Sąd Okręgowy w Ostrołęce
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III Ua 13/15
Data wyroku: 2015-09-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Beata Bielska, Grażyna Załęska-Bartkowiak, Monika Obrębska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Jednorazowe
Podstawa prawna: art. 10 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm.)

Sygn. akt IIIUa 13/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2015r.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Monika Obrębska

Sędziowie:

SSO Bożena Beata Bielska
SSO Grażyna Załęska-Bartkowiak (spr.)

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Beata Ossowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu28 września 2015r.wO.
sprawy z odwołaniaI. S.iM. S.
z udziałem zainteresowanychA. S. (1)iA. S. (2)
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
oodszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym
na skutek apelacjiM. S.,I. S.iA. S. (1)
od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrołęce
z dnia2 czerwca 2015r.sygn. aktIV U 37/15

orzeka:

1
prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że w komparycji w miejsce oznaczenia decyzji:(...)025/6/12(...)” wpisuje:„ DS-GO-(...),(...)” i „DS-GO-(...),(...)” oraz w sentencji w miejsce słowa: „odwołanie” wpisuje: „odwołania”;

2
oddala apelację.

UZASADNIENIE

I. S.iM. S.wnieśli odwołania od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 grudnia 2011r. znak: DS-GO-(...),(...)oraz znak:(...),(...)w przedmiocie odmowy przyznania im prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierciE. S.na skutek wypadku przy pracy rolniczej.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań.
Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 19 marca 2013r. oddalił odwołanieM. S.iI. S.. Na skutek wniesionej apelacji sprawę rozpoznawał Sąd Okręgowy w Ostrołęce, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2013r. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za II instancję. Przyczyną uchylenia wyroku była nieważność postępowania, albowiem wbrew treściart. 47711§ 1 i § 2 k.p.c., Sąd Rejonowy nie wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanej córkiE. A. (1)S., pozbawiając ją tym samym możliwości obrony swych praw.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanejA. S. (1)stosownie doart. 47711§ 1 i 2 k.p.c.i w dniu 16 kwietnia 2014 r. ponownie wydał wyrok oddalający odwołaniaM. S.iI. S..
Sąd Okręgowy w Ostrołęce w wyroku z dnia 8 grudnia 2014 r. po raz kolejny uchylił zaskarżony wyrok w całości, zniósł postępowanie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za II instancję, albowiem ponownie stwierdził w niniejszej sprawie nieważność postępowania w zw. z naruszeniemart. 47711§ 1 i § 2 k.p.c., gdyż do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego nie został wezwany najstarszy syn zmarłegoE. A. (2)S., tym samym zostając pozbawionym możliwości obrony swych praw.
Sąd Rejonowy w Ostrołęce wykonał wytyczne Sądu Okręgowego, wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanegoA. S. (2)– w myślart. 47711§ 1 i 2 k.p.c.i dnia 2 czerwca 2015r. wydał wyrok, w którym oddalił odwołania.

Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i wywody prawne:

Dnia 4 września 2003r. w miejscowościT.gm.C.,R. J., kierując samochodem ciężarowym onr rej. (...)wraz z naczepą onr rej. (...), umyślenie przekroczył dozwoloną administracyjnie prędkość i doprowadził do zderzenia z ciągnikiem rolniczym onr rej. (...)wraz z rozrzutnikiem obornika, kierowanym przezS. S. (3). Na skutek poniesionych obrażeń pasażer ciągnikaE. S.poniósł śmierć na miejscu.
W momencie zdarzeniaE. S.wykonywał poza terenem gospodarstwa rolnego, zwykłe czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej, pomagając swojej córceA. S. (1)w prowadzeniu tego gospodarstwa rolnego.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu 14 grudnia 2011r. decyzje (znak:(...),(...)oraz znak:(...),(...)), w których to odmówiłI. S.iM. S.prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierciE. S.wskutek wypadku przy pracy rolniczej. Uzasadniając swoje stanowisko w każdej z wydanych decyzji powołanoart.10 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówstwierdzając, iżE. S.nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w chwili wypadku.
ZmarłyE. S.w dniu wypadku tj. 4 września 2003r. nie podlegał społecznemu ubezpieczeniu rolników. Korzystał z uprawnień emerytalnych w KRUS-ie.
E. S.iI. S.w 1992r. przekazali córceA. S. (1)gospodarstwo rolne położone we wsiR., które od tej daty prowadzi wraz z pomocą rodziny. Ponadto od 1 marca 1989r. do chwili obecnej jest ona zatrudniona w(...)wO.na stanowisku położnej.A. S. (1)od dnia 18 sierpnia 2003r. do dnia 21 grudnia 2003r. przebywała na urlopie macierzyńskim. W dniu wypadku ojca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczeniu społecznemu rolników nie podlegał wówczas także mążA. S. (1), pracujący jako taksówkarz i podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Rejonowy dokonał analizy stanu faktycznego w kontekścieart. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(w brzmieniu obowiązującym do 1 maja 2004r.). Zgodnie bowiem z 52 ust.2 w/w ustawy – w myśl odpowiednio stosowanegoart.49a ust.2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych- do spraw o świadczenia z tytułu wypadków stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym nastąpił wypadek.
Sąd I instancji ustalił, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy - prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej jest możliwe jedynie po łącznym spełnieniu następujących przesłanek: wypadkowi przy pracy rolniczej musi ulec osoba najbliższa ubezpieczonemu rolnikowi – nie podlegająca ubezpieczeniu, która doznała uszczerbku, pomagając rolnikowi; rolnik musi podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników; a osoba ta nie może być pracownikiem rolnika.
Sąd Rejonowy ustalił, żeE. S.zginął podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. W dacie wypadku nie podlegał już ubezpieczeniu społecznemu rolników, gdyż korzystał ze świadczenia emerytalnego. JednakżeA. S. (1)nie spełniała przesłanek, aby uznać ją za „ubezpieczonego rolnika”. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że uwzględniając wykładnię systemową i celowościową rozpatrywanej regulacji w odniesieniu do aktu prawnego, w którym jest ona zawarta, stwierdzić trzeba, iż chodzi w tym wypadku jedynie o osobę podlegającą ubezpieczeniu społecznemu rolników. TymczasemA. S. (1)– właścicielka gospodarstwa, na którym w dacie wypadku pracowałE. S., od 1989 r. do chwili obecnej jest zatrudniona na stanowisku położnej wSzpitalu (...)wO.i z tego tytułu podlegała i nadal podlega ubezpieczeniom społecznym.
Sąd Rejonowy, powołując się na treść art.7 ust.1 oraz art.16 ust.1 w/w ustawy, stwierdził, że okoliczność, iżA. S. (1)podlegała w dacie wypadku innemu ubezpieczeniu społecznemu, powodowało, iż nie była z mocy ustawy objęta rolniczym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim.
Z powyższych względów Sąd Rejonowy uznał, że członkom rodziny zmarłegoE. S.nie przysługiwało prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy w rolnictwieE. S.. W konsekwencji Sąd Rejonowy oddalił odwołania.
Apelację od wyroku wnieśliI. S.,M. S.iA. S. (1). Zaskarżyli wyrok w całości i zarzucili mu naruszenie:

I
przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

-art.219 kpcw zw. zart.325 kpcpoprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające nierozpoznaniu przez Sąd I instancji istoty spraw z odwołańI. S.iM. S.tj. nierozstrzygnięcie przez Sąd o żądaniach obydwu odwołujących się stron pomimo, ze sprawa z odwołaniaM. S.(pierwotnie IV U 27/12) oraz sprawa z odwołaniaI. S.(pierwotnie IV U 26/12) została połączona do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, co doprowadziło do sytuacji, w której nie tylko że przynajmniej jedno z odwołań nie zostało rozpoznane, to jeszcze nie wiadomo czy którekolwiek z odwołań zostało rozpatrzone;
II. przepisów prawa materialnego:
-art.10 ust.1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwedług stanu prawnego obowiązującego w dniu 4 września 2003r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że jednorazowe odszkodowanie przysługuje członkom rodziny osoby najbliższej ubezpieczonemu rolnikowi, tylko wówczas gdy rolnik, w którego gospodarstwie pracowała osoba najbliższa i) podlegał wyłącznie ubezpieczeniu według przepisów powołanej ustawy, ii) rolnik ten opłacał składki na ubezpieczenie społeczne rolników, iii) a obowiązkowe podleganie przez tego rolnika ubezpieczeniu na podstawie przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwyklucza z ochrony ubezpieczeniowej członków rodziny osoby najbliższej, która pomagała mu w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej.
W konkluzji skarżący wnieśli o:

1
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji (wobec nierozpatrzenia przez Sąd I instancji istoty sprawy z odwołańM. S.iI. S.);

2
pozostawienie Sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

Natomiast w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd zarzutu nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy, skarżący wnieśli o:

3
zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie członkom rodzinyE. S.:I. S.,M. S.iA. S. (1)jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierciE. S., wskutek wypadku przy pracy rolniczej w dniu 4 września 2003r.;

4
zmianę rozstrzygnięcia o kosztach procesu za I instancję poprzez zasądzenie od organu rentowego na rzeczI. S.,M. S.iA. S. (1)kosztów procesu za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I instancję (wraz z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) według norm przepisanych;

5
zasądzenie od organu rentowego na rzeczI. S.,M. S.iA. S. (1)kosztów procesu za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję (wraz z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja była niezasadna i podlegała oddaleniu.
Wbrew zarzutom apelacyjnym Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart.219 kpcw zw. zart.325 kpcpoprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające nierozpoznaniu przez Sąd I instancji istoty spraw z odwołańI. S.iM. S..
Uzasadniając ten zarzut, skarżący podnosili, że Sąd Rejonowy w wyroku rozstrzygnął jedynie jedno bliżej nieokreślone odwołanie, co wynikało ich zdaniem z wadliwego oznaczenia decyzji oraz użycia w sentencji wyroku sformułowania: „oddala odwołanie” zamiast „oddala odwołania”.
Art.219 kpcstanowi jedynie o możliwości połączenia przez Sąd kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia. Natomiast w myślart.325 kpc- sentencja wyroku powinna zawierać wymienienie sądu, sędziów, protokolanta oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku, wymienienie stron i oznaczenie przedmiotu sprawy oraz rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron.
Sąd Rejonowy prawidłowo zastosowałart.219 kpc, łącząc do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy toczące się z odwołaniaI. S.iM. S.. Wbrew zarzutom apelujących – wyrok zawiera wszystkie konieczne elementy, o których mowa wart.325 kpc. Z wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd I instancji rozstrzygnął zarówno o zasadności odwołania wniesionego przezM. S.jak iI. S.. Wynika to z komparycji wyroku, w którym oznaczył, że rozpoznaje sprawy z odwołaniaM. S.iI. S.jak i z treści pisemnego uzasadnienia Sądu. Nie podlega zatem żadnej wątpliwości, że Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy z obu wniesionych odwołań.
Przy czym zgodzić się należy ze skarżącymi, że Sąd I instancji nie ustrzegł się niedokładności w sformułowaniu wyroku. Dlatego Sąd Okręgowy na podstawieart.350§3 kpcdokonał z urzędu sprostowania wyroku Sądu I instancji w ten sposób, że w komparycji w miejsce oznaczenia decyzji(...)wpisał(...),(...)” i(...),(...)” oraz w sentencji w miejsce słowa: „odwołanie” wpisał „odwołania’.
Kolejny zarzut, który postawili skarżący, dotyczył naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicieart.10 ust.1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwedług stanu prawnego obowiązującego w dniu 4 września 2003r. Apelujący podnieśli, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej wykładni tego przepisu i wywodzili, że należy im się jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierciE. S.. Według nich zwrot „ubezpieczony rolnik” nie może być ograniczany jedynie do osób ubezpieczonych w KRUS. Ich zdaniem – skoroA. S. (1)objęta była ubezpieczeniem społecznym wynikającym z jej zatrudnienia – to spełnione zostały przesłanki z w/w przepisu.
Z taką interpretacją nie sposób się zgodzić. W tym zakresie Sąd Okręgowy co do zasady zgadza się z interpretacją przepisów dokonaną przez Sąd Rejonowy, przy czym należy usystematyzować ustalenia tegoż Sądu.
Ponieważ stan faktyczny przedmiotowej sprawy jest bezsporny, a spór sprowadza się jedynie do interpretacji treści art.10 ust.1 pkt 2 i 4 w/w ustawy, zatem konieczne jest dokonanie analizy treści tego przepisu.
Powołany art.10 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wypadku - zakładał, że prawo do jednorazowego odszkodowania, z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, przysługiwało osobie najbliższej ubezpieczonemu rolnikowi, niepodlegającej ubezpieczeniu, jeżeli doznała ona takiego uszczerbku wskutek wypadku przy pracy rolniczej, któremu uległa pomagając ubezpieczonemu rolnikowi, nie będąc jego pracownikiem, w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. Zgodnie zaś z ust. 1 pkt 4 przytaczanego przepisu, jeżeli taka osoba zmarła wskutek wypadku przy pracy rolniczej, to prawo do jednorazowego odszkodowania przysługiwało członkom rodziny zmarłego.
E. S.iI. S.aktem notarialnym z dnia 30.07.1992r. darowali gospodarstwo rolne córceA. S. (3)(aktualnieS.). Dzięki temuE. S.nabył uprawnienia do emerytury rolniczej, bowiem miał wówczas 61 lat i warunkiem uzyskania emerytury było zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Od tej daty właścicielką gospodarstwa rolnego byłaA. S. (1). Gospodarstwo to stanowi jej majątek osobisty, albowiem otrzymała je przed zawarciem związku małżeńskiego, a ze złożonych dokumentów nie wynika, aby rozszerzyła wspólność na męża.
Powyższe oznacza, że „ubezpieczonym rolnikiem”, o którym mowa w art.10 w/w ustawy winna byćA. S. (1).
E. S.był jako jej ojciec „osobą najbliższą”. I w myśl powoływanego powyżej przepisu – jedynie co do niego odnosi się zwrot, że nie ma on podlegać ubezpieczeniu. Zbędnie zatem Sąd Rejonowy analizował, czy pozostali członkowie rodziny podlegają czy też nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Natomiast wskutek jego śmierci - ewentualne prawo do jednorazowego odszkodowania przysługiwało „członkom rodziny zmarłego”E. S.: czyli żonie i dzieciom, którzy nie musieli już spełniać żadnych innych warunków.
Poza sporem jest, żeE. S.uległ wypadkowi, pomagając w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, że nie podlegał w tym okresie ubezpieczeniu oraz że na skutek jego śmierci – prawo do ewentualnego jednorazowego odszkodowania przysługiwało członkom jego rodziny.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się jedynie do ustalenia, czyA. S. (1)może być uznana za „ubezpieczonego rolnika”. To bowiem decyduje o możliwości przyznania jednorazowego odszkodowania poE. S..
W tym zakresie Sąd Okręgowy w całości podziela pogląd wyrażony przez Sąd Rejonowy.
Prawidłowo Sąd I instancji dokonał analizy tego zwrotu, korzystając z wykładni systemowej i celowościowej. Prawo do jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy rolniczej jest związane z ubezpieczeniem rolnika, na którego gospodarstwie pracuje poszkodowany, w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Innymi słowy – z faktu ubezpieczenia rolnika w KRUS ustawodawca wywiódł prawo do żądania jednorazowego odszkodowania z KRUS przez osobę poszkodowaną w wypadku, a w przypadku jej śmierci – przez członków jej rodziny. Wniosek taki można wywieść z treści art.1 w/w ustawy. Zgodnie z nim (w brzmieniu obowiązującym w dacie wypadku) – ubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalejubezpieczeniem, obejmuje mających obywatelstwo polskie rolników i pracujących z nimi domowników na zasadach określonych w ustawie. W ubezpieczeniu wyodrębnia się: ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowe.
Jak zatem wynika z brzmienia powyższego przepisu sformułowanie „ubezpieczenie” należy w tej ustawie rozumieć jako ubezpieczenie społeczne rolników. Oznacza to, że zwrot „ubezpieczony rolnik” odnosi się do rolnika w rozumieniu art.6 pkt 1 w/w ustawy, który dodatkowo jest objęty ubezpieczeniami, o których mowa w art.7 i art.16 w/w ustawy. Tymczasem z art.7 i art.16 w/w ustawy wynika, że osoby podlegające „innemu ubezpieczeniu” nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Natomiast bezsporne jest, żeA. S. (1)w dacie wypadku podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia. Tym samym nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Co więcej – fakt pozostawania przezA. S. (1)w ubezpieczeniu „pracowniczym” wyłącza ją z ubezpieczenia społecznego rolników , niezależnie od jej woli w tym zakresie. Wynika to zart.5 ust.1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz.121 ze zm.), który stanowi, że ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy, regulują odrębne przepisy. Powołane przepisy znajdują się wustawie z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jedynie w art.5a w/w ustawy ustawodawca przewidział wyjątek dotyczący ubezpieczenia rolnika, który podejmuje pozarolniczą działalność gospodarczą. Przy spełnieniu przesłanek, o których mowa w w/w przepisie, może on nadal pozostać w ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyjątek taki nie jest przewidziany dla osób, będących rolnikami i pozostających w zatrudnieniu. W takim przypadku ubezpieczenie wynikające z zatrudnienia wyprzedza ubezpieczenie społeczne rolników.
Taka interpretacja art.10 w/w ustawy wbrew twierdzeniu skarżących nie naruszaKonstytucji. Natomiast nieuprawniona jest interpretacja dokonana przez skarżących, sprowadzająca się do konkluzji, że wystraczające jest jakiekolwiek ubezpieczenie osoby będącej rolnikiem.
Ponieważ gospodarstwo rolne, na którym w dacie wypadku pracowałE. S., jest majątkiem osobistymA. S. (1), zatem zbędne było dokonywanie przez Sąd Rejonowy ustalenia, czy jej mąż jest „ubezpieczonym rolnikiem”.
Mając to wszystko na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację na mocyart.385 kpc.