Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 752/14
Data wyroku: 2015-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Grzesik, Sławomir Krajewski, Mariola Wojtkiewicz
Słowa kluczowe: Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 1015 §1 kc

Sygn. akt II Ca 752/14

POSTANOWIENIE
Dnia 6 maja 2015 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Mariola Wojtkiewicz

Sędziowie:

SSO Małgorzata Grzesik
SSO Sławomir Krajewski (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Małgorzata Idzikowska-Chrząszczewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2015 roku wS.
sprawy z wniosku

(...)

z udziałemD. W.,P. J.,M. J.,S. J.,N. J.iW. W.
o stwierdzenie nabycia spadku poJ. W.
na skutek apelacji wniesionej przez uczestnikaD. W.od postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 6 marca 2014 roku, sygn. akt I Ns 636/12
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Świnoujściu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Sygn. akt II Ca 752/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 6 marca 2014 roku Sąd Rejonowy w Świnoujściu stwierdził, że spadek poJ. W., zmarłym w dniu(...)roku w(...), ostatnio zamieszkałym wŚ., nabył w całości wprost, na podstawie ustawy, synD. W.(s.J.iB.) oraz ustalił, że wnioskodawca i uczestnicy postępowania ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na ustalonym w sposób następujący stanie faktycznym:
SpadkodawcaJ. W.zmarł w dniu(...)w(...). Przed śmiercią zamieszkiwał wŚ..
W chwili śmierci spadkodawca nie pozostawał w związku małżeńskim, był rozwiedziony. Miał dwoje dzieci: córkęM. J.i synaD. W.. Spadkodawca nie sporządził testamentu.
Córka spadkodawcyM. J.w dniu 2 lipca 2013 roku do protokołu rozprawy w sprawie Sądu Rejonowego w Świnoujściu I Ns 698/12, złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W.. Prawomocnym postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 roku wydanym w tej sprawie I Ns 698/12, Sąd Rejonowy w Świnoujściu zatwierdził oświadczenieM. J.o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. W.i przyjął jej oświadczenie o odrzuceniu spadku.
M. J.ma troje dzieci: pełnoletnią córkęS. J., małoletniego synaP. J.,urodzonego w dniu (...)i małoletnią córkęN. J.,urodzoną w dniu (...).
W dniu 8 lipca 2013 rokuS. J.złożyła przed notariuszemI. K.w Kancelarii Notarialnej wŚ.w formie aktu notarialnego (Rep.(...)) oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W..S. J.nie posiada zstępnych.
W dniu 23 grudnia 2013 rokuM. J.i jej mążA. J.złożyli przed notariuszemB. J.w Kancelarii Notarialnej wB.w formie aktu notarialnego (Rep.(...)) oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W.w imieniu małoletnich dzieciP. J.iN. J.. Do aktu przedłożyli prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 25 października 2013 roku, wydane w sprawie o sygn. akt VI Nsm 745/13, zezwalające im na złożenie w imieniu małoletnich dzieci oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. W..
D. W.o śmierci ojca dowiedział się 2-3 miesiące po jego śmierci. Nie zrzekł dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Ma jedno dziecko, małoletnią córkęW. W.,urodzoną w dniu (...).
D. W.w dniu 10 grudnia 2012 roku złożył przed notariuszemT. S.w Kancelarii Notarialnej wG.w formie aktu notarialnego (Rep.(...)) oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W..
W dniu 18 stycznia 2013 rokuD. W.złożył przed notariuszemT. S.w Kancelarii Notarialnej wG.w formie aktu notarialnego (Rep.(...)) oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W., w imieniu małoletniej córkiW. W.. Do aktu przedłożył prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Gryficach Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia 3 stycznia 2013 roku, wydane w sprawie o sygn. akt III RNsm 461/12, zezwalające mu na złożenie w imieniu małoletniej córki oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. W..
Spadkodawca był dłużnikiem(...)z tytułu należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazałart. 1025 § 1 kci stwierdził, że w niniejszej sprawie brak było podstaw dowodowych do ustalenia, że spadkodawca sporządził testament. W związku z tym zastosowanie znajdują przepisyKodeksu cywilnegoregulujące dziedziczenie ustawowe-art. 931 § 1 i § 2 kc.Z treści informacji uzyskanej z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wynika, że spadkodawca w chwili śmierci nie pozostawał w związku małżeńskim i że był rozwiedziony. Ze złożonych w sprawie zapewnień spadkowych i aktów stanu cywilnego wynika, że spadkodawca miał dwoje dzieci –D. W.iM. J..
W ocenie Sądu uczestniczka postępowaniaM. J.skutecznie jednak odrzuciła spadek poJ. W.na podstawieart. 1015 kc.UczestniczkaM. J.złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku. Oświadczenie to zostało przez nią złożone dopiero w dniu 2 lipca 2013 roku jednak prawomocnym postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 roku, w sprawie I Ns 698/12, zostało zatwierdzone jej oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Oświadczenie zostało złożone przez uczestniczkę w formie przewidzianej wart. 1015 § 3 kctj. przed sądem. Skuteczne złożenie przez uczestniczkę postępowaniaM. J.oświadczenia o odrzuceniu spadku spowodowało, zgodnie zart. 1020 kc, że została ona wyłączona od dziedziczenia tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. W związku z tym na podstawieart. 931 § 2 kcudział spadkowy przypadającyM. J.powinien przypaść jej dzieciom. Zauważono, że małoletniaN. J.urodziła się (...), tj. już po śmierci spadkodawcy. Należała jednak do kręgu spadkobierców zgodnie zart. 927 § 2 kc.Niewątpliwie w chwili śmierci spadkodawcyN. J.musiała być już poczęta, bo urodziła się trzy miesiące od otwarcia spadku.S. J.,P. J.iN. J.również skutecznie odrzucili spadek. Oświadczenie te zostały złożone w formie aktu notarialnego i w ustawowym terminie. Termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez dzieciM. J.wynosił sześć miesięcy od dnia kiedy dowiedziały się o odrzuceniu spadku przez ich matkę.S. J.złożyła to oświadczenie w dniu 8 lipca 2103 roku, tj. sześć dni po odrzuceniu spadku przez jej matkę. Natomiast oświadczenie o odrzuceniu spadku przez małoletnichP. J.iN. J.ich rodzice złożyli 23 grudnia 2013 roku, czyli z zachowaniem terminu liczonego w powyżej określony sposób.M. J.nie posiada dalszych zstępnych i dlatego spadek w całości odziedziczyć powinienD. W..
Sąd I instancji uznał, że oświadczenie o odrzuceniu spadku przez uczestnikaD. W.było nieskuteczne, gdyż zostało złożone po upływie ustawowego, sześciomiesięcznego terminu.D. W.oświadczył, że o śmierci ojca dowiedział się 2-3 miesiące po jego śmierci. Chwila uzyskania informacji o śmierci ojca stanowi, zaś dla niego datę kiedy dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Bez znaczenia jest to czy uczestnik postępowaniaD. W.miał świadomość prawną tego, że nabędzie spadek po ojcu jeżeli nie złoży oświadczenia spadkowego w terminie sześciu miesięcy od dnia kiedy dowiedział się od śmierci ojca. Data dowiedzenia się o śmierciJ. W.mogłaby nie pokrywać się dlaD. W.z datą powzięcia wiadomości o tytule powołania do spadku tylko wówczas gdyby nie wiedział, że spadkodawca był jego ojcem. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Zdaniem Sądu Rejonowego bez znaczenia było to, że notariusz przyjął od uczestnika oświadczenie o odrzuceniu spadku. Sąd uznał, że uczestnik postępowania o otwarciu spadku dowiedział się najpóźniej pod koniec lutego 2012 roku i mógł skutecznie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku do końca sierpnia 2012 roku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało zaś przez niego złożone dopiero w dniu 10 grudnia 2012 roku.
W pkt 2 postanowienia Sąd orzekł o kosztach postępowania, stosownie do treściart. 520 § 1 kc.
Apelację od powyższego postanowienia wywiódł uczestnikD. W.i zaskarżając postanowienie w całości, wniósł o jego zmianę, poprzez uchylenie orzeczenia w zakresie stwierdzenia, że spadek poJ. W.zmarłym w dniu(...)roku w(...), ostatnio zamieszkałym wŚ., nabył w całości wprost, na podstawie ustawy synD. W.(s.J.iB.), ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej Instancji.
Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji:
1) niezgodność ustaleń faktycznych Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, polegającą na ustaleniu, że uczestnik postępowaniaD. W.- „o śmierci ojca dowiedział 2-3 miesiące po jego śmierci”, a faktycznie jako jego spadkobierca ustawowy dowiedział się o zgonieJ. W.w miesiącu listopadzie 2012 roku,
2) naruszenie prawa procesowego, a w szczególności:
a)art. 158 § 1 kpc, poprzez dokonanie błędnego zapisu dotyczącego oświadczenia uczestnika postępowaniaD. W., polegającego na stwierdzeniu, że uczestnik postępowaniaD. W.o śmierci ojcaJ. W.dowiedział się 2-3 miesiące po zgonie - zapis ten jest niezgodny z oświadczeniem uczestnika złożonym na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 roku,
b)art. 233 § 1 kpc- poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegającej na błędnym przyjęciu oświadczenia uczestnika postępowaniaD. W.o dacie śmierci jego ojca - spadkodawcyJ. W..
W uzasadnieniu apelacji uczestnik oświadczył, że do protokołu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 roku złożył oświadczenie, że o śmierci swojego ojcaJ. W.dowiedział się 2-3 miesiące wcześniej - w miesiącu listopadzie 2012 roku. W związku z tym uczestnik postępowaniaD. W.w dniu 10 grudnia 2012 roku złożył przed notariuszemT. S.w Kancelarii Notarialnej wG.w formie aktu notarialnego (Rep.(...)) oświadczenie o odrzuceniu spadku poJ. W.. Uczestnik postępowania złożył również oświadczenie w dniu 18 stycznia 2013 roku przed notariuszemT. S.w Kancelarii Notarialnej wG.w formie aktu notarialnego) Rep.(...)o odrzuceniu spadku poJ. W.w imieniu małoletniej córkiW. W.. Mając na uwadze przedstawione okoliczności i fakty zdaniem apelującego, należy z całą stanowczością stwierdzić, żeD. W., jako spadkobierca po zmarłymJ. W.w dniu 10 grudnia 2012 roku złożył skuteczne oświadczenie o odrzuceniu spadku po ojcu, ponieważ o śmierci spadkodawcy dowiedział się w listopadzie 2012 roku, a więc zachowany został przez niego 6 miesięczny termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, określony wart. 1015 § 1 kc, a więc skutecznie złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym w imieniu własnym oraz w imieniu małoletniej córkiW. W..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna w tym znaczeniu, że wobec nierozpoznania istoty sprawy w zakresie ustalenia kręgu spadkobierców ustawowychJ. W.i wezwania ich do udziału w sprawie w charakterze uczestników, zachodziły podstawy do wydania, na podstawieart. 386 § 4 kpc, w zw. zart. 13 § 2 kpc, orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.
W szczególności Sąd pierwszej instancji, jak to wykazało postępowanie dowodowe przeprowadzone przed Sądem Okręgowym, bezzasadnie uznał, że uczestnikD. W.uchybił przewidzianemu wart. 1015 § 1 kcterminowi do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po ww. spadkodawcy, a tym samym stał się jego jedynym ustawowym spadkobiercą.
Zgodnie z treścią ww. przepisu oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
W postanowieniu z dnia 13 grudnia 2012 roku (V CSK 18/12) Sąd Najwyższy w pełni przekonywająco wywiódł, że przewidziany wart. 1015 § 1 kctermin jest terminem zawitym prawa materialnego, do biegu którego mają zastosowanie art. 110 do 116kc.Początek toku tego czasu liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercy od dnia, w którym dowiedział się on z właściwego, pewnego źródła o tytule powołania.
W rozpoznawanej sprawie uczestnikD. W.na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 roku został przesłuchany w sposób nader lakoniczny, gdzie w zakresie aktualnie analizowanej kwestii zaprotokołowano jedynie zdanie „O śmierci spadkodawcy dowiedziałem się jakieś 2 – 3 miesiące po jego śmierci”. Sąd Rejonowy winien był wówczas przesłuchać ww. także na okoliczność, w jaki sposób i z jakiego źródła miał powziąć taką wiedzą. Dopiero wówczas możliwym byłoby ustalenie z całą pewnością daty początkowej biegu aktualnie analizowanego terminu. Było to tym bardziej uzasadnione, jeśli się zważy, że zgon spadkodawcy miał miejsce za granicą i dodatkowo uczestnicy przez wiele lat nie utrzymywali z nim kontaktów, co wynikało z treści pisma procesowego uczestniczkiM. J.z dnia 27 listopada 2012 roku, ale także zeznań samego uczestnika, który nie potrafił nawet wskazać, czy spadkodawca w chwili śmierci był żonaty.
Z tych właśnie względów Sąd Okręgowy, na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 roku, przeprowadził dowód z uzupełniających zeznań i zapewnienia spadkowego skarżącego.
Ten stanowczo i wiarygodnie stwierdził, że w sposób pewny dowiedział się o śmierci ojca dopiero z odpisu wniosku w rozpoznawanej sprawie i zawiadomienia o rozprawie i wyjaśnił, że wcześniej docierały do niego, za pośrednictwem kolegów, których ojcowie mieli pracować ze spadkodawcą w Danii, jedynie niepotwierdzone pogłoski o śmierci tego ostatniego.
Podał także, że przed rozprawą z dnia 4 grudnia 2012 roku nie rozmawiał z siostrąM. J., z którą nie za bardzo utrzymuje kontakty - o śmierci ojca. Ta ostatnia miała wspominać o śmierci ojca dopiero w listopadzie 2012 roku – przed ww. rozprawą. Zeznania w tym zakresie są przekonywające, jeśli się zważy, żeM. J.zamieszkuje wB., a co więcej nie była inicjatorem przedmiotowego postępowania spadkowego.
W takich okolicznościach, uwzględniając w szczególności, że uczestnik nie utrzymywał od wielu lat kontaktów z ojcem, a co więcej jego śmierć nastąpiła za granicą, takich ustnie przekazywanych informacji o mającym mieć miejsce zgonie spadkodawcy nie można kwalifikować jako równoznaczne z dowiedzeniem się z pewnego źródła o śmierci spadkodawcy, a tym samym tytule powołania do spadku.
Skoro, zatem skarżący otrzymał odpis wniosku i wezwanie na rozprawę w niniejszej sprawie w dniu 26 listopada 2012 roku, to dopiero ta ostatnia data może być potraktowana, jako moment dowiedzenia się przez niego o tytule powołania do spadku poJ. W..
W efekcie brak było podstaw do przyjęcia, że oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przezD. W.przed notariuszem w dniu 10 grudnia 2012 roku, nastąpiło z uchybieniem terminu normowanego wart. 1015 § 1 kc, a tym samym było bezskuteczne. Skarżący nie nabył w takich okolicznościach spadku po swoim ojcu i tym samym nie mogło w zaskarżonym postanowieniu na jego rzecz zostać stwierdzone nabycie spadku poJ. W..
W konsekwencji także w terminie – w dniu 18 stycznia 2013 roku, zostało przez ww., po uprzednim uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego, złożone oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniej córkiW. W., która również nie posiada przymiotu spadkobiercyJ. W..
W tym stanie rzeczy w sprawie koniecznym będzie ustalenie kręgu dalszych spadkobierców ustawowychJ. W., przy uwzględnieniu właściwego ze względu na datę zgonu (22 października 2011 roku) stanu prawnego i wezwanie ich do udziału w sprawie.
Jeszcze przed tym niezbędne jest ostateczne przesądzenie kwestii stanu cywilnego spadkodawcy, który nie został w żaden sposób uwidoczniony w akcie jego zgonu, a może w oczywisty sposób wpływać na ustalenie kręgu spadkobierców ustawowychJ. W.. W tym zakresie konieczne wydaje się co najmniej zwrócenie się do USC wŚ.o wskazanie z jakich przyczyn w akcie zgonu nr(...)nie odnotowano stanu cywilnego zmarłegoJ. W., ani nie określono jego ostatniego miejsca zamieszkania, nadesłanie kopii dokumentów, w oparciu o które akt ten został sporządzony i wreszcie wskazanie czy w chwili śmierci ww. był żonaty i podanie imienia, nazwiska i miejsca zamieszkania jego małżonki.
Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawieart. 386 § 4 kpc, w zw. zart. 13 § 2 kpc, orzeczono jak w sentencji postanowienia, przy czym orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zapadło na podstawieart. 108 § 2 kpc.