Sąd Rejonowy w Kielcach
VII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VII Ns 1080/14
Data wyroku: 2015-03-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dobrosława Szydłowska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc
Teza: "brak efektywnego, rzeczywistego korzystania z nieruchomości przez samoistnego posiadacza nie pozbawia go przymiotu samoistności i nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia"

Sygn. akt VII Ns 1080/14

POSTANOWIENIE
Dnia 31 marca 2015 r.
Sąd Rejonowy w Kielcach, VII Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Dobrosława Szydłowska

Protokolant:

st. prot. sądowy Paulina Górecka

po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. w Kielcach
na rozprawie
sprawy z wnioskuD. M.
z udziałemM. S. (1),A. D. (1),R. D.,W. Z.,J. Z.,L. U.,M. U.,Z. D. (1), Skarbu Państwa - Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddziału wK.,C. G.,S. D. (1),W. Ł.,J. D. (1),A. D. (2),A. D. (3), Skarbu Państwa - Lasów Państwowych NadleśnictwaK.,A. K.,E. M.,M. K. (1),Z. D. (2),H. P.,M. F.,S. S.iR. S.
o zasiedzenie
p o s t a n a w i a :

1
stwierdzić, że(...)małżonkowieD.nabyli w drodze zasiedzeniaz dniem 31 grudnia 1978 rokuna zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej własność nieruchomości położonej wN. I.oznaczonej wówczas numerem(...)o powierzchni 0,94 haw granicach obecnych działek gruntuoznaczonych aktualnienumerami ewidencyjnymi (...)położonych przyul. (...)wK.przedstawionych na mapie geodety uprawnionegoJ. P.przyjętej w dniu 29 grudnia 2014 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta MiastaK.za numerem P.2661/2014.(...)oraz w granicach działek gruntu oznaczonych obecnienumerami ewidencyjnymi (...)położonych wK.I gminaM.przedstawionych na mapie geodety uprawnionegoJ. P.przyjętej w dniu 30 grudnia 2014 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego(...) Ośrodka (...)wK.za numerem P.2604/2014.(...);

2
przyznać z sum Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz r. pr.A. O.kwotę 2.214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście złotych) tytułem wynagrodzenia za pełnione w sprawie czynności kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu uczestniczekE. M.iM. K. (1);

3
nakazać pobrać od wnioskodawczyniD. M.na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 4.228 zł (cztery tysiące dwieście dwadzieścia osiem złotych) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

4
orzec, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postepowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

SSRD. S.
Sygn. akt: VII Ns 1080/14

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2010 rokuD. M.domagała się stwierdzenia, że jej rodzice(...)małżonkowieD.stali się z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 roku właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wK.I gminaM.obejmującego działki gruntu oznaczone aktualnie numerami(...)i(...). W uzasadnieniu złożonego wniosku podniosła, iż gospodarstwo rolne będące przedmiotem wniosku od lat znajdowało się w posiadaniu rodziców jej ojcaL. D., a jego stan prawny nie był dotychczas uregulowany. Gospodarstwo toL. D.wraz z żonąH.otrzymali w drodze nieformalnej darowizny. W dacie 4 listopada 1971 roku(...)małżonkowieD.znajdowali się w samoistnym posiadaniu działek objętych wnioskiem, a dotychczas nie został wydany akt własności ziemi na powyższe nieruchomości. W rejestrze gruntów jako samoistny posiadacz tych działek wpisany byłL. D.(wniosek – k. 4-6).
W toku postępowaniaD. M.zmodyfikowała prezentowane dotychczas stanowisko i w piśmie przygotowawczym z dnia 7 listopada 2012 roku zażądała stwierdzenia, że(...)małżonkowieD.nabyli przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1968 roku własność nieruchomości położonej wN., stanowiącej w tej daciedziałkę nr (...)o powierzchni 0,9400 ha (aktualnie stanowiącejdziałkę nr (...)położoną wK.I orazdziałkę oznaczoną nr (...)położoną wK.). W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że(...)małżonkowieD.przez ponad 30 lat byli samoistnymi posiadaczami przedmiotowej nieruchomości, a ich posiadanie samoistne na przestrzeni tego okresu zmieniło się jedynie w taki sposób, iż oddali przedmiotową nieruchomość w posiadanie zależne. Wnioskodawczyni podkreśliła, że(...)małżonkowieD.weszli w posiadanie przedmiotowej nieruchomości w roku 1948, kiedy to dziadkowie wnioskodawczyni, a rodziceL.dokonali nieformalnego podziału gospodarstwa, którym władali. Od tej datyL. D.wraz z żonąH. D., z którą zawarł związek małżeński w 1937 roku, postrzegani byli jako właściciele przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawczyni dodała, że własność tegoż gospodarstwa nigdy nie została uregulowana, gdyż nie sporządzono protokołu uwłaszczeniowego ani też nie wydano aktu własności ziemi na wymienioną nieruchomość (k. 302-303).
W piśmie z dnia 11 stycznia 2013 roku wnioskodawczyni zmodyfikowała datę zasiedzenia na dzień 31 grudnia 1978 roku (k. 344). OstatecznieD. M.domagała się stwierdzenia, iż(...)małżonkowieD.nabyli przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1978 roku na zasadzie wspólności małżeńskiej własność nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), w granicach aktualnychdziałek o nr (...)(k. 595).
UczestnicyM. S. (1),A. D. (3)iC. G.przyłączyli się do powyższego wniosku o zasiedzenie (k. 336, k. 674 verte), a uczestnikJ. Z.oraz pełnomocnik Skarbu Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad pozostawili przedmiotowy wniosek do uznania Sądu (k. 336, k. 540, k. 674 verte, k. 689).
UczestniczkaM. U.zaoponowała natomiast wnioskowi o zasiedzenie – początkowo jedynie w zakresiedziałki nr (...)(k. 336), a następnie co do wszystkich działek objętych wnioskiem (k. 540, k. 674 verte, k. 689). Stwierdzeniu zasiedzeniadziałek nr (...)zaoponował również uczestnikZ. D. (1)(k. 595, k. 674 verte). Kurator nieznanych z miejsca pobytuE. M.iM. K. (1)początkowo oponował wnioskowi o zasiedzenie w zakresiedziałki nr (...), a ostatecznie zaoponował wnioskowi o zasiedzenie w pełnym zakresie (k. 540, k. 595, k. 674 verte, k. 689).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Dziadkowie wnioskodawczyni -M.iJ.małżonkowieD.byli posiadaczami samoistnymi kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego położonego wmiejscowości N.II na terenie gminyM.. W skład tego gospodarstwa wchodziła między innymi działka gruntu oznaczona numerem(...).M. D.zmarł w 1946 roku, aJ. D. (1)w 1970 roku.
W 1948 roku, po śmierciM. D., doszło do nieformalnego podziału rzeczonego gospodarstwa pomiędzy sześcioro dzieciM.iJ.małżonkówD., tj. pomiędzy ojca wnioskodawczyniL. D.i jego rodzeństwo:S. D. (1),J. D. (2),J. D. (1),S. D. (2)iM. S. (2). W wyniku wskazanego wyżej nieformalnego działu spadku wchodząca w skład powyższego gospodarstwadziałka nr (...), przypadła nieformalnieL. D.. Pozostali synowieM.iJ.małżonkówD.również otrzymali swoje części gospodarstwa. JedynieM. S. (2)nie otrzymała żadnej nieruchomości w naturze, a jedynie spłatę. Każdemu z synówM. D.przypadła część gospodarstwa o powierzchni około jednego hektara.

dowód:

zeznaniaM. S. (1)(k. 59, k. 289, k. 337), zeznaniaA. D. (3)(k. 59, k. 241, k. 289, k. 337), zeznaniaA. D. (1)(k. 59, k. 236), zeznaniaI. M.(k. 239), zeznaniaD. M.(k. 240, k. 288-289, k. 336-337), zeznaniaS. D. (1)(k. 241), zeznaniaC. G.(k. 59, k. 241, k. 338), opinia biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. P.(k. 405-408 i k. 540), mapa sytuacyjna wraz z rejestrem pomiarowym (k. 53, k. 54, k. 76, k. 77, k. 648, k. 649), skrócony wypis ze skorowidza działek (k. 70); akt zgonuJ. D. (1)– k.251.
L. D.działkę nr (...), która przypadła mu w wyniku nieformalnego działu spadku po ojcuM. D., uprawiał osobiście jedynie w 1948 roku, albowiem w tym samym roku otrzymał nakaz pracy w kopalni wR.i w związku z tym zmuszony był zmienić na stałe miejsce swego zamieszkania. W 1950 roku do miejscowościR.wyprowadziła się również małżonkaL. H.D.. Na terenie rodzinnego gospodarstwa pozostała córkaL.-M. S. (1), która zamieszkiwała tam do 1964 roku.
W latach 1948-1958 wskazana wyżejdziałka nr (...)uprawiana była na wyraźną prośbęL. D.przez jego teścia –S. P., a do 1950 r. także przezH. D.. Powyższe podyktowane było chęcią zatrzymania przedmiotowej działki w samoistnym posiadaniu(...)małżonkówD., gdyż w przeciwnym razie działka ta zostałaby ze względu na panujący wówczas ustrój polityczny odebranaL. D.i przekazana na rzecz państwa.

dowód:

zeznaniaD. M.(k. 240, k. 288-289, k. 336-337), zeznaniaF. P.(k. 288), zeznaniaM. S. (1)(k. 59, k. 289, k. 337), zeznaniaA. D. (3)(k. 59, k. 241, k. 289, k. 337), zeznaniaS. D. (1)(k. 241), zeznaniaC. G.(k. 59, k. 241, k. 338)
W 1958 roku, kiedyS. P.zaprzestał uprawianiadziałki nr (...),L. D.oraz jego brat –J. D. (2)zawarli ustną umowę dzierżawy, na podstawie którejL. D.oddałJ. D. (2)działkę nr (...)do używania i pobierania pożytków. PonadtoL. D.ustalił zJ. D. (2), że ten ostatni będzie płacił również za niego podatki należne od tej nieruchomości, gdyż jako pracownik państwowej kopalni obawiał się ujawnić, że jest posiadaczem nieruchomości rolnej. W zamian za oddanie nieruchomości w dzierżawęJ. D. (2),L. D.w ramach rozliczeń czynszu dzierżawnego otrzymywał od brata kilka razy w roku płody rolne i mięso, a czasami także pieniądze uzyskane ze sprzedaży płodów rolnych.
L. D.otrzymywał plony i pieniądze aż do swojej śmierci, co miało miejsce w 1992 roku. Współdecydował również o uprawie nieruchomości i wszelkie decyzje gospodarskie były z nim konsultowane przez brataJ. D. (2). Każde z rodzeństwa, w tymJ. D. (2), honorowało, żedziałka numer (...)przynależy doL. D.. Analogicznie jak w przypadkuL. D., również jego bratS. D. (1)oddał w dzierżawę swoją część gospodarstwa bratuJ. D. (2). I podobnie jakL.nie wyzbył się woli władania nią, z tą różnicą, iżS. D. (1)uzyskał akt własności ziemi na swoją część gospodarstwa. Akty własności ziemi uzyskali na swoje części gospodarstwa takżeJ. D. (1)iJ. D. (2).Działka numer (...)nie została objęta żadnym wydanym aktem własności ziemi.

dowód:

zeznaniaM. S. (1)(k. 59, k. 289, k. 337),zeznaniaA. D. (3)(k. 59, k. 241, k. 289, k. 337), zeznaniaC. G.(k. 59, k. 241, k. 338), zeznaniaA. D. (1)(k. 59, k. 136),zeznaniaI. M.(k. 239), zeznaniaA. S.(k. 239-240), zeznaniaD. M.(k. 240, k. 288-289, k. 336-337), częściowo zeznaniaM. U.(k. 57, k. 240-241, k. 289, k. 338), zeznaniaM. S. (3)– k. 132-133, zeznaniaS. D. (1)(k. 241), zeznaniaF. P.(k. 288)
Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przezL. D.iJ. D. (2), podatki należne oddziałki nr (...)opłacał początkowoJ. D. (2). W późniejszym jednak okresie, kiedyJ. D. (2)został zatrudniony na państwowej posadzie, podatek od tej nieruchomości opłacała jego żona–E. D., zaznaczając jednak w dowodach zapłaty, że uiszcza podatki jako użytkownik działki i że działka ta należy doL. D..
L. D.figurował także w ewidencji gruntów jako posiadacz samoistnydziałki numer (...). DoL. D.skierowano także na początku lat 80-tych decyzję o wywłaszczeniu części działki pod budowę drogi państwowej i jemu też wypłacono stosowne odszkodowanie. Ponadto w 1972 roku wszyscy spadkobiercyJ. D. (1), w tymL. D.stanęli do umowy sprzedaży części rodzinnego gospodarstwa zawartej zM. K. (2)i wszyscy poczuwali się w równym stopniu uprawnieni do dysponowania majątkiem spadkowym.

dowód:

dowody uiszczania podatku od nieruchomości (k. 250); decyzja o wywłaszczeniu – k. 72 -73; umowa sprzedaży z 23 kwietnia 1972 r. - k. 87.
W latach 80-tychdziałka nr (...), którą otrzymałL. D.w drodze nieformalnego działu spadku poM. D., uległa podziałowi nadziałki nr (...)o powierzchni 0,7297 ha,(...)o powierzchni 0,0449 ha i(...)o powierzchni 0,1654 ha, przy czymdziałka nr (...)została wywłaszczona pod drogę – obwodnicę miastaK.na mocydecyzji nr (...)z dnia 7 marca 1982 roku wydanej przezWojewódzkie Biuro Geodezji i (...)wK., natomiast częśćdziałki nr (...)o powierzchni 0,0567 ha połączona została z częściami działek sąsiednich i obecnie stanowidrogę oznaczoną nr (...).
W konsekwencji w posiadaniuL. D.pozostaładziałka nr (...)o powierzchni 0,7297 ha, która w 1989 roku otrzymała nowy numer(...)i włączona została w obrębK.I oraz częśćdziałki nr (...)o powierzchni 0,1087 ha, która została w późniejszym czasie włączona do miastaK.i otrzymała nowy numer(...).

dowód:

opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. P.(k. 405-408), opinia ustna biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. P.(k. 540), mapa sytuacyjna wraz z rejestrem pomiarowym (k. 53, k. 54, k. 76, k. 77), skrócony wypis ze  skorowidza działek (k. 70), decyzja Naczelnika wM.w przedmiocie wywłaszczeniadziałki nr (...)(k. 72).
W 1990 roku,J. D. (2)zwrócił się z prośbą do żonyL.-H. D., aby uregulowała stan prawnydziałki numer (...), a następnie odsprzedała mu przedmiotową nieruchomość.H. D.nie chciała jednak podejmować działań zmierzających do uregulowania stanu prawnego powyższej nieruchomości z uwagi na to, że łączyły się one z wieloma formalnościami i zaproponowałaJ. D. (2), że sprzeda mu przedmiotową nieruchomość, jeżeli otrzyma za to spłatę w gotówce. Ostatecznie jednak nie doszło do takiej transakcji.

dowód:

zeznaniaA. D. (1)(k. 674 verte-675).
Znajdującą się w samoistnym posiadaniuL.orazH.małżonkówD.nieruchomośćJ. D. (2)dzierżawił do samej śmierciL. D., tj. do 1992 roku, przy czym w przeciągu całego okresu dzierżawyJ. D. (2)nie poczuwał się właścicielem wymienionej nieruchomości.L. D.do samej śmierci czuł się właścicielem tej działki, powtarzając swoim dzieciom i żonie, że posiada pole w rodzinnych stronach, oddane w dzierżawęJ. D. (2). ŻonaL. H.D.zmarła w 2010 roku.
J. D. (2)nigdy też nie zaprzeczał temu, że właścicielem powyższej nieruchomości jestL. D.i o sprawach gospodarskich dotyczących spornej nieruchomości decydował po konsultacjach zL. D..

dowód:

zeznaniaA. D. (3)(k. 59, k. 241, k. 289, k. 337), zeznaniaA. D. (1)(k. 59, k. 136), zeznaniaI. M.(k. 239), zeznaniaD. M.(k. 240, k. 288-289, k. 336-337), zeznaniaM. S. (1)(k. 59, k. 289, k. 337), zeznaniaM. U.(k. 57, k. 240-241, k. 289, k. 338), zeznaniaM. S. (3)(k. 132-133).
W 2008 rokudziałka nr (...)o powierzchni 0,(...)położona w obrębie(...)wK.w wyniku wydania decyzji IG.(...)-23/08 w przedmiocie poszerzenia pasa drogowego obwodnicy została podzielona nadziałki nr (...)o powierzchni 0,0082 ha idziałkę nr (...)o powierzchni 0,1005 ha, przy czymdziałka nr (...)została przeznaczona na poszerzenie pasa drogowego, zaśdziałka nr (...)pozostawiona została w posiadaniu samoistnym spadkobiercówL. D.. Ponadto w wyniku decyzji Wojewody(...)z dnia 8 grudnia 2008 roku znak: IG.III.(...)-23/08 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej podziałowi uległadziałka nr (...)położona w obrębieK.I nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,0739 ha, która przeznaczona została na poszerzenie pasa drogowego – obwodnicy miastaK.i stała się własnością Skarbu Państwa - oraz nadziałkę nr (...)o powierzchni 0,5718 ha, która pozostawiona została we władaniu spadkobiercówL. D..

dowód:

opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. P.(k. 405-408, k. 566, k. 567), opinia ustna biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. P.(k. 540), mapa sytuacyjna wraz z rejestrem pomiarowym (k. 53, k. 54, k. 76, k. 77, k. 648, k. 649), skrócony wypis ze skorowidza działek (k. 70).

Sąd zważył, co następuje:
WniosekD. M.o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości oznaczonej numerem 94 położonej niegdyś na terenieN. I.w granicach obecnych działek gruntu oznaczonych numerami(...)i(...)położonych wK.orazdziałek nr (...)położonych przyul. (...)wK.zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści przepisuart. 172 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze, zaś po upływie lat trzydziestu nabywa on własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Taki stan prawny w tym zakresie obowiązuje od dnia 1 października 1990 roku, podczas gdy przed tą datą dla nabycia własności nieruchomości w złej wierze wystarczał okres lat dwudziestu, zaś w dobrej wierze – lat dziesięciu.
Wskazać przy tym należy, że w przypadku zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegostosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu. Dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie (art. XLI § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – przepisy wprowadzające Kodeks cywilny). Zgodnie natomiast z art. XLI § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, jeżeli termin zasiedzenia wedługkodeksu cywilnegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie.Jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.Dotychczasowe przy tym przepisy, o których mowa w art. XLI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, to przepisy zawarte wDekrecie z dnia 11 października 1946 roku – Prawo rzeczowe(Dz.U. z 1946r. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.).Stosownie zaś do treściart. 50 Dekretu z dnia 11 października 1946 roku – Prawo rzeczowe, osoba posiadająca nieruchomość w dobrej wierze nabywała jej własność przez zasiedzenie po upływie lat dwudziestu (§ 1), natomiast osoba posiadająca nieruchomość w złej wierze, nabywała własność tej nieruchomości, jeżeli posiadała ją przez lat trzydzieści (§2).
Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie wnioskodawczyni jako początek daty zasiedzenia wskazała dzień 31 grudnia 1948 roku, kiedy to miał nastąpić ostatecznie dział spadku poM. D.pomiędzy jego dziećmi w drodze nieformalnej umowy. Skoro więc jako początek daty biegu terminu zasiedzenia należało przyjąć datę 31 grudnia 1948 roku, w której to dacie miało dojść do zamanifestowania zmiany charakteru posiadania, to do oceny zasadności żądania wniosku znajdzie zastosowanie przepis art.art. 50 § 1 i § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 roku – Prawo rzeczowe(Dz. U. 46 Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), zgodnie z którym kto posiada nieruchomość przez lat dwadzieścia, nabywa jej własność, chyba że w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie był w złej wierze (zasiedzenie). Termin zasiedzenia według przepisówkodeksu cywilnegoprzy uwzględnieniu złej wiary i 20-letniego terminu zasiedzenia zakończyłby się bowiem z dniem 1 stycznia 1985 roku, zaś przy uwzględnieniu przepisuart. 50 § 2 Dekretu - Prawo rzeczowefaktycznie z dniem 31 grudnia 1978 roku.
Podkreślenia wymaga, że zasiedzenie jest pierwotnym sposobem nabycia własności rzeczy przez osobę nie mającą tytułu prawnego, w drodze długotrwałego posiadania tej rzeczy w sposób odpowiadający wykonywaniu tego władztwa przez właściciela. Do przesłanek nabycia własności nieruchomości należy zatem samoistność posiadania i upływ czasu, który jest zróżnicowany w zależności od dobrej bądź złej wiary posiadacza.
Samoistnym posiadaczem rzeczy jest z kolei ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (art. 336 k.c.). Posiadanie wedługkodeksu cywilnegojest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym, który polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. W przypadku nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie posiadanie to musi mieć charakter posiadania samoistnego, właścicielskiego, a zatem charakteryzującego się tym, że posiadacz włada rzeczą w zakresie, w jakim to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (orzeczenie SN z 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP 9/87, poz. 138).Efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania. Dla istnienia posiadania bowiem nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania(S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, wydanie 3 zmienione, Warszawa 2001, str. 458, teza 1 do art. 336 k.c.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1966r., III CR 108/66, OSP 1967/10/234).
Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią przepisuart. 339 k.c.domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym, przy czym zgodnie zart. 337 k.c.posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne.Podkreślenia również wymaga, że jedynie wówczas, gdy zachodzi równocześnie corpus i animus, a zatem samoistne posiadanie nieruchomości z wolą władania nią jak jej właściciel, można mówić o tego rodzaju posiadaniu, które prowadzić może do zasiedzenia.Wola posiadania dla siebie, a więc traktowanie siebie jak właściciela, jest zasadniczym elementem posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Wskazać przy tym należy, że o samoistności nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego, podobnie zresztą jak fakt czynienia na przedmiot posiadania choćby znacznych nakładów finansowych, choć kwestia ta może oczywiście odgrywać rolę przy ocenie charakteru posiadania. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Jeżeli zaś chodzi o kwestię istnienia po stronie posiadacza dobrej bądź złej wiary, to wskazać należy, że nieformalny nabywca nieruchomości nie może zostać uznany za posiadacza w dobrej wierze (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1997r., II CKN 3/97, lex nr 1228349).
Złożony w przedmiotowej sprawie przez wnioskodawczynięD. M.wniosek zmierzał do stwierdzenia, że jej rodzice:(...)małżonkowieD.nabyli przez zasiedzenie nieruchomość stanowiącą część dawnejdziałki oznaczonej nr (...)położonej wN. I.na terenie gminyM..
W kontekście poczynionych powyżej uwag o charakterze ogólnym w ocenie Sądu – należy uznać, iżH.iL.małżonkowieD., począwszy od dnia 31 grudnia 1948 roku istotnie przez okres 30 lat byli samoistnymi posiadaczami objętej wnioskiem o zasiedzenie nieruchomości. Z chwilą bowiem dokonania przez dzieciM.iJ.małżonkówD., tj. przezL. D.,S. D. (1),J. D. (2),M. S. (2),J. D. (1)iS. D. (2)podziału nieruchomości w ramach działu spadku po ojcuM. D., doszło do zmiany w zakresie posiadania tejże nieruchomości na posiadanie samoistne o cechach posiadania właścicielskiego, obejmującego z osobna każdą z wydzielonych części. W odniesieniu zaś do części gospodarstwa obejmującego działkę oznaczoną wówczas nr(...)doszło do zmiany posiadania w ten sposób, że działka ta znalazła się posiadaniu samoistnym wyłącznieL. D.oraz jego małżonki –H. D.. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe w sposób nie budzący wątpliwości wykazało, że posiadanie o takim charakterze było w odniesieniu do ówczesnejdziałki nr (...)wykonywane przezL. D.i jego małżonkęH. D.w sposób trwały i nieprzerwany do chwili ich śmierci.
Okoliczności te jednoznacznie wynikają z zeznań wnioskodawczyniD. M.oraz uczestników:M. S. (1),A. D. (3),C. G.,A. D. (1)(żonyL. D., syna(...)małż.D.),M. S. (3),M. U.,S. D. (1), a także z zeznań świadków:F. P.,I. M.,A. S.iA. D. (1).
I tak wnioskodawczyniD. M.wskazała w zeznaniach, że pomimo iż jej ojciec w 1948 roku dostał nakaz pracy w kopali wR., to jednak nigdy nie wyzbył się woli władaniadziałką nr (...), która przypadła mu w ramach działu spadku po ojcuM. D.. Jak wynika przy tym z zeznańD. M., po tym jakL. D.otrzymał nakaz pracy w kopalni wR.w 1948 roku i na stałe wyjechał zN.,działka nr (...)do 1958 roku była uprawiana na jego prośbę przez teściaL. S.P., a także przezH. D.W późniejszym zaś okresie była wykorzystywana rolniczo przez brataL. J.D., z którymL. D.zawarł ustną umowę dzierżawy. W oparciu o zawartą umowęJ. D. (2)zajmował się uprawą działki(...)małżonkówD., pobierając z niej pożytki, z których wszak rozliczał się z bratemL.. Wnioskodawczyni podkreśliła przy tym, żeJ. D. (2)rozliczał się zL. D.z przedmiotowej dzierżawy, przekazując bratu pieniądze za dzierżawę, bądź też płody rolne, ziemniaki i zboże. Wnioskodawczyni podkreśliła również w zeznaniach, że jej ojciec nigdy nie wyzbywał się posiadania działki, którą otrzymał w drodze nieformalnego działu spadku po ojcuM. D.i zawsze traktował ją jak swoją własność. Jak wynika również z zeznańD. M., taki stan rzeczy akceptowany był przez wszystkich członków rodzinyD.i nikt z jego rodziny nie kwestionował, żedziałka nr (...)należy doL. D.. Wnioskodawczyni podkreśliła również, że jej ojciec nie opłacał podatków należnych od tej nieruchomości, gdyż jako pracownik państwowej kopalni nie mógł ujawnić faktu, iż posiada nieruchomość rolną. Z tych też względów podatki należne od w/w nieruchomości opłacałJ. D. (2), a następnie – kiedy iJ. D. (2)otrzymał państwową posadę – małżonkaJ. E.D..D. M.zeznała też, żeJ. D. (2)nie uważał się za właścicieladziałki nr (...), gdyż jeszcze przed 1971 rokiem prosił jej ojca -L. D.o odsprzedanie mu przedmiotowej nieruchomości, na co jednak jej ojciec nie wyraził zgody, gdyż uważał, że tak jak pozostałemu rodzeństwu, jemu też się należy coś po rodzicach. Z zeznańD. M.wynika ponadto, żeJ. D. (2)konsultował zL. D.wszystkie decyzje, dotyczące spornej działki, co potwierdza, że to właśnie swojego brata uważał za właściciela nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie. Wnioskodawczyni wskazała również w zeznaniach, że do 1979 roku razem z siostrąM. S. (1)pomagała przy uprawie tej nieruchomości.
Podkreślić należy, że powyższe okoliczności w całości potwierdziła w zeznaniach uczestniczkaM. S. (1), podkreślając, że jej ojciec –L. D.często uzgadniał zJ. D. (2), co ten ostatni ma sadzić na nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie, kto ma płacić podatki od przedmiotowej nieruchomości i w jaki sposóbJ. D. (2)ma się rozliczać z dzierżawy nieruchomości. Uczestniczka wskazała przy tym, że jej ojciec w zamian za dzierżawę pola otrzymywał regularnie odJ. D. (2), mniej więcej kilka razy w roku, płody rolne.M. S. (1)podkreśliła też, że stryjJ. D. (2)zawsze mówił do niej, żeby uczestniczka i jej ojciec –L. D.zrobili coś z polem i nigdy nie uważał się za właściciela, zwłaszcza, że gospodarstwo poM.iJ.małżonkachD.było podzielone pomiędzy wszystkie dzieci po równo.
Ponadto okoliczności, o których zeznała wnioskodawczyniD. M.zostały również w całości potwierdzone przez postronnych uczestników:S. D. (1)(bratanekL. D.po bracieJ. D. (1))iA. D. (3)(bratanekL. D.po bracieS. D. (1)).Dodać przy tym należy, że uczestnikA. D. (3)wskazał również w zeznaniach, że jego ojciecS. D. (1)również nie uprawiał osobiście działki, która przypadła mu w drodze nieformalnego działu spadku poM. D., ponieważ był pracownikiem państwowym i z tego względu nie mógł ujawnić, że posiada nieruchomość rolną, dlatego też działkę, która przypadła mu w drodze nieformalnego działu spadku poM. D.uprawiał w jego imieniuJ. D. (2), który – tak samo jak w przypadkuL. D.– w zamian za dzierżawę działki przekazywałS. D. (1)płody rolne. Uczestnik zaznaczył przy tym, że nikt nie kwestionował tego, że każdemu z dzieciM.iJ.małżonkówD.należało się po 1/6 części gospodarstwa.A. D. (3)podkreślił też w zeznaniach, że z opowieści stryjaL. D.posiada wiedzę, iż przez cały czas poczuwał się on właścicielem pozostawionej wN.części gospodarstwa i żeJ. D. (2)jedynie za zgodąL. D.uprawiał należącą do niego część, rozliczając się z tego tytułu zL. D..
Również uczestniczkaC. G.będąca bratanicąL. D.po jego bracieJ. D. (1)potwierdziła wskazane wyżej okoliczności, podkreślając, żeL. D.w wyniku nieformalnego działu spadku po ojcu przypadła działka będąca przedmiotem postępowania i że działkę tę dzierżawił odL. D.jego bratJ. D. (2), rozliczając się z tej dzierżawy w płodach rolnych. Uczestniczka zaakcentowała też, żeL. D.do samej śmierci poczuwał się właścicielem tej nieruchomości, zaś wszyscy członkowie rodziny honorowali taki stan rzeczy z uwagi na to, że wszystkie dzieciM.iJ.małżonkówD.otrzymały równe części gospodarstwa. Nadto uczestniczka wyjaśniła w zeznaniach, żeJ. D. (2)objął tę działkę w posiadanie zależne, aby nieruchomość ta nie stała ugorem i nie została odebrana przez władze państwowe.
Okoliczność, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie znajdowała się w posiadaniu samoistnym(...)małżonkówD.potwierdzają również zeznania uczestniczkiA. D. (1)(żonyL. D., syna(...)małżonkówD.), która potwierdziła, iżL. D.oddał w dzierżawę swojemu bratuJ.działkę jaką otrzymał w spadku po ojcu oraz zeznania siostryL.–M. S. (3), która wskazała, iż bratJ. D. (2)zdawał sobie sprawę, że część gospodarstwa należy doL. D., a ten w jej ocenie „wtrącał się w uprawę tego gospodarstwa” mimo że wyjechał doR.. SiostraL. D.wyraziła zapatrywanie, że jej bratL.miał prawo do spornej działki, gdyż jako spadkobiercaM. D.powinien mieć udział w rodzinnym gospodarstwie.
Jeżeli chodzi o powyższe zeznania wnioskodawczyniD. M.oraz zeznania uczestnikówM. S. (1),A. D. (3),S. D. (1),C. G.iA. D. (1)(małżonkiL. D.), to Sąd w całości dał wiarę tym zeznaniom. Relacje przedstawione przez wnioskodawczynię i uczestników są bowiem szczere, obiektywne, wewnętrznie spójne i logiczne, a ponadto korelują ze sobą, jak również znajdują częściowo potwierdzenie w zeznaniach uczestniczkiM. U.oraz w zeznaniach świadkówI. M.iA. S., potwierdzających, że posiadaczami samoistnymi w/w działki w okresie od 31 grudnia 1948 roku do 31 grudnia 1978 roku byli(...)małżonkowieD..
ŚwiadekI. M.zeznał bowiem, że wprawdzieL. D.nie uprawiał spornej działki osobiście, jednakże decydował o sposobie uprawiania tej działki. Świadek podkreślił też, żeL. D.zezwolił swojemu bratu -J. D. (2)na uprawianie przedmiotowej działki, zawierając zJ. D. (2)w tym zakresie umowę dzierżawy, w ramach której otrzymywał odJ. D. (2)co najmniej dwa razy w roku pieniądze, bądź też plony. Jak wynika również z zeznańI. M.,L. D.przez cały czas traktował tę działkę jako swoją własność.
Również świadekA. S.potwierdził, że działka, która przypadłaL. D.w drodze nieformalnego działu spadku była uprawiana przezJ. D. (2), który w zamian za możliwość uprawiania tej działki przekazywałL. D.plony i pieniądze. Świadek wskazał przy tym, żeL. D.nie mógł ujawnić, że posiada działkę rolną z uwagi na to, że pracował na państwowej posadzie. Zaznaczyć też należy, że świadekA. S.potwierdził również, żeJ. D. (2)chciał, aby jego brat formalnie przepisał na niego tę działkę, na co jednakL. D.nie wyraził zgody.
Jeżeli chodzi o zeznania wskazanych wyżej świadków, tj. zeznaniaI. M.iA. S., to wskazać należy, że Sąd w całości dał wiarę tym zeznaniom, gdyż są one spójne, logiczne, a ponadto znajdują potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym w sprawie wiarygodnym materiale dowodowym.
Należy też podkreślić, że okoliczność uprawiania działki objętej wnioskiem o zasiedzenie przezS. P.– teściaL. P., o których zeznała wnioskodawczyni, a które zostały potwierdzone przez uczestników:M. S. (1),C. G.,A. D. (3)iS. D. (1)znajdują również potwierdzenie w zeznaniach świadkaF. P., którym to zeznaniom Sąd w całości dał wiarę, jako że są one wewnętrznie spójne, szczere i logiczne.
Zauważyć też należy, że również zeznania uczestniczkiM. U., która sprzeciwiała się wnioskowi o zasiedzenie potwierdzają de facto, że nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie znajdowała się w samoistnym posiadaniu(...)małżonkówD.. Uczestniczka przyznała bowiem, że jej ojciecJ. D. (2)użytkował poleL. D., za co oddawał temu ostatniemu pieniądze za użytkowanie pola, uzyskane ze sprzedaży plonów, a ponadto w zamian za użytkowanie wskazanej nieruchomości przekazywałL. D.mięso i plony. Uczestniczka wyraźnie i wielokrotnie przyznawała, że jej ojciec rozliczał się ze stryjemL.z uprawy pola do samej jego śmierci. Nigdy nie wyjechał z pustymi rękami, a im pozostał tylko „pot po uprawie roli”.
W tym zakresie Sąd uznał relacjeM. U.za wiarygodne, albowiem znajdują potwierdzenie w zeznaniach wnioskodawczyni oraz wskazanych wyżej uczestników, a także w zeznaniach świadkówI. M.iA. S.. Zdaniem Sądu potwierdza to niezbicie fakt, iżJ. D. (2)był jedynie posiadaczem zależnym nieruchomości, a jako właściciela traktował swego brataL.. Gdyby było przeciwnie, wówczas nie rozliczałby się z nim w żaden sposób, nie przekazywałby mu pieniędzy i płodów rolnych, nie prosiłby również o przeniesienie na niego własności spornej nieruchomości w celu włączenia jej do własnego gospodarstwa.
Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniomM. U.w zakresie, w jakim uczestniczka twierdziła, że działki objęte wnioskiem o zasiedzenie znajdowały się w samoistnym posiadaniu jej rodziców, tj.J.iJ.małżonkówD., albowiem zeznania te są odosobnione i sprzeczne ze wskazanym wyżej wiarygodnym materiałem dowodowym w postaci zeznańD. M.,M. S. (1),A. D. (3),C. G.,A. D. (1)(żonyL. D., syna(...)małż.D.),M. U.,S. D. (1),F. P.,A. S.iI. M.. Należy też zauważyć, że treść dalszych zeznańM. U.sprzeciwia się uznaniu za wiarygodne okoliczności, iżJ.iJ.małżonkowieD.byli samoistnymi posiadaczami działki objętej wnioskiem o zasiedzenie, skoro uczestniczkaM. U.wprost wskazała w dalszych zeznaniach, że jej rodzice jedynie użytkowali tę działkę z woliL. D.. Ponadto nie można uznać za wiarygodne tych zeznań uczestniczkiM. U., w których uczestniczka twierdziła, że jej rodzice uprawiali działkę od momentu, kiedy(...)małżonkowieD.wyjechali doR.. Z wiarygodnych bowiem zeznańD. M.,M. S. (1),A. D. (3)iF. P.wynika, że do roku 1958 sporne działki uprawiane były przez teściaL. S.P..
Nadto jako niewiarygodne jawią się zeznania uczestniczkiM. U.co do okoliczności, iż żadne z dzieciL. D.nie uprawiało w/wdziałki nr (...), jako że zeznania te są sprzeczne z wiarygodnymi zeznaniamiM. S. (1),A. D. (3)iD. M., a ponadto jawią się jako nielogiczne, biorąc pod uwagę, iżM. S. (1)zamieszkiwała w domu swojej babki wN. I., a zatem miała możliwość pracy na nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie.
Należy zaznaczyć, że również zeznania świadkaA. D. (1)(małżonki uczestnikaZ. D. (1)) potwierdzają w istocie okoliczność, iż samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości byłL. D.. Świadek zeznała bowiem, że w 1990 rokuJ. D. (2)prosiłH. D.– małżonkęL. D., aby postarała się o uzyskanie tytułu prawnego do w/w nieruchomości i przepisała mu legalnie gospodarstwo w zamian za spłatę, na co jednakH. D.nie wyraziła zgody i oświadczyła, że może mu przekazać w/w nieruchomość w zamian za spłatę w gotówce. Powyższe potwierdza więc, iżJ. D. (2)nie uważał się za posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości i oczywistym było dla niego, że właścicielem tej nieruchomości jestL. D.. W ocenie Sądu zeznania świadkaA. D. (1)w tej części zasługują na wiarę, albowiem są szczere, logiczne i w pełni obiektywne.
Jeżeli natomiast chodzi o zeznania uczestnikówJ. Z.iW. Ł., a także o zeznania świadkówB. S.,A. G.iP. S., to zeznania te nie wniosły do sprawy istotnych okoliczności. Wskazani uczestnicy oraz świadkowie nie posiadali szczegółowej wiedzy odnośnie stanu posiadania nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie. Dodać też należy, że świadekP. S.wspominał w zeznaniach o okoliczności, iżM. U.miała wybudować na spornej nieruchomości dom, a także miała ogrodzić przedmiotową nieruchomość, jednakże - jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z załączonych do akt map sytuacyjnych - nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie stanowiła grunty orne i pastwiska i na nieruchomości tej nie było budynku mieszkalnego. Świadek musiał więc mieć na myśli inną nieruchomość niż ta, która przypadła(...)małżonkomD.w drodze nieformalnego działu spadku.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika więc, żeL.orazH.małżonkowieD.w okresie od 31 grudnia 1948 roku do 31 grudnia 1978 roku byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie, o czym świadczy przede wszystkim okoliczność, iżJ. D. (2)uprawiał przedmiotową nieruchomość jako dzierżawca, za wyraźną zgodąL. D.. O okoliczności, iż pomiędzyJ. D. (2)aL. D.zawarta została umowa dzierżawy i żeJ. D. (2)był posiadaczem zależnym spornej nieruchomości świadczy fakt dokonywania wzajemnych rozliczeń między nimi, w ramach którychJ. D. (2)przekazywałL.pieniądze uzyskane ze sprzedaży płodów rolnych uzyskanych z uprawy tego gruntu, bądź też rozliczał się zL. D.w naturze. Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe,J. D. (2)nigdy nie czuł się właścicielem spornej nieruchomości, w przeciwieństwie doL. D., który nieruchomość objętą wnioskiem o zasiedzenie przez cały czas uważał jako swoją własność.
Należy przy tym zaznaczyć, żeJ. D. (2)dzierżawił pole odL. D.do czasu śmierci tego ostatniego i do tego też czasu regularnie rozliczał się zL. D.z dzierżawy, a więc do 1992 roku. Nadto należy mieć na uwadze, żeJ. D. (2)jeszcze w 1990 roku prosił żonęL. H.D., aby uzyskała formalnie tytuł do nieruchomości i odsprzedała mu przedmiotową nieruchomość, co potwierdza, iżJ. D. (2)nie czuł się właścicielem spornych działek i był w istocie jedynie posiadaczem zależnym przedmiotowej nieruchomości. Nadto w ewidencji gruntów toL. D., a nieJ. D. (2)figurował jako posiadacz samoistny. Na dowodach wpłaty podatków uiszczanych przezJ. D. (2)iE. D.widnieją zaś wpisy, że dokonują wpłaty zaL. D.. W decyzji wywłaszczeniowej fragmentudziałki numer (...)pochodzącej z początku lat 80-tych toL. D.jest wskazany jako osoba uprawniona do odszkodowania. W 1972 roku równieżL. D.przystąpił do umowy sprzedaży części rodzinnego gospodarstwa. Wszystkie powyższe okoliczności świadczą obiektywnie o tym, żeL. D.poczuwał się jak właściciel przydzielonej mu części spadkowego gospodarstwa i tako też był traktowany na zewnątrz. Ponadto, co znamienne, skoro braciaL. D., w tymJ. D. (2)uzyskali na przydzielone im w drodze nieformalnego działu spadku części gospodarstwa tytuł prawny, a żaden z nich nie uzyskał go na sporną działkę, to poniekąd potwierdza również pośrednio, że honorowali uprawnienia właścicielskie do tej nieruchomościL. D.. Gdyby bowiem faktycznie czuli się posiadaczami samoistnymidziałki numer (...)i tak też manifestowali swoje posiadanie na zewnątrz to wówczas w aktach własności ziemi ujęto by takżedziałkę numer (...), do czego nie doszło. Dlatego też nie sposób uznać, by w okresie objętym zasiedzeniemJ. D. (2)zamanifestował na zewnątrz zmianę charakteru swego posiadania zależnego w samoistne. Nie demonstrował ani wobec brataL., ani na zewnątrz faktu „zawładnięcia” nieruchomością dla siebie w jednoznaczny i dostrzegalny sposób. Przeciwnie, do samej śmierciL. D.przekazywał mu czynsz dzierżawny czy to w postaci pieniędzy, czy w postaci plonów. Na pokwitowaniach wpłaty podatku nadal wpisywał swego brata i jego do końca traktował jako dysponentadziałki (...), zwracając się z prośbą o przeniesienie jej własności. Do 1978 roku nie uczynił zaś niczego, co mogłoby w sposób jednoznaczny i czytelny wskazywać na zmianę charakteru jego posiadania.
W szczególności nie sposób podzielić stanowiska zaprezentowanego przez uczestnikaZ. D. (1), jakoby cykliczne przekazywanieL. D.pieniędzy i płodów rolnych stanowiło spłatę z tego gospodarstwa. Gdyby bowiem tak było to wówczasJ. D. (2)nie zwracałby się w 1990 roku z prośbą o przeniesienie na niego własności nieruchomości, a wystąpiłby bądź z wnioskiem o uregulowanie jej własności w trybie ustawy z 21 października 1971 r., bądź z wnioskiem o zasiedzenie, co bezspornie miejsca nie miało.
W konsekwencji więc należy uznać, że posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie byli(...)małżonkowieD., którzy władali przedmiotową nieruchomością z wolą posiadania jej dla siebie. Przy ocenie kwalifikacji posiadaniaL. D.należy mieć na względzie szczególne obostrzenia panujące w czasach PRL-u, kiedy to nieużytkowane nieruchomości rolne były przejmowane na rzecz państwa, a pracownik na państwowej posadzie nie mógł być formalnie posiadaczem nieruchomości rolnej. Dlatego teżL. D.po otrzymaniu nakazu pracy w kopalni wR.zdecydował się oddać nieruchomość w dzierżawę z początku swojemu teściowiS. P., a następnie bratuJ. D. (2), który uprawiał swoją część gospodarstwa i dlatego też podatki od spornej nieruchomości były opłacane początkowo przezJ. D. (2), a następnie – kiedyJ. D. (2)również otrzymał państwową posadę – przez jego żonęE. D.. Nadto należy mieć na uwadze, że oddanie nieruchomości w posiadanie zależne nie było niczym nadzwyczajnym w tamtych czasach, biorąc pod uwagę, że w przypadku nieuprawiania nieruchomości i pozostawienia ich ugorem, były one odbierane i przekazywane na rzecz państwa. Stąd też nie dziwi fakt, że nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie była uprawiana przez posiadacza zależnego, którym byłJ. D. (2), co wszak nie zmienia faktu, iż posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości byłL. D..
Godzi się w tym miejscu zauważyć, że o czym była już mowa we wstępie, samodzielne użytkowanie nieruchomości rolnej nie jest konieczne dla uznania posiadania za samoistne. W uchwale z dnia 21 października 1983 r. wydanej w sprawie III CZP 48/83 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż okoliczność, że rolnik nie użytkował osobiście nieruchomości w dacie 4 listopada 1971 r. nie wyłącza możliwości nabycia przez niego własności nieruchomości w trybieustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z 26 października 1971 r.
Z kolei w postanowieniu z dnia 14 marca 2014 r. wydanym w sprawie III CSK 103/13 Sąd Najwyższy wyraźnie zaakcentował, iżwładanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, oparte na użytkowaniu, zastawie, najmie, dzierżawie lub innym prawie, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą jest posiadaniem zależnym. Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz drugiemu w posiadanie zależne.
Zważywszy na powyższe, uznać należy, iżL. D.oddając otrzymaną w wyniku działu spadku część gospodarstwa w posiadanie zależneS. P., a potem bratuJ. D. (2)nie wyzbył się przymiotu samoistnego posiadacza.
Dodatkowo należy mieć na względzie, żeL. D.otrzymując w 1948 roku nakaz pracy w kopalni wR.nie mógł uchylić się od przedmiotowego nakazu, dlatego też zrozumiałym jest, że oddał nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie w posiadanie zależne. Okoliczność więc, iżL. D.w 1948 roku wyjechał do pracy w kopalni wR.nie przesądza o tym, byL. D.i jego małżonkaH. D.wyzbyli się posiadania spornej nieruchomości, co potwierdza również fakt, iż w kresie od 1948 do 1958 roku na przedmiotowej nieruchomości pracowali równieżH. D.i jej ojciecS. P., a dzieci(...)pomagały przy pracy w gospodarstwie do 1979 roku. Podkreślić też należy, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest jakichkolwiek podstaw, by uznać, że samoistne posiadanie wykonywane przezL. D.iH. D.było naruszane, zakłócane lub by doszło do jego przeniesienia w trakcie biegu terminu zasiedzenia. Tego rodzaju okoliczności nie zostały wykazane.
Skoro więc – jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe – nieruchomość objęta wnioskiem o zasiedzenie od 31 grudnia 1948 roku do chwili śmierciL. D.– w 1992 roku znajdowała się w posiadaniu samoistnymL. D.iH. D.– przy czym w okresie od 1948 do 1958 roku znajdowała się w posiadaniu zależnymS. P., natomiast po 1958 roku do co najmniej 1992 roku – w posiadaniu zależnymJ. D. (2), wniosek o stwierdzenie zasiedzenia tejże nieruchomości na rzecz należy uznać za zasadny. Jak już wskazano wyżej, nieformalny nabywca nieruchomości nie może być uznany za posiadacza w dobrej wierze, a zatem do nabycia własności w/w nieruchomości przez zasiedzenie konieczne jest posiadanie samoistne przez okres 30 lat. W przypadku(...)małżonkówD.termin ten upłynął w dniu 31 grudnia 1978 roku.
Z uwagi na to, że ówczesnadziałka nr (...)uległa podziałowi i zmieniła numerację Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego geodety na okoliczność opracowania mapy dla celów zasiedzenia przedstawiającej granice nieruchomości stanowiących przedmiot postępowania, a oznaczonych aktualnienumerami ewidencyjnymi (...)stanowiących niegdyś dawnądziałkę gruntu numer (...)położoną wN. I.według stanu na datę zasiedzenia, to jest na dzień 31 grudnia 1978 roku. Jeżeli chodzi o sporządzoną opinię pisemną przez wskazanego biegłego, a także o złożoną przez w/w biegłego opinię ustną, to Sąd w całości dał wiarę tym opiniom, jako że są one pełne, jasne, wewnętrznie spójne, a ponadto zostały sporządzone przez osobę legitymującą się fachową wiedzą i doświadczeniem i nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron.
Dodać też należy, że stwierdzeniu zasiedzeniadziałki nr (...), położonej wK., gminaM.orazdziałki (...), położonej wK.nie sprzeciwia się okoliczność, iż działki te obecnie stanowią własność Skarbu Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, skoro działki te przeszły na własność Skarbu Państwa dopiero w 2008 roku. Na dzień natomiast 31 grudnia 1978 roku i przez okres poprzedzających trzydziestu latdziałka nr (...), w granicach działek oznaczonych obecnie nr ewidencyjnymi(...), położonych przyul. (...)wK.oraz w granicach działek gruntu oznaczonych obecnienumerami ewidencyjnymi (...), położonych wK.I, gminaM.znajdowały się w samoistnym posiadaniu(...)małżonkówD..
Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd stwierdził, iż(...)małżonkowieD.nabyli w drodze zasiedzenia z dniem 31 grudnia 1978 roku na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej własność nieruchomości położonej wN. I.oznaczonej wówczas numerem(...)o powierzchni 0,94 ha w granicach obecnych działek gruntu oznaczonych aktualnienumerami ewidencyjnymi (...)położonych przyul. (...)wK.przedstawionych na mapie geodety uprawnionegoJ. P.przyjętej w dniu 29 grudnia 2014 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta MiastaK.za numerem P.2661/2014.(...)oraz w granicach działek gruntu oznaczonych obecnienumerami ewidencyjnymi (...)położonych wK.I gminaM.przedstawionych na mapie geodety uprawnionegoJ. P.przyjętej w dniu 30 grudnia 2014 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego(...) Ośrodka (...)wK.za numerem P.2604/2014.(...), orzekając jak w pkt 1 sentencji postanowienia.
Zważywszy na okoliczność, iż w dacie upływu terminu zasiedzeniaL. D.pozostawał w ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej zH. D., nabycie nieruchomości objętej wnioskiem nastąpiło do majątku wspólnego małżonków. Nie wolno bowiem zapominać o tym, iż dorobkiem małżonków - a więc przedmiotem ich wspólności - są prawa majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 32 § 1 w zw. zart. 31 k.r.o.). W tym układzie jest obojętne, czy małżonkowie przez cały okres zasiedzenia byli współposiadaczami nieruchomości, a nawet czy od początku byli małżeństwem. Liczy się jedynie pozostawanie w związku małżeńskim w momencie upływu terminu zasiedzenia (tak Sąd Najwyższy w uchwale z 28 lutego 1978 r., III CZP 7/78). Niezależnie wszak od powyższego, materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na to, żeH. D.również poczuwała się jak właściciel nieruchomości objętej wnioskiem i tak też była traktowana przez osoby postronne.
W sprawie zachodziła konieczność ustanowienia kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu uczestniczekE. M.iM. K. (1). W związku z ustanowieniem kuratorem r. pr.A. O., Sąd przyznał na jej rzecz z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 2.214 zł z sum Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach, orzekając jak w pkt 2 sentencji postanowienia. Wysokość przysługującego kuratorowi wynagrodzenia za reprezentowanie strony w postępowaniu cywilnym została ustalona na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. 2013 Nr 1476) w zw. z § 7 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z§ 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U.2013.490 j.t.).
Na podstawieart. 113 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U.05.167,1398 z póź. zm.) w oparciu o zasadę określoną wart. 520 § 2 k.p.c., Sąd w pkt 3 sentencji postanowienia nakazał pobrać od wyłącznie zainteresowanej wynikiem postępowania wnioskodawczyniD. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 4.228 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Na powyższą kwotę złożyło się przyznane z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach dla kuratora wynagrodzenie w kwocie 2.214 zł oraz kwota 2.014 zł – wypłacona tymczasowo z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach tytułem wynagrodzenia dla biegłego sądowegoJ. P.za sporządzenie opinii w sprawie.
Na podstawie zaśart. 520 § 1 k.p.c.Sąd orzekł, iż wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
SSRD. S.