Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 92/15
Data wyroku: 2015-03-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Romańska, Grażyna Artymiak, Bożena Przysada
Słowa kluczowe: Dobrowolne Poddanie Się Karze
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk

Sygn. akt II Ka 92/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 marca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:
Przewodniczący: SSO Grażyna Artymiak (spr.)
Sędziowie: SSO Anna Romańska
SSO Bożena Przysada
Protokolant: protokolant Beata Szczotkowska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Renaty Stopińskiej – Witkowskiej
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r.
sprawyP. D.
oskarżonego o przestępstwo zart. 209 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 4 grudnia 2014 r., sygnatura akt X K 974/14
uchylazaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania
Sygn. akt II Ka 92/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt X K 974/14 Sąd Rejonowy w Rzeszowie uznał oskarżonegoP. D.za winnego popełnienia czynu zabronionego zart. 209 § 1 kkpolegającego na tym, że w okresie od listopada 2003 r. do października 2008 r. wR.województwa(...)uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawyi orzeczenia sądowego obowiązku łożenia na utrzymanie swojego synaM. D.rat alimentacyjnych ustalonych na mocy przedłożenia przezP. T.sfałszowanej umowy najmu lokalu w grudniu 2013 r. w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie przy ul. Kustronia do akt sprawy III RC 38/01 w kwocie po 300 zł miesięcznie, a następnie zasądzonych na mocy wyroku Sądu Okręgowegow Rzeszowie z dnia 29 września 2002 r. sygn. akt I C 91/02 w kwocie po 300 zł miesięcznie, czym naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Za tak przypisany czyn na podstawieart. 209 § 1 kkSąd wymierzył oskarżonemuP. D.karę 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwarunkowo zawiesił na okres próby 3 lat. Nadto na podstawieart. 72 § 1 pkt 3 i 8 kkSąd zobowiązał oskarżonego do wyrównania zaległości alimentacyjnych w kwocie 25.128,16 zł i bieżącego płacenia rat alimentacyjnych na rzeczM. D..
Tym samym wyrokiem na podstawieart. 627 kpkiart. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. 1983, Nr 49 poz. 223 z późn. zm.) Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 400 zł tytułem zwrotu wydatków oraz w kwocie 180 zł tytułem opłaty.
Apelację od powyższego wyroku złożył oskarżyciel publiczny, który przywołującart. 438 pkt 1 kpk, zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 209 § 1 kkpolegającą na błędnym zastosowaniu przez Sąd w treści zaskarżonego wyroku w opisie czynu zarzucanego oskarżonemu znamion innego przestępstwa nie będących znamionami występku zart. 209 § 1 kk.
Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie prawidłowego opisu czynu zarzucanego oskarżonemuP. D.odnośnie popełnienia przez niego występku zart. 209 § 1 kk.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja oskarżyciela publicznego okazała się skuteczna, jakkolwiek zarzut został sformułowany częściowo niepoprawnie, ponieważ nie tyle chodziło o obrazę prawa materialnego, a toart. 209 § 1 kk, co o wydanie wyroku z naruszeniem przepisów postępowania dotyczącą opisu czynu zarzucanego i przypisanego wyczerpującego znamiona przestępstwa stypizowanego wart. 209 § 1 kk, jednak analiza treści tego zarzutu przy zastosowaniuart. 118 kpkpozwala twierdzić, że Skarżący dostrzega wadliwość opisu czynu, którego popełnienie przypisano oskarżonemu, wydając wyrok skazujący go za występek zart. 209 § 1 kk. Wniesiona apelacja, mimo błędnie sformułowanych wniosków, zasługiwała na uwzględnienie, donosząc skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku i skierowania sprawy do ponownego jej rozpoznania przez Sąd Rejonowy.
Na wstępie zauważyć należy, że w toku postępowania przygotowawczego w ogłoszonym w dniu 4 lipca 2014 r.P. D.postanowieniu o przedstawieniu zarzutów (k. 296) zarzucono wówczas podejrzanemu popełnienie czynu polegającego na tym, że w okresie od listopada 2003 r. do października 2008 r. wR.województwa(...)uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy i orzeczenia sądowego obowiązku łożenia na utrzymanie swojego synaM. D.rat alimentacyjnych ustalonych na mocy ugody zawartej przez Sąd Rejonowy w Strzyżowie w dniu 12 czerwca 2001 r., sygn. akt III RC 38/01 w kwocie po 300 zł miesięcznie, a następnie zasądzonych na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 29 maja 2002 r. sygn. akt I C 91/02 w kwocie po 300 zł miesięcznie, czym naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu zabronionego określonego wart. 209 § 1 kk.
Podejrzany do tak zarzuconego mu czynu przyznał się, korzystając z odmowy składania wyjaśnień i wnosząc o wydanie wyroku skazującego uzgodnionego w trybieart. 335 kpk(k. 292 - 295).
Natomiast w skierowanym do Sądu Rejonowego w dniu 7 października 2014 r., który wpłynął do Sądu Rejonowego w dniu 8 października 2008 r., akcie oskarżeniaP. D.został oskarżony o to, że w okresie od listopada 2003 r. do października 2008 r. wR.województwa(...)uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy i orzeczenia sądowego obowiązku łożenia na utrzymanie swojego synaM. D.rat alimentacyjnych ustalonych na mocy przedłożenia przezP. T.sfałszowanej umowy najmu lokalu w grudniu 2013 r. w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie przy ul. Kustronia do akt sprawy III RC 461/13 ugody zawartej przez Sąd Rejonowy w Strzyżowie w dniu 12 czerwca 2001 r. sygn. akt III RC 38/01 w kwocie po 300 zł miesięcznie, a następnie zasądzonych na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 29 września 2002 r. sygn. akt I C 91/02 w kwocie po 300 zł miesięcznie, czym naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, t. o czyn zart. 209 § 1 kk.
Opis czynu zawarty w akcie oskarżenia w porównaniu z opisem czynu z postanowienia o przedstawieniu zarzutów został rozbudowany o fragment: „przedłożenia przezP. T.sfałszowanej umowy najmu lokalu w grudniu 2013 r. w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie przy ul. Kustronia do akt sprawy III RC 461/13”. Tej zmiany nie dostrzegł Prezes Sądu Rejonowego (przewodniczący wydziału, upoważniony sędzia), ani też na dalszym etapie kontroli aktu oskarżenia Sąd orzekający.
Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie uwzględniając wniosek prokuratora wydał wyrok skazujący wyżej opisanej treści, przy czym w opisie czynu zarzucanego oskarżonemu w sentencji wyroku wpisano opis nieco uboższy niż w akcie oskarżenia, bo zawierający dodany do opisu zarzutu fragment: „przedłożenia przezP. T.sfałszowanej umowy najmu lokalu w grudniu 2013 r. w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie przy ul. Kustronia do akt sprawy”. Sąd zatem pominął wymienioną w opisie z aktu oskarżenia „III RC 461/13”. Tym samym opis czynu z sentencji wyroku różnił się i od opisu czynu zarzuconegoP. D.z postanowienia o przedstawieniu zarzutów, i od opisu czynu objętego aktem oskarżenia.
W apelacji Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie prawidłowego opisu czynu zarzucanego oskarżonemu, nie wskazując jednak na prawidłowe jego zdaniem brzmienie opisu czynu. Formułując taki wniosek odwoławczy, Skarżący zdaje się jednak zapominać, że jednym z warunków formalnych wynikających zart. 332 § 1 pkt 2 kpkjest dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu, ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków a zwłaszcza wysokości powstałej szkody. Sąd zaś w toku postępowania prowadzonego w ramach uwzględnienia wniosku złożonego na podstawieart. 335 kpko wydanie wyroku skazującego jest, co do zasady, związany treścią aktu oskarżenia i wniosku co do kary (wyjątkowo może uzależnić wydanie wyroku skazującego od nałożenia obowiązku naprawienia szkody).
Truizmem jest przypominanie, że postępowanie karne wszczyna się i prowadzi w związku z określonym zdarzeniem, co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (art. 303 kpk). Jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia postępowania przygotowawczego lub zebrane w jego toku, uzasadniają dostatecznie, że czyn taki popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu jej zarzutów (art. 313 § 1 kpk) lub powiadamia się osobę podejrzaną o treści zarzutu wpisanego do protokołu jej przesłuchania (art. 325g § 1 i 2 kpk), przy czym czyn, który powinien być w postanowieniu dokładnie opisany (art. 313 § 2 kpk) zakreśla ramy postępowania prowadzonego przeciwko osobie, a więc oznacza ontologiczną tożsamość czynu. Oczywiste jest również i to, że jakakolwiek zmiana w zakresie zarzucanego czynu wymaga podjęcia decyzji procesowej, o jakiej mowa wart. 314 kpk.
W świetle powyższego, odwołując się do poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 (II KK 228/10, Prok. i Pr. –wkładka orz. 2011, z. 7-8, poz. 14), w którym wskazano na konieczność zharmonizowania zarzutu aktu oskarżenia z zarzutem opisanym w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, w obu tych dokumentach procesowych chodzić musi bowiem o ten sam czyn, tak jak się on rysuje w świetle okoliczności przedmiotowych i podmiotowych sprawy, stanowiących wynik przeprowadzonego postępowania przygotowawczego. Brak takiej spójności pomiędzy czynem zarzuconym w postanowieniu o przedstawieniu zarzutu (ewentualnie postanowieniu o zmianie postanowienia o przedstawieniu zarzutów) a zarzutem sformułowanym w akcie oskarżenia stanowi wadę formalną skargi, której usuniecie następuje w trybieart. 337 kpk(wyrok SN z 27 marca 2013 r. II KK 51/13, LEX 129304). Dokonanie kontroli w trybieart. 337 § 1 kpkprzez porównanie zarzutu przedstawionego osobie podejrzanej z zarzutem ujętym w złożonej w sądzie skardze, nie wymaga szczegółowej analizy ani materiału dowodowego ani poprawności i kompletności czynności przeprowadzonych w toku postępowania przygotowawczego, co więcej pozwala na realizację celu tego rodzaju wstępnych czynności w sprawach karnych o przestępstwa, jakim jest rozstrzygnięcie sprawy w miarę możliwości na pierwszej rozprawie lub posiedzeniu.
Samo brzmienieart. 332 § 1 pkt 2 kpkwskazuje, że przewidziany w nim warunek formalny (dokładne określenie zarzucanego czynu) winien pozostawać w relacji odnoszącej się z jednej strony do zarzutu określonego w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, z drugiej zaś upoważnia do rozumienia jego znaczenia (dokładne) nie tyle w sensie: precyzyjne, szczegółowe, mieszczące się w schematycznych szablonowych ramach, lecz właśnie jako odzwierciedlające, odwzorowujące istotne cechy, pozostające w zgodzie bądź też odpowiadające wzorcowi, a tym samym spełniające wymóg zachowania tożsamości z uprzednio zarzuconym czynem, co do którego prowadzone było postępowanie. Trudno mówić o dotrzymaniu wymaganej treściąart. 332 § 1 pkt 2 kpkdokładności, w sytuacji, gdy zawarte w treści aktu oskarżenia określenie jego ram przedmiotowo-podmiotowych pozostawało zupełnie poza sferą toczącego się w sprawie postępowania, objęty zaś tymże aktem oskarżenia czyn pozostawał całkowicie odmienny od czynu określonego w postanowieniu, o jakim mowa wart. 313 § 1 i 2 kpki w żadnej mierze pod względem tożsamości nie przystawał do zdarzenia faktycznego, którego to postępowanie przygotowawcze dotyczyło.
W niniejszej sprawie, o czym przekonuje zgromadzona w aktach dokumentacja procesowa, nie może być mowy o istotnych brakach postępowania przygotowawczego. Nieprawidłowe określenie przez oskarżyciela w akcie oskarżenia zarzutu nie było spowodowane wadliwością w sferze ustaleń merytorycznych postępowania, lecz jedynie błędem formalnym wynikającym z przyczyn zupełnie niezwiązanych z jego przebiegiem. Rażące naruszenie prawa (art. 337 § 1 kpkw zw. zart. 332 § 1 pkt 2 kpk) miało przy tym istotny wpływ na treść orzeczenia, skutkowało bowiem wydaniem wyroku, w którym znalazł się opis czynu odbiegający nie tylko od treści zarzutu przedstawionegoP. D., ale także od opisu zawartego w akcie oskarżenia.
Implikuje to, na podstawieart. 437 § 2 kpk, uchylenie zaskarżonego wyroku, albowiem brak spójności między czynem zarzuconym w postanowieniu o przedstawieniu zarzutu a zarzutem sformułowanym w akcie oskarżenia stanowi wadę formalną, której usunięcie następuje w trybie określonym wart. 337 kpk(wyrok SN z dnia 4 października 2013 r. III KK 158/13, OSNKW 2014, z. 3, poz. 19), nie jest zaś możliwe dokonanie takich zmian na etapie postępowania odwoławczego.
Na etapie postępowania sądowego wystąpiło uchybienie i tylko w tej instancji w toku powtórnego procedowania, obejmującego również kontrolę aktu oskarżenia przewidzianą wart. 337 § 1 kpkmoże być ono konwalidowane. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności prezes sądu (przewodniczący wydziału, upoważniony sędzia) powinien rozważyć zwrócenie w trybie wskazanym wart. 337 kpkaktu oskarżenia uprawnionemu oskarżycielowi w celu usunięcia braku formalnego w postaci wskazania i ujęcia takiego zarzutu stawianego oskarżonemu, który pozostaje w zgodzie z treścią postanowienia o przedstawieniu zarzutów.