Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1554/14
Data wyroku: 2015-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 24 k.c.

Sygn. akt III Ca 1554/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2014 roku w sprawie z powództwaD. P.przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu wŁ.o zapłatę kwoty 5.000 złotych, Sąd Rejonowy w Łowiczu Wydział I Cywilny oddalił powództwo oraz nie obciążył powoda kosztami procesu.
Od powyższego orzeczenia apelację wniósł powód, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1
naruszenieart. 442 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, iż część roszczeń uległa przedawnieniu;

2
naruszenieart. 448 k.c.poprzez uznanie, iż w świetle ustalonego stanu faktycznego nie doznał krzywdy zasługującej na przyznanie mu zadośćuczynienia pieniężnego;

3
naruszenieart. 248 § 1 k.k.w.poprzez uznanie, iż pozwany działałw granicach prawa, na zasadzie wyłączenia bezprawności działania;

4
nieprecyzyjne ustalenie stanu faktycznego w świetle zeznań świadków oraz jego dokumentów o procentowym zaludnieniu jednostki, co do ilości osób skazanych, umieszczonych wspólnie z powodem, w celach mieszkalnychw których przebywał, co miało wpływ na uznanie Sądu , iż pozwany działałw granicach prawa na zasadzie wyłączenia bezprawności w trybieart. 248 § 1 k.k.w.i że nie doznał krzywdy;

5
nieprzeprowadzenie dowodu na okoliczność potwierdzenia występująceju niego choroby alergii; pominięcie zeznań powoda uzasadniających występowanie u niego choroby alergicznej w części, iż miewał stany alergiczne wywołane warunkami bytowymi; nieprzeprowadzenie dowodu na okoliczność występowania w strukturach ścian cel, w których przebywałtzw. „zagrzybienia”; sprzeczne ustalenie, iż miał dostęp do ciepłej wody przeznaczonej do utrzymywania higieny; pominięcie zarzutu braku możliwości suszenia prania, złego oświetlenia; sprzeczne ustalenie, iż pozwany zapewniał realizację zajęć kulturalno – oświatowych.

W konkluzji powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w części dotyczącej roszczenia o wywołanie rozstroju zdrowia oraz zmianę w pozostałym zakresie.
W postępowaniu apelacyjnym powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o rozpoznanie przez Sąd Odwoławczy postanowień Sądu Rejonowego o oddalenie wniosków dowodowych powoda.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Zaskarżone orzeczenie należało uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, a w konsekwencji przyjmuje za swoje, uznając za zbędne powielanie ich w treści niniejszego uzasadnienia.
Wszystkie podniesione przez apelującego zarzuty zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, wedle którego powód nie udowodnił, by zachodził związek przyczynowy między chorobą powoda w postaci astmy oskrzelowej, a odbywaniem karyw pozwanej jednostce Skarbu Państwa, jak również by odbywał karę w niegodnych, poniżających człowieka warunkach. W ocenie skarżącego rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotknięte było błędami w zakresie ustaleń faktycznych, które zostało przeprowadzone nieprecyzyjnie, co doprowadziło do mylnego uznania przez Sąd I instancji, iż pozwany działał w granicach prawa.
Stanowisko powoda nie jest trafne. Nie budzi sporu, że podstawą prawną żądania pozwu są przepisy o ochronie dóbr osobistych –art. 23 i art. 24 k.c.W sprawie, w której podstawą prawną roszczenia są przepisy o odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych (art. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.) na powodzie spoczywa obowiązek wykazania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych, zaś na pozwanym ciężar udowodnienia, że owo naruszenie nie było bezprawne. Wart. 24 § 1 k.c., będącym podstawą prawną roszczenia powoda, ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Powołane domniemanie zart. 24 § 1 k.c.podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia dookreślo­nego działania. Kto zatem twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musiwyka­zywać bezprawności (art. 6 k.c). Nie zwalnia to jednak powoda od obowiązku wykazania, że do naruszenia (zagrożenia) dobra osobistego faktycznie doszło. Ciężar przytocze­nia faktów w tym zakresie spoczywa więc na powodzie, który powinien wywiązać się z niego w zakresie umożliwiającym sądowi sprawdzenie zasadności żądania.
W rozpoznawanej sprawie powód powinien zatem jedynie dowieść naruszenia jego dobra osobistego, strona pozwana - aby się ekskulpować - musiałaby wykazać brak bezprawności w swoim zachowaniu.
W ramach podstawy faktycznej powództwa powód powołał się w zasadzie na dwie okoliczności, które jego zdaniem miały świadczyć o zasadności jego roszczeń. Pierwsza to przeludnienie panujące w celach w których przebywał, druga – ogólnie rzecz ujmując – złe warunki bytowe.
W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że powód nie wykazał naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda w postaci jego godności, prywatnościi zdrowia, skutkującego prawem do przyznania mu z tego tytułu zadośćuczynienia. W tej części – wbrew stanowisku powoda Sąd Rejonowy słusznie uznał, że roszczenie za okresy pobytu powoda w ZK wŁ.od 2006 roku do 31 marca 2008 roku uległo przedawnieniu. Biorąc pod uwagę, iż roszczenie to za ostatni okres pobytu w ZK wŁ.nie był objęty zarzutem przedawnienia, Sąd I instancji słusznie skoncentrował się na badaniu osadzenia powoda w okresie od dnia 10 grudnia 2008 roku do dnia 19 stycznia 2009 roku, trafnie uwzględniając, w zakresie czasu poprzedzającego tą datę, zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego. Tym samym zarzut powoda w tym zakresie nie był zasadny.
Inaczej również niż twierdzi apelujący Sąd I instancji dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i na jego podstawie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, słusznie uznając, że powód nie wykazał, by odbywał karęw niegodnych, poniżających człowieka warunkach. O ile wykonywanie kary pozbawienia wolności z istoty rzeczy wiąże się z bardzo głęboką ingerencją w dobra osobiste, to naruszenia te, jako znajdujące podstawę w przepisach prawa, nie są bezprawne. Dopiero takie nagromadzenie dolegliwości, które przekracza granice wytyczone w przepisach, bądź które w ogóle nie znajduje w nich oparcia i do którego dochodzi jedynie przy okazji wykonywania kary, może stanowić podstawę do uznania roszczeń za zasadne. Okoliczność, że w ocenie powoda, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy potwierdza jego relację, wbrew oczekiwaniom skarżącego, w żadnej mierze nie może zaś świadczyć o nieprawidłowości zaskarżonego orzeczenia. W ocenie Sądu odwoławczego żaden z podniesionych przez powoda zarzutów nie może odnieść skutku, a postępowanie pierwszoinstancyjne nie jest dotknięte uchybieniami mogącymi prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Dowody zebrane w sprawie zostały ocenione wszechstronnie i z uwzględnieniem zasad logiki, w tym bardzo precyzyjnie zostały wskazane przyczyny, dla których w częściowym zakresie odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom powoda, jak również świadkaD. T.. Sąd Okręgowy ocenę tą w pełni podziela.
Nie jest trafny zarzut powoda nieprecyzyjnego ustalenia stanu faktycznego. Sama treść zeznań powoda nie może przeważyć wymowy pozostałych zgromadzonych dowodów, dających spójny i przejrzysty obraz stanu faktycznego. Poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne znajdują pełne oparcie w przeprowadzonych dowodach w szczególności w postaci zebranych dokumentów, zeznaniach świadków oraz opinii biegłej pulmunolog. Sąd Okręgowy nie stwierdza w tym zakresie żadnych uchybień, co pozwoliło Sądowi Okręgowemu na przyjęcie powyższych ustaleń Sądu Rejonowego za własne.
Bezspornym było, iż powód przebywał w celi przeludnionej. Samo przeludnienie nie jest jednak co do zasady wystarczającą przesłanką do uznania, że doszło do na­ruszenia dóbr osobistych skazanego (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007r., I ACa 499/07, OSAW 2009/2/128). Może takową być jedynie w skrajnych okolicznościach, których w sprawie nie ujawniono. Przy stosowaniuart. 448 k.c.sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006r., II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Powyższe orzeczenia wpisują się w najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym powoływaną w apelacji Uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r. (III CZP 25/11, opubl.L.), w której Sąd Najwyższy uznał, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2 jedynie może stanowić (a nie automatycznie przesądza) wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Ważnym czynnikiem jest czas, przez który osadzony był umieszczonyw zaskarżonych warunkach, który w sprawie - jak słusznie uznał Sąd I instancji - był stosunkowo krótki. Ponadto, jak trafnie w uzasadnieniu zauważa Sąd Najwyższy, zasadniczo przy ocenie warunków więziennych stosuje się podejście kumulatywne, polegające na uwzględnianiu wszystkich czynników odbywania kary pozbawienia wolności. Sam fakt przebywania przez powoda przez jakiś czas w celi przeludnionej nie świadczyo bezprawności naruszeniu dóbr osobistych powoda. Zatem Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że warunki, w jakich przebywał powód w pozwanym zakładzie nie powodowały cierpienia i upokorzenia w stopniu przekraczającym nieunikniony zakres dolegliwości związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Pobyt powoda w Zakładzie Karnym był stosunkowo krótki ( niewiele ponad miesiąc ), zatem dolegliwości wynikające z przeludnienia, czy złego stanu technicznego celi nie były długotrwałe i nadmierne. Uwadze Sądu i Instancji nie umknął przy tym fakt, iż powód nie zgłaszał w czasie pobytu w ZK wŁ.żadnych skarg na warunki bytowe.
Twierdzenia powoda, jakoby stwierdzona u niego choroba w postaci astmy oskrzelowej była wynikiem złych warunków sanitarnych panujących w ZK wŁ.nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym przedmiotowej sprawy, w szczególnościw opinii biegłej pulmunolog, z której jednoznacznie wynika, że wystąpienie pierwszych objawów astmy oskrzelowej u powoda po upływie 9 miesięcy od opuszczenia ZK wŁ.wyklucza stwierdzenie, że warunki bytowe w tymże zakładzie karnym wpłynęły na zachorowanie powoda na astmę. Poza sporem było również, iż w okresie pobytu powoda w ZK wŁ.nie miał on duszności oraz innych objawów astmy. Tym samym biegła kategorycznie wykluczyła możliwość łącznia tej choroby z warunkami bytowymiw pozwanej jednostce Skarbu Państwa. Brak było przy tym jakichkolwiek podstaw do podważenia wniosków płynących z opinii, którą Sąd I instancji trafnie uznał za w pełni wiarygodną i wyczerpującą. Tym samym twierdzenia powoda, jakoby Sąd nie przeprowadził dowodu na okoliczność potwierdzenia występującej u niego choroby alergii nie jest zasadny. Sporne okoliczności w przedmiotowej sprawie zostały wyjaśnione przez biegłą pulmonologw sposób dostateczny, która również w sposób wyczerpujący ustosunkowała się do zgłaszanych zastrzeżeń. Brak było zatem podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego. Należy przy tym wskazać, iż w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, iż okoliczność zaś, że opinia biegłych nie ma treści odpowiadającej stronie, zwłaszcza gdy w sprawie wypowiadał się kompetentny pod względem fachowości biegły, nie stanowi dostatecznego uzasadnienia dla przeprowadzenia dowodu z kolejnych opinii. Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony(por. wyrok Sadu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2012 roku, I ACa 602/12, Lex nr 1237045, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2008 roku, I UK 91/08, Lex nr 785520).Jak wynika również z materiału dowodowego powód zarówno w ZK wŁ., jak i innych zakładach karnych był objęty opieką medyczną. Nie udowodnił przy tym zaniedbań medycznych, jakich miał doznać przy pozbawieniu wolności w pozwanych jednostkach penitencjarnych. Był również konsultowany przez lekarzy specjalistów, w tym pulmonologa oraz miał wykonywane badania RTG klatki piersiowej.
Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty odnoszące się do oddalenia wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność stwierdzenia, czy w celach, w których przebywał powód w ZK wŁ.był grzyb i pleśń. W niniejszej sprawie o ile apelacja powoda zawiera wniosek o rozpoznanie wskazanego postanowienia Sądu Rejonowego w trybieart. 380 k.p.c., to wskazać należy, iż po wydaniu postanowienia o oddaleniu wniosku dowodowego w tym zakresie powód nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu w trybie 162k.p.c.W opisanym stanie rzeczy wskazać należy, iż skarżący nie może skutecznie zarzucić w apelacji uchybienia przez Sąd I instancji przepisom postępowania. Jeśli uchybienie "utrwalone" w postanowieniu nie zostanie zgłoszone w terminie określonym wart. 162 k.p.c., strona utraci możliwość powołania się na nie w drodze zarzutu apelacyjnego, a tym samym wyłączona zostanie także kontrola przewidziana wart. 380 k.p.c.(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2014 roku, sygn. akt VI ACa 1079/13, LEX nr 1477383). Abstrahując jednakże od powyższego, na marginesie należy wskazać, iż Sąd Rejonowy zasadnie oddalił wniosek w powyższym zakresie, gdyż jak wynika z akt sprawy brak było uzasadnionych podstaw do przeprowadzenia dowodu na powyższą okoliczność. Nie bez znaczenia jest bowiem fakt, iż w ZK wŁ.były systematycznie prowadzone w celach prace remontowe w celu polepszenia warunków bytowych. Wielokrotnie odbywały się również kontrole Sanepidu, po których nigdy nie zlecano badań na obecność grzyba w celach. W każdej celi istniała możliwość otworzenia okien w celu jego wywietrzenia, a przy tym cele wyposażone były w wentylację grawitacyjną. Powód nie zgłaszał jednocześnie żadnych skarg na tego typu nieprawidłowości. Tym samym należało uznać, iż wniosek ten został złożony jedynie dla przedłużenia postępowania i zwiększenie jego kosztów.
Z tych względów nie sposób podzielić zarzutów powoda w zakresie braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, czy też błędnej oceny dowodów. Stwierdzić należy, że rozumowanie Sądu Rejonowego było prawidłowe w zakresie wszystkich podstaw faktycznych powództwa, a także we wszystkich fragmentach kwestionowanych w apelacji. Powyższe prowadzi do wniosku, że apelacja wniesiona przez powoda stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I Instancji.
Konkludując, w ocenie Sądu odwoławczego Sąd I instancji dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i na tej podstawie słusznie stwierdził brak uzasadnionych podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda o zadośćuczynienie wobec niewykazania naruszenia lub zagrożenia naruszeniem dóbr osobistych powoda objętych ochroną przewidzianą wart. 23 i 24 k.c.orazart. 448 k.c.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.