Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 637/14
Data wyroku: 2015-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Wolkenberg, Ewa Stefańska, Dagmara Olczak-Dąbrowska
Słowa kluczowe: Roszczenie Regresowe
Podstawa prawna: art. 519 § 2 pkt 2 k.c., art. 376 § 1 k.c.

Sygn. akt VI ACa 637/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA Ewa Stefańska
Sędziowie:   SA Agata Wolkenberg
SO del. Dagmara Olczak - Dąbrowska
Protokolant:  stażysta Izabela Nowak
po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaB. O.
przeciwkoM. M. (1)iM. M. (2)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 4 grudnia 2013 r.
sygn. akt IV C 125/11
oddala apelację.
Sygn. akt VI ACa 637/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 4 grudnia 2013 r., uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym 10 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt IV Nc 64/10 i oddalił powództwoB. O.przeciwkoM. M. (1)iM. M. (2)o zapłatę kwoty 268645 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich ocena prawna.
Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 27 stycznia 2009 roku w sprawie sygn. akt IV C 1166/07, rozwiązał przez rozwód związek małżeńskiB. O.iM. M. (1). W okresie trwania małżeństwaB. M.prowadziła działalność gospodarczą, której przedmiotem był handel bielizną. Na podstawie udzielonych przez nią pełnomocnictw sprawami firmy zajmował się jej mążM. M. (1)i jego bratM. M. (2). Działając w imieniu powódki, zaciągnęli oni szereg zobowiązań, które stały się wymagalne i nie zostały zaspokojone. Na prośbęB. M., 18 lipca 2005 roku pozwani wystawili weksle in
    blancona zabezpieczenie jej roszczeń. W oświadczeniu pisemnym z tej samej daty podali, że nie został spłacony kredyt kupiecki wobecfirm (...)i(...)i że poczuwają się do współodpowiedzialności za zaistniałą sytuację oraz deklarują gotowość spłaty zobowiązań wobec tych podmiotów. W deklaracji wekslowej, opatrzonej datą 18 lipca 2005 roku,M. M. (1)iM. M. (2)oświadczyli, że jej integralną część stanowi ich oświadczenie z 18 lipca 2005 roku. Zgodnie z deklaracją powódka miała prawo wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania przez wystawców zobowiązania zawartego w wymienionym oświadczeniu i opatrzyć go datą płatności. 19 lipca 2005 roku pozwani w kolejnym oświadczeniu pisemnym przyznali, że „na skutek zbiegów okoliczności oraz popełnionych przez nich błędów firmaB. M.popadła w poważne problemy finansowe, a kwota wymagalnych zobowiązań wynosi 320 tys. zł”. Zadeklarowali przyjęcie solidarnej odpowiedzialności finansowej za zobowiązania wobec wymienionych w tym oświadczeniu wierzycieliB. M., zobowiązując się do podjęcia wszelkich możliwych kroków mających na celu ich zaspokojenie, a w razie konieczności wyrazili zgodę na „poddanie się egzekucji środków pieniężnych z wystawionego przez nich na rzeczB. M.weksla
    in blanco”.
Przed wytoczeniem powództwa w niniejszej sprawie,B. O.wypełniła wekselin blancona kwotę 359040 zł i wniosła pozew o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Sąd Okręgowy w Warszawie, w sprawie o sygn. akt IV C 34/09 wyrokiem z 17 listopada 2009 roku, uchylił wydany uprzednio nakaz zapłaty i oddalił powództwo, wyjaśniając w motywach orzeczenia, że weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracja wekslową.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy ustalił, że powódka oprócz weksla wypełnionego na kwotę 359 040 zł dysponowała jeszcze co najmniej trzema innymi wekslamiin blancowręczonymi jej przez pozwanych w okresie, kiedy zajmowali się sprawami jej firmy. W tak ustalonym stanie faktycznym uznał, że roszczenie powódki nie znajduje oparcia w stosunku podstawowym. Pozwani złożyli dwa oświadczenia, w których zadeklarowali odpowiedzialność za zobowiązania powódki, jednak nie wiadomo, które z tych oświadczeń powódka przyjmuje za podstawę swojego roszczenia. Powódka nie wykazała, na jakiej podstawie wypełniła wekselin blancoi jakie konkretnie roszczenie weksel ten miał zabezpieczać. Ponadto Sąd uznał, żeB. O.można postawić zarzut wypełnienia wekslain blancow złej wierze, ponieważ po raz drugi, po przegranej sprawie przeciwko pozwanym, wypełniła kolejny weksel i dochodzi roszczenia opartego na tej samej podstawie faktycznej. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie powódka przytoczyła identyczne twierdzenia na uzasadnienie dochodzonego roszczenia, co w sprawie prawomocnie osądzonej pod sygnaturą akt IV C 34/09.
W apelacji od tego wyroku powódka zarzuciła naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez zaniechanie wszechstronnej oceny dowodów, co doprowadziło do poczynienia ustaleń sprzecznych z treścią zebranego materiału dowodowego, a także naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowodów, na których Sąd oparł swoje ustalenia jak i niepodanie przyczyn, dla których odmówił wiarygodności innym dowodom oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zarzuty w odniesieniu do prawa procesowego okazały się trafne, jednak ich uwzględnienie nie prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku, który mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wbrew stanowisku skarżącej Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów pozwanych, że wekselin blanco, który wypełniła 1 kwietnia 2010 roku, został sfałszowany. Przyjął jednak, że w związku z zarzutami pozwanych odnoszącymi się do stosunku podstawowego, a w szczególności co do nieprawidłowego i nierzetelnego udowodnienia istnienia i wysokości dochodzonego roszczenia, nie wykazała ona, że zobowiązanie wekslowe znajduje oparcie w stosunku podstawowym.
W świetleart. 382 k.p.c.sąd odwoławczy władny jest uzupełnić lub poszerzyć stan faktyczny ustalony przez sąd pierwszej instancji, ponieważ podstawę jego rozstrzygnięcia stanowi nie tylko materiał procesowy zebrany w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, ale również w postępowaniu apelacyjnym. Taka potrzeba zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Kwestionowana przez skarżącą ocena dowodów nie jest wszechstronna, a ponadto została dokonana z naruszeniem wymienionych wart. 233 § 1 k.p.c.dyrektyw swobodnej oceny dowodów, tj. zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymagań zart. 328 § 2 k.p.c.w zakresie oceny materiału dowodowego.
Nie można podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, że w rozpoznawanej sprawie skarżącą przytacza te same fakty dla uzasadnienia dochodzonego roszczenia, co w sprawie prawomocnie osądzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt IV C 34/09. Z ustaleń poczynionych w tej ostatniej sprawie, wyrażonych w motywach wyroku z 17 listopada 2009 roku, wynika, że powódka domagała się zapłaty roszczenia zabezpieczonego wekslemin blancoz wystawienia pozwanych, który wypełniła 10 września 2008 roku. Źródłem tego zobowiązania było oświadczenieM. M. (1)iM. M. (2)z 18 lipca 2005 roku, w którym zobowiązali się zaspokoić roszczenia wierzycieli powódkifirm (...)i(...). Do tego oświadczenia odwołuje się deklaracja wekslowa z tej samy daty. Tymczasem w niniejszej sprawie powódka dochodzi roszczenia zabezpieczonego innym wekslemin blancorównież z wystawienia pozwanych, który wypełniła 1 kwietnia 2010 roku na kwotę odpowiadającą sumie zobowiązań egzekwowanych wobec niej przez inne podmioty niż wymienione w oświadczeniu z 18 lipca 2005 roku, a mianowicie:Zakład (...)K. K.,(...) sp. jawna,(...)S. W.,K. M.(...),(...) Sp. z o. o.,J.. sp. jawna, K.H. Ł.(...),(...) Spółdzielnia (...). Zobowiązania powódki wobec wymienionych podmiotów gospodarczych zostały wskazane w oświadczeniu pozwanych z 19 lipca 2005 roku (oświadczenie k. 24), w którym zadeklarowali „solidarne przejęcie odpowiedzialności finansowej spoczywającej naB. M.” wobec tychże wierzycieli. Zaświadczenie wystawione przez Komornika SądowegoD. K.działającą przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie, potwierdza, że z wniosku wierzycieli wskazanych w oświadczeniu z 19 lipca 2005 roku były prowadzone przeciwkoB. O.postępowania egzekucyjne, które zostały umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji (zaświadczenie k. 25 i 25v). Nie jest zatem trafna konkluzja Sądu pierwszej instancji, że nie wiadomo, jakie wierzytelności zabezpiecza weksel wypełniony przez powódkę 1 kwietnia 2010 roku, a suma wpisana w wekslu nie wynika z niczego i nie można jej zweryfikować. Konfrontacja przytoczonej w pozwie podstawy faktycznej powództwa z ustaleniami poczynionymi przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV C 34/09 pozwala na stwierdzenie, że powoływane przez powódkę okoliczności faktyczne nie są tożsame z tymi, które przedstawiała w sprawie prawomocnie osądzonej.
Problem, który wyczerpuje istotę rozpoznawanej sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zobowiązanie zabezpieczone wekslemin blancoz wystawienia pozwanych, który powódka wypełniła 1 kwietnia 2010 roku, w ogóle powstało. Wprawdzie zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny, niemniej jednak przeniesienie sporu na płaszczyznę stosunku podstawowego nastąpiło na skutek zarzutów pozwanych, którzy zakwestionowali istnienie i wysokość roszczenia zabezpieczonego wekslemin blancoPowoływali się także na fakt umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko powódce przez jej wierzycieli, w tym wymienionych w ich oświadczeniu z 19 lipca 2005 roku. Z tego względu niezbędna jest ocena prawna tego oświadczenie, które stanowi źródło zobowiązania pozwanych ze stosunku podstawowego, a zabezpieczonego wekslemin blanco.
Wbrew stanowisku skarżącej skutkiem oświadczenia pozwanych z 19 lipca 2005 roku nie jest przejęcie jej długów przez pozwanych wobec wymienionych w nim podmiotów gospodarczych z uwagi na brak wymaganejart. 519 § 2 pkt 2 k.c.zgody wierzycieli. Nie jest ono jednak w zupełności pozbawione doniosłości prawnej, a jego skutki prawne należy rozważać w ramach instytucji kumulatywnego przystąpienia do długu osoby trzeciej. Należy wyjaśnić, że przystąpienie do długu, nieuregulowane ustawowo, stanowi wynikające z woli stron podmiotowe przekształcenie stosunku zobowiązaniowego po stronie dłużniczej, w którym przystąpienie do długu osoby trzeciej nie powoduje zwolnienia dotychczasowego dłużnika z odpowiedzialności za zaciągnięte przez niego zobowiązanie. Może ono mieć postać zarówno umowy między osobą trzecią a wierzycielem, jak i między osobą trzecią a dłużnikiem. Nie wymaga przy tym formy szczególnej ani też zgody - w pierwszym wypadku dłużnika, a w drugim wierzyciela. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że skutkiem kumulatywnego przystąpienia do długu jest pojawienie się dodatkowego dłużnika ponoszącego solidarną odpowiedzialność wraz z dłużnikiem głównym wobec wierzyciela (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 26 czerwca 1998 roku, sygn. akt II CKN 825/97, OSNC 1999/1/18 oraz w wyroku z 5 września 2001 roku, I CKN 1287/00, LEX nr 462965). Sąd Apelacyjny pogląd ten aprobuje.
Nawiązując do ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego, należy wyjaśnić, że w związku z brakiem zgody wierzycieli na przejęcie długówB. O.przez pozwanych, powódce przysługują wobec tych ostatnich jako przystępujących do długu roszczenia regresowe i jedynie one stanowią przedmiot zabezpieczenia wekslowego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 października 2001 roku (V CKN 500/00, OSNC 2002/7-8/90) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że roszczenie regresowe, o którym stanowiart. 376 § 1 zdanie drugie k.c., powstaje z chwilą spełnienia przez dłużnika świadczenia w zakresie przenoszącym tę część, która ciąży na nim zgodnie z treścią stosunku wewnętrznego między współdłużnikami. Nieodzowną przesłanką nabycia przez dłużnika solidarnego wspomnianego roszczenia jest fakt uprzedniego zaspokojenia wierzyciela, co wyklucza możliwość dochodzenia od współdłużników przyszłych roszczeń regresowych i to nawet w sytuacji, gdy wysoce prawdopodobne jest, wobec którego z dłużników wierzyciel zażąda spełnienia świadczenia. (tak też Sąd Najwyższy w orzeczeniach z : 30 kwietnia 1957 r., 3 CR 340/56, OSN 1959, nr 1, poz. 8; 21 stycznia 1960 r., 2 CR 932/58, OSPiKA 1960, z. 9, poz. 255 oraz 17 marca 1970 r., II PR 659/68, OSNCP 1970, nr 12, poz. 231).
Aprobując przytoczone poglądy judykatury, należy stwierdzić, że skoro postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko powódce przez wierzycieli wymienionych w oświadczeniu z 19 lipca 2005 roku, zostały umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji, to nie powstało roszczenie regresowe, którego powódka mogłaby skutecznie dochodzić przeciwko współdłużnikom solidarnym. Dopiero bowiem zaspokojenie któregokolwiek z tych wierzycieli w zakresie przenoszącym tę część, która ciąży na powódce zgodnie z treścią stosunku wewnętrznego między współdłużnikami, uprawniałoby ją do regresu wobec pozwanych (art. 376 § 1 k.c.). W konsekwencji zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem apelacji na podstawieart. 385 k.p.c.