Sąd Okręgowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 165/15
Data wyroku: 2015-05-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Jaszczuk, Krystyna Święcicka, Teresa Zawiślak
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Bezpieczeństwu W Komunikacji
Podstawa prawna: art. 437 § 1 kpk
Teza: Brak aktywności stron, w tym skarżącego, nie zwalniał sądu orzekającego z dążenia  do wyjaśnienia wszystkich  istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym z przeprowadzenia z urzędu koniecznych  dowodów, dlatego stwierdzenie sądu, że strony nie zgłosiły zastrzeżeń w zakresie obu opinii, nie może mieć znaczenia dla oceny procedowania sądu w niniejszej sprawie.

Sygn. akt II Ka 165/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Jaszczuk

Sędziowie:

SSO Krystyna Święcicka (spr.)
SSO Teresa Zawiślak

Protokolant:

st.sekr.sądowy Agata Polkowska

przy udziale Prokuratora Luby Fiłoc

po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2015 r.
sprawyJ. K.
oskarżonej o przestępstwo zart. 177 §1 kk
na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim
z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt II K 1015/14
wyrok uchyla i sprawę oskarżonejJ. K.przekazuje Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt II Ka 165/15

UZASADNIENIE

J. K.oskarżona została o to, że w dniu 26.07.2014r. w m.D.ul. (...)pow.(...), woj.(...)nieumyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w ten sposób, że kierując samochodem osobowym m-kiO. (...)nr rej.(...)nienależycie obserwowała drogę przed pojazdem, oraz nie zachowała bezpiecznej odległości od poprzedzającego pojazdu, w wyniku czego uderzyław tył stojącego samochodu m-kiF. (...)nr rej (...)kierowanego przezA. W., który w wyniku przesunięcia najechał na tył stojącego samochodu m-kiS. (...)nr rej (...), kierowanego przezR. S., wskutek czego obrażeń ciała w postaci wykręcenia odcinka szyjnego kręgosłupa oraz złamania podstawy III i IV kości śródstopia prawej kończyny dolnej, które spowodowały rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni doznała kierująca samochodemF. (...)A. W.,
tj. o czyn zart. 177 § 1 kk.
Wyrokiem z dnia 17 lutego 2015 roku, sygn. akt II K 1015/14, Sąd Rejonowyw Mińsku Mazowieckim:

I
oskarżonąJ. K.uniewinnił od zarzucanego jej czynu;

II
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonejJ. K.520 złotych tytułem zwrotu poniesionych przez oskarżoną kosztów procesu;

III
koszty postępowania przejął na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Rejonowy w Mińsku Mazowieckim zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej i na podstawieart. 427 § 1i 2 kpkorazart. 438 pkt 2 kpkzarzucił mu:
- obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 4 kpk,art. 5 § 2 kpk,art. 7 kpk,art. 410 kpkiart. 201 kpkpoprzez uwzględnienie, wbrew zasadzie obiektywizmu, jedynie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonejI. K.przy jednoczesnym pominięciu okoliczności przemawiających za jej winą,w szczególności niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy wskutek zaniechania wywołania opinii biegłego z zakresu ortopedii i traumatologii, a przez to błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne zastosowanie zasady in dubio pro reo, co doprowadziło do uniewinnienia w/wym. oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna analiza całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonana w zgodzie ze wskazaniami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, powinna doprowadzić do wniosku, iżJ. K.swoim zachowaniem wyczerpała znamiona przestępstwa określonego wart. 177 § 1 kk.
W następstwie tak sformułowanego zarzutu, oskarżyciel publiczny na podstawieart. 437 § 1 i 2 kpkwniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania.
W toku rozprawy prokurator poparł apelację Prokuratora Rejonowego w Mińsku Mazowieckim i wniosek w niej zawarty. Obrońca oskarżonej wniósł o nieuwzględnienie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przypisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja oskarżyciela publicznego jest zasadna, a zawarty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.
Nieprawidłowości, jakie zaistniały przy rozpoznawaniu sprawy przez Sąd Rejonowy, sprawiły, że nie jest możliwe merytoryczne ustosunkowanie się przez Sąd II instancji co do trafności zaskarżonego wyroku. Konwalidacja tych uchybień w postępowaniu odwoławczym wykraczałaby poza funkcje kontrolne Sądu II instancji, w tym wymagałaby uzupełnienia przewodu sądowego w zakresie przekraczającym uprawnienia tego sądu, wynikające zart. 452 § 2 kpk. Dlatego zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Nie przesądzając zatem ostatecznego rozstrzygnięcia w kwestii zasadności stawianego oskarżonej zarzutu popełnienia przestępstwa zart. 177 § 1 kk, stwierdzić należy, że dotychczasowe postępowanie nie wyjaśniło wszelkich wątpliwości, jakie w tym zakresie wyłaniają się z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a skarżący zasadnie podniósł, że Sąd I instancji procedując w niniejszej sprawie dopuścił się, mającej wpływ na treść wyroku, obrazy przepisów postępowania.
Przechodząc do szczegółowych rozważań stwierdzić należy, że znaczna część przyjętych przez Sąd Rejonowy ustaleń dotyczących przebiegu zdarzenia będącego przedmiotem osądu zasługuje na aprobatę, co w szczególności dotyczy faktu, że oskarżona kierując samochodemO. (...)nienależycie obserwowała drogę przed pojazdem, nie zachowała należytego odstępu od poprzedzającego ją stojącego pojazdu kierowanego przez pokrzywdzonąi najechała na ten pojazd, wskutek czego samochód pokrzywdzonej przesunął się do przodui uderzył w tył stojącego przed nim samochoduS. (...). Na akceptację nie zasługuje jednak procedowanie Sądu Rejonowego w zakresie postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie jakich obrażeń ciała doznała pokrzywdzona na skutek powyższego zdarzenia drogowego. W tym zakresie niewątpliwie Sąd Rejonowy uchybił regułom określonymw przepisachart. 4 kpk,7 kpk,201 kpk,art. 366 § 1 kpkiart. 410 kpk.
Sąd orzekający przyjął, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne ustalenie, że w wyniku przedmiotowego wypadku drogowego pokrzywdzona doznała jedynie rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni w postaci skręcenia kręgosłupa szyjnego. Zdaniem Sądu Rejonowego, żaden z dowodów zgromadzonychw sprawie nie wykazał, aby między złamaniem podstawy III i IV kości śródstopia pokrzywdzonej, a zaistniałym zdarzeniem zachodził adekwatny związek przyczynowy. Sąd uznał, że w świetle opinii biegłego chirurga oraz zeznań pokrzywdzonej, w zakresie mechanizmu doznania przez nią złamania kości śródstopia, stanowiącego rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni, zaistniała nie dająca się usunąć wątpliwość, którą w oparciu oart. 5 § 2 kpk, rozstrzygnął na korzyść oskarżonej ustalając, iż złamanie to było wynikiem przeciążenia stopy w czasie przepychania przezA. W.samochodu, już po zaistniałym zdarzeniu. W rezultacie Sąd I instancji, z uwagi na to, że do bytu przestępstwazart. 177 § 1 kkkonieczne jest aby skutkiem naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym był rozstrój zdrowia lub naruszenie czynności narządu ciała trwający dłużej niż7 dni, uznał, że oskarżona nie wypełniła swoim zachowaniem znamion występku zart. 177 § 1 kk, dlatego uniewinnił ją od zarzucanego jej czynu.
Z przyjętą przez Sądmeritikoncepcją w tym zakresie zgodzić się nie można. W ocenie Sadu II instancji wątpliwości jakie powziął Sąd Rejonowy wynikają przede wszystkimz faktu niewłaściwej oceny wydanych przez biegłego opinii oraz nie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, na podstawie którego możliwe było wyjaśnienie omawianego zagadnienia. Takie też stanowisko zaprezentował w apelacji prokurator, przekonującoi obszernie argumentując swój pogląd.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem prokuratora, że Sąd Rejonowy w sposób błędny dokonał oceny dowodu z pisemnej i ustnej opinii biegłego chirurga i nie podjął próby wyjaśnienia wątpliwości, powstałych po ich analizie. Podkreślić trzeba, iż choć opinia biegłego podlega takiej samej ocenie jak każdy inny dowód zgodnie z regułami określonymi w przepisachkodeksu postępowania karnego, to przepisart. 201 kpkobliguje organ procesowy nie tylko do kontroli dowodu z opinii biegłych ale również do wyjaśnienia ewentualnych sprzeczności czy wątpliwości wynikających z jej brzmienia.
Wbrew jednoznacznemu stanowisku Sądu Rejonowego, wyrażającego się w uznaniu pisemnej i ustnej opinii biegłego za logiczną i rzeczowo uzasadnioną, treść opinii biegłego chirurga takich cech nie posiada. W ocenie Sądu II instancji, opinia ustna wydana przez biegłego chirurgaJ. R., przedstawiająca jego ostateczne stanowisko co do przedmiotu opinii, jest niejasna, ponieważ nie pozwala ona na zrozumienie wyrażonychw niej ocen i poglądów, a także sposobu dochodzenia do nich, jak też sprzeczna jest z opinią pisemną wydaną w toku postępowania przygotowawczego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2008 r., IV KK 206/08, LEX nr 436459).
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż prawdopodobny mechanizm złamania podstawy III i IV kości śródstopia pokrzywdzonej został przedstawiony przez biegłegow opinii pisemnej i w opinii ustnej w sposób zasadniczo odmienny, do czego Sąd Rejonowy w żaden sposób nie ustosunkował się.
W opinii pisemnej biegły wskazał, że najbardziej prawdopodobny mechanizm urazu prawego śródstopia polegał na gwałtownym (odruchowym) naciśnięciu pedału hamulca podczas niespodziewanego uderzenia z tyłu i podjętej próby zatrzymania poruszającego sięi uderzającego w pojazd poprzedzający samochodu opiniowanej. Gwałtownośći niekontrolowana siła nacisku mogła spowodować opisane powyżej uszkodzenia kości prawego śródstopia, skutku któregoA. W.nie czuła bezpośrednio po zdarzeniu (k.35). Podczas opiniowania na rozprawie, biegły stwierdził jednak, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje możliwości ustalenia czy do pęknięcia kości doszłow skutek nacisku na pedał hamulca czy też przy próbie przepchnięcia samochodu, choć bardziej prawdopodobne jest, że był to efekt nacisku na pedał hamulca (60%), niż skutek przeciążenia przy przepychaniu samochodu (40%) (k.104-104v).
W ocenie Sądu II instancji, tak odmiennie sformułowane wnioski w opinii pisemnej oraz w opinii ustnej, powodują, że nie można było uznać kwestii specjalistycznej za wyjaśnionąw stopniu umożliwiającym wydanie rozstrzygnięcia w sprawie. Oznacza to, że rozstrzygnięcie istniejącej kwestii nadal wymagało wiadomości specjalnych. W takim wypadku, posłużenie się uprawnieniem wynikającym zart. 7 kpknie wydaje się wystarczające, zwłaszcza że argumentacja, którą posłużył się Sąd Rejonowy, oceniając obie opinie i przyjmując je za wiarygodny materiał dowodowy, nie przekonuje.
I tak nie może przekonywać podnoszony w uzasadnieniu wyroku argument, żew pisemnej opinii biegły wskazywał „tylko na prawdopodobieństwo”, że złamanie kości śródstopia nastąpiło w wyniku gwałtownego nacisku na pedał hamulca przez pokrzywdzoną. Przecież biegły opiniujący w przedmiocie obrażeń ciała osoby pokrzywdzonej zdarzeniem drogowym nie ma możliwości kategorycznego wypowiedzenia się odnośnie mechanizmu powstania tych obrażeń. Zawsze zatem będzie to opinia określająca jedynie stopień prawdopodobieństwa zaistnienia określonego mechanizmu. Taki stopień został przez biegłego w opinii pisemnej określony poprzez wskazanie na najbardziej prawdopodobny mechanizm powstania urazu.
Nie zasługuje również na akceptację ocena Sądu Rejonowego, że biegły logiczniei rzeczowo uzasadnił przyjęte wnioski. Zdaniem Sądu II instancji, w świetle treści opinii biegłego, trudno ocenić dlaczego wydając ustną opinię na rozprawie, stopień prawdopodobieństwa powstania urazu stopy pokrzywdzonej w wyniku nacisku na pedał hamulca przez pokrzywdzoną biegły określił jedynie na 60%, oraz dlaczego uznał, że z wysokim stopniem prawdopodobieństwa bo sięgającym 40% uraz ten mógł być wynikiem przeciążenia przy przepychaniu przez pokrzywdzoną samochodu.
Dla oceny wartości wydanej w sprawie opinii niewielkie znaczenie ma podkreślony przez Sąd Rejonowy fakt, że biegły ma bogate doświadczenie zawodowe. Przede wszystkim zauważenia wymaga, że biegły będący chirurgiem, opiniując na rozprawie sam wskazał, iż nie spotkał się jeszcze z powstaniem urazu w takim ciągu zdarzeń jak w niniejszej sprawie. Ponadto słusznie zauważył skarżący, że w świetle takiego oświadczenia biegłego, jak również faktu, że pokrzywdzona doznała typowo ortopedycznego urazu, celem wyjaśnienia mechanizmu powstania urazu nogi pokrzywdzonej, zasadne byłoby zasięgniecie opinii biegłego posiadającego specjalistyczną wiedzę z zakresu ortopedii i traumatologii.W niniejszej sprawie ma to tym istotniejsze znaczenie, iż niepewność i niejasność wydanych opinii może mieć właśnie związek ze specjalizacją opiniującego w sprawie biegłego, któryz podobnym przypadkiem w swojej praktyce zawodowej nie spotkał się.
Dodać należy również, że brak aktywności stron, w tym skarżącego, nie zwalniał Sądu orzekającego z dążenia do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym z przeprowadzenia z urzędu koniecznych dowodów, dlatego stwierdzenie Sądu, że strony nie zgłosiły zastrzeżeń w zakresie obu opinii, nie może mieć znaczenia dla oceny procedowania Sądu w niniejszej sprawie.
Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uprawniał zatem Sąd Rejonowy do poprzestania na stwierdzeniu, że żaden z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wykazał, aby między złamaniem kości śródstopia pokrzywdzonej, a zaistniałym zdarzeniem zachodził adekwatny związek przyczynowy, ponieważ w ocenie Sądu Okręgowego, jest tak tylko dlatego, że Sąd ten sam pozbawił się możliwości uzyskania takiego dowodu. Wbrew bowiem temu, co wynika ze stanowiska Sądu Rejonowego, nie da się definitywnie wykluczyć, że na podstawie dowodów zgromadzonych w tej sprawie (m.in. dokumentacji medycznej dot. pokrzywdzonej), będzie jednak możliwe precyzyjne, lub bardziej precyzyjne, ustalenie mechanizmu doznania przez pokrzywdzoną złamania podstawy III i IV kości sródstopia. Rzecz jednak w tym, aby opinię w tej mierze, pełną, jasnąi wewnętrznie spójną, wydał biegły mający odpowiednią wiedzę w dziedzinie ortopediii traumatologii, a nie jedynie w zakresie chirurgii. Nie sposób oczywiście przewidzieć wniosków sformułowanych w przyszłej opinii. Nie można zatem obecnie przekreślaći wniosków do jakich doszedł Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku, ponieważ w efekcie uzupełniających czynności dowodowych mogą one okazać się słuszne. Trzeba jednak podkreślić, że bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu traumatologiii ortopedii, odnoszącej się do mechanizmu doznanego przez pokrzywdzoną złamania kości śródstopia, prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie jest możliwe.
Podnieść należy, iż tylko w wypadku wyczerpania wszelkich działań zakreślonych treścią normyart. 201 kpk, w grę wchodzić może zastosowanie trybu postępowaniaz wykorzystaniem zasad oceny dowodów określonych wart. 7 kpk, a w ostateczności reguły ustanowionej wart. 5 § 2 kpk(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r.,II KK 140/08, LEX nr 486186).
Okoliczności powyższe sprawiają, że zastosowanie przez Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie zasady określonej wart. 5 § 2 kpkjest oczywiście przedwczesne, a tym samym nieuprawnione. Zasady nietłumaczenia wątpliwości na niekorzyść oskarżonego nie możnaw żadnej mierze traktować jako swoistego uproszczonego traktowania wątpliwości, jak to uczynił Sąd I instancji. Stan nie dających się usunąć wątpliwości jest stanem niemożności poczynienia ustaleń niewątpliwych mimo wszystkich starań organu prowadzącego postępowanie i mimo wykorzystania wszystkich przewidzianych prawem metod. Opisywana zasada nie ma zatem zastosowania w wypadkach, gdy wątpliwości są skutkiem niedokładnego, niepełnego postępowania dowodowego i jego oceny. Organ procesowy nie może bowiem poprzestać na dowodach przedstawionych przez oskarżyciela, ale powinien dążyć do ustalenia faktów, nie zaś powoływać się na występujące wątpliwości (zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z dnia 16 lipca 2013 r. WA 15/13, Legalis Numer 395136).
Wszystkie wskazane wyżej argumenty świadczą jednoznacznie o słuszności zarzutu prokuratora. Niewątpliwie Sąd I instancji prowadząc postępowanie dowodowe mające na celu dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie obrażeń ciała odniesionych przez pokrzywdzoną na skutek przedmiotowego zdarzenia drogowego, dopuścił się naruszenia przepisówart. 4 kpk,art. 5 § 2 kpk,art. 7 kpk,art. 201 kpk,art. 366 § 1 kpk,art. 410 kpk, i to w sposób mogący mieć wpływ na treść wyroku. Dlatego podjęte przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcie uniewinniające oskarżoną od odpowiedzialności za zarzucany jej czyn zart. 177 § 1 kkjawi się jako przedwczesne i nieuprawnione, a ocena taka implikuje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Procedując w niniejszej sprawie po raz kolejny, Sąd I instancji obowiązany będzie ponownie zrealizować cały proces orzeczniczy, a w jego trakcie rolą Sądu będzie zwrócenie uwagi na te elementy, które były przedmiotem analizy i wskazań zaprezentowanych wyżej, jak też zawartych w apelacji obrońcy. Dążąc do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, Sąd wywoła opinię biegłego z zakresu ortopedii i traumatologii celem wyjaśnienia mechanizmu powstania u pokrzywdzonej w dniu 26.07.2014 r. złamania podstawy III i IV kości śródstopia. Stosownie do treściart. 442 § 2 kpkSąd Rejonowy może poprzestać na ujawnieniu tych dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie zaskarżonego wyroku. Ponadto właściwie zgromadzony przez Sąd materiał dowodowy powinien być poddany rzetelnej ocenie, przy zachowaniu zasad swobodnej oceny dowodówi logicznego rozumowania oraz uwzględnieniu wskazań doświadczenia życiowego. Na tej podstawie Sąd orzekający, ustali precyzyjnie stan faktyczny, koncentrując się przede wszystkim na bezspornym ustaleniu, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na niewątpliwe przyjęcie, że oskarżona zachowaniem swoim wyczerpała znamiona przestępstwa zart. 177 § 1 kk. Powinnością Sądu, o ile oczywiście takowa się zmaterializuje, będzie również sporządzenie uzasadnienia wydanego wyroku, przy czym dokument ten, rzecz jasna, musi odpowiadać standardom określonym wart. 424 kpk.
W związku z powyższym na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.i456 kpk, Sąd odwoławczy orzekł jak w wyroku.