Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 464/13
Data wyroku: 2015-12-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Stanisław Łęgosz, Jarosław Gołębiowski, Witold Uchroński
Słowa kluczowe: Służebność drogi koniecznej
Podstawa prawna: 145 kc

Sygn. akt II Ca 464/13

POSTANOWIENIE
Dnia 21 grudnia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jarosław Gołębiowski

Sędziowie:

SSA w SO Stanisław Łęgosz (spr.)
SSR del. Witold Uchroński

Protokolant:

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 roku
sprawy z wnioskuPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
z udziałemL. B.,J. B. (1),K. S., GminyP., Skarbu Państwa - reprezentowanego przez Prezydenta MiastaP.. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, Wspólnoty Mieszkaniowej przyul. (...)wP..
o ustanowienie drogi koniecznej
na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestnikówL. B.iJ. B. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 23 kwietnia 2013 roku, sygn. akt I Ns 315/12
postanawia:
1. oddalić obie apelacje;
2. pobrać od wnioskodawcyPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąna rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 2.633,05 (dwa tysiące sześćset trzydzieści trzy 05/100) złotych tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa w postępowaniu odwoławczym;
3. ustalić , iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.
SSO Jarosław Gołębiowski
SSA w SO Stanisław ŁęgoszSSR Witold Uchroński
Na oryginale właściwe podpisy
Sygn. akt II Ca 464/13

UZASADNIENIE
Po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa(...)Spółki z o. o. wP.. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013r. sygn. akt INs 315/12:
1. ustanowił przez nieruchomość położoną wP.oznaczoną w rejestrze gruntów numeramidziałek (...)o powierzchni(...)ha dla której urządzona jestksięga wieczysta (...)o powierzchni(...)ha dla której urządzona jestksięga wieczysta (...)na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości położonej wP.. oznaczonej w rejestrze gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 0,2604 ha, dla której jest urządzona księga wieczysta(...)służebność drogi koniecznej o przebiegu wskazanym na będącej integralną częścią tego postanowienia mapie do celów prawnych sporządzonej przez uprawnionego geodetęJ. B. (2)przyjętej do Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wP.. za numerem(...).24-(...)w dniu 14 grudnia 2012 r.,
2. ustalił wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej w kwocie 47.400,00 złotych płatne jednorazowo przez wnioskodawcę Przedsiębiorstwo(...)Spółkę z o.o. wP.. solidarnie na rzeczL. B.iJ. B. (1),
3. nakazał ściągnięcie od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa 10420,98 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa,
4. nakazał zwrócić z rachunku Skarbu Państwa uczestnikomJ.iL. B.368.80 gr tytułem zwrotu wydatków
5. ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.
Nieruchomość położona wP.oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 0,2604 ha, dla której W Sądzie Rejonowym wP.jest urządzonaksięga wieczysta (...)stanowi własność Skarbu Państwa, a jej użytkownikiem wieczystym jestPrzedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP..
Nieruchomość położona wP.. oznaczona w rejestrze gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni(...)ha, dla której urządzona jestksięga wieczysta (...), stanowi obecnie własnośćL. B.iJ. B. (1)na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, podobnie jakdziałka (...)o powierzchni 0,3246 ha, posiadającaksięgę wieczystą KW nr (...).
Nieruchomość położona wP.. przyul. (...)oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), o powierzchni(...)ha stanowi własność Skarbu Państwa, zaś użytkownikiem wieczystym jest Wspólnota Mieszkaniowa Nieruchomości położonej przyul. (...).Działka numer (...)powstała w wyniku dokonanego w 2000 r. podziałudziałki numer (...)o łącznej powierzchni(...)ha na 16 oddzielnych działek. Działki w chwili podziału znajdowały się na terenach przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne wraz z usługami towarzyszącymi oraz dla przemysłu o uciążliwości nie przekraczającej granicy działek. Przed podziałemdziałki numer (...)działalność prowadziła na niej huta szkła -gospodarczego oraz okiennego.
Działka numer (...)nie posiada bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Jako dojazd dodziałki (...), zarówno przez obecnego użytkownika wieczystego -wnioskodawcę jak i jego poprzedników, wykorzystywana była częśćdziałki (...), na której znajduje się osiedlowa droga składająca się z płyt betonowych. Do drogi publicznej, tj.ul. (...)przylegadziałka numer (...), przez którą można dostać się dodziałki (...).
Doul. (...)przylegajądziałki numer (...)(jedna za drugą) przez które można dostać się dodziałki numer (...). Na działkach tych nie znajdują się budynki mieszkalne, wybudowane są jedynie budynki przemysłowe, bowiem przeznaczeniem działek jest działalność przemysłowa.
Drogę dojazdową znajdującą się nadziałce (...)stanowi osiedlowa uliczka wykonana z tzw. trelinki. W odległości około 20 m odulicy (...)znajduje się budynek mieszkalny dwuklatkowy (inny blok). W północnej części drogi osiedlowej (przylegającej doulicy (...)) jak i na wysokości tego bloku jej szerokość wynosi 6 m. W dalszej części (południowej) droga osiedlowa nadziałce (...)lekko się zwęża.
W odległości około 80 m odul. (...)znajduje się północna ściana bloku(...). Od wschodniego krawężnika drogi do frontowej krawędzi budynku mieszkalnego odległość wynosi 3,8 m. Od wschodniej krawędzi drogi osiedlowej do podestu przed klatką schodową odległość wynosi 1,7 m. Od strony frontowej bloku w kierunku osiedlowej drogi są wysunięte balkony na odległość około 1 m od ściany budynku.
Mieszkańcy bloku przyul. (...)wykorzystują zachodnią część drogi osiedlowej znajdującej się przed blokiem jako parking dla samochodów. Mieszkańcy bloku nie mają możliwości parkować samochodów w innym miejscu. Nawierzchnia z trelinki jest nierówna i w niektórych miejscach jest obniżona.
We frontowej elewacji budynku widoczne są długie rysy. Wewnątrz obydwu klatek schodowych bloku przyulicy (...)widoczne są bardzo wyraźnie pionowe rysy na całej długości ścian.
Działki o numerach (...)orazdziałka numer (...)położone są na terenach przemysłowych, gdzie prowadzona jest działalność gospodarcza. Obecnie nadziałce numer (...)nie istnieje żaden budynek, wszystkie istniejące wcześniej budynki zostały rozebrane.

Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.. prowadzi działalność związaną z budownictwem. Nadziałce nr (...)istnieją murowany budynek biurowy o powierzchni 120 m , magazyn drewniany o powierzchni 18 m(

    2), szopa drewniana o powierzchni 14,28 m(

    2), magazyn z wiatą o powierzchni 35 m(

    2). Działka ogrodzona jest ze wszystkich stron ogrodzeniem. Do marca 2012 r.Spółka (...)wykorzystywała nieruchomość na potrzeby własnej działalności, w tym jako parking dla samochodów typu(...)o ładowności 12 ton, typu(...)o ładowności 18 ton, koparek i przyczep, które można przyłączyć do ciężarówki typu(...). Na terenie nieruchomości składowane były materiały budowlane oraz inne m.in. rury PCV, betonowe kostki oraz kręgi betonowe. Od kwietnia 2012 r.Spółka (...)wydzierżawiła terendziałki (...)firmie pochodzących z innego miasta, jako bazę ciężkich cystern samochodowych i innych ciężkich samochodów, zaś sama działalność gospodarczą zaczęła prowadzić naul. (...)wP.

Podstawą żądania wniosku jestart. 145 k.c.Treść tego przepisu jest złożona. W § 1 stanowi się ogólny wymóg zapewnienia nieruchomości niemającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej potrzebnej służebności drogowej, co dla właściciela tej nieruchomości jest źródłem roszczenia wobec właścicieli sąsiednich gruntów. Dalsze fragmenty przepisu, tj. § 2 i 3, zawierają natomiast dyrektywy, którymi powinien kierować się sąd orzekający w przedmiocie ustanowienia służebności; przy tym należy zauważyć, że przez zastrzeżenie klauzuli generalnej „interesu społeczno-gospodarczego" wart. 145 § 3 k.c.ustawodawca wskazał dyrektywę ogólną, podczas gdy w § 2 zawarto dyrektywy szczegółowe, pozwalające na bliższe określenie, co konkretnie należy uwzględnić jako leżące w interesie z jednej strony właściciela nieruchomości pozbawionej dostępu do drogi publicznej, z drugiej zaś właścicieli nieruchomości sąsiednich. Wzajemne ważenie interesów uczestników postępowania jest zatem istotą roli, jaką ma spełnić Sąd w postępowaniu o ustanowienie drogi koniecznej.
Żądanie ustanowienia służebności drogowej służy także użytkownikowi wieczystemu, a skierowane jest przeciwko właścicielowi nieruchomości (użytkownikowi wieczystemu), przez którego nieruchomość może przebiegać droga łącząca nieruchomość pozbawioną dostępu z drogą publiczną lub budynkami gospodarskim .
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „odpowiedni dostęp" w przepisieart. 145 k.c.ani w innych aktach normatywnych, należy przyjąć, że miał na uwadze odpowiedni dostęp w potocznym rozumieniu tego określenia. W takim zaś rozumieniu odpowiedni oznacza odpowiadający celowi, przeznaczeniu, spełniający wymagane warunki. Tak więc o tym czy dostęp jest odpowiedni decydują wszystkie okoliczności konkretnej sprawy. Chodzi o to, aby połączenie z drogą publiczną zapewniało wszelką niezbędną ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia łączność z tą droga, umożliwiając normalne gospodarcze korzystanie z nieruchomości.
Bezsporne jest, że nieruchomość znajdująca się w użytkowaniu wieczystymspółki (...)pozbawiona jest dostępu do drogi publicznej oraz, że obecnie dojazd ten odbywa się przez nieruchomość stanowiącądziałkę (...).
W przedmiotowej sprawie Sąd uznał że warunki zart. 145 k.c.spełnia jedynie przebieg służebności drogi koniecznej przezdziałki oznaczone numerami (...).
Obecny, jak i poprzedni użytkownik wieczystydziałki (...)w celu dojazdu do swojej korzystali z drogi znajdującej się nadziałce oznaczonej numerem (...)i prowadzącej doul. (...). Taki też dojazd do drogi publicznej został zaproponowany w postanowieniu o pozytywnym zaopiniowaniu projektu podziałudziałki numer (...)i określony jak służebność przejazdu. Jednakże służebność taka nie została ustanowiona. Sąd II instancji przesądził, że określenie w postanowieniu Urzędu MiastaP.. z dnia 24 stycznia 2000 r. wymogu ustanowienia przejazdu przezdziałkę (...)dodziałki (...)oraz decyzja Prezydenta MiastaP.. z dnia 20 kwietnia 2000 r. orzekająca o zatwierdzeniu podziałudziałki (...)pod warunkiem, że przy zbywaniu wydzielonych w wyniku podziału działek, które nie mają bezpośredniego dostępu do drogi publicznej zostaną ustanowione służebności drogowe nie są wiążące dla sądu w niniejszym postępowaniu o ustanowieniu służebności drogi koniecznej. Tak samo wskazał, że nie doszło do zasiedzenia służebności gruntowej. Powyższą oceną prawną sąd I instancji jest związany (art. 386 §6k.p.c).
W ocenie Sądu Rejonowego ustanowienie służebności drogi koniecznej przezdziałkę numer (...)nie uwzględnia interesu społeczno-gospodarczego nieruchomości. Dochodząc do takiej konkluzji sąd powołał się na poglądy zaprezentowane w orzecznictwie Sadu Najwyższego. Ustanowienie drogi koniecznej przez siedlisko uczestników postępowania jest w ogóle, a w każdym razie w zasadzie, wykluczone jako sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym nieruchomości mającej być taką służebnością obciążoną, (por. post. SN z dnia 13.02.1985 r., sygn. akt III CRN 311/84, Lex nr 8683). Przeprowadzenie drogi koniecznej w taki sposób, że z góry można przewidywać, iż będzie to stanowiło zarzewie konfliktów sąsiedzkich, z reguły koliduje z interesem społeczno-gospodarczym. Z reguły zaś droga konieczna nie powinna być wytyczana przez działkę siedliskową (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 1983 roku, III CRN 14/83, OSP 1983/12/259). Przy ustanowieniu drogi koniecznej musi być brane pod uwagę najmniejsze ograniczenie praw majątkowych działki obciążonej, a nie wygoda właściciela działki władnącej (postanowienie SN z dnia 17 marca 2011 r., IV CSK 313/10, Lex nr 1111018). Dostęp do drogi musi być bezpieczny, a gdy jest uciążliwy i stwarza niebezpieczeństwo dla osób z niej korzystających - jest nieodpowiedni w rozumieniuart. 145 § 1 k.c.(postanowienie SN z dnia 7.07.1999 r., II CKN 786/98, OSNC z 2000 r., nr 2, poz. 34).
Wybierając wariant drogi koniecznej przez działki stanowiące własnośćL.iJ.małżonkówB.Sąd miał na względzie nie tylko rodzaj istniejącej tam drogi,ale przede wszystkim z charakteru obu działek.Droga będzie bowiem przebiegać przez teren wykorzystywany od kilkudziesięciu lat właśnie na potrzeby przejazdu - a zatem tak ustalony przebieg szlaku służebnego uwzględnia interes społeczno - gospodarczy jako przesłankę z§ 3 art. 145 k.c.Ponadto przeprowadzenie służebności właśnie przezdziałki (...)jest w świetle opinii biegłego do sprawbudownictwa (...)bezpieczne, co oznacza odpowiedniość ustanawianej drogi. Nie można już tego powiedzieć, gdyby służebność przebiegała przezdziałkę (...), która jest wykorzystywana jako swoiste podwórko dla mieszkańców bloku nr(...). Poza tym z uwagi na faktyczne wykorzystywanie działki władnącej (baza dla samochodów ciężarowych) należy pokreślić, że droga dojazdowa dodziałki numer (...)będzie wykorzystywana przede wszystkim przez samochody ciężarowe. Oznacza to, że droga musi odpowiadać warunkom technicznym dla drogi dla samochodów ciężarowych. Oczywistym jest, że droga nadziałce (...)takich warunków nie spełnia, natomiast spełnia je w zasadzie droga nadziałkach (...). Biegły do spraw budownictwa drogowego wskazał, że z uwagi na okres użytkowania drogi nawierzchnia betonowa została miejscami wykruszona i popękana i z tych powodów wymaga wykonania szczegółowo wskazanych w opinii prac remontowo -naprawczych. Wykonanie nakładki mineralno - bitumicznej nadziałce (...)oraz wykonanie nawierzchni na odcinku drogi gruntowej nadziałce (...)(długość 18,5 m) wiąże się z mniejszym nakładem finansowym niż przystosowanie drogi nadziałce (...)na warunki przejazdu samochodami ciężarowymi o wysokim tonażu. Jest to bowiem droga osiedlowa, wybudowana z płyt betonowych. Technologia i konstrukcja tej drogi, ze względu na niewielkie parametry wytrzymałościowe przeznaczona jest wyłącznie dla pojazdów o niewielkim obciążeniu takich jak samochody osobowe i półciężarowe do wagi 3,5 tony. Ta osiedlowa droga, poprzez przejazdy ciężkimi samochodami ulega szybkiemu zużyciu, konieczne są naprawy. Gdyby tą drogą osiedlową jeździły tylko samochody osobowe, z pewnością nie zniszczyłaby się tak szybko. Dalsze użytkowanie drogi do przejazdu ciężkich pojazdów mechanicznych powodowałoby wyjątkowe szybkie niszczenie drogi. Zniszczeniu ulegałyby krawężniki, powstawałyby dziury w nawierzchni, koleiny. Wraz z drogą ulegałyby przyspieszonemu wyeksploatowaniu także wszystkie istniejące w tej drodze podziemne instalacje, do których podłączonych jest szereg innych nieruchomości.
Przeciwko określeniu przebiegu drogi koniecznej przezdziałkę numer (...)przemawia również fakt, iż działka ta jest zabudowana budynkiem mieszkalnym -dwuklatkowym blokiem. Mieszkańcy bloku przyul. (...)cześć drogi wykorzystują jako parking dla swoich samochodów. Ponadto są na niej ustawione kontenery do składowania odpadów stałych. Po drodze tej spacerują mieszkańcy, chodzą również dzieci. W budynku mieszkalnym rozpoczął się również widoczny z zewnątrz proces niszczenia ścian i innych elementów konstrukcyjnych, którego przyczyny nie mogą pochodzić z normalnej eksploatacji budynku. Główną przyczyną, która bardzo negatywnie wpływa na konstrukcję budynku jak i inne jego elementy są wstrząsy i drgania grunty, które pochodzą od przejeżdżających w pobliżu ciężkich pojazdów mechanicznych. Ponadto budynek mieszkalny wybudowany jest w bliskiej odległości od drogi, a samochody ciężarowe przejeżdżają praktycznie pod oknami mieszkańców bloku.
Okoliczność, iż w tym samym miejscu dodziałki numer (...)przejeżdżają samochody ciężarowe od kilkudziesięciu lat nie może mieć zasadniczego znaczenia. Oczywistym jest przecież, że innego rodzaju uciążliwości wiążą się z ruchem samochodów ciężarowych, a z innymi uciążliwościami wiązał się np. 25 lat ruch samochodami typuŻ..
Sąd dodatkowo podkreślił, iżdziałka (...)jest działką niewielkich rozmiarów, wąską i w tym stanie rzeczy winna służyć przede wszystkim zaspokojeniu potrzeb członków WspólnotyMieszkaniowej (...)przyulicy (...).
Nadto oceniając przeznaczenie zarówno nieruchomości obciążonej jak i nieruchomości władnącej w ramach kryterium interesu społeczno – gospodarczego sąd zauważył , że obie te nieruchomości są wykorzystywane od kilkudziesięciu lat na prowadzenie działalności gospodarczej, a nie jakdziałka (...)na cele mieszkaniowe. Dodziałek (...)wykonany jest dojazd odulicy (...)i to dojazd asfaltowy. Dlatego też zapewnienie przez te działki dojazdu dodziałki numer (...)nie będzie stanowić szczególnie istotnego obciążenia. Biorąc zaś pod uwagę charakter działalności prowadzonej nadziałkach (...)ustanowienie przez te działki drogi koniecznej nie będzie stanowiło dla nich dolegliwości.
Klauzula interesu społeczno - gospodarczego oznacza unikanie zbędnych kosztów i uciążliwości dla właściciela nieruchomości władnącej, a więc niewytaczanie szklaku drożnego przez siedlisko lub w sposób wymagający wyłożenia znacznych kosztów w celu udrożnienia szlaku albo mogącego być źródłem sąsiedzkich konfliktów.
O istnieniu przesłanki odpowiedniego dostępu w rozumieniuart. 145§ Ik.c.rozstrzygające są z jednej strony uzasadnione potrzeby nieruchomości potrzebującej drogi i w następstwie ich zaspokojenie, z drugiej strony - strata spowodowana ustanowieniem służebności. Ustalony w tej sprawie sposób przeprowadzenia drogi koniecznej spełnia te wymagania. Wykonywanie służebności zostało ograniczone do już istniejącego dojazdu do budynków na działce L. iJ. B.. Dla ustalenia przebiegu drogi koniecznej nie może mieć również wpływ decyzja z dnia 16 marca 2010 roku o ustaleniu warunków zabudowydziałek numer (...). Postępowanie w przedmiocie ustanowienia służebności drogi koniecznej toczy się bowiem od marca 2006 roku a uczestnicyL. B.iJ. B. (1)są uczestnikami od dnia 28 listopada 2006 roku. UczestnicyB.doskonale zadawali sobie sprawę, iż jeden z rozważanych wariantów ustanowienia służebności drogi koniecznej dotyczydziałek (...). Sąd podkreślił, że mimo zobowiązania ( punkt 3 zarządzenia z dnia 23.03.2012 r. - k. 1214) uczestnicyB.nie wypowiedzieli się co do aktualnych zamierzeń inwestycyjnych względemdziałki (...)i stanu ich realizacji.
W ocenie sądu nie zasługiwał na uwzględnienie wariant przebiegu drogi zaproponowany przez biegłego geodetęG. K.wskazany w jego opinii z dnia (k. 610), a polegający na przebudowanie istniejącej drogi nadziałce (...)poprzez jej przesunięcie do granicy zdziałką (...). Biegły zasugerował, że przeprowadzenie drogi w taki sposób wyeliminuje znaczną część drgań i naprężeń powstałych podczas przejazdu ciężkich pojazdów. Wariant ten był zasadnie podważany przez Wspólnotę Mieszkaniową. Oceniając ten wariant Sad odwołał się do podanych wyżej argumentów co do tego, że tylko przeprowadzenie drogi przezdziałki (...)odpowiada klauzuli generalnej „interesu społeczno-gospodarczego" wart. 145 § 3 k.c.oraz uwzględnia potrzeby nieruchomości nie mającej dostępu drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić (przesłanki z§ 2 art. 145 k.c). Ustalenie drogi wg wariantu zaproponowanego przez geodetęG. K.z jednej strony zakłócałoby sposób wykorzystywaniadziałki (...)(jako swoistego miejskiego podwórka, a nie terenu przemysłowego jak w przypadkudziałek (...)), jak również wiązałoby się z wysokimi kosztami urządzenia drogi, które byłyby zdecydowanie wyższe na te, które trzeba ponieść na remont drogi nadziałkach (...)oraz wykonanie drogi na częścidziałki (...), gdzie jest obecnie droga gruntowa.
Z tych też względów nie został uwzględniony wniosek pełnomocnika uczestników L. iJ. B.o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika Wspólnoty Mieszkaniowej nrul. (...)jako właścicieladziałki (...). Poza tym sąd podkreślił, że wniosek taki został złożony po upływie 1,5 roku od uchylenia postanowienia przez Sąd II instancji, na ostatniej rozprawie, mimo, że w sprawie odbyły się 2 rozprawy. Uwzględniając także zmienne stanowisko pełnomocnika uczestników L. iJ. B.co do ponownego szacowania wysokości wynagrodzenia za ustanowienia służebności (na rozprawie w dniu 30.10.2012 r. - k. 1345 pełnomocnik cofnął wniosek o dopuszczenie tego dowodu, zaś na rozprawie w dniu 18.12.2012 r. - k. 1360 - żądał dopuszczenia tego dowodu, a po dopuszczeniu tego dowodu nie uiścił zaliczki na poczet wydatków związanych z tą opinią, co skutkowało pominięciem tego dowodu) działania pełnomocnika uczestnikówB.wskazują na dążenie do przedłużania postępowania.
Odnosząc się do zgłoszonych przez pełnomocnika uczestników L. iJ. B.żądań, aby ustanawiając służebność drogi koniecznej przezdziałki (...)zobowiązać wnioskodawcę do wykonania dodatkowej nawierzchni wskazanej w opinii biegłego ds. budownictwa i wykonania nawierzchni w tym standardzie nadziałce (...)w terminie 6 - miesięcznym, jak również ograniczenia wnioskodawcy dopuszczalności poruszania się po drodze tylko pojazdów o macie całkowitej do 8 t (protokół rozprawy z dnia 23.04.2013 r. )sad uznał, że rozstrzygnięcia powyższej treści nie mogło zostać zamieszone w postanowieniu o ustanowieniu drogi koniecznej, albowiem nie jest ono przewidziane w treściart. 145 k.c, a nadto omawiane obowiązki określają przepisy prawa. Mianowicie obowiązek utrzymania drogi w należytym stanie obciąża właściciela nieruchomości władnącej (art. 289 § 1 k.c), a co za tym idzie - na nim także spoczywa również obowiązek wybudowania odpowiednich urządzeń, jeśli są potrzebne. Wynika to z założenia, że ciężary powinna ponosić osoba uzyskująca korzyści, a zatem właściciel nieruchomości władnącej. Należy pamiętać, że służebność gruntowa, jako uprawnienie do części składowych nieruchomości, po myśliart. 50 k.c.jest prawem związanym z własnością nieruchomości. Tak więc obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności drogi koniecznej (art. 289 § 1w związku zart. 145 § 1 k.c), w braku odmiennej umowy obejmuje swoim zakresem zarówno obowiązek wybudowania odpowiednich urządzeń, jeśli są potrzebne (droga), jak i późniejsze ich utrzymywanie w należytym stanie (remonty, wymiana nawierzchni, zachowanie w czystości, zapewnienie odpływu wody itp.), stosownie do sposobu korzystania z drogi i przeznaczenia nieruchomości władnącej oraz obciążonej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II CSK 30/10, Lex 610135). To samo dotyczy kwestii określenia dopuszczalnego tonażu pojazdów, które mogą poruszać się po drodze. Biegły ds. budownictwa drogowego wskazał, że naul. (...)ograniczono ruch samochodów o ciężarze całkowitym do 8 t. Oznacza to, że tylko pojazdy o ciężarze całkowitym do 8 t będą mogły korzystać ze zjazdu publicznego z tej drogi nadziałkę (...), a co za tym idzie poruszać się podziałkach (...). Naruszenie tego ograniczenia będzie wiązało się z naruszeniem przepisów administracyjnych i podlegało odpowiedzialności na gruncie tych przepisów.
Ustanowienia służebności drogowej w myślart. 145 § 1 k.c.można żądać jedynie za wynagrodzeniem. Wynagrodzenie winno być ustalone jednorazowo, co wynika wyraźnie z brzmieniaart. 145 § 1 k.c, wynagrodzenie za ustanowienie drogi koniecznej nie jest odszkodowaniem, lecz powinno stanowić świadczenie ekwiwalentne, pełni więc funkcję ceny. Ustalając wysokość należnego uczestnikom wynagrodzenia za obciążenie ich nieruchomości służebnością drogowa, Sąd oparł się na opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowegoT. B. (1). Właściciele nieruchomości obciążonej nie wykazali, nie uiszczając zaliczki na wynagrodzenie biegłego do spraw szacowania nieruchomości, że nastąpiła istotna zmiana cen na rynku nieruchomości od czasu wykonania opinii przez biegłąT. B.. Sąd zasądził wobec tego na rzecz uczestnikówL. B.iJ. B. (1)od wnioskodawcy kwotę 47.400 zł. Z uwagi na długość postępowania Sąd uznał, że wnioskodawca powinien już od dawna liczyć się z obowiązkiem poniesienia tego wydatku, dlatego też nie został odroczony termin na uiszczenie wynagrodzenia.
Podstawą rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 postanowienia były
przepisyart. 83 ust. 2 oraz art. 113 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity - Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm. ) w zw. zart. 520 § 2 k.p.c.Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie to wnioskodawca był przede wszystkim osobą zainteresowaną w ustanowieniu służebności drogi koniecznej, co uzasadniało zastosowanieart. 520 § 2 k.p.c.w zakresie rozstrzygnięcia o zwrocie wydatków poniesionych w tej sprawie tymczasowo przez Skarb Państwa.
Podstawę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 5 postanowienia stanowił
przepisart. 520 § 1 k.p.c,-rozstrzygnięcie to dotyczyło kosztów zastępstwa procesowego poniesionego przez strony.
Od powyższego postanowienia apelację złożyli wnioskodawca oraz uczestnicy postępowaniaJ.iL.małż.B..
Apelacja wnioskodawcy skarży rozstrzygnięcie zawarte w punkcie pierwszym, drugim, trzecim i piątym postanowienia zarzucając:
1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 § 1 KPCpoprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny i sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, bowiem :
- z pominięciem dowodu z protokołu oględzin oraz zeznańK. D.w tej części, z której wynika, ze wnioskodawca wykorzystuje w swojej działalności gospodarczejdziałkę numer (...)na parking pojazdów i maszyn budowlanych o ciężarze całkowitym także powyżej 8 ton,
- z pominięciem tej części dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa drogowego, z której wynika, iż na istniejącejdziałce (...)stanowiącej drogę wewnętrzną, można dopuścić ruch samochodów ciężarowych, lecz tylko jednokierunkowy,
- poprzez pominięcie treści postanowienia Urzędu MiastaP.. z dnia 24 stycznia 2000 roku o ustanowieniu przejazdu dladziałki (...)przezdziałkę numer (...)oraz decyzji Prezydenta MiastaP.z dnia 20 kwietnia 2000 roku orzekająca o zatwierdzeniu podziałudziałki (...),
- poprzez uznanie, iż działka Wspólnoty Mieszkaniowej(...)przyul. (...)stanowi działkę siedliskową,
2. naruszenie przepisu prawa materialnego -art. 145 § 1 KCpoprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż :
- służebność przejazdu dladziałki numer (...)poprzezdziałki numer (...)będzie stanowić „odpowiedni dostęp do drogi publicznej" dladziałki numer (...),
- przyznanie właścicielomdziałek numer (...)wynagrodzenia za ustanowienie drogi koniecznej,
3. naruszenie przepisu prawa materialnego -art. 145 § 2 KCpoprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie poprzez uznanie, że przeprowadzenie drogi koniecznej dladziałki numer (...)przezdziałki numer (...)nastąpiło z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości -działki numer (...), nie mającej dostępu do drogi publicznej,
4. naruszenie przepisu prawa materialnego -art. 145 § 3 KCpoprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przeprowadzenie drogi koniecznej dladziałki numer (...)przezdziałki numer (...)uwzględnia interes społeczno gospodarczy wnioskodawcy,
5. naruszenie przepisów postępowania:art. 520 § 1 KPCpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie ,art. 520 § 2 KPCpoprzez niezastosowanie zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów,art. 520 § 3 KPCpoprzez jego niezastosowanie .
W oparciu o powyższe podstawy apelacyjne wnioskodawca wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie służebności drogi koniecznej przez nieruchomość oznaczoną w rejestrze gruntów numeremdziałki (...)o pow. 0,(...), oraz zasądzenie od Wspólnoty Mieszkaniowej(...)położnej przyul. (...)na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania w obu instancjach , ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sadowi pierwszej instancji.
W apelacji zawarł nadto wniosek dopuszczenie w postępowaniu apelacyjnym nowego dowodu z dokumentu – załączonego do apelacji pisma Zarządu Dróg i Utrzymania Miasta z dnia 12 czerwca 2013r., na okoliczność, że naulicy (...)- na odcinku odul. (...)doul. (...)obowiązuje bezwzględne ograniczenie dla ruchu pojazdów ciężarowych o masie całkowitej powyżej 8 t, natomiast naul. (...)takie ograniczenia tonażowe nie występują, oraz na okoliczność, że w związku ze stanem drogi -ul. (...)wP.nie jest możliwa zmiana dopuszczalnego tonażu tej drogi,
Z kolei apelacja uczestników małżB.skierowana jest do rozstrzygnięć zawartych w punktach pierwszym, drugim, piątym postanowienia i zarzuca:
I. naruszenie przepisów postępowania, to jest:
1)art. 626 § 1 kpcw związku zart. 510 § 2 kpciart. 386 § 6 kpcorazart. 13 § 2 kpcprzez zaniechanie wezwania do udziału w sprawie właścicieli
(użytkowników wieczystych)działki oznaczonej nr (...)przez które mogłaby przebiegać także droga konieczna dladziałki (...), nie przeprowadzenie postępowania dowodowego, które mogłoby doprowadzić do porównania wszystkich możliwych wariantów drogi koniecznej w sytuacji, gdy wariant drogi koniecznej z wykorzystaniem częścidziałki (...)był już przedstawiony wstępnie przez biegłego geodetęG. K. (2), a Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w orzeczeniu z dnia 24.11.2011r., uchylającym poprzednie postanowienie Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim w tej sprawie wskazał na konieczność rozważenia tej propozycji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
2)art. 233 § 1 kpciart. 13 § 2 kpcprzez:
- dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym w sprawie lub z tego materiału nie wynikających polegające na:
- przyjęciu, żedziałka (...)była wykorzystywana od kilkudziesięciu lat na cele mieszkaniowe, w sytuacji, gdy bezsporne jest, że podziałdziałki (...)miał miejsce w 2000r., a część tejdziałki (...)właśnie od kilkudziesięciu lat była wykorzystywana jako droga dojazdowa w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych,
- uznaniu, że rozpoczęty w budynku mieszkalnym nadziałce (...)proces niszczenia ścian i innych elementów konstrukcyjnych jest następstwem wstrząsów i drgań gruntów, które pochodzą od przejeżdżających samochodów ciężarowych,
3)art. 278 § 1w związku zart. 227 i art. 386 § 6 kpcorazart. 13 § 2 kpcprzez nie przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego specjalisty z zakresu budowy dróg na okoliczność:
- stanu drogi nadziałce (...)oraz określenia koniecznych prac i kosztów, które pozwalały na wykorzystywanie tej działki jako drogę konieczna dladziałki (...),
- wpływu korzystania z dotychczasowej drogi oraz ewentualnej przyszłej drogi koniecznej nadziałce (...)na stan istniejącego budynku mieszkalnego
4)art. 316 § 1 kpcprzez brak ustalenia aktualnego sposobu wykorzystywania nieruchomości wnioskodawcy i porównania go ze stanem sprzed 01.04.2012r.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
-art. 145 § 2 kcprzez jego niezastosowanie i ustanowienie drogi koniecznej przez działkę małż.B., pomimo że potrzeba ustanowienia drogi koniecznej nastąpiła wskutek podziałudziałki (...)oraz sprzedaży tej działki przez Skarb Państwa na rzeczy Wspólnoty Mieszkaniowej bez zapewnienia formalnego połączeniadziałki nr (...)z drogą publiczną,
-art. 145 § 1 i 3 kcprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w:
a) braku ustaleń co do :
- przeznaczenia nieruchomości władnącej (działka nr (...)),
- aktualnego sposobu wykorzystywania tej działki,
- społeczno - gospodarczego przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości i zgodności jej wykorzystywania z tym przeznaczeniem,
b) błędnym przyjęciu, że odpowiedni dostęp do drogi publicznej dladziałki (...)(której korzystanie przez wnioskodawcę ma się wiązać z przejazdem samochodów w emisji 25 ton) zapewni wyznaczenie drogi koniecznej przez działki małż.B.w sytuacji, gdy z tej drogi publicznej (ul. (...)) nie mogą korzystać pojazdy o ciężarze przekraczającym 8 ton,
c) dowolnym przyjęciu związku przyczynowego procesu niszczenia ścian i innych elementów konstrukcyjnych w budynkach mieszkalnych wspólnoty z przejeżdżającymi samochodami ciężarowymi wnioskodawcy,
d) pominięciu przy stosowaniu powołanych przepisów zgody wyrażonej przez wspólnotę i jej członków na wykorzystywanie drogi na potrzeby wnioskodawcy,
e) zbyt wąskim pojmowaniu interesu społeczno - gospodarczego iutożsamianiu tego interesu jedynie z interesem mieszkańców -współwłaścicielidziałki (...), a pomijanie interesów właścicieli działeksąsiednich w szczególności J. i L. małż.B., jak również ustanowieniedrogi koniecznej przez działkę tych uczestników pomimo tego, że działka(...), od co najmniej 50 lat, była skomunikowana z drogą publiczną (ul.Wojska Polskiego) właśnie przezdziałkę (...), a współwłaściciele działkitej, nabywają odrębną własność lokali, mieli pełną tego świadomość,
Wskazując na powyższe zarzuty uczestnicy wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie zmianę postanowienia przez ustanowienie drogi koniecznej przez działkę oznaczoną w ewidencji gruntów wP.numerem(...),względnie działki oznaczone w ewidencji gruntówP.numerem(...)i(...), wraz ze stosownym określeniem wynagrodzeniem za ustanowienie tej drogi oraz zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania na rzecz ich rzecz,
W apelacji domagali się również dopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłych:
- geodety w celu wyznaczenia w sposób szczegółowy trzeciego wariantu przebiegu drogi koniecznej tj. przezdziałki (...), które polega na poszerzeniu istniejącej drogi dojazdowej,
- specjalisty z zakresu budownictwa drogowego w celu przeanalizowania poszczególnych wariantów przebiegu drogi, w tym także tego trzeciego z punktu widzenia aktualnych potrzeb nieruchomości władnącej i ewentualnych kosztów jakie są niezbędne do przystosowania takiej drogi do ruchu pojazdów ciężarowych wykorzystywanych przez wnioskodawcę oraz ewentualnego wpływu ustanowienia takiej drogi na stan techniczny budynku mieszkalnego wnioskodawców,
-wezwanie do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowaniawłaścicieli (użytkowników wieczystych)działki (...)w(...)
(...)i zobowiązanie wnioskodawcy do wskazania, tych osób i ich adresów,
Sąd Okręgowy zaważył co następuje:
Obie apelacje nie są uzasadnione a przedstawione w niej zarzuty są chybione.
Zarówno wnioskodawca jak i uczestnicy swoje apelacje opierają na zarzucie sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wskutek dokonania oceny dowodów w sposób niewszechstronny i sprzeczny a zasadami doświadczenia życiowego ( apelacja wnioskodawcy), wskutek przyjęcia ustaleń nie mających oparcia w zebranym materiale dowodowym lub z tego materiału nie wynikających ( apelacja uczestników).
Sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego zachodzi wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzja do jakiej dochodzi sąd na podstawie tego materiału. Sprzeczność ta występuje wówczas, gdy z treści dowodów wynika co innego niż przyjął sąd, gdy pewnego dowodu zebranego nie uwzględnił przy ocenie - wbrew obowiązkowi oceny całokształtu okoliczności sprawy, gdy sąd przyjął pewne fakty za ustalone, mimo że nie zostały one w ogóle lub są niedostatecznie potwierdzone, gdy sąd uznał pewne fakty za nieudowodnione, mimo że były ku temu podstawy, ocena materiału dowodowego koliduje z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego wnioskodawców.
Obaj skarżący powołują się zatem na okoliczności, które mogły wskazywać na zaistnienie tak rozumianej sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. Jednakże dokładna analiza szczegółowego opisu i uzasadnienia tych zarzutów prowadzi do wniosku, iż tak postawione zarzuty skarżących nie znajduje potwierdzenia. Otóż okoliczność, że wnioskodawca wykorzystywał w swojej działalności gospodarczejdziałkę nr (...)na parking pojazdów i maszyn budowlanych o ciężarze całkowitym powyżej 8 ton w przedmiotowej sprawie była okolicznością bezsporną, a potwierdzoną chociażby w postaci dokumentacji fotograficznej zaprezentowanej przez wspólnotę mieszkaniową, przedstawiającą wielkogabarytowe samochody ciężarowe oraz wielotonowe maszyny budowlane znajdujące się na działce ( k-517a t.III, 1262 t.VII). Ustalenia takie były poczynione przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu pierwszego wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Nie były ono przedmiotem kwestionowania przez którąkolwiek ze stron. Znalazły także powtórzenie w pisemnym uzasadnienie obecnie skarżonego wyroku (str 5 uzasadnienia k 1432 akt sprawy). Wprawdzie przy tym sad nie powołał się na protokół oględzin, czy też zeznaniaK. P.wnioskodawcy z których wynikało, że wnioskodawca wykorzystywał działkę jako parking dla wielotonowych samochodów i ciężkiego sprzętu budowlanego, ale w przedmiotowej sprawie nie zachodziła taka potrzeba.
Sąd pierwszej instancji dokonał również ustaleń aktualnych na czas orzekania, a z których wynika, że wnioskodawca bazę sprzętową ma w innej części miasta, a przedmiotową działkę wydzierżawiał przedsiębiorstwu spozaP.które na działce urządziło bazę ciężkich cystern samochodowych i innych ciężkich samochodów. Stan faktyczny w tym zakresie na dzień orzekania przez sąd drugiej instancji jest inny, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
Sąd pierwszej instancji wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie pominął także części dowodu z opinii biegłego do budownictwa drogowegoT. B., odnoszącej się do konieczności ruchu jednokierunkowego na drodze wewnętrznej nadziałkach (...). Jednakże jak wynika z uzupełniającej ustnej opinii biegłego złożonej na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012r. nie jest to przeszkoda do ustanowienia służebności. ,,Ruch jednokierunkowy istnieje w tym miejscu w chwili obecnej. Oznacza to, że w chwili obecnej 2 samochody nie mogą poruszać w dwóch kierunkach, bo się nie mogą minąć. Jednakże jest to kwestia organizacyjna a ruch faktycznie odbywa się w obie strony”. Zresztą biegły w konkluzji opinii uzupełniającej stwierdził, że droga dojazdowa przezdziałki (...)będzie odpowiednią drogą dodziałki (...), nie jest tam duże natężenie ruchu, dlatego ta jednokierunkowa organizacja nie stanowi żadnego zagrożenia (k.1360).
Sąd pierwszej instancji w swoich ustaleniach przyjął, żedziałka (...)ma charakter działki siedliskowej. Takie ustalenie jest prawidłowe i nie może być przez skarżących skutecznie kwestionowane. Na działce tej znajduj się bowiem dwuklatkowy blok mieszkalny. Jej powierzchnia, to blok mieszkalny wraz z obszarem niezbędnym do korzystania z niego, zapewniającym jednocześnie komunikację mieszkańców zul. (...). Nie da się również pominąć okoliczności, że sąsiednie działki położone w kierunku tej ulicy mają takie samo przeznaczenie - znajdują się na nich również bloki mieszkalne. Nie sposób także uznać, że Sąd Rejonowy bezzasadnie przyjął istnienie związku między złym stanem technicznym budynku a ruchem ciężkich wielotonowych pojazdów należących do wnioskodawcy, poruszających się dotychczasowym szlakiem drogowym podziałce (...)wzdłuż usytuowanych bloków mieszkalnych. Wynika to z opinii biegłegoJ.- dowodu przeprowadzonego podczas pierwszego rozpatrywania sprawy, jak i również przeprowadzonego przez sąd drugiej instancji dowodu z opinii biegłego do sprawbudownictwa (...), który w sposób jednoznaczny określił, iż tylko ruch pojazdów o masie całkowitej do 3, 5 t , nie ma ujemnego wpływu na stan budynku znajdującego się nadziałce (...). Powyższej oceny nie zmieniają wyniki przeprowadzonych badań i ich analiza wykonana przez(...)Spółka z oo(...)wP., bowiem wyniki te zostały zdyskredytowane przez biegłegoJ., który po zapoznaniu się z wynikami badań podtrzymał swoja opinię w całości.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez sąd pierwszej instancji, akceptuje je i przyjmując za własne z tym, że dodatkowo jeszcze ustalił, iżdziałka (...)położona przyul. (...)nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego MiastaP.przyjętym uchwałami Rady Miasta z 29 marca 2006r. i 30 listopada 2011r.działka (...)znajduje się w jednostce urbanistycznej U.-usługi ( w tym usługi publiczne: służba zdrowia, opieka społeczna, oświata i wychowanie, kultura i administracja) na wydzielonych działkach z dużym udziałem terenów zielonych.
W dniu 6 maja 2005r. została wydana przez Pracownię Planowania Przestrzennego wP.. decyzja o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku biurowo - socjalno – garażowego wraz z miejscami parkingowymi i infrastrukturą techniczną ( informacja Pracowni Planowania Przestrzennego k. 1515-15165).  Umowa dzierżawy zawarta przez wnioskodawcę z innymi podmiotem gospodarczym wydzierżawiającym teren działki na bazę samochodów ciężarowych została wypowiedziana (oświadczaP.wnioskodawcy na rozprawie). Od dłuższego czasu wnioskodawca faktycznie nie korzysta z nieruchomości ( oświadczenieP.wnioskodawcy na rozprawie dniu 10 grudnia 2015r.)  Przez nieruchomość oznaczoną nrdziałki (...)może odbywać się bez uszczerbku dla znajdującego się na działce bloku mieszkalnego ruch pojazdów nie przekraczających masę całkowitą 3,5 t. ( opinia biegłegoJ.). Przystępując od oceny trafności rozstrzygnięcia sadu pierwszej instancji z uwagi na treść przepisuart. 145 kcna wstępie należy zauważyć, że nieruchomość, będąca w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy, położona jest w pobliżu dwóch dróg publicznych. Pierwsza toulica (...), położona na północ oddziałki (...), na której nie ma ograniczeń tonażowych dla poruszających się po niej pojazdów mechanicznych. Druga toul (...), położona na zachód od nieruchomości wnioskodawcy , na której obowiązuje ograniczenie ruchu pojazdów o tonażu tylko do 8 ton. Położenie nieruchomości wnioskodawcy sprawia, że tylko w tych dwóch zasadniczych kierunkach może być rozpatrywany przebieg służebności drogowej.
Należy także zaznaczyć. że błędne jest stanowisko obu skarżących, iż potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest wynikiem podziałudziałki (...)na kilkanaście mniejszych działek, w tymdziałkę (...), w związku z czym droga konieczna powinna być wyznaczona przezdziałkę (...), bo za tym przemawia dyrektywa zawarta wart. 145§ 2 zd 2 kc.Przepis ten stanowi, że jeżeli ustanowienie drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia , sąd zarządzi ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunt, który był przedmiotem czynności. Reguła wyrażona wart. 145 § 2 zd. 2 kc(przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej, w następstwie której powstała potrzeba ustanowienia drogi) nie ma bezwzględnego charakteru. Przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "o ile to możliwe". Poza tym w przedmiotowej sprawie potrzeba ustanowienia drogi koniecznej nie jest następstwem sprzedaży gruntu, czy też innej czynności prawnej , czego wymaga przepisart. 145 § 2 zd 2 kpc. Potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest następstwem nabycia z mocy prawa przez(...)Przedsiębiorstwo (...)wZ.prawa wieczystego użytkowania do części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, a oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka (...)o powierzchni 0,2604ha. Nabycie nastąpiło na podstawieart. 2 ust 1,2,3 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości( Dz.U nr 79 poz. 464) i zostało stwierdzone decyzją Urzędu Wojewódzkiego wP.z dnia 4 maja 1992 roku(...). Wnioskodawca jest następcą prawnym(...)Przedsiębiorstwa (...)wZ..
Również działki uczestników małżB.oznaczone nr(...)i(...)stanowiły własność Skarbu Państwa. Są one częścią dawnejdziałki (...), która wraz zdziałką (...)została nabyta z mocy prawa przez GminęP.na postawie art. 5ust 1pkt1 w związku z art. 18ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych ( Dz.U nr 32 poz.192). Nabycie własności tej nieruchomości przez GminęP.zostało stwierdzone decyzją Urzędu Wojewódzkiego wP.z dnia 28 sierpnia 1992 roku(...)- (...). W późniejszym czasie doszło do ustanowienia przez Gminę prawa użytkowania wieczystego na rzeczSpółdzielni Pracy (...), które to prawo w zakresiedziałek (...)przeszło na rzeczL.iJ. B. (1), a w grudniu 2011 roku w oparciu o decyzję PrezydentaP.przekształciło się w prawo własności (informacje wynikające z akt ksiąg wieczystych). Powoływany przez skarżących podziałdziałki (...)na 16 mniejszych działek, w tym(...), miał miejsce w 2000 roku, a więc już po upływie 10 lat po tym jak zaistniała potrzeba ustanowienia służebności dla użytkownika wieczystegodziałki (...). Wiązanie przez skarżących potrzeby ustanowienia służebność drogowej z wyodrębnieniemdziałki (...)i wywodzenie z treści przepisuart. 145§ 2 zd 2kc, że służebność powinna być ustanowiona przezdziałkę (...)nie jest uprawnione. Z punkty widzenia dyrektywy wskazanej w przepisieart145§2 zd2 kcsytuacjedziałki (...)jak i(...)oraz(...)są jednakowe. Podobnie rzecz przedstawia się z powołanymi w apelacji wnioskodawcy postanowieniem Urzędu MiastaP.Wydział Architektury i Budownictwa 24 stycznia 2000 roku, opiniującego pozytywnie projekt podziałudziałki (...)( k 120a) i decyzji Prezydenta MiastaP.z dnia 20 kwietnia 2000 r., zatwierdzającej projekt podziałudziałki (...)(k 261). Otóż według treści tej decyzji warunek pod jakim zatwierdzono projekt podziału odnosi się wyłącznie do ustanawiania służebności przy zbywaniu tych nowo wydzielonych działek , które nie mają dostępu do drogi publicznej. W żadnym razie nie dotyczy ustanawiania służebności dla innych działek, które nie były objęte podziałem, w tym dla użytkownikadziałki (...). W tym przypadku przywołane w apelacji wnioskodawcy akty administracyjne nie tworzą żadnych preferencji przy wyborze wariantu przebiegu służebności dla użytkownika wieczystegodziałki (...).
Stosownie do przepisuart. 145§2 zd1 kcprzeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz najmniejszym obciążeniem gruntów przez które droga ma prowadzić. Z kolei stosownie do§3tego art. przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno gospodarczy. Z przepisów tych wynika, że przeprowadzenie drogi koniecznej stanowi wynik łącznej oceny potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej, najmniejszego obciążenia gruntu, przez który droga ma prowadzić oraz interesu społeczno - gospodarczego.
W przypadku możliwości wyboru między kilkoma gruntami co do przeprowadzenia drogi koniecznej interes społeczno - gospodarczy wymaga, żeby w braku przeciwskazań z punktu widzenia potrzeb nieruchomości niemającej dostępu, droga konieczna była przeprowadzona przez grunt, którego uszczerbek wskutek tego przeprowadzenia będzie najmniejszy.
Dokonany przez sąd pierwszej instancji wybór przebiegu służebności ustanowionej dla użytkownika wieczystego nieruchomości, wykorzystywanej przez podmiot gospodarczy na cele związane z tą działalnością, nie przez nieruchomość o charakterze mieszkaniowym lecz przez nieruchomość uczestników małżB., także przeznaczoną i wykorzystywaną na działalność gospodarcza, na której w znacznej części przebiega urządzona już droga komunikacyjna, jest wyborem trafnym i w pełni odpowiadającym wskazaniom zawartym w przytaczanych powyżej przepisach. Uwzględnia nadto interes wnioskodawcy, który w przypadku wyboru warianty przebiegu drogi przez nieruchomość oznaczoną nr(...)mógłby jedynie poruszać się pojazdami tylko do 3,5 tony, a nie do 8 t, jak w przypadku wariantu przebiegu przyjętego przez sad. Dążeniem apelującego jest uzyskanie służebności zapewniającej mu poruszanie się największymi i najcięższymi pojazdami.
Sąd pierwszej instancji w sposób należyty rozważył wszystkie okoliczności sprawy , dokonał oceny potrzeb nieruchomości władnącej , najmniejszego obciążenia gruntów oraz interesu społeczno - gospodarczego, a wynikiem łącznym tej oceny jest prawidłowe określenie przebiegu służebności drogowej.
Dodatkowo w związku z zarzutami apelacji uczestników małżB.należy stwierdzić, iż sad pierwszej instancji również rozważał przebieg
służebności według trzeciego wariantK., stanowiącego modyfikację wariantu żądanego przez wnioskodawcę, a polegającego na nieznacznym przesunięciu obecnie istniejącej starej drogi i objęcie nią równieżdziałki (...). Wariant ten został odrzucony przez sąd pierwszej instancji z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowieni. Stanowisko sądu w tym przedmiocie podlega akceptacji. W tym stanie rzeczy nie zachodziła potrzeba wzywania do udziału w sprawie osoby w dyspozycji której znajduje siędziałka (...). Należy także zauważyć że o wyborze przebiegu drogi nie powinien decydować wyłącznie fakt, że wnioskodawca w przeszłości korzystał z szlaku drogowego przezdziałkę (...)i wspólnota mieszkaniowa akceptowała taki stan rzeczy, a w odpowiedzi na zgłaszane propozycje wnioskodawcy podejmowała uchwały wyrażające zgodę na korzystanie przez wnioskodawcę w ograniczonym zakresie z istniejącej drogi.
Uznając zatem, że sąd pierwszej instancji nie dopuścił się zarzucanych w apelacjach naruszeń prawa procesowego i materialnego Sad Okręgowy obie apelacje, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, oddaliłart. 385 kpc.
SSO Jarosław Gołębiowski
SSA w SO Stanisław ŁęgoszSSR Witold Uchroński
Na oryginale właściwe podpisy