Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
III Wydział Cywilny
Sygnatura akt: III C 1526/14
Data wyroku: 2015-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność Gruntowa
Podstawa prawna: art. 289 § 1 k.c.

Sygn. akt III C 1526/14

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 13 sierpnia 2015 roku
wydanego w postępowaniu zwykłym
Pozwem z dnia 25 kwietnia 2014 roku powód Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych wS.zażądał zasądzenia od pozwanegoZ. S.na swoją rzecz kwoty 155,20 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 20 sierpnia 2013 roku do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu podał, że pozwany kupił od powoda nieruchomość przyul. (...)wS., przy czym przy sprzedaży ustanowiono na rzecz każdoczesnego właściciela tej nieruchomości nieodpłatną służebność przejazdu i przechodu przez stanowiące drogę wewnętrznądziałki gruntu nr (...), będące własnością Skarbu Państwa. Dochodzona pozwem kwota stanowi część poniesionych przez powoda kosztów energii elektrycznej zużytej do oświetlenia drogi oraz naprawy oświetlenia, przypadającą na pozwanego jako jednego z właścicieli nieruchomości władnących.
Nakazem zapłaty z dnia 18 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie orzekł o obowiązku zapłacenia przez pozwanego na rzecz powoda kwoty 155,20 złotych wraz z odsetkami oraz kosztami procesu.
Powyższemu nakazowi zapłaty pozwany sprzeciwił się, zaskarżając go w całości i żądając oddalenia powództwa. To doprowadziło do utraty mocy przez nakaz zapłaty w całości. W sprzeciwie pozwany podniósł, że wskazane przez powoda urządzenia nie są niezbędne do korzystania ze służebności ani konieczne do wykonywania służebności, a stanowiło dodatkowe świadczenie wykonywane przez powoda.
W toku procesu strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Dnia 14 marca 2002 roku powód Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych wS.zawarł z pozwanymZ. S.umowę sprzedaży nieruchomości zabudowanej, stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), obręb(...)–D., położonej przyul. (...)wS.. W akcie tym powód ustanowił nadziałkach gruntu nr (...)na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), nieodpłatną służebność, polegającą na prawie przejazdu i przechodu przezdziałki gruntu nr (...). Analogiczne służebności powód ustanowił na rzecz 19 innych właścicieli działek sąsiednich.Działki gruntu nr (...)tworzą drogę wewnętrzną, oświetlaną za pomocą postawionych przy niej latarń. Noszą one nazwy:ul. (...)iul. (...). Obszar stanowiący służebność gruntową nie jest prosty, droga wielokrotnie zakręca, a nadto drogi te krzyżują się. Dojazd do skrzyżowań w dwóch miejscach poprzedzony jest ostrym zakrętem. W bezpośrednim otoczeniu służebności znajdują się także elementy zagrażające bezpieczeństwu przemieszczania się, takim jak przejścia, schody. Z tych przyczyn właściciele niektórych spośród nieruchomości władnących zgłaszali powodowi awarie oświetlenia.
Okoliczność bezsporna, a nadto:

-

umowa, k. 9-10;

kopia mapy, k. 11, 72;

odpis z księgi wieczystej k. 12-16;

zgłoszenie awarii oświetlenia, k. 94;

zeznania świadkaM. K., k. 126;

Pismem z dnia 20 listopada 2012 roku powód poinformował pozwanego, że z uwagi na ponoszone koszty utrzymania drogi dojazdowej do jego posesji, od 1 stycznia 2013 roku rozpocznie rozliczanie wydatków na utrzymanie tej drogi na korzystających z niej właścicieli poszczególnych posesji. Jednocześnie wskazał, że wielokrotne próby przekazania drogiGminie M.S.nie odniosły skutku, zaś on ponosi koszty utrzymania tej infrastruktury, a ich głównym składnikiem jest koszt oświetlenia, napraw opraw świetlnych, koszty odśnieżania w sezonie zimowym oraz koszty ubezpieczenia. Powiadomił on również pozwanego, że kwota faktycznie ponoszonych kosztów będzie rozliczana w równych częściach na wszystkich właścicieli nieruchomości, dla których ustanowiona została służebność drogowa. Pismem z dnia 17 grudnia 2012 roku pozwany nie zgodził się ze stanowiskiem powoda podnosząc, że służebność została ustanowiona nieodpłatnie.
Dnia 5 marca 2013 roku powód przesłał pozwanemufakturę VAT nr (...)za zużycie energii elektrycznej do oświetleniaulic (...)za okres od 1 stycznia 2013 roku do 2 lutego 2013 roku na kwotę 38,04 złotych.
Pismem z dnia 11 marca 2013 roku pozwany odmówił zapłaty i podniósł, że oświadczenie zawarte w poprzednim piśmie powoda nie stanowi umowy a jedynie jednostronne oświadczenie woli. Pismem z dnia 27 marca 2013 roku skierowanym do pozwanego wskazał w szczególności, że obowiązek ponoszenia przedmiotowych kosztów spoczywa na pozwanym z mocyart. 289 k.c.
W dniu 29 marca 2013 roku powód wystawił pozwanemufakturę nr (...)na kwotę 23,99 złotych z tytułu naprawy oświetlenia służebności.
Pismem z dnia 2 kwietnia 2013 roku pozwany podniósł, że nie zawarł z powodem umowy w zakresie ponoszenia kosztów oświetlenia. W kolejnym piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 roku pozwany odmówił zapłaty oraz podniósł podobne okoliczności.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2013 roku powód powiadomił pozwanego, że w związku z wieloma przypadkami odmowy partycypowania w kosztach utrzymania służebności przejazdu i przechodu drogi na ulicach:P.iL., w ślad za licznymi sugestiami mieszkańców z dniem 30 kwietnia 2013 roku nastąpi wyłączenie oświetlenia drogi wewnętrznej. Do pisma załączono kolejnąfakturę nr (...)z dnia 23 kwietnia 2013 roku za zużycie energii elektrycznej za okres od 2 lutego 2013 roku do 3 kwietnia 2013 roku w kwocie 62,31 złotych. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 roku pozwany podtrzymał wcześniejsze twierdzenia. Strony wskazały na te same okoliczności w pismach z 10 maja 2013 roku, 20 maja 2013 roku oraz 25 czerwca 2013 roku.
W dniu 17 czerwca 2013 roku powód wystawił pozwanemufakturę nr (...)na kwotę 30,86 złotych z tytułu kosztów energii elektrycznej za okres od 3 kwietnia 2013 roku do 3 czerwca 2013 roku.
Okoliczność bezsporna, a nadto:

-

pismo z dnia 20.11.2012 r., k. 17;

pismo z dnia 17.12.2012 r., k. 18;

faktury VAT, k. 22, 28, 41, 52-57;

pismo z dnia 11.03.2013 r., k. 23;

pismo z dnia 27.03.2013 r., k. 24-25;

pismo z dnia 2.04.2013 r., k. 27;

pismo z dnia 15.04.2013 r., k. 29-33;

pismo z dnia 24.04.2013 r., k. 34-36;

pismo z dnia 29.04.2013 r., k. 37;

pismo z dnia 10.05.2013 r., k. 38;

pismo z dnia 20.05.2013 r., k. 39;

pismo z dnia 25.06.2013 r., k. 42;

potwierdzenia przelewów, k. 95-98;

Pismem z dnia 9 sierpnia 2013 roku powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 155,20 złotych z tytułu kosztów utrzymania urządzeń oświetlenia służebności obejmującej należności z faktur. Pozwany odmówił przyjęcia tego pisma dnia 12 sierpnia 2013 roku.
Okoliczność bezsporna, a nadto:

-

wezwanie do zapłaty, k. 43-45;

Pismem z dnia 29 listopada 2013 roku powód ponownie wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 155,20 złotych z tytułu kosztów utrzymania urządzeń oświetlenia służebności.
Okoliczność bezsporna, a nadto:

-

pismo z dnia 29.11.2013 r., k. 49-51;

Oświetlenie przedmiotu służebności zostało wyłączone. Dnia 11 listopada 2014 roku ok. godz. 17B. B.na zakręcie ulicy uległa wypadkowi na nieoświetlonejulicy (...). W jego wyniku doznała skręcenia i naderwania części stopy oraz złamania kostki bocznej podudzia lewego. Tego dnia było chłodno, padał deszcz oraz była mgła. Słońce wS.zachodziło o 16:12 a zmierzch zapadał po 17:30.
Okoliczność bezsporna, a nadto:

-

pismo z dnia 17.12.2014 r., k. 123;

zeznania świadkaM. K., k. 126;

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo okazało się uzasadnione w całości.
Podstawę prawną żądań pozwu stanowiłart. 289 § 1 k.c., zgodnie z którym w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej.
Mając na uwadze powyższe regulacje powód winien był wykazać, że pozwany jest właścicielem nieruchomości władnącej, na rzecz którego ustanowiono służebność gruntową, do wykonywania której potrzebne są określone urządzenia, jak również koszt utrzymywania tych urządzeń.
W ocenie sądu okoliczności te powód wykazał w całości. Bezsporne było zawarcie między stronami umowy sprzedaży nieruchomości zabudowanej, stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), obręb(...)–D., położonej przyul. (...)wS.oraz to, że właścicielem tej nieruchomości pozostaje do chwili obecnej pozwany. Poza sporem było także to, że na rzecz każdoczesnego właściciela tej nieruchomości powód ustanowił nieodpłatnie służebność przechodu i przejazdu nadziałkach nr (...). Nadto okoliczności te wynikają z przedstawionej przez powoda umowy sprzedaży z dnia 9 stycznia 2002 roku.
Bezsporne było także to, że nieruchomości obciążone tworzą drogę wewnętrznąul. (...)orazul. (...), oświetlaną za pomocą postawionych przy niej latarń. Strony pozostawały w sporze jedynie w zakresie oceny potrzebności urządzeń świetlnych do wykonywania służebności. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w umowie ustanawiającej służebność przechodu i przejazdu strony nie ustaliły sposobu ponoszenia kosztów utrzymania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności. Niemniej jednak zgodnie z treściąart. 289 § 1 k.c.wynika, że w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Regulacji tej nie zmienia fakt, że służebność została ustanowiona nieodpłatnie. Odpłatność jest związana z samym ustanowieniem służebności i ma służyć rekompensacie właścicielowi nieruchomości obciążonej z ograniczenia jego władztwa nad tą nieruchomością. Od tych kosztów należy odróżnić koszty związane z funkcjonowaniem służebności. Do tych kosztów znajdują zastosowanie regulacje określone wart. 289 § 1 k.c.Regulując zagadnienie obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności, ustawodawca nie określił wykazu tych urządzeń, pozostawiając ocenę potrzebności takich urządzeń indywidualnie w odniesieniu do danej służebności. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 15 czerwca 2010 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II CSK 30/10, OSNC-ZD 2011/1/8, który stwierdził, że w braku odmiennej umowy obowiązek określony wart. 289 § 1 k.c.obejmuje swoim zakresem zarówno obowiązek wybudowania odpowiednich urządzeń, jeśli są potrzebne, jak i późniejsze ich utrzymywanie w należytym stanie, stosownie do sposobu korzystania z drogi i przeznaczenia nieruchomości władnącej oraz obciążonej. Co prawda Sąd Najwyższy wskazał, jakie urządzenia mogą być uznane za potrzebne, jednak nie oznaczył ich zakresu jako zamkniętego. Dla oceny potrzebności urządzeń należy wziąć pod uwagę sposób korzystania ze służebności i przeznaczenia nieruchomości władnącej oraz obciążonej. Oczywiste jest, że służebność ta winna odpowiadać warunkom niezbędnym do korzystania z niej zgodnie z przeznaczeniem. W ocenie sądu dotyczy to zarówno warunków technicznych nawierzchni, jak i zapewnienia bezpiecznego jej użytkowania. Ja te argumenty zwrócił uwagę także Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z dnia 9 lipca 2015 roku, sygn. akt II Ca 157/15. Zważyć należy, że będąca przedmiotem sporu służebność gruntowa została ustanowiona jako służebność zarówno przejazdu, jak i przechodu. Oznacza to konieczność utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania jej zarówno przez poruszających się pojazdami, jak i pieszych. Analiza mapy wskazującej na położenie służebności wskazuje, że nie ma ona jednolitego i prostego przekroju. Trasa służebności zawiera wiele niebezpiecznych zakrętów o kącie zbliżonym nawet do 90º. Nadto w co najmniej trzech miejscach drogi te krzyżują się. Zwrócić należy uwagę na to, że w pobliżu skrzyżowań droga przechodzi w zakręt kącie niemal prostym (szczególnie w sąsiedztwie nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), ale także(...)). Jak wynika z zeznań świadkaM. K.w bezpośrednim sąsiedztwie służebności znajduje się wiele niebezpiecznych obiektów, takich jak schody, czy przejścia. Co prawda pozwany podniósł, że zeznania świadka były niewiarygodne, jednak należy zauważyć, że nie przedstawił dowodów pozwalających sądowi na powzięcie wątpliwości co do tych zeznań. W tym zakresie zeznania świadka były zbieżne z układem przedmiotu służebności wynikającym z mapy. Wątpliwości co do wiarygodności zeznań świadka nie mogła wzbudzić także dokumentacja fotograficzna złożona podczas rozprawy dnia 11 sierpnia 2015 roku, które obrazują nie tylko sam przebieg drogi lecz także stan nawierzchni, co dodatkowo powoduje, że oświetlenie służebności jest konieczne. Bezpieczeństwo poruszania się zarówno pojazdów, jak i pieszych wymaga oświetlenia służebności, w szczególności w miejscach o ograniczonej widoczności. Sąd zwrócił uwagę na to, że zgodnie z treścią§ 109 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowaniedroga powinna być oświetlona ze względów bezpieczeństwa ruchu. Co prawda będąca przedmiotem sporu służebność gruntowa nie jest drogą publiczną, wobec czego rozporządzenie to nie znajduje zastosowania bezpośredniego, jednak – zważywszy na tożsamy cel użytkowania zarówno drogi publicznej jak i wewnętrznej jako miejsca poruszania się pojazdów, jak i pieszych – stanowi pomocniczy argument umożliwiający ocenę potrzebności oświetlenia przedmiotu służebności. Zwrócić należy uwagę na to, że już w chwili ustanawiania służebności gruntowej, oświetlenie uliczne istniało. Strony umowy ustanawiającej służebność nie dokonały zaś żadnych uzgodnień wprowadzających zmiany dotychczasowego sposobu korzystania z przedmiotu ustanawianej służebności. W ocenie sądu, dla oceny potrzebności urządzeń służących do oświetlenia bez znaczenia jest, czy w chwili obecnej przedmiot służebności jest oświetlony. Potrzebę oświetleniaulic (...)należy rozpatrywać stosując kryterium obiektywne, a zatem, czy jest ono potrzebne, a nie czy jest faktycznie utrzymywane. Bez znaczenia jest także to, czy oświetlone są inne ulice zlokalizowane w pobliżu przedmiotowej służebności.
Na marginesie należy zauważyć, że – co prawda już po zakończeniu okresu dochodzonego pozwem –B. B.na zakręcie ulicy uległa wypadkowi na nieoświetlonejulicy (...). W jego wyniku doznała skręcenia i naderwania części stopy oraz złamania kostki bocznej podudzia lewego. Było to już w czasie, gdy przedmiot służebności nie był oświetlony. Wypadek taki jedynie potwierdza potrzebę oświetlenia przedmiotu służebności.
W takim stanie rzeczy sąd uznał, że na pozwanym spoczywa obowiązek utrzymywania oświetlenia służebności gruntowej, a tym samym ponoszenia kosztów zużycia energii elektrycznej, jak i napraw oświetlenia. Wysokość roszczenia nie budzi wątpliwości sądu. Jak wynika z przedstawionych przez powoda faktur sporządzonych przez sprzedawcę energii elektrycznej, z tego tytułu w okresie dochłodzonym pozwem, powód poniósł wydatek w łącznej wysokości 2.691,45 złotych. Mając na uwadze to, że służebność wykonywana jest przez właścicieli 20 nieruchomości władnących, koszt utrzymania urządzeń oświetleniowych przypadający na pozwanego wynosi 134,57 złotych. Nadto poniesiony przez powoda koszt wymiany spalonego stycznika oświetlenia wraz z wymianą zabezpieczeń wyniósł 479,70 złotych, co wynika z przedstawionej faktury VAT. W takim stanie rzeczy koszt przypadający na pozwanego wyniósł 23,99 złotych. Łączny koszt wyniósł zatem 158,56 złotych, a więc był wyższy od dochodzonego przez powoda. Zgodnie z treściąart. 321 § 1 k.p.c.sąd związany jest górną granicą zgłoszonego przez niego żądania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd orzekł jak w pkt I sentencji. O roszczeniu odsetkowym orzeczono odpowiednio do treściart. 481 § 1 k.c., z którego wynika, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odpowiedzialność z tytułu opóźnienia uzależniona jest od wymagalności roszczenia, co może nastąpić w czasie przewidzianym w czynności prawnej, jak również wynikającym ze zwyczaju, a w razie ich braku – niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia. Mając na uwadze to, że powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty dochodzonej pozwem dnia 12 sierpnia 2013 roku (data doręczenia pisma z dnia 9 sierpnia 2013 roku), przeto uwzględniając wysokość świadczenia, sąd uznał, że może ono zostać spełnione w terminie 7 dni, a więc do 19 sierpnia 2013 roku. W takim stanie rzeczy pozwany popadł w opóźnienie z dniem 20 sierpnia 2013 roku.
O kosztach procesu sąd orzekł zgodnie z treściąart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Mając na uwadze to, że powództwo zostało uwzględnione w całości, przeto powód wygrał proces, zaś na pozwanym ciąży obowiązek zwrotu kosztów procesu. Na koszty te składa się zastępstwo procesowe w wysokości 60 złotych. W takim stanie rzeczy orzeczono jak w pkt II sentencji.
Zgodnie z treściąart. 94 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1296 ze zm.) Skarb Państwa nie ma obowiązku uiszczania opłat. Zgodnie z treścią art. 113 tej ustawy kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Norma ta, w zakresie istnienia podstaw do obciążenia kosztami odsyła doart. 98 § 1 k.p.c.a zatem do odpowiedzialności za wynik procesu. Skoro pozwany przegrał proces, bowiem powództwo przeciwko niemu zostało uwzględnione w całości, winien ponieść także koszty, których powód nie miał obowiązku uiścić. Na koszty te składa się opłata sądowa od pozwu w wysokości 30 złotych. W takim stanie rzeczy orzeczono jak w pkt III sentencji.