Sąd Rejonowy w Kłodzku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1088/14
Data wyroku: 2015-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Ewa Karp
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: 991 kc

Sygn. akt I C 1088/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 marca 2015 r.

Sąd Rejonowy w Kłodzku, I Wydział Cywilny

w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Ewa Karp
Protokolant:  Ewelina Świrta
po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. w Kłodzku
sprawy z powództwaI. K.
przeciwkoR. Ż.
o zapłatę 60.000,00 zł

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powódki na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 3.600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych 00/100).

Uzasadnienie I C 1088/14
PowódkaI. K.wniosła o zasądzenie od pozwanegoR. Ż.kwoty 60 000 złotych tytułem zachowku należnego powódce jako spadkobiercy ustawowemu ojca stron, wskazując, że pozwany otrzymał od ojca darowiznę w postaci nieruchomości rolnej położonej we wsiW..
Pozwany po otrzymaniu pozwu wniósł o oddalenie powództwa w całości z uwagi na okoliczność, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następcy miała miejsce 17 stycznia 1991 roku i zgodnie z poglądem prawnym Sądu Najwyższego wartość gospodarstwa rolnego przekazanego następcy nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu zachowku.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 roku Sąd stwierdził, ze spadek po ojcu stron, zmarłym 17 marca 2011 rokuA. Ż., na podstawie ustawy nabyły dzieci – powódkaI. K.i pozwanyR. Ż.każde po ½ części spadku.
Dowód:
zapewnienia spadkowe K- 19 akt I Ns 254/14, postanowienie K- 20 akt j,w,
Powódka przed wniesieniem pozwu nie wzywała pozwanego do zapłaty zachowku.
W skład spadku po spadkodawcyA. Ż.nie wchodzi gospodarstwo rolne położone wW.ani żaden inny majątek. Żaden majątek spadkowy nie został zgłoszony Urzędowi Skarbowemu.
Gospodarstwo rolne położone wW.rodzice stron przekazali aktem notarialnym z dnia 17 stycznia 1991 roku na rzecz następcy – synaR. Ż.w trybieUstawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnym i członków ich rodzin, a pozwany ustanowił na nabytej nieruchomości dożywotnią nieodpłatną służebność mieszkania na rzecz rodziców.
Dowód:
- akt notarialny k- 58
- przesłuchanie stron k- 73,76-77, 87-89
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył co następuje:
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji zachowku, unormowanej wtytule IV księgi czwartej kodeksu cywilnego, jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny wymienionych wart. 991 § 1 k.c.przez zapewnienie im niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, przy czym żaden z przepisów powyższego tytułu nie przewiduje możliwości obniżenia wierzytelności z tytułu zachowku.
Jak wynika z aktu notarialnego z roku 1991, akt sprawy spadkowej i przesłuchania stron, do spadku nie należy żaden majątek, a przedmiotem pozwu jest gospodarstwo rolne przekazane pozwanemu przez rodziców stron w roku 1991.
Zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1991 r. III CZP 4/91 wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawieart. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) nie uwzględnia się przy ustalaniu zachowku. OSNC 1991/8-9/103.
Uzasadnienie przytoczonej uchwały wyjaśnia, że niejednorodny charakter umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy, zawierającej elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego, przemawia przeciwko uznaniu, że z punktu widzenia uprawnień do zachowku umowa taka może być traktowana jako umowa darowizny.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w dacie podejmowania uchwały weszła już w życieustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), utraciła zaś moc powołana ustawa z 1982 r., mimo wprowadzenia w tej ustawie istotnych zmian co do warunków umowy z następcą, w tym także możliwości jej rozwiązania, ustawodawca zachował jej szczególny charakter, nakazując jedynie stosować do niej odpowiednio przepisykodeksu cywilnegoo umowie przedwstępnej (art. 84, 89 i 91 tej ustawy).
Według art. 119 ust. 1 tej ustawy skutki prawne umowy o nieodpłatne przekazanie gospodarstwa rolnego następcy, zawartej według dotychczasowych przepisów, ustala się według tych przepisów (z wyjątkiem szczególnej możliwości rozwiązania umowy - por. ust. 2 art. 119), a zatem ustawa ta nie może znaleźć w sprawie bezpośredniego zastosowania, jednak jej postanowienia muszą być uwzględnione przy wykładni także dotychczasowych przepisów.
Również bowiem obecnie, mimo odstąpienia od określenia umowy z następcą, jako umowy przekazania gospodarstwa rolnego, i nadania jej charakteru umowy - pierwotnie - zobowiązującej, a - następnie - przenoszącej własność nieruchomości, w sposób szczególny określono zarówno osobę takiego następcy, jak i powiązanie tej umowy - jak poprzednio - z nabyciem przez rolnika przenoszącego własność swojego gospodarstwa prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej (art. 84 i 85 ustawy). Odrębne unormowanie rozwiązania umowy przez sąd (a nie jej odwołania), czy możliwości uzyskania przez rolnika świadczeń dożywotnich lub pieniężnych (art. 88 ust. 1 i 2 ustawy), wskazuje nadal na zamiar odróżnienia tej umowy od umów uregulowanych wkodeksie cywilnym.
Zachowano także ścisłe powiązanie możliwości zawarcia umowy z pracą następcy w gospodarstwie rolnym, jej zaprzestanie czyniąc przesłanką rozwiązania umowy (art. 87 ustawy).
Tak więc Umowy przekazania gospodarstwa rolnego na następcę w zamian za rentę Sąd nie może potraktować jako darowizny na rzecz pozwanego, a zatem brak podstaw do wyliczenia zachowku należnego powódce, która nie wykazała by pozwany otrzymał darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku zgodnie zart. 993.k.c.wskazującym, ze przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Mając na względzie brak w sprawie dziedziczenia testamentowego oraz brak wykazania istnienia darowizny na rzecz pozwanego oraz ustalenie, ze nie ma składników majątku spadkowego na podstawie których mógłby być wyliczony zachowek, Sąd oddalił powództwo orzekając o kosztach na podstawieart. 98 k.p.c.