Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 240/13
Data wyroku: 2015-04-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Kubicki
Słowa kluczowe: Zobowiązanie
Podstawa prawna: Art. 222 k.c. i 225 k.c.
Teza: Wyłączną przyczyną roszczeń uzupełniających, znajdujących oparcie w art. 225 k.c. w związku z art. 224 par. 2 k.c. i art. 230 k.c., jest posiadanie cudzej rzeczy bez tytułu prawnego i jeżeli doszło do zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (odpowiednio: służebności przesyłu), roszczenie powyższe wygasa i nie może być skutecznie dochodzone także za okres przed wyekspirowaniem terminu zasiedzenia.

Sygn. akt I C 240/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR (del.) Rafał Kubicki

Protokolant:

sekr. sądowy Joanna Kotowska

po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. w Olsztynie
sprawy z powództwaE. S.
przeciwko(...) S.A.wL.OddziałowiB.
o zapłatę i nakazanie

I
oddala powództwo,

II
oddalić wniosek powoda o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu,

III
odstąpić od obciążenia powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego.

Sygn. akt I C 240/13

UZASADNIENIE

    PowódE. S.wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od(...) S.A.z siedzibą wL.Oddział wB.kwoty(...)zł z tytuły wynagrodzenia za tzw. „bezumowne” (bez podstawy prawnej) korzystanie przez pozwaną z będącej jego własnością nieruchomości - działki gruntu oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wewsi B., gm.B., za okres od

(...)r.do(...)r. Roszczenie to zostało zgłoszone w trakcie postępowania nieprocesowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Giżycku i wyłączone do osobnego postępowania – procesowego (protokół rozprawy z(...)r. k. 2).  Odpowiadając na jeden z zarzutów pozwanego, że wynagrodzenie za(...)r. było już przedmiotem prawomocnego zasądzenia na jego rzecz w wyroku sądu powszechnego, ograniczył okres dochodzonego wynagrodzeniao ten miesiąc, sukcesywnie rozszerzał je jednak o dalsze miesiące, a ponadto dodał żądanie niepieniężne i ostatecznie domagał się zasądzenia na swoją rzecz wynagrodzenia w kwocie(...)zł za okres od

(...)r.do(...)r., a także nakazania usunięcia przez pozwaną z należącej do niegodziałki numer (...)(...)i(...). Ponadto powód domagał się zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu swojego żądania powód wskazał, że pozwana bez podstawy prawnej korzysta z jego nieruchomości, mając na niej posadowione urządzenia elektroenergetycznew postaci słupów i linii napowietrznych, a co utrudnia mu prowadzenie plantacji choinkoweji osiąganie z tego tytułu wyższych zysków.
Pozwana(...) S.A.z siedzibą wL.Oddział wB.wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana podniosła, iż posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości powoda, albowiem z dniem(...)r. nabyła na tej nieruchomości przez zasiedzenie służebność przesyłu, a w związku z czym wysunięte przez powoda żądanie wynagrodzenia jest bezzasadne. Poza tym pozwana wskazała, iż korzyści, jakie powód mógłby osiągać z gruntu wyłączonego ze względu na wykonywanie służebności przesyłu nie przekraczają kwoty(...)zł miesięcznie, a w konsekwencji tego żądane przez powoda wynagrodzenie jest również wygórowane.  Powód żądał ustalenia (przesłanka rozstrzygnięcia), że nastąpiło przerwanie terminu zasiedzenia, ponadto wnosił o respektowanie wyroku zasądzającego mu wynagrodzenie za(...)r. Wskazał (

    k. 56), że za(...)ha nalicza pozwanemu(...)zł za miesiąc, a za(...)ha –(...)zł za miesiąc (razem miesięcznie(...)zł).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PowódE. S.jest współwłaścicielem nieruchomości – działki gruntu położonej wewsi B., gm.B., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...),o powierzchni(...)ha, dla której Sąd Rejonowy w Giżycku prowadzi księgę wieczystąo numerze(...).(bezsporne)
Od(...)r. powód prowadzi tam plantację drzewek choinkowych oraz papierówki brzozowej. Na działce powoda o numerze(...)posadowione są(...)słupy energetycznei dodatkowo przebiegają przez nią dwie linie napowietrzne – jedna(...)i druga(...), a które ograniczają prowadzenie upraw powoda na powierzchni(...)ha. Urządzenia te pochodzą jeszcze z okresu przedwojennego, przy czym w latach(...)i(...)były one przebudowywane. Aktualnie urządzenia te wchodzą w skład majątku pozwanej(...) S.A.z siedzibą wL.Oddział wB.i są przez tę spółkę zarządzane i eksploatowane.

    (

      dowód:

     kserokopia Zarządzenia Nr(...)z dn.(...)r. Ministra Przemysłu i Handlu k. 24-26, kserokopie aktów notarialnych dot. przekształcenia przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną k. 27-51, postanowienie w wpisie do KRS k. 52-54)

W związku z przebiegiem linii energetycznej w postaci słupów i linii napowietrznej, na działce powoda mogą rosnąć drzewka o wysokości nieprzekraczającej(...)m, w pasie o szerokości od(...)do(...)m. Prace konserwacyjne przy urządzeniach energetycznych mieszczących się na działce powoda wykonywane są średnio co(...)lat i nie wymagają wstępu na tę działkę.

    (bezsporne)

Koszt przebudowy (usunięcia) urządzeń elektroenergetycznych, przebiegających przezdziałkę nr (...)wmiejscowości B., gm.B., ustalony został na kwotę(...)zł.(dowód:kosztorys inwestorski k. 224-235)
Sąd Rejonowy w Białymstoku, w następstwie wniesionego przezE. S.powództwa, wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. wydanym w sprawie I C 882/09, zasądził na jego rzecz od pozwanej(...) S.A.z siedzibą wL.Oddział wB.kwotę(...)zł, z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu –działki numer (...), za okres od(...)r. do(...)r.

    (

      dowód:

     wyrok SR w Białymstokuw sprawie I C 882/09 k. 63)

(...) S.A.z siedzibą wL.Oddział wB.złożyła w Sądzie Rejonowym w Giżycku wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, polegającej na nieodpłatnym korzystaniu z nieruchomości obciążonej, na którą składa się należąca doE. S.działka nr (...), położona wmiejscowości B., gm.B..
Sąd Rejonowy w Giżycku postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. wydanymw sprawie I Ns 629/13 stwierdził, że wnioskodawca(...) S.A.z siedzibąwL.nabył przez zasiedzenie z dniem(...)r. służebność przesyłu polegającą na prawie nieodpłatnego korzystania z nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wmiejscowości B., gm.B.w zakresie: przebiegu na tej nieruchomości odcinka napowietrznej linii(...)i odcinka napowietrznej linii(...)oraz posadowienia(...)słupów energetycznych, zaznaczonych ma mapie sytuacyjnej sporządzonej przez biegłegoR. N., eksploatacji w zakresie niezbędnym tych linii wraz ze słupami, usunięcia awarii, dokonywania konserwacji, remontów oraz przebudowy urządzeń energetycznych znajdujących się na tej nieruchomości, wycinki drzew w strefach ochronnych ustalonych dla posadowionych urządzeń, dostępu do urządzeń elektroenergetycznych poprzez prawo wejścia i wjazdu na nieruchomości, sprzętemw zakresie niezbędnym do wykonania konserwacji, remontu i przebudowy urządzeń energetycznych. Postanowienie uprawomocniło się w dniu(...)r.
(

dowód:

wniosek o stwierdzenie zasiedzenie służebności przesyłu k. 250-254, postanowienie SR w Giżycku w sprawie I Ns 629/13 k. 349, mapa sytuacja obszaru linii energetycznej k. 350)
Sąd zważył co następuje:
W ocenie Sądu powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Stan faktyczny pozostawał w dużej części poza sporem. Strony nie kwestionowały bowiem ani faktu współwłasności działki powoda oznaczonej numerem(...), ani posadowienia na tej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych w postaci słupów i linii napowietrznych, a które aktualnie wchodzą w skład majątku pozwanej spółki i które pozostają w jej zarządzie i eksploatacji, ani także prowadzenia przez powoda na przedmiotowej nieruchomości plantacji drzewek choinkowych.
Wreszcie, wobec prawomocnego orzeczenia wydanego przez Sąd RejonowywG.w sprawie I Ns 629/13, kwestią bezsporną i niewymagającą wyjaśnienia przez Sąd w tej sprawie pozostawał również fakt nabycia przez pozwaną z dniem(...)r. przez zasiedzenie służebności przesyłu nadziałce nr (...), położonej wmiejscowości B., gm.B., a stanowiącej współwłasność powodaE. S.i jego żony, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Wobec wiążącego charakteru tego orzeczenia niedopuszczalne było w niniejszej sprawie dokonywanie ustaleń odmiennych,w szczególności w kierunku podnoszonego przez powoda twierdzenia o przerwaniu biegu zasiedzenia służebności. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy (art. 365 §1 k.p.c.).
Kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostało zatem to, czy powód, w związkuz zasiedzeniem przez pozwaną służebności przesyłu, może domagać się od pozwanej uzyskania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z należącego do niego gruntu, a jeśli tak, to w jakiej ewentualnie wysokości i za jaki okres, a także, czy w tej sytuacji powód może domagać się usunięcia przez pozwaną znajdujących się na jego nieruchomości spornych urządzeń elektroenergetycznych.
Sąd, rozstrzygając tę sprawę, oparł się przede wszystkim na licznych orzeczeniach wydawanych w tym zakresie przez Sąd Najwyższy i stanął na stanowisku, iż instytucja zasiedzenia i jej funkcja jako taka sprzeciwiają się przyznaniu byłemu właścicielowi (tu powodowi) wobec posiadacza, który stał się właścicielem (tu pozwanej), wszelkich roszczeń, u których podstaw leży prawo własności, w tym roszczeń wynikających z tytułu ochrony własności, tj. zarówno roszczeń windykacyjnych i negatoryjnych, jak i roszczeń uzupełniających, w tym w postaci wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, za okres poprzedzający datę zasiedzenia. Przyznanie bowiem byłemu właścicielowi tego rodzaju roszczeń wobec posiadacza, który stał się właścicielem, byłoby nie do pogodzenia z celem zasiedzenia, a którego istota sprowadza się przecież do nabycia własności, gdzie nowy właściciel nabywa rzecz łącznie ze wszelkimi innymi roszczeniami, u których podstaw leży prawo własności, w tym łącznie z roszczeniami uzupełniającymi za okres poprzedzający datę zasiedzenia. Zdaniem Sądu nie ma przy tym żadnej różnicy pomiędzy sytuacją zasiedzenia prawa własności nieruchomości i sytuacją zasiedzenia prawa korzystania z tej nieruchomości w zakresie, jaki wyznacza służebność przesyłu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2011 r., sygn. III CZP 7/11, Lex 897712 uznał, że osobie, która utraciła własność rzeczy wskutek jej zasiedzenia przez posiadacza, nie przysługuje wobec posiadacza roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy bez tytułu prawnego w okresie poprzedzającym dzień zasiedzenia. W podobnym tonie Sąd Najwyższy wypowiedział się również w wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r. w sprawie II CSK 258/11 oraz w wyroku z dnia 10 lipca 2013 r. w sprawie V CSK 320/12.
W odniesieniu do zasiedzenia służebności, Sąd Najwyższy wypowiedział się wprostw uzasadnieniu wyroku z 10 lipca 2013 r. (sygn. akt V CSK 320/12): wyłączną przyczyną roszczeń uzupełniających, znajdujących oparcie wart. 225 k.c.w związku zart. 224 §2 k.c.iart. 230 k.c., jest posiadanie cudzej rzeczy bez tytułu prawnego i jeżeli doszło do zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (odpowiednio: służebności przesyłu), roszczenie powyższe wygasa i nie może być skutecznie dochodzone także za okres przed wyekspirowaniem terminu zasiedzenia. Powołane wyżej wyroki świadczą o tym, że omawiana kwestia jest utrwalona w orzeczeniach Sądu Najwyższego.
Przekładając treść powyższych orzeczeń na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro pozwana nabyła przez zasiedzenie z dniem(...)r. służebność przesyłu polegającą na prawie nieodpłatnego korzystania z nieruchomości powoda, oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), położonej wmiejscowości B., gm.B.w zakresie przebiegu na tej nieruchomości odcinka napowietrznej linii(...)i odcinka napowietrznej linii(...)oraz posadowienia trzech słupów energetycznych, powodowi, którego nieruchomość obciążona została tą służebnością, nie przysługuje roszczenia związanez ochroną własności ani roszczenie uzupełniające o wynagrodzenie, nie tylko od chwili jej zasiedzenia, ale także za okres przed upływem terminu zasiedzenia.
Z uwagi na zasiedzenie przez pozwaną spółkę służebności przesyłu w zakresie posadowionych na nieruchomości powoda urządzeń elektroenergetycznych w postaci słupów i linii na powietrznych, żądanie pozwu nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Pozwana korzystała bowiem z nieruchomości powoda w ramach zasiedzianego prawa, w związkuz realizacją którego nie przysługiwało już powodowi ani roszczenie, o jakim mowa wart. 222 kc, ani związane z nim roszczenie uzupełniające w postaci żądania wynagrodzenia za wcześniejsze bezumowne korzystanie z gruntu.
Wobec ustalenia, iż roszczenie główne i uzupełniające powoda wygasło i nie może być skutecznie dochodzone, Sąd zwolniony jest z obowiązku ustalania wysokości ewentualnego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu.
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Sąd na podstawieart. 222 §1 k.c.orazart. 225 k.c.w związku zart. 224 §2 k.c.iart. 230 k.c.oddalił powództwo w całości, jako bezzasadne, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.
W punkcie II wyroku, w związku z tym, iż powód przegrał sprawę w całości, Sądw oparciu o przepisyart. 98 k.p.c.orazart. 108 k.p.c.nie uwzględnił jego wnioskuo zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu.
W punkcie III wyroku Sąd w oparciu o przepisyart. 102 k.p.c.odstąpił od obciążania go kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. Trzeba wskazać na to, że wytaczając powództwo powód prawdopodobnie był w prawie i miał usprawiedliwioną potrzebę obrony swych praw, oczywiście z tym zastrzeżeniem, że sporna była wysokość wynagrodzenia. Przeszkodą stało się zasiedzenie, a zostało stwierdzone dopiero w końcowej fazie niniejszego procesu. W tej zupełnie wyjątkowej sytuacji obciążenie powoda kosztami procesu stanowiłoby zaprzeczenie podstawowemu poczuciu sprawiedliwości.