Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 896/14
Data wyroku: 2015-03-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Bieńkowska, Irena Ejsmont-Wiszowata, Jarosław Marek Kamiński
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste
Podstawa prawna: art. 23, 24 k.c.

Sygn. akt I ACa 896/14
I ACz 1243/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 marca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Jarosław Marek Kamiński

Sędziowie

:

SSA Irena Ejsmont - Wiszowata (spr.)
SSA Elżbieta Bieńkowska

Protokolant

:

Sylwia Radek - Łuksza

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaK. D.
przeciwkoSkarbowi Państwa - NadleśnictwuN.wD.
o ochronę dóbr osobistych i zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży
z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 379/13
i zażalenia na postanowienie o kosztach zawartych w pkt II wyroku Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 379/13
1. prostuje w komparycji wyroku Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 czerwca 2014 r. oznaczenie pozwanego w sposób następujący: „Skarbowi Państwa – NadleśnictwuN.wD.”;
2. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łomży, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

UZASADNIENIE
PowódK. D., w powództwie o ochronę dóbr osobistych, wytoczonym przeciwko Skarbowi Państwa – NadleśnictwuN.wD.wniósł o przesłanie informacji na adresy e-mailowe Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych wB.,O.,W.oraz do jednostek podległych tym jednostkom, nadleśnictw i leśnictw, o następującej treści: „Nadleśniczy NadleśnictwaN.K. U.przepraszaK. D.za sporządzenie przeciwko niemu fałszywej dokumentacji dotyczącej obrotu drewnem.”, zobowiązanie pozwanego do naprawienia szkód wyrządzonych powodowi poprzez przywrócenie go na zajmowane stanowisko pracy w NadleśnictwieN.przed dniem 9 listopada 2009r. , zasądzenie stosownego odszkodowania oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu.
W pismach procesowych z dnia 22 i 23 października 2013r. (k. 70-77) zmodyfikował swoje roszczenia, o tyle, że domagał się przesłania na adresy wcześniej wskazane informacji o następującej treści: „Nadleśniczy NadleśnictwaN.K. U.przepraszaK. D.za sporządzenie i przedkładanie do Prokuratury Rejonowej w Łomży, Sądu i Kierownictwa Lasów Państwowych niezgodnej ze stanem faktycznym dokumentacji dotyczącej obrotu drewnem w LeśnictwieM., a także za inicjowanie, koordynowanie i nadzorowanie działalności mającej na celu doprowadzenie do bezpodstawnego ukaraniaK. D.poprzez składanie zeznań niezgodnych z prawdą”; wniósł o zasądzenie odszkodowania w kwocie 147.000 zł oraz zadośćuczynienia w kwocie 350.000 zł ( łącznie 497.000 zł) oraz cofnął żądanie w przedmiocie przywrócenia do pracy na zajmowanym stanowisku leśniczego. W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2014 r. ostatecznie wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 1.000.000 zł (k.136). W uzasadnieniu wskazywał, że pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci czci, dobrego imienia oraz stanu zdrowia poprzez tworzenie niezgodnej ze stanem faktycznym dokumentacji w postaci notatek służbowych, protokołów oględzin drewna z dnia 27 i 28 października 2009 r. oraz zeznań świadków:G. K.,M. B.,W. W.w sprawie o sygnaturze 1 Ds. 2497/10.
Skarb Państwa – NadleśnictwoN.wD.wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego. Zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda wskazując, że były one przedmiotem analizy organów ściągania, w tym prokuratury oraz sądów różnych instancji, przy czym wszystkie postępowania zainicjowane przezK. D.kończyły się umorzeniem postępowania bądź też odmową wszczęcia postępowania. Podnosił, że to powód w sposób notoryczny naruszał dobra osobiste nadleśniczego i pracowników NadleśnictwaN.i tylko subiektywne poczucie krzywdy i chęć odwetu motywują powoda do inicjowania kolejnych procesów sądowych i składania do prokuratury kolejnych zawiadomień o popełnionych rzekomo przestępstwach.
Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2014r. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7577 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia i ocenę prawną:
K. D.został zatrudniony w NadleśnictwieN.w dniu 14 listopada 1991 r., a od dnia 16 czerwca 1994 r. zajmował stanowisko leśniczego LeśnictwaM.. W dniu 9 listopada 2009 r. został ukarany karą nagany za naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych polegających na braku właściwego nadzoru nad gospodarką drewnem, nad pracami dotyczącymi pozyskania drewna, niewłaściwym odbiorem drewna niezgodnym z jego klasyfikacją oraz odwołany ze stanowiska leśniczego ze skutkiem rozwiązującym stosunek pracy na dzień 28 lutego 2010 r. Jednocześnie pracodawca zaproponował powodowi, za jego zgodą wykonywanie w okresie wypowiedzenia pracy na stanowisku podleśniczego LeśnictwaM.. Na mocy porozumienia stron skrócono okres wypowiedzenia do jednego dnia i od 10 listopada 2009 r. powód został zatrudniony w oparciu o umowę na czas nieokreślony na stanowisku podleśniczego LeśnictwaM.. Powód odwołał się do Sądu Rejonowego od rozwiązania stosunku pracy na stanowisku leśniczego i od kary nagany nałożonej w dniu 9 listopada 2009 r., jednakże jego roszczenia nie zostały uwzględnione. W dniu 29 kwietnia 2010 r. powódK. D.został ponownie ukarany karą nagany za niewłaściwe zachowania podczas wydawania drewna osobom, które nie posiadały upoważnienia do jego odbioru, podważenie zaufania i wiarygodności(...)Leśnej NadleśnictwaN.wobec pracowników przewoźnika, zdezorganizowanie procesu wydawania drewna a także podważanie kompetencji leśniczego. W dniu 24 września 2010 r. pozwany wypowiedział powodowi umowę o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, wskazując jako przyczynę wypowiedzenia utratę zaufania do pracownika, polegające między innymi na: nienależytym wykonywaniu obowiązków służbowych, niemożności porozumienia się i współpracy z pracownikiem, brakiem aprobaty dla decyzji pracodawcy, kierowaniem nieuzasadnionych doniesień do organów ścigania oraz jednostki nadrzędnej nad nadleśnictwem w sprawach dotyczących funkcjonowania jednostki oraz naruszenie zasad współżycia społecznego. Zdaniem pozwanego działania prowadzone przez powoda wpływały negatywnie na atmosferę w pracy, na stosunki pracownicze, psuły wizerunek nadleśnictwa i jego kadry kierowniczej w oczach firm i osób współpracujących z NadleśnictwemN., a także wobec jednostek nadrzędnych- (...)i(...).
Z inicjatywy powoda toczyło się szereg postępowań zarówno przed sądami pracy jak również w prokuraturze. Prokuratura Rejonowa w sprawach tych odmawiała wszczęcia śledztwa wobec braku znamion czynu zabronionego, zaś zażalenia powoda na te postanowienia sądy rejonowe pozostawiały bez rozpoznania.
W ustalonym, jak wyżej stanie faktycznym Sąd Okręgowy wniesione powództwo uznał za niezasadne w całości. Wskazał, że w świetle przesłanek ochrony dóbr osobistych przewidzianych wart. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.oraz zasady rozkładu ciężaru dowodu wynikającej zart. 6 k.c.– obowiązkiem strony powodowej było wykazanie, że to pracownicy NadleśnictwaN., poprzez sporządzenie dokumentacji służbowej, w postaci notatek i protokołów, a także zeznania świadków w postępowaniach toczących się przed sądami pracy i w postępowaniach przygotowawczych w sposób zawiniony (umyślnie lub nieumyślnie) naruszyli wskazywane przez powoda dobra osobiste.K. D.nie sprostał powyższemu obowiązkowi, gdyż nie udowodnił, aby pozwany działał w sposób naruszający jego dobra osobiste. W ocenie Sądu pozew w niniejszej sprawie został oparty wyłącznie na subiektywnych odczuciach powoda odnośnie preparowania niekorzystnej dla niego dokumentacji czy fałszywym zeznaniom pracowników pozwanego. Podkreślił, że postępowanie pracowników NadleśnictwaN.było działaniem w granicach prawa i utrwalonej praktyki, natomiast powód nie wykazał, że zachowanie to doprowadziło do utraty przez niego dobrego imienia. Z uwagi na brak podstaw do uwzględnienia powództwa o ochronę dóbr osobistych bezzasadne było również żądanie zapłaty przez stronę powodową zadośćuczynienia w wysokości 1.000.000 zł.
O kosztach procesu orzekł na podstawieart. 98§1 i 3 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 7 i §11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U.2013.461 j.t.). W ocenie SąduK. D.nie wykazał żadnych szczególnych okoliczności ani związanych z przebiegiem procesu, ani pozostających poza nim, uzasadniających zastosowanieart. 102 k.p.c.
Powód zaskarżył ten wyrok nieformalną apelacją w części dotyczącej zasadności przeproszenia go przez pozwanego, zarzucając naruszenieart. 23 i 24 k.c.poprzez błędne przyjęcie, że nie wykazał on naruszenia dobra osobistego w postaci dobrego imienia, wizerunku i godności a także „ niewłaściwą oraz zbyt pobieżną ocenę materiału dowodowego sprawy”. W oparciu o to domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa.
K. D.wniósł również zażalenie na postanowienie zawarte w pkt. II wyroku Sądu Okręgowego z dnia 6 czerwca 2014r. w części dotyczącej zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kwoty 7.577 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, zarzucając naruszenieart. 102 k.p.c.poprzez niezastosowanie i obciążenie powoda kosztami procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, pomimo jego trudnej sytuacji materialnej. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odstąpienie od obciążania go kosztami procesu.
Pozwany w odpowiedzi na apelację i zażalenie powoda wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że w sprawach o roszczenia związane z działalnością państwowych jednostek organizacyjnych powołanych na podstawieustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach(tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 z późn. zm.) stroną jest Skarb Państwa, reprezentowany przez właściwą jednostkę organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych tj. Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych, regionalne dyrekcje Lasów Państwowych i nadleśnictwa (art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach- Dz. U. Nr 101, poz. 444). Jednostki te są tzw. stationes fisci. W niniejszej sprawie roszczenie związane było z działalnością NadleśnictwaN.wD., co wynikało ewidentnie z treści pozwu. Z tych też względów strona pozwana powinna być oznaczona jako Skarb Państwa - NadleśnictwoN.wD.a nie NadleśnictwoN.. Nieprawidłowość w jej oznaczeniu, jaka zaistniała w wyroku Sądu Okręgowego, została zatem sprostowana w trybieart. 350 § 3 k.p.c.
W sprawie nie zachodzi konieczność merytorycznego badania prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji bowiem prowadzone przed tym Sądem postepowanie toczyło się w warunkach nieważności (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Wprawdzie uchybienie w tym zakresie nie stało się przedmiotem zarzutu apelacji, niemniej jednak Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę z urzędu nieważność postępowania przed Sądem I instancji z uwagi na brak właściwego umocowania pełnomocnika pozwanego.
Zgodnie zart. 67 § 2zd. drugiek.p.c.za Skarb Państwa czynności procesowe, w zakresie określonym odrębną ustawą, podejmuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa. Tą ustawą jestustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa(Dz. U. Nr 169, poz. 1417 z późn. zm.). Począwszy od zmiany tej ustawy, wprowadzonej ustawą z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. U. Nr 79, poz. 660), a więc z dniem 12 czerwca 2009 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy. Ustawa ta rozróżnia obligatoryjne zastępstwo procesowe przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa oraz zastępstwo fakultatywne. Do pierwszej grupy regulacji zalicza się art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.g.s.p., zgodnie z którym Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wykonuje zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w sprawach, które należą w pierwszej instancji do właściwości sądów okręgowych.Na podstawie art. 8b ust. 1 u.p.g.s.p. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa może przekazać sprawę lub grupę spraw do prowadzenia przez podmiot reprezentujący Skarb Państwa.
Ze względu na przedmiot sprawy (ochrona dóbr osobistych) - niewątpliwie należała ona do właściwości sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Z tego powodu pozwany powinien być zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W aktach sprawy brak dowodu, by Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa przekazała tę sprawę Skarbowi Państwa - NadleśnictwuN.wD.. Jedynie w takim wypadku jednostka ta mogłaby samodzielnie dokonywać czynności procesowych w postępowaniu cywilnym za Skarb Państwa.
W konsekwencji, z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że pozwany reprezentowany był w postępowaniu w sposób niezgodny z prawem.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego problem skutków naruszenia obowiązku wykonywania zastępstwa procesowego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa jest interpretowany rozbieżnie. W wyroku z dnia 2 lutego 2011 r., II CSK 268/10 stwierdzono, że uchybienie to nie stanowi przyczyny nieważności postępowania. Wyrażono w nim ocenę, że Skarb Państwa mógłby potwierdzić czynności, których dokonał podmiot dokonujący za niego czynności w postępowaniu. Stanowisko to nie zostało podzielone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 r. w sprawie IV CSK 403/12, niepubl. W motywach tego orzeczenia wskazano, że "Nie ulega wątpliwości, żeart. 67 § 2zd. drugiek.p.c.został ukształtowany jako wyjątek od ogólnej reguły wyrażonej wzdaniu pierwszymtego przepisu..... Z tego powodu w wypadkach określonych przez ustawodawcę - między innymi wart. 8 ust. 1 pkt 1u.p.g.s.p. - zastępstwo procesowe Skarbu Państwa może być wykonywane wyłącznie przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, nie zaś przez organy państwowych jednostek organizacyjnych". Argumenty, które zostały przytoczone w motywach tegoż orzeczenia Sądu Najwyższego są przekonujące i zostały podzielone przez Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę. Konsekwencją tegoż stanowiska jest ocena prawna, że występujący dotychczas w sprawie pełnomocnik Skarbu Państwa nie mógł być zatem pełnomocnikiem w tym postępowaniu. Postępowanie przed Sądem Okręgowym dotknięte zatem było nieważnością -art. 379 pkt 2 k.p.c.
Wobec istnienia nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji bezprzedmiotowa była ocena zarzutów sformułowanych w apelacji oraz zażaleniu powoda.
W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łomży, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).