Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III APa 12/15
Data wyroku: 2015-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Bożena Grubba, Grażyna Horbulewicz
Słowa kluczowe: Skład Sądu, Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 6 k.p.c., art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c.

Sygn. akt III APa 12/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grażyna Horbulewicz

Sędziowie:

SSA Bożena Grubba
SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.)

Protokolant:

stażysta Damian Wawrzyniak

po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. w Gdańsku
sprawy(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.
przeciwkoR. C.
o ustalenie nieistnienia stosunku pracy
na skutek apelacji(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt VIII P 16/13
uchyla zaskarżony wyrok znosząc postępowanie przed Sądem I instancji w całości i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Gdyni - IV Wydziałowi Pracy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Sygn. akt III APa 12/15

UZASADNIENIE
W dniu 14 sierpnia 2013 roku do Sądu Okręgowego w Gdańsku wpłynął pozew(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.przeciwkoR. C.o ustalenie nieistnienia umowy o pracę datowanej na dzień 24 kwietnia 1997 roku, z której treści wynika, że stosunek pracy został nawiązany w dniu 9 czerwca 1993 roku między Radą Nadzorczą Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej Sp. z o.o. weW.reprezentowaną przez Przewodniczącego Rady Nadzorczej aR. C.. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając swoje żądanie powodowa spółka wskazała, że zgodniez ówcześnie obowiązującymi przepisamikodeksu handlowegow umowach między spółką a członkami zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnicy powołani uchwałą wspólników. W aktach założycielskich spółki oraz aneksachdo nich nie ma postanowienia zmieniającego regulację ustawową. Przewodnicząca Rady Nadzorczej zawierając umowę z pozwanym działała bez stosownej uchwały upoważniającej ją do dokonywania w imieniu Rady Nadzorczej czynności prawnychz członkami zarządu spółki, w tym prezesem zarządu. Sama uchwała musiałaby zostać podjęta we właściwym trybie. Taka sytuacja istniała zarówno 24 kwietnia 1997 roku, jak również 9 czerwca 1993 roku. Z Regulaminu Rady Nadzorczej obowiązującego w trakcie zawierania przedmiotowych umów nie wynika,aby Przewodniczący był uprawniony do samodzielnego dokonywania czynności prawnych w imieniu Rady. Uprawnienie takie nie wynikało również z pełnomocnictwa udzielonego przez wspólnika – Gminę MiastaW.do zawierania umówz członkami zarządu. Powódka nadmieniła, że jest następcą prawnym Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej Sp. z o.o. weW.od 2008 roku. Interes prawny powódki w żądaniu ustalenia przez Sąd, że umowa jest nieważna wynika z tego, że powódka jest jedną ze stron umowy. Wydane zgodniez wolą powódki orzeczenie pozwoli na definitywne rozstrzygnięcie istniejącegow stosunkach między stronami sporu co do ważności umowy o pracę,a w konsekwencji pozwoli uniknąć sporów w kwestiach związanych i kojarzonychze stosunkiem pracy wynikającym z umowy o pracę. Prawomocny wyrok w sprawie zapewni powodowi należytą ochronę jego prawnie chronionych interesów. Powodowi nie przysługuje wobec pozwanego roszczenie dalej idące.
W odpowiedzi na pozewR. C.wniósł o oddalenie powództwaw całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował powództwo co do zasady. Zarzuciła, że treść pozwu została oparta na nieprawdziwych, niepełnych, zmanipulowanych informacjach. Pozwany dokonał nieuprawnionej interpretacji treści umowy, wypaczając jej treść. Nie zważył na cel, w którym umowa została zawarta.
Pozwany był zatrudniony u powódki w okresie od 9 czerwca 1993 rokudo 4 stycznia 2012 roku jako Prezes Zarządu na podstawie umowy o pracę.Na stanowisko Prezesa Zarządu powód został powołany 1 czerwca 1993 roku uchwałą nr 20/93 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Wspólników. Wcześniej był zatrudniony na stanowisku dyrektora ds. technicznych w innym przedsiębiorstwie, do którego zwrócono się o przejście pracownika w drodze porozumienia zakładów pracy. Zgoda została udzielona pismem z dnia 7 czerwca 1993 roku. Uzgodniono termin rozpoczęcia pracy u powódki. Dokonane czynności oznaczały nawiązanie stosunku pracy z dniem 9 czerwca 1993 roku. Niezwłocznie po zatrudnieniu pozwanego powódka zaczęła prowadzić akta osobowe, co jest jednoznacznym dowodem istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy. W 1997 roku sporządzono pisemną umowę o pracę pomiędzy pozwanym a powódką reprezentowanąprzezM. K., która posiadała stosowne pełnomocnictwo. Wskazano przy tym datę faktycznego rozpoczęcia świadczenia pracy. Umowa z 1997 roku miała jedynie charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Powódka zresztą nigdy nie kwestionowała istnienia stosunku pracy, czego dowodem są liczne pisemne oświadczenia skierowane do osób trzecich oraz instytucji.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30 września 2014 r. oddalił powództwo, zasądzając od powodana rzecz pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego (sygn. akt VIII P 16/13).
Sad Okręgowy orzekał w oparciu o następujące ustalenia faktycznei rozważania prawne.
W dniu 23 grudnia 1991 rokuMiejskie Przedsiębiorstwo (...)weW.zostało przekształconew Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością weW.. Zgodnie z § 17 Aktu Przekształcenia zawartego w formie aktu notarialnego Rep. A nr(...), do kompetencji rady nadzorczej nowopowstałej spółki należało nawiązywanie stosunku pracy z członkami zarządu. Pozwana -Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej (...)Spółkaz ograniczoną odpowiedzialnością weW.jest następcą prawnym Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej jednoosobowej spółki z o. o.weW..
PozwanyR. C.był zatrudniony w(...) Sp. z o.o.z siedzibą weW.w okresie od dnia 9 czerwca 1993 r. do dnia 4 stycznia 2012 r. jako Prezes Zarządu. Uchwałą nr 20/93 Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Wspólników powódki, działającej ówcześnie pod firmą Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Sp. z o.o. weW.powołało pozwanegona stanowisko Prezesa Zarządu z dniem 1 czerwca 1993 r. W czasie ubiegania sięw drodze konkursu o stanowisko Prezesa spółki powodowej, pozwany był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)weW.na stanowisku Zastępcy Dyrektora ds.(...). W związku z wygraniem przez pozwanego konkursu, Burmistrz MiastaW.w piśmie skierowanym do Dyrektora(...)zwrócił się o wyrażenie zgodyna przejście pozwanego za porozumieniem zakładów pracy z dniem 9 czerwca1993 r.(...)pismem z dnia 7 czerwca 1993 r. wyraził zgodęna rozwiązanie umowy o pracę z pozwanym na zasadzie porozumienia zakładówz dniem 9 czerwca 1993 r. Rada Nadzorcza pozwanej powołała powodana stanowisko Prezesa Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej Spółka z o.o.weW..
W dniu 24 kwietnia 1997 r. zawarto umowę o pracę pomiędzy pozwanym,a Przedsiębiorstwem Użyteczności Publicznej Spółka z o.o. weW.wskazując datę jej zawarcia, tj.: 9 czerwca 1993 r., na czas nieokreślony,na stanowisko Prezesa Zarządu, w pełnym wymiarze czasu pracy oraz wskazując dzień 9 czerwca 1993 r. jako datę rozpoczęcia pracy. Pracodawcę reprezentowałaM. S.- Przewodniczący Rady Nadzorczej.
W dniu 14 stycznia 1999 r. wszedł w życie Regulamin Zarządu pozwanej wprowadzony uchwałą nr 73/99 Zgromadzenia Wspólników z dnia 12 stycznia1999 r. Przedmiotowy Regulamin był następnie modyfikowany Uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Nr(...)z dnia 9 grudnia 2008 r. Uchwałą(...)z dnia 21 kwietnia 2004 r. Rada NadzorczaPrzedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej (...) Sp. z o.o.weW.upoważniła Przewodniczącego Rady Nadzorczej do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki oraz załatwiania wszelkich spraw wynikających ze stosunku pracy z wyjątkiem wynagrodzenia Zarządu w stosunkach pomiędzy Spółką a Zarządem Spółki.
Pozwany w okresie od dnia 9 czerwca 1993 r. do dnia 4 stycznia 2012 r. pozostawał z powodowa spółką w stosunku pracy, będąc zatrudnionymna stanowisku Prezesa Zarządu, w pełnym wymiarze czasu pracy. Miejscem wykonywania pracy była siedziba pracodawcy. Wynagrodzenie było ustalanew oparciu o kolejne uchwały walnego zgromadzenia wspólników spółki.Od wynagrodzenia uzyskiwanego przez pozwanego odprowadzane były składkina ubezpieczenie społeczne na zasadach dotyczących pracowników zatrudnionych na umowy o pracę, jak również zaliczki na podatek dochodowy. Pozwany podpisywał listy płac przy poborze wynagrodzenia, w którego skład wchodziło wynagrodzenie zasadnicze, dodatek funkcyjny, dodatek za wysługę lat. Pozwany pobierał również nagrody pieniężne, w tym nagrody jubileuszowe. Pozwany korzystał z odpłatnych urlopów wypoczynkowych . Pozwany był zobowiązany do wykonywania okresowych badań lekarskich i odbycia szkoleń bhp. Od początku zatrudnienia pracodawca prowadził akta osobowe pozwanego w sposób przewidziany dla pracownika,w których zamieszczano kolejne dokumenty i oświadczenia związane z przebiegiem zatrudnienia.
Uchwałą Nr 62 z dnia 26 lipca 2011 r. Rada Nadzorcza pozwanej zawiesiłaz dniem 26 lipca 2011 r. na okres trzech miesięcy powoda w czynnościach Prezesa Zarządu Spółki. W tym samym dniu Rada Nadzorcza powierzyła funkcję p.o. Prezesa Zarządu pozwanej Spółki dotychczasowemu Przewodniczącemu Rady NadzorczejT. F..
Uchwałą Nr 65 z dnia 19 października 2011 r. Rada Nadzorcza pozwanej odwołała z dniem 19 października 2011 r. powoda z funkcji Prezesa Zarządu Spółki. Uchwałą Nr 66 z dnia 19 października 2011 r. Rada Nadzorcza pozwanej powołałaz dniem 19 października 2011 r.T. F.na funkcję Prezesa Zarządu Spółki. Podstawą prawna odwołania powoda z funkcji był§ 16 pkt 1 lit. a i bw zw. zart. 203 § 1 k.s.h.
W dniu 4 stycznia 2012 r. pozwana Spółka rozwiązała z powodem umowęo pracę zawartą w dniu 24 kwietnia 1997 r. z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę rozwiązania umowy o prace pozwana wskazała odwołanie powoda w dniu 19 października 2011 r. z funkcji Prezesa Zarządu Spółki na podstawie uchwały Rady Nadzorczej Spółki z dnia 19 października 2011 r. oraz powołanie uchwałą Rady Nadzorczej Spółki z dnia 19 października 2011 r. nowej osoby na Prezesa Zarządu oraz wynikająca z powyższych okoliczności niemożność wykonywania przez powoda pracy na stanowisku Prezes Zarządu.
W dniu 4 stycznia 2012 r. pozwana rozwiązała z powodem bez zachowania okresu wypowiedzenia umowę o pracę zawartą w dniu 24 kwietnia 1997 r. z powodu ciężkiego naruszenia przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych.
Powodowa spółka wystawiła i wydała pozwanemu świadectwo pracy z dnia 04.01.2012 r.
Nieprawomocnym wyrokiem z dnia 4 września 2013 roku w sprawieo sygnaturze akt IV P 57/12 Sąd Rejonowy przywróciłR. C.do pracy w(...) Sp. z o.o.weW.na dotychczasowych warunkach pracy i płacy.
Sąd I instancji przypomniał, że powód w niniejszym postępowaniu domagał się stwierdzenia nieważności umowy o pracę datowanej na 24.04.1997 r. zawartej pomiędzy Radą Nadzorczą Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej Sp. z o.o.weW.reprezentowaną przez Przewodniczącego Rady Nadzorczeja pozwanymR. C..
Sąd Okręgowy uznał, że powód w sposób niewłaściwy określił przedmiot żądania pozwu; mianowicie, spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia nieistnienia stosunku pracy w okresie od dnia 9 czerwca 1993 r. do dnia 4 stycznia 2012 r. ,a nie stwierdzenia nieważności umowy o pracę jako dotkniętej wadą prawną wynikającą z braku umocowania po jednej ze stron przy jej zawieraniu. Podstawę prawną roszczenia powoda stanowi przepisart. 189 k.p.c.
Zdaniem Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należało ustalić, czy powód legitymuje się interesem prawnym w dochodzeniu roszczenia. Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa nie decyduje wprost o zasadności powództwa, a jedynie warunkuje możliwość badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że dany stosunek prawny lub prawo istnieje lub nie istnieje. Brak wykazania interesu prawnego skutkuje oddaleniem powództwaa limine(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2014 roku, sygn. akt I ACa 1429/13).
Sąd Okręgowy na podstawie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału doszedł do przekonania, że powodowi nie przysługuje interes prawnyw ustaleniu nieistnienia stosunku pracy z pozwanym, a przez to powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisemart. 189 k.p.c.powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powyższe określenie interesu prawnego

    in extensoznalazło aprobatę w wyroku SA w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2007 r.,III AUa 1518/05, LEX nr 257445. Zasada ta nie powinna jednak być pojmowana abstrakcyjnie, w celu zawężającej interpretacji tej przesłanki do wytoczenia powództwa o ustalenie, lecz ze względu na konstytucyjnie gwarantowane prawodo sądu zawsze konieczna jest ocena istnienia interesu prawnego do wytoczenia tego powództwa na tle okoliczności faktycznych konkretnych spraw. Wobec tego przyjmuje się istnienie interesu prawnego zawsze, "gdy istnieje niepewność stanu prawnego" (E. Wengerek) lub "gdy stronie nie stoi otworem droga procesuo świadczenie, a strona przeciwna kwestionuje jej prawo lub stosunek prawny(tak M. Waligórski).
Powoda występującego z powództwem o udzielenie ochrony prawnejna podstawieart. 189obciąża obowiązek wykazania faktów uzasadniających interes prawny, o którym mowa w tym przepisie (art. 6 k.c.).
W ocenie Sądu I instancji argument strony powodowej, że za istnieniem jej interesu prawnego przemawia sam fakt bycia stroną umowy o pracę nie jest wystarczający. Co do zasady to pracownik ma interes prawny w ustalaniu istnienia stosunku pracy, albowiem przysługują jemu świadczenia ze stosunku pracy,jak również umowa o pracę stanowi tytuł ubezpieczenia społecznego. Istnienie interesu po stronie pracownika nie przekłada się automatycznie na jego istnieniepo stronie pracodawcy – jako drugiej strony umowy o pracę, w tym wypadku to,czy interes prawny zachodzi, nie jest oczywiste i wymaga należytego uzasadnienia, czemu strona powodowa – w ocenie Sądu Okręgowego - nie podołała.
Powódka podniosła, że wydane zgodnie z jej wolą orzeczenie Sądu pozwoli na definitywne rozstrzygnięcie i uniknięcie dalszych sporów w kwestiach związanych i kojarzonych ze stosunkiem pracy wynikającym z kwestionowanej umowy o pracę. Prawomocny wyrok w sprawie zapewni powodowi należytą ochronę jego prawnie chronionych interesów, powodowi zaś nie przysługuje wobec pozwanego roszczenie dalej idące.
Odnosząc się do powyższego Sąd Okręgowy wskazał, iż orzecznictwo ustaliło zasadę, że nie ma interesu prawnego ten, kto może poszukiwać ochrony prawnejw drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych. Zasada ta opiera się na założeniach, że - po pierwsze, wydanie wyroku zasądzającego możliwe jest, jeżeli także ustalona zostanie legitymacja czynna powoda, oraz - po drugie, że wyrok tylko ustalający istnienie stosunku prawnegonie zapewni ostatecznej ochrony prawnej, ponieważ nie jest - w przeciwieństwiedo wyroków zasądzających - wykonalny na drodze egzekucji sądowej -por. m.in. orzeczenie SN z dnia 13 kwietnia 1965 r., II CR 266/64, OSP 1966, z. 6-8, poz. 166; wyrok SN z dnia 22 listopada 2002 r., IV CKN 1519/00, LEX nr 78333.Tak więc, ochrona interesów, zakończenie sporu istniejącego, zapobieżenie powstaniu takiego sporu w przyszłości jest przesłanką do wytoczenia powództwa,o ile powodowi nie przysługują inne – dalej idące środki prawne, np. powództwoo świadczenie. Wreszcie interes prawny nie wystąpi również w wypadku, gdy powód ma możliwość podjęcia obrony w toku już wytoczonej przez pozwanego innej sprawy.
W ocenie Sądu Okręgowego pracodawca powinien poszukiwać ochrony swojego interesu, podejmując obronę w konkretnych, już wszczętych sprawacho roszczenia, a nie omijać te możliwości prawne. Strony toczą pomiędzy sobą spory związane ze stosunkiem pracy, w tym o przywrócenie do pracy z inicjatywy pozwanego oraz o ustalenie niższego wynagrodzenia z inicjatywy powoda. Powódka występuje w charakterze strony pozwanej w sprawie o przywrócenieR. C.do pracy i w tej sprawie posiada legitymację do podnoszenia wszelkiej argumentacji związanej z istnieniem bądź nieistnieniem stosunku pracyi wywodzenia z tych faktów odpowiednich skutków prawnych; ustalenie bowiem,że pomiędzy stronami istniał stosunek pracy jest warunkiemsine qua nonprawomocnego uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy, a więc to w tym postępowaniu powódka powinna podnieść zarzut nieistnienia stosunku pracy, a nie wszczynając odrębne postępowanie.
W ocenie Sądu Okręgowego niniejsze postępowanie ma na celu

    de factouniemożliwienie wykonania wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni o przywróceniudo pracy po jego uprawomocnieniu. Cel taki jest sprzeczny z ustawą i nie zasługuje na ochronę prawną. Powód chce zniweczyć roszczenie o przywrócenie do pracy,a świadczy o tym fakt, iż dopiero w toku wspomnianego procesu, występujeo ustalenie nieistnienia stosunku pracy, przy czym milczał w tej kwestii przez prawie 20 lat. Według poglądów judykatury, interes prawny musi być zgodny z prawemi zasadami współżycia społecznego, jak również celem, któremu służyart. 189(por. wyrok SN z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 104/00, Lex nr 75344,E. Wengerek, Powództwo o ustalenie, RPE 1959, nr 1, s. 15 i n.), powołując sięna orzecznictwo i wypowiedzi doktryny, przytacza przyczyny odmowy udzielenia ochrony prawnej interesów w sytuacji, gdy interes jest sprzeczny z celem procesu cywilnego, np. gdy powództwo o ustalenie ma przeciwdziałać wykonaniu orzeczenia zapadłego w innym postępowaniu - niekorzystnego dla powoda. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 lutego 2014 r. (I ACa 409/13, LEXnr 1437871) dopuszczalność powództw o ustalenie prawa lub stosunku prawnego została wyraźnie rozstrzygnięta wart. 189 k.p.c.Celem tego postępowania jest ustalanie (pozytywne lub negatywne) w postępowaniu procesowym istnienialub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. W postępowaniu tym nie można natomiast dochodzić ustalenia stanu faktycznego lub faktu ani tym bardziej nie może ono służyć do weryfikowania prawomocnych rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach czy zmierzać do uzyskania dowodów, które miałyby być wykorzystanew innym postępowaniu (orzeczenie SN z 23.02.1999 r. I PKN 597/98,OSNC 2000,nr 8, poz. 301).
Niezależnie od powyższego Sąd Apelacyjny wskazał, że nawet gdyby przyjąć istnienie interesu prawnego po stronie powodowej w ustaleniu nieistnienia stosunku pracy, to materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że strony łączył stosunek pracy. Pozwany nie dowiódł, że strony pozostawały w innym stosunku niż stosunek pracy. Nie ulega wątpliwości, że w aktach sprawy brak jest stosownej uchwały Rady Nadzorczej pozwanej spółki upoważniającej jej przewodniczącądo dokonywania w jej imieniu czynności prawnych z członkami zarządu, w tym zawierania umów o pracę. Z akt sprawy nie wynika również, abyM. S.była pełnomocnikiem powołanym uchwałą zgromadzenia wspólników. Zgodnie z przepisemart. 210 §1 Kodeksu spółek handlowych-w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Naruszenie przepisuart. 210 §1 Kodeksu spółek handlowychskutkuje zaś bezwzględną nieważnością zawartej umowy. Powyższe – jak stwierdzi Sąd Okręgowy, nie zmienia jednak faktu, że nieważność umowy na gruncieart. 210 § 1 kshnie przesądza o pozostawaniu lub niepozostawaniu przez pozwanegow stosunku pracy. Zart. 11 k.p.wynika, że nawiązanie stosunku pracy następujena postawie zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Z przepisu tego nie wynika nakaz zachowania jakiejkolwiek formy tych oświadczeń pod rygorem nieważności umowy. Rygor taki nie wynika też zart. 29 § 2 k.p., w myśl którego umowę o pracę zawiera się na piśmie. Obowiązek pisemnego potwierdzenia ustaleń co do rodzaju umowy i jej warunków zawarty w tym przepisie adresowany jestdo pracodawcy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd o tym, że mimo nieważności zawartej umowy o pracę (nieważności nie podlegającej konwalidacji - tak, jak w przypadku naruszeniaart. 210 k.s.h.) strony mogą nawiązać umowny stosunek pracy przez czynności dorozumiane, w szczególności wskutek dopuszczenia pracownika do pracy, przyjmowania pracy przez pracodawcęi realizowania takiego stosunku prawnego, który odpowiada cechom stosunku pracy określonym wart. 22 k.p., zgodnie z którym, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudnienia pracownikaza wynagrodzeniem. Koncepcję tak zwanego faktycznego stosunku pracy zaakceptował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 marca 2000 r. (I PKN 558/99, OSNAPiUS 2001 nr 16, poz. 512). W wyroku z dnia 5 listopada 2003 r. (I PK 633/02, OSNP 2004 nr 20, poz. 346) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nawet jeśli umowao pracę okazała się nieważna, a zatem nie stworzyła zobowiązań stron w momencie jej zawarcia, to zobowiązania takie powstają wraz z dopuszczeniem pracownikado pracy na warunkach tej umowy. W wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r. (I PK 123/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 231) Sąd Najwyższy uznał za nieprzekonujące stanowisko, jakoby nieważność „pierwotnej” umowy o pracę sporządzonej z udziałem nieuprawnionego do reprezentacji spółki prokurenta stwarzała bezwzględną przeszkodę do nawiązania przez powoda i spółkę stosunku pracy. Podkreślić należy jednakże, że nawiązanie stosunku pracy wymaga zgodnych oświadczeń woli obu stron, a dokonanie tego w sposób dorozumiany z tego warunku nie zwalnia. Oznacza to, że ze strony pracownika takim oświadczeniem woli wyrażonymper facta concludentiajest przystąpienie do pracy (do faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych), a ze strony pracodawcy dopuszczenie pracownika do pracy,co oznacza akceptację wykonywania tych obowiązków i wypłacanie wynagrodzenia. Inaczej rzecz ujmując, w pierwszej kolejności pracownik przystępuje do wykonywania obowiązków pracowniczych, a następnie pracodawca je przyjmuje i płaci za nie wynagrodzenie (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2005 r., I PK 123/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 231).
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy wskazał, że nie uprawnionym byłoby ograniczenie się jedynie co do samego momentu zawarcia umowy o pracę, która została zawarta wadliwie, ale w sposób skuteczny, ponieważ pozwanyprzez kilkanaście lat świadczył pracę na rzecz pracodawcy i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. Ponadto, jak wynika z akt osobowych - przez cały okres zatrudnienia pozwany opłacał składki na ubezpieczenie społeczne na zasadach dotyczących pracowników zatrudnionych na umowy o pracę, odprowadzał zaliczki na podatek dochodowy, korzystał z płatnych urlopów wypoczynkowych, pobierał składniki wynagrodzenia charakterystyczne dla stosunku pracy, jak również nie będące jego składnikami nagrody jubileuszowe, itd. Wreszcie o istnieniu stosunku pracy najmocniej, w ocenie Sądu, świadczyły czynności związane z jego zakończeniem – oświadczenia o wypowiedzeniu i rozwiązaniu umowy o pracę, wystawienie świadectwa pracy. Powyższych okoliczności strona powodowa nie kwestionowaław toku procesu. W związku z tym pozbawienie pozwanego statusu pracownika byłoby nieuprawnione. Poza wadliwym zawarciem pisemnej umowy o pracę nie ma żadnego innego elementu, który mógłby podważyć faktyczne istnienie stosunku pracy. Sąd w pełni podzielił również argumentację strony pozwanej, że od początku zatrudnienia pozwanego w charakterze prezesa zarządu istniał stosunek pracy, albowiem pozwany przeszedł do nowego zakładu pracy w trybie porozumienia byłego i przyszłego pracodawcy.
Zdaniem Sądu I instancji nie ulega wątpliwości, iż pozwany jako prezes zarządu przystąpił do realizacji umowy o pracę i pracę wykonywał. Spółka akceptowała wykonywaną przez niego pracę, co świadczy o nawiązaniu stosunku pracy między nim a spółką na zasadach zawartych w treści kwestionowanej umowyo pracę.
Na tej podstawie, w oparciu oart. 189 k.p.c.stosowanya contrario, Sąd Okręgowy orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł mając na uwadzeart. 98 § 1, 108 k.p.c.Powód przegrał sprawę i obowiązany jest zwrócić koszty pozwanego niezbędnej obrony swoich praw. Do takich kosztów zaliczyć należy kwotę 60 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego (§11 pkt 1 ppkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędut.j. Dz. U. z 2013 roku poz. 490). Wobec powyższego, Sąd orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku.
W pismach procesowych datowanych na 25 listopada 2014 r. oraz26 listopada 2014 r. apelację od wyroku wywiodła powodowa spółka, zarzucając naruszenieart. 189 k.p.c.,art. 6 k.c., art. 203 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy w zw. zart. 210 § 1 k.s.h.iart. 11 k.p., niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego,jak również naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.,art. 321 § 1 k.p.c.,art. 365 § 1 k.p.c.
Powódka wniosła o rozpoznanie w trybieart. 380 k.p.c.postanowieniao odmowie przeprowadzenia powodu przez Sąd I instancji i wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu – odpisu wyroku z dnia 8 maja 2014 r. zapadłego w sprawieIX GC 851/13 Sądu Okręgowego w Gdańsku.
W oparciu o powyższe zarzuty apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SądowiI instancji, ewentualnie o jego zmianę w całości i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie podlegała merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na stwierdzoną z urzędu nieważność postępowania.
W myślart. 378 § 1 k.p.c.Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Uprzedzając rozważania dotyczące stricte przyczyny stwierdzenia nieważności niniejszego postępowania, Sąd Apelacyjny za konieczne uznał wskazanie, że Sąd Okręgowy - oceniając żądanie pozwu za sformułowanew niewłaściwy sposób - prawidłowo określił przedmiot sprawy jako sprawyo ustalenie nieistnienia stosunku pracy.
Przypomnieć należy, że powodowa spółka domagała się w pozwie stwierdzenia nieważności umowy o pracę datowanej na dzień 24 kwietnia 1997 r., przy czym w uzasadnieniu pozwu interes prawny w wytoczeniu przedmiotowego powództwa uzasadniała potrzebą definitywnego rozstrzygnięcia stosunków między powodem i pozwanym, co umożliwiłoby uniknąć w przyszłości sporów związanychi kojarzonych ze stosunkiem pracy wynikającym z umowy o pracę. Z powyższego wynika, że powódka zmierzała do osiągnięcia skutku odpowiadającego istocie powództwa o ustalenie. Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał, że żądanie stwierdzenia nieważności umowy zostało tylko nieprecyzyjnie sformułowane, gdyż w istocie powód domaga się ustalenia nieistnienia stosunku pracy.
Należy przy tym podkreślić, że związanie granicami żądania nie oznacza,iż sąd związany jest w sposób bezwzględny samym sformułowaniem zgłoszonego żądania. Jeśli jest ono wyrażone niewłaściwie, niewyraźnie lub nieprecyzyjnie, sąd może, a nawet ma obowiązek odpowiednio je zmodyfikować, jednakże zgodniez wolą powoda i w ramach podstawy faktycznej powództwa, chodzi bowiem wyłącznie o nadanie ujawnionej w treści pozwu woli powoda poprawnej jurydycznie formy (por. uzasadnieni wyroku SA w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 2014 r., I ACa 59/14, LEX nr 1461013). Istotne są zatem uzasadniające żądanie pozwu elementy motywacyjne. Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego dostarcza wielu przykładów na potwierdzenie powyższej tezy (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 24 września 2003 r., III CKN 356/01, OSP 2004/10/122, wyroki SN: z dnia 17 grudnia 1998 r.,I CKN 681/98; z dnia 24 maja 1995 r., I CRN 61/95, LEX nr 82289; z dnia 8 marca 2001 r., I CKN 1111/00, LEX nr 1168032; z dnia 8 czerwca 2010 r., I PK 16/10, LEX nr 607243, z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 115/07, LEX nr 358817). Należyprzy tym podkreślić, że skoro powództwo pracodawcy o ustalenie nieistnienia między stronami stosunku pracy należy do powództw o ustalenie, które mogą być wytoczone na podstawieart. 189 k.p.c., istnienie interesu prawnego stanowi przesłankę merytoryczną rozstrzygnięcia, którą sąd powinien badać w każdym stanie sprawyi z urzędu (por. wyrok SN z dnia 11 maja 2006 r., II PK 278/05, LEX nr 604205). Sąd Okręgowy zasadnie zatem poddał rozważaniom powyższą kwestię.
Przesądzenie, że przedmiotem niniejszej sprawy jest – odmiennie niż wynika to z literalnej treści żądania pozwu - ustalenie nieistnienia stosunku pracy obligowało Sąd Okręgowy do zweryfikowania, czy pozostaje on właściwy do jej rozstrzygnięcia w świetle przepisów regulujących właściwość rzeczową sądów.
Stosownie do treściart. 461 § 1 k.p.c.powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Przepis§ 11art. 461 k.p.c.ustanawia jednak wyjątek od powyższej reguły, stanowiąc, że do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą między innymi sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powództwo u ustalenie nieistnienia stosunku pracy należy traktować analogicznie do powództwa o ustalenie istnienia tego stosunku. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wyniki obu rodzajów postępowań zmierzają do uregulowania tych samych, żywotnych interesów pracownika, nie tylko aktualnych, ale i przyszłych, w sferze zatrudnieniai ubezpieczenia społecznego. Do przedmiotowej kwestii ustosunkował się zresztą Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 maja 2006 r. (II PK 278/05, LEX nr 604205) wyraźnie stwierdzając, że powództwo pracodawcy o ustalenie nieistnienia między stronami stosunku pracy należy do powództw o ustalenie, które mogą być wytaczane na podstawieart. 189 k.p.c.Mając na względzie, że w praktyce interes prawnyw wytoczeniu powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy ma pracownik, natomiast powództwa o nieistnienie stosunku pracy – pracodawca, brak jest zatem podstaw do ich różnicowania w zakresie znajdujących zastosowanie przepisów prawa procesowego.
Konsekwencją powyższego jest uznanie, że właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy w pierwszej instancji jest sąd rejonowy. Rozpoznanie sprawyprzez Sąd Okręgowy nie byłoby w tej sytuacji podstawą nieważności, albowiemart. 379 pkt 6 k.p.c.odnoszący się do nieważności postępowania z uwagina właściwość sądu stanowi, iż zachodzi ona, gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie,w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu, niemniej jednak należy zwrócić uwagę, iż zgodnie zart. 379 pkt 4 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Sąd Okręgowy rozpoznał niniejszą sprawę w składzie jednego sędziego, podczas gdy – stosownie doart. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c.– w pierwszej instancji sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia (analogicznie – nieistnienia) stosunku pracy sąd rozpoznaje w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. Uzasadnienie dla decyzji ustawodawcy o uznaniu omawianej sytuacji za przyczynę nieważności postępowania należy odnosić do motywów pozostawienia rozpoznania spraw wymienionych wart. 47 § 2 pkt 1 k.p.c.w składzie z udziałem ławników. Uzasadnienie rządowego projektu nowelizacji omawianych przepisów z 2007 r., zaakceptowane przez Sejm, wskazuje, iż celem takiej regulacji było rozpoznanie spraw z zakresu prawa pracy o: ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniui o roszczenia z tym związane, odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu przez osoby z dużym doświadczeniem zawodowymi życiowym, z uwzględnieniem „sprawiedliwości społecznej” (Sejm RP V kadencji,nr druku: 639). W tym kontekście składem sędziowskim z udziałem ławników objęte są sprawy o największej doniosłości społecznej, a więc związane z istnieniemi funkcjonowaniem stosunku pracy jako najważniejszego źródła przychodówi podstawy egzystencji społeczeństwa (por. uchwała SN z dnia 5 czerwca 2013 r.,III PZP 2/13, OSNP 2014/2/17). Skoro zatem Sąd Okręgowy sprawę rozpoznałw składzie jednego sędziego jako przewodniczącego, bez udziału ławników, postępowanie w całości dotknięte jest bezwzględną przyczyną nieważności.
Wobec uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznaniaz powodu nieważności postępowania, bezprzedmiotowe było merytoryczne rozpoznawanie przez Sąd odwoławczy zarzutów apelacji, jak również prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego. W konsekwencji Sąd Apelacyjny oddalił wnioski dowodowe powódki zawarte w apelacji.
Mając powyższe ustalenia i rozważania na uwadze, Sąd Apelacyjnyna podstawieart. 386 § 2 k.p.c.orazart. 108 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
SSA Bożena Grubba SSA Grażyna Horbulewicz SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń