Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1180/13
Data wyroku: 2015-10-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Olechno – Obolewicz
Słowa kluczowe: Księgi Wieczyste
Podstawa prawna: art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

Sygn. akt I C 1180/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 października 2015 roku
Sąd Rejonowy wB. (...)Wydział I Cywilny
w składzie następującym :
Przewodniczący: SSR Elżbieta Olechno – Obolewicz
Protokolant: Anita Piekutin
po rozpoznaniu w dniu 5 października 2015 roku wB. (...)
na rozprawie
sprawy z powództwaN. T.
przeciwkoE. T.,K. T.,J. T. (1)iI. F.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

I
uzgadnia treśćksięgi wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wS.o powierzchni 0,0845 ha z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że w dziale II przedmiotowej księgi wieczystej nakazuje:

1
wykreślić wpis prawa własności na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej na rzeczW. T., synaJ.iN.orazE. T., córkiM.iO.,

2
wpisać współwłasność na rzeczN. T., córkiP.iM.w udziel 5/8 (pięciu ósmych) części,J. T. (1), synaJ. M.iN.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części,I. F., córkiJ. M.iN.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części iK. T., córkiW. A.iE.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części;

II
uzgadnia treśćksięgi wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wS.o powierzchni 0,0063 ha z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że w dziale II przedmiotowej księgi wieczystej nakazuje :

1
wykreślić wpis prawa własności na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej na rzeczW. T., synaJ.iN.orazE. T., córkiM.iO.,

2
wpisać współwłasność na rzeczN. T., córkiP.iM.w udziel 5/8 (pięciu ósmych) części,J. T. (1), synaJ. M.iN.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części,I. F., córkiJ. M.iN.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części iK. T., córkiW. A.iE.w udziale 1/8 (jednej ósmej) części;

III
nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego wB. (...)od pozwanychE. T.,I. F.iK. T.kwoty po 4.100 złotych (cztery tysiące sto złotych) tytułem brakującej opłaty sądowej;

IV
zasądza od pozwanychE. T.,I. F.iK. T.na rzecz powódkiN. T.kwoty po 1.272,33 złotych (jeden tysiąc dwieście siedemdziesiąt dwa złotych i trzydzieści trzy grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sędzia

Sygn. akt I C 1180/13

UZASADNIENIE
PowódkaN. T.pozwem skierowanym przeciwkoE. T.,K. T.,I. F.iJ. T. (1)po ostatecznym sprecyzowaniu stanowiska wniosła o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.o numerachKw (...)dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,0845 ha i(...)dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,0063 ha w ten sposób, aby wykreślić wpis prawa własności na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej na rzeczW. T.iE. T.i wpisać współwłasność na rzeczN. T.w udziel 5/8 części orazJ. T. (1),I. F.iK. T.w udziałach po 1/8 części. Powódka nadto wnosiła o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazała, iż w dniu 6 sierpnia 1951 roku zawarła związek małżeński zJ. T. (2). W trakcie małżeństwaJ. T. (2)nabył prawo użytkowania wieczystego wymienionych powyżej nieruchomości. Na podstawie decyzji z dnia 23 sierpnia 1998 roku z wnioskuJ. T. (2)dokonano przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności i jako właściciel tych nieruchomości w księgach wieczystych został ujawniony mąż powódki. Podniosła, iż z uwagi na to, że zarówno prawo użytkowania wieczystego jak i prawo własności zostały nabyte w okresie trwania małżeństwa, nieruchomości te stanowiły majątek dorobkowy jej iJ. T. (2). W tych okolicznościach samo oświadczenieJ. T. (2), iż nieruchomości te będą stanowiły jego majątek osobisty, nie mogło wywrzeć odmiennego skutku. Wskazując na powyższe stwierdziła, iż zawarta w dniu 8 września 1999 roku umowa darowizny pomiędzyJ. T. (2)aW. T.iE. T.była nieważna, zaś stan prawny ujawniony w wymienionych powyżej księgach wieczystych jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym (k. 2 – 3 pozew, k. 361v, 375v, 379v).
PozwaniJ. T. (2),E. T.iK. T.wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Motywując swoje stanowisko przyznali, iż w takcie trwania małżeństwaN.iJ. M.małżonkówT. M.T.nabył prawo użytkowania wieczystego, a następnie prawo własności nieruchomości oznaczonych aktualnienumerami geodezyjnymi (...). Decyzje administracyjnie w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności są ostateczne i nie zostały zakwestionowane przez powódkę w postępowaniu administracyjnym. Podnieśli, iżN. T.wiedziała o działaniach podejmowanych przez męża, w tym o okoliczności, iż dokonał on nabycia nieruchomości ze środków pochodzących z majątku odrębnego, a następnie z tych samych środków wzniósł budynek mieszkalny. Pozwani stwierdzili, iż zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie prawo własności nieruchomości stanowi majątek odrębny tego z małżonków, któremu przed powstaniem wspólności przysługiwało prawo użytkowania wieczystego tych nieruchomości i prawo własności posadowionych na niej budynków. Z uwagi na to, iż nieruchomości stanowiły majątek odrębnyJ. T. (2)brak jest podstaw do zakwestionowania umowy darowizny zawartej w dniu 8 września 1999 roku. Dodali, iż powódka wiedziała o zawarciu umowy darowizny i dotychczas nie zgłaszała z tego tytułu żadnych roszczeń. Pozwani nadto podnieśli zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powódkę na podstawieart. 5 k.c.wskazując, iż małżonkowieW. A.iE. T., wznieśli budynek gospodarczo – mieszkalny oraz wyremontowali budynek mieszkalny zbudowany przezJ. T. (2)i w przypadku uwzględnienia powództwa utracą dorobek całego życia. PozwaneK. T.iE. T.podniosły, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienia także z uwagi na brak rozstrzygnięcia w przedmiocie działu spadku i podziału majątku wspólnego poJ. T. (2)(k. 27 – 30 odpowiedź na pozew, k. 361v, 375v, 379 – 380).
W trakcie postępowania w niniejszej sprawie w dniu 26 stycznia 2013 roku zmarłJ. T. (2)(k. 101) i postanowieniem z dnia 13 marca 2013 roku na podstawieart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.postępowanie w sprawie zostało zawieszone (k. 123), a następnie podjęte ponownie, nadto do udziału w sprawie w charakterze pozwanych wezwanoI. F.iJ. T. (1)(postanowienie z dnia 16 października 2013 roku k. 130). Postanowieniem z dnia 23 października 2013 roku na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.postępowanie w sprawie zostało ponownie zawieszone (k. 135). Postanowieniem z dnia 3 września 2014 roku postępowanie w sprawie zostało podjęte (k. 167).
PozwanyJ. T. (1)(k. 362, 375v) przychylił się do stanowiska powódki.
PozwanaI. F.wniosła o oddalenie powództwa (k. 362, 375v).

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje:
PowódkaN. T.iJ. T. (2)zawarli związek małżeński w dniu 6 sierpnia 1951 roku (k. 4 – odpis skrócony aktu małżeństwa). Ze związku małżeńskiego posiadali troje dzieci – synówJ. T. (1)iW. T.oraz córkęI. F.(k. 8 – 10 akt sprawy Sądu Rejonowego wB., sygn. akt(...)).
Na podstawie umowy z dnia 20 lutego 1957 rokuJ. T. (2)nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych pierwotnienumerami geodezyjnymi (...), o powierzchni 646 m2, położonych wS.przyul. (...)i dla wymienionych nieruchomości została złożonaksięgo wieczysta Kw nr (...)(k. 304). W dniu 11 lutego 1965 roku w dziel IV wymienionej księgi wieczystej wpisana została hipoteka na rzecz Skarbu PaństwaBanku (...) OddziałwB.(k. 309). Na skutek odnowienia ewidencji gruntów działki oznaczonenumerem geodezyjnym (...)odpowiadają aktualnie nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)(k. 314 – 315).
Decyzją z dnia 8 października 1977 roku Naczelnika Miasta i GminyS.postanowiono ustanowić na rzeczJ. T. (2)prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...). Na podstawie umowy z dnia 26 października 1977 roku oddano w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat wymienioną nieruchomość na rzeczJ. T. (2), który oświadczył, iż prawo to będzie stanowić jego majątek odrębny. Dla wymienionej nieruchomości została złożonaksięga wieczysta Kw nr (...)(k. 345, 351 – 353). Na skutek odnowienia ewidencji gruntów nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)nadano numer(...)(k. 315).
Na podstawie decyzji z dnia 8 lutego 1991 roku nieruchomości oznaczonenumerami geodezyjnymi (...)stały się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością GminyS.(k. 316, 314). Decyzją z dnia 23 sierpnia 1998 roku Burmistrza MiastaS.numer(...)na podstawie przepisówustawy z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności(Dz.U. z 1997 r. Nr 123, poz. 781 ze zm.) – prawo użytkowania wieczystego służąceJ. T. (2)przekształcono w prawo własności nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej przyul. (...), o powierzchni 845 m(

    2)(k. 320). Decyzją z dnia 23 sierpnia 1998 roku Burmistrza MiastaS.numer(...)na podstawie przepisówustawy z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności– prawo użytkowania wieczystego służąceJ. T. (2)przekształcono w prawo własności nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej przyul. (...), o powierzchni 63 m(

    2)(k. 356). Nabycie prawa własności przezJ. T. (2)w oparciu o wymienione decyzje zostało ujawnione wksięgach wieczystych Kw nr (...), poprzez wpisanieJ. T. (2)jako właściciela (majątek odrębny) (k. 323, 359). W dniu 27 sierpnia 1999 roku(...) Bank (...)II Oddział wB.jako następcaBanku (...)wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki zksięgi wieczystej Kw nr (...)w związku ze spłatą kredytu (k. 324).
W dniu 8 września 1999 roku przed notariuszemB. K.prowadzącą Kancelarię Notarialna wS.J. T. (2)zawarł umowę darowizny zW. T.iE. T., Repertorium(...).J. T. (2)darował swemu synowi i synowej zabudowane nieruchomości oznaczonenumerami geodezyjnymi (...)o łącznej powierzchni 908 m2, zabudowane domem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym i i nowym budynkiem gospodarczym, położone wS., przyul. (...)(k. 325 – 328). Jednocześnie na rzeczJ. T. (2)ustanowiono dożywotnią służebność mieszkania polegającą na prawie zamieszkiwania w budynku gospodarczym o powierzchni użytkowej 55 m2od strony wschodniej.
W księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.o numerachKw (...)/ dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,0845 ha i(...)dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,0063 ha jako właściciele zostali ujawnieniaW. A.iE.małżonkowieT.na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej (k. 331, 360).
Aktualnie dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)jest prowadzonaksięga wieczysta Kw nr (...)przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.(k. 332 – 335), zaś dla nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)jest prowadzonaksięga wieczysta Kw nr (...)przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wS.(k. 336 – 338). W obu wymienionych księgach wieczystych jako właściciele ujawnieni są małżonkowieW. A.iE. T.(wspólność ustawowa majątkowa małżeńska).

W. T.zmarł w dniu 5 lutego 2011 roku. Jego spadkobiercami ustawowymi są żonaE. T.i córkaK. T.(k. 8, 11 akt sprawy Sądu Rejonowego wB.
(...)).J. T. (2)zmarł w dniu 26 stycznia 2013 roku (k. 101). Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego wB.z dnia 30 lipca 2013 roku w sprawie sygn. akt(...)spadek poJ. T. (2)nabyła żonaN. T., synJ. T. (1), córkaI. F.oraz wnuczkaK. T.z po ¼ części każdy z nich (k. 28 akt sprawy Sądu Rejonowego wB.(...)).
Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego wB.z dnia 24 listopada 1997 roku w sprawie sygn. akt(...)z powództwaJ. T. (2)przeciwkoN. T.o rozwód oddalono powództwo (k. 50 akt sprawy Sądu Wojewódzkiego wB.sygn. akt(...)). Wyrokiem Sądu Apelacyjnego wB.z dnia 30 kwietnia 1998 roku, sygn. akt(...)oddalono apelację od wyroku Sądu I instancji (k. 83 akt sprawy Sądu Wojewódzkiego wB.sygn. akt(...)).
W dniu 3 marca 1959 rokuBank (...) OddziałwB.udzieliłJ. T. (2)pożyczki na budowę domu mieszkalnego (k. 341 – 343). Poza sporem pozostawała okoliczność, iż na wymienionych powyżej nieruchomościach w okresie trwania związku małżeńskiego powódki iJ. T. (2)został wzniesiony budynek mieszkalny, budynek gospodarczy, a następnie budynek gospodarczo – mieszkalny (k. 344). Po wzniesieniu budynku mieszkalnego zamieszkała w nim powódka wraz z mężem i dziećmi. Nie było kwestionowanym, iż w okresie małżeństwa, aż do czasu nabycia prawa do świadczeń emerytalnych małżonkowieT.pracowali zawodowo i wspólnie utrzymywali nieruchomość, nadto czerpali zyski z tytułu hodowli inwentarza żywego oraz plonów pozyskiwanych z ziemi rolnej stanowiącej majątek osobisty powódki (zeznaniaN. T.k. 376 – 377, 362 – 363v,I. F.k. 377v, 363v – 364 iJ. T. (1)k. 377, 364 – 364v). Z czasemJ. T. (1)iI. F.wyprowadzili się z rodzinnego domu i wraz z rodzicami pozostałW. T., który następnie mieszkał tam wraz z żonąE. T.i córkąK. T.. Na skutek rodzinnych uzgodnień w budynku mieszkalnym pozostałW. T.z żoną i córką, zaśN.iJ. T. (2)przenieśli się do budynku gospodarczo – mieszkalnego, gdzie na piętrze wydzielono część mieszkalną. Wymieniony budynek gospodarczo – mieszkalny został wzniesiony przezW. T.(zeznaniaN. T.k. 376, 363 iE. T.. 377v – 378). Po wprowadzeniu się do wymienionego budynku pomiędzy powódką aJ. T. (2)doszło do konfliktu.J. T. (2)złożył pozew o rozwód i finalnie po nabyciu prawa do innego lokalu opuścił wspólnie zajmowane z powódką mieszkanie.E.iW. T.czynili nakłady na wymienionych nieruchomościach między innymi w postaci remontu budynku mieszkalnego, remontu budynku mieszkalno – gospodarczego oraz wyłożenia podwórza kostką brukową. Przez kilka lata na nieruchomościW. T.prowadził działalność gospodarcza – sklep wędkarski (zeznaniaN. T.k. 376 – 377, 362 – 363v,I. F.k. 377v, 363v – 364,J. T. (1)k. 377, 364 – 364v,E. T.k.377v – 378, 364v – 365).
Strony, co do zasady nie kwestionowały, iż wymienione powyżej prawo użytkowania wieczystego, a następnie prawo własności nieruchomości, zostały nabyte w okresie pozostawania powódki iJ. T. (2)w związku małżeńskim. Spór pomiędzy stronami istniał w zakresie źródła pochodzenia środków pieniężnych na nabycie wymienionych praw, a następnie wzniesienie budynku mieszkalnego. Powódka konsekwentnie podnosiła, iż wszystkie środki finansowe pochodziły z majątku wspólnego jej orazJ. T. (2), zaś pozwaneE. T.iK. T.wskazywały, iż środki te stanowiły majątek osobistyJ. T. (2). PozwaniI. F.iJ. T. (1)wskazywali, iż budynek mieszkalny rodzice wznieśli wspólnie, nadtoJ. T. (1)dodał, że wsparcia udzieliła także rodzina powódki i rodzice zawarli umowę pożyczki.N. T.przyznała, iż mąż zawarł umowę pożyczki i przy jej zawarciu pomogła im jej kuzynka pracującą wówczas w banku. ŚwiadekJ. R.także zeznał, iż w budowie domu mieszkalnego pomagał on sam jako brat powódki i ich rodzice (k. 366v – 367), nadto budowa była finansowana z pożyczki. Pozwane podnosząc, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego i prawa własność nastąpiło ze środków stanowiących majątek osobistyJ. T. (2), nie przedstawiły w tym zakresie żadnych dowodów, poza własnymi twierdzeniami. W szczególności nie wykazano jakie nieruchomości, bądź inny majątek osobisty miałby posiadaćJ. T. (2)oraz jakie konkretnie środki przeznaczył na nabycie prawa użytkowania wieczystego, podczas, gdy poza sporem pozostawała okoliczność, iż nabycie wymienionego prawa nastąpiło w trakcie małżeństwa. Powódka wprawdzie przyznała, iż mąż mówił jej o „mordze ziemi” i o jej sprzedaży przez teścia, przy czym nie wiedziała na co mąż wykorzystał te środki. ŚwiadekJ. R.dodał, iż mówiło się, żeJ. T. (2)sprzedał 1,5 morgi ziemi, ale wtedy małżonkowie mieli już działkę (k. 367). Brak było również podstaw do poczynienia odmiennych ustaleń w oparciu o zeznania świadkówJ. K.(k. 365v – 366),K. J.(k. 366) orazS. W. (1)(k. 366 – 366v). Zeznania wymienionych świadków były niespójne oraz zawierały odmienne okoliczności dotyczące pozyskania przezJ. T. (2)środków na zakup prawa użytkowania wieczystego, zarówno co do przedmiotu, jaki daty ewentualnych umów sprzedaży. ŚwiadekK. J.– siostraJ. T. (2)podała, iż ojciec sprzedał ziemię w czasie, gdy brat był już żonaty. ŚwiadekS. W. (2)zeznał, iż plac został kupiony ze spadku po rodzicach. Okoliczności dotyczące ewentualnego zbycia przezJ. T. (2)nieruchomości stanowiących jego majątek osobisty nie znalazły także odzwierciedlenia w zebranych w sprawie dowodach w postaci dokumentów i informacji (k. 91, 96, 104 – 106a, 370, 373). Natomiast z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż w trakcie małżeństwaJ. T. (2)zawarł umowę pożyczki na budowę budynku mieszkalnego. Podczas postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym wB.sygn. akt(...)z powództwaJ. T. (2)przeciwkoN. T.o rozwód –J. T. (2)początkowo wskazywał, iż dom wraz z działką stanowił jego własność (k. 24v akt Sądu Okręgowego wB.sygn. akt(...)). Następnie podał, iż wraz z żoną zamieszkują na nieruchomości wspólnej, którą mają w użytkowaniu wieczystym. Dodał, iż znajdują się tam dwa budynki jeden wzniesiony przezW. T.i drugi zbudowany w trakcie małżeństwa ze środków uzyskanych z kredytu spłaconego wspólnie oraz ze spłaty od ojca (k. 47 akt Sadu Okręgowego wB.sygn. akt(...)). Powódka podczas postępowania w sprawie o rozwód potwierdziła wyjaśnieniaJ. T. (2)(k. 49 akt Sadu Okręgowego wB.sygn. akt(...)).
Podsumowując powyższe rozważania ponownie należy wskazać, iż strona pozwana –E. T.iK. T., nie wykazała, iż nieruchomości będące przedmiotem umowy darowizny z dnia 8 września 1999 roku stanowiły majątek osobistyJ. T. (2). W szczególności nie zostało udowodnione, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło ze środków pochodzących z jego majątku osobistego oraz, że z tych środków wzniesiono budynek gospodarczy.
Zgodnie z przepisemart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece(Dz.U. z 2013 r., poz. 707 j.t. ze zm.) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Ciężar dowodu wykazania, że rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest odmienny od ujawnionego w księdze wieczystej spoczywa na powodzie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 roku, IV CSK 309/11, Lex nr 1125290).
Przedmiot majątkowy nabyty w czasie trwania wspólności ustawowej należy z reguły do majątku wspólnego, a jego przynależność do majątku osobistego może wynikać tylko z określonych w ustawie przesłanek. Niewątpliwie, sam fakt odpłatnego nabycia nieruchomości w czasie trwania związku małżeńskiego nie wyłącza tego, że nieruchomość ta może stanowić osobisty majątek małżonka w wyniku surogacji. Wymaga jednak podkreślenia, iż ciężar dowodu tej okoliczności spoczywa na tym z małżonków (ewentualnie jego następcach prawnych), który tak twierdzi. W szczególności w opisywanej sytuacji małżonek (lub jego następcy prawni) obowiązany jest wskazać konkretne środki finansowe, za które ją nabył. Swoisty „automatyzm” zaliczania przedmiotów nabytych przez małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej do ich majątku wspólnego powoduje, że np. w wypadku nabycia własności nieruchomości bez znaczenia jest nawet to, czy w księdze wieczystej zostaje ujawnione jedno z małżonków, czy też oboje. Należy zauważyć, iż wpisanie nieruchomości w księdze wieczystej na nazwisko jednego z małżonków nie wyłącza tego, że jest ona objęta wspólnością i po ustaniu małżeństwa staje się, ujmując w uproszczeniu, współwłasnością po połowie. W razie powstania niezgodności między stanem prawnym wynikającym z księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym wskutek nabycia prawa własności nieruchomości przez jednego z małżonków i wpisania go jako wyłącznego właściciela tej nieruchomości do księgi wieczystej, drugi z małżonków może wytoczyć powództwo zart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecepodlegające rozpoznaniu w postępowaniu mającym charakter sporu o prawo własności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 roku, I CSK 586/12, LEX nr 1311836). W związku z powyższym w tym postępowaniu na pozwanym małżonku (lub jego następcach prawnych), spoczywa ciężar dowodu, że prawo wpisane w księdze wieczystej na jego rzecz, nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej, stanowi majątek osobisty.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż zarównoJ. T. (2), jak iE. T.orazK. T.nie wykazali, iż prawo użytkowania wieczystego nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej stanowiło majątek osobistyJ. T. (2). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż nabycie wymienionego prawa nastąpiło ze środków wspólnych małżonków, nadto na budowę budynku mieszkalnego pozyskali oni środki z tytułu umowy pożyczki, którą następnie wspólnie spłacali ze środków uzyskiwanych między innymi z wynagrodzeń za pracę.
Wbrew twierdzeniom pozwanychK. T.iE. T.brak skutecznego zakwestionowania przez powódkę decyzji administracyjnych w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie mógł prowadzić do podważenia zasadności powództwa. W toku procesu wytoczonego na podstawieart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecenależy mieć na uwadze, że treść decyzji administracyjnej przekształcającej jest uwarunkowana treścią księgi wieczystej i w postępowaniu administracyjnym wykluczona jest jakakolwiek kontrola treści wpisów w tej księdze zawartych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2008 roku, I OSK 533/07, niepubl.). Poza zakresem badania i rozstrzygnięcia organu administracyjnego była kwestia, czy prawo użytkowania wieczystego nieruchomości weszło do majątku wspólnego powódki i jej męża. Spór o zakres prawa własności nie jest rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym, czy też w postępowaniu wieczystoksięgowym. Związanie sądu decyzją administracyjną przekształcającą prawo użytkowania wieczystego w prawo własności zachodzi co do faktu przekształcenia prawa, natomiast osnowa nie obejmuje skutków prawnych zdarzeń cywilnoprawnych uregulowanych innymi ustawami, w tym również dotyczącymi stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami. Niezgodność stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym będąca skutkiem tych zdarzeń może być usunięta w postępowaniu wszczętym na podstawieart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. W związku z powyższym Sąd w przedmiotowej sprawie był władny stwierdzić, czy dokonany w księdze wieczystej wpis odpowiada udziałowi współwłaściciela w nieruchomości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 roku, III CSK 149/12, LEX nr 1250569). Dla rozstrzygnięcia sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie potrzeba obalać decyzji administracyjnej, na podstawie której nastąpiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, po to, aby ustalić, czy prawo to weszło do majątku wspólnego, czy majątku osobistego jednego z małżonków (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2011 roku, II CSK 560/10, LEX nr 1129098).
W toku niniejszego postępowania strona pozwana nie przedstawiła dowodów, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło ze środków pochodzących z majątku osobistegoJ. T. (2). Nie ma również racji strona pozwana odwołując się dla poparcia swego stanowiska do poglądów prezentowanych w orzecznictwie, w tym uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 roku (III CZP 53/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 28), gdyż nie ma ona w niniejszej sprawie zastosowania. Nie jest kwestionowanym, iż prawo własności nieruchomości nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej w trybieustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, stanowi majątek odrębny tego z małżonków, któremu przed powstaniem wspólności przysługiwało prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości i prawo własności posadowionych na niej budynków. W przedmiotowej sprawie zarówno nabycie użytkowania wieczystego, jak i prawa własności nastąpiło w trakcie trwania małżeństwa, a nie jak w stanie faktycznym, będącym podstawą powołanej uchwały, w którym użytkowanie wieczyste zostało nabyte przed zawarciem małżeństwa, a przekształcone zostało w prawo własności już w czasie jego trwania. Nie zostało również wykazane, aby przed powstaniem wspólności przysługiwałoJ. T. (2)prawo użytkowania wieczystego tych nieruchomości i prawo własności posadowionych na niej budynków lub też, iż budynki te zostały wzniesione ze środków pochodzących z jego majątku osobistego.
Zgodnie z przepisemart. 21 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 roku Kodeks rodzinny(Dz.U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308 ze zm.) – obowiązującym w dacie zawierania przezJ. T. (2)umowy z dnia 20 lutego 1957 roku dotyczącej nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych pierwotnienumerami geodezyjnymi (...)– przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Nie są objęte wspólnością ustawową przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę, przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu. Na podstawie przepisuart. 32 § 1 k.r.o.– obowiązującego na datę 26 października 1977 roku, tj. zawarcia kolejnej umowy użytkowania wieczystego przezJ. T. (2)– dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. W oparciu o powołane regulacjeprawa rodzinnegonależy stwierdzić, iż przedmioty majątkowe nabyty w czasie trwania wspólności ustawowej należą z reguły do majątku wspólnego, a ich przynależność do majątku osobistego może wynikać tylko z określonych w ustawie przesłanek, które w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione i wykazane.
Zgodnie z przepisemart. 37 § 1 k.r.o.w pierwotnym brzmieniu, obowiązującym w dacie zawarcia umowy darowizny pomiędzyJ. T. (3)aW. A.iE.małżonkamiT.ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Powódka wskazywała, iż nie wiedziała o zawarciu wymienionej umowy i wiadomość o tym powzięła dopiero po kilku latach. PozwaneE. T.iI. F.podnosiły, iżN. T.pomimo, że wiedział, iż mąż chce zawrzeć taką umowę, to odmówiła udania się do notariusza twierdząc, iż nieruchomości nie stanowią jej własności. Nie ulega jednak wątpliwości, iż powódka nigdy nie potwierdziła umowy jako czynności zawartej bez jej zgody. Wskutek potwierdzenia ustałby stan zawieszenia i umowa byłaby ważna od początku, tj. od chwili jej zawarcia, natomiast odmowa potwierdzenia lub ustanie możliwości potwierdzenia sprawia, że umowa jest od początku bezwzględnie nieważna (por. S. Grzybowski, [w:]System PrCyw, t. I, s. 344 – 345). Na nieważność umowy, którą zawarto bez wymaganej zgody drugiego z małżonków i która nie została przez niego potwierdzona, nie ma wpływu okoliczność, że druga strona umowy działała w dobrej wierze, chyba że chodzi o wyjątek przewidziany wart. 38. Sankcja nieważności czynności prawnej dokonanej bez zgody współmałżonka, wynikająca z powołanego artykułu, stanowilex specialisw stosunku doart. 58 k.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2003 roku, II CK 273/02, Legalis). W sytuacji gdy jeden z małżonków zawarł umowę bez zgody drugiego małżonka, nie ma też zastosowaniaart. 58 § 3 k.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego 2 października 2003 roku, V CK 231/02, Legalis).
Podsumowując w ocenie Sądu prawo własności nieruchomości oznaczonychnumerami geodezyjnymi (...)położonych wS.stanowi składniki majątku wspólnegoN.iJ. M.małżonkówT., w konsekwencji stan prawny ujawniony w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy wB.X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedziba wS.o numerachKw (...)i(...)jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, a tym samym powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Żądanie zart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecepolega na doprowadzeniu treści księgi wieczystej do jej rzeczywistego – a więc aktualnego – stanu prawnego, a nie do stanu prawnego, który wprawdzie istniał w przeszłości, lecz w chwili żądania uzgodnienia nie odpowiadał już rzeczywistości. W związku z powyższym w realiach przedmiotowej sprawy należało uwzględnić stan prawny istniejący w dacie wyrokowania, w granicach zgłoszonego roszczenia, z uwzględnieniem spadkobrania poJ. T. (2), zgodnie z rozstrzygnięciem w sprawie Sądu Rejonowego wB., sygn. akt(...)– poprzez wpisanie współwłasności na rzecz powódki w udziale w wysokości 5/8 części i pozwanychJ. T. (1),K. T.iI. F.w udziałach w wysokości po 1/8 części. Na podstawie§ 41 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów(Dz.U. z 2001 r. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) jeżeli prawo przysługuje kilku osobom wspólnie, wymienia się we wpisie udział każdego ze współuprawnionych wyrażony ułamkiem zwykłym, a przy dokonywaniu kolejnego wpisu wielkość udziału w prawie przelicza się przez sprowadzenie do wspólnego mianownika. W wypadku wspólności, w której udziały nie są oznaczone, we wpisie wymienia się rodzaj tej wspólności.
Zdaniem Sądu rozstrzygnięciu temu nie stała na przeszkodzie okoliczność braku dokonania działu spadku i podziału majątku wspólnego zarówno poJ. T. (2), jaki i poW. T.. W judykaturze i doktrynie niemal powszechnie przyjmuje się, że prawomocny wyrok orzekający rozwód może być podstawą wpisu w księdze wieczystej współwłasności w częściach ułamkowych na rzecz byłych małżonków (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2001 roku, III CZP 16/01, OSNC 2002, Nr 9, poz. 12; OSP 2002, Nr 2, poz. 17). Analogicznie w ocenie Sądu rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poJ. T. (2)umożliwiało w przedmiotowej sprawie dokonanie uzgodnienia treści księgi wieczystej zgodnie z aktualnym stanem prawnym.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zgłoszony przez pozwaneE. T.iK. T.zarzut przedawnienia roszczenia. Na podstawie przepisuart. 117 § 1 i 2 k.c.z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie wyrażane jest stanowisko, iż roszczenie zart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecenie ulega przedawnieniu. W doktrynie pogląd ten uzasadnia się tym, iż roszczenie o uzgodnienie stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie ulega przedawnieniu, dlatego że wedługart. 117 § 1 k.c., przedawnieniu podlegają roszczenia majątkowe w rozumieniu materialnego prawa cywilnego. Natomiast roszczenie o uzgodnienie nie jest roszczeniem w znaczeniu materialnoprawnym [por. A. Heropolitańska (w:) I. Heropolitańska, A. Drewicz – Tułodziecka, K. Hryćków – Mycka, P. Kuglarz

Ustawa o księgach wieczystych i hipoteceoraz przepisy związane. Komentarz, 2014, komentarz do art. 10,Legalis oraz T. Czech,

    Księgi wieczyste i hipoteka, s. 176 i 177; J. Pisuliński (w:) J. Pisuliński (red.),

    Księgi wieczyste i hipoteka, s. 268-269; S. Rudnicki,

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, 2010, s. 79]. Natomiast w orzecznictwie wskazuje się, iż roszczenie z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy (czyli o uzgodnienie ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym) nie ulega przedawnieniu, przy czym nie z uwagi na to, że roszczenie to ma charakter niemajątkowy, a jako takie na podstawieart. 117 k.c.

    a contrarionie ulega przedawnieniu, bo w istocie ma charakter majątkowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 roku , III CZ 36/11, Lex nr 1312522 i orzecznictwo tam powołane). Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że sprawami o prawa majątkowe są sprawy, w których przedmiot ma wartość majątkową, a więc sprawy obejmujące żądanie zmierzające do realizacji prawa mającego bezpośredni lub pośredni wpływ na stosunki majątkowe powoda (por. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1961 roku, 2 CR 909/59, OSPiKA 1962, Nr 1, poz. 8). Podkreśla się, że przez prawa majątkowe rozumie się w szczególnościprawa rzeczowe, a także wierzytelności opiewające na świadczenia majątkowe, małżeńskie prawa majątkowe, większą część praw zaliczanych do tzw. własności intelektualnej oraz roszczenia pieniężne, choćby służyły do ochrony dóbr niemajątkowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2006 roku, I CZ 95/06, nie publ.). Z tych względów w judykaturze jednoznacznie przyjęto, że sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym są sprawami o prawa majątkowe i roszczenie tej treści nie ulega przedawnieniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 roku, IICr 326/74, Lex nr 7536). Zdaniem Sądu przyczyny, dla której roszczenie to nie ulega przedawnieniu należy upatrywać także w treściart. 223 k.c.W związku z tym, iż roszczenia o ochronę własności przewidziane wart. 222 § 1 i 2 k.c.nie ulegają przedawnieniu, to w następstwie tego i samo ustalenie prawa własności, jako przesłanka dochodzenia tego roszczenia przedawnieniu nie ulega. Należy zauważyć, iż roszczenie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest także swego rodzaju powództwem ustalającym treść prawa własności. Podsumowując, zdaniem Sądu roszczenie określone w przepisieart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecenie ulega przedawnieniu. Okoliczność daty i powzięcia przez powódkę wiedzy, co do zawartych przezJ. T. (2)umów użytkowania wieczystego, nie mogła prowadzić do odmiennych ustaleń.
Sąd nie podzielił także przedstawionego przez pozwaneE. T.iK. T.zarzutu naruszenia praw podmiotowych przez powódkę na podstawieart. 5 k.c.W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oddalenie powództwa ze względu na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego nie jest dopuszczalne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia: 3 sierpnia 2006 roku, IV CSK 113/06, LEX nr 191703, M.Prawn. 2006/17/903; 8 października 1965 roku, I CR 265/65, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 1230). Roszczenie, którego źródłem jest art. 10 cytowanej ustawy, to uprawnienie do ustalenia wprost przez sąd istnienia i zakresu prawa uprawnionego. Jest to więc szczególna odmiana powództwa o ustalenie (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 roku, III CZP 106/05, OSNC 2006/10/160, Wokanda 2006/4/1, Biul.SN 2006/3/6). Skoro jest to sprawa w istocie o ustalenie prawa, to nie dochodzi od strony przeciwnej do żadnego świadczenia, czyli wykonywania prawa, co jest przesłanką stosowaniaart. 5 k.c.Stanowi ją dopiero czynienie ze swego prawa użytku w sensie obowiązku na jego podstawie świadczenia drugiej strony. Doprowadzenie księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego zaufanie do niej ma cel nadrzędny i interes publiczny wynikający z funkcji ksiąg wieczystych sprzeciwia się możliwości oddalenia takiego powództwa ze względu na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego. W związku z powyższym należy zauważyć, iż co do zasady niekwestionowana okoliczność ponoszenia nakładów na nieruchomości przezW. A.iE.małżonkówT.nie mogła prowadzić do oddalenia powództwa. Niewątpliwie budynki znajdujące się na nieruchomościach zostały wzniesione, a następnie remontowane przy finansowym udziale zarówno małżonkówN.iJ. T. (2), jak i następnieW. A.iE. T.. Kwestia jednak rozliczeń finansowych, ich zakresu i wartości nie była przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie i może być ewentualnie rozstrzygnięta w sprawie o dział spadku i podział majątku wspólnego poJ. T. (2)iW. T..
W związku z powyższym, na podstawie powołanych przepisów, orzeczono jak w punkcie I i II sentencji wyroku.
O brakujących w sprawie kosztach sądowych orzeczono na podstawie przepisu art. 113 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 j.t. ze zm.) w zw. zart. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi pozwaneE. T.,K. T.iI. F.(przy uwzględnieniu wyniku postępowania), w częściach równych (punkt III wyroku).
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnychi § 8 pkt 8 w zw. z§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2013 r., poz. 461 j.t. z zm.), a także części IV załącznika doustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej(Dz.U. z 2015 r., poz. 783 j.t. ze zm.) (punkt IV wyroku). Sąd miał na uwadze wynik postępowania raz stanowiska prezentowane przez strony.
Sędzia