Sąd Okręgowy w Białymstoku
VIII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ka 840/15
Data wyroku: 2016-01-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Gąsowski, Marek Wasiluk–, Michał Czapka
Słowa kluczowe: Znamiona Czynu Zabronionego
Podstawa prawna: art. 437§1 i 2 kpk

Sygn. akt VIII Ka 840/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 stycznia 2016 r.    Sąd Okręgowy w Białymstoku VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Dariusz Gąsowski
Sędziowie: SO Marek Wasiluk– spr.
SR del. Michał Czapka
Protokolant: Agnieszka Malewska
przy udziale Prokuratora Ewy Minor - Olszewskiej
po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 roku
sprawyK. Ż. (1)oskarżonego zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.iK. C.oskarżonego zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 2 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 13 lipca 2015 roku, sygn. akt VII K 818/14;

I
Zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonegoK. Ż. (1)w ten sposób, że:

1. oskarżonegoK. Ż. (1)uniewinnia od popełnienia zarzucanego mu czynu i w tej części kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.

II
Zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonegoK. C.w ten sposób, że:

1. przyjmuje, że oskarżonyK. C.odnośnie czynu opisanego w pkt II działał „wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą” w miejsce „wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami”, zaś odnośnie czynu opisanego w pkt III działał „wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą” w miejsce „wspólnie i w porozumieniu zP. S. (1)”;
2. przyjmuje, że oskarżonyK. C.dopuścił się czynów opisanych wpkt II i IIIw ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności, będąc uprzednio skazany za umyślne przestępstwo podobne i oba czyny kwalifikuje zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
3. przyjmuje za podstawę skazania oskarżonegoK. C.za czyny zpkt II i III art. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k., a za podstawę wymiaru karyart. 14 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.i wymierzoną karę pozbawienia wolności łagodzi oskarżonemu do 2 (dwóch) lat i 6 (sześciu) miesięcy;

III
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonegoK. C.w pozostałej części.

IV
Zasądza na rzecz Skarbu Państwa od oskarżonegoK. C.kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem opłaty za obie instancje i kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem wydatków za postępowanie odwoławcze.

UZASADNIENIE
K. Ż. (1)został oskarżony o to, że:

I
w dniu 04 lutego 2014 roku wB.w mieszkaniu przyul. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował dokonać wymuszenia rozbójniczego na osobieD. B., w ten sposób, że grożąc pokrzywdzonej pobiciem oraz uszkodzeniem ciała, zażądał od niej wydania pieniędzy w kwocie 1000 złotych do dnia 01 marca 2014 roku, lecz zamierzonego celu nie osiągnął, z uwagi na zatrzymanie przez Policję, przy czym w dniu 03 marca 2014 roku podjął próbę bezskutecznego odebrania w/wymienionej kwoty pieniędzy

tj. o czyn zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.
K. C.został oskarżony o to, że:

II
w dniu 04 lutego 2014 roku wB.w mieszkaniu przyul. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował dokonać wymuszenia rozbójniczego na osobieD. B., w ten sposób, że grożąc pokrzywdzonej pobiciem oraz uszkodzeniem ciała, zażądał od niej wydania pieniędzy w kwocie 1000 złotych do dnia 01 marca 2014 roku, lecz zamierzonego celu nie osiągnął, z uwagi na zatrzymanie przez Policję, przy czym w dniu 03 marca 2014 roku podjął próbę bezskutecznego odebrania w/wymienionej kwoty pieniędzy, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej roku pozbawienia wolności za podobne przestępstwo umyślne

tj. o czyn zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 2 k.k.

III
nieustalonego dnia stycznia 2014 roku w mieszkaniu przyul. (...)wB., działając wspólnie i w porozumieniu zP. S. (1), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował dokonać wymuszenia rozbójniczego na osobieJ. W. (1), w ten sposób, że grożąc pokrzywdzonej zniszczeniem mienia, pobiciem oraz pozbawieniem życia, zażądał od niej wydania pieniędzy w kwocie 1000 złotych do pierwszego dnia miesiąca, lecz zamierzonego celu nie osiągnął, z uwagi na postawę pokrzywdzonej, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej roku pozbawienia wolności za podobne przestępstwo umyślne,

tj. o czyn zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 13 lipca 2015 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie VII K 818/14:

I
OskarżonychK. Ż. (1)iK. C.uznał za winnych popełnienia zarzucanych im czynów i za te czyny:

- oskarżonegoK. Ż. (1)za czyn zpkt Ina mocyart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.skazał, zaś na mocyart. 14 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności,
- oskarżonegoK. C.za czyny zpkt II i IIIna mocyart. 13 § 1 k.k.w zw zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 2 k.k.skazał, zaś na mocyart. 14 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.w zw zart. 64 § 2 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.wymierzył mu karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności.

II
Zasądził od oskarżonegoK. Ż. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 300 zł tytułem opłaty i 281,65 zł tytułem pozostałych kosztów sądowych.

III
Zasądził od oskarżonegoK. C.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 400 zł tytułem opłaty i 660,37 zł tytułem pozostałych kosztów sądowych.

Apelację od tego wyroku w stosunku do obu oskarżonych w całości wniósł ich obrońca.
Wyrokowi w stosunku do oskarżonegoK. C.zarzucił:

I
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 k.p.k.410k.p.k.poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i przypisanie oskarżonemu zachowań, które nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, co skutkowało przypisaniem oskarżonemu winy w zakresie zarzucanych mu czynów, podczas gdyK. C.nie przyznał się do zarzucanych mu czynów, wyjaśnił, że w dniu 3 marca 2014 r. przyjechał doB.około 14-15 odebrać płaszcz dla żony, co miało miejsce w(...), następnie zajechał naul. (...)kupić sushi i tam został zatrzymany przez policję, nigdzie nie zachodził i nie miał nic wspólnego z paniami pokrzywdzonymi i nigdy nie widział ich na oczy,D. B.nie znajduje się w posiadaniu nagrania, z którego wynikałoby, że to właśnie oskarżony ją nachodził,J. W. (2)podczas rozprawy w dniu 15 kwietnia 2015 r. zeznała, że niewiele pamięta szczegółów jeżeli chodzi o niniejszą sprawę, gdyż wyjechała zagranicę, a więc mogła nie pamiętać wyglądu mężczyzn, którzy przyszli do niej proponując ochronę, mogła dokonać błędnego rozpoznania, zaś policja dokonała zatrzymania oskarżonego tylko na podstawie pomówień, gdyż mężczyzn chodzących po tzw. dymówkach czyli agencjach towarzyskich jest wielu i kobiety pracujące w tym zawodzie, który mężczyzna to który;

ewentualnie

II
obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 15 § 1 k.k.poprzez niezastosowanie instytucji czynnego żalu do czynuK. C., podczas gdy oskarżony dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu zabronionego, końcowo nie odebrał pieniędzy ani od pokrzywdzonejD. B.ani odJ. W. (1), zaś nieuzasadnione jest stwierdzenie Sądu, iż sposób zachowania oskarżonego, polegający na odstąpieniu od dokonania czynu zabronionego był podyktowany okolicznościami zewnętrznymi, gdyż faktycznie oskarżony mógł kontynuować swoje działania, stosując groźby wobecJ. W. (1)chociażby telefonicznie lub w dalszym ciągu ją poszukując czego jednak nie uczynił, a więc dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu zabronionego;

ewentualnie

III
rażącą niewspółmierność kary przejawiającą się w wymierzeniu wobec oskarżonego bezwzględnej kary pozbawienia wolności w wymiarze 4 (czterech) lat pozbawienia wolności, podczas gdy było to jedynie usiłowanie dokonania czynu zabronionego,K. C.ma stałe miejsce zamieszkania, ustabilizowaną sytuację rodzinną, wykonuje pracę zarobkową, musi utrzymywać żonę i dziecko, które choruje na przedwczesny zrost kości czaszki, dziecko wymaga stałej opieki, a ponadto jest poważnie chory na schorzenie neurologiczne pod postacią stwardnienia bocznego zanikowego, zgodnie z opinią sądowo – psychiatryczną (w aktach sprawy) średni czas życia z tą chorobą wynosi trzy do pięciu lat, a więc orzeczenie tak surowej kary bezwzględnej pozbawienia wolności byłoby sprzeczne z zasadami humanitaryzmu.

Wskazując na powyższe zarzuty obrońca wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienieK. C.od zarzucanych mu czynów;
ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku i zakwalifikowanie działania oskarżonego jako wyczerpującego dyspozycję zart. 15 § 1 k.k.i na tej podstawie umorzenie postępowania.
Wyrokowi w stosunku do oskarżonegoK. Ż. (1)zarzucił:

I
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 k.p.k.i410 k.p.k.poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i przypisanie oskarżonemu zachowań, które nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, polegająca na przyjęciu, że:

- wyjaśnienia nie przyznających się do popełnienia zarzucanych czynów obydwu podsądnych (tj.K. Ż. (1)iK. C.) nie polegają na prawdzie, gdyż przeczy im zebrany w sprawie materiał dowodowy, którego ocena i analiza dają jednoznaczne podstawy do przyjęcia ich za sprawców zarzucanych im czynów;
- o fakcie, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z usiłowaniem popełnienia czynu zart. 282 k.k.w obu przypadkach (tj. w przypadkuK. Ż. (1)iK. C.) świadczą okoliczności wykonania wszystkich czynności sprawczych należących do znamion wskazanego przestępstwa zmierzających bezpośrednio do jego wykonania;
- w obu przypadkach (tj.K. Ż. (1)iK. C.) miało miejsce przygotowanie i podjęcie czynności zmierzających bezpośrednio do uzyskania skutku, polegających na zastosowaniu żądań i gróźb w przypadku ich niespełnienia;
co skutkowało uznaniem oskarżonegoK. Ż. (1)za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, który opisany jest w ten sposób, iżK. Ż. (1)usiłował dokonać wymuszenia rozbójniczego na osobieD. B.w ten sposób, że grożąc pokrzywdzonej pobiciem oraz uszkodzeniem ciała, zażądał od niej wydania pieniędzy w kwocie 1000 złotych, tym samym zakwalifikowaniem czynuK. Ż. (1)zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k., podczas gdy zgromadzony i ujawniony na rozprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż oskarżony wykonał wszystkie czynności sprawcze należące do znamion przestępstwa zart. 282 k.k., poczynił jakiekolwiek przygotowania do tego przestępstwa czy zastosował jakiekolwiek groźby;K. Ż. (1)nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, jego zachowanie polegało jedynie na zapukaniu do drzwi i wypowiedzeniu zdania „siemanko, przyszedłem po pieniądze” (na co wskazują zeznaniaD. B., nota bene uznane za główny dowód w sprawie i nagranie), a zatem nie stosował żadnej groźby, a gdyD. B.powiedziała, że nie zapłaci, opuścił mieszkanie, tym samym jego zachowanie nie daje podstaw do przypisania mu czynu zart. 13 k.k.w zw. zart. 282 k.k.;

II
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę i mających wpływ na treść wyroku poprzez przyjęcie, iżK. Ż. (1)działał wspólnie i w porozumieniu zK. C.iP. S. (1), gdyż wraz zK. C.iP. S. (2)postanowił uzyskać dochód z wymuszeń rozbójniczych od kobiet zajmujących się prostytucją na terenieB., podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż oskarżony działał z w/w wspólnie i w porozumieniu, wniosek taki jest nieuzasadniony,K. Ż. (1)nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, przyszedł po pieniądze dla kolegów, brak jest dowodu, iż miał jakąkolwiek wiedzę o tym z jakiego tytułu są to pieniądze, koledzy poprosili go o to; jego rola nie była istotna, ograniczała się tylko do wypowiedzenia jednego zdania, zaś w ujęciu kodeksowym współsprawstwo to tego rodzaju zaangażowanie w popełnienie przestępstwa, które od strony podmiotowej cechuje się świadomością współdziałania w realizacji znamion przestępstwa (wspólnie i w porozumieniu), a od strony przedmiotowej odgrywaniem przez każdą ze współdziałających osób istotnej roli w jego wykonaniu (wykonuje czyn zabroniony).

ewentualnie

III
obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 15 § 1 k.k.poprzez niezastosowanie instytucji czynnego żalu do czynuK. Ż. (1), podczas gdy oskarżony dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu zabronionego.

Wskazując na powyższe zarzuty obrońca wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienieK. Ż. (1)od zarzucanego mu czynu;
ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku i zakwalifikowanie działania oskarżonego jako wyczerpującego dyspozycję zart. 15 § 1 k.k.i na tej podstawie umorzenie postępowania.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja obrońcy odnośnie oskarżonegoK. C.była uzasadniona w zakresie w jakim pozwoliła na instancyjną kontrolę zaskarżonego w stosunku do tego oskarżonego wyroku i zmianę wyroku na korzyść oskarżonego, jednakże z powodów innych niż wskazane w środku odwoławczym, natomiast odnośnie oskarżonegoK. Ż. (1)apelacja obrońcy okazała się całkowicie zasadna.
Odnosząc się do apelacji wniesionej na korzyść oskarżonegoK. C.Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uznania za zasadne podnoszonych zarzutów obrazy przepisów postępowania i obrazy przepisów prawa materialnego w postaciart. 15 § 1 k.k.
Analiza ujawnionego na rozprawie materiału dowodowego wskazuje, iż Sąd Rejonowy w Białymstoku poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne i na tej podstawie zajął trafne stanowisko, co do sprawstwa i winy oskarżonegoK. C.w zakresie obu zarzucanych mu czynów.
Odnosząc się do stawianego przez obrońcę zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, co miało wpływ na treść zaskarżonego w tym zakresie wyroku, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów z uwagi na przypisanie oskarżonemu zachowań nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym podkreślić należy, że zarzut naruszeniaart. 7 k.p.k.wymaga wykazania wad w ocenie konkretnych dowodów, dokonanej przez Sąd I instancji, prowadzących do wniosku, iż przekracza ona granice swobodnej oceny. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że przekonanie Sądu orzekającego o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną przepisuart. 7 k.p.k.wtedy, gdy:
- jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy;
- stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i niekorzyść oskarżonego,
- jest wyczerpujące i logiczne – z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, umotywowane w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 1998 roku, V KKN 104/98, Prokuratura i Prawo 1999/2/6, LEX 35095; wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 1997 roku, IV KKN 58/97, Prokuratura i Prawo 1997/11/1, LEX 31393).
Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, przede wszystkim nie sposób zaaprobować sugestii autora apelacji jakoby dokonana przez Sąd I instancji ocena zebranego materiału dowodowego dotyczącaK. C.obarczona była błędem dowolności oraz wybiórczości. To, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte niewątpliwie przede wszystkim na zeznaniach pokrzywdzonych kobiet, które to w istocie znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, a w szczególności w wynikach przeprowadzonych okazań oskarżonego, analizy połączeń wykonywanych z zatrzymanych przy nim telefonów czy w końcu w okolicznościach zatrzymania oskarżonego, przy równoczesnej dyskwalifikacji wyjaśnień oskarżonegoK. C., samo w sobie nie może być utożsamiane z naruszeniem normyart. 7 k.p.k.
Wbrew stanowisku skarżącego zauważyć trzeba, że złożone przezK. C.wyjaśnienia dotyczyły wyłącznie powodu, dla którego przyjechał doB.w dniu zatrzymania go, a zatem nie odnoszą się do całego szeregu okoliczności świadczących na jego niekorzyść, a i tak nie mogą być uznane za wiarygodne w świetle całości zdarzeń, które doprowadziły w wyniku podjętych przez policję działań, do zatrzymania oskarżonego przy bloku, w którym mieszkała pokrzywdzonaD. B.. W swoich wyjaśnieniachK. C.zaprzeczył, aby miał on cokolwiek wspólnego z pokrzywdzonymiD. B.iJ. W. (1). Tej treści wyjaśnienia nie mogą być uznane za wiarygodne, jeżeli weźmie się pod uwagę, że obie pokrzywdzone początkowo opisały wygląd obu mężczyzn, którzy po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się przyszli do mieszkania pokrzywdzonych i zażądali określonej kwoty pieniędzy za tzw. „ochronę” grożąc, że w przeciwnym wypadku „załatwią” je tak, że nie będą mogły pracować w tym „zawodzie”, po czym bez żadnych rozpoznały ich wizerunki. W oparciu o zeznaniaD. B.w dniu, w którym pokrzywdzona miała przekazać mężczyznom żądaną od niej kwotę, przygotowana została zasadzka, w wyniku której doszło do zatrzymania zarówno oskarżonychK. C.iK. Ż. (1), jak i inną ustaloną osobę. Wszystkie zebrane dowody tworzą jednolitą całość i nie pozostawiają wątpliwości co do sprawstwaK. C.i to zarówno jeżeli chodzi o czyn z dnia 4 lutego 2016 roku, jak i o czyn ze stycznia 2014 roku.
Sąd orzekający ma bezsprzecznie prawo dać wiarę jednym dowodom, a jednocześnie przymiotu wiarygodności odmówić innym, pod tym wszakże warunkiem, iż swoje stanowisko w tej kwestii w sposób logiczny, racjonalny i jednoznaczny uzasadni, uwzględniając przy tym wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego oraz zasady prawidłowego rozumowania (vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 września 2012 roku, II AKa 136/12, LEX nr 1220419).
W sytuacji zatem, gdy Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, co doK. C.dokonał rzeczowej analizy całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów i wskazał, którą z wersji podzielił, a tym samym, którym z dowodów dał wiarę, a którym z kolei takowej wiary odmówił, nie można takiemu sposobowi procedowania skutecznie stawiać zarzutu ferowania wyroku jedynie w oparciu o częściowe uwzględnienie materiału dowodowego, a tym samym naruszeniaart. 410 k.p.k.
Reasumując w sprawie niniejszej analiza uzasadnienia zaskarżonego judykatu, a także przebieg rozprawy przed Sądem Rejonowym wskazuje, że Sąd I instancji wbrew zarzutom obrońcy oskarżonego, oparł swoje rozstrzygnięcie na całokształcie okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej i wszystkie je rozważył, w tym przemawiające zarówno na korzyść jak i niekorzyść oskarżonego, a ocena ta, dokonana w sposób bezstronny, bez naruszenia granic oceny swobodnej i błędów logicznych bądź faktycznych – zasługuje na pełną aprobatę, bowiem ocena ta nie zawiera błędów logicznych czy też faktycznych i mieści się w ramachart. 7 k.p.k.stanowiącego zasadę swobodnej oceny dowodów i jest też zgodna z regułami prawidłowego rozumowania wspartego doświadczeniem życiowym i wskazaniami wiedzy.
Nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia w stosunku do oskarżonegoK. C.instytucji tzw. czynnego żalu.
Odnosząc się do podnoszonego zarzutu obrazy prawa materialnego, tj.art. 15 § 1 k.k.K. C.uznać należy go za całkowicie chybiony.
Opieranie się w tej mierze wyłącznie na fakcie, że oskarżony finalnie nie odebrał pieniędzy od pokrzywdzonych nie jest równoznaczne z dobrowolnym wycofaniem się sprawcy z zamiaru popełnienia czynu. Fakt ten pozwala co najwyżej na uznanie, że działanie oskarżonego pozostało w stadium usiłowania, co zresztą znalazło potwierdzenie w przyjętej kwalifikacji prawnej obu czynówK. C.. W orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, iż aby odstąpienie od dokonania czynu zabronionego mogło zostać zakwalifikowane jako dobrowolne w rozumieniuart. 15 k.k.- a w konsekwencji skutkowało bezkarnością - musi łącznie spełniać trzy kryteria. Po pierwsze, wymagane jest by było ono sterowane wolą sprawcy. Wszelkie zatem przypadki, w których do dokonania wprawdzie nie dochodzi jednakże ma to miejsce z uwagi na zastosowanie wobec sprawcy jakiejkolwiek formy przymusu bezpośredniego, w sposób oczywisty wyłączają dobrowolność. Po drugie, musi ono mieć miejsce w sytuacji, w której sprawca ma świadomość możliwości dokonania czynu zabronionego. Nie jest zatem dobrowolnym odstąpienie, które następuje zarówno z uwagi na fakt, iż dokonanie czynu - ze względu na zmianę okoliczności - stało się obiektywnie niemożliwe, jak i wówczas gdy stało się takim subiektywnie - a zatem w przekonaniu sprawcy, w jego wyobrażeniu. Po trzecie, aby odstąpienie od dokonania kwalifikować jako dobrowolne nie może być ono "wymuszone" zmianą okoliczności niezależnych od sprawcy (będących "poza nim"), bowiem w takim przypadku nie ma ono - w znaczeniu powszechnym - charakteru dobrowolnego. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie sygn. akt II AKa 481/14, LEX nr 1651872).
Odnosząc powyższe rozważania do sprawy niniejszej, nie sposób podzielić argumentacji skarżącego, iż zachowanie oskarżonego stanowiło dobrowolne odstąpienie od usiłowania wymuszenia rozbójniczego.
Jak już wskazano dobrowolne odstąpienie od popełnienia czynu zabronionego w ujęciuart. 15 § 1 k.k.nie zachodzi, gdy sprawca odstąpił na skutek okoliczności zewnętrznych, które wpłynęły na jego wolę i wywołały przekonanie o niemożności realizacji jego zamiaru. Miało to miejsce w przypadku czynu zarzucanego oskarżonemu wpkt III, kiedy pokrzywdzonaJ. W. (1)oświadczyła, że zamierza wyjechać do Anglii. W przypadku zaś czynu zarzucanego w pkt II oskarżony, po tym jakK. Ż. (1)wrócił do samochodu bez pieniędzy, udał się osobiście do mieszkania pokrzywdzonej, jednakże nie otworzyła mu ona drzwi. W tym przypadku nie ma nawet mowy o jakimkolwiek zaniechaniu przezK. C.kontynuacji realizacji powziętego zamiaru wymuszenia określonej kwoty pieniędzy od pokrzywdzonej, bowiem po uzyskaniu informacji, że pokrzywdzona przekaże pieniądze wyłącznie mężczyznom, którzy byli u niej w dniu 4 lutego, oskarżony nie wycofał się z dalszych działań, lecz udał się po pieniądze osobiście. Stąd też brak jest po stronie oskarżonego okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność karną, zaś odmienne wywody skarżącego jako chybione nie mogły znaleźć uznania w oczach Sądu i tym samym nie mogły skutkować zmianą wyroku w postulowany sposób.
Przyjęta kwalifikacja prawna czynów przypisanych oskarżonemuK. C.nie budzi więc żadnych zastrzeżeń wobec spełnienia wszystkich ustawowych znamion czynu zabronionego zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.Nie ma też wątpliwości, że oskarżony działał w warunkach powrotu do przestępstwa, ale w warunkach określonych wart. 64 § 1 k.k., bowiem nie można zgodzić się z ustaleniami Sądu I instancji, że oskarżonyK. C.działał w warunkach recydywy wielokrotnej specjalnej, o jakiej mowa wart. 64 § 2 k.k.Warunkiem zakwalifikowania popełnionego czynu w zw. zart. 64 § 2 k.k.jest aby sprawca, wcześniej skazany za przestępstwo w warunkachart. 64 § 1 k.k., który odbył łącznie co najmniej jeden rok kary pozbawienia wolności i w ciągu pięciu lat po odbyciu w całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo przeciwko m.in. mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. NiewątpliwieK. C.dopuścił się przestępstwa przeciwko mieniu popełniając je z groźbą użycia przemocy i był wcześniej wielokrotnie karany, w tym w warunkachart. 64 § 1 k.k.Warto podkreślić jednak, że przed popełnieniem czynów przedmiotowychK. C.odbywał karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2009 roku w sprawie XV K 33/09 w okresie od dnia 22.07.2009 roku do dnia 08.06.2010 roku (k. 284-286). Połączone kary zostały orzeczone w sprawach II K 102/04 i II K 31/04 Sądu Rejonowego w Sokółce, za czyny zart. 279 § 1 k.k.i zart. 288 § 1 k.k.i zart. 226 § 1 k.k.Nie były to więc czyny popełnione w warunkachart. 64 § 1 k.k.W sprawie II K 702/10 i w sprawie II K 1211/12 Sądu Rejonowego w Sokółce wymierzonoK. C.kary pozbawienia wolności w wymiarze po 1 roku i 6 miesięcy, za czyny odpowiednio zart. 282 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.i zart. 158 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k., jednakże wykonanie kar pozbawienia wolności w tych sprawach zostało odroczone iK. C.nie odbywał kar w tych sprawach, poza okresem zaliczonym na poczet kary wymierzonej w sprawie II K 702/10 od dnia 10.09.2010 roku do dnia 23.12.2010 roku (k. 595). Zresztą wyrok w sprawie II K 1211/12 Sądu Rejonowego w Sokółce uprawomocnił się już po dacie popełnienia czynów zarzucanych w niniejszej sprawie bo w dniu 28 marca 2014 roku. Natomiast w sprawie II K 59/08 Sądu Rejonowego w SokółceK. C.odbył całą karę pozbawienia wolności wymierzoną za czyn zart. 224 § 2 k.k.w zb. zart. 226 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.od dnia 22.12.2008 roku do dnia 22.07.2009 roku, ale była to kara 7 miesięcy pozbawienia wolności (k. 277). Zatem w wypadkuK. C.nie została spełniona przesłanka odbycia co najmniej jednego roku kary pozbawienia wolności za czyny popełnione w warunkachart. 64 § 1 k.k., co wyklucza możliwość zakwalifikowania jego czynów jako popełnionych w warunkachart. 64 § 2 k.k.Ostatnia jednak z wymienionych spraw pozwala na przyjęcie, że czynów zarzucanych w sprawie niniejszej wpkt II i IIIK. C.dopuścił się w warunkachart. 64 § 1 k.k., bowiem czyn zart. 282 k.k.jest niewątpliwie czynem podobnym do przestępstwa zart. 224 § 2 k.k.popełnionego przy użyciu groźby.
Zarzut obrońcy, dotyczący niewspółmierności wymierzonejK. C.kary pozbawienia wolności znajduje o tyle uzasadnienie, że Sąd I instancji wymierzając oskarżonemu karę miał na uwadze w dużej mierze dopuszczenie się przez niego czynów w warunkach recydywy wielokrotnej specjalnej. Zważywszy, żeK. C.działał w warunkach powrotu do przestępstwa, ale w ramach recydywy pojedynczej, Sąd odwoławczy uznał, że karą współmierną do pozostałych dyrektyw jej wymiaru jest kara 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W ocenie Sądu Okręgowego wymierzona w takiej wysokości oskarżonemuK. C.kara, wobec stopnia zawinienia, w żadnym razie nie nosi cech surowości. Kara w tej wysokości w pełni uwzględnia zarówno stopień winy oskarżonego, jak i stopień społecznej szkodliwości popełnionych czynów. Sąd Okręgowy uznał, że kara pozbawienia wolności oskarżonemuK. C.bez warunkowego zawieszenia jej wykonania uwzględnia jego właściwości i warunki osobiste i dotychczasowy sposób życia, który nie pozwala na przyjęcie jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia pozytywnej prognozy odnośnie przestrzegania przez niego w przyszłości porządku prawnego. Sąd miał przy tym na uwadze stan zdrowia oskarżonego, jego sytuację rodzinną i majątkową, jednakże nie mogły one wpływać na wymiar kary w takim stopniu, żeby powstało wrażenie niemal bezkarności sprawcy tylko i wyłącznie z uwagi na jego sytuację rodzinną czy zdrowotną. Niewątpliwie wymierzona kara uzmysłowi oskarżonemu naganność postępowania niezgodnego z porządkiem prawnym i fakt, że każdy czyn przestępny spotyka się ze swego rodzaju odpłatą, co czyni zadość w zakresie celów prewencji ogólnej jak i szczególnej.
Odnosząc się do apelacji obrońcy dotyczącej oskarżonegoK. Ż. (1)należy wskazać, że zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd orzekający zasady swobodnej oceny dowodów, który skutkował błędnymi ustaleniami faktycznymi odnośnie wyczerpania przez tego oskarżonego znamion czynu zabronionego w postaci usiłowania wymuszenia rozbójniczego wobec pokrzywdzonejD. B..
Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności ze strony Sądu oraz nie upoważnia go do sądzenia według własnego uznania. Ustawa nakazuje, by Sąd ustalił dokładnie okoliczności faktyczne, które przyjmuje jako podstawę swego rozstrzygnięcia, i by wskazał, na jakiej podstawie uznał je za udowodnione, a inne uznał za niewiarygodne. Swobodne przekonanie musi być oparte na całokształcie okoliczności ujawnionych w toku postępowania sądowego. Oznacza to, że Sąd rozważyć musi wszystko to, co było przedmiotem rozprawy, i nie może wybierać jedynie poszczególnych fragmentów oderwanych od całości, lecz ma rozważyć każdy szczegół, a także jego znaczenie oraz stosunek do wszystkich będących w związku okoliczności.
W sprawie przedmiotowej w odniesieniu do oskarżonegoK. Ż. (2)tego obowiązku Sąd nie wypełnił. Niewątpliwie bowiem poza sporem pozostaje fakt, żeK. Ż. (1)przyjechał doB.w dniu 3 marca 2014 roku razem zK. C., po czym udał się do mieszkaniaD. B., która otworzyła mu drzwi.K. Ż. (1)oświadczył: „ja tu od chłopaków po pieniądze przyszedłem” (k. 78). Na słowaD. B., że ona nie umawiała się z nim tylko z innymi mężczyznami, i tylko im przekaże pieniądze i nakazała opuszczenie mieszkania,K. Ż. (1)wyszedł. W kontekście całości zdarzeń, które ową wizytę oskarżonegoK. Ż. (1)w mieszkaniu pokrzywdzonejD. B.poprzedziły, można zasadnie wnioskować, że chodziło o kwotę 1000 złotych, której wcześniej, w dniu 4 lutego 2014 roku zażądali od niej dwaj ustaleni mężczyźni, w tymK. C.. Jednakże poza powyżej wskazanymi bezspornymi ustaleniami żaden dowód w sprawie nie wskazuje, że oskarżonyK. Ż. (1)wiedział z jakiego tytułuD. B.ma przekazać pieniądzeK. C.. Wyjaśnienia złożone przez oskarżonych, nie przyznających się do winy, z pewnością nic w tym zakresie nie wnoszą, bezpośredni świadek zdarzenia, pokrzywdzonaD. B., które zeznaniom, jak
słusznie podnosi obrońca, dano w całości wiarę czy w końcu utrwalone przez pokrzywdzoną nagranie (k. 77-78) nie rozwiewają wątpliwości czy można oskarżonemuK. Ż. (1)przypisać działanie wspólnie i w porozumieniu zK. C.. Udowodniono jedynie, że z polecenia (na prośbę czy też pod wpływem szantażu lub innych działań ze stronK. C.– nie wiadomo)K. Ż. (1)udał się po pieniądze do mieszkaniaD. B.. Z treści wypowiedzianych przez niego słów wnioskować o jego świadomości w jakim procederze uczestniczy, nie sposób. Zatem ustalenia Sądu meriti co do zachowania oskarżonegoK. Ż. (1), jako wyczerpującego wszystkie znamiona czynu zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 282 k.k.są całkowicie dowolne.
Żeby przypisać oskarżonemu działanie wspólnie i w porozumieniu z pozostałymi sprawcami należy wskazać na czym owo porozumienie polegało. Sąd orzekający musi wykazać, że zostało udowodnione bezspornie, iż oskarżonych łączył element porozumienia, obejmujący realizację całości ustawowych znamion przestępstwa wymuszenia rozbójniczego. Współsprawstwo oznacza bowiem wprawdzie, że nie wszyscy ze sprawców swoim zachowaniem realizują wszystkie znamiona czynu zabronionego, gdyż mogą one być zrealizowane częściowo przez każdego z nich, jednak istotnym jest, żeby wcześniej uzgodnione działanie obejmowało całość znamion przestępstwa i tylko wówczas w konsekwencji pozwala to na przypisanie oskarżonym odpowiedzialności za czynności wykonawcze zrealizowane przez współsprawców. W tych warunkach gdyby nawet założyć, że oskarżonyK. Ż. (1)wiedział z jakiego tytułuD. B.ma przekazać pieniądzeK. C.to nie ma żadnego dowodu, który wskazywałby, że tenże oskarżony wiedział w jaki sposóbK. C.do takiego rozporządzenia mieniem pokrzywdzoną skłonił.
W świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w tej części Sąd Rejonowy dowolnie uznał, że oskarżonyK. Ż. (1)swoim zachowaniem wypełnił znamiona strony przedmiotowej i podmiotowej przestępstwa zart. 282 k.k.w stadium usiłowania, o jakim mowa wart. 13 § 1 k.k.
Dlatego też stwierdzić należy, że zarówno sądowa ocena dowodów, jak i poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne w stosunku doK. Ż. (1)są wadliwe, gdyż wykraczają poza granice swobodnej oceny dowodów i tym samym nie mogą pozostawać pod ochronąart. 7 k.p.k.
Z powyższych powodów Sąd odwoławczy uniewinnił oskarżonegoK. Ż. (1)od popełnienia zarzucanego mu czynu, obciążając w tej części kosztami procesu Skarb Państwa.
Ponadto w związku z powyższym oraz z uwagi na wyłączenie do odrębnego rozpoznania sprawyP. S. (1), korekty wymagał opis zarzucanych i przypisanych oskarżonemuK. C.czynów w pkt II w części w jakiej przypisano działanie wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami i w pkt III w części w jakiej przypisano działanie wspólnie i w porozumieniu zP. S. (1).
Reasumując, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok jak w punkcie I i II sentencji, w pozostałym zaś zakresie utrzymał go w mocy.
O opłacie za II instancję Sąd orzekł na podstawieart. 8 ustawy z dnia 23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnych( Dz. U. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.), a o pozostałych kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze Sąd orzekł na podstawieart. 636 § 1 k.p.k.w zw. zart. 627 k.p.k.uznając, że nie ma podstaw do zwolnienia oskarżonego od ich ponoszenia. Oskarżony posiada majątek i z pewnością jest w stanie uiścić należności zasądzone w niniejszej sprawie, na które poza wyżej wskazaną opłatą składa się połowa kwoty ryczałtu za zawiadomienia o terminie rozprawy w kwocie 10 złotych (§ 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym, Dz.U.2013.663j.t.).
Marek Wasiluk Dariusz Gąsowski Michał Czapka