Sąd Okręgowy w Gliwicach
II Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 142/14
Data wyroku: 2015-12-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Renata Kopala

Sygn. aktII C 142/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 09 grudnia 2015r.
Sąd Okręgowy w GliwicachOśrodek (...)wR.Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Renata Kopala
Protokolant: Jolanta Bober
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2015r. wR.
sprawy z powództwaI. S.
przeciwkoJ. J. (1)(J.) iA. K.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
oddala powództwo w stosunku do pozwanegoJ. J. (1),

2
oddala powództwo w stosunku do pozwanejA. K.,

3
zasądza od powódki na rzecz pozwanegoJ. J. (1)kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

4
zasądza od powódki na rzecz pozwanejA. K.kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sędzia:
Sygn. II C 142/14

UZASADNIENIE
PowódkaI. S.w pozwie skierowanym przeciwkoJ. J. (1), a później także przeciwkoA. K.wnosiła o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niej czynności prawnej – umowy darowizny z dnia 14 maja 2009 roku sporządzonej w Kancelarii NotarialnejA. G.wR.Rep. A 64214/2009 przenoszącej na rzeczJ. J. (1)przezZ. J.własność nieruchomości położonej wR., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)z pokrzywdzeniem powódki, której przysługuje wierzytelność w wysokości 55.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 czerwca 2011 roku, ustalona wyrokiem Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 14 września 2012 roku w sprawie VI GC 53/12. Wskazała, że dłużnik powódkiZ. J.wyzbył się nieodpłatnie nieruchomości przed powstaniem wierzytelności powódki ale w chwili darowizny dłużnik wiedział , ze w przyszłości powstanie wierzytelność powódki w stosunku do niego i darowizny dokonywał z zamiarem pokrzywdzenia swoich przyszłych wierzycieli. W dalszym toku postępowania powódka wnosiła również pozew przeciwkoA. K., która nabyła nieruchomość odJ. J. (1)zarzucając jej, że cena sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem skargi pauliańskiej znacznie odbiega od wartości rynkowych, a to oznacza, że taką czynność można traktować jako nieodpłatną w rozumieniuart. 531§2 kci skierować roszczenie także w stosunku doA. K.(k. 186).
W odpowiedzi na pozew pozwanyJ. J. (1)wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów (k. 25 in) wskazując, że w dniu 24 marca 2014 roku zawarł umowę przedwstępną sprzedaży zA. K.a umowa sprzedaży nieruchomości zawarta w dniu 25 kwietnia 2014 była wykonaniem umowy przyrzeczonej. Pozew do Sądu przeciwko niemu został wniesiony w dniu 24 kwietnia 2014 roku a doręczony mu 18 czerwca 214 roku, zatem w dniu zawiśnięcia sporu nieruchomość nie była własnością pozwanego, a roszczenie skierowane przeciwko niemu należy uznać za bezprzedmiotowe. W ocenie pozwanegoJ. J. (1)zbycie nieruchomości przed zawiśnięciem sporu skutkuje ewentualnym zastosowaniemart. 531§2 kc, a wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko nabywcy nieruchomości.
Nadto pozwany wskazywał, że celemZ. J.jako darczyńcy nie było pokrzywdzenie powódki. Rok 2009, w którym nastąpiła darowizna , wprawdzie przyniósł mniejszy niż poprzednio dochód z prowadzonej przez darczyńcę działalności gospodarczej ale nie oznacza to, że w maju 2009 rokuZ. J.przewidywał, iż darowizną pokrzywdzi przyszłych wierzycieli. Darczyńca na dzień 3 czerwca 2009 roku nie posiadał żadnych zalęgłości podatkowych, a wierzytelności ZUS-u wobec niego datują się dopiero od września 2011 roku. Dopiero po kilku latach gdyZ. J.popadł w długi, poprosił syna – pozwanego w niniejszej sprawie o pomoc finansową powołując się na uczynioną mu darowiznę. Wówczas pozwany nie wiedząc o roszczeniach powódki zbył nieruchomość a pieniądze z jej sprzedaży przekazał ojcu, który uregulował część swoich długów. W tej sytuacji nie można uznać, że pozwany jest darowizną wzbogacony, a w sytuacji gdy pieniądze ze sprzedaży zostały przeznaczone na uregulowanie zadłużenia darczyńcy żądanie uznana czynności za bezskuteczną jest sprzeczne z zasadami współczucia społecznego i narusza społeczno-gospodarcze przeznaczenie tego prawa.
Wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanejA. K.również wnosiła o oddalenie powództwa wobec niej (k. 214) wskazując na brak przesłanek zart. 194§3 kpci wskazując, że powództwo ze skargi paulińskiej skierowane przeciwkoJ. J. (1)nie jest tym samym roszczeniem i nie może być wytoczone przeciwkoA. K.. Pozwana wskazała również, że nie zachodzą względem niej przesłanki wskazane wart. 531§2 kc, a więc, żeA. K.nabywając nieruchomość była w złej wierze (wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną) lub, by rozporządzenie na jej rzecz było nieodpłatne.
Zła wiara pozwanej nie istnieje. Pozwana od kilku lat mieszka w USA, kupna nieruchomości dokonała przez pełnomocnika swoją matkęL. R. (1), której pełnomocnictwo do zakupujakiejkolwieknieruchomości udzieliła 22 lipca 2011 roku, a nadto rozporządzenie dokonane przezJ. J. (1)miało charakter odpłatny. Cena uiszczona za nieruchomość jest adekwatna do jej wartości, na co wskazuje fakt, że Urząd Skarbowy wR.nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości w zakresie wartości zakupionej nieruchomości i nie zastosował domiaru podatku.
Sąd ustalił i zważył co następuje:
Z. J.nieruchomość wskazaną w pozwie darował synowiJ. J. (1)w dniu 14 maja 2009 roku. Wartość tej nieruchomości strony określiły na 100.000 zł W roku 2009 przekazał synowi jeszcze inne nieruchomości.
Dowód ; odpis aktu notarialnego z 14 maja 2009 – k.14.
W chwili darowizny darczyńca prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży samochodów. PowódkaI. S.zawarła umowę przedwstępną na zakup samochodu i przekazała zaliczkę na zakup samochoduZ. J.w dniu 29 lipca 2009 roku w kwocie 55.000 zł.
W dniu 17 czerwca 211 roku wezwałaZ. J.do dobrowolnego zwrotu kwoty 58.000 zł i odstąpiła od umowy przedwstępnej o zakup samochodu. W dniu 22 czerwca 2011 roku skierowała pozew przeciwkoZ. J.i wyrokiem Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 14 września 2012 roku Sąd zasądził odZ. J.na rzeczI. S.kwotę 55.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 czerwca 2011 roku. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 4 grudnia 212 roku.
Dowód: zamieszczone w aktach Sądu Rejonowego w Rybniku VI GC 53/14: wezwanie do zwrotu zaliczki i odstąpienie od umowy -k.8, przedwstępna umowa sprzedaży samochodu –k. 9, wyrok z 14.9.2012 r. –k.98
Na dzień 30 czerwca 2009 rokuZ. J.nie posiadał żadnych zaległości podatkowych, a w latach 2007-2009 osiągał dochód w swojej działalności i nie odnotowywał straty. Jego sytuacja finansowa w roku 2009 była dobra. Odnowiono i podwyższono linie kredytowąfirmie (...)do 1.900.000 zł. Problemy finansowe zaczęły się pod koniec 2010 roku i w roku 2011. Gdy zaczęły się problemy finansoweZ. J.nakazał on synowiJ. J. (1)sprzedać wcześniej darowane nieruchomości i z tych pieniędzy chciał spłacać długi. Jedną z darowanych przez ojca pozwanemu nieruchomościJ. J. (1)sprzedałA. S.17 czerwca 211 roku przy czym cała cena nieruchomości (poza 5.000zł przeznaczonymi na opłaty) została przekazana na kontoZ. J.na spłatę długów. Podobnie było z innymi nieruchomościami.
Zaległości darczyńcy w opłacaniu składek z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego zaczęły się od września 2011 roku. W roku 2011 banki zaczęły wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne.
Z. J.posiada jeszcze inne nieruchomości, które zostały zajęte przez komorników i z których toczy się egzekucja lub które obciążone są hipoteką.
Na dzień 3 kwietnia 214 rokuZ. J.posiada zadłużenie na łączną kwotę 2.000.000 zł a na dzień 09.12.2014 już ponad . 8.000.000 zł , prowadzone jest przeciwko niemu wiele postępowań egzekucyjnych przy czym egzekucja wobec niego jest w dużej mierze bezskuteczna.
Dowód: informacja Urzędu Skarbowego –k. 36,37,38,39, wezwanie do zapłaty ZUS –k.34, zaświadczenia o dochodach, 40-42. n. wyciąg Banku Spółdzielczego wŻ.i wyciągbanku (...)–k.98, zeznania świadkaM. J.na rozprawie 08.01.215Z. J.iE. J.na rozprawie 19.11.2014, pozwanegoJ. J. (1)na rozprawie w dniu 12 maja 215 informacja KomornikaM. R.–k. 7, 121,159-167,informacja KomornikaC. L.–k.169,174.
Pozwany sprzedał nieruchomość objętą pozwemA. K..A. K.od kilku lat mieszka w USA, kupna nieruchomości dokoła przez pełnomocnika swoja matkęL. R. (1), której pełnomocnictwo do zakupujakiejkolwieknieruchomości udzieliła 22 lipca 2011 roku. W dniu 24 marca 214 roku pozwany zawarł z działającą w imieniuA. K.jej matkąL. R. (1)umowę przedwstępną, w której zobowiązał się sprzedać nieruchomość darowaną mu 14 maja 29 roku przez ojca w terminie do 25 kwietnia 2014 roku. W dniu 25 kwietnia 2014 roku w wykonaniu umowy przedwstępnej strony zawarły umowę kupna – sprzedaży nieruchomości za kwotę 120.000 zł . Kwotę 115.000 zł z tytułu tej sprzedaży pozwany przekazałZ. J.na spłatę długów na wyraźne jego życzenie i pozostawił 5,000 zł na poczet opłat związanych z transakcją. Urząd Skarbowy wR.po dokonaniu czynności sprawdzających ustalił, że podana przez strony wartość rynkowa nieruchomości przyjęta za podstawę opodatkowania od podatku od czynności cywilnoprawnych odpowiada aktualnym cenom rynkowym przyjmowanym na terenieR.–G..
Dowód: pełnomocnictwo notarialne dlaL. R. (2)z dnia 22 lipca 2011 roku -k.228, umowa przedwstępna dnia 24 marca 2011 roku –k.229, umowa sprzedaży z dnia 25 kwietnia 214 –k.232, informacja Urzędu Skarbowego –k. 252, zeznania pozwanegoJ. J. (1)na rozprawie w dniu 12 maja 2015r.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dowodów. Bezsporne miedzy stronami były fakty wynikające z aktów notarialnych dotyczące rozporządzenia nieruchomością objętą pozwem. Strony nie negowały również informacji przedstawionych przez komorników i Urząd Skarbowy oraz zaświadczeń a zaległościach składkowychZ. J.. Zeznania świadków i pozwanego w zakresie zadłużeniaZ. J., sprzedaży działek przez pozwanego i przekazywania przez niego pieniędzy darczyńcy korespondowały ze sobą, były wiarygodne i logiczne, znajdowały potwierdzenie w przedkładanych dokumentach.
Sąd oddalił wnioski dowodowe stron w postaci:
-wniosku o przesłuchanie świadkaJ. P.na okoliczność, że firma pozwanego w roku 2009 była w złej kondycji finansowej bowiem na podstawie przedstawionych dokumentów, a w szczególności informacji Urzędu Skarbowego, zaświadczenia o dochodach firmy, informacji ZUS-u okoliczność ta została dostatecznie ustalona;
-wniosku o przesłuchaniu świadkaE. S. (1)iB. N.oraz z pokwitowań odbioru kwot i dokumentów dotyczących istnienia wierzytelności świadków tych wobecZ. J.bowiem z przedstawionych dokumentów i z zeznań świadków nie można wyprowadzić wniosku, że spłata długu nastąpiła z kwot ze sprzedanej w tym roku przez pozwanegoJ. J. (1)nieruchomości i dowody te nie były przydatne w niniejszej sprawie;
- z wniosków dowodowych pozwanego wskazanych w piśmie procesowym z dnia 12.11.2014 roku albowiem wnioski te zmierzały do wykazania jedynie konfliktu międzyJ. P.a dłużnikiem powódki (w celu wskazania braku wiarygodności zeznań tego świadka), co przy oddaleniu wniosku o przesłuchanieJ. P.stało się zbędne;
-wniosku o sporządzenie opinii biegłego spośród komorników sądowych w celu hipotetycznego ustalenia planu podziału kwoty przekazanej przez pozwanego dłużnikowi w dniu 25 kwietnia 2014 roku celem wykazania w jakiej wysokości uległaby zaspokojeniu wierzytelność powódki albowiem z informacji komorników wynikało, że należności Urzędu Skarbowego i ZUS korzystające z pierwszeństwa zaspakajania na podstawieart. 1025 kpcwynosiły ok. 145.000 zł co oznacza, że wierzytelność powódki nie zostałaby uwzględniona w podziale;
- wniosku o przesłuchanie świadkaE. S. (2)i uzupełniające przesłuchani świadkaZ. J.na okoliczność terminowości rozliczeńZ.z innymi wierzycielami w roku 2009, bowiem okoliczność ta przy powstaniu wierzytelności powódki w roku 2011 nie ma istotnego znaczenia;
- wniosku o przesłuchanieL. R. (2), bowiem okoliczności na jakie mała zeznawać co do daty zapoznania się z ofertą , co do ceny oraz zamiaru dalszej sprzedaży nie są istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w zakresie ustalenia przesłanek zart. 531§2 kci odpowiedzialności pozwanejA. K.;
-wniosku o sporządzenie opinii rzeczoznawcy, albowiem informacja Urzędu Skarbowego była wystarczająca do ustalenia adekwatności zapłaconej ceny do wartości nieruchomości i przeprowadzenie dowodu z opinii rzeczoznawcy jest zbędne
i przedłużałoby postępowanie;
- wniosku ze skargi na orzeczenie referendarza i protokołu przesłuchaniaZ. J.umieszczonych w aktach VI GC 53/12 Sądu Rejonowego w Rybniku – bo przeczy to zasadzie bezpośredniości przeprowadzania dowodu z zeznań świadków;
- wniosku o przesłuchanie pozwanejA. K.albowiem w myślart. 299 kpcdowód ten traktowany jest jako dowód posiłkowy, a w ocenie Sądu zostały wyjaśnione wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy a nadto przeprowadzenie dowodu z zeznańA. K.powodowałoby przedłużenie postępowania a to z uwagi na złożony wniosek o jej przesłuchanie w drodze pomocy prawnej w Ambasadzie Polskiej wN..
Sąd zważył co następuje:
Nie można zgodzić się z zarzutem pozwanego , że fakt zbycia nieruchomości dzień po złożeniu pozwu, a przed doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu czyni bezprzedmiotowym powództwo przeciwko niemu. W tym względzie zgodzić należy się ze stanowiskiem powódki wskazującym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011 roku w sprawie III CZP 132/10 zgodnie, z którym w sprawie o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, osoba trzecia, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową, zachowuje legitymację bierną także wtedy, gdy przed doręczeniem pozwu rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz innej osoby. W razie zasadności powództwa i spełnienia przesłanek zart. 530 kcpowód mógłby następnie zgłosić, mające źródło w skardze pauliańskiej, zaś podstawę w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, żądanie zwrotu wartości korzyści utraconej przez osobę trzecią, a uzyskanej kosztem wierzyciela.
Powołując się naart. 530 kcpowódka przyznaje, że jej wierzytelność nie istniała w chwili dokonania darowizny. Skargę pauliańską regulująart. 527 i n. kodeksu cywilnego. Zgodnie zart. 530 kcprzepisy artykułów poprzedzających stosuje się odpowiedniow wypadku, gdy dłużnik działał wzamiarzepokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Jeżeli jednak osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową odpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną tylko wtedy, gdy osoba trzecia o zamiarze dłużnika wiedziała. Odpowiednie stosowanieart. 527 kcoznacza tyle, że przy wierzytelnościach przyszłych wierzycieli dłużnik dokonując czynności musi działać z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela, a nie tylko z samą świadomością. Dłużnik w chwili dokonania darowizny musiał zatem wykazać się działaniem ukierunkowanym na pokrzywdzenie powódki .
Z samego pozwu wynika, że w chwili dokonania umowy darowizny wierzytelnośćI. S.nie istniała. Umowę przedwstępną na zakup samochodu powódka zawarła w dniu 29 lipca 2009 roku i wówczas przekazała zaliczkę w kwocie 55.000 zł , ale dopiero w dniu 17 czerwca 211 roku odstąpiła od tej umowy i wezwałaZ. J.do dobrowolnego zwrotu zaliczki. Od tej daty jej wierzytelność miała charakter wierzytelności pieniężnej, aart. 527 i n kcchroni wyłącznie wierzytelności pieniężne. Oznacza to tyle, że do 17 czerwca 211 roku dłużnik nie miał świadomości jaki charakter będzie miała wierzytelność powódki. Nadto z ustaleń poczynionych przez Sąd wynika, że sytuacja finansowaZ. J.w roku 2009 była dobra. Nie można mówić o jego niewypłacalności. Nie posiadał zaległości podatkowych, jego działalność przynosiła dochód, posiadał nieruchomości będące zabezpieczeniem jego zadłużenia. Został też uznany przez banki za osobę na tyle wiarygodna finansowo, że doszło do zwiększenia jego linii kredytowej. Również sam pozwanyJ. J. (1)o zamiarze pokrzywdzenia powódki (nawet, gdyby taki istniał) nie wiedział. Świadczy o tym jego postępowanie nie tylko w zakresie nieruchomości objętej tym postępowaniem, ale i w stosunku do innych nieruchomości ,które otrzymał od ojca. Jak wykazało postępowanie dowodowe pozwany na wyraźne życzenie ojca nieruchomości wcześniej darowane sprzedawał i pieniądze przekazywał darczyńcy na spłatę długów.
W tej sytuacji Sąd uznał powództwo w stosunku do pozwanegoJ. J. (1)za nieuzasadnione podlegające oddaleniu.
Skoro brak jest przesłanek do uwzględnienia powództwa w stosunku do pozwanegoJ. J. (1), to tym bardziej nie można mówić o zasadności powództwa w stosunku do nabywczyni nieruchomościA. K..
Powódka swoje roszczenie doA. K.opiera naart. 531§2 kc .W myśl tego przepisu wierzyciel  w wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.
Z pewnością rozporządzenie które nastąpiło na rzeczA. K.nie było nieodpłatne. Zarzut powódki, że zapłacona przez pozwaną cena znacznie odbiega od wartości rynkowej nieruchomości i dlatego taką sprzedaż można traktować jako nieodpłatną w rozumieniuart. 531§2 kcjest bezzasadny. Wartość nieruchomości w chwili darowizny wynosiła 100.000 zł (jak wynika z aktu notarialnego), a została sprzedana za kwotę 120.000 zł. Prawidłowość i adekwatność ceny do wartości nieruchomości została potwierdzona przez Urząd Skarbowy, który stwierdził, że podana przez strony wartość rynkowa nieruchomości przyjęta za podstawę opodatkowania od podatku od czynności cywilnoprawnych odpowiada aktualnym cenom rynkowym przyjmowanym na terenieR.–G.. Na marginesie należy tylko wskazać , że w stanie faktycznym wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2012 roku w sprawie I CSK 519/11(na który powołuje się powódka) czynnością o symbolicznym świadczeniu, a więc nieodpłatną uznano czynność, w której uiszczona cena wynosiła 146.000 zł, przy faktycznej wartości 668.000 zł.
Powódka nie wykazała również spełnienia drugiej z przesłanek wskazanej wart. 531§2 kc, a mianowicie tego, żeA. K.nabywając nieruchomość wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną.
Pozwana, kupna nieruchomości dokonała przez pełnomocnika - swoją matkęL. R. (1)Udzieliła jej w dniu22 lipca 2011roku pełnomocnictwa notarialnego do nabycia w jej imieniudowolnejnieruchomości od dowolnych osób za dowolną cenę. Tak określone pełnomocnictwo wymagałoby udowodnienia ze strony powódki, że w chwili jego udzielania, a więc 22 lipca 211 pozwana wiedziała, ze nabędzie nieruchomość, co do której mogą wystąpić okoliczności związane ze skargą pauliańską.
Takiej okoliczności powódka nie udowodniła, a nadto wskazała w piśmie 25.07.2014 (k. 48 verte), że nie ma możliwości wykazania przesłanek zart 531 §2 kcw stosunku do nabywczyni.
Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu nie zostały spełnione przesłanek zart. 530 kcw stosunku do pozwanegoJ. J. (1)i przesłanek z art. 531§2 w stosunku do pozwanejA. K.powództwo w stosunku do obu pozwanych należało oddalić.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w myślart. 98§1 i 3 kpczasądzając od powódki na rzecz pozwanych koszty zastępstwa w kwotach po 3600 zł (§6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu) powiększone o 17 zł opłaty od pełnomocnictwa.