Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ns 136/12
Data wyroku: 2015-10-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ilona Sobecka

Sygn. akt: II Ns 136/12

POSTANOWIENIE
Dnia 1 października 2015 r.
Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie II Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Ilona Sobecka
Protokolant: sekr.sąd. Marika Banuch
po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. w Szczecinie na rozprawie
sprawy z wnioskuD. J.
z udziałemW. D.,M. J.,S. B.
o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia:

1
stwierdza, ze spadek poK. D.zmarłej dnia 6 grudnia 2011r. wS., ostatnio zamieszkałej wS.przyul. (...)nabył na podstawie testamentu notarialnego z dnia 14 listopada 2011r., otwartego i ogłoszonego w dniu 1 października 2015r. wprost synD. J.w całości,

2
przyznaje kuratorowiE. S.wynagrodzenie w kwocie 180 zł (sto osiemdziesiąt) złotych,

3
nakazuje pobrać odD. J.,W. D.iM. J.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwoty po 408,01 zł (czterysta osiem złotych jeden grosz),

4
koszty postępowania każda ze stron ponosi we własnym zakresie.

Sygn.akt II Ns 1346/12

UZASADNIENIE
WnioskodawcaD. J.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poK. D.na podstawie testamentu z dnia 14 listopada 2011r., w którym został on powołany do spadku w całości. Wskazał, iż do kręgu spadkobierców ustawowych należy mąż spadkodawczyniW. D..
UczestnikW. D.wniósł o uznanie, iż testament z dnia 14 listopada 2011r. jest nieważny i stwierdzenie, że spadek poK. D.nabyli: mążW. D., synD. J.oraz wnukM. J.każdy w 1/3 części. W uzasadnieniu uczestnik wskazał, iż w ostatnim okresie życia spadkodawczyni była w ciężkim stanie z uwagi na postępująca chorobę nowotworową, zażywała morfinę, miała depresję, a zatem mogła pozostawać w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, w przypadku zaś stwierdzenia, iż sytuacja taka nie miała miejsca wniósł o uznanie za bezskuteczne wydziedziczenia, z uwagi na brak przyczyn do wydziedziczenia.
Wezwani w toku postępowania do udziału w sprawie wnukowie spadkodawczyni tj.M. J.iS. B.nie kwestionowali wniosku, ani testamentów.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniK. D.zmarła w dniu 6 grudnia 2011r. Była zamężna zW. D.. Miała dwoje dzieci: synaD. J.oraz córkęG. J., która zmarła 4 lutego 1998r. pozostawiając dzieci:S. B.iM. J..
Po śmierci spadkodawczyni nie były składane oświadczenia spadkowe, nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
Dowód:
- odpis aktu zgonu spadkodawczyni k.4
- odpis aktu zgonuG. J.k.40
- odpis aktu urodzeniaD. J.k.14
-odpis aktu urodzeniaS. B.k.41
- odpis aktu urodzeniaM. J.k. 41
- zapewnienia spadkowe wnioskodawcy k.21-22
W dniu 18 stycznia 1995r. spadkodawczyni sporządziła testament notarialny, w którym powołała do całości spadku wnukaM. J..
Dowód:
-wypis testamentu z 18.01.1995r. k.31
W dniu 17 listopada 2010r. spadkodawczyni sporządziła testament notarialny, w którym odwołała testament sporządzony w dnu 18 stycznia 1995r.
Dowód:
- wypis testamentu z dnia 17.11.2010r. k.40
W dniu 14 listopada 2011r. spadkodawczyni sporządziła testament, w którym odwołała wszystkie swoje dotychczasowe testamenty i powołała do całości spadku synaD. J.. Spadkodawczyni oświadczyła, iż wydziedzicza mężaW. D., gdyż od stycznia 2011r. w sposób rażący i uporczywy nie dopełniał względem spadkodawczyni obowiązków rodzinnych.
Dowód:
Wypis testamentu z dnia 14 listopada 2011r. k.5
NotariuszM. S., przed którą był sporządzany testament w dniu 14 listopada 2011r. była dwukrotnie w odstępie tygodnia u spadkodawczyni w związku ze sporządzanym przez nią testamentem, podczas tych wizyt spadkodawczyni nie zmieniła swojej woli odnośnie rozrządzeń spadkowych, wypowiedzi jej były logiczne. NotariuszM. S.nie miała wątpliwości odnośnie świadomości spadkodawczyni. Jak był sporządzany testament to mąż spadkodawczyni z nią nie mieszkał.
Dowód:
- zeznania świadkaM. S.k.180-181
U spadkodawczyni w 2009r. stwierdzono guza wątroby. Diagnostykę i leczenie podjęła ona po roku, w związku z czym przebywała od 5 do 14 października 2010r. na Oddziale Chirurgicznym w Zakładzie Opieki Zdrowotnej przyul. (...)wS., w dniach od 30 listopada do 8 grudnia 2010r. przebywała na Oddziale(...)Wojewódzkiego Szpitala (...)przyul. (...)wS., zaś w dniach od 20 stycznia do 17 marca 2011r. była leczona na Oddziale Radioterapii(...)Centrum Onkologii wS.,
U spadkodawczyni rozpoznano nowotwór wątroby z przerzutami, depresję. Kilka razy zaobserwowane u niej zostały ostre objawy psychosomatyczne pod postacią urojeń prześladowczych. Stan ten mający miejsce w czasie sporządzania ostatnich testamentów w dniu 17 listopada 2010r. i 14 listopada 2011r. mógł okresowo wpływać na jakość podejmowanych decyzji i wyrażania woli.
Dowód:
- dokumentacja lekarska k.60, 78-82, 103.
- opinia psychiatryczna k.226-228
Jak spadkodawczyni chorowała to zajmowała się niąK. L., będąca lekarzem z hospicjum, przyjeżdżała ona do spadkodawczyni średnio raz na dwa tygodnie. Na początku kontakt ze spadkodawczynią był logiczny, następnie w czasie trwania choroby jej stan raz był lepszy, raz gorszy i wtedy nie wiedziała gdzie jest, nie potrafiła podać daty, mówiła nie na temat, w końcowej fazie życia była osobą podsypiającą. Spadkodawczyni miała zastrzeżenia, że maż jest osobą nadużywającą alkoholu, co czasami było zauważane przezK. L..
Nadto do spadkodawczyni przyjeżdżała pielęgniarka zhospicjum (...), która przyjeżdżała do spadkodawczyni dwa razy w tygodniu, bądź częściej. W obecności pielęgniarki spadkodawczyni zachowywała się normalnie i była w kontakcie logicznym.
Osoby z hospicjum nie miały zastrzeżeń do sprawowania przez opieki nad spadkodawczynią przez jej męża, w domu był porządek, było jedzenie, wykupione leki. Mąż mimo propozycji lekarza z hospicjum nie chciał oddaćK. D.do hospicjum.
Pod koniec życia spadkodawczyni mąż z nią nie mieszkał, a zajmowała się spadkodawczynią żona jej wnukaM. J.. Spadkodawczyni od początku leczenia przyjmowała leki narkotyczne i morfinę.
Dowód:
- zeznania świadkaK. L.k.181- 182
- zeznania świadkaB. Z.k.183
Spadkodawczyni była odwiedzana przez synowąW. D.G. W.. Rozmowy ze spadkodawczynią były logiczne, choć bywało tak, że spadkodawczyni po kilkunastominutowym śnie, jak się przebudziła to myślała, że jest inny dzień, albo, że ktoś u niej był. Było raz zdarzenie, że podczas snu spadkodawczyniW. D.chciał zabrać jej pilota od telewizora i wówczas spadkodawczyni obudziła się i była przerażona uważając, że mąż chce ja zabić. Raz doG. W.zadzwoniłM. J., aby sprawdziła co się dzieje ze spadkodawczynią, gdyż ta dzwoniła do niego mówiąc, iż została porwana.G. W.udała się do spadkodawczyni i zastała ją bardzo rozkojarzoną, spadkodawczyni nie wiedziała co się stało.
Dowód:
- zeznania świadkaG. W.k.185-186
Spadkodawczyni była zaprzyjaźniona z sąsiadkąR. S., która ją często odwiedzała. Pod koniec życia, jakR. S.odwiedzała spadkodawczynię, to była ona osobą leżącą, miała zaniki pamięci, nie wiedziała, gdzie jest.
Dowód:
- zeznania świadkaR. S.k.215-216
Spadkodawczyni zwróciła się do synaD. J.w dniu 1 listopada 2011r. mówiąc, iż nie daje ona rady mieszkać ze swoim mężem, wiązało się to z tym, iż mąż nadużywał alkoholu, pod wpływem którego stawał się agresywny słownie. Spadkodawczyni powiedziała wówczas synowi, iż chce pozbawić męża majątku. W tym czasieW. D.nie było w domu i syn spadkodawczyni wymienił zamki w drzwiach. Od tego czasu spadkodawczynią opiekowała się żonaM. J..
Spadkodawczyni w czasie rozmów z synemD. J.oraz wnukiemM. J.pozostawała w kontakcie logicznym.
Dowód:
- zeznaniaD. J.k. 217-218
- zeznaniaM. J.k.219-220
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie z treściąart.1025 pkt 1 k.c., Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę.
W niniejszej sprawie wniosek taki złożyłD. J.będący spadkobiercą ustawowym i testamentowymK. D., a zatem miał on legitymację czynną do wystąpienia z niniejszym wnioskiem.
Zgodnie z treściąart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku może wynikać bądź z ustawy, bądź z testamentu. Spadkobranie na podstawie ustawy ma jednak miejsce tylko wówczas, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy testamentem, bądź gdy żadna z osób powołanych nie chce lub nie może dziedziczyć (por.art. 926 § 2 k.c.).
W rozpoznawanej sprawie zostały złożone do akt trzy testamenty spadkodawczyni z dnia 18 stycznia 1995r., 17 listopada 2010r. oraz 14 listopada 2011r. UczestnikW. D.kwestionował świadomość spadkodawczyni podczas sporządzania ostatniego testamentu, z uwagi na zły stan zdrowia spowodowany postępującą chorobą nowotworową i depresją.
Zgodnie zart. 945 § 1 pkt 1 k.c.testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie i wyrażenie woli.
Brak świadomości charakteryzuje się brakiem rozeznania, niemożności zrozumienia posunięć własnych lub też innych osób, niezdawaniem sobie sprawy ze znaczenia własnego postępowania. Wyłączenie świadomości natomiast ma miejsce w szczególności w przypadku choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, a także innego, choćby przemijającego zaburzenia czynności psychicznych, wywołanego zwłaszcza alkoholizmem, narkomanią, wysoką gorączką, obłożną chorobą czy agonią. Podkreślenia wymaga jednak, iż stan taki musi istnieć w chwili sporządzania testamentu, czyli w chwili składania oświadczenia woli przez testatora. W orzecznictwie i doktrynie panuje pogląd, iż przy badaniu tej kwestii unikać należy wszelkiego rodzaju automatyzmu i nawet fakt pozostawania w zakładzie dla umysłowo chorych osoby nieubezwłasnowolnionej w okresie sporządzania testamentu nie może oznaczać automatycznego przyjęcia, że osoba taka działała w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższego w swoim postanowieniu z dnia 30 kwietnia 1976 r., (III CRN 25/76, OSP 1977/4/78), w którym wskazał, iż nawet stwierdzenie u spadkodawcy choroby psychicznej nie powoduje samo przez się nieważności testamentu (art. 945 § 1 pkt 1 k.c.).
Jak wynikało z zeznań świadków lekarzaK. L., synowej uczestnikaG. W.i sąsiadki spadkodawczyniR. S.stan spadkodawczyni wraz z postępem choroby nowotworowej pogarszał się, dochodziło do sytuacji, że spadkodawczyni nie była zorientowana co do czasu i miejsca.G. W.zeznała, iż była świadkiem sytuacji, kiedy to mąż spadkodawczyni podszedł do niej, kiedy ona spała chcąc zabrać pilota od telewizora, zaś spadkodawczyni obudziła się przerażona uważając, iż mąż chce ją zabić, nadto świadek ten był poproszony przez wnuka spadkodawczyniM. J., aby zobaczyć co się dzieje ze spadkodawczynią, gdyż ta dzwoniła do wnuka twierdząc, iż została porwana.G. W.udała się wówczas do spadkodawczyni i zastała ją roztrzęsioną, nie wiedzącą co się stało. Jednakże poza tymi sytuacjami świadkowie ci wskazywali, iż kontakt ze spadkodawczynią był logiczny. Z kolei pielęgniarka zhospicjum (...)zeznała, iż była w ostatnim okresie życia u spadkodawczyni dwa razy w tygodniu, bądź częściej i miała z nią przez cały czas logiczny kontakt. Zauważenia przy tym wymaga, iż świadek ten jest osobą obcą dla stron i nie jest zainteresowany wynikiem postępowania, wobec czego nie ma interesu w przedstawianiu wersji korzystnej dla którejkolwiek ze stron. Także odwiedzający spadkodawczynię synD. J.zeznał, iż rozmowy ze spadkodawczynią były logiczne, na co wskazywał również wnuk spadkodawczyniM. J., który prowadził zK. D.rozmowy telefoniczne.
Jeżeli zaś chodzi o świadka notariuszM. S.to zeznała ona, iż w czasie jej dwukrotnej wizyty u spadkodawczyni w związku ze sporządzonym testamentem w dniu 14 listopada 2011r. kontakt ze spadkodawczynią był logiczny i nie miała ona wątpliwości odnośnie świadomości spadkodawczyni. Należy zauważyć, iż spadkodawczyni nie zmieniała swej woli podczas tych wizyt, co wskazywało o ugruntowane jej przekonanie odnośnie sposobu rozdysponowania spadkiem.
Z uwagi na to, że spadkodawczyni chorowała na nowotwór i depresję oraz na wskazywane przez świadków sytuacje, kiedy to spadkodawczyni nie była zorientowana co do czasu i miejsca, a także doznawała silnych nieuzasadnionych okolicznościami stanów lękowych dopuszczono dowód z opinii biegłego psychiatryE. M., która wskazała, iż występujące zaburzenia poznawcze oraz epizody typowo psychotyczne w okresie sporządzania testamentów z dnia 17 listopada 2010r. oraz 14 listopada 2011r. mogły wpływać na jakość podejmowanych decyzji i wyrażania woli.
Opinia była sporządzona prawidłowo i nie była kwestionowana przez strony. Zauważyć jednak należy, iż zgodnie zart.945§1 kco nieważności testamentu decyduje wyłączenie świadomości i swobody w czasie dokonywania rozporządzeń spadkowych. W niniejszej sprawie zaś zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na takie ustalenia, gdyż jak wskazywano wcześniej z zeznań świadków wynikało, iż zaburzenia poznawcze nie występowały stale u testatorki, zaś ostatni testament z dnia 14 listopada 2011r. był sporządzony przed notariuszemM. S., która dwukrotnie była u spadkodawczyni, rozmawiała z nią i nie miała wątpliwości odnośnie zdolności testowania przezK. D.. Zauważyć również należy, iż o świadomości i swobodzie testowania świadczy to, iż spadkodawczyni powołała do spadku synaD. J., nie zaś wnukaM. J., który wraz z żoną sprawowała opiekę nad spadkodawczynią w ostatnim okresie jej życia. Podnieść też należy, iż spadkodawczyni miała żal do męża o spożywanie przez niego alkoholu, pod wpływem którego stawał się agresywny słownie, co niewątpliwe wpływało na stosunek spadkodawczyni do męża, mimo, iż czynił on starania, aby zapewnić spadkodawczyni dobrą opiekę, na co wskazywały osoby przyjeżdzające z hospicjum.
Wobec powyższego uznano, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności testamentów sporządzonych przez spadkodawczynię i stwierdzono nabycia spadku przezD. J.na podstawie ostatniego testamentu z dnia 14 listopada 2011r.
Zauważyć należy, iż w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku Sąd nie bada prawdziwości podstaw wydziedziczenia, gdyż kwestie te dotyczą roszczeń o zachowek i nie są przedmiotem oceny przy ustalaniu kręgu spadkobierców.
Z uwagi na to, iż nieważność testamentu jest brana pod uwagę przez Sąd z urzędu i dowody na tę okoliczność są przeprowadzane niezależnie od wniosków stron w tym zakresie koszty sądowe z tym związane tj. koszty wynagrodzenia biegłej oraz uzyskania dokumentacji lekarskiej zostały rozłożone na strony w częściach równych.
Mając na uwadze okoliczności sprawy Sąd uznał, iż o kosztach postępowania należało orzec na podstawieart.520§1 kpc, gdyż nie można było uznać, aby kwestionowanie testamentu przez uczestnika następowało w złej wierze, lecz wynikało z wątpliwości uczestnika związanych ze stanem zdrowia spadkodawczyni.