Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2172/14
Data wyroku: 2015-09-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Łazowska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o funduszu ubezpieczeń społecznych

Sygn. aktVIII U 2172/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 września 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Łazowska

Protokolant:

Kamila Niemczyk

po rozpoznaniu w dniu19 sierpnia 2015 r. w Gliwicach
sprawyK. J.(J.)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
owysokość emerytury
na skutek odwołaniaK. J.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia29 sierpnia 2014  r.nr(...)

1
zmienia częściowo zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu prawo do obliczenia wysokości emerytury górniczej z zastosowaniem przelicznika 1,8 do 388 (trzysta osiemdziesiąt osiem) dniówek przepracowanych w okresie od 1 grudnia 1989 r. do 31 sierpnia 1991 r.,

2
oddala odwołanie w pozostałym zakresie,

3
zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSO Grażyna Łazowska

Sygn. akt VIII U 2172/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 sierpnia 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.odmówił ubezpieczonemuK. J.prawa do uwzględnienia na wysokość emerytury górniczej, z przelicznikiem 1,8 okresu jego zatrudnienia od 14 lutego 1986r. do 31 sierpnia 1991r., bowiem zajmowane przez niego w tym czasie stanowiska górnika eksploatacji taśmociągów i operatora przenośników taśmowych, nie figurują w załączniku nr 3 do rozporządzenia(...)z 13 grudnia 1994r.
Ubezpieczony w odwołaniu domagał się zaliczenia spornych okresów według przelicznika 1,8. W uzasadnieniu podał, iż ZUS powinien zaliczyć jego pracę w tym okresie prawidłowo, w oparciu o świadectwo pracy górniczej wydane na podstawie protokołów komisji weryfikacyjnej i dołączonych do nich wykazy dniówek przodkowych.
ZUS wniósł o oddalenie odwołania z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie podniósł, że Komisja Weryfikacyjna nie jest uprawniona do zmiany dotychczasowych stanowisk pracy. ZUS wskazał, że oba okresy sporne zostały przy obliczaniu emerytury uwzględnione z zastosowaniem przelicznika 1,2.
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach ustalił i zważył co następuje:
OdwołującyK. J.urodził się (...)
Z dniem 7 czerwca 2014r., tj. z od momentu osiągnięcia wieku emerytalnego, ubezpieczony przeszedł na emeryturę górniczą, przyznaną mu decyzją z dnia 8 lipca 2014r.
Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy przyjął 27 lat, 9 miesięcy okresów składkowych oraz 5 miesięcy okresów nieskładkowych. Do 243 miesięcy pracy górniczej ZUS zastosował przelicznik 1,8 zaś do 85 miesięcy pracy górniczej przelicznik 1,2. Równocześnie organ rentowy poinformował odwołującego, żew zakresie ustalenia prawidłowego przelicznika do spornego okresu prowadzi postępowanie wyjaśniające z pracodawcą odwołującego.
Następnie po nadesłaniu przez(...)B., wystawionych w dniu4 sierpnia 2014r., charakterystyk stanowisk pracy odwołującego w spornym okresie, ZUS w dniu 29 sierpnia 2014r. wydał zaskarżoną decyzję odmowną. Do pracy w wymiarze półtorakrotnym ZUS nie zaliczył dniówek z okresu zatrudnienia od 14 lutego 1986r. do 31 sierpnia 1991r.
Sąd ustalił, że w okresie od 15 października 1982r. do nadal ubezpieczony jest zatrudniony w(...) S.A.Oddział (...)wR..
W protokole Komisji Weryfikacyjnej z dnia 28 czerwca 1996r., obejmującym okres od 14 lutego 1986r. do nadal wskazano, że w tym czasie odwołujący zajmował następujące stanowiska:

-

od 14 lutego 1986r. do 31 marca 1988r. – górnik eksploatacji taśmociągów,

od 1 kwietnia 1988r. do 31 sierpnia 1991r. – operator przenośników taśmowych,

od 1września 1991r. do nadal – operator koparek wielonaczyniowychi zwałowarek,

Komisja Weryfikacyjna uznała, iż w okresie od 14 lutego 1986r. do31 listopada 1989r. ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej wymienionym pod poz. 1 Dz. III, Załącznika nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994r. z kolei w okresie od 1 grudnia 1989r. do 28 lutego 1995r. ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora koparek wielonaczyniowych i zwałowarek wymienionym pod poz. 5 Dz. III, Załącznika nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994r.
W załącznikach do karty ewidencyjnej pracownika wskazano, że ubezpieczony w okresie od lutego 1986r. do listopada 1989r. przepracował 962 dniówki półtorakrotne, natomiast w okresie od grudnia 1989r. do grudnia 1994r. przepracował(...)takich dniówek.
W świadectwie wykonywania pracy górniczej z 20 maja 2014r. pracodawca wskazał, że ubezpieczony w okresie zatrudnienia w(...)od14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r. wykonywał pracę górniczą na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej wymienionym pod poz. 1 Dz. III, Załącznika nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994r., z kolei w okresie od 1 grudnia 1989r. do 28 lutego 1995r. ubezpieczony wykonywał pracę górniczą na stanowisku operatora koparek wielonaczyniowych i zwałowarek wymienionym pod poz. 5 Dz. III, Załącznika nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994r.
W toku postępowania ustalono, iż w okresie zatrudnienia w(...)od 14 lutego 1986r. do nadal ubezpieczony pracował przez cały czas na oddziale zwałowym Z1, z tym, że w początkowym okresie, tj. od 14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r. pracował w brygadzie zapewniającej bezawaryjną pracę przenośników wielkogabarytowych, tzw. podzwałowych, znajdujących się dostarczaniem nadkładu do zwałowarki.
Ubezpieczony w trakcie tego okresu zajmował się kontrolowaniem prawidłowej pracy przenośników wielkogabarytowych, tj. obchodzeniem ich konstrukcji na całej długości oraz ich konserwacją, tj. wymianą zestawów nośnych, uszczelnień i skrobaczy oraz czyszczeniem tras z nadkładu, nadto był bezpośrednio odpowiedzialny za pracę przenośnika i bezpieczeństwo ludzi pracujących przy tym przenośniku. Przenośniki, które obsługiwał odwołujący były przenośnikami wielkogabarytowymi, zajmującymi się transportem nadkładu. W tym czasie ubezpieczony nie był kierowany do żadnych prac poza obręb przenośników wielkogabarytowych. Wykonywał pracę stykowo, tj. mógł opuścić swoje stanowisko dopiero po przybyciu zmiennika i przekazaniu mu swoich obowiązków.
W dalszej kolejności Sąd ustalił, że w listopadzie 1989r. odwołujący uzyskał kwalifikacje III stopnia do obsługi zwałowarki i w związku z tym od 1 grudnia 1989r. pracodawca powierzył mu faktycznie takie stanowisko. Od tego momentu odwołujący pracował w brygadzie zajmującej się bezpośrednią obsługą zwałowarki, tj. przede wszystkim zajmował się jej sterowaniem z kabiny, a sporadycznie też obsługą i konserwacją innych urządzeń stanowiących części składowe tej zwałowarki. Również i w tym czasie wykonywał pracę w systemie stykowym.
Z poprawionej charakterystyki stanowiska pracy odwołującego, sporządzonej w dniu 27 lutego 2015r. przez kierownika Robót(...)i ZwałowaniaT. J.wynika, iż na stanowiskach górnika eksploatacji taśmociągów i operatora przenośników taśmowych, ubezpieczony w okresie 14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r., cały czas wykonywał te same prace związane z obsługą i konserwacją przenośników taśmowych, nadzór nad ich pracą, nadzór nad pracą sprzętu pomocniczego, obchodzenie tras przenośnikowych, prace związane z przesuwaniem przenośnika, remontem podtorza szynowego, transportem stacji napędowych. Dalej z charakterystyki tej wynika, że w okresie od 1 grudnia 1989r. do 31 sierpnia 1991r. mimo formalnego przypisania stanowiska operatora przenośników taśmowych, do faktycznych obowiązków ubezpieczonego należało sterowanie zwałowarką kabiny operatora, obsługa i remonty urządzeń składowych zwałowarki, obsługa urządzeń przeciwpożarowych, a także nadzór i współpraca ze sprzętem technologicznym w trakcie transportu zwałowarki.
Razem z ubezpieczonym pracowali świadkowie:M. K.– operatori przodowy zwałowarki,C. K.– operator i zastępca przodowego zwałowarki,T. L.– operator zwałowarki,P. P.– taśmowy iZ. Z.– operator zwałowarki.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie następujących dowodów: akt emerytalnych ubezpieczonego – w szczególności świadectwa wykonywania pracy górniczej (k.8 a.e.), protokołu z posiedzenia Komisji Weryfikacyjnej (k.9-10 i 12-13 a.e.), załączniki do karty ewidencyjnej pracownika (k.11 i 17 a.e.); charakterystyki stanowiska pracy (k.30); odpisu(...)do kierowania zwałowarką (k.5), wykazu dniówek stykowych (k.19), przesłuchania ubezpieczonego (zapis rozprawy z dnia 19 czerwca 2015r. minuty od 8.13 i nast.) oraz zeznań świadków:M. K.,C. K.,T. L.,P. P.iZ. Z.(k.44-50) przesłuchanych w drodze pomocy prawnej udzielonej przez Sąd Rejonowy w(...)
Co do charakteru i zakresu wykonywanych przez ubezpieczonego prac, Sąd dał wiarę zeznaniom świadków i zeznaniom ubezpieczonego. Świadkowie pracowali w spornym okresie razem z ubezpieczonym i mieli wiedzę na temat charakteru świadczonej przez niego pracy. Zeznania świadków były szczegółowe, spójne, wzajemnie się pokrywały i korespondowały z zeznaniami ubezpieczonego, a nadto znalazły odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym, w szczególności w treści poprawionej charakterystyki jego stanowiska pracy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie jedynie częściowo.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2015r. poz. 748), stanowi, że przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur, o których mowa w art. 50a lub 50e, stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 2, następujące przeliczniki:

1
1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy;

2
1,8 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50d;

3
1,4 za każdy rok pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, o której mowaw art. 50c ust. 1 pkt 1-3 i 5-9, wykonywanej częściowo na powierzchnii częściowo pod ziemią;

4
1,2 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 i 5, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywcew kopalniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego.

Natomiast zgodnie z art. 50 d ust. 1powołanej ustawy, przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym następujące okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego:

1
w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych;

2
w drużynach ratowniczych.

Zgodnie z ust 3 tego przepisu minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarkii ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowo stanowiska pracy, na których zatrudnienie zalicza się w myśl ust. 1 i 2 w wymiarze półtorakrotnym.
Na podstawie powyższej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczalnej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995r. Nr 2 poz.8).
Z kolei stanowiska pracy, na których zatrudnienie zalicza się w wymiarze półtorakrotnym określone zostały szczegółowo w Załączniku Nr 3 do wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994r.
Spośród wymienionych w Dz. III Załącznika nr 3 stanowisk w kopalniach węgla brunatnego zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym w pkt 1 wymieniono górnika kopalni odkrywkowej.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy praca ubezpieczonegow spornych okresach zatrudnienia była pracą przodkową i odnosiła się do stanowisk, o których mowa w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczalnej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty.
Trzeba pamiętać, że art. 50d ust. 3 zawiera delegację ustawową dla wydania omawianego wyżej rozporządzenia z 23 grudnia 1994r. tj. określenia stanowisk pracy, na których zatrudnienie zalicza się w wymiarze półtorakrotnym - w myśl ust. 1 i 2. Odniesienie do ust. 1 i 2 tego przepisu wyraźnie wskazuje, że wymienione szczegółowo w Załączniku nr 3 do rozporządzenia stanowiska muszą odpowiadać kryteriom określonym w ust. 1 i 2 i nie mogą wykraczać poza te kryteria.
W sytuacji zatrudnienia w kopali węgla brunatnego, stanowiska wskazanew Załączniku nr 3, Dz. III - ze względu na charakter pracy i miejsce jej wykonywania - muszą dotyczyć pracy wykonywanej w warunkach art. 50d ust. 1 pkt. 1 (wcześniej art. 37 ust. 1 pkt. 1) tj. wykonywanej w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, a nie każdej pracy wykonywanej na odkrywce węgla brunatnego.
Sam fakt wykonywania przez odwołującego w spornym okresie pracy górniczej na odkrywce, nie przesądza o jej zaliczeniu w wymiarze półtorakrotnym, gdyż w takim wymiarze podlegają uwzględnieniu tylko niektóre prace górnicze, wskazane w art. 50d ustawy i skonkretyzowane w załączniku Nr 3 do rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994r., związane bezpośrednio z zasadniczym procesem zakładu górniczego jakim jest wydobywanie urobku.
Stanowisko takie zostało już ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z 11 lutego 2010r. (I UK 236/09, LEX nr 585722) wskazał, że „jako prace wymienione w załączniku Nr 3 do rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym, przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995r. Nr 2, poz. 8), mogą być tylko uznane takie czynności wykonywane przez górnika, które bezpośrednio związane są z wykonywaniem czynności w przodkach przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Pojecie "inne prace w przodku" (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) musi wiązać się z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin.”
W ocenie Sądu orzekającego, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie należy przyjąć, iż pracaK. J.nie w całym spornym okresie spełnia kryteria, pozwalające zaliczyć ją do pracy przodkowej wykonywanej w warunkach Dz. III, Załącznika Nr 3 do rozporządzenia wymieniającego prace górników kopalni odkrywkowej.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że praca ubezpieczonego w okresie od 14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r., aczkolwiek wykonywana cały czas na odkrywce węgla brunatnego nie zalicza się jednak do prac przodkowych związanych bezpośrednio z urabianiem i ładowaniem urobku. Zakwalifikowanie jej do pracy wymienionej w pkt 1 dz. III załącznika nr 3 możliwe byłoby tylko w przypadku wykonywania prac w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na koparkach i zwałowarkach.
Ubezpieczony wprawdzie zajmował się obsługą taśmociągów dostarczających nadkład do urządzeń podstawowych układu(...)jakimi są zwałowarki, nie wykonywał jednak w tym czasie pracy bezpośrednio na zwałowarkach ale poza tymi urządzeniami, na taśmociągach podzwałowych zlokalizowanych, w oddaleniu od maszyny podstawowej.
W ocenie Sądu w świadectwie wykonywania pracy górniczej z dnia 20 maja 2014r. błędnie zakwalifikowano pracę ubezpieczonego w okresie od 14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie jednoznacznie wykazało, że ubezpieczony w tej części spornego okresu nie wykonywał pracy w przodku bezpośrednio w procesie urabiania. Zdaniem Sądu skoro ubezpieczony w czasie zatrudnienia na kopalni, w tym okresie, wykonywał pracę górnika eksploatacji taśmociągów i operatora przenośników taśmowych, to niedopuszczalne jest kwalifikowanie tego zatrudnienia jako pracy na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej. Należy zwrócić uwagę, że operator przenośników taśmowych i górnik kopalni odkrywkowej to dwa odrębne pojęcia, którymi posłużono się w odrębnych pozycjach załącznika nr 2 i nr 3 cytowanego rozporządzenia(...). Ponadto odwołując się do wykładni językowej, to należy wskazać, że górnikiem jest pracownik pracujący w kopalni przy urabianiu kopaliny, a taki rodzaj zadań, co wynika z całokształtu materiału dowodowego, nie był stawiany przed pracownikami, zajmującymi takie samo stanowisk jak ubezpieczony (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 marca 2010r., sygn. akt III AUa 2561/09).
Przechodząc do dalszych rozważań, należało odnieść się również do drugiej części spornego okresu, tj. od 1 grudnia 1989r. do 31 sierpnia 1991r., kiedy to, mimo formalnego przypisania odwołującemu stanowiska operatora przenośników taśmowych, wykonywał on faktycznie pracę operatora zwałowarki.
W ocenie Sądu materiał dowodowy pozwolił na uznanie, że jego praca w tym okresie była pracą przodkową o której mowa w pkt 5, Dz. III, Załącznika Nr 3. Wprawdzie pracodawca przypisywał mu w tym czasie stanowisko operatora przenośników taśmowych, jednak zarówno obecnie w świadectwie pracy górniczejz dnia 20 maja 2014r., jak również już wcześniej w jego aktach osobowych widnieje uprawnienie do obsługi tego rodzaju urządzeń nadane mu w listopadzie 1989r. Nadto w jego aktach osobowych, we wniosku z roku 1995 o nadanie mu stopnia górniczego, widnieje zapis, że od 1989r. pracuje już jako operator zwałowarki. Również w charakterystyce stanowiska jego pracy w spornym okresie, jego przełożony wskazuje, iż w okresie tym mimo formalnego przypisania mu innego stanowiska, faktycznie ubezpieczony wykonywał obowiązki operatora zwałowarki.
Reasumując: postępowanie dowodowe wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, że praca odwołującego w okresie od 14 lutego 1986r. do 31 listopada 1989r. nie była pracą w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, zatem nie może być zaliczona na wysokość jego emerytury z przelicznikiem 1,8, natomiast pracą taką niewątpliwie było jego zatrudnienie w okresie od 1 grudnia 1989r. do 31 sierpnia 1991r.
Sąd miał również na uwadze, że skoro komisja weryfikacyjna oceniając charakter pracy odwołującego w spornych okresach, błędnie zakwalifikowała rodzaj wykonywanej przez niego pracy, zatem również za błędne należy uznać jej ustalenia w zakresie ilości wykonywanych w tym czasie dniówek półtorakrotnych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd ustalił ilość takich dniówek w oparciu o nadesłany przez kopalnię wykaz tzw. dniówek stykowych.
Biorąc powyższe względy pod uwagę,  Sąd - na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji, natomiast rozstrzygnięcie zawartew punkcie drugim oparł na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.O kosztach orzeczono po myśliart. 98 k.p.c.w związku z§ 12 ust 2 i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w punkcie trzecim orzeczenia.
(-) SSO Grażyna Łazowska