski nie może im „przekazywać uprawnień” do zarządzania spółką, ponieważ ich prawa i obowiązki w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji spółki wynikają z powołania w skład zarządu i przyznania mandatu do pełnienia funkcji. Tak więc kontrakt menadżerski ma znaczenie jedynie w zakresie ustalenia wynagrodzenia za wykonywanie funkcji w zarządzie, w zakresie konkretyzacji obowiązków dotyczących zarządzania spółką oraz określenia zakazów co do konkurencji i podejmowania innej działalności. W przypadku takich osób nie można mówić o działaniu „we własnym imieniu”, co wyklucza ich z grona przedsiębiorców. Nie ma też podstaw do przypisywania im ryzyka, będącego immanentną cechą prowadzenia działalności gospodarczej. Kontrakt menadżerski ogranicza ryzyko nieuzyskania przychodu z działalności, gwarantując stałą z tego tytułu kwotę. Sąd Najwyższy przypomniał nadto, że działalność menadżera nie ma przymiotu samodzielności, gdyż działa on w ramach struktury organizacyjnej spółki. Nie ponosi on kosztów swej działalności, a jego wynagrodzenie nie jest zależne od ekonomicznego ryzyka. Innymi słowy, członek zarządu będący menadżerem działa nie w imieniu własnym, lecz w imieniu i na rzecz zarządzanej spółki, a więc właściwie bez ryzyka co do popytu, konkurencji oraz ostatecznego rezultatu działalności swojego przedsiębiorstwa. W konsekwencji przyjąć należy, że choć zarządzanie może być przedmiotem działalności gospodarczej, to jednak - skoro mandat do zarządzania spółką wynika z powołania w skład zarządu - w tak określonym przedmiocie działalności (zarządzaniu) nie mieści się realizacja kontraktu menadżerskiego zawartego przez członka zarządu spółki kapitałowej z tą spółką. Uwagi te dotyczą również osób świadczących na rzecz spółki usługi zarządzania na podstawie umowy o świadczenie usług na warunkach zlecenia. To właśnie ta umowa, nie zaś prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przez członka zarządu spółki, stanowi tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym, określony w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej.
Podzielając powyższą argumentację Sąd Apelacyjny uznał za uzasadnione materialnoprawne zarzuty apelacji organu rentowego. Nieprawidłowy okazał się pogląd Sądu pierwszej instancji przyjmujący, że zainteresowani jako członkowie zarządu(...) Spółki z o.o.wŁ., a jednocześnie przedsiębiorcy, którzy mogą prowadzić działalność w postaci zarządzania spółkami, w razie zawarcia i realizacji kontraktów menadżerskich o zarządzanie tą spółką będą podlegali ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, gdyż z racji bycia członkami zarządu spółki ich tytułem do ubezpieczeń będzie kontrakt menadżerski - art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, a to z kolei spowoduje zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Interpretacja płatnika składek zawarta we wniosku z dnia 9 lipca 2013 r. nie była właściwa, co trafnie ocenił Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.w decyzji z dnia 12 lipca 2013 r., toteż Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony wyrok, z mocyart. 386 § 1 k.p.c., oddalając odwołanie od tej decyzji.
Przewodnicząca:  Sędziowie: