Sąd Okręgowy w Tarnowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 596/15
Data wyroku: 2015-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Syrek
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: Art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Sygn. akt I C 596/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 listopada 2015 r.
Sąd Okręgowy w Tarnowie, Wydział I Cywilny
w składzie :
Przewodniczący: SSO Marek Syrek
Protokolant:  st. sekr. sądowy Beata Kapa
po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015 r. w Tarnowie
na rozprawie
sprawy z powództwaS. P.
przeciwkoM. P.
o zachowek

I
oddala powództwo;

II
odstępuje od obciążania powoda kosztami postępowania;

III
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adw.A. P. (1)kwotę 8.856 zł tytułem wynagrodzenia za udzielenie pozwanemu pomocy prawnej z urzędu.

SSO Marek Syrek
Sygn. akt I Ca 596/15

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 20 listopada 2015 roku.
W pozwie z dnia 12 czerwca 2015 rokuS. P.wystąpił przeciwkoM. P.z żądaniem zasądzenia na jego rzecz od pozwanego kwoty 230 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zachowku.
W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że zmarły dnia 1 lutego 2015 roku ojciec stronJ. P. (1)przed śmiercią przekazał pozwanemu cały posiadany majątek w postaci gospodarstwa rolnego, w którego skład wchodził budynek mieszkalny o wartości 350 000 zł, obora o wartości 50 000 zł, stodoła o wartości 30 000 zł, sklep o wartości 40 000 zł, pole o wartości 210 000 zł oraz maszyny rolnicze o wartości 10 000 zł, tj. łącznie majątek o wartości 690 000 zł. Powód nie otrzymał od ojca żadnych składników majątkowych, stąd uprawniony jest do domagania się zachowku.
W odpowiedzi na pozew pozwanyM. P.wniósł o oddalenie powództwa w całości. Podniósł, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, a powoda nawet nie zna osobiście. Podkreślił, że ojciec stron nie wychowywał powoda, albowiem od razu po porodzie został on umieszczony w rodzinie zastępczejS.iM. K., gdzie zamieszkiwał przez okres ponad trzydziestu lat. Pomimo chęciJ. P. (1)przejęcia opieki nad synem i propozycji przekazania do prowadzenia gospodarstwa, powód nie zgodził się na to. Ponadto przez całe życie nie interesował się stanem zdrowotnym ojca, nawet w okresie poprzedzającym jego śmierć.
W piśmie procesowym pełnomocnika pozwanego z dnia 20 listopada 2015 roku wskazano także, że gospodarstwo rolne wskazane przez powoda zostało przeniesione naM. P.w oparciu o umowę z następcą i dlatego nie podlega uwzględnieniu przy obliczaniu zachowku. Przedmiotowe gospodarstwo nie było również własnością jedynie spadkodawcy, lecz stanowiło współwłasność jego i jego żony, a wartość gospodarstwa została przez powoda znacznie zawyżona w stosunku do cen rynkowych. W ostatniej kolejności pozwany podniósł zarzut sprzeczności roszczenia powoda z zasadami współżycia społecznego.
Niesporne pomiędzy stronami było, iż w chwili śmierciJ. P. (1)nie posiadał żadnego majątku.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
J. P. (1)urodził się (...)wR., a zmarł 1 lutego 2015 roku również wR.. Posiadał dwóch synów -S. P.,urodzonego dnia (...)wD., którego matką byłaA. P. (2)orazM. P.,urodzonego dnia (...)wD., którego matką byłaJ. Ś.
(dowód: odpis skrócony aktu zgonu - k. 3, odpisy skrócone aktu urodzenia - k. 3).

J. P. (1)iJ. P. (2)byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wR., składającego się zdziałek: nr (...)i pow. 0,42 ha, nr(...)i pow. 0,83 ha, nr(...)o pow. 0,43 ha, nr(...)o pow. 1,61 ha oraz nr(...)o pow. 2,50 ha, dla którego Sąd Rejonowy w Dąbrowie Tarnowskiej prowadziłksięgę wieczystą numer (...)

(dowód: odpis z księgi wieczystej - k. 37, częściowo bezsporne).
Umową przekazania gospodarstwa rolnego następcy z dnia 23 kwietnia 1982 rokuJ. P. (1)iJ. P. (2)przekazali przedmiotowe gospodarstwo w całości na rzecz synaM. P.
(dowód: umowa przekazania gospodarstwa rolnego dla następcy w zamian za emeryturę - k. 38, informacja z Urzędu GminyR.- k. 89).
Umową darowizny z dnia 23 kwietnia 2009 roku, zawartą przed notariuszemP. S.(Repertorium A numer(...))M. P.dokonał darowiznydziałek nr (...)na rzecz synaG. P., natomiastdziałek nr (...)na rzecz synaR. P.(dowód: umowa darowizny - k. 41-42).
Umową darowizny z dnia 6 lutego 2015 roku, zawartą przed notariuszemZ. R.(Repertorium A numer(...))M. P.dokonał darowiznydziałki nr (...)na rzecz synaR. P.(dowód: umowa darowizny - k. 43-44).
W testamencie holograficznymJ. P. (1)przekazał cały swój majątek synowiM. P.oraz jego dzieciom, jednocześnie wydziedziczając w całości synaS. P., podając jako powód to, że nigdy nie utrzymywał z nim kontaktu (dowód: testament - k. 61).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów urzędowych i prywatnych przedłożonych przez strony postępowania, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony. Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu.
Sąd nie czynił ustaleń na podstawie dokumentów odnoszących się do stanu zdrowiaJ. P. (1), jak również nakładów poczynionych przez pozwanego na gospodarstwo rolne wR., jako, że informacje w nich zawarte nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd oddalił wnioski dowodowe stron o przesłuchanie świadków uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Powództwo nie mogło zostać uwzględnione.
Zgodnie zart. 991 § 1 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wpadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Natomiast stosownie doart. 993 k.c.przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Nie budzi wątpliwości kwestia, że powód należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku. Jest bowiem synemJ. P. (1).
Pierwszą czynnością zmierzającą do ustalenia wysokości zachowku jest obliczenie tzw. substratu zachowku, tj. wartości stanu czynnego spadku powiększonej o ewentualne darowizny podlegające doliczeniu do spadku.
W sprawie niniejszej niesporne pomiędzy stronami było, żeJ. P. (1)w chwili śmierci nie był właścicielem żadnych składników majątkowych. Posiadany majątek przekazał bowiem jeszcze za życia synowiM. P.. Dlatego też dla ustalenia, czy powodowi przysługuje jakakolwiek kwota tytułem zachowku konieczne było ustalenie, czy wartość gospodarstwa rolnego przekazanego pozwanemu stanowi podstawę obliczenia zachowku. Odpowiedź na to pytanie musi być negatywna.
Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że pozwany otrzymał gospodarstwo rolne na mocy umowy z następcą uregulowaną wart. 52 ust. 1 ustawy z 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Umowa ta nie jest umową darowizny, o której mowa wart. 888 § 1 k.c.I choć jest to umowa o nieodpłatnych charakterze, to jednak stanowi odrębny typ umowy zawierający elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego. Tym samym wartość przedmiotów majątkowych przekazanych przez spadkodawcę na podstawie umowy z następcą nie może być brana pod uwagę przy ustalaniu substratu zachowku. Pogląd tego rodzaju jest już ugruntowany w orzecznictwie sądowym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1991 roku, III CZP 4/91, OSNC 1991/8-9/103).
Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, żeJ. P. (1)nie pozostawił w spadku żadnego majątku, a brak jest również innych składników majątkowych, których wartość powinna zostać doliczona do substratu zachowku. Dlatego też powodowi nie przysługuje roszczenie o zapłatę jakiejkolwiek kwoty pieniężnej z tytułu zachowku poJ. P. (1).
Zwrócić należy jeszcze uwagę na fakt, iż pozwany przedłożył w toku sprawy testamentJ. P. (1)zawierający postanowienie o wydziedziczeniu powoda, a więc pozbawieniu go prawa do zachowku. Ważność i skuteczność tego testamentu nie była jednak badana przez sąd, gdyż już początkowe ustalenia faktyczne oparte na okolicznościach niespornych oraz na dokumentach złożonych do akt sprawy doprowadziły do wniosku, iż roszczenie powoda nie będzie mogło zostać uwzględnione nawet w części.
Ze względu na ustalony stan sprawy należało więc roszczenie powoda uznać za bezzasadne i powództwo oddalić.
W pkt II wyroku Sąd odstąpił na podstawieart. 102 k.p.c.od obciążania powoda kosztami postępowania, gdyż przemawiały za tym zasady słuszności, a w szczególności jego trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna.
W pkt III wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adw.A. P. (1)kwotę 8 856 zł (w tym 23% VAT) tytułem wynagrodzenia za udzielenie pozwanemu pomocy prawnej z urzędu, na podstawie§ 6 pkt 7w zw. z§ 2 ust 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2015 roku, poz. 1079).
Mając powyższe okoliczności na względzie, na podstawie powołanych przepisów, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.
SSO Marek Syrek