Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1566/14
Data wyroku: 2015-03-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odrzucenie Środka Zaskarżenia, Oświadczenie Spadkowe
Podstawa prawna: art. 373 zd. I k.p.c.

III Ca 1566/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, rozpoznając sprawę z wnioskuA. W.z udziałemJ. W.o stwierdzenie nabycia spadku poW. W., stwierdził, że spadek poW. W., zmarłym w dniu 14 października 2013 r. wŁ., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał, na podstawie ustawy nabyły wprost jego dzieci:A. W.iJ. W.w równych udziałach.
Sąd I instancji stwierdził, żeW. W.zmarł w dniu 14 października 2013 r. wŁ.i tam też ostatnio zamieszkiwał. W chwili śmierci był rozwiedziony i miał dwoje dzieci:A. W.iJ. W., przy czym żadne z nich nie odrzuciło spadku, nie zrzekło się dziedziczenia ani też nie zostało uznane za niegodne dziedziczenia. Na rozprawie w dniu 16 lipca 2014 r. dzieci spadkodawcy złożyły oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd uznał, że wobec niesporządzenia testamentu przez spadkodawcę do dziedziczenia dochodzą jego spadkobiercy ustawowi, którymi są – w myślart. 931 k.c.– jego dzieci nabywające spadek w równych udziałach. Jednocześnie zaznaczył, że nie znalazł podstaw do stwierdzenia, iż nabywają one spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponieważ oświadczenie o przyjęciu spadku w ten sposób powinno zostać, stosownie doart. 1015 k.c., złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się przez spadkobiercę o powołaniu do spadku. Ponieważ bezsporne było, że w przypadku obojga spadkobierców ten dzień przypadł na chwilę śmierciW. W., Sąd uznał, że oświadczenia złożone w dniu 16 lipca 2014 r. są spóźnione i jako takie nie wywołują skutków prawnych. Zaznaczył ponadto, że we wniosku wszczynającym postępowanie zaznaczono zamiar przyjęcia spadku wprost, zaś innych czynności pozwalających na ewentualne uniknięcie skutków upływu terminu zart. 1015 k.c.strony nie podjęły; jednocześnie nie zostały złożone wnioski o uchylenie się od skutków prawnych uchybienia terminu do złożenia oświadczenia spadkowego – uzasadniało to stwierdzenie, że wnioskodawczyni i uczestnik postępowania przyjęli spadek wprost.
Orzeczenie to zaskarżyła apelacją wnioskodawczyni w zakresie, w jakim Sądmeritiustalił, że doszło do nabycia spadku wprost przez uczestników postępowania, i wniosła o jego zmianę poprzez stwierdzenie, że spadek poW. W.nabyły na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza w równych udziałach jego dzieci:A. W.iJ. W., jak również przez wydanie postanowienia w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza majątku spadkowego po spadkodawcy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

⚫

naruszenieart. 1015 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że złożenie wniosku w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu do spadku nie powoduje zachowania terminu od złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku;

naruszenieart. 1015 § 2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia o przyjęciu spadku w terminie, pomimo iż wniosek o stwierdzenie nabycia spadku został złożony przed upływem 6 miesięcy od daty otwarcia spadku, a Sąd odebrał od wnioskodawczyni oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowania wniósł o jej oddalenie, oświadczając też, że uchyla się od skutków prawnych złożenia przed Sądem I instancji oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Złożoną apelację należy uznać za niedopuszczalną, a tym samym podlegającą odrzuceniu w oparciu oart. 373zd. Ik.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd odwoławczy rozpoznający sprawę niniejszą podziela bowiem stanowisko znajdujące wyraz w linii orzeczniczej Sądu Najwyższego zapoczątkowanej postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2002 r., III CKN 543/01, niepubl., a następnie kontynuowanej m.in. w uchwale z dnia 13 października 2010 r., III CZP 64/10, OSNC Nr 3 z 2011 r., poz. 26 i w postanowieniu z dnia 14 października 2010 r., III CZP 67/10, niepubl. – zasadnicze elementy argumentacji tam przedstawionej zostaną streszczone poniżej.
W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku zakres kognicji Sądu i treść postanowienia kończącego postępowanie wynika przede wszystkim zart. 670 i 677 k.p.c., które wskazują, że sąd spadku wyjaśnia z urzędu, kto i z jakiego tytułu jest spadkobiercą, w orzeczeniu wymienia – poza spadkodawcą – wszystkich spadkobierców i ich udziały w spadku, a od niedawna także ewentualne nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot tego zapisu. W stosunku do spadkodawców zmarłych przed dniem 14 lutego 2001 r. Sąd musi również ustalić, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne i który ze spadkobierców spełnia kryteria ustawowe do jego odziedziczenia. Poza zakresem badania i orzekania Sądu pozostają natomiast inne okoliczności niemające wpływu na nabycie spadku przez spadkobierców, jak np. uprawnienie do zachowku, skład majątku spadkowego (z wyjątkiem odnoszącym się do sytuacji opisanej w hipotezieart. 961 k.c.), czy też obciążenie go długami, natomiast w większości wypadków przesłankowo mogą zostać zbadane kwestie prejudycjalne mające wpływ na rozstrzygnięcie w opisanym wyżej zakresie kognicji Sądu, jak choćby ważność testamentu. Aby wydać postanowienie spadkowe, Sąd winien jest też zbadać, stosownie doart. 1026 k.c., czy upłynął już wskazany tam termin 6 miesięcy, liczony od chwili uzyskania przez wszystkich spadkobierców wiedzy o otwarciu spadku, a jeśli termin ten nie upłynął – czy wszyscy spadkobiercy złożyli już oświadczenia spadkowe. Treść tych oświadczeń natomiast interesuje Sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku o tyle tylko, o ile ma wpływ na rozstrzygnięcie o powołaniu do spadku; ma tu znaczenie jedynie ustalenie, czy spadkobierca spadek przyjął czy też odrzucił, a to ze względu na treśćart. 1020 k.c., zgodnie z którym spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Dla wydania rozstrzygnięcia w zakresie opisanym wart. 670 i 677 k.p.c.nie jest natomiast w żaden sposób potrzebne – nawet przesłankowo – stwierdzenie, czy spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza czy też bez takiego ograniczenia, jak również, jakie skutki prawne w zakresie odpowiedzialności za długi spadkowe wywołuje złożone oświadczenie bądź jego niezłożenie w terminie wskazanym w zart. 1026 k.c.W szczególności przepisyKodeksu postępowania cywilnegonie wymagają zawarcia przez Sąd w postanowieniu stwierdzającym nabycie spadku wskazania, czy spadek został przez spadkobierców przyjęty wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza – zagadnienie to nie ma bowiem żadnego znaczenia dla samego stwierdzenia nabycia spadku i określenia udziałów w spadku przypadających poszczególnym spadkobiercom. Zawarcie w postanowieniu spadkowym wzmianki w tym przedmiocie nie jest ani potrzebne ani uzasadnione celem postępowania, a spory związane z zakresem odpowiedzialności za długi spadkowe dłużnicy i wierzyciele winni rozwiązywać na drodze innych postępowań sądowych, np. w sprawie z powództwa wierzyciela z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe, gdzie sporna kwestia może zostać zbadana, a w przypadku stwierdzenia przez Sąd ograniczenia odpowiedzialności pozwanego za długi spadkowe możliwe jest zastrzeżenie w wyroku – w trybieart. 319 k.p.c.– prawa do powoływania się na nie w toku postępowania egzekucyjnego. Ustalenie zakresu odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe nabiera znaczenia dopiero na etapie realizacji roszczeń przysługujących wierzycielom, a określenie w postanowieniu spadkowym, że spadkobierca nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza i tak nie przesądzałoby definitywnie zakresu jego odpowiedzialności, zważywszy, że zakres ten może ulec zmianie, np. w sytuacjach opisanych w hipotezachart. 1031 § 2zd. IIk.c.lubart. 1032 § 2 k.c.
Jedynym przepisem prawa, który nakazuje „zaznaczyć” – nie zaś „orzec” – w sentencji postanowienia spadkowego ewentualne nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest § 145 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 259), jednak nie ulega wątpliwości, że jest to unormowanie o charakterze jedynie porządkowym i organizacyjnym, wskazujące na sposób redakcji orzeczenia, niewyznaczające natomiast zakresu kognicji Sądu; podobnie nie rozszerza zakresu tej kognicji zawarty w ust. 1 tego paragrafu wymóg podania stopnia ewentualnego pokrewieństwa spadkobiercy i spadkodawcy czy imion rodziców spadkodawcy. Sens § 145 ust. 2 cytowanego rozporządzenia polega na tym, że – choć nie nakłada on na Sąd obowiązku ustalenia, w jaki sposób doszło do przyjęcia spadku – to jeśli już Sąd przy okazji głównego nurtu postępowania w sprawie spadkowej stwierdzi w jej toku przyjęcie przez spadkobiercę spadku z dobrodziejstwem inwentarza (np. odbierając stosowne oświadczenie spadkowe), zaznacza to w sentencji orzeczenia. Zaznaczenie to ma jednak jedynie charakter techniczno – organizacyjny, związany z redakcją postanowienia, a w konsekwencji ewentualne zaniechania Sądu w tym zakresie, czy też nieprawidłowości w oznaczeniu sposobu przyjęcia spadku, nie mogą być przedmiotem apelacji ze względu na brak substratu zaskarżenia; podobnie nie byłoby możliwe zaskarżenie postanowienia spadkowego wyłącznie co do redakcyjnych wymogów wskazanych w § 145 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 259), np. odnośnie nieprawidłowo wskazanej w sentencji daty sporządzenia testamentu, na podstawie którego spadkobierca został powołany do dziedziczenia, czy imienia matki spadkodawcy. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 października 2010 r., III CZP 67/10, niepubl., Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, że przewidzianego w regulaminie „zaznaczenia” sposobu nabycia spadku nie można traktować jako rozstrzygnięcia co do istoty sprawy; oczywistą konsekwencją tego słusznego poglądu jest konieczność przyjęcia, że wzmianka w tym przedmiocie zawarta w sentencji nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, bowiem ta – w myślart. 366 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.– dotyczy tylko tego, co w związku z kognicją sądu stanowi przedmiot rozstrzygnięcia, a tym samym zaznaczenie w orzeczeniu sposobu nabycia spadku nie ma mocy wiążącej w stosunku do innych sądów.
Oczywiście, powyższe wywody dotyczą tym bardziej sytuacji, w której – jak w sprawie niniejszej – Sąd I instancji zawarł w sentencji orzeczenia wzmiankę o nabyciu przez uczestników postępowania spadku „wprost”, czego nie wymagał nawet powołany wyżej § 145 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 259). Tak czy inaczej jest to tylko kwestia redakcji postanowienia w zakresie nieobjętym kognicją Sądu orzekającego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku i wzmianka ta nie stanowi rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Zważywszy, że w myślart. 518zd. Ik.p.c.w postępowaniu nieprocesowym apelacja przysługuje tylko od postanowień Sądu I instancji orzekających co do istoty sprawy, złożony przez wnioskodawczynię środek zaskarżenia należy uznać za niedopuszczalny, a tym samym podlegający odrzuceniu na podstawieart. 373zd. Ik.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.