Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1147/15
Data wyroku: 2015-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dziedziczenie Ustawowe
Podstawa prawna: art. 931 k.c.

Sygn. akt III Ca 1147/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi, w sprawie z wnioskuBanku (...) Spółki AkcyjnejwW.z udziałem, stwierdził, że spadek poZ. K.zmarłym w dniu 22 sierpnia 2006 r. wŁ.na podstawie ustawy nabyli: żonaJ. K.i synD. K.po 1/2 części każde z nich oraz ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelację od powyższego postanowienia złożyli oboje uczestnicy, skarżąc je w całości oraz zarzucając zaistnienie nowej okoliczności w postaci złożenia przez uczestników wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. K.z dobrodziejstwem inwentarza.
W konkluzji skarżący wnieśli o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wspomnianego wniosku, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu zakończenia postępowania w sprawie o sygn. I Ns 1573/10 toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Widzewa w Łodzi. Rzeczona sprawa I Ns 1573/10 w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. K.z dobrodziejstwem inwentarza oraz zatwierdzenia oświadczenia o takiej treści zakończyła się negatywnie dla wnioskodawców (oddalenie wniosku).
Wobec powyższego dnia 25 stycznia 2012 r. postępowanie zostało podjęte oraz znów zawieszone z innej podstawy, z uwagi na śmierć uczestniczkiJ. K.. Dodatkowo w piśmie zawierającym wniosek o kolejne zawieszenie poinformowano Sąd, że w sporządzonym dlaJ. K.akcie zgonu zamieszczono wpis, że zmarła jako osoba rozwiedziona, zaś w przypadkuZ. K.jego stan cywilny w chwili śmierci określono mianem żonaty.
Na wniosekBanku (...)w dniu 24 lipca 2015 r. postępowanie zostało podjęte z udziałemD. K.jako następcy prawnego zmarłej uczestniczki.
Sąd Okręgowy w Łodzi dodatkowo ustalił:
Dnia 8 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, XII Wydział Cywilny wydał wyrok, mocą którego rozwiązał przez rozwód z winy męża związek małżeńskiZ. K.iJ. K.. /wyrok rozwodowy k. 24 – załączonych akt XII C 961/05/
Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:
Apelacja jest o tyle zasadna, że prowadzi do merytorycznej ingerencji w treść kontrolowanego orzeczenia, jednakże z zupełnie innych przyczyn aniżeli te wskazane w treści środka odwoławczego.
Na wstępie podkreślenia wymaga fakt, iż Sąd spadku zobowiązany jest wprawdzie do działania z urzędu w przedmiocie stwierdzenia, kto jest spadkobiercą i na jakiej podstawie. Wniosek ten wynika wprost z treściart. 670 k.p.c.Powyższe oznacza, iż w przypadku gdy Sąd spadku poweźmie jakąkolwiek informację wskazującą, że orzeczenie powinno być innej treści, niż treść wniosku – zobowiązany jest do przeprowadzenia z urzędu wszelkich dostępnych dowodów, celem ustalenia stanu faktycznego, w tym zwłaszcza celem ustalenia, czy spadkodawca pozostawił ważny testament. Powołany wyżej przepis ustawy nie zwalnia jednakże uczestników postępowania od obowiązku wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, w postępowaniu tym bowiem także ma zastosowanieart. 232 zd. 1 k.p.c.Z drugiej jednak strony ciążąca na Sądzie powinność, bynajmniej nie oznacza iż Sąd ten w każdej sprawie, a w szczególności w sytuacji, gdy uczestnicy w sposób czynny uczestniczą w postępowaniu składając zapewnienie spadkowe, będzie zobowiązany do przeprowadzenia dochodzenia celem ustalenia, czy krąg spadkobierców jest inny, aniżeli wynika to z samego zapewnienia spadkowego, a zwłaszcza ustalenia jaki był stan cywilny spadkodawcy.
W przedmiotowej sprawie bez jakiejkolwiek uchybienia Sądu zaistniała taka właśnie sytuacja. Mianowicie uczestniczkaJ. K.na rozprawie odbytej dnia 28 września 2010 r. złożyła zapewnienie spadkowe, wyraźnie podając, że spadkodawcaZ. K.w dacie śmierci był jej mężem. Co więcej za wiarygodnością uczestniczki przemawiał jeszcze złożony akt zgonuZ. K., gdzie w rubryce stan cywilny wpisano adnotację „żonaty”. Sąd I instancji nie miał żadnych motywów, aby dokładnie badać związane z tym okoliczności, które wydawały się być wręcz oczywiste. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. akt I CK 348/02, opubl. baz prawna LEX Nr 1050447 „tylko na podstawie aktu stanu cywilnego dopuszczalne jest udowodnienie faktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu”. Skoro więc Sąd Rejonowy dysponował miarodajnym z założenia dokumentem urzędowym, sporządzonym w przewidzianym do tego trybie, to nie można mu czynić żadnego zarzutu nie wykrycia istniejących na tym tle rozbieżności. Tymczasem jak się następczo okazało to twierdzenie, jak również zapis w akcie zgonu nijak nie przystawały do rzeczywistości, gdyż sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Związane z tym kwestie zostały zweryfikowane dopiero na gruncie postępowania apelacyjnego. Z zażądanych przez Sąd Okręgowy akt sprawy o sygn. XII C 961/05 wynika, iż związek małżonkówK.został rozwiązany wyrokiem rozwodowym z dnia 8 grudnia 2005 r. Tym samymJ. K., mająca na dzień śmierciZ. K.status rozwiedzionej małżonki, w świetleart. 931 § 1 k.c.nie wchodziła już do kręgu jego ustawowych spadkobierców.
W tym stanie rzeczy kontrolowane postanowienie na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.musiało być zmienione, co polegało na wyeliminowaniu z jego treściJ. K.. Spadek po zmarłymZ. K.należał się bowiem tylko i wyłącznie jemu synowiD., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji.
Natomiast w pozostałym zakresie zapatrywania skarżącego uczestnika nie zasługiwały na aprobatę, z uwagi na ich niezasadność.
W ramach przypomnienia wskazać trzeba, że nabycie spadku, pomimo że następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, ma charakter warunkowy, ponieważ spadkobierca w terminie 6 miesięcy, od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, może złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku, prostym lub z dobrodziejstwem inwentarza, albo o jego odrzuceniu (art. 1012 k.c.i1015 k.c.). Brak takiego oświadczenia w w/w terminie jest równoznaczny z prostym przyjęciem spadku, poza m.in. osobami nieposiadającymi pełnej zdolności do czynności prawnych, które wówczas przyjmują spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Oświadczenie takie należy złożyć przed sądem lub notariuszem, ustnie lub na piśmie, z podpisem urzędowo poświadczonym, przy czym pełnomocnictwo do jego złożenia wymaga zachowania formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 k.c.). Skuteczne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku powoduje wyłączenie spadkobiercy od dziedziczenia, tak jakby nie dożył chwili otwarcia spadku (art. 1020 k.c.).
Z przewidzianych przez ustawodawcę możliwości nie skorzystał spadkobiercaD. K., który w terminie w ogóle nie wypowiedział się co do spadku po zmarłym ojcu. Do pożądanego przez uczestnika rezultatu nie doprowadziło też zainicjowane przez niego wraz z matką postępowanie sądowe dotyczące uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. K.z dobrodziejstwem inwentarza oraz zatwierdzenia oświadczenia o takiej treści. Tocząca się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Widzewa w Łodzi sprawa o sygn. I Ns 1573/10 zakończyła się bowiem wydaniem postanowienia o oddaleniu wniosku. Istniejący stan rzeczy oznaczał więc, żeD. K.odziedziczył wprost cały spadek po swoim ojcu, a więc również z długami spadkowymi, bez żadnych ograniczeń co do zakresu ich ewentualnej spłaty.
Mając na uwadze powyższe w oparciu oart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalono apelację w pozostałym zakresie.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zważyć bowiem należy, iż niniejsza sprawą jest sprawą rozpoznawaną w postępowaniu nieprocesowym, a każdy z uczestników co do zasady jest w równym stopniu zainteresowany w jej rozstrzygnięciu.