Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1153/14
Data wyroku: 2015-06-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Szczepaniak-Cicha, Janina Kacprzak, Beata Michalska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1153/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Beata Michalska(spr.)
Sędziowie: SSA Janina Kacprzak
SSA Anna Szczepaniak-Cicha
Protokolant: stażysta Weronika Skalska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. wŁ.
sprawyR. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi wŁ.
o emeryturę
na skutek apelacjiR. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt VIII U 2311/13

1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznajeR. P.prawo do emerytury od 1 marca 2013roku;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wŁ.na rzeczR. P.kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt III AUa 1153/14

UZASADNIENIE
UbezpieczonyR. P.w dniu 6 maja 2013r. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wŁ.z 15 kwietnia 2013r. odmawiającej mu przyznania prawa do emerytury w niższym wieku na podstawieart.32 i art.184 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( tekst jedn.: Dz.U. z 2015r., poz.748). Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia z uwzględnieniem okresów pracy w warunkach szczególnych od 2 maja 1974 r. do 15 maja 1980 r. i od 9 listopada 1982 r. do 26 sierpnia 1986 r. wFabryce (...)wŁ..
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie , ponieważ wnioskodawca na wymagane 15 lat udowodnił tylko 8 lat, 5 miesięcy i 13 dni okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ rentowy odmówił uznania za pracę w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia wFabryce (...)wŁ., gdyż nie przedstawiono świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach .
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 26 czerwca 2014r., w sprawie o sygn. akt VIII U 2311/13 , oddalił odwołanie.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło po następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:
R. P.,ur. (...), z zawodu technik energetyk, nie jest członkiem OFE.Wnioskodawca był zatrudniony wFabryce (...)wŁ.w okresie od 2 maja 1974 r. do 15 maja 1980 r. oraz od 9 listopada 1982 r. do 26 sierpnia 1986 r. na stanowisku elektromontera wD.Głównego(...)na 2 lub 3 zmiany w pełnym wymiarze czasu pracy.Jak ustalił Sąd Okręgowy, dział ten był powołany do obsługi całego zakładu, na jego czele stał główny energetyk. W ramach tego działu zostało utworzonych kilka brygad. Była brygada zajmująca się oświetleniem, naprawą lamp, brygada silnikowa pracowała przy obsłudze silników indukcyjnych przy maszynach produkujących dywany oraz brygada elektromonterów zmianowych ( dyżurnych ) , zajmująca się usuwaniem bieżących awarii zgłaszanych przez pracowników obsługujących maszyny. Wnioskodawca pracował w brygadzie elektromonterów zmianowych, którzy zajmowali się usuwaniem bieżących awarii zgłaszanych przez pracowników obsługujących maszyny. Do jego podstawowych obowiązków należało: usuwanie usterek w zakresie elektryki przy maszynach, naprawianie sprężarek, wyłączników małoolejowych, wózków i platform akumulatorowych do przewożenia przedmiotów gabarytowych, obsługa i naprawą stacji o napięciu 15 kV. Jak ustalił Sąd Okręgowy, na początku dnia pracy ubezpieczony czytał dziennik, z którego wynikało, czy jest awaria do naprawy i przystępował do napraw. Średnio ubezpieczony spędzał od 60 % do 80 % przy naprawianiu awarii a pozostałą część czasu przy czekaniu na nie.  Było sporo awarii . Wnioskodawca jako elektryk dyżurny stwierdzał, że silnik jest spalony. Silnik był z reguły wymieniany na miejscu. Natomiast naprawy w warsztacie były wykonywane przez pracowników brygady silnikowej. W zakładzie co godzinę spisywano pobór mocy. Wnioskodawca również się tym zajmował. Informował w zależności od stopnia zasilania, czy należy wyłączyć część maszyn. W zakładzie były wydziały przędzalni, skręcarni, wykańczalni i tkalni.  Codziennie jeden z elektryków dyżurnych miał obowiązek spisania liczników i sprawdzenia stacji transformatorowych. Zajmowało to godzinę. Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny na podstawie akt osobowych wnioskodawcy oraz zeznań wnioskodawcy oraz świadków, którym Sąd w całości dał wiarę ze względu na ich spójność oraz precyzyjność.
W uzasadnieniu stanu prawnego powołano art. 184 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w myśl którego ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu (ust. 2). Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników określonych wrozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust 1 cyt. rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Za okres składkowy i nieskładkowy wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia.
Sąd Okręgowy wskazał, że wnioskodawca ma ukończone 60 lat oraz wymagany ogólny staż pracy co najmniej 25 lat. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykonywał w spornym okresie zatrudnienia wFabryce (...)pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ nie można uznać, iż spędzanie przez ubezpieczonego od 60 % do 80 % czasu przy naprawianiu awarii, a w pozostałej przy czekaniu na nie jest pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych. W pozostałym czasie pracy ubezpieczony jedynie wyczekiwał na awarię. Wg Sądu Okręgowego , wnioskodawca niewątpliwie wykonywał czynności mieszczące się w pojęciu prac przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, ponieważ usuwał usterki, naprawiał sprężarki, wyłączniki małoolejowe, wózki i platformy akumulatorowe do przewożenia przedmiotów gabarytowych, ale nie była to praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
W rezultacie w ocenie Sąd Okręgowego, odwołujący nie wykazał, że legitymuje się minimum 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach i dlatego na podstawieart. 47714 § 1 k.p.c., odwołanie wnioskodawcy jako niezasadne oddalił.
Powyższy wyrok zaskarżył w całości wnioskodawca , zarzucając mu:
- naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału w sprawie oraz sprzeczne z logicznym rozumowaniem i doświadczeniem życiowym stwierdzenie, że zebrany w sprawie materiał dowodu nie pozwala na uznanie, że praca wnioskodawcy była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy;
- naruszenie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez nieustalenie, że praca wnioskodawcy była wykonywana w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy. Podczas gdy wnioskodawca wykonywał tylko i wyłącznie pracę elektromontera, a dodatkowe czynności wykonywane przez niego były immanentnie związane z pracą elektromontera.
W uzasadnieniu swojego stanowiska apelujący wskazał,iż Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił, iż wykonywana przez niego praca na stanowisku objętym wykazem prac w szczególnych warunkach nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślił, iż w zakładzie wykonywałem tylko i wyłącznie pracę elektromontera. Pozostałe czynności były tylko czynnościami incydentalnymi . Sąd nie wskazał , jakie to inne czynności skutkowały tym, że nie została zaliczona praca w(...)jako praca w szczególnych warunkach. Odnosząc się do braku stałości pracy w charakterze elektromontera Sąd uznał, że około 60 % do 80 % czasu pracy zajmowało usuwanie awarii, natomiast od 20 do 40 % oczekiwanie na awarię. Takie ustalenie Sądu I instancji mija się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym , jak i doświadczeniem życiowym i zasadami logiki. Po pierwsze w spornym okresiefabryka (...)stawała się dopiero w pełni zmechanizowana i występowanie awarii było na porządku dziennym. Dlatego powstawały specjalne wydziały, które zajmowały się tylko i wyłącznie usuwaniem awarii i naprawami sprzętów. Po za tym, gdyby uznać rozumowanie Sądu za zasadne, to należało by dojść do wniosku, że pracodawca powołując brygady elektromonterów, liczył się z tym, że prawie połowę swojego czasu pracy będą oni bezczynnie przesiadywali w warsztatach (tak pisze Sąd w uzasadnieniu - oczekiwali na zgłoszenie awarii). Była to praca 2 lub 3 zmianowa, więc statystycznie 1 zmiana nie miała nic do roboty. Oczekiwanie na zgłoszenie awarii miało miejsce, ale nie w takim wymiarze czasu pracy, jak przedstawił to Sąd pierwszej instancji. Praca pogotowia elektromonterów wiąże się z faktem oczekiwania na zgłoszenie awarii i jest to wpisane w ten zawód. Oczekiwanie na zlecenie awarii miało charakter uboczny, krótkotrwały. Apelujący wskazał też, że świadkowie, którzy pracowali z nim w jednej brygadzie, mają wystawione świadectwa pracy w szczególnych warunkach.
W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie mu prawa do emerytury, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna i prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku .
Zgodnie z treściąart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczeni urodzeni, jak wnioskodawca, po dniu 31 grudnia 1948 r., uzyskują prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 tej ustawy ( 60 lat dla mężczyzn), jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym oraz mają niezbędny okres składkowy i nieskładkowy, o którym stanowi art. 27 ustawy, tj. 25 lat dla mężczyzn. Niezbędnym warunkiem jest również nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa ( niesporne) . Zgodnie z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) wnioskodawca winien wykazać co najmniej 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wymienionych w załączniku do przedmiotowego rozporządzenia.
Jak wynika z cytowanych przepisów rozporządzenia i ukształtowanego na ich tle orzecznictwa Sądu Najwyższego, praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 281).
Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia nabycia uprawnień emerytalnych ma możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma przy tym istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska tylko rodzaj wykonywanej pracy. Sąd Okręgowy niewadliwie ustalił rodzaj wykonywanych czynności i charakter pracy wnioskodawcy w okresie zatrudnienia od 2 maja 1974 r. do 15 maja 1980 r. i od 9 listopada 1982 r. do 26 sierpnia 1986 r. wFabryce (...)wŁ., jako wykonywanej na stanowisku objętym wykazem prac w szczególnych warunkach. Błędnie natomiast przyporządkował prawidłowo ustalony rodzaj pracy do odpowiedniego punktu wykazu A. W tym miejscu należy przypomnieć, że Sąd Apelacyjny jest związany zarzutami naruszenia prawa procesowego, natomiast naruszenie przepisów prawa materialnego bierze pod uwagę z urzędu (por. uchwałę Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r. , III CZP 49/07 OSNC 2008/6/55). Jak wynika z niespornych ustaleń poczynionych w oparciu o zeznania dwóch świadków, współpracowników wnioskodawcy, w spornym okresie był on zatrudniony w brygadzie elektromonterów dyżurnych ( zmianowych ), zwanych też elektromonterami utrzymania ruchu, wyspecjalizowanej w usuwaniu bieżących awarii zgłaszanych przez pracowników obsługujących maszyny pracujące na poszczególnych wydziałach zakładu: przędzalni, skręcarni, wykańczalni i tkalni. Do obowiązków brygady należała naprawa wszystkich awarii w zakresie energetyki na wszystkich oddziałach, tj. awarie zasilania, silników, maszyn, osprzętu ( zeznania świadkaR. M.na k.49 akt sprawy). Jak wynika z niespornych ustaleń Sądu Okręgowego, wnioskodawca nie dokonywał napraw w warsztacie. Po tym jak stwierdził awarię np. silnika, usuwał ją na miejscu albo wymieniał silnik a uszkodzony przekazywał do warsztatu. Jego naprawą zajmowała się wówczas inna brygada wchodząca wskład (...), tzw. brygada silnikowa. Jak wynika ze zgodnych zeznań świadkówB. C.iR. M., które Sąd pierwszej instancji uznał zasadnie za wiarygodne, elektromonterzy zmianowi ( w tym wnioskodawca ) zabezpieczali ruch w zakładzie pod względem elektrycznym , dokonywali napraw na halach produkcyjnych. Pracowali na trzy zmiany , aby zapewnić utrzymanie zakładu w ruchu ciągłym. Z niespornych ustaleń Sądu Okręgowego wynika zatem , że wnioskodawca w okresie zatrudnienia wFabryce (...)wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., dziale XIV , pod. poz.25 przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń (…) na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Brygada elektromonterów dyżurnych pracowała głównie na halach produkcyjnych – na wydziałach przędzalni, skręcarni, wykańczalni i tkalni.  Bezspornie są to wydziały w ruchu, na których jako podstawowe są wykonywane prace wskazane w dziale VII w przemyśle włókienniczym , pod poz.4 - prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych. Z zeznań świadkaR. M.wynika , że proces produkcji dywanów w zakładzie zaczynał się od obróbki surowej przędzy do wyrobu gotowego w postaci dywanów ( zeznania na k.50 akt sprawy) .
W kontekście powyższych rozważań zarzut naruszenia prawa procesowego nie odnosi się zatem do ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy co do szczególnych warunków pracy wnioskodawcy w spornym okresie , tylko do ustaleń w zakresie wymiaru czasu tej pracy . W ocenie apelującego Sąd Okręgowy wadliwie, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, ocenił zgromadzone dowody, w tym zeznania strony i świadkaR. M., że praca wnioskodawcy na stanowisku elektromontera utrzymania ruchu w zakładzie nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ jak wynika z zeznań świadka : „praca na halach przy awariach zajmowała w granicach 80% czasu pracy”. Z tego twierdzenia Sąd Okręgowy wadliwie wywiódł, że oczekiwanie na awarię wyklucza uznanie tego okresu zatrudnienia za wykonywane w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Rację ma apelujący , że tej tezie przeczy inne ustalenie Sądu Okręgowego ,iż w ramach tego zatrudnienia wnioskodawca nie wykonywał innego rodzaju pracy niż ta na stanowisku elektromontera utrzymania ruchu ( dyżurnego). Co oznacza, że przez cały okres zatrudnienia wFabryce (...)wnioskodawca wykonywał tylko obowiązki w ramach prac w szczególnych warunkach. Już tylko to ustalenie ( że nie wykonywał innego rodzaju obowiązków) pozostaje w sprzeczności z dalszymi wywodami Sądu pierwszej instancji, że mimo to nie była to praca wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Rację ma też apelujący, że oczekiwanie na zgłoszenie awarii przez brygadę utrzymania ruchu jest immanentną częścią tego rodzaju pracy ( podobnie jak np. praca ratownika medycznego ) , co nie oznacza , że nie wykonuje on swoich obowiązków w pełnym wymiarze czasu pracy.
W rezultacie tych ustaleń należało zaliczyć wnioskodawcy do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach okres zatrudnienia od 2 maja 1974 r. do 15 maja 1980 r. i od 9 listopada 1982 r. do 26 sierpnia 1986 r. wFabryce (...)wŁ.na stanowisku elektromontera utrzymania ruchu przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń (…) na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, wskazanym w cyt. wykazie A, dziale XIV , pod. poz.25. Okres ten z niespornie ustalonym przez ZUS stażem 8 lat, 5 miesięcy i 13 dni, daje wymagane ustawą co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.  Wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny 60 lat ( 16 września 2010r.) i nie był członkiem OFE. Stwierdzić zatem trzeba, że zrealizował wszelkie warunki do nabycia prawa do żądanego świadczenia i nastąpiło to z dniem 1 marca 2013 r. (pierwszy dzień miesiąca, w którym złożył wniosek o świadczenie). Od tej daty też emerytura mu przysługuje, zgodnie z treścią art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Mając na względzie powyższe Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i § 2 k.p.c.