Sąd Okręgowy w Gliwicach
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 211/14
Data wyroku: 2015-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Piotr Suchecki
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 841 § 1 kpc

Sygn. akt XII C 211/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

zaoczny w stosunku do pozwanegoR. S.
Dnia 9 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział XII Cywilny
Przewodniczący: SSO Piotr Suchecki
Protokolant: Magdalena Kostur
po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r.
sprawy z powództwaP. K.
przeciwko(...)s.r.o. z siedzibą wC./Czechy/ iR. S.

o zapłatę

1
zwalnia od egzekucji nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)zajętą przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Tarnowskich GórachK. Ł.na wniosek wierzyciela(...)s.r.o. z siedzibą wC./sygn. akt Km 151/14/;

2
zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 6 600 /sześć tysięcy sześćset/ złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

3
nakazuje pobrać od pozwanych solidarnie na rzecz Skarbu Państwa /Sądu Okręgowego w Gliwicach/ kwotę 2 000 /dwa tysiące/ złotych.

SSO Piotr Suchecki

Sygn. akt XII C 211/14

UZASADNIENIE

P. K.wystąpił przeciwko(...)s.r.o. z siedzibą wC./Czechy/ iR. S.z pozwem o zwolnienie od egzekucji nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadziKsięgę Wieczystą nr (...), a w stosunku do której Komornik przy Sądzie Rejonowym w Tarnowskich GórachK. Ł.prowadzi egzekucję w sprawie o sygn. KM 151/14. Jednocześnie wnosił o zasądzenie na jego rzecz solidarnie od pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając powództwo podał, że pozwana(...)s.r.o. z siedzibą wC.skierowała egzekucję do przedmiotowej nieruchomości, tymczasem jej dłużnikR. S., który prawo własności nabył w wyniku przewłaszczenia na zabezpieczenie, był zobowiązany do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości wobec spełnienia zawartej w umowie przesłanki. Roszczenie ujawnione było w księdze wieczystej, a wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. Sąd zobowiązałR. S.do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności tej nieruchomości na następców prawnych uprawnionej, w tym na powoda. Tymczasem w dniu 22 października 2014 r. powód powziął informację o prowadzonej w stosunku do nieruchomości egzekucji z wniosku(...)s.r.o. z siedzibą wC., która narusza jego prawa. NatomiastR. S.musi być traktowany jako osoba kwestionująca jego prawo, albowiem unikał dobrowolnego przeniesienia własności.
(...)s.r.o. z siedzibą wC./Czechy/ domagała się oddalenia powództwa i zasądzenia od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Podnosiła, że powód nabył własność nieruchomości już po jej zajęciu, co w świetleart. 930 § 1 k.p.c.nie ma wpływu na dalsze postępowanie, a wszelkie czynności egzekucyjne pozostają w stosunku do niego ważne. Nie ma przy tym znaczenia, że prawo swoje nabył na podstawie wyroku sądowego zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli, albowiem w powszechnej wykładni nabycie takie jest równoznaczne z rozporządzeniem nieruchomością o jakim mowa w powołanym przepisie. Nadto wskazała, że powodowi przysługuje jedynie udział ½ w prawie własności nieruchomości, a tym samym jego żądanie w zakresie przekraczającym granice przysługującego mu prawa tym bardziej byłoby bezzasadne.
W reakcji na stanowisko pozwanejP. K.podniósł, iż jego legitymacja do żądania zwolnienia od egzekucji całej nieruchomości wynika zart. 209 k.c., albowiem jako współwłaściciel zmierza do zachowania wspólnego prawa. W dalszej kolejności zwrócił uwagę na bliskie związki pomiędzy pozwanymi i nieprzypadkową w jego ocenie koincydencję czasową między wystąpieniem przez niego przeciwkoR. S.z powództwem o złożenie zastępczego oświadczenia woli, a wszczęciem postępowania egzekucyjnego w stosunku do nieruchomości, co przemawia za intencją pozwanych, jaką miało być uzyskanie bezpodstawnego przysporzenia majątkowego kosztem właścicieli nieruchomości i co winno być uznane za nadużycie prawa.
PozwanyR. S., mimo prawidłowego zawiadomienia, nie złożył w toku postępowania żadnych wyjaśnień i nie brał udziału w rozprawie.

Stan faktyczny:
W dniu 10 marca 2010 r.R. S.zawarł zS. C.umowę pożyczki, na podstawie której pożyczyłS. C.kwotę 10 600 zł., a ta zobowiązała się do jej zwrotu do dnia 10 marca 2012 r. Działając w oparciu o udzielone przezS. C.pełnomocnictwoR. S.w dniu 23 marca 2010 r. przeniósł na swoją rzecz przysługująceS. C.prawo własności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadziłKsięgę Wieczystą nr (...)/. JednocześnieR. S.zobowiązał się do powrotnego przeniesienia własności nieruchomości na rzeczS. C.lub jej spadkobierców w terminie 7 dni po dokonaniu całkowitej spłaty pożyczki. RoszczenieS. C.lub jej spadkobierców o zwrotne przeniesienie własności nieruchomości ujawnione zostało w Dziale IIIKsięgi Wieczystej nr (...)z dniem 26 marca 2010 r. Mimo spełnienia warunku do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomościR. S.dobrowolnie nie wykonał ciążącego na nim zobowiązania. Zmusiło toP. K., jako jednego z dwóch spadkobiercówS. C., do wystąpienia w dniu 9 czerwca 2014 r. z powództwem o zobowiązanieR. S.do złożenia oświadczenia woli. Wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., wydanym w sprawie o sygn. XII C 105/14, Sąd Okręgowy w Gliwicach zobowiązałR. S.do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu prawa własności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadziKsięgę Wieczystą nr (...), na rzeczP. K.iB. C.w udziałach po 1/2 . Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 29 listopada 2014 r.

/dowód:
- umowa przeniesienia własności nieruchomości – k.9-15
- wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dn. 23 października 2014 r. – k. 8
- wydrukKsięgi Wieczystej nr (...)– k. 18-24/
W dniu 9 lipca 2014 r.(...)s.r.o. z siedzibą wC.wystąpiła do komornika z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowiR. S., w tym skierowanie egzekucji do nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadziKsięgę Wieczystą nr (...). Komornik zawiadomiłR. S.o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, a wzmianka o zajęciu nieruchomości została ujawniona w księdze wieczystej z dniem 10 lipca 2014 r. O zajęciu nieruchomościP. K.dowiedział się podczas oględzin nieruchomości dokonanych przez komornika w dniu 4 listopada 2014 r., albowiem wraz z rodziną stale na tej nieruchomości zamieszkuje.

/dowód:
- dokumentacja zawarta w aktach Komornika Sądowego przy SR w Tarnowskich GórachK. Ł.sygn. KM 151/14/
Ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętego za podstawę do przeprowadzenia rozważań prawnych sąd dokonał kierując się dyrektywami wynikającymi zart. 227 k.p.c.i233 § 1 k.p.c.w związku zart. 228 § 2 k.p.c.Sąd dopuścił dowody ze wskazanych przez strony dokumentów, albowiem nie były one podważane ani w zakresie autentyczności, ani treści, a składały się na spójny i logiczny obraz stanu faktycznego. Sąd miał też na względzie, że okoliczności wynikające z tych dokumentów w istocie obejmowały fakty wprost przyznawane przez obie strony, lub takie, które mogły zostać uznane za przyznane wobec ich niekwestionowania. Dodatkowo sąd wykorzystał wiedzę o faktach znanych mu z urzędu ze sprawy o sygn. XII C 105/14, na co stronom zwrócono uwagę podczas rozprawy.

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 841 § 1 k.p.c.osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.
Powód bez wątpienia jest osobą trzecią w rozumieniu powołanego przepisu, albowiem zgodnie z przyjętą powszechnie wykładnią jest nią każda osoba /poza dłużnikiem egzekwowanym, którym w tym przypadku powód nie jest/, której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego.
Oboje pozwani posiadają legitymację bierną w rozumieniuart. 841 § 2 k.p.c.Pozwana(...)s.r.o. z siedzibą wC.jest wierzycielem egzekwującym. Z kolei pozwanyR. S.musi zostać uznany za dłużnika zaprzeczającego prawu powoda, co w sposób konkludentny wynika z jego zachowania. Mimo spełnienia przesłanki do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości w 2012 r. uchylał się od wykonania swojego zobowiązania, co skutkowało koniecznością realizowania roszczeń przez spadkobierców zmarłej w międzyczasieS. C.na drodze sądowej. Nadal unika jakiegokolwiek kontaktu z powodem.
Powód zainicjował proces ekscydencyjny w terminie zastrzeżonym wart. 841 § 3 k.p.c., albowiem o skierowaniu egzekucji do nieruchomości dowiedział się w dniu 4 listopada 2014 r., a w dniu 12 listopada 2014 r. wniósł pozew.
Do rozważenia pozostało zatem, czy skierowanie egzekucji do nieruchomości narusza prawa powoda. Prawo powoda wynika z ujawnionego w księdze wieczystej roszczenia o zwrotne przeniesienie własności nieruchomości. Prowadzenie egzekucji uniemożliwiłoby bowiem zrealizowanie tego roszczenia mimo, że na długo przed wszczęciem egzekucji spełnione zostały przesłanki warunkujące jego wymagalność. Bez znaczenia jest tutajart. 930 k.p.c., albowiem przepis ten jedynie statuuje pozycję nabywcy nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w świetleart. 841 § 1 k.p.c.koniecznym jest zbadanie nie tego, czy powodowi przysługuje prawo własności, kiedy je nabył i na jakiej podstawie, ale tego, czy zajęcie określonego przedmiotu narusza jego prawa. Naruszenie to nie jest ograniczone do formalnego badania kwestii własnościowych, gdyż skierowanie egzekucji do zajętego przedmiotu może poza własnością naruszać także inne prawa podmiotowe wynikające np. z ujawnionych w księdze wieczystych roszczeń, a nawet prawa wynikające z zasad współżycia społecznego. W tym kontekście nie powinno budzić wątpliwości, że dopuszczalne jest wytoczenie powództwa interwencyjnego także w przypadku powoływania się na prawo mające źródło w przewłaszczeniu na zabezpieczenie. Wówczas roszczenie przewłaszczającego o zwrotne przeniesienie własności przewłaszczonej rzeczy powinno być przedmiotem rozpoznania sądu /tak dr O. Marcewicz, op. cit., s 1111/. W przypadku powoda jego pozycja jako uprawnionego jest silniejsza, albowiem sąd zwolniony jest z konieczności badania zasadności roszczenia skoro kwestia ta została przesądzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 23 października 2014 r., wydanym w sprawie o sygn. XII C 105/14, który – z mocyart. 365 § 1 k.p.c.– ma charakter wiążący. Reasumując, skierowanie egzekucji do nieruchomości naruszyło prawo powoda, albowiem kontynuowanie postępowania pozbawi go możliwości osiągnięcia celu wynikającego z realizacji roszczenia, które było wierzycielowi znane, albowiem poprzez ujawnienie w księdze wieczystej zyskało rozszerzoną skuteczność. Powód nie może zrealizować swojego prawa tylko poprzez uzyskanie formalnie statusu dłużnika rzeczowego /art. 930 § 1 k.p.c./, albowiem z istoty przysługującego mu roszczenia wynika, że w żaden sposób jego prawa nie byłby chronione wedługart. 1000 k.p.c.Zatem skuteczną podstawę powództwa zart. 841 § 1 k.p.c.może stanowić zajęcie w toku egzekucji przedmiotu, do którego osobie trzeciej przysługuje ujawnione w księdze wieczystej prawo względne, zwłaszcza gdy ustawa nie nakazuje uwzględniać tego prawa w egzekucji w inny sposób, a tak właśnie jest w przedmiotowym przypadku.
W kontekście zarzutu braku legitymacji czynnej powoda do żądania zwolnienia od egzekucji całej nieruchomości należy wskazać, że powództwo ekscydencyjne stanowi ewidentny przykład czynności służącej zachowaniu wspólnego prawa, zatem w świetleart. 209 k.c.powód jest legitymowany do wystąpienia z żądaniem obejmującym całą nieruchomość, mimo iż jest jej współwłaścicielem jedynie w udziale ½. Powód nie uzyskał zabezpieczenia na wstępie postępowania, albowiem nie legitymował się prawomocnym wyrokiem potwierdzającym zasadność roszczenia o zwrotne przeniesienie własności, a relacje właścicielskie nie zostały wówczas jeszcze wyjaśnione.
Na marginesie należy zauważyć, że abstrahując od wskazanych wyżej przyczyn roszczenie powoda zasługiwałoby na uwzględnienie także z tego względu, że prowadzenie egzekucji naruszałoby jego prawa podmiotowe wynikające z zasad współżycia społecznego. Nie sposób aprobować sytuacji, w której pożyczkobiorca spłaca swój dług zgodnie z umową i nie może odzyskać nieruchomości przewłaszczonej na zabezpieczenie spłaty pożyczki tylko dlatego, że w międzyczasie wierzyciel pożyczkodawcy zająłby taką nieruchomość na poczet swojego zobowiązania. Konstrukcja przewłaszczenia na zabezpieczenie zakładała ze swej istoty jedynie tymczasowość, a pożyczkodawca nigdy nie rościł sobie pretensji do władztwa nad rzeczą. W ostateczności rozważyć by należało, czy umowa przeniesienia własności nieruchomości naR. S.nie była od początku dotknięta sankcją nieważności, którą sąd bierze pod uwagę urzędu. Porównanie kwoty pożyczki do wartości nieruchomości wskazuje bowiem na stan tzw. „nadzabezpieczenia”, a Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2010 r., sygn. II CSK 218/10 stwierdził, iż ustanowienie w umowie na rzecz wierzyciela nadmiernego lub zbytecznego zabezpieczenia wierzytelności może być przyczyną stwierdzenia nieważności tej umowy (art. 58 § 2 i art. 3531k.c.).
Wyjaśnienia wymaga jeszcze, że mimo oznaczenia wyroku jako zaocznego w stosunku do pozwanegoR. S.wyrok ten w istocie charakteru takiego mieć nie może. Przepisart. 841 § 2 k.p.c.ustanawia bowiem po stronie pozwanej współuczestnictwo konieczne o charakterze materialnym. W takim przypadku wyrok jest skuteczny względem wszystkich pozwanych i nie ma charakteru zaocznego wobec nieuczestniczącego w procesie pozwanego. Błędne oznaczenie wyroku nie wpływa na jego ważność, a co najwyżej mogłoby uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania tych czynności, których strony zaniechałyby wskutek błędnych pouczeń. Ten rodzaj współuczestnictwa przekłada się także na rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu, albowiem pozwanych łączy w tym przypadku więź wewnętrzna w postaci solidarnej odpowiedzialności co do istoty sprawy i ma do nich zastosowanieart. 105 § 2 k.p.c./tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dn. 25 listopada 1977 r. sygn. IV Cz 133/77/. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu pomiędzy stronami zostało zatem podjęte na tej podstawie w sposób zgodny z zasadami dotyczącymi obowiązku zwrotu kosztów niezbędnych do celowego prowadzenia procesu oraz odpowiedzialności za wynik procesu, statuowanymi wart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 99 k.p.c.i§2 ust. 1w związku z§6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U z 2013 r. poz. 490). Na poczet zasądzonej z tego tytułu kwoty na rzecz powoda złożyły się: koszt uiszczonej przez powoda części opłaty od pozwu w wysokości 3 000 zł. /czyli do wysokości nie objętej przyznanym zwolnieniem/ oraz wynagrodzenie pełnomocnika przyznane w stawce minimalnej, albowiem charakter sprawy, jak i zakres działania pełnomocnika nie uzasadniały przyznania go w wyższym wymiarze.
O należnych Skarbowi Państwa kosztach, wynikających z obowiązku pokrycia tymczasowo skredytowanej części opłaty od pozwu, z obowiązku uiszczenia której powód został zwolniony /tj. kwoty 2 000 zł./, sąd rozstrzygnął na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych( t.jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1025 z późn. zm.), stosując odpowiednio zasady wynikające przepisów regulujących materię kosztów procesu. Skoro pozwani przegrali proces w całości, zatem to od nich należało nakazać pobranie w sposób solidarny nieuiszczonych kosztów sądowych.