Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1727/14
Data wyroku: 2015-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Rudnicki, Tadeusz Nowakowski, Iwona Biedroń
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c., art. 1000§1 k.c.

Sygn. akt I ACa 1727/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Tadeusz Nowakowski (spr.)
Sędziowie: SSA Iwona Biedroń
SSO del. Krzysztof Rudnicki
Protokolant: Beata Grzybowska
po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaP. K. (1)
przeciwkoJ. K. (1)iM. S.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda i pozwanejJ. K. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 28 marca 2014 r. sygn. akt I C 1289/09

1

    zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że zapłatę ustawowych odsetek określa od dnia 28 marca 2014 roku, nie naruszając pozostałych postanowień tych punktów; w punkcie IV w ten sposób, że zasądza od pozwanejM. S.na rzecz powodaP. K. (1)dalszą kwotę 132.875 zł (sto trzydzieści dwa tysiące osiemset siedemdziesiąt pięć złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 28 marca 2014 roku do dnia zapłaty, zastrzegając pozwanej prawo powoływania się w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie jej odpowiedzialności w związku z przyjęciem spadku poJ. K. (2)z dobrodziejstwem inwentarza i sporządzeniem przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym(...)M. M.w dniu 19 lutego 2010 roku w sprawie(...)protokołu spisu inwentarza i ustalenia w nim masy czynnej spadku pozostawionego przezJ. K. (2)na kwotę 0 zł (zero złotych) oraz zasądza od pozwanejJ. K. (1)na rzecz powodaP. K. (1)dalszą kwotę 132.875 zł (sto trzydzieści dwa tysiące osiemset siedemdziesiąt pięć złotych)z ustawowymi odsetkami od dnia 28 marca 2014 roku do dnia zapłaty, zastrzegając, iż zapłata dokonana na rzecz powoda przez jedną z pozwanych zwalnia drugą do wysokości zapłaconej kwoty, a dalej idące powództwo wobec tych pozwanych oddala; w punkcie V przez obniżenie zasądzonej tam kwoty do 1.539 zł i w punkcie VI przez obniżenie zasądzonej tam kwoty do 2.094 zł;

2
dalej idącą apelację powoda oddala;

3
zasądza od pozwanejJ. K. (1)na rzecz powoda 1.624 zł kosztów postępowania apelacyjnego, nie obciążając tymi kosztami pozwanejM. S..

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28.03.2014 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził od pozwanejM. S.na rzecz powodaP. K. (1)132.875 złz odsetkami od 14.09.2011 r. do dnia zapłaty, zastrzegając prawo tej pozwanejdo powoływania się w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie jej odpowiedzialności do masy czynnej spadku; zasądził od pozwanejJ. K. (1)na rzecz powoda kwotę 132.875 zł z ustawowymi odsetkami od 22.10.2009 r.do dnia zapłaty; umorzył postępowanie co do kwot po 248.575 zł; oddalił dalej idące powództwo i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd ten ustalił, że umową zawartą w dniu 15.06.2005 r.J. K. (2)darowałJ. K. (1)udziały w nieruchomości, a to ¼ w nieruchomości rolnejbez zabudowań o powierzchni 4640 mkw (działka nr (...)), ¼ w nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę domu mieszkalnego o powierzchni(...)(działka nr (...)), obie położone weW..
Pozostałe rodzeństwoJ. J. (1)K.iM. K. (1)także darowało swoje udziały (po ¼) siostrzeJ. K. (1).
W dniu 15 czerwca 2005 r.J. K. (2)sporządził przed notariuszemA. C.w Kancelarii Notarialnej weW.przyul. (...)testament, w którym do całości spadku powołał swoją bratanicęM. K. (2), córkęJ.iD.. W tym samym dniuJ. K. (2)udzielił pełnomocnictwa siostrzeJ. K. (1)i bratuJ. K. (3)do dokonywania czynności zwykłego zarządulokalem mieszkalnym numer (...)przyul. (...)weW., reprezentowania go przed Zakładem(...), Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, urzędami, sądami, osobami, instytucjami, organami administracji państwowej w sprawach majątkowych i niemajątkowych, w szczególności do składania wniosków, pism, podań, podpisywania umów, deklaracji podatkowych, odbioru i zapłaty należności, odbioru przekazów, korespondencji i dokonywania czynności oraz składania oświadczeń w sprawach z tego pełnomocnictwa wynikających.
J. K. (2)zmarł w dniu 11 stycznia 2009 r. Oświadczeniem z dnia1 lipca 2009 r., złożonym w formie aktu notarialnego, powódP. K. (1),synJ. K. (2), przyjął spadek po nim z dobrodziejstwem inwentarza. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2010 r. (sygn. akt I Ns 160/10) Sąd RejonowywŚ.stwierdził, że spadek po zmarłymJ. K. (2)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 15 czerwca 2005 r. nabyła w całości bratanicaM. S.(z d.K.). W dniu 19 lutego 2010 r. dokonano spisu inwentarza majątku pozostałego po zmarłymJ. K. (2)– masę czynną spadku ustalono na kwotę 0 zł.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2009 r.P. K. (1)wezwałJ. K. (1)do zapłaty kwoty 630.325 zł tytułem zachowku po zmarłymJ. K. (2)wskazując, że należność wynika z darowizn uczynionych na rzecz pozwanej, w tym wartości darowanego pozwanej udziału wdziałce numer (...)w kwocie 348.000 zł oraz wartości udziału wdziałce numer (...)w kwocie 912.650 zł. Powód zastrzegł,że należność należy uiścić w terminie 14 dni od otrzymania wezwania pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.
Wnioskiem z dnia 20 października 2011 r.M. S.na podstawieart. 1019 § 2 k.c.uchyliła się od skutków prawnych niezłożenia oświadczeniao przyjęciu lub odrzuceniu spadku poJ. K. (2)ze względu nawywołany przez obdarowaną przez spadkodawcęJ. K. (1)błąd co do odpowiedzialności za zachowek. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 r.Sąd Rejonowy w Środzie Śląskiej zatwierdził uchylenie się przezM. S.od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku poJ. K. (2)z dobrodziejstwem inwentarza. W konsekwencjiM. S.nabyła spadek poJ. K. (2)z dobrodziejstwem inwentarza.
J. K. (2)od lat 80-tych miał duże problemy zdrowotne. W 1986 r.miał wypadek samochodowy – po wypadku miał problemy ze wzrokiem,miewał silne bóle głowy i napady padaczki. Po wypadku ciotka spadkodawcy zaprosiła go do USA w celu poddania się operacji oczu, wówczasJ. K. (2)wyjechał do USA na około 1 rok. Po powrocie mieszkał w Polsce, pracował, utrzymywał wówczas kontakty ze swoim synemP. K. (1). Pod koniec lat 80-tychJ. K. (2)ponownie wyjechał do USA i przebywał tam do 2004 r.W 1995 r. spadkodawca utracił wzrok na jedno oko (chorował na jaskrę), a w 2004 r. zaginął. Po uzyskaniu informacji o zaginięciu brataJ. K. (1)podjęłaszereg kroków w celu jego odnalezienia. Nawiązała wówczas kontaktyzI., ambasadą, zaangażowała w poszukiwanie brata Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Po kilku miesiącach poszukiwańJ. K. (2)odnalezionow jedynym z amerykańskich przytułków dla bezdomnych. Siostra spadkodawcy,w porozumieniu z ciotką zamieszkującą w USA (która spłaciła całość zadłużeniaJ. K. (2)), zorganizowała transport spadkodawcy do Polski. Po powrocie do krajuJ. K. (2)początkowo zamieszkał ze swoją siostrą w domu naP.przyul. (...), mieszkał tam przez około pół roku. W związkuz pogarszającym się stanem jego zdrowia pozwana ad 1 zdecydowała,w porozumieniu z bratemJ., o umieszczeniu go w Domu Opieki SpołecznejwB.. Tam też przebywał do przełomu lat 2008/2009, zmarł w trakcie pobytu w jednym ze szpitali weW..
Relacje powoda z ojcem od początku nie były poprawne.J. K. (2)rozwiódł się z matką powoda, gdy ten ostatni miał 4 lata. PoczątkowoJ. K. (2)zabiegał o kontakty z synem, partycypował w jego utrzymaniu, przekazywał na jego rzecz ustalone sądownie kwoty pieniężne tytułem alimentów. Poza alimentami przekazywał synowi również w miarę swoich możliwości dalsze kwoty pieniężne.Po niedługim czasie kontakt ten uległ ograniczeniu, dopiero gdy powód był nastolatkiem ojciec z synem ponownie nawiązali przyjazne relacje. Przez pewien okres było tak, że powód dużo czasu spędzał z ojcem – jeździł z nim na ryby, wyjeżdżał na wycieczki, często odwiedzał go w pracy. Spadkodawca w dalszym ciągu przekazywał powodowi środki pieniężne na jego utrzymanie. Kontakt urwał się po drugim wyjeździeJ. K. (2)do USA,P. K. (1)nie utrzymywał wówczas z ojcem żadnych kontaktów, syn nie interesował się losem ojca, ani jego zdrowiem. Również po powrocie do Polski powód nie nawiązał z ojcem kontaktu, pomimo iż wiedział o wypadku i o fakcie przebywania w domu opieki społecznejnie odwiedzał go, ani nie dzwonił. Nie był też obecny na jego pogrzebie. Całość kosztów związanych z pobytemJ. K. (2)za granicą, w tym koszty operacji, pobytu w szpitalu i transportu do Polski pokryła siostraJ. K. (1), również po powrocie do kraju całość kosztów związanych z jego utrzymaniem– do czasu przyznania spadkodawcy emerytury − pokrywała pozwana ad 1. Pozwana ad 1 pokrywała także koszty związane z leczeniem brata, kupowała mu sprzęt medyczny (aparaty słuchowe − był osobą niedosłyszącą), całość wyposażenia niezbędnego w ośrodku pomocy społecznej (w tym meble do zajmowanego przez niego pokoju). Powód w żadnym zakresie nie partycypował w kosztach utrzymania swojego ojca.
Nieruchomość położona weW.przyul. (...)jest nieruchomością zabudowaną budynkiem mieszkalnym piętrowym w zabudowie wolnostojącejo łącznej powierzchni 0,4640 ha, budynek wybudowano w latach 1956-1959, powierzchnia użytkowa budynku wynosi 121,62 mkw – na dzień 15 czerwca 2005 r. budynek znajdował się w złym stanie technicznym i kwalifikował się do kapitalnego remontu. Poza budynkiem mieszkalnym na nieruchomości usytuowane sądwa budynki gospodarcze związane z gospodarstwem rolnym, część działki porośnięta jest sadem. Na dzień 15 czerwca 2005 r. dla terenu nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w obowiązującym wówczas studium uwarunkowań i kierunków rozwoju teren, na którym nieruchomośćjest położona oznaczona była jako obszar rozwoju małomiasteczkowego. Wartośćczęści zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni około 850 mkw wynosi547.000 zł, a wartość pozostałej, niezabudowanej części wynosi 1.560.000 zł– łączna wartość nieruchomości według stanu na dzień 15 czerwca 2005 r.,a cen aktualnych wynosi 2.107.000 zł. Działka numer, 13 dla której prowadzonajestksięga wieczysta o numerze (...)jest działką rolną położonąw międzywale rzekiW.i oznaczona była w studium uwarunkowań jako makrownętrza rzek, makrownętrze rzekiW.D.. Wartość nieruchomości wynosi 19.000 zł.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że żądanie pozwu podległo uwzględnieniu w części.
Zaznaczył, że żądanie wobecM. S.ma oparcie wart. 991 § 2 k.c., natomiast wobecJ. K. (1)wart. 1000 § 1 k.c.
Co do zasady osoba uprawniona do zachowku roszczenia z tego tytułu winnaw pierwszej kolejności kierować przeciwko spadkobiercom zmarłego, w drugiej kolejności do osób, na których rzecz uczynione zostały zapisy windykacyjne,a w trzeciej do obdarowanych.
Spadkobierczyni testamentowaM. S.ostatecznie przyjęła spadekz dobrodziejstwem inwentarza, czyli ograniczyła swoją odpowiedzialność do masy czynnej spadku, która po sporządzeniu spisu inwentarza okazała się zerowa.W takiej sytuacji wyrok uwzględniający powództwo zawiera zastrzeżenie w trybieart. 319 k.p.c.
W takiej sytuacji pozwanaJ. K. (1)ponosi odpowiedzialność wobec powoda z tytułu uzupełnienia należnego mu zachowku.
Ustalając wartość nieruchomości darowanej pozwanej Sąd I instancji oparł sięna opinii biegłegoT. K.. Przyjął wartość nieruchomościw przypadku działki rolnej na 19.000 złKW (...), a dla nieruchomościzKW (...), 2.107.000 zł.
Gdyby powód dziedziczył z ustawy po zmarłym ojcuJ. K. (2)uzyskałby całość spadku, czyli ¼ opisanych nieruchomości o wartości 531.500 zł; połowa tego udziału to 265.750 zł (art. 991 § 1 k.c.).
Sąd Okręgowy uwzględnił jednakże podnoszony przez pozwaną zarzut naruszeniaart. 5 k.c.Analizując materiał dowodowy zebrany w sprawie Sąd ten doszedłdo wniosku, że powołanie się na klauzulę naruszenia zasad współżycia społecznego jest trafne, bowiem relacje powoda ze zmarłym ojcem nie były poprawne. Zwłaszcza podczas drugiego pobytu ojca za granicą powód zaprzestał kontaktów, nie interesował się losem ojca, w tym jego zdrowiem, mimo że wiedział o jego wypadku.
Wszystkimi kwestiami zajmowała sięJ. K. (1), w tym kosztami opieki medycznej po sfinansowaniu jego powrotu z USA do Polski. Odwiedzałabrata w ośrodku pomocy społecznej wB., wspierała go finansowo.Powód ani razu nie odwiedził ojca, nie interesował się jego sytuacją,nie partycypował w kosztach utrzymania.
Takie postępowanie zdaniem Sądu Okręgowego było naganne i sprzecznez zasadami współżycia społecznego. Stąd też obniżył kwotę zachowku o połowę.
Wyrok ten zaskarżyły obie strony.
Powód w części, co do punktu IV, V i VI. Pozwana natomiast co do punktu IIw zakresie orzeczenia o dacie początkowej naliczania odsetek.
Powód w apelacji zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 5 k.c.w zw. zart. 991 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz błędne przyjęcie dopuszczalności zastosowania tegoż przepisu w stosunku do oceny zachowania uprawnionego do zachowku, nie zaś ochrony obowiązanego do zachowku, a przez to w sposób udaremniający cele przepisów o zachowku; jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że o nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty mogą decydować okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony – spadkodawca, nie zaś w płaszczyźnie uprawniony – zobowiązany,
- naruszenie przepisów postępowania, a toart. 227 k.p.c.w zw. zart. 233 § 1 k.p.c.przez brak wszechstronnej analizy stanu sprawy i błędne przyjęcie, że stosunek powoda do spadkodawcy pozostawał naganny i stanowił naruszenie zasad współżycia społecznego,
- na tym tle zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych,
- naruszenieart. 100 zd. 1 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie IV przez uwzględnienie roszczenia powoda w całości, a to w kwocie po 265.750 zł od obu pozwanych, w punkcie V przez zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem cofnięcia przez powoda powództwa co do kwoty powyżej 265.750 zł, w punkcie VI przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej ad 2 kosztów postępowaniaz uwzględnieniem cofnięcia przez powoda powództwa co do kwoty powyżej265.750 zł.
Pozwana w apelacji zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 481 § 1 k.c.w zw.zart. 995 § 1 k.c.iart. 1000 k.c.oraz w zw. zart. 5 k.c.przez błędną ich wykładnię, tj. zasądzenie odsetek ustawowych od kwoty głównej od dnia 22.10.2009 r. zamiast od daty orzekania.
Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez zastąpienie daty 22.10.2009 r., datą 28.03.2014 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Obie apelacje zasługują na uwzględnienie.
Apelacja powoda jako dalej idąca zostanie zatem omówiona jako pierwsza. Słusznie skarżący zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 5 k.c.w zw. zart. 991 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Pogląd Sądu I instancji jest błędny. Przepisart. 5 k.c.nie ma zastosowaniaw sprawie o zachowek w taki sposób i w takim kontekście w jakim zastosował goSąd Okręgowy.
Niewłaściwe jest przyjęcie, że o nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku decydują okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony – spadkodawca,nie zaś zgodnie z powszechnie akceptowanym poglądem judykatury oraz doktryny, okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony do żądania zachowku– zobowiązany do jego zapłaty.
Podniesienie zarzutu nadużycia prawa podmiotowego jedynie w oparciu o relacje powoda i spadkodawcy – w rozpoznawanej sprawie – nie mogło odnieść oczekiwanego przez pozwaną skutku.
Należy tu przypomnieć, że ustawodawca przyznał prawo do zachowku według kryteriów formalnych (in abstracto). Nie jest zatem możliwa, poza skrajnymi wypadkami, ocena zgodności prawa do zachowku z zasadami współżycia społecznego. Tak jak testament, także poza skrajnymi wypadkami, nie może być uznany za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego z powodu pokrzywdzenia osób najbliższych, bo ich ochrona wyczerpuje się w instytucji zachowku.
Natomiast usunięciu wątpliwości aksjologicznych, które mogą wystąpić w konkretnej sytuacji służą instytucje wydziedziczenia i uznania uprawnionego za niegodnego dziedziczenia (zachowku). Jeśli nie zachodzą przyczyny zart. 928 k.c.lub 1008k.c.należy przyjąć, że zachowek nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznegoi nie może być z tego punktu widzenia kwestionowany. Nie ma przepisu, który wyłączałby prawo do zachowku w sytuacji, gdy nabycie takiego prawa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wskazane przepisy o niegodnościi wydziedziczeniu stanowią tutaj jedyną możliwość pozbawienia prawa do zachowku (tak słusznie – Paweł Księżak w „Zachowek w polskimprawie spadkowym”,wyd. LexisNexis, wyd. 2, str. 369).
Oczywiście zupełnie inną kwestią pozostaje możliwość oceny zgodności z zasadami współżycia społecznego dochodzenia roszczenia o zachowek (czy realizacji innego uprawnienia wynikającego z prawa do zachowku) w konkretnych okolicznościach.
Nic nie stoi na przeszkodzie by realizację prawain concretouznać za sprzecznązart. 5 k.c.Roszczenie o zachowek nie tworzy tutaj żadnego przypadku szczególnego. Ochrona przyznana w ten sposób ma jednak charakter przejściowy. Nie prowadzi ona do pozbawienia uprawnionego prawa do zachowku. W razie zmiany okoliczności określone uprawnienia mogą być realizowane (tamże …str. 369).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano przede wszystkim uwagę na badanie sytuacji materialnej i gospodarczej obu stron procesu (patrz m. in. wyrok SNz 11.11.1954 r., I CR 1573/54, OSN 1955, nr 3, poz. 63; uchwała SN z 19.05.1981 r., III CZP 18/81, OSNCP 1981, nr 12, poz. 228 z glosą A. Szpunara NP 1983, nr 2,s. 94 i nast.; wyrok SN z 7.04.2004 r., IV CK 215/03, Lex Polonica nr 1632248z glosą T. Justyńskiego, PiP 2005, nr 6, s. 111 i nast.).
W orzecznictwie i doktrynie spójny jest pogląd nakazujący szczególną ostrożność przy podejmowaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku, która nie może opierać się na ogólnym odwołaniu się do klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego.
W rozpoznawanej sprawie ograniczenie odpowiedzialności pozwanejM. S.wynika z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Natomiast pozwanaJ. K. (1)dzięki darowiźnie spadkodawcy uzyskała poważne korzyści majątkowe kosztem powoda.
Ratio legisinstytucji zachowku wskazuje, że do zastosowania klauzuli generalnej– tutaj zasad współżycia społecznego – może dojść jedynie wyjątkowo.
Okoliczności, które mogą powodować, że żądanie zapłaty zachowku stanowi nadużycie prawa, muszą układać się na linii uprawniony do zachowku– spadkobierca (obdarowany) na co trafnie zwróciła uwagę apelacja. Natomiast okoliczności na płaszczyźnie uprawniony do zachowku – spadkodawca mogą mieć znaczenie tylko dodatkowe, potęgujące stan sprzeczności z kryteriami nadużycia prawa.
Sąd I instancji niesłusznie uwzględnił „płaszczyznę dodatkową” jako podstawę zastosowaniaart. 5 k.c.nie odnosząc się do „płaszczyzny podstawowej”, która niewątpliwie nie daje podstaw do obniżenia zachowku.
Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok jak w punkcie 1 wyroku uznając, że odpowiedzialność pozwanych jest odpowiedzialnościąin solidum. Zmiana w tym punkcie obejmuje także uwzględnioną apelację pozwanej, która zaskarżyła wyrok w zakresie orzeczenia o dacie początkowej naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.
Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że roszczenie o zachowek jest od początku długiem pieniężnym. Przepisy nie określają terminu wymagalności roszczeniaz tytułu zachowku, wobec czego powinno ono zostać spełnione przez zobowiązanego zgodnie zart. 455 k.c., niezwłocznie po wezwaniu przez uprawnionego do zachowku. Ustalenie jego wysokości w postępowaniu na podstawie cen obowiązujących w chwili wyrokowania, nie przesądza o tym, że w każdym przypadku, od tej daty dopiero będą przysługiwały odsetki na rzecz uprawnionego.
Taka waloryzacja świadczenia pieniężnego dokonywana przez sąd, nie pozwala na uwzględnienie wszystkich negatywnych konsekwencji po stronie wierzyciela, chociażby w sytuacji, kiedy w okresie wyrokowania ceny będące podstawą ustalenia wysokości roszczenia zachowkowego nie są wyższe, a zdarzyć się może, że są niższe niż w chwili wezwania zobowiązanego do zapłaty.
Dlatego też należy zgodzić się z poglądem Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12 – Lex nr 1314389, że termin od którego zobowiązany z tytułu zachowku popadł w stan opóźnienia – warunkujący zasądzenie odsetek ustawowych – należy ustalić indywidualnie z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy.
O stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadnośći wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku. Może to nastąpić takżew dacie poprzedzającej chwilę wyrokowania (patrz też wyrok SN z 17.09.2010 r.,II CSK 178/10, Lex nr 942800).
W rozpoznawanej sprawie, która toczyła się od 2009 r. pozwana niewątpliwienie znała wszystkich obiektywnie istniejących okoliczności pozwalających jej racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia. Nie chodzitutaj o jej podstawowy zarzut oparty o przepisart. 5 k.c., ale przede wszystkimo postępowanie związane ze stwierdzeniem nabycia spadku przezM. S., postępowanie związane z uznaniem, że przyjęła ona spadek z dobrodziejstwem inwentarza, wyceną przez biegłego, dwukrotnym zawieszaniem postępowania.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone orzeczenie przez zasądzenie odsetek od dnia wyroku Sądu I instancji.
Wydany wyrok reformatoryjny (art. 386 § 1 k.p.c.) spowodował także zmianę orzeczenia w punkcie V i VI.
Dalej idącą apelację powoda Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w przepisieart. 100 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.
MR-K