Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1048/15
Data wyroku: 2015-10-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Gospodarstwo Rolne
Podstawa prawna: 471 kc

Sygn. akt III Ca 1048/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 9 maja 2014 roku Sąd Rejonowy w Łowiczu zasądził odA. P.na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.103.420 złotych w dziesięciu ratach rocznych po 10.342 złote każda rata, płatne do 30 września każdego kolejnego roku kalendarzowego, począwszy od uprawomocnienia się orzeczenia, z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat oraz orzekł o kosztach procesu.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na ustaleniach, że w dniu 22 kwietnia 2005r. powodowa Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wW.zawarła z pozwanymA. P.umowę nr (...)o dofinansowanie projektu(...)- (...)- (...)w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwoju obszarów wiejskich 2004-2006” działanie „Ułatwianie startu młodym rolnikom”, w ramach której pozwanemu zostało przyznane dofinansowanie w kwocie 50.000 złotych (§1, §3 i §4). Beneficjent zobowiązał się m.in. do prowadzenia gospodarstwa rolnego położonego wB.32, gminaZ., w tym prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej przez okres co najmniej 5 lat od dnia dokonania wypłaty pomocy przez Agencję oraz do niedokonywania w tym okresie zmian w strukturze produkcji rolnej, jeżeli prowadziłoby to do zmniejszenia wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego poniżej kryterium żywotności ekonomicznej (§ 2 i §5 ust. 1 pkt 4 umowy). Beneficjent zobowiązał się do zwrotu pomocy wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia wypłacenia przez Agencję pomocy na rzecz beneficjenta m.i. w przypadku niewypełnienia co najmniej jednego ze zobowiązań, o których mowa w §5 ust. 1 umowy.
Stosownie do §7 ust. 1 i 2 umowy w przypadku niewykonania co najmniej jednego ze zobowiązań, o których mowa w §5 ust. 1 umowy z powodu zaistnienia okoliczności o charakterze siły wyższej, określonych w załączniku nr 9 do Uzupełnienia Programu, beneficjent mógł zostać całkowicie lub częściowo zwolniony przez Agencję z wykonania tego zobowiązania, lub za zgodą Agencji mógł ulec zmianie termin jego wykonania. Zwolnienie z wykonania zobowiązania lub zmiana termin jego wykonania mogła nastąpić na pisemny wniosek złożony w oddziale regionalnym, w terminie 30 dni roboczych od dnia zaistnienia okoliczności o charakterze siły wyższej lub od dnia, w którym powstała możliwość złożenia takiego wniosku.
W §10 pkt 1 umowy strony odesłały do stosowania przepisówkodeksu cywilnegow sprawach nie uregulowanych umową.
W dacie wystąpienia z wnioskiem o dofinansowanie żywotność ekonomiczna gospodarstwa rolnego pozwanegoA. P.wynosiła 4,27 ESU.
Wypłata przyznanej pomocy w kwocie 50.000 złotych nastąpiła w dniu 23 czerwca 2005r.
W okresie od 24 lutego do 11 kwietnia 2007r. pozwany był hospitalizowany na Oddziale Chirurgicznym ZOZ wŁ.z powodu ostrego zapalenia trzustki i ropnia przestrzeni zaotrzewnowej a następnie od 06 do 17 września 2007r. z powodu pseudotorbieli trzustki w stanie po ostrym zapaleniu trzustki. W kwietniu, marcu i maju 2007r. był na wizytach ambulatoryjnych. Ponownie przebywał w szpitalu w dniach od 12 do 18 września 2009r. z powodu przewlekłego zaostrzenia zapalenia trzustki. Pozwany pobierał zasiłek chorobowy od 24 lutego 2007r. do 16 sierpnia 2008r. i od 12 września 2009r. do 10 marca 2010r.
Po pierwszej hospitalizacji w lutym 2007r. pozwany przez rok był leczony w domu, miał dren do punkcji torbieli trzustki i chodził z woreczkiem, jeździł na zmiany woreczka do szpitala wŁ.. Pozwany odczuwał dolegliwości bólowe, okresowo miał torsje, biegunkę, nie mógł jeść. Był bardzo osłabiony, wychudzony, apatyczny, obawiał się czy przeżyje. W przebiegu choroby były krótkie okresy poprawy. W chwili zachorowania na zapalenie trzustki pozwany miał 37 lat, był kawalerem bezdzietnym, mieszkał z rodzicami, którzy byli na emeryturze i pomagali w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. W gospodarstwie pozwany hodował bydło opasowe i uprawiał zboża. W okresie zaostrzenia choroby hodowla bydła została zlikwidowana a gospodarstwem zajmowali się rodzice pozwanego i dalsza rodzina. Pozwany wypełniał wnioski o dopłaty unijne w latach 2007 – 2010, które zawozili do agencji rodzice. Rodzice zajmowali się sprawami urzędowymi, płaceniem podatków, kupowaniem paliwa do ciągnika, opłatami za elektryczność. Za środki z dotacji pozwany kupił jeden duży i jeden mały ciągnik oraz maszyny do uprawy ziemi, opryskiwacz. Pozwany nadal prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 10,68 ha, w którym uprawia zboża – żyto i pszenicę. Otrzymuje dopłaty unijne do produkcji w wysokości 9.000 złotych rocznie. Dodatkowo pracuje na umowę o dzieło jako stróż i zarabia około 500 zł netto. Opłaca KRUS w wysokości 430 zł kwartalnie i podatek rolny w wysokości 350 zł kwartalnie. Spłaca kredyty zaciągnięte w 2009 i 2010r. w wysokości 330 zł miesięcznie, za energie elektryczna płaci około 350 zł co dwa miesiące, za gaz 48 zł miesięcznie. Opłaca ubezpieczenie OC ciągnika w kwocie 100 zł roczni i budynków w kwocie 220 zł rocznie. Na opał wydaje 3.000 zł rocznie. W nocy z 29 na 30 października 2013r. spaliła się stodoła w gospodarstwie pozwanego wraz ze składowanym w niej nawozem (mocznikiem), plandekami do przykrywania przyczep ze zbożem, kosiarką rotacyjną, siewnikiem do nawozu, przetrząsaczem do siana.
W latach 2005-2012 pozwanyA. P.składał do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych, które wpływały w dniach 13.04.2005r., 04.05.2006r., 04.05.2007r. 15.04.2008r., 20.04.2009r., 19.03.2010r., 04.04.2011r. i 08.05.2012r. W wykonaniu obowiązków z umowy o dofinansowanie projektu pozwany złożył w(...)w dniu 25 stycznia 2007r. ankietę monitorującą wartość sprzedaży produktów rolnych z gospodarstwa a dniu 24 września 2009r. złożył oświadczenie o spełnianiu minimalnych standardów w zakresie higieny, ochrony środowiska i warunków utrzymania zwierząt w gospodarstwie rolnym. W dniu 08 czerwca 2007r. przedstawił do kontroli w(...)przy(...)wW.opryskiwacz polowy w celu uzyskania zaświadczenia potwierdzającego jego sprawność techniczną.
W dniu 26 maja 2010r. w gospodarstwie pozwanegoA. P.została przeprowadzona kontrola przez inspektorów terenowych agencji która wykazała, że żywotność ekonomiczna gospodarstwa pozwanego spadła do 1,64 ESU.
W dniu 07 czerwca 2010r. pozwanyA. P.powiadomił Agencję, że zaprzestał hodowli zwierząt i produkcji warzyw z powodu przewlekłej choroby (ostrego ropnego zapalenia trzustki) i z tego powodu nie był w stanie utrzymać współczynnika żywotności ekonomicznej na wymaganym poziomie. W dniu 11 czerwca 2010r. pozwany złożył w Agencji wniosek o przedłużenie terminu na wypełnienie zobowiązań z umowy w zakresie żywotności ekonomicznej gospodarstwa do końca 2011r.
Wobec stwierdzenia nie utrzymania żywotności ekonomicznej gospodarstwa w okresie obowiązywaniaumowy nr (...)pismem z dnia 23 czerwca 2010r.(...)Oddział (...)powiadomił pozwanegoA. P.o uruchomieniu procedury windykacji w celu zwrotu wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 50.000 złotych powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Pozwany w dniu 16 lipca 2010r. wniósł odwołanie od decyzji w sprawie zwrotu wypłaconej pomocy w kwocie 50.000 złotych powołując się na okoliczność od niego niezależną w postaci poważnej choroby i zwrócił się o wydłużenie terminu na realizacje zobowiązań z umowy o dofinansowanie projektu.
Pismem z dnia 06 maja 2011r.(...)Oddział (...)pozwanej Agencji poinformował pozwanegoA. P., że wniosek o zwolnienie ze zobowiązań w wyniku zaistnienia okoliczności o charakterze siły wyższej nie został zaakceptowany.
W piśmie złożonym w(...)Oddziale(...)dnia 23 maja 2010r. pozwanyA. P.odwołał się do Prezesa Agencji od decyzji Oddziału o odmowie zwolnienia ze zobowiązań.
W piśmie z dnia 08 lipca 2010r. pozwanyA. P.odwołał się do Prezesa Agencji od decyzji(...)Oddziału(...)dnia 23 czerwca 2010r. w sprawie zwrotu wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 50.000 złotych wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych. Oba odwołania zostały rozpatrzone negatywnie.
Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 05 stycznia 2010r.A. P.został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 stycznia 2012r. z powodu niepełnosprawności trwającej od 2007r. PozwanyA. P.pozostaje pod stałą opieką lekarską z powodu chorób przewlekłych.
W okresie od 2007r. do 10 czerwca 2010r. z uwagi na stan zdrowia w przebiegu zapalenia trzustki pozwanyA. P.miał zachowaną zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli, w szczególności miał zdolność rozeznania własnego działania.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o załączone do akt sprawy dokumenty urzędowe i prywatne, które sąd w całości przyjął jako podstawę ustalania okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a nadto o zeznania świadkaM. P. (1), opinię biegłych sądowych z zakresu psychologii i psychiatrii oraz zeznania pozwanego. Dowody z dokumentów nie były kwestionowane przez strony i nie wzbudziły wątpliwości sądu co do swej mocy dowodowej. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka i pozwanego co do okoliczności, że przez cały pięcioletni okres obowiązywania umowy pozwany ze względu na stan zdrowia nie mógł złożyć zawiadomienia do powodowej Agencji o zaistnieniu przeszkody w utrzymaniu wymaganego wskaźnika żywotności ekonomicznej gospodarstwa.
W rozważaniach prawnych, Sąd Rejonowy stwierdził, że powództwo jako udowodnione co do zasady i co do wysokości podlega uwzględnieniu. Podnoszony przez pozwanego zarzut sprzeczności żądań pozwu z zasadami współżycia społecznego nie może się ostać.
Umowa o dofinansowanie przewidywała możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia beneficjenta z wykonania zobowiązania bądź możliwość zmiany terminu jego wykonania z powodu zaistnienia okoliczności o charakterze wyższej, ale wymagała złożenia w tym celu pisemnego wniosku powiadamiającego Agencję o zaistnieniu okoliczności o charakterze siły wyższej w terminie 30 dni roboczych od ich wystąpienia. Przeprowadzone postepowanie wykazał, że pozwany nie dotrzymał terminu na powiadomienie Agencji a 30-dniowy termin na zawiadomienie przyczynach niewykonania zobowiązania od ustania tej przyczyny został przekroczony kilkanaście razy.
Powód w okresie objętym umową realizował inne obowiązki związane z korzystaniem z pomocy finansowej ze środków unijnych, np. systematycznie co roku składał do podmiotowej Agencji wnioski o dopłaty obszarowe a bezpośrednio po opuszczeniu szpitala w dniu 24 września 2009r. złożył w Agencji oświadczenie o spełnianiu minimalnych standardów w zakresie higieny, ochrony środowiska i warunków utrzymania zwierząt w gospodarstwie rolnym. Przerwy pomiędzy okresami hospitalizacji czy przebywania na zasiłku chorobowym były dość długi, bo wielomiesięczne i z pewnością powód przy dołożeniu należytej staranności w wykonaniu umowy dofinansowanie do produkcji rolnej. O tym, że jego choroba ma charakter przewlekły i że znacząco ogranicza możliwość wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie rolnym, wymuszając zmianę profilu produkcji, pozwany wiedział już we wrześniu 2007r. a tym bardziej we wrześniu 2009r. po opuszczeniu szpitala oraz po uzyskaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano w opinii biegłych psychologa i psychiatry osłabienia wynikające z choroby trzustki miały charakter osłabienia wydolności fizycznej powodując nienośność wypełniania obowiązków w gospodarstwie ale nie naruszały zdolności do oceny tej sytuacji i do podejmowania decyzji. W latach 2007 – 2010 nie stwierdzono u pozwanego żadnego ograniczenia możliwości świadomego działania w zakresie czynności o skutkach prawnych, dotyczących bieżącego postepowania. Skoro pozwany mógł dopełnić formalności w postepowaniu przed powodowa Agencją w sprawach dopłat czy to osobiście czy z pomocą innych osób w ocenie sadu również mógł i powinien dokonać formalności związanych z powiadomieniem Agencji w zakreślonym w umowie terminie 30 dni o zaistnieniu przeszkody w postaci siły wyższej – przewlekłej choroby.
Pozwanemu nie przysługiwało prawo złożenia wniosku o zmianę terminu wykonania zobowiązania (przedłużenie terminu) w zakresie osiągnięcia 4ESU, bo miał osiągnięty ten poziom żywotności ekonomicznej gospodarstwa już w dacie zawierania umowy, przysługiwał mu jedynie wniosek o zwolnienie z obowiązku wykonania zobowiązania z §5 ust. 1 pkt 4 umowy, tj. prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej przez okres co najmniej 5 lat od dnia dokonania wypłaty pomocy przez Agencję oraz do niedokonywania w tym okresie zmian w strukturze produkcji rolnej, jeżeli prowadziłoby to do zmniejszenia wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego poniżej kryterium żywotności ekonomicznej. W czasie trwania umowy pozwany dokonał bowiem zmian w strukturze produkcji rolnej w swoim gospodarstwie – zlikwidował hodowle zwierzęcą oraz uprawę warzyw, pozostając jedynie przy uprawie zbóż, co zmniejszyło efektywność ekonomiczną produkcji.
W ocenie Sądu Rejonowego w okolicznościach sprawy niniejszej pozwany nie może skutecznie czynić powodowej Agencji zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przy dochodzeniu roszczenia o zwrot udzielonej pomocy, zastrzeżonego w §6 ust. 1 dobrowolnie zawartej przez strony umowy o dofinansowanie w sytuacji, gdy sam nie dołożył należytej staranności przy spełnianiu przyjętych na siebie obowiązków.
Sąd zasądził dochodzoną pozwem należność główną w kwocie 50.000 złotych wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych za okres od dnia wypłacenia pozwanemu dotacji, tj. od dnia 23 czerwca 2005r. do dnia wyrokowania, zgodnie z §6 ust. 1 umowy, a które wynoszą 53.420 złotych. Jednocześnie sąd uwzględnił wniosek pozwanego o rozłożenie zasądzonej należności na raty na podstawieart. 320 k.p.c.uznając, że w okolicznościach sprawy niniejszej żądanie to jest usprawiedliwione.
Na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 359 §1 i 2 k.c.sąd zasądził należności ratalne wraz z odsetkami za zwłokę w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat. O kosztach Sąd orzekł w oparciu oart. 102 k.p.c.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pozwany, skarżąc je w części uwzględniającej powództwo. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
-art. 5 k.c.poprzez jego niezastosowanie mimo sprzeczności żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego, gdyż pozwany z powodu choroby nie wypełnił warunków umowy i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, tj. głównymi wartościami i celami działania „ułatwianie startu młodym rolnikom”;
-art. 58 § 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie, mimo sprzeczności § 7, ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie z 22 kwietnia 2005 r. zart. 3531k.c.w zw. zart. 58 § 2 k.c.w zakresie, w jakim w sposób arbitralny zezwala powódce na ocenę zakresu siły wyższej i pozwala jej w sposób dowolny zwalniać beneficjentów z wykonania zobowiązania lub zmieniać jego termin;
-art. 58 § 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie, mimo sprzeczności § 6, ust. 1 umowy o dofinansowanie z 22 kwietnia 2005 r. zart. 3531k.c.w zw. zart. 483-486 k.c., w zw. zart. 418 k.c.w zw. zart. 58 § 2 k.c.w zakresie, w jakim zobowiązuje beneficjenta do zwrotu odsetek o wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonych od dnia wypłacenia pomocy na jego rzecz- stanowiąc swoistą karę umowną o wysokości 53.420 zł (do której winny znaleźć zastosowanie zasady jej miarkowania), a jednocześnie jest obejściem przepisówk.c.w zakresie trzyletniego terminu przedawnienia odsetek;
-art. 485 k.c.poprzez jego niezastosowanie do § 6, ust. 1 umowy o dofinansowanie i w konsekwencji niezastosowanie do kwoty wynikającej z tegoż postanowienia konstrukcji prawnej miarkowania kary umownej, tj.art. 484 § 2 k.c., pomimo, że zobowiązanie beneficjenta zostało w znacznej części wykonane, a ponadto kwota niepodlegających przedawnieniu karnych odsetek w wysokości 53.420 zł jest znacząco wygórowana w stosunku do kwoty udzielonej pomocy, tj. 50.000 zł;
-art. 65 § 1 i 2 k.c.poprzez błędną wykładnię § 6, ust. 1 umowy o dofinansowanie i w konsekwencji przyjęcie, że do ww. postanowienia nie ma zastosowaniaart. 485 k.c.orazart. 484 § 2 k.c.
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak swobodnej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy, prowadzący do wadliwych ustaleń faktycznych, tj. przyjęcia, że przeprowadzone postępowanie wykazało, ze pozwany nie dotrzymał terminu na powiadomienie Agencji, a 30-dniowy termin na zawiadomienie o przyczynach niewykonania zobowiązania od ustania tej przyczyny został przekroczony kilkanaście razy pomimo, że pozwany złożył stosowny wniosek w dniu 11.06.2010 r. oraz, że w czasie trwania umowy pozwany miał możliwość złożenia wniosku do Agencji zgodnie z § 7 ust. 1 i 2 umowy, pomimo utrzymującego się w 2008 i 2009 r. stanu depresyjnego pozwanego, apatii i obawy o dalsze zdrowotne następstwa przebytego ostrego zapalenia trzustki.
Z ostrożności procesowej, skarżący podniósł zarzut przedawnienia co do żądania pozwu ponad kwotę 50.000 zł, tj. co do kwoty 53.420 zł odsetek karnych wynikających z § 6, ust. 1 ww. umowy.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:
Dnia 31.10.2014r. zmarł pozwany. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Łowiczu z dnia 16 lutego 2015r spadek poA. P.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli rodziceM. P. (2)iM. P. (3)po ½ części każde z nich (akt zgonu pozwanego k.6 i postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadu k. 14 załączonych akt Sądu Rejonowego w Łowiczu I Ns 683/14). Z uwagi na śmierć pozwanego postępowanie apelacyjne zostało zawieszone, a następnie dnia 28 września 2015r. podjęte z udziałemM. P. (1)iM. P. (3)jako następców prawnych pozwanego .
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne. Powyższej oceny nie zmienia podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 233 § 1 k.p.c., bowiem skarżący w żaden sposób nie wykazał, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została dokonana wbrew regułom wynikającym z tego przepisu, ograniczając się jedynie do zakwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych.
Należy przy tym podkreślić, że tylko w razie pogwałcenia reguł logicznego rozumowania bądź sprzeniewierzenia się zasadom doświadczenia życiowego, może mieć miejsce skuteczne kwestionowanie swobody oceny dowodów. Tego rodzaju uchybień nie sposób się dopatrzyć w stanowisku Sądu Rejonowego, zaś lakoniczne zarzuty skarżącego stanowią wyłącznie polemikę z prawidłową oceną dowodów przez Sąd Rejonowy.
W szczególności, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił początek, przebieg choroby
A. P.i brak jej wpływu na zdolnośćA. P.do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażania woli, zwłaszcza na zdolność rozeznania własnego działania w okresie od 2007 r. do 10 czerwca 2010 r. Biorąc przy tym pod uwagę, że we wskazanym okresie,A. P.składał w powodowej Agencji wnioski o przyznanie płatności, ankiety monitorujące, czy też oświadczenia o spełnianiu minimalnych standardów, z czego ankiety i oświadczenia związane były z wykonaniem umowy o dofinansowanie, koniecznym jest wniosek, że miał rozeznanie co do znaczenia własnych czynności i potrzeby ich podejmowania. Stąd, brak jest podstaw do uznania, że co do niektórych czynności (wyżej wymienione wnioski, ankiety, oświadczenia)A. P.miał możliwość ich dokonania, podczas gdy (w tym samym czasie, w tej samej Agencji) nie miał on możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w § 7 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie.
A. P.nie zawiadomił powodowej Agencji o zaistnieniu okoliczności o charakterze siły wyższej i nie złożył wniosku o zwolnienie go z obowiązku wykonania postanowień umowy, w terminie zastrzeżonym w § 7 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie, czym nie wypełnił postanowień umowy o dofinansowanie.
Podnoszone na etapie postępowania sądowego zarzuty sprzeczności żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego, czy też społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa są w istocie jedynie próbą znalezienia sposobu na uniknięcie obowiązku zwrotu uzyskanego świadczenia wraz z należnymi odsetkami. Dość wspomnieć, że zarzuty apelacyjne tej treści są powtórzeniem wątpliwości zgłaszanych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, o których Sąd Rejonowy zasadnie orzekł, że pozwany nie może czynić powodowej Agencji zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przy dochodzeniu roszczenia o zwrot udzielonej pomocy, w sytuacji gdy sam nie dołożył należytej staranności przy spełnianiu przyjętych na siebie obowiązków, w tym zawiadomienia powodowej Agencji o wystąpieniu choroby uniemożliwiającej wykonanie zobowiązań określonych w § 5 ust. 1 umowy.
Równie bezzasadnymi okazały się być zarzuty sprzeczności postanowień umowy z zasadami współżycia społecznego, mającej w konsekwencji prowadzić do nieważności umowy stosownie doart. 58 § 2 k.c.Należy bowiem podkreślić, że treść umowy o dofinansowanie, którą zawarły strony jest odzwierciedleniem wzorca umowy o dofinansowanie projektu, określonego przepisami wydanymi na podstawieart. 28 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwojuw brzmieniu obowiązującym do dnia 5 września 2006 r. Zgodnie z rzeczonym przepisem, właściwy minister w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego i ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określa, w drodze rozporządzenia m.in. wzory umów o dofinansowanie projektów mając na uwadze efektywne i skuteczne wykorzystanie środków służących realizacji programów. Wzór umowy o dofinansowanie został zatem opracowany przez prawodawcę, nie powodową Agencję. Nie sposób zaś przyjąć, że ustawodawca tworzy wzorzec umowy, który jest sprzeczny z prawem i zasadami współżycia społecznego, a jako taki nieważny.
Umowa o dofinansowanie projektu między instytucją wdrażającą a beneficjentem
określa w szczególności prawa i obowiązki stron w związku z realizacją projektu oraz zasady odpowiedzialności beneficjenta w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w realizowaniu przez beneficjenta postanowień umowy.A. P.zawierając dobrowolnie umowę o dofinansowanie przyjął jej warunki, które wynikają ze specyfiki świadczonej w ramach programów unijnych bezzwrotnej pomocy. Jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, pomoc taka jest obwarowana licznymi i szczegółowymi procedurami zapewniającymi przejrzystość zasad udzielania dofinansowania, mającymi gwarantować równość w dostępie do tych środków oraz kontrolę legalności działania podmiotów dysponujących środkami publicznymi. Nie może być tak, że beneficjent, który otrzymał takie środki, a następnie w sposób zawiniony nie dopełnił postanowień umowy, może być zwolniony z obowiązku zwrotu tej pomocy. W takim przypadku, Agencja, zgodnie z zastrzeżonym w umowie o dofinansowanie prawem, może żądać zwrotu wypłaconych środków. Trudno uznać, aby zagwarantowanie Agencji możliwości dochodzenia zwrotu dotacji od osób niewypełniających postanowień umowy, było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Tym bardziej, że powodowa Agencja, wbrew stanowisku skarżącego, nie ocenia arbitralnie zakresu siły wyższej i nie zwalnia w sposób dowolny beneficjentów z wykonania zobowiązania lub zmienia jego termin. Przeciwnie, możliwość taka zależy od spełnienia jasno określonych warunków.A. P.mógł skorzystać z tej możliwości, bowiem jego choroba była okolicznością o charakterze siły wyższej, jednakże przez około trzy lata swojej choroby nie zgłosił tego faktu powodowej Agencji.
Uznać więc należy, że wskutek własnego zaniedbania,A. P.nie dochował warunków umowy o dofinansowanie, co uprawnia Agencję do dochodzenia zwrotu kwoty wypłaconej pomocy wraz z odsetkami.
W dalszej kolejności, za niezasadny należy uznać zarzut naruszeniaart. 485 k.c.poprzez jego niezastosowanie do § 6, ust. 1 umowy o dofinansowanie i w konsekwencji niezastosowanie do kwoty wynikającej z tegoż postanowienia konstrukcji prawnej miarkowania kary umownej, tj.art. 484 § 2 k.c.
Przede wszystkim,art. 485 k.c.przewiduje zastosowanie regulacji kary umownej do przypadków, gdy dłużnik, z mocy przepisu, a nie zastrzeżenia umownego, obowiązany jest do zapłacenia wierzycielowi określonej sumy pieniężnej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie występuje, bowiem żądanie przez powodową agencję odsetek ma oparcie w postanowieniach umowy o dofinansowanie. Zastrzeżone w § 6, ust. 1 umowy o dofinansowanie odsetki nie mają więc charakteru kary umownej, do której zastosowanie miałaby konstrukcja miarkowania jej wysokości.
Nietrafny jest także zarzut apelacji, że roszczenie powodowej Agencji w zakresie odsetek jest przedawnione. Zasadniczo, roszczenie o zapłatę odsetek jest przedawnione w odniesieniu do odsetek starszych niż 3 lata przed złożeniem pozwu, bowiem roszczenie o odsetki, jako roszczenie o świadczenie okresowe staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia przy uwzględnieniu trzyletniego terminu zgodnie z treściąart.118 k.c.Powódka może więc domagać się odsetek za trzy lata wstecz od dnia wniesienia pozwu, czyli najwcześniej od dnia 17 lipca 2009 r. do dnia zapłaty wobec wniesienia pozwu w dniu 17 lipca 2012 r.
W tym miejscu, wskazać należy, iż zgodnie z § 6, ust. 2 umowy o dofinansowanie, w przypadku stwierdzenia zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności, o których mowa w ust. 1 Agencja wzywa Beneficjenta do zwrotu otrzymanej pomocy wraz z odsetkami (…) w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty.
W okolicznościach niniejszej sprawy, wezwanie z dnia 8 marca 2012 r. do zapłaty kwoty udzielonej pomocy wraz z odsetkami doręczonoA. P.w dniu 16 marca 2012 r. W związku z czym wymagalność ww. kwoty powstała w dniu 31 marca 2012 r. (dzień następujący po upływie 14-dniowego terminu wyznaczonego do spełnienia świadczenia).
Skoro tak, to w chwili wniesienia pozwu (17 lipca 2012 r.) trzyletni termin przedawnienia odsetek jeszcze nie upłynął.
Mając na uwadze wszystko powyższe Sąd Okręgowy, na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił apelację.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty poniesione przez powoda w tym postępowaniu złożyło się jedynie wynagrodzenie jego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, którego wysokość ustalono na podstawie§ 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt 6w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz.U.2013.490)