Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 532/14
Data wyroku: 2015-07-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Jagosz
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I C 532/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lipca 2015 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
PrzewodniczącySSO Przemysław Jagosz
Protokolant p.o. sekr. sąd. Marlena Kowalewska
po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r., w Olsztynie, na rozprawie,
sprawy z powództwaM. P.
przeciwkoM. G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
oddala powództwo;

II
nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz pozwanej;

III
przyznaje radcy prawnejK. N.od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Olsztynie) kwotę 4 428 zł tytułem opłaty za pomoc prawną świadczoną z urzędu na rzecz pozwanej (w tym kwotę 828 zł tytułem podatku od towarów i usług).

Sygn. akt I C 532/14

UZASADNIENIE

M. P.
wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy kupna sprzedaży nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wB., powiat(...), województwo(...), dla którego Sąd Rejonowy w Olsztynie prowadziksięgę wieczystą nr (...), zawartej w dniu(...)r. przed notariuszemR. Z.wB.i zapisanej w rep. A Nr(...)r.,
W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa umowa została zawarta przez pozwanąM. G.zB. P. (1), przy czym odbyło się to z jego pokrzywdzeniem jako wierzycielaB. P. (1). Przedmiotowy lokal został bowiem sprzedany za cenę niższą niż rynkowa, co powinno wzbudzić ostrożność pozwanej, której jednak nie zachowała.
(pozew)
PozwanaM. G.wniosła o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Podniosła, że nie znała stosunków istniejących między powodem a jego dłużniczką, zaś stan mieszkanie został sprawdzony przed jego zakupem przez wgląd w księgę wieczystą, w której nie było żadnych zadłużeń, zajęć lub obciążeń, co potwierdziła sprzedająca przy podpisywaniu umowy.
(odpowiedź na pozew k. 80-81)
Sąd ustalił, co następuje:
M. P.iB. P. (1)byli małżeństwem.
Po jego rozwiązaniu, w wyniku postępowania o podział majątku wspólnego w sprawie X Ns 817/10 Sądu Rejonowego w Olsztynie, w dniu 8.02.2012 r. zapadło postanowienie, w którym odB. P. (1)zasądzono na rzecz powoda kwotę 74 468,78 zł tytułem dopłaty do jego udziału w majątku wspólnym, odraczając obowiązek zapłaty do dnia 8.02.2014 r.
Tym samym postanowieniemB. P. (1)przyznano na wyłączną własnośćlokal mieszkalny nr (...), położony wB.przyul. (...)(księga wieczysta Sądu Rejonowego w Olsztynie - Kw nr(...)), przyjmując jego wartość – w ślad za opinią biegłego sądowego – na kwotę 148 110 zł.
(bezsporne, dokumenty w aktach X Ns 817/10 Sądu Rejonowego w Olsztynie)
W dniu 9.05.2014 r. powód złożył wniosek o wszczęcie egzekucji świadczenia zasądzonego postanowieniem z dnia 8.02.2012 r. od dłużniczkiB. P. (1), domagając się jednocześnie wpisu do księgi wieczystej wskazanej wyżej lokalu. Wcześniej bezskutecznie wzywał dłużniczkę do zapłaty listami poleconymi.
Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji (m.in. wezwanie do zapłaty w egzekucji z nieruchomości), pierwotnie wysłane przez komornika na niewłaściwy adres podany przez powoda, dłużniczka odebrała ostatecznie w dniu 5.06.2014 r.
Zanim to nastąpiło, w dniu 27.05.2014 r. dłużniczka i pozwanaM. G.zawarły umowę przedwstępną, zgodnie z którą pozwana zobowiązywała się do nabycia od dłużniczki wymienionego wyżej lokalu mieszkalnego wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej za cenę 78 500 zł. W treści tej umowy dłużniczka zapewniła, że mieszkanie nie jest obciążone, nadto trony zastrzegły, że w przypadku, gdyby na dzień spisania aktu notarialnego na lokalu ciążyło jakiekolwiek zadłużenie, dłużniczka spłaci je lub odliczy od ceny sprzedaży. Przy tej okazji dłużniczka mówiła pozwanej, że wyjeżdża do Szwecji i zależy jej na pilnej sprzedaży.
O ofercie dłużniczki pozwana dowiedziała się z Internetu, w którym zamieszczono ogłoszenie o przeznaczeniu lokalu do sprzedaży. W ogłoszeniu dłużniczka zamieściła informację, że oferta stanowi okazję, a sprzeda je pilnie z powodu wyjazdu za granicę.
W dniu 4.06.2014 r. pozwana i dłużniczka zawarły umowę przyrzeczoną, mocą którejB. P. (1)sprzedała pozwanej lokal wraz z prawami przynależnymi za cenę 78 500 zł.
Przy sporządzaniu aktu notarialnego, dokumentującego umowę, przedłożono m.in. odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu, wydany 30.04.2014 r., nie zawierający żadnych wpisów ostrzeżeń lub wzmianek o wnioskach, ani ujawnionych obciążeń, oraz odpis postanowienia ze sprawy o podział majątku wspólnego, przyznającego lokal na własność dłużniczki oraz zasądzającego od niej na rzecz powoda kwotę 74 468,78 zł z tytułu dopłaty, jak również zaświadczenia o niezaleganiu przez dłużniczką z opłatami na rzecz wspólnoty mieszkaniowej i podatkami.
W dniu sporządzania aktu notarialnego treść księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu, pobrana ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, nie uległa zmianie w stosunku do okazanego odpisu, co notariusz odnotował w treści aktu sprzedaży (strona 4, pkt B.a/).
W treści aktu dłużniczka zapewniła nadto, że lokal nie jest objęty postępowaniem administracyjnym lub egzekucyjnym, a sama nie posiada zaległości podatkowych, ani wymagalnych długów wobec osób trzecich.
W ocenie pozwanej mieszkanie wymagało nakładów i modernizacji, co dłużniczka potwierdzała oświadczeniem zawartym w treści umowy sprzedaży. W związku z tym po zakupie mieszkania dokonała szeregu prac w tym zakresie (okna, szpachlowanie, malowanie).
Pozwana i dłużniczka nie znały się przed zawarciem wskazanych umów.
(por. informacja komornika k. 66, kopia wniosku o wszczęcie egzekucji k. 67-72, umowa przedwstępna k. 230-231, wydruk ogłoszenia k. 233-234, umowa k. 53, zaświadczenia k. 136-138, protokół zdawczo-odbiorczy k. 126, zeznania pozwanej za adn. k.238v-239, zdjęcia k. 130, rachunki k. 131-135)
Szacunkowa wartość rynkowa lokalu na datę zawarcia umowy sprzedaży została określona przez biegłego rzeczoznawcę na kwotę 116 250 zł.
(operat szacunkowy k. 180-200)
Na datę wnoszenia pozwu w niniejszej sprawie egzekucja pozostawała bezskuteczna.
(bezsporne, zeznania powoda za adn. k. 238)
Sąd zważył, co następuje:
W świetle poczynionych w sprawie ustaleń żądanie powoda nie mogło zostać uwzględnione.
Zgodnie zart. 527 § 1 Kodeksu cywilnego(k.c.), gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W myśl natomiastart. 527 § 2 k.c.czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek niej dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed dokonaniem czynności.
W realiach niniejszej sprawy dla uwzględnienia powództwa konieczne byłoby zatem wykazanie, że zawierając z pozwaną umowę sprzedaży z dnia 4.06.2014 r.,B. P. (1)(jako dłużniczka) działała z pokrzywdzeniem powoda (jako wierzyciela), o czym pozwanaM. G.wiedziała lub mogła się dowiedzieć przy zachowaniu staranności wymaganej od przeciętnej osoby i niezbędnej w tego typu okolicznościach (art. 527 § 1w związku zart. 355 § 1 k.c.).
W ocenie Sądu można uznać za dowiedzione, że dłużniczkaB. P. (1)działała ze świadomością pokrzywdzenia powoda.
Z wyjaśnień powoda wynika, że jeszcze przed zawarciem umowy z pozwaną dłużniczka sprzedała inny należący do niej lokal. Dłużniczka zeznała natomiast, że z części ceny uzyskanej ze sprzedaży mieszkania spłaciła innych wierzycieli, a jej resztę podzieliła między dzieci. Stwierdziła przy tym, że jej dług w stosunku do powoda nie istnieje z uwagi na porozumienie, do jakiego miało między nimi dojść w 2012 r., i zapłatę 30 000 zł na rzecz powoda. Istnieniu takiego porozumienia i zapłacie powód jednak zaprzeczał (por. k. 171), a nie przedstawiono żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić dokonanie zapłaty, a nadto przybliżyć charakter uzgodnień przywoływanych przez dłużniczkę, i które pozwoliłyby na ocenę jego skutków w kontekście ewentualnego spełnienia wierzytelności powoda względem dłużniczki. Okoliczność, że miały one dotyczyć m.in. długu powoda z tytułu alimentów na rzecz dzieci, wywołuje jednak wątpliwości, czy ewentualne porozumienie mogło wywoływać skutki dla zobowiązańB. P. (1). Ugoda w tej mierze dotyczyłaby bowiem wzajemnych zobowiązań powoda i jego dzieci, a nie dłużniczki.
W konsekwencji należało uznać, że wierzytelność powoda z tytułu podziału majątku wspólnego w dacie zawierania umowy z 4.06.2014 r. nadal istniała i była wymagalna, albowiem upłynął już termin jej płatności odroczony do 8.02.2014 r.
Zważywszy, że wartość lokalu przyul. (...)w toku postępowania o podział majątku wspólnego między powodem aB. P. (1)została ustalona 2 lata wcześniej na kwotę 148 110 zł, można też przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że dłużniczka miała świadomość, że sprzedaje go za cenę niższą niż rynkowa (tj. za kwotę 78 500 zł), zbywając istotny składnik majątku, z którego wierzyciele mogliby prowadzić egzekucję.
Ponieważ dotychczasowa egzekucja z innych potencjalnych składników majątku dłużniczki pozostaje bezskuteczna, a dłużniczka nie ma majątku, ani dochodów, z których mogłaby zaspokoić powoda, oczywistym jawi się wniosek, że wskutek zbycia lokalu stała się niewypłacalna w rozumieniuart. 527 § 2 k.c., a okoliczności, w jakich to nastąpiło, świadczą, że miała tego świadomość.
W ocenie Sądu konstatacji tej nie zmieniają deklaracje dłużniczki, że uważała swoje świadczenie za spełnione wobec porozumienia, jakie miała zawrzeć z powodem, ani to, że o wszczęciu przez egzekucji dowiedziała się po dokonaniu sprzedaży. Jak już wskazano, nie przedstawiono żadnych wiarygodnych dowodów dotyczących wymienionego porozumienia, zaś z niezaprzeczonych twierdzeń powoda wynika, że przed wszczęciem egzekucji dwukrotnie wzywał dłużniczkę do zapłaty listami poleconymi. W tym stanie rzeczy, dłużniczka mogła powziąć wiedzę o żądaniach powoda, a tym samym świadomość, że zbycie ostatniego cennego składnika majątku uniemożliwi ewentualne zaspokojenie jego roszczeń.
Reasumując ten wątek rozważań, w ocenie Sądu należało przyjąć, że sprzedając lokal mieszkalny przyul. (...)wB.dłużniczka działała ze świadomością pokrzywdzeniem powoda jako wierzyciela.
Niemniej, jak już wskazano, zgodnie zart. 527 § 1 k.c.dla uwzględnienia powództwa w niniejszej sprawie konieczne było jeszcze ustalenie, że pozwana miała wiedzę o takim działaniuB. P. (1)i jego skutku, ewentualnie, że mogła tę wiedzę powziąć przy zachowaniu należytej staranności.
Wyniki postępowania dowodowego w tym zakresie nie dają jednak podstaw do przypisania pozwanej takiej wiedzy, ani do uznania, że nie zachowała należytej staranności w zakresie możliwości jej pozyskania.
Zarówno z zeznań dłużniczki, jak i wyjaśnień pozwanej, wynika, że przed zawarciem umowy sprzedaży dłużniczka zapewniała pozwaną, że nie jest zadłużona. Dłużniczka zeznała również, że zapewniała o całkowitym rozliczeniu się z mężem. Składanie takich zapewnień przez sprzedającą, jak również podjęcie przez pozwaną starań, zmierzających do upewnienia się o braku zadłużenia osoby sprzedającej lokal, zwłaszcza dotyczącego tego lokalu, potwierdza to, że przy sporządzaniu aktu notarialnego przedłożono zaświadczenia o niezaleganiu z opłatami na rzecz wspólnoty mieszkaniowej i z należnościami podatkowymi, jak również odpis z księgi wieczystej nieruchomości pochodzący z dnia 30.04.2014 r., którego aktualność sprawdzono w dniu umowy. Z odpisu tego wynikało, że lokal nie jest obciążony, a nadto nie ma wpisów, mogących chociażby sugerować skierowanie do niego egzekucji jakichkolwiek wierzytelności. Z zeznań pozwanej wynika, że również osobiście upewniała się u zarządcy wspólnoty mieszkaniowej, w której skład wchodzi przedmiotowy lokal, o spłacie ciążącego na nim zadłużenia.
W tych okolicznościach poczynione przez pozwaną starania w celu upewnienia się, że kupuje lokal nieobciążony i pozbawiony ryzyka prowadzenia z niego egzekucji, można uznać za wystarczające i odpowiadające przeciętnej mierze, jakiej wymagaart. 527 § 1 k.c.w związku zart. 355 § 1 k.c.dla uwolnienia się od odpowiedzialności z tytułu działania sprzedającego – osoby bezspornie obcej względem pozwanej - z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Wobec zapewnień sprzedawcy o braku zadłużenia, potwierdzanych zaświadczeniami i zweryfikowanym w obecności notariusza odpisem z księgi wieczystej nabywanej nieruchomości, nie zawierającym żadnych wpisów lub ostrzeżeń, stawianie nabywcy wymogu bardziej wnikliwego, czy też bardziej starannego sprawdzania poziomu ewentualnego zadłużenia sprzedawcy (np. w rejestrach dłużników, przez ogłoszenia prasowe, poszukiwanie informacji w kancelariach komorniczych lub zatrudnienie specjalistów, zajmujących się badaniem kondycji finansowej kontrahentów, domaganie się pokwitowań spłaty wcześniejszych długów lub próby nawiązywania kontaktu z wszystkimi wierzycielami, których pokwitowań brakuje) wykraczałoby ponad staranność przeciętną, wymaganą przepisemart. 527 § 1 k.c.w związku zart. 355 § 1 k.c., nakładając nadto konieczność ponoszenia znacznych kosztów, które mogłyby się okazać nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do wartości nabywanej nieruchomości. Mogłoby to napotkać zresztą trudności wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych, nie dając przy tym gwarancji uzyskania pełnej wiedzy o sytuacji kontrahenta, zwłaszcza przy braku aktywności jego wierzycieli.
Oceniając staranności pozwanej dostrzec też należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle staranności, jakiej wymaga się od osoby nabywającej nieruchomość w kontekścieart. 527 § 1 k.c., wskazywano, że wystarczające jest zapoznanie się przez tę osobę z treścią wpisów do księgi wieczystej prowadzonej dla nabywanej nieruchomości (por. wyrok SN z 13.10.2006 r. w sprawie III CSK 58/06), co przecież pozwana uczyniła.
W ocenie Sądu staranność okazana przez pozwaną była wystarczająca nawet przy uwzględnieniu, że cena sprzedaży lokalu była o ok. 33 % niższa niż jego szacunkowa wartość rynkowa w tej dacie, wyliczona przez biegłego rzeczoznawcę, którego opinii strony nie zakwestionowały.
Odnosząc się do tej kwestii zauważyć trzeba, że z zeznańB. P.i pozwanej, potwierdzonych treścią ogłoszenia o zamiarze sprzedaży zamieszczonego w Internecie, wynikało, że dłużniczka oferuje lokal jako okazję, chcąc go pilnie sprzedać z powodu wyjazdu. Wcześniej mieszkanie było wynajmowane i w zgodnej ocenie stron umowy wymagało modernizacji.
Dostrzec przy tym trzeba, że wartość rynkowa lokalu wyliczona przez biegłego ma charakter szacunku, który wynika z przyjętych do opinii założeń i parametrów wyceny, które – co jest wiedzą powszechną – mogą być różnie przyjmowane przez różnych rzeczoznawców, prowadząc do różnic w wycenie sięgających 15-20%.
Zważywszy na te okoliczności za usprawiedliwione można uznać przekonanie pozwanej, że cena lokalu nie odbiega znacząco od jego realnej wartości, czyli ceny możliwej do uzyskania w takich warunkach (czyli w okolicznościach przewidywanego przez sprzedającego w niedługim czasie wyjazdu zagranicę), i chociaż niewątpliwie stanowiła pewną okazję, nie dawała podstaw do podejrzeń w stosunku do intencji lub zapewnień sprzedającego o braku zadłużenia, które potwierdzały przedstawione dokumenty.
Z przytoczonych względów, w braku wystarczających podstaw faktycznych uzasadniających zastosowanie przepisuart. 527 § 1 k.c., a to z uwagi na brak wiedzy pozwanej o działaniu dłużniczki z pokrzywdzeniem powoda i brak możliwości jej powzięcia przy dołożeniu niezbędnej w tych okolicznościach staranności, powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Na podstawieart. 102 Kodeksu postępowania cywilnego(k.p.c.) odstąpiono od obciążania powoda kosztami procesu na rzecz pozwanej. W tej mierze Sąd miał na uwadze, że koszty te ograniczały się do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego dla pozwanej z urzędu, jak również trudną sytuację materialną powoda, który jak dotychczas nie uzyskał spłaty od dłużniczki, a z dochodów uzyskiwanych z pracy zagranicą musi pokrywać szereg zadłużeń (w tym alimentacyjnych – por. zeznania za adn. k. 238v).
W związku z takim rozstrzygnięciem o kosztach procesu, na wniosek pełnomocnika pozwanej, wskazującego, że koszty udzielonej jej pomocy prawnej nie zostały opłacone w żadnej części, na podstawie § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych … (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), radcy prawnejK. N.przyznano wynagrodzenie w wysokości wynikającej z § 6 pkt 6 oraz § 2 ust. 3 wymienionego rozporządzenia (pkt III sentencji wyroku).