Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 329/15
Data wyroku: 2015-09-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariusz Sztorc /spraw./, Andrzej Borek, Grażyna Artymiak
Słowa kluczowe: Nieumyślność
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk

Sygn. akt II Ka 329/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 września 2015 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:
Przewodniczący: SSO Andrzej Borek
Sędziowie:  SSO Mariusz Sztorc /spraw./
SSO Grażyna Artymiak
Protokolant: protokolant Anna Matuszkiewicz
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie – Danuty Czarnoty
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2015 r.
sprawyR. Ł.iR. S.
oskarżonych o przestępstwo zart. 220 § 1 kki inne
na skutek apelacji wniesionych przez oskarżyciela publicznego i obrońcę oskarżonegoR. S.
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 15 stycznia 2015 r., sygnatura akt X K 1173/13
uchylazaskarżony wyrok w stosunku do obu oskarżonych i sprawęprzekazujeSądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
SSO Grażyna Artymiak  SSO Andrzej Borek  SSO Mariusz Sztorc
Sygn. akt II Ka 329/15

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt X K 1173/13 :
1. uniewinniłR. Ł.od zarzutu popełnienia czynu zart. 220 § 1kkiart. 155 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, a polegającego na tym, że w dniu 25 lutego 2013 roku, w miejscowościM., LeśnictwaB., Oddział nr(...), woj.(...), będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnił wynikających stąd obowiązków poprzez:
- nie przeprowadzenie instruktażu stanowiskowego dlaP. B. (1),
- nie przeprowadzenie szkolenia informującego o organizacji pracy przy ścince drzew i zagrożeniach wypadkowych stąd wynikających,
- brak nadzoru nad pracą wykonywaną przezP. B. (1),
w wyniku czego nieumyślnie spowodował śmierć pokrzywdzonegoP. B. (1)w dniu 19.03.2013 roku, który został uderzony odłamaną gałęzią obalanego drzewa bukowego i doznał obrażeń ciała w postaci wieloodłamowego złamania kości czołowej i skroniowej prawej czaszki z wtórnymi ogniskami rozmiękania płatów czołowych mózgu, obrzęku mózgu
Na podstawieart. 632 pkt 2 kpkkosztami postępowania w części uniewinniającej oskarżonegoR. Ł.Sąd I instancji obciążył Skarb Państwa, natomiast na podstawieart. 632 pkt 2kpkzasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonegoR. Ł.kwotę 1140,20 złotych tytułem zwrotu kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy z wyboru w sprawie.
2. uznał oskarżonegoR. S.za winnego tego, że dniu 25 lutego 2013 roku, w miejscowościM., LeśnictwoB., Oddział nr(...), woj.(...), wykonując prace ok. godz. 10:30 w stanie nietrzeźwości ok. 1,23‰ alkoholu w organizmie, polegające na ścinaniu drzewa bukowego, w sposób niewłaściwy ściął drzewo, przecinając je w całości bez pozostawienia tzw. zawiasy (tj. niedopiłowanej części pnia), co spowodowało niekontrolowany upadek drzewa, zaczepienie obalanego drzewa o rosnące obok drzewo, na skutek czego nastąpiło odłamanie gałęzi obalanego drzewa o średnicy ok. 10 cm, która uderzyła, znajdującego się w strefie niebezpiecznej wykonującego prace porządkowe pokrzywdzonegoP. B. (1)w głowę, w wyniku czego oskarżony nieumyślnie spowodował doznanie przez pokrzywdzonego obrażeń ciała w postaci wieloodłamowego złamania kości czołowej i skroniowej prawej czaszki z wtórnymi ogniskami rozmiękania płatów czołowych mózgu i obrzęku mózgu, które były przyczyną śmierci pokrzywdzonego w dniu 19.03.2013r., przy czym pokrzywdzony przyczynił się do zaistnienia zdarzenia poprzez pozostawanie w strefie niebezpiecznej w stanie nietrzeźwości 1,28 ‰ alkoholu we krwi – tj. popełnienia czynu zart. 155 kki za to na podstawieart. 155 kkskazał go na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na postawieart. 69 § 1 i § 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1kkwarunkowo zawiesił na okres próby 4 lat.
Na podstawieart. 71 § 1 kkorzekł wobec oskarżonegoR. S.karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 30 złotych.
Na podstawieart. 627 kpkzasądził od oskarżonegoR. S.na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 3.434,58 zł.
Apelacje od powyższego wyroku wnieśli oraz obrońca oskarżonegoR. S..
Oskarżyciel publiczny zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w całości na niekorzyść oskarżonegoR. Ł., zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania wyroku i mający wpływ na jego treść, polegający na błędnym przyjęciu, że oskarżonyR. Ł.swoim zachowaniem w przedmiotowym układzie sytuacyjnie nie naruszył nawet w sposób nieumyślny obowiązków, które ciążyły na nim, jako na zlecającym pracęP. B. (2)i tym samym nie popełnił zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu, co doprowadziło do jego uniewinnienia, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku, że oskarżonyR. Ł.swoim zachowaniem wypełnił znamiona przestępstwa zart. 155 kk,
- obrazę przepisów postępowania, a toart. 424 § 1 kpk, polegającą na ograniczeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie motywów uniewinnienia oskarżonegoR. Ł.od popełnienia zarzucanego mu czynu, jedynie do stwierdzenia, że „oskarżonyR. Ł.nie popełnił czynu zart. 155 kk, gdyż nie zrealizował jego przesłanek, tj. nieumyślnie nie spowodował śmierci człowieka, a za śmierć pokrzywdzonego odpowiada oskarżonyR. S.”, na podstawie którego to nie można odczytać motywów, którymi kierował się Sąd wydając przedmiotowy wyrok.
Podnosząc powyższe zarzuty oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonegoR. S.zaskarżając wyrok w części dotyczącej tego oskarżonego na jego korzyść, zarzucił:

1
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 193 § 1 kpk, wyrażającą się w stwierdzeniu przez Sąd orzekający okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wymagających wiadomości specjalnych bez zasięgania opinii biegłego stosownej specjalności,

2
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 kpk, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie własnych ustaleń w zakresie nieprawidłowości w technice ścinki drzew i ich konsekwencji dla kierunku obalenia drzewa na opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy inż.Z. K., który wyszedł w ten sposób w opinii pisemnej poza granice własnej specjalności, zaś podczas rozprawy, odmówił odpowiedzi na pytania obrońcy dotyczące materii techniki ścinki drzew i przyznał, że nie posiada wiadomości specjalnych z tej dziedziny,

3
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 kpkprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie własnych ustaleń w zakresie nieprawidłowości w technice ścinki drzew i ich konsekwencji dla kierunku obalania drzewa na prywatnej opinii świadkaS. S. (1), przygotowanej na zlecenie współoskarżonegoR. Ł., w tamtym czasie ewidentnie zainteresowanego w przerzuceniu odpowiedzialności na oskarżonegoS., który to świadek nie był na miejscu zdarzenia i swą opinię – jak przyznaje w jej treści – wydał na podstawie przedstawionych mu zdjęć, w szczególności w ten właśnie sposób dokonał ustalenia niezwykle istotnej dla niniejszej sprawy okoliczności, a mianowicie faktu, że niepozostawienie zawiasy spowodowało zmianę kierunku obalenia drzewa, którego odłamana gałąź uderzyła w głowę poszkodowanego,

4
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 kpkorazart. 5 § 2 kpk, przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i bezkrytyczną ocenę opinii biegłejM. H., zawierającej ustalenia niedające się pogodzić z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy, i w efekcie przyjęcie wersji dotyczącej spożywania alkoholu przez oskarżonego najbardziej dla niego niekorzystnej i w konsekwencji,

5
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 4 kpk,art. 5 § 2 kpk,art. 7 kpk,art. 92 kpkorazart. 410 kpk, uwzględnienie tylko okoliczności niekorzystnych dla oskarżonego, tłumaczenie wątpliwości na jego niekorzyść i pominięcie okoliczności przesądzających, że oskarżony nie dopuścił się przypisanego mu czynu, na skutek czego przyjęto za udowodnione istotne fakty przy braku po temu podstaw w materiale dowodowym,

6
obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 424 § 1 kpk, mającą wpływ na treść wyroku, a polegającą na istotnej sprzeczności pomiędzy częścią dyspozytywną wyroku a jego uzasadnieniem, wyrażającej się w skazaniu oskarżonego za to, że w sposób niewłaściwy ściął drzewo, przecinając je w całości bez pozostawienia tzw. zawiasy, co spowodowało niekontrolowany upadek drzewa, zaczepienie obalanego drzewa o rosnące obok drzewo, na skutek czego nastąpiło odłamanie gałęzi obalanego drzewa o średnicy ok. 10 cm, która uderzyła znajdującego się w strefie niebezpiecznej wykonującego prace porządkowe pokrzywdzonegoP. B. (1), przy jednoczesnym ustaleniu, że brak jest przeciwwskazań do przyjęcia wyjaśnień oskarżonegoR. S., że drzewo obaliło się w ustalonym przezeń kierunku i w tym zakresie Sąd uznał je za wiarygodne, z ostrożności procesowej :

7
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe oskarżonego pozwalają na wymierzeniu mu grzywny wbrew dyspozycjiart. 58 § 2 kk,

8
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że dochody oskarżonegoR. S., jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe uzasadniają ustalenie jednej stawki dziennej wymierzonej mu grzywny na kwotę 30 zł,

9
obrazę przepisów postępowania, a mianowicie obrazęart. 624 § 1 kpkmającą wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na nie zwolnieniu w całości oskarżonegoR. S.od obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, pomimo:

a
istnienia podstawy do uznania, że uiszczenie przez oskarżonegoR. S.kosztów sądowych będzie uciążliwe ze względu na jego sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów – wbrew błędnie wyrażonemu przez Sąd Orzekający poglądowi prawnemu, że ewentualne zwolnienie z ich ponoszenia winno mieć miejsce na skutek szczególnych okoliczności, o których mowa wart. 624 § 1 kpk, a które w niniejszej sprawie nie zaistniały(str. 40 uzasadnienia zaskarżonego wyroku);

a także,

b
istnienia podstawy do uznania, że za zwolnieniem, przynajmniej w części,R. S.od obowiązków zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych przemawiają względy słuszności, takie jak fakt, że część kosztów opinii biegłych nie była wydatkiem związanym z przypisanym mu przestępstwem i celowymi zarazem,

10
obrazę przepisów postępowania, a mianowicie obrazęart. 633 kpkmającą wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na obciążeniu oskarżonegoR. S.kosztami procesu nie związanymi z jego sprawą – częścią kosztów przypadających od oskarżonegoR. Ł.(związanych z jego sprawą), a którą to część – na skutek uniewinnieniaR. Ł.– winien ponieść Skarb Państwa,

11
obrazę przepisów postępowania, a mianowicie obrazęart. 626 § 1 kpkw zw. zart. 424 § 2 in fine kpk, mającą wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na wyjaśnieniu i nieuzasadnieniu przez Sąd Orzekający, które koszty i w jakim zakresie musi ponieść oskarżonyR. S.– jakie względy słuszności o tym zadecydowały,

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca oskarżonegoR. S.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy i uniewinnienie oskarżonegoR. S.od popełnienia przypisanego mu przestępstwa, uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Z ostrożności procesowej obrońca wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia ZUS z dnia 24 stycznia 2014 r., potwierdzenia odbioru raty renty za miesiąc marzec 2015 r. oraz zaświadczenia PUP z dnia 31 marca 2015 r. na okoliczność ustalenia sytuacji materialnej oskarżonego, w szczególności faktu, że oskarżony wraz z żoną, która jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymują się z renty skarżonego w wysokości 1.133,59 zł i zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karze i wyeliminowanie z niego wymierzonej oskarżonemu kary grzywny, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karze i ustalenie wysokości jednej stawki dziennej wymierzonej oskarżonemu grzywny na kwotę 10 zł oraz zmianę zaskarżonego w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu i zwolnienie oskarżonego w całości od ich zapłaty na rzecz Skarbu Państwa, a także zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonegoR. S.kosztów udziału obrońcy z wyboru w sprawie za I i II instancję według norm taryfowych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje są zasadne, o ile skutkują uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd Rejonowy dopuścił się uchybień, które mają wpływ na treść wyroku. Ocena materiału dowodowego zawiera luki powodujące, że wyrok nie uwzględnia całokształtu okoliczności sprawy i jest przedwczesny.
Podzielić należy zarzut apelacji prokuratora, że Sąd I instancji nie rozważył w sposób pełny wszystkich okoliczności sprawy, które mogłyby stanowić podstawę do potwierdzenia lub zaprzeczenia w zachowaniu oskarżonegoR. Ł.wypełnienia znamion przestępstwa zart. 155 kk.
Art. 155 kkokreśla odpowiedzialność za występek nieumyślnego spowodowania śmierci człowieka. Nieumyślność polega na tym, że sprawca nie zachowuje wymaganej w danych warunkach ostrożności i popełnia czyn, którego popełnić nie miał zamiaru, ale którego możliwość popełnienia przewidywał albo mógł przewidzieć. Przedmiotem odpowiedzialności zart. 155 kkbędą więc te wszystkie wypadki spowodowania śmierci człowieka, gdy sprawca ani nie chciał tej śmierci, ani też się na nią nie godził, a jedynie dopuścił się nieostrożnego zachowania, w wyniku którego nastąpiła śmierć człowieka.
Dla odpowiedzialności zart. 155 kkkonieczne jest ustalenie związku przyczynowego między zachowaniem sprawcy (działaniem bądź zaniechaniem), a śmiercią ofiary. Związek ten zachodzi wówczas, gdy można przyjąć, że bez zachowania sprawcy nie nastąpiłaby śmierć ofiary. Związku przyczynowego nie przerywa włączenie się w ciąg zdarzeń innego jeszcze faktu, mającego wpływ na śmierć ofiary.
W powyższym aspekcie Sąd Rejonowy zbyt pobieżnie ocenił okoliczności przystąpienia pokrzywdzonego do pracy oraz podstawę jej wykonywania, zidentyfikowaną przez Sąd I instancji jako umowa zlecenia, z czego w ocenie tego Sądu nie wynikały żadne obowiązki oskarżonegoR. Ł., gdyż więź zlecenia pomiędzy nim, a oskarżonymR. S.nie obejmowała już pokrzywdzonegoP. B. (3). Zwrócić należy uwagę, że to właśnie oskarżonyR. Ł.był osobą organizującą wycinkę drzewa w lesie w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. To oskarżonyR. Ł.miał wypłacić pokrzywdzonemuP. B. (3)wynagrodzenie za jego udział w tych czynnościach. Niewątpliwie pokrzywdzonegoP. B. (3)przyprowadził na miejsce wycinki oskarżonyR. S., ale to do powinności oskarżonegoR. Ł.należało rozpoznanie umiejętności i zdolnościP. B. (3)do wykonywania danego rodzaju pracy i sprawdzenie, czy pokrzywdzony znał zasady BHP, w tym obowiązujące w szczególnych warunkach, jakimi jest wyrąb drzewa w lesie. Sąd Rejonowy nie ocenił jak teren, na którym dokonywano wycinki drzew był zabezpieczony, czy pokrzywdzony był zdolny do pracy, a w konsekwencji, czy przestrzegał bezpiecznego uczestniczenia w wyrębie drzew. Jeżeli nawet przyjąć, że pokrzywdzony znalazł się na miejscu wycinki drzew jako osoba postronna, to i tak należało rozważyć, czy powinnością oskarżonegoR. Ł.było takie zabezpieczenie miejsca wycinki drzew, aby nie znalazły się tam osoby niepożądane. Każdy teren, na którym prowadzone są prace zagrażające bezpieczeństwu osób powinien być zabezpieczony przed możliwością znalezienia się na nim osób niepożądanych. Zwykle w takim celu stosuje się taśmy odgradzające, barierki, czy też tablice ostrzegawcze. Okoliczności te muszą być w sprawie zbadane dla ustalenia bądź wykluczenia związku przyczynowego między zachowaniem się oskarżonegoR. Ł., a śmiercią pokrzywdzonegoP. B. (3).
Należy także podzielić argumentację obrońcy oskarżonegoR. S., zarzucającą obrazęart. 193 § 1 kpk, która miała wpływ na treść wyroku, polegającą na rezygnacji przez Sąd I instancji z zasięgnięcia opinii biegłego stosownej specjalności. Niewątpliwie w sprawie istotne było, i co prawidłowo uczynił Sąd Rejonowy, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Biegły ten posiada jednak ogólne wiadomości z tego zakresu i na podstawie własnej wiedzy analizował przedstawione mu tezy, bez specjalistycznej wiedzy związanej z techniką wyrębu drzewa w lesie i postępowania drwala w zakresie możliwych sposobów wykonania tzw. „zawiasy”, mającej zabezpieczać drzewo przed niekontrolowanym upadkiem. Postępowanie dowodowe powinno być w tym zakresie uzupełnione o specjalistyczną opinię oraz przez ocenę na podstawie materiału dowodowego ze źródeł osobowych, zabezpieczonej dokumentacji, czy oskarżonyR. S.posłużył się w tym względzie właściwą techniką i dochował wszystkich ciążących na nim powinności. Taka opinia powinna następnie zostać zestawiona z wydaną już w sprawie opinią z zakresu BHP dla umożliwienia Sądowi I instancji otrzymania pełnego obrazu zachowania oskarżonegoR. S.w zakresie stawianego mu zarzutu.
Biorąc powyższe pod uwagę zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W ponownym postępowaniu rzeczą Sądu Rejonowego będzie dokładne przeprowadzenie postępowania dowodowego z uwzględnieniem wyżej naprowadzonych wskazań Sądu Okręgowego. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie powinno stworzyć podstawę do wydania prawidłowego wyroku.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku na podstawieart. 437 § 2 kpk,444 kpk,456 kpk.
SSO Grażyna Artymiak  SSO Andrzej Borek  SSO Mariusz Sztorc