Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 1203/15
Data wyroku: 2016-01-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tadeusz Jaworski, Sławomir Olejnik

WYROK

W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu w XVII Wydziale Karnym Odwoławczym, w składzie:
Przewodniczący:  SSO Tadeusz Jaworski
Sędziowie:   SSO Sławomir Olejnik
SWSG Bartosz Stangierski /spr./
Protokolant:   protokolant Patrycja Rataj
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w PoznaniuAgnieszki Hildebrandt
po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r.
sprawyD. G.
oskarżonego o czyn zart. 207 § 1 kkiart. 157 § 2 kki in.,
z powodu apelacji wniesionej przezobrońcę oskarżonego
od wyrokuSądu Rejonowego w Lesznie
z dnia28 września 2015r. w sprawie o sygnaturze II K 242/15
Uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Lesznie do ponownego rozpoznania.
Sławomir Olejnik   Tadeusz Jaworski   Bartosz Stangierski

UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Lesznie z dnia 28 września 2015 r. (k. 75 akt sprawy)D. G.został skazany za czyn zart. 207 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kkoraz za czyn zart. 35 ust. 1aw zw. zart. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 r.
Apelację od tego wyroku wniosła obrońca oskarżonegoD. G.zarzucając wyrokowi:

1
obrazę przepisu postępowania mającą bezpośredni wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 143 § 1 pkt 2 kpk, poprzez sporządzenie przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze notatki urzędowej z przesłuchaniaA. K., pomimo istnienia ustawowego obowiązku spisania protokołu z tejże czynności,

2
obrazę przepisu postępowania mającą bezpośredni wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 174 kpk, poprzez zastąpienie dowodu z zeznań świadkaA. K.treścią notatki urzędowej,

3
obrazę przepisu postępowania mającą bezpośredni wpływ na treść orzeczenia tj. 393§1 kpk, poprzez ujawnienie i zaliczenie w poczet materiałów dowodowych notatki urzędowej z przesłuchaniaA. K., co w konsekwencji doprowadziło do zastąpienia przez Sąd I instancji dowodu z zeznań świadkaA. K.notatką urzędową pomimo, iż z czynności tej winien zostać sporządzony protokół,

4
obrazę przepisu postępowania mającą bezpośredni wpływ na treść orzeczenia tj.art. 7 kpk, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, z uwagi na ukształtowanie przekonania Sądu I instancji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, z pominięciem zeznań świadkaA. K., a uwzględnieniem tylko i wyłącznie notatki urzędowej z przesłuchania tego świadka,

5
obrazę przepisów postępowania mającą bezpośredni wpływ na treść orzeczenia tj.art. 366 §1 kpkw zw. zart. 193 kpkw zw. zart. 202 kpk, poprzez nie powołanie biegłych lekarzy psychiatrów celem wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, pomimo iż ze zgromadzonego w postępowaniu sądowym materiału dowodowego w postaci zeznań świadkówH. G. (1),M. G.iH. G. (2)wynika, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego tempore criminis, a tym samym nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy,

6
rażącej niewspółmierności kary łącznej w wymiarze 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, jak i kar za poszczególne zarzucane oskarżonemu czyny w wymiarze 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności za pierwszy czyn oraz 4 miesięcy pozbawienia wolności za drugi czyn, polegającej na uznaniu, iż tylko bezwzględna kara pozbawienia wolności ukształtuje sprawcę oraz świadomość prawną społeczeństwa oraz zapewni pokrzywdzonym bezpieczeństwo, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż wystarczającą karą byłaby kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Podnosząc powyższe zarzuty, na podstawieart. 437 §2 KPKoraz art. 36 pkt 2 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2013, poz. 1247) skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Lesznie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu za pierwszy i drugi zarzucony mu czyn kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem oraz kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Sąd zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna.
Trafny jest zarzut skarżącej, iż Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy postępowania mającej bezpośredni wpływ na treść orzeczenia poprzez sporządzenie przez organ dochodzenia notatki urzędowej z przesłuchaniaA. K.i zastąpienia tą notatką wymaganego środka dowodowego w postaci protokołowanych zeznań wymienionego świadka, co dyskwalifikuje orzeczenie sądu I instancji. Mając bowiem na uwadze fakt, iż świadekA. K.zamieszkuje w miejscu, gdzie według zarzutu doszło do popełnienia przestępstwa, tj. w jednym domu razem z oskarżonym i pokrzywdzonymi, a treść notatki wskazuje, że świadek miała się wypowiadać w sposób nie w pełni korelujący z zeznaniami pokrzywdzonych, doniosłość w sprawie analizowanego źródła dowodowego i oddania jej przekazu w prawidłowej formie środka dowodowego (zeznań) jest oczywista. Przesłuchanie świadka (utrwalenie dowodu z zeznań świadka) wymaga bowiem zawsze spisania protokołu, tzn. inna forma dokonania tej czynności nie jest dopuszczalna. W szczególności nie jest dopuszczalne sporządzenie z przesłuchania świadka notatki urzędowej. Odstąpienie od obowiązku nałożonego przez kodeks i sporządzenie z przesłuchania świadka notatki urzędowej (służbowej) nie otwiera możliwości wykorzystania notatki jako dowodu. Wręcz przeciwnie -Kodeks postępowania karnegowart. 174expressis verbiszakazuje wszelkiego substytuowania dowodów z zeznań świadka innymi środkami dowodowymi (pismami, zapiskami, notatkami urzędowymi). Zakaz ten ma co najmniej dwie funkcje procesowe.Art. 174 kpkjest po pierwsze refleksem konieczności zapewnienia przestrzegania w postępowaniu karnym zasady bezpośredniości. Po drugie, przepisart. 174 kpkpodkreśla ustawowy nakaz odbierania wyjaśnień oskarżonego lub zeznań świadka tylko w formie protokolarnej. W przedmiotowej sprawie nie tylko, że obowiązek przesłuchania świadka w formie protokołu został zastąpiony niedopuszczalnym zapisem w formie notatki, to nadto owa notatka, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku stanowiła dla sądu podstawę ustaleń faktycznych sprawy, uprzednio będąc ujawnioną na rozprawie. Tymczasem, w trakcie postępowania sądowego nie można przecież odczytać albo ujawnić jako "dowodu", który może się stać podstawą czynienia ustaleń faktycznych, notatek dotyczących czynności, z których wymagane jest sporządzenie protokołu (art. 393 § 1zd. ostatniekpk). Skoro zatem niewątpliwym jest, że treść rozmowy zA. K.winna mieć formę protokołu przesłuchania świadka, o co nie zadbał, niestety prowadzący postępowanie przygotowawcze, zezwalając na przeprowadzenie tej czynności w wadliwej formie, to przepisykpknie zezwalają na odczytanie lub ujawnieniein extensotreści takiej notatki jako samoistnego dowodu dokumentującego w prawidłowy sposób treść czynności (arg. exart. 393 § 1 kpk). W konsekwencji skoro to właśnie na treści notatki urzędowej oparł się sąda quo, to oczywistym się staje, że obrazaart. 393 § 1 kpkw zw. zart. 143 § 1 pkt 2 kpk, a takżeart. 174 kpkmiała oczywisty wpływ na treść wyroku, albowiem rezultatem ominięcia tych zakazów dowodowych jest niemożność czynienia ustaleń faktycznych w oparciu o treść notatki urzędowej Zaznaczenia przy tym wymaga, że zakaz odczytania treści takiej notatki ma charakter bezwzględny, a więc jest niezależny od możliwości przeprowadzenia w sposób "legalny" takiego dowodu, a wiąże się jedynie z wymaganą przepisami formą protokołu. Nie zmienia sytuacji procesowej w zakresie "wprowadzenia" do procesu karnego notatki urzędowej z rozmowy z osobą, która winna mieć status świadka, fakt, iż w ogóle w sprawie nie było protokołu zeznań takiej osoby, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że istniały możliwości dochowania właściwej procesowo formy. Podkreślić trzeba wreszcie, iż wyrażony wyżej pogląd, że notatka urzędowa sporządzona z rozmowy z osobą, która winna zostać przesłuchana w charakterze świadka, nie może zostać ujawniona i wprowadzona do procesu jako dowód, jest jednolicie wyrażany tak w doktrynie prawniczej, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide: wyrok SN z 5.10.2000 r., II KKN 332/00, Lex 50908; wyrok SN z 24.10.2001 r., III KKN 545/99, Lex 51943; wyrok SN z 2.02.1981 r., II KR 2/81, OSNPG 1981, nr 10, poz. 113; wyrok SN z 22.01.1981 r., II KR 404/80, OSNPG 1981, nr 11, poz. 121; wyrok SN z 2.08.1982 r., I KR 178/82, OSNPG 1983, nr 1, poz. 9; wyrok SN z 8.10.1985 r., III KR 215/85, OSNPG 1986, nr 6, poz. 82).
Mając na uwadze wyżej przedstawioną, istotną wadę procedowania Sądu Rejonowego, Sąd ten nie pozostawił Sądowi odwoławczemu szansy w możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy, wobec czego Sąd Odwoławczy zobligowany był uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Lesznie do ponownego rozpoznania. Abstrahując już odnota benetrafnego argumentu obrońcy wyrażonego na rozprawie odwoławczej, - a mianowicie, iż ze względu na wiek świadka (prawie 91 lat) dla zapewnienia sprawności toku postępowania dogodniejsze będzie jego przesłuchanie przez Sąd Rejonowy w Lesznie - wskazać należy, że mając na względzie istotę zeznań świadka, ich niewykluczoną sprzeczność z zeznaniami pokrzywdzonych, konieczne może być również ponowne przesłuchanie tych osób, a przynajmniej ich skonfrontowanie zA. K., co zarazem oznaczać będzie powtórzenie przewodu sądowego w całości. W konsekwencji brak jest możliwości konwalidowania przedmiotowego uchybienia procesowego przez Sąd II instancji.
Skonstatowania nadto wymaga, że ze względu na przedstawione uchybienie w rozpoznaniu sprawy przez Sąd I instancji ocena pozostałych zarzutów apelacji jest przedwczesna. Niemniej, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien odnieść się do wysuwanych przez obrońcę oskarżonego wątpliwości co do jego poczytalności i rozważyć, czy istnieje potrzeba powołania w sprawie biegłych lekarzy psychiatrów celem wydania opinii co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, czy też taka konieczność w sprawie nie zachodzi. Przede wszystkim wszelako, w pierwszej kolejności Sąd Rejonowy musi zadbać o to, by dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oparte zostały na środkach dowodowych należycie przeprowadzonych w toku rozprawy głównej, tj. w szczególności winien przesłuchać na rozprawie świadkaA. K.i rozważyć skonfrontowanie tego świadka z pokrzywdzonymi, których w razie potrzeby należało będzie uzupełniająco przesłuchać co do okoliczności podawanych przezA. K..

  SWSG Bartosz Stangierski  SSO Tadeusz Jaworski  SSO Sławomir Olejnik