Sąd Okręgowy w Poznaniu
VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 5785/13
Data wyroku: 2015-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

ODPIS
Sygn. akt VIII U 5785/13

WYROK

W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2015r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych
w składzie : Przewodniczący  SSO Ewa Roszak
Protokolant  st. sekr. sąd. Joanna Biedermann
po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015r. w Poznaniu
odwołań

    1.M.M.

    2.I. M.

od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa wP.
z dnia 1. 30 października 2013r., znak:(...)
2.  30 października 2013r., znak:(...)
w sprawie

M.
M.l,I. M.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa wP.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia

1

    Zmienia zaskarżoną decyzję   30 października 2013r. , znak:(...)wydaną co doI. M.w ten sposób, że stwierdza, iż odwołującaI. M.nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty 2.157,12zł za okres od 1 października 2009r. do 31 sierpnia 2010r.

2

    Oddala odwołanieM.M.l od decyzji z dnia   30 października 2013r. , znak:(...)wydanej wobec niej.

3
Przekazuje do KRUS wniosek o odstąpienie żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń od odwołujących zawarty w odwołaniu z dnia 11 grudnia 2013r. do rozpoznania.

4

    Zasądza od pozwanego organu rentowego na rzeczI. M.kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

    Decyzją z dnia 30 października 2013 roku, znak:(...)Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił dla

I. M.
nadpłatę od 01.10.2009r. do 31.08.2010r. części uzupełniającej renty w całości z powodu prowadzenia działalności rolniczej na gruntach o powierzchni 8,48 ha od chwili osiągnięcia 18 roku życia (współwłasności w 1/3) w wysokości 2.157,12 zł tj. łącznej kwoty pobranego w w/w okresie świadczenia i zobowiązałI. M.do zwrotu kwoty 2.157,12 zł za okres od 01.10.2009r. do 31.08.2010r. w terminie 30 dni jako kwoty nienależnie pobranej. Jako podstawę prawną organ rentowy powołałart. 32 oraz art. 28 ust. 3 ustawy z dnia  20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).
Drugą

    decyzją z dnia 30 października 2013 roku, znak:(...),Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił dla

M.
M.lnadpłatę od 01.07.2006r. do 30.04.2008r. oraz od 01.10.2008r. do 30.09.2013r. części uzupełniającej renty w całości z powodu prowadzenia działalności rolniczej na gruntach o powierzchni 8,48 ha od chwili osiągnięcia 18 roku życia (współwłasności w 1/3) w wysokości 17.093,92 zł tj. łącznej kwoty pobranego w w/w okresie świadczenia i zobowiązałM.M.do zwrotu kwoty 11.763,14 zł za okres od 01.10.2010r. do 30.09.2013r. w terminie 30 dni jako kwoty nienależnie pobranej. Jako podstawę prawną organ rentowy powołałart. 32 oraz art. 28 ust. 3 ustawy z dnia  20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291  ze zm.).
Od powyższych decyzjiI. M.iM.M., reprezentowane przez fachowego pełnomocnika, wniosły odwołanie do tut. Sądu w przepisanym prawem trybie i terminie, wnosząc o zmianę zaskarżonych decyzji wydanych wobec każdej z nich poprzez uchylenie obowiązku zapłaty przez nie wskazanych w decyzjach kwot wraz z należnymi odsetkami,  a nadto wniosły o zasądzenie od KRUS na rzecz odwołujących kosztów postępowania według norm przepisach.
W uzasadnieniu odwołujące podniosły, iż wbrew ustaleniom poczynionym przez organ rentowy, odwołujące od dnia osiągnięcia pełnoletniości, nigdy nie prowadziły działalności rolniczej na stanowiących ich współwłasność gruntach o łącznej powierzchni 8,48 ha. Działalność taka w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami prowadzona była przez ojca odwołujących –A.M., który otrzymywał z tego tytułu dopłaty bezpośrednie do uprawianych gruntów rolnych, a odwołujące nie otrzymywały z tego tytułu żadnych dochodów. Ojciec odwołujących prowadził gospodarstwo rolne na w/w gruntach od wielu lat, jeszcze przed śmiercią ich matki, a uzyskiwany w ten sposób dochód stanowił źródło utrzymania dla niego oraz małoletniej siostry odwołujących –A.M..
Nadto pełnomocnik odwołujących wskazał w odwołaniu, iż w odniesieniu do obu odwołujących zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przewidziane w art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowiące o możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Na poparcie powyższego wniosku wskazana została sytuacja każdej z odwołujących tak w czasie pobierania świadczenia rentowego tj. w okresach wskazanych w skarżonych decyzjach, jak i obecnie, pod względem uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania.
W odpowiedzi na odwołanie obu zobowiązanych pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach, w szczególności podkreślając, iż obie odwołujące były uprawnione do renty rodzinnej, a w dniu 24.11.2003r. stały się współwłaścicielkami po 1/3 gospodarstwa rolnego o pow. 8,48 ha położonego w miejscowościR.. W związku z powyższym, w momencie uzyskania przez odwołujące pełnoletniości ma zastosowanie wobec nichart. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym wypłata renty ulega zawieszeniu w całości, jeżeli uprawniony nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Zaprzestania prowadzenia takiej działalności odwołujące nie wykazały po osiągnięciu 18 roku życia np. poprzez przeniesienie przysługującej im własności gospodarstwa rolnego na inna osobę fizyczną lub prawną w przewidzianej prawem formie lub poprzez wydzierżawienie na podstawie pisemnej umowy zawartej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków. Ponadto odwołującaM.M.l od dnia 31.07.2013r. stała się dodatkowo właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,84 ha także położonego wR.. Nadto pozwany wskazał, że obie odwołujące były pouczone o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń (np. w decyzji z dnia 30.01.2012r. lub z dnia 23.11.2011r. czy 13.08.2009r.), a mimo zajścia tych okoliczności pobierały rentę rodzinną wraz z jej częścią uzupełniającą, tym samym żądanie zwrotu świadczenia od każdej z nich w wyliczonych kwotach, jest zasadne.
W toku postępowania pełnomocnik odwołujących podtrzymał zgłoszone w odwołaniu żądania precyzując, iż w imieniu odwołujących wnosi o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez uchylenie obowiązku zapłaty przez każdą z odwołujących wskazanych w skarżonych decyzjach kwot w wyniku ustalenia, że nie prowadziły one po ukończeniu 18 roku życia działalności rolniczej, a nadto podtrzymuje wniosek o odstąpienie przez organ rentowy od żądania zwrotu przez odwołujące kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości w przypadku utrzymania się w mocy i uprawomocnienia się decyzji, od których odwołanie zostało wniesione.
Sąd Okręgowy ustalił, następujący stan faktyczny:
OdwołującaM.M.lurodziła się (...)i pełnoletniość osiągnęła z dniem 29.06.2006r. Obecnie ma skończone 26 lat. Z kolei odwołującaI. M.-urodzona (...)-18 rok życia ukończyła 30.09.2009r. Obecnie liczy 25 lat.
Decyzją z dnia 28 czerwca 1996 r. organ rentowy przyznał odwołującym, począwszy od dnia 09.05.1996r., rentę rodzinną po zmarłej matce –E. M., przy czymM.
M.na okres do dnia 30.06.2004r., zaśI. M.- do dnia 30.09.2007r. tj. do czasu ukończenia przez nie nauki na poziomie gimnazjum. Decyzją tą renta rodzinna została przyznana także najmłodszej z sióstrM.–A.na okres do 28.02.1012r. Z uwagi na to, że wszystkie siostryM.były wówczas jeszcze małoletnie adresatem decyzji był ich ojciec –A.M.jako ich przedstawiciel ustawowy.  Decyzja ta zaopatrzona była w standardowy druk pouczenia, w którym przytoczone zostały sformułowania wynikające z obowiązujących wówczas przepisów, co do określenia obowiązku zwrotu pobranego nienależnie świadczenia, jak i definicji świadczenia nienależnie pobranego oraz pouczenie o sytuacjach, w jakich renta rodzinna ulegnie zawieszeniu lub zmniejszeniu, w szczególności w sytuacji zaprzestania uczęszczania do szkoły przez dziecko, które ukończyło 16 lat życia.
W związku z powyższymA.M.przekazywał do organu rentowego wymagane zaświadczenia o kontynuowaniu przez odwołujące nauki na poziomie szkoły średniej, tj. w Liceum Ogólnokształcącym w(...)nr 2 wW..
Pismem z dnia 24 maja 2006r., wysłanym bezpośrednio na nazwiskoM.
M.l, organ rentowy zwrócił się do w/w o określenie, czy w związku z osiągnięciem pełnoletniości, przysługująca jej renta rodzinna ma być przekazywana do jej rąk, czy nadal do rąk opiekuna, a w przypadku wypłacania świadczenia do rąk uprawnionej – organ wzywał o podanie dokładnego adresu lub numeru konta, na jakie świadczenie winno być przekazywane oraz podanie numeru NIP i Pesel. Z uwagi na brak pisma ze strony odwołującejM.
M.l w powyższej kwestii, pozwany organ w dalszym ciągu przesyłał decyzje oraz wypłacał świadczenie w części należnejM.M.jej ojcu -A.M.Na decyzjach kierowanych doA.M.jako upoważnionego do odbioru świadczenia dla córkiM.
M.l, organ rentowy umieszczał też wezwania o przedstawienie dokumentów potwierdzających kontynuowanie przez nią nauki, np. po ukończeniu szkoły średniej – decyzja z dnia 16.07.2007r. /k. 50 akt KRUS/. W wykonaniu tych wezwań ojciec odwołujących złożył w KRUS m.in. w dniu 06.08.2007r. pismo zawierające informację, iż ze względu na dalszą kontynuację nauki przez córkęM.M.– rozpoczęcie studiów – zaświadczenie o podjęciu nauki zostanie przesłane w m-cu październiku. Także dlaA.M.jako opiekuna KRUS wysłał druk – pouczenie z dnia 14.08.2007r. o konieczności złożenia zaświadczenia dotyczącego kontynuowania nauki wraz z informacją o dacie programowego zakończenia nauki oraz informacją o ewentualnym wypłacanym stypendium, a także o obowiązku przedłożenia zaświadczenia o osiąganych przez dziecko dochodach z tytułu pracy . Wezwanie to organ ponowił ponagleniem z dnia 31.10.2007r.
Również(...)M.złożył w pozwanym organie pisemne oświadczenie, w którym zobowiązywał się zawiadamiać Oddział o zaprzestaniu nauki przez każde dziecko uprawnione do renty rodzinnej, wypłacanej do jego rąk jako opiekuna – k. 66 akt KRUS. Jednocześnie złożył on wówczas kopię zaświadczenia wystawionego przez Uniwersytet im(...)wP., żeM.
M.l w roku akademickim 2007/2008 jest studentką studiów niestacjonarnych, zaocznych , pierwszego stopnia na Wydziale Prawa i Administracji , które trwają 3 lata (6 semestrów). Natomiast w dniu 02.11.2008r. wpłynęło do Placówki Terenowej KRUS wW.zaświadczenie wystawione przezWyższą Szkołę (...)wP.wskazujące, że w roku akademickim 2008/2009 odwołująca rozpoczęła studia w trybie niestacjonarnym na tej uczelni, na kierunku Administracja i jest studentem I roku. W wyniku przeprowadzonego postępowania pozwany organ ustalił wówczas, żeM.
M.l była studentką(...)Wydziału Prawa i Administracji jedynie do dnia 30.04.2008r. i z tą datą została skreślona z listy studentów z uwagi na rezygnację ze studiów.
Na tej podstawie organ rentowy kolejne decyzje w zakresie wypłacanej renty rodzinnej siostromM.wysyłał już osobno doM.
M.l i oddzielnie na nazwiskoA.M.jako uprawnionego do odbioru renty rodzinnej dla małol.I.iA.– pierwsza oddzielna decyzja z dnia 05.02.2009r. o przyznaniu renty rodzinnej na rzeczM.
M.l (oraz w pozostałych dwóch częściach dlaI.iA.M.) począwszy od dnia 01.10.2008r. na okres do zakończenia studiów, tj. do 30.09.2011r. adresowana była już do odwołującejM.
M.l wraz z pouczeniem o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej (wraz z definicją określającą co oznacza „prowadzenie działalności rolniczej”) – k. 89 akt KRUS. OdwołującaM.
M.l złożyła także pozwanemu zobowiązanie z dn. 13.02.2009r. podpisane osobiście, iż zawiadomi niezwłocznie organ rentowy o zaprzestaniu nauki przed 30.09.2011r. oraz o innych okolicznościach mających wpływ na prawo do pobierania renty rodzinnej. W zobowiązaniu tym odwołująca jako swój adres wskazała adres domowy, tj.(...)i po tym czasie nie zgłaszała w organie informacji o zmianie miejsca zamieszkania. W związku z tym, adresowane do niej decyzje wysyłane były na powyższy adres.
W tym czasie odwołującaI. M.kontynuowała naukę w II Liceum Profilowanym w(...)Nr 2 wW.i programowo naukę tę miała zakończyć w kwietniu 2010r. W związku z zaświadczeniem wystawionym przez Dyrekcję w/w szkoły, renta rodzinna w części przypadającej na odwołującą została jej przyznana decyzją Prezesa KRUS z dnia 02.06.2009r. na okres do dnia 31.08.2010r. Decyzja powyższa oraz należna część świadczenia przesłane zostały ojcu odwołującej –A.M.przy czym decyzja na standardowym druku zawierała w dalszym ciągu pouczenie o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej (wraz z definicją określającą co oznacza „prowadzenie działalności rolniczej”) – k. 101 akt KRUS.
Pismem z dnia 23.07.2009r. organ rentowy, w związku z osiągnięciem przezI. M.z dniem 30.09.2009r. 18 roku życia informował ją, iż w celu dalszej wypłaty należnej jej części renty rodzinnej do rąkA.M.winna, w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma, złożyć podpisany osobiście wniosek, aby rentę rodzinną wypłacać jak dotychczas. Organ pouczył też w niniejszym piśmie odwołującą, że w przypadku nienadesłania takiego wniosku w wyznaczonym terminie, od miesiąca września 2009r., należna część renty wypłacana będzie do rąk odwołującej. W załączeniu przesłano także odwołującej do wypełnienia druk NIP 3, który należało przesłać do właściwego Urzędu Skarbowego celem nadania Numeru Identyfikacji Podatkowej.
Pismem z dnia 05.08.2009r., które doP.Terenowej KRUS wpłynęło 07.08.2009r., odwołującaI. M.poinformowała organ rentowy, że wnioskuje o dalsze przekazywanie należnej jej części renty rodzinnej do rąkA.M.
W związku z powyższym kolejną decyzję z dnia 13.08.2009r. o przysługującej od dnia 01.09.2009r. na okres do dnia 31.08.2010r. części renty rodzinnej dlaI. M.pozwany przesłał ojcu odwołującej –A.M.z zaznaczeniem uprawnionej do rentyI. M.oraz wskazaniem w pkt. 17, że renta rodzinna wypłacana będzie dla niej do rąkA.M.. Również ta decyzja zawierała standardowe pouczenie o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej.
Z tego względu, że odwołującaI. M.po ukończeniu LO wW.nie kontynuowała nauki po 01.09.2010r. pozwany, od sierpnia 2010r., przesyłał decyzje o kolejnych okresach przyznania renty rodzinnej: dla małol.A.M.na adresA.
M.i jemu wypłacał należną część świadczenia dla w/w, natomiast o okresach przyznania renty rodzinnej dlaM.
M.l - oddzielną decyzję dla niej ze wskazaniem, że jej część świadczenia wypłacana będzie do rąkA.M..
Ostatecznie też decyzją z dnia 10.09.2013r., przesłanąM.M., Prezes KRUS wstrzymał z dniem 01.10.2013r. dalszą wypłatę jej części renty rodzinnej z uwagi na ukończenie nauki na uczelni oraz ukończenie 25 lat. Od tej daty świadczenie rentowe w całości wypłacane jest na rzecz najmłodszej siostryM.–A..
W okresie, gdy jeszcze wszystkie siostryM.były małoletnie, ich ojciecA.M., w celu zabezpieczenia ich przyszłości oraz z uwagi na konieczność uporządkowania sytuacji związanej z różnym położeniem gruntów pozostałych po śmierci żonyE. M., a odziedziczonych również przez małoletnie, w dniu 24 listopada 2003r. zawarł w formie aktu notarialnego umowę zamiany oraz sprzedaży z zamieszkałym wŁ.H. D., w wyniku których ostatecznie małoletnie:M.
M.l,I. M.orazA.M.reprezentowane przy w/w czynnościach prawnych przez kuratora ustanowionego dla nich przez Sąd Rodzinny w Gnieźnie w osobieJ. N., uzyskały na własność udział każda w 1/3 części w nieruchomości położonej wR., o powierzchni 8,48 ha, stanowiącej działki rolne oznaczone numerami 57,59,63,134 i 155.
Grunty te, wraz z gruntami które posiadał na własność już wcześniejA.
(...), a położonymi wG., gm.(...), stanowiły gospodarstwo, z którego małoletnie wraz z ojcem utrzymywały się i w którym mieszkały. Na tych gruntach uprawiane były przede wszystkim zboża, część zajmowała uprawa ziemniaków lub buraków na użytek własny oraz dla hodowanych w gospodarstwie zwierząt. Rodzina z reguły posiadała krowę na własne potrzeby oraz kilka – kilkanaście sztuk trzody chlewnej na sprzedaż. Prace na tych gruntach zasadniczo wykonywałA.M.który w tym czasie nie posiadał innych źródeł utrzymania, nie był zatrudniony poza gospodarstwem. On też decydował, co w danym okresie będzie sadzone, czy uprawiane, a także ile zwierząt będzie hodowanych. Do pracy wykorzystywał znajdujący się w gospodarstwie sprzęt rolniczy, bo gospodarstwo było w podstawowym zakresie wyposażone w niezbędne maszyny i urządzenia. On także zajmował się oprzątaniem zwierząt gospodarskich, ich karmieniem, dojeniem krów itp., zakupem nawozów, nasion i paliwa. Małoletnie jeszcze wówczas odwołujące, w okresie nauki w gimnazjum, a następnie w Liceum wW., jak również po ukończeniu 18 roku życia, mieszkały z ojcem na tym gospodarstwie, prowadziły z nim wspólne gospodarstwo domowe i korzystały z tego co z gospodarstwa rolnego rodzina uzyskiwała, tak w postaci płodów rolnych, jak i dochodów ze sprzedaży produktów rolnych i trzody chlewnej. Środki przeznaczane były na bieżące potrzeby odwołujących, ich ojca oraz najmłodszej siostryA., także na potrzeby związane z nauką i dojazdami do szkoły wW., jak również na opłaty związane z gospodarstwem i domem. Odwołujące pomagały w zbiorach i pracach sezonowych na tym gospodarstwie głównie w czasie wolnym od nauki. Orientowały się co w gospodarstwie jest uprawiane, jakie zwierzęta hodowane oraz w tym, że w związku z posiadaniem tego gospodarstwa uzyskiwane są dopłaty ze środków unijnych, o które występował ich ojciec (wnioski o stosowne dopłaty pomagał przygotowywać sąsiad ). W okresie, gdy odwołująceM.
M.l iI. M.kończyły 18 lat, nie występowały o wydzielenie ich części gruntu, nie przejmowały ich do samodzielnego wykorzystywania, uprawiania. W dalszym ciągu ich udziały w nieruchomości były obrabiane w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa, na bieżące potrzeby wszystkich członków rodziny. OdwołującaM.
M.l, w okresie nauki w szkole średniej poznała swojego obecnego męża i stopniowo coraz więcej czasu zaczęła przebywać w jego miejscu zamieszkania w(...), a także – w okresie wakacyjnym – wyjeżdżać do jego rodziny mieszkającej w Niemczech, aby zarobić tam jakieś środki na następne miesiące, w szczególności na wydatki związane z kontynuowaniem nauki na studiach. Studia realizowała w systemie niestacjonarnym i w związku z tym nie zamieszkała wP., nie wyprowadziła się też na stałe z domu do swojego narzeczonego. W okresie od 17.09.2012r. do 16.12.2012r. odwołująca pracowała jako bankier w(...) Banku S.Ajednakże wyłącznie na 1/16 etatu. Uzyskiwane świadczenie rentowe przekazywała do wspólnego budżetu rodzinnego na bieżące potrzeby, poza domem utrzymywała się z tego co zarobiła za granicą, a przebywając w domu wR.korzystała z produktów, które pochodziły z prowadzonego nadal przez jej ojca gospodarstwa. Odwołująca w styczniu 2015r. urodziła syna i obecnie mieszka u swojego partnera.
Z kolei odwołującaI. M., po ukończeniu szkoły średniej nie kontynuowała dalej nauki, pozostała na gospodarstwie i poszukiwała pracy, przez jakiś czas pracowała na stacji(...). W czerwcu 2014r. urodziła dziecko i nadal mieszka wraz z ojcem i młodszą siostrąA.wR..
W 2013r. ojciec odwołującychA.M., wystąpił do KRUS z wnioskiem o emeryturę. Aby uzyskać prawo do tego świadczenia musiał wykazać, że nie prowadzi działalności rolniczej, a w szczególności, że nie jest właścicielem ani nie posiada gruntów rolnych i w związku z tym, aktem notarialnym zawartym dnia 31.07.2013r. darował córceM.M., stanowiącą dotąd jego własność, nieruchomość o pow. 3,84 ha położoną wR.. Ta działka gruntu nadal wchodzi w skład prowadzonego przez rodzinęM.gospodarstwa, odwołującaM.
M.l nie wyodrębniła jej dla własnych potrzeb, nie oddała osobie trzeciej w dzierżawę oraz nie zbyła jej.
W dniu 30 października 2013r. organ rentowy wydał obie zaskarżone decyzje. Wskazane w nich kwoty obejmujące świadczenia nienależnie pobrane przez każdą z odwołujących pozwany wyliczył z uwzględnieniem poszczególnych okresów w jakich każda z odwołujących pobierała przypadającą dla niej część renty rodzinnej i wysokości wypłaconego w tych okresach świadczenia, jako nadpłatę renty w części uzupełniającej, proporcjonalnie do liczny uprawnionych do świadczenia. W odniesieniu do odwołującejM.M.l organ rentowy zobowiązał ją do zwrotu kwoty 11.763,14 zł pobranej za okres od 01.10.2010r. do 30.09.2013r., zaś pozostałą kwotę 5.330,78 zł za okres pobierania przekraczający 3 lata wstecz skierował do odpisu.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie:

·

dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na k. 9-10, 18-22,

akt KRUS Placówka Terenowa wP.(...),

zeznań odwołujących:M.
M.l (k. 44 -45) iI. M.(k. 45-45v),

zeznań świadkaA. M. (1)(k. 32v- 33v),

Sąd uznał zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów za wiarygodne i przydatne dla ustalenia stanu faktycznego. Zostały one sporządzone w przepisanej formie przez właściwe organy w zakresie ich kompetencji.
Sąd dał wiarę zeznaniom odwołujących

M.
M.l iI. M.jedynie częściowo,  a mianowicie w części w jakiej dotyczą one okresów kontynuowania przez nie nauki i pobierania w związku z tym należnych im części renty rodzinnej oraz składania dokumentów na potwierdzenie realizowania dalszego kształcenia albowiem  w tym zakresie ich zeznania są spójne i znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, w szczególności w dokumentacji zgromadzonej w aktach rentowych oraz w zeznaniach złożonych przez świadkaA.M.. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującejI. M.także w tym zakresie, w którym stwierdziła ona, iż w żadnym okresie, w szczególności po dacie uzyskania przez nią pełnoletniości, nie otrzymała z organu rentowego decyzji wydanej i przesłanej na jej nazwisko, a w związku z tym nie otrzymała bezpośrednio decyzji, z której mogłaby – jako jej adresat – uzyskać informacje i wiedzę wynikającą z pouczeń, które znajdują się na drukach decyzji. Z dokumentów zebranych w aktach KRUS wynika, że jakkolwiek organ wezwał odwołującąI. M.do złożenia oświadczenia, czy po ukończeniu 18 roku życia zamierza samodzielnie pobierać należne jej świadczenie, czy też w dalszym ciągu ma być ono wypłacane do rąk jej ojca (tę opcję w pisemnej odpowiedzi wskazała skarżąca), to jednak brak w tych dokumentach dowodu (np. w postaci wysłania odrębnego pisma czy standardowego druku) na okoliczność, że odwołującej, już jako pełnoletniej wysłano pouczenie o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej ( i to wraz z definicją określającą co oznacza „prowadzenie działalności rolniczej”). Sąd uznał bowiem, że wymogu takiego nie spełniła decyzja Prezesa KRUS z dnia 13.08.2009r., zawierająca co prawda na druku treść standardowego pouczenia w tej kwestii, jednakże została ona skierowana na nazwisko opiekuna (przedstawiciela ustawowego) małoletniej jeszcze w tej dacieI. M., tj. doA.M.stąd rzeczywiście przyjąć należy, że odwołującaI. M.- jako osoba dorosła - nie była faktycznie adresatem żadnej decyzji ani pisma zawierającego stosowne pouczenia. W tej kwestii Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniom odwołującejM.
M.l albowiem – jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach KRUS - od lutego 2009r. były przesyłane jej, już jako pełnoletniej osobie i na jej nazwisko, decyzje o okresach przysługiwania jej renty rodzinnej, wskazaniem pozostałych uprawnionych do tego świadczenia oraz informacją, że jej część renty wypłacana będzie do rąk ojca, a przede wszystkim zawierające wyraźne pouczenie o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. Wyjaśnienia odwołującejM.
M.l, że nie zapoznała się ona w żadnym czasie z treścią decyzji KRUS oraz z zawartymi w nich pouczeniami albowiem dokumenty dotyczące renty otrzymywał zawsze jej ojciec i nie okazywał ich córkom przeczą logice i doświadczeniu życiowemu, w szczególności przy uwzględnieniu, że odwołująca – jak sama podała – szybko się usamodzielniła i zaczęła dbać o sprawy swojego utrzymania, a nadto studiowała i to na kierunkuAdministracja. W ocenie Sądu, choćby z tych względów odwołująca winna przejawiać zainteresowanie tym, czy i jakie decyzje administracyjne są kierowane do niej i czego dotyczą.
Nadto za nieprzekonujące i niewiarygodne Sąd uznał zeznania odwołujących, że mieszkając wspólnie i żyjąc od lat w jednym gospodarstwie, na roli, nie przejawiały one żadnego zainteresowania tym co w należącym do nich gospodarstwie się dzieje, całkowicie pozostawiając to swojemu ojcu. Rzeczą zrozumiałą dla Sądu jest, że taka sytuacja mogła mieć miejsce, gdy były one małymi dziećmi. Jednakże z tego powodu, że po śmierci ich matkiE. M., część tego gospodarstwa stała się faktycznie ich własnością, trudno przyjąć, aby nie miały one żadnego rozeznania ani wpływu - już jako osoby pełnoletnie, samodzielne i wykształcone - na to, jak gospodarstwo to jest prowadzone, zarządzane, czy przynosi dochody, czy możliwe jest uzyskiwanie dodatkowych środków z faktu jego posiadania itp. Podobnie mało wiarygodne były dla Sądu zeznania odwołujących w tej części, w której podawały, że po ukończeniu nauki na poziomie szkoły średniej, tj. gdy już stały się pełnoletnie, nie wykonywały żadnych prac w tym gospodarstwie, że nie pomagały ojcu w jego prowadzeniu albowiem zajęły się poszukiwaniem pracy i źródeł uzyskiwania własnych dochodów. W tej części zeznania odwołujących kłócą się z zeznaniami przesłuchanego w charakterze świadka ich ojca, który w swoich spontanicznych i szczegółowych zeznaniach podał, że w gospodarstwie był niezbędny sprzęt rolniczy, jednak córki – „jak to na wsi” - pomagały mu w pracy, przy zbiorach . W ocenie Sądu, nawet przy przyjęciu, że odwołujące podjęły zatrudnienie i część czasu spędzały poza domem, to jednak - jak zeznał świadekA.M.i co podały w swoich zeznaniach odwołujące, w szczególnościI. M.– w dalszym ciągu mieszkały w domu i na gospodarstwie wR., korzystały z tego co gospodarstwo to dawało („ziemniaki uprawiane były na nasze potrzeby, więc do września zawsze coś tam wybieraliśmy, potem się to kopcowało, żeby było na zimę…”, „ wiadomo, że gdy przyjechałam do domu to zawsze jakieś produkty miałam i mogłam z nich korzystać…”), a poza tym przy przyjęciu, że gdy odwołujące dorosły, to z kolei przybyło lat ich ojcu, więc nie był on już w stanie samodzielnie, jak to było wcześniej, wykonywać wszystkich prac na gospodarstwie, a zatem część tych obowiązków musiały realizować odwołujące. Odwołujące oraz świadek w swoich zeznaniach podali także, iż mimo, że z gospodarstwa trudno się było utrzymać i z tego powodu podejmowały one prace poza gospodarstwem, to równocześnie stanowczo podkreślali, iż żadna część gospodarstwa nie była oddana osobom trzecim w dzierżawę, czy choćby do obrabiania lub odpłatnego korzystania. W ten sposób, w ocenie Sądu, trudno dać wiarę odwołującym , że w spornych okresach nie prowadziły one działalności rolniczej na należących do nich gruntach.
Z powodów wskazanych powyżej, Sąd uznał zeznania świadkaA.M.za wiarygodne, w szczególności w zakresie w jakim opisał on sposób prowadzenia gospodarstwa na przełomie czasu w jakim odwołujące uprawnione były do pobierania renty rodzinnej, także w czasie, gdy stały się one już pełnoletnie. Zasadniczo Sąd dał wiarę zeznaniom tym w części w jakiej świadek podał, iż to on wykonuje prace fizyczne na tym gospodarstwie, jednakże odwołujące, mimo że są już dorosłe i ukończyły naukę, mieszkają z nim nadal ( odwołującaM.
M.l dopiero jakiś czas temu wyprowadziła się do partnera, bo była w ciąży i urodziła dziecko z tego związku, natomiastI. M.wraz ze swoim dzieckiem mieszka wR.), pomagają w zakresie w jakim jest to możliwe, prowadząc zaś wspólne gospodarstwo domowe, korzystały z tego co z niego można było pozyskać, a także orientowały się jakie, działania są podejmowane, żeby uzyskać na jego prowadzenie dodatkowe środki . Także w części w jakiej świadek zeznał, że to do jego rąk przychodziły decyzje KRUS i to on pobierał świadczenia należne córkom nawet wówczas, gdy stały się one pełnoletnie, Sąd dał wiarę świadkowi. Również co do tego, iż świadek, pomimo że otrzymywał te decyzje z pouczeniem, to nie był zorientowany, że starsze córki - stając się w 2003r. właścicielkami części gruntów rolnych - po uzyskaniu pełnoletniości, z tego powodu utracą uprawnienia do pobierania świadczenia rentowego po matce. Podobnie jak pozostała część jego zeznań także w tym zakresie zeznania te były w ocenie Sądu, spontaniczne, zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, a przez to przekonujące i wiarygodne.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników( Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.) wypłata emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu na zasadach określonych wust. 2-8, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą.
Przepisy art. 28 ust. 3, 4 i 6-10 oraz art. 34 stosuje się odpowiednio także w stosunku do osób pobierających rentę rodzinną albowiem tak stanowi art. 32 cytowanej ustawy. Zgodnie z jego treścią  wypłata renty rodzinnej, przysługującej osobie pełnoletniej, ulega zawieszeniu, jeżeli uprawniony prowadzi działalność rolniczą (zawieszeniu w całości ulega wówczas część uzupełniająca renty rodzinnej).
Uznaje się, że emeryt lub rencista (osoba pełnoletnia uprawniona do renty rodzinnej) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego - z wyjątkami określonymi wart. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Za gospodarstwo rolne uważa się natomiast obszar gruntów o łącznej powierzchni powyżej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowego.
W tym miejscu wskazać należy również, iż również przepis art. 38 w/w ustawy jest częścią regulacji dotyczącej postępowania w sprawach ubezpieczenia. Wprowadza on domniemanie, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach (art. 38 pkt 1 ustawy). Domniemanie to może być w postępowaniu obalone, przy czym na właścicielu gospodarstwa rolnego spoczywa ciężar udowodnienia, że nie prowadzi działalności rolniczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r. II UKN 276/00 PPiPS 2002/10/42).
Nadto przepisy cytowanego art. 28 ustawy stanowią, iż część uzupełniająca renty rodzinnej podlega zawieszeniu w połowie, jeżeli uprawniony prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem, który nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty i nie spełnia warunków do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli małżonek ten podlega ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu z mocy ustawy.
Z kolei część uzupełniająca renty rodzinnej ulega zawieszeniu w jednej czwartej gdy rencista/ uprawniona do renty rodzinnej osoba pełnoletnia/ nie zawarł umowy z następcą i nie ma możliwości sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego co najmniej po cenie odpowiadającej ich oszacowaniu wg. przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa, trwają czynności zmierzające do wywłaszczenia tych nieruchomości (…), bądź nieruchomości te położone są w strefie ochronnej lub na innym obszarze specjalnym.
Ponadto część uzupełniająca renty rodzinnej podlega zawieszeniu w całości w przypadku osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego wynagrodzenia, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS. W przypadku osiągania przychodu w kwocie przekraczającej miesięcznie 70% przeciętnego wynagrodzenia ( nie wyższej niż 130%) część uzupełniająca ulega zmniejszeniu.
W przedmiotowej sprawie organ rentowy uznał, iż część uzupełniająca wypłacanej odwołującymI. M.iM.M.renty rodzinnej w przypadających im częściach winna być zawieszona w całości od momentu, gdy każda z nich stała się pełnoletnia albowiem prowadziły one działalność rolniczą na gruntach o powierzchni pow. 8,48 ha, przy czym każda z nich posiadała, w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach, współwłasność w tych gruntach w 1/3 części. Ponadto odwołującaM.
M.l od dnia 31.07.2013r. stała się dodatkowo właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,84 ha także położonego wR.. Z uwagi na to, że zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej odwołujące nie wykazały po osiągnięciu 18 roku życia np. poprzez przeniesienie przysługującej im własności gospodarstwa rolnego na inna osobę fizyczną lub prawną w przewidzianej prawem formie lub poprzez wydzierżawienie na podstawie pisemnej umowy zawartej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, a ponadto obie odwołujące były pouczone ( jak wskazał pozwany organ rentowy np. w decyzji z dnia 30.01.2012r. lub z dnia 23.11.2011r. czy 13.08.2009r.) o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo zajścia tych okoliczności pobierały rentę rodzinną wraz z jej częścią uzupełniającą, to są one zobowiązane do zwrotu świadczenia, przy czym każda z nich w kwotach wyliczonych i wskazanych w decyzjach.
Przepisart. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówstanowi, iż zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne i  przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa.
W myślart. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.) osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
2. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się:
1)świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.
Ust. 3 tego przepisu stanowi, iż nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa  do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo  to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach – za okres dłuższy niż  3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie, iż odwołujące od 24.11.2003r., stały się współwłaścicielkami gospodarstwa rolnego położonego wR.o pow. 8,48 ha (każda w 1/3 części), zaś odwołującaM.M.l od dnia 31.07.2013r. stała się jeszcze dodatkowo właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,84 ha także położonego wR..
Kwestią sporną pozostawało, czy odwołujące prowadziły działalność rolniczą w okresach: od 01.10.2009r. do 31.08.2010r. -I. M.i od 01.07.2006r. do 30.04.2008r. oraz od 01.10.2008r. do 30.09.2013r. -M.M.l, i w związku z tym zaistniały podstawy do wstrzymania im świadczeń w części uzupełniającej renty rodzinnej rolniczej w całości i naliczenia nadpłaty świadczenia za te okresy, a w konsekwencji też, czy są one zobowiązane do zwrotu kwot wskazanych odpowiednio dla każdej z nich w zaskarżonych decyzjach, jako nienależnie pobranych. Okresów wskazanych w decyzji jako okresów, w których pobierały one w ocenie organu rentowego nienależne świadczenie oraz wysokości w jakich organ rentowy wyliczył żądane do zwrotu kwoty odwołujące nie kwestionowały, nie przedstawiały innych wyliczeń matematycznych. W stanowisku określonym w swoich odwołaniach nie zgadzały się wyłącznie z zasadnością samego żądania określonego przez pozwany organ rentowy w zaskarżonych decyzjach. W dalszej kolejności formułowały wniosek ewentualny o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu należnych od nich kwot z uwagi na ich szczególną sytuację życiową i materialno – bytową.
Na wstępie należy wyjaśnić, iż w ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się, że „własność lub posiadanie gospodarstwa rolnego, które obecnie pozostają poza sferą stosunku ubezpieczenia społecznego rolników i są prawnie obojętne przy objęciu ubezpieczeniem,  nie mogą mieć także wpływu na wysokość pobieranych świadczeń. Uzyskanie możliwości pobierania pełnego świadczenia może zależeć tylko (i zależy) od zaprzestania działalności rolniczej, zatem właściciele gruntów innych niż wymienione w art. 28 ust. 4 pkt 1-7 ustawy  z  1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników mogą dowodzić, że nie są już rolnikami,  gdyż  nie prowadzą na nich działalności rolniczej.” (wyrok SN z dnia 6  października 2009r.  w sprawie II UK 46/09), a „przepisart. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.  o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) należy interpretować zgodnie z art. 6 pkt 1 i 3 tej ustawy, w którym podmiotem ubezpieczenia nie jest właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego lecz wyłącznie osoba prowadząca działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym” (wyrok SA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2009r. w sprawie III AUa 255/09). Szeroko w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w podjętej w dniu 6 maja 2004r. ( II UZP 5/04, OSNP 2004/22/389) uchwale wyjaśniając, że wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc właścicielem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniuart. 6 pkt. 3 ustawy o ubezpieczeniu rolników, nie ulega zawieszeniu na podstawieart. 28 ust. 1 i 3w związku zust. 4. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że rolnik uzyskuje prawo do świadczeń bez konieczności wyzbycia się gospodarstwa rolnego, nadto definicja gospodarstwa rolnego nie zawiera żadnego elementu rzeczowego, a określenie rolnika ogranicza się wyłącznie do opisu wykonywanej działalności. Z tego powodu także badanie prowadzenia działalności rolniczej może dotyczyć osób, które nie obejmuje definicja „rolnika”, a które na podstawie przepisówustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, są uprawnione do świadczeń rentowych, po zmarłym rolniku. Nadto SN dalej wywiódł, że porównanieustępów 1 i 4 art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie może polegać na zestawieniu pojęcia „prowadzenie (kontynuowanie) działalności zarobkowej” z pojęciem „własności lub posiadania gruntu”, gdyż są to pojęcia nieprzystawalne (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001r., III ZP 11/01, OSNP i US 2002/1/18).
Nadając im sens użyteczny dla rozpatrywanego zagadnienia, Sąd Najwyższy zważył, że właśnie z ich niespójności wynika wniosek, iż zawieszenie wypłaty świadczeń nie dotyczy osoby jedynie posiadającej majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, lecz tylko takiej, która gospodarstwo rolne prowadzi. Także w wyroku z 27 maja 1997 r., II UKN 145/97, OSNAPiUS 1998 Nr 8, poz. 247 Sąd Najwyższy wypowiedział tezę, że nabycie własności gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia, bez prowadzenia w nim działalności rolniczej, nie stanowi podstawy do zawieszenia wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zaznaczając tym samym, że dla potrzeb ustalania uprawnień rentowych czy emerytalnych rolników oraz ich wysokości, nacisk położyć należy na zbadanie faktu rzeczywistego prowadzenia działalności rolniczej.
Działalność rolnicza to działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej (art. 6 pkt 3 ustawy). W wyroku z dnia 29 września 2005 r., I UK 16/05 (OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278) Sąd Najwyższy przyjął, że prowadzenie działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy oznacza prowadzenie na własny rachunek przez posiadacza gospodarstwa rolnego działalności związanej z tym gospodarstwem, stałej i osobistej oraz mającej charakter wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z jego prowadzeniem. Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że ta praca lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej. Mogą one bowiem polegać także na zarządzaniu gospodarstwem.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym częściowo w oparciu o zeznania odwołujących potwierdzonych i uzupełnionych zeznaniami świadkaA.M.( w zakresie w jakim zostały one uznane za wiarygodne przez Sąd – por. w części uzasadnienie dotyczącej oceny dowodów) wynika – wbrew stanowisku podnoszonemu przez skarżące w odwołaniu – że po osiągnięciu pełnoletniości odwołujące, na gruntach których były współwłaścicielkami, a które wchodziły w skład gospodarstwa rodzinnego, prowadziły działalność rolniczą. Jak już wskazano powyżej, dokonując oceny wiarygodności poszczególnych dowodów przeprowadzonych w sprawie, Sąd uznał, że odwołujące mieszkając nadal we wspólnym domu wR.i prowadząc tam wspólne gospodarstwo domowe ze swoją młodszą siostrąA.oraz z ojcemA.
M., prowadziły jako osoby pełnoletnie działalność rolniczą w celu uzyskania środków na potrzeby własne, pozostałych członków rodziny, jak również na utrzymanie domu i gospodarstwa. Z pewnością nie wykonywały one wszystkich prac w tym gospodarstwie, gdyż rzeczywiście w dalszym ciągu zasadniczo wykonywał je ich ojciec, niemniej żyjąc i mieszkając „na wsi” pomagały mu w tym wykonując w obejściu lżejsze prace fizyczne na co dzień, jak również przy wykopkach, żniwach czy w innych okresach wzmożonych prac na gospodarstwie. Poza tym korzystając na bieżąco z tego co gospodarstwo to dawało w naturze i jakie środki przynosiło, także w postaci dochodów ze sprzedaży trzody, czy pozyskanych dotacji, trudno nie uznać, iż nie uczestniczyły w zarządzaniu tym gospodarstwem, czy w planowaniu co do sposobów jego prowadzenia bądź zorganizowania. Twierdzenia odwołujących przedstawiane w toku postępowania, iż wyłącznie „zajmował się tym ojciec”, w ocenie Sądu stanowią jedynie próbę obrony stanowiska odwołujących przyjętego na użytek niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu odwołujące nie wykazały w niniejszym postępowaniu w sposób niewątpliwy i jednoznaczny, że działalności rolniczej na posiadanych gruntach w spornych okresach nie prowadziły. Dowodzą tego zeznania świadkaA.M.który wskazał, że odwołujące mieszkając z nim i młodszą siostrą, jak to bywa na wsi, pomagały w gospodarstwie, uczestniczyły w niektórych pracach i czynnościach w nim wykonywanych , godząc to nawet z pracą poza gospodarstwem, a nadto interesowały się tym co z gospodarstwem się dzieje, bo korzystały pożytków jakie gospodarstwo to przynosiło, utrzymywały się z niego ( w niektórych okresach choćby częściowo), a nawet podejmowały plany co do pozostania na tym gospodarstwie i dalszego jego prowadzenia (…”wygląda na to, że to ona /M./ zostanie na gospodarstwie, chce je dalej prowadzić”). Nadto nie przedłożyły żadnych dowodów ani dokumentów na okoliczność, że grunty stanowiące ich własność przekazały w dzierżawę lub w posiadanie odpłatne bądź nieodpłatne innej osobie, albo że stan ich zdrowia nie pozwala na podejmowanie i wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym.
W tym stanie rzeczy uznać należało za zasadne stanowisko pozwanego organu rentowego, że po osiągnięciu pełnoletniości odwołujące prowadziły działalność rolniczą, a w związku z tym pobierana przez nie część uzupełniająca renty rodzinnej przypadającej na każdą z nich stanowi świadczenie wypłacone pomimo okoliczności powodujących zawieszenie w całości integralnej części wypłacanego odwołującym świadczenia rentowego.
Niemniej rzeczą Sądu w takim stanie sprawy było ustalenie, czy w związku z pobieraniem świadczenia wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie prawa do części uzupełniającej tego świadczenia

     stanowiło ono w odniesieniu do obu odwołujących świadczenie nienależnie pobrane, a więc czy zarówno odwołującaI. M., jak iM.M.l były pouczone o braku prawa do ich pobierania.

Z przytoczonych powyżej regulacji zawartych w ustawie emerytalnej wynika, iż świadczenie pobrane przez ubezpieczonego ma nie tylko wypełniać warunki definicji „nienależnego świadczenia” wskazane w art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy, lecz również konieczny jest wymóg, pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania (w ogóle lub w określonej wysokości).
W orzecznictwie przyjmuje się, iż „pouczenie powinno być zgodne z aktualnie obowiązującymi przepisami i wskazywać te okoliczności w taki sposób, aby były zrozumiałe dla osoby, do której są skierowane”(vide m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.11.1995 roku, II URN 46/95,OSNP 1996/12/174, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.01.1996 roku, II URN 55/95 OSNP, 1996/15/214).
Problem pouczenia zart. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychbył wielokrotnie rozstrzygany przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z wyrokiem tego Sądu z dnia 14 marca 2006 r. (I UK 161/05, OSNP 2007/5-6/78) pouczenie to może polegać na przytoczeniu przepisów określających te okoliczności, ale musi być na tyle zrozumiałe, aby ubezpieczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Pogląd powyższy był akceptowany również w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 394/07). I tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r. (III UK 63/05), rozstrzygając o zakresie i treści pouczenia art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej jednoznacznie stwierdził, że nie chodzi tu o pouczenie "o braku prawa do ich pobierania", jak stanowi przepis, bowiem dyspozycja tego przepisu byłaby w istocie trudna do zrealizowania, gdyby opierać się na jego wykładni językowej. Według takiej interpretacji organ rentowy byłby zobowiązany każdorazowo do ustalania z urzędu czy ubezpieczony ma prawo do pobierania świadczeń i pouczać, że ubezpieczony utracił to prawo. Tak więc, zdaniem Sądu Najwyższego chodzi tu o klasyczne pouczenie, w którym organ rentowy informuje ubezpieczonego, że utraci prawo do świadczenia, gdy wystąpią okoliczności, które zgodnie z przepisami prawa spowodują utratę tego prawa. Również w wyroku z dnia 11 stycznia 2005 r. (I UK 136/04, OSNP 2005/16/252), Sąd Najwyższy stwierdził, że pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, by pobierający świadczenie mógł odnieść je do swojej sytuacji, jednocześnie nie może odnosić się do indywidualnie pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewidzieć, które z okoliczności wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 2009 r. II UK 368/08).
Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż pouczenia zawarte w drukach decyzji KRUS znajdujących się w aktach rentowych przedłożonych przez pozwanego, spełniają wyżej wskazane wymogi. Jednakże opierając się na tych dokumentach oraz na pozostałych dowodach w sprawie, w szczególności na zeznaniach odwołujących i świadkaA.M.stwierdzić należało, iż jedynie w odniesieniu do odwołującejM.
M.l można mówić o prawidłowym pouczeniu. Jak już przedstawiono powyżej, dokonując analizy dowodów zebranych w sprawie, w ocenie Sądu wykazane zostało w toku niniejszego postępowania, że odwołującaI. M.po dacie uzyskania przez nią pełnoletniości, nie otrzymała z organu rentowego decyzji wydanej i przesłanej na jej nazwisko, a w związku z tym nie otrzymała bezpośrednio decyzji, z której mogłaby – jako jej adresat – uzyskać informacje i wiedzę wynikającą z pouczeń, które znajdują się na drukach decyzji. Z dokumentów zebranych w aktach KRUS wynika, że wskazane przez organ rentowy decyzje z dnia 30.01.2012r., 23.11.2011r. czy z dnia 13.08.2009r. nie były decyzjami doręczonymi odwołującejI. M.bezpośrednio jako ich adresatce - decyzje ze stycznia 2012r. i listopada 2011r. wysłane zostały oddzielnie odwołującejM.
M.jako uprawnionej do świadczenia rentowego oraz oddzielnie doA.M.jako upoważnionego do odbioru świadczenia dlaI. M.(i jednocześnie jako przedstawiciela ustawowego małol.A.M.). Do odwołującej, już jako pełnoletniej nie wysłano odrębnej decyzji (lub innego druku) z pouczeniem o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej ( i to wraz z definicją określającą co oznacza „prowadzenie działalności rolniczej”). Jak wskazano również powyżej uznać należało, iż wymogu takiego nie spełniła decyzja Prezesa KRUS z dnia 13.08.2009r., zawierająca na druku treść standardowego pouczenia w tej kwestii, jednakże została ona skierowana na nazwisko opiekuna (przedstawiciela ustawowego) małoletniej jeszcze w tej dacieI. M., tj. doA.M., stąd rzeczywiście przyjąć należy, że odwołującaI. M.- jako osoba dorosła - nie była faktycznie adresatem żadnej decyzji ani pisma zawierającego stosowne pouczenia.
Odmienne ustalenia w tym zakresie przyniosło przeprowadzone postępowanie co do prawidłowości i skuteczności pouczenia skierowanego do odwołującejM.Michel. We wcześniejszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w aktach KRUS wynika, iż od lutego 2009r. były przesyłane jej, już jako pełnoletniej osobie i na jej nazwisko, decyzje o okresach przysługiwania jej renty rodzinnej, wskazaniem pozostałych uprawnionych do tego świadczenia oraz informacją, że jej część renty wypłacana będzie do rąk ojca, a przede wszystkim zawierające wyraźne pouczenie o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej, w tym o zawieszeniu w całości tej części świadczenia jeżeli uprawniona do renty osoba nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. Za niewiarygodne i niezasadne uznać zatem należało wyjaśnienia odwołującejM.Michel, że nie zapoznała się ona w żadnym czasie z treścią decyzji KRUS oraz z zawartymi w nich pouczeniami (szerzej ocena nieuwzględnienia tych wyjaśnień przedstawiona została przy analizie dowodów przeprowadzonych w sprawie).
Ostatecznie więc Sąd ustalił w niniejszym postępowaniu, że poinformowanie ubezpieczonejM.Michel o obowiązku zawiadomienia pozwanego o podjęciu/kontynuowaniu działalności rolniczej jest pouczeniem zrozumiałym, a nadto zostało ono odwołującej doręczone na drukach decyzji zarówno przyznającej świadczenie rentowe na okres począwszy od dnia 01.10.2008r., jak i kolejnych decyzjach zmieniających wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia i informujących o kolejnych okresach na jaki było ono jej przyznawane. A skoro tak, to zarzut odwołującej o braku pouczenia jej przez organ rentowy o okolicznościach powodujących zawieszenie wypłaty części uzupełniającej renty rodzinnej należało uznać za bezzasadny i to bez wątpienia co do okresu, którego dotyczy obowiązek zwrotu przez nią kwot świadczenia za okres od 01.10.2010r .
Mając powyższe ustalenia oraz rozważania na uwadze, Sąd na podstawie w/w przepisów prawa materialnego orazart. 477(
    14)§  2 k.p.c.w punkcie 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję  w odniesieniu do odwołującejI. M.i orzekł, że nie ma ona obowiązku zwrotu kwoty 2.157,12 zł. za okres od 01.10.2009r. do 31.08.2009r., natomiast w punkcie 2 wyroku na podstawieart. 477(
    14)§  1 k.p.c.odwołanieM.Michel oddalił nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia.
W punkcie 3 wyroku Sąd zawarł postanowienie o przekazaniu do organu rentowego wniosku o odstąpienie żądania zwrotu od odwołujących kwot nienależnie pobranych świadczeń, który został zgłoszony we wniesionym przez nie odwołaniu z dnia 11 grudnia 2013r. albowiem to pozwany organ rentowy jest właściwy do jego rozpoznania i to dopiero wówczas, gdy zaskarżone decyzje z dnia 30października 2013r. staną się prawomocne.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt. 4 wyroku  na podstawieart. 98 k.p.c.oraz § 12 ust. 2  w zw. z§ 2 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tj. Dz. U. 2013, poz.461) zasądzając  od pozwanego organu rentowego na rzecz odwołującejI. M.kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego mając na uwadze charakter sprawy, aktywność procesową pełnomocnika odwołującej oraz jego nakład pracy.
SSO Ewa Roszak