Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1040/15
Data wyroku: 2015-12-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Arkadiusz Łata, Kazimierz Cieślikowski, Grzegorz Kiepura
Słowa kluczowe: Kara Łączna
Podstawa prawna: art. 437 kpk, art. 438 kpk

Sygnatura akt VI Ka 1040/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia22 grudnia 2015r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Kazimierz Cieślikowski
Sędziowie SSO Arkadiusz Łata (spr.)
SSO Grzegorz Kiepura
Protokolant Aleksandra Studniarz
po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r.
przy udziale Elżbiety Ziębińskiej
Prokuratora Prokuratury Okręgowej
sprawyskazanegoM. Ś.synaG.iA.,
ur. (...)wZ.,
w przedmiocie wydania wyroku łącznego
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 18 września 2015 r. sygnatura akt VII K 1025/14
na mocyart. 437 kpkiart. 438 kpkiart. 440 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania.
VI Ka 1040/15

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje.
Apelacja prokuratora okazała się skuteczna o tyle, iż w następstwie jej wywiedzenia należało – przy zastosowaniuart. 440 kpk– uchylić zaskarżony wyrok łączny i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zabrzu.
Na wstępie jednak określić należało w związku z wejściem w życie z dniem 1 lipca 2015 r. głębokich zmian w ustawodawstwie karnym – jakie przepisy materialne znajdą zastosowanie w badanym przypadku. I tak, stosownie do uregulowania przepisu art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z dnia 20 marca 2015 r., poz. 396) przepisówrozdziału IX Kodeksu karnego(dotyczącego właśnie problematyki zbiegu przestępstw oraz łączenia kar i środków karnych) w brzmieniu nadanym powyższą ustawą, nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia jej w życie, chyba że zachodzi potrzeba wymierzenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia jej w życie.
W rozpatrywanej sprawie wszystkie wyroki „jednostkowe zapadły i uprawomocniły się przed datą 1 lipca 2015 r., a tym samym prawidłowość rozstrzygnięć Sądu I instancji potrzeba było kontrolować na gruncie przepisów obowiązujących przed wspomnianą nowelizacją.
Przechodząc zatem do meritum, Sąd orzekający prawidłowo ustalił, iż w zbiegu pozostawały przestępstwa, których dotyczyły prawomocne wyroki Sądu Rejonowego w Zabrzu wymienione w punktach: I, II, III i VI części wstępnej zaskarżonego wyroku łącznego i tak odpowiednio:

-

z dnia 26 kwietnia 2011 r. – sygn. akt VII K 2235/10;

z dnia 22 czerwca 2011 r. – sygn. akt VII K 354/11;

z dnia 25 października 2011 r. – sygn. akt VII K 556/11;

z dnia 18 lipca 2012 r. – sygn. akt VII K 325/12 (nie 352/12 – jak w wyroku łącznym i jego uzasadnieniu błędnie podawał Sąd jurysdykcyjny, vide: k-48).

Wszystkie zbiegające się występki popełnione bowiem zostały przed dniem 26 kwietnia 2011 r., kiedy to wydany został wyrok w sprawie o sygn. akt VII K 2235/10 będący chronologicznie pierwszym zapadłym w przedmiotowej sprawie orzeczeniem wyznaczającym granice czasowe zbiegu realnego.
Zaskarżonym wyrokiem łącznym Sąd I instancji dokonał połączenia kar pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym (wymierzonych wyrokami z punktów: I, II i III części wstępnej) oraz kary pozbawienia wolności orzeczonej z dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia jej wykonania (wyrok z pkt. VI części wstępnej) i ukształtował karę łączną jak karę również typu bezwzględnego.
W zakresie określenia zbiegu przestępstw oraz wskazania kar podlegających łączeniu rozstrzygnięcie Sądu merytorycznego nie jest niestety wolne od wątpliwości. Dotyczą one „cząstkowego” skazania za popełniony dnia 30 listopada 2009 r. czyn zart. 286 § 3 kk– prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 5 czerwca 2012 r. – sygn. akt XI K 88/12 (pkt. V części wstępnej wyroku łącznego).
Występek ów – jak wspomniano – miał miejsce przed datą 26 kwietnia 2011 r., gdy zapadł pierwszy chronologicznie wyrok zakreślający ramy czasowe zbiegu. Tym samym mieścił się w jego granicach. Na moment wyrokowania w instancji rozpoznawczej ewidentnie nie doszło jeszcze do zatarcia powyższego skazania. Orzeczenie Sądu Rejonowego w Sosnowcu uprawomocniło się z dniem 4 lipca 2012 r. (vide: k-65). Trzyletni okres próby związany z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności upłynął, co prawda 4 lipca 2015 r., lecz koniec dalszych wymaganych przezart. 76 § 1 kk– sześciu miesięcy przypadał dopiero w dacie 4 stycznia 2016 r.
Rozważenie i rozstrzygnięcie, czy kara wymierzona przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu podlegała łączeniu było zatem w pełni aktualne. Sąd I instancji umorzył natomiast – w oparciu oart. 572 kpk– postępowanie o objęcie tejże kary wyrokiem łącznym, lecz w najmniejszym stopniu nie wytłumaczył na piśmie przyczyn i powodów takiego stanowiska.
Powyższa problematyka zachowywała aktualność również w chwili zapadnięcia wyroku Sądu odwoławczego. Należało przeto zwrócić i na nią uwagę. Upływ dalszych sześciu miesięcy od zakończenia okresu próby bez wątpienia nastąpi do czasu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, lecz ocen wymagać będzie zagadnienie zatarcia wspomnianego skazania i w efekcie podlegania łączeniu kary orzeczonej omawianym wyrokiem „cząstkowym”.
Sąd orzekający nadto jakby nie dostrzegł zmian ustawodawczych w sferze uregulowań dotyczących kary łącznej i wyroku łącznego, jakie weszły w życie z dniem 8 czerwca 2010 r. (vide: Dz. U. Nr 26, poz. 1589), a to poprzez wprowadzenieart. 89 § 1 a kkoraz odmienne brzmienieart. 89 § 1 kk.
Do tej bowiem daty w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bez warunkowego jej zawieszenia – orzeczenie kary bezwarunkowego zawieszenia w wyroku łącznym nie było dopuszczalne (vide: np. uchwała SN z dnia 27 marca 2001 r. – I KZP 2/01, OSNKW 2001, Nr 5-6, poz. 41).
Przepisart. 89 § 1 kkprzewidywał tym samym i dopuszczał możliwość wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności w oparciu o „jednostkowe” kary pozbawienia wolności ukształtowane jako bezwzględne oraz orzeczone z dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia ich wykonania – pod warunkiem spełnienia przesłanek zart. 69 kk. Ten ostatni wymóg wprowadzony został do wspomnianego wyżej artykułu właśnie nowelizacją obowiązującą od dnia 8 czerwca 2010 r.
Z kolei wart. 89 § 1 a kkzawarto możliwość orzekania w wyroku łącznym bezwzględnej kary pozbawienia wolności w przypadku łączenia kar „cząstkowych” pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, jak również w następstwie połączenia „jednostkowych” kar bezwzględnych tego rodzaju z karami, których wykonanie zostało warunkowo zawieszone, co jest mniej korzystne dla skazanych aniżeli na gruncie poprzedniego stanu prawnego.
Kara łączna stanowi natomiast instytucję prawa karnego materialnego, toteż w podobnej sytuacji winny mieć zastosowanie reguły intertemporalne określone wart. 4 § 1 kk, a mianowicie iż jeżeli w czasie orzekania obowiązuje inna ustawa niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy zastosować ustawę obowiązującą poprzednio jeżeli jest dla sprawcy względniejsza.
Gdy zatem zachodzi sytuacja łączenia kar wymierzonych za czyny popełnione przed i po omawianej nowelizacji, to właśnie ze względu na materialnoprawny charakter norm zart. 89 § 1 kkiart. 89 § 1 a kknależy mieć na uwadze zasady intertemporalne (vide: np. wyroki SN: z dnia 5 kwietnia 2013 r. – IV KK 401/12, LEX nr 1308161 i z dnia 22 maja 2013 r. – IV KK 138/13, LEX nr 1504810).
W badanym przypadku natomiast cały szereg przestępstw objętych skazaniami „jednostkowymi” popełniony został jeszcze przed datą 8 czerwca 2010 r. (vide: wyroki opisane w punktach: I, II, III części wstępnej wyroku łącznego), zaś Sąd jurysdykcyjny w ogóle zagadnienia intertemporalności nie rozważał i w żaden sposób nie dał im wyrazu w pisemnych motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. W konsekwencji nie wiadomo, jaką wersję przepisów o karze łącznej zastosował.
Pisemne uzasadnienie wyroku łącznego nie zawiera również jakichkolwiek ustaleń i ocen w zakresie problematyki przesłanek zart. 69 kkoraz możliwości warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawienia wolności w sytuacji, gdy w przypadku jednego ze skazań „cząstkowych” wspomniane dobrodziejstwo ustawowe było zastosowane (vide: pkt VI części wstępnej przedmiotowego wyroku łącznego). W efekcie nie jest jasne, czy tematyka ta znalazła się w polu widzenia Sądu Rejonowego.
Po trzecie wreszcie – na co słusznie zwraca uwagę skarżący – Sąd I instancji zaniechał elementarnej w przypadku wydawania wyroku łącznego czynności, a to w postaci ustalenia i oceny stopnia przedmiotowych oraz podmiotowych związków pomiędzy zbiegającymi się przestępstwami. Tymczasem wskazane ustalenia oraz oceny w powiązaniu z czynnikami natury prognostycznej stanowią podstawowe (i w praktyce – jedyne) kryterium wedle którego kształtowana jest kara łączna. Wybór metody wymierzenia kary łącznej nie został przeto w żaden sposób umotywowany. Powyższe ustalenia i oceny zastąpione zaś zostały jedynie rozważaniem skutków wymierzenia kary łącznej w określonej wysokości w kontekście okoliczności wykonalności dalszej jeszcze – stosunkowo surowej kary izolacyjnej, która łączeniu nie podlegała.
Podobnego typu dywagacje w oczywisty sposób nie wystarczały.
Wszystko powyższe spowodowało, iż zaskarżony wyrok ostać się nie mógł i uległ uchyleniu według klauzuli zart. 440 kpk.
Dodatkowo jedynie należy zauważyć, że Sąd Rejonowy nie rozstrzygnął wniosku skazanego o doprowadzenie na rozprawę, choć w materii tej winno było zapaść stosowne postanowienie.
Sygnalizowane braki były z kolei takiego rodzaju, iż w praktyce wymagały ponownego przeprowadzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego w całości.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd orzekający winien zatem rozważyć i rozstrzygnąć, czy czyn objęty skazaniem przedstawionym w pkt. V części wstępnej wyroku łącznego będzie wchodzić w skład ustalonego w sprawie zbiegu przestępstw, rozważyć i rozstrzygnąć kwestie intertemporalne, a następnie wybrać adekwatną do okoliczności badanego przypadku metodę orzeczenia kary łącznej bazując na wszechstronnej i szczegółowej analizie stopnia oraz zakresu związków przedmiotowo-podmiotowych pomiędzy zbiegającymi się występkami z uwzględnieniem elementów prognostycznych. Swym ustaleniom oraz ocenom dla jednoznacznie i szczegółowo wyraz na piśmie (oczywiście w wypadku konieczności sporządzenia pisemnego uzasadnienia).
Zwróci też uwagę na potrzebę formalnego rozstrzygnięcia wniosku skazanego o doprowadzenie na rozprawę, a nadto powoływania w dyspozycji wyroku właściwych przepisów będących rzeczywistą podstawą prawną rozstrzygnięcia. Uwzględni też wszystkie inne uwagi Sądu Okręgowego.
Nie przesądzając w niczym końcowego orzeczenia zawyrokowano jak wyżej.