Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 39/15
Data wyroku: 2015-05-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jakub Rusiński, Marek Machnij, Arkadiusz Kuta
Podstawa prawna: art. 422 KC

Sygn. akt I ACa 39/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 maja 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Machnij

Sędziowie:

SA Jakub Rusiński
SO del. Arkadiusz Kuta (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Agnieszka Kisicka

po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaW. B.
przeciwkoP. P.iD. B.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu
z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt I C 267/13

I
oddala obie apelacje;

II
zasądza od pozwanychP. P.iD. B.solidarnie na rzecz powoda kwotę 1.750 (jeden tysiąc siedemset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów za drugą instancję.

Na oryginale właściwe podpisy.
Sygn. akt I ACa 39/15

UZASADNIENIE
W. B.domagał się zasądzenia odP. P.iD. B.solidarnie kwoty 87.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty .
Wyrokiem zaocznym częściowym z 10 kwietnia 2013 roku zasądzono odP. P.na rzeczW. B.kwotę 42.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty , oddalono powództwo w pozostałej części w stosunku do tego pozwanego oraz rozstrzygnięto o kosztach procesu i rygorze natychmiastowej wykonalności.
W sprzeciwie od wyroku zaocznegoP. P.wniósł o jego uchylenie w zakresie uwzględniającym powództwo i oddalenie powództwa .
Powód wskazał ostatecznie , że odP. P.domaga się zapłaty kwoty 42.000 zł, a odD. B.także kwoty 45.000 zł zadośćuczynienia .
D. B.wniósł o oddalenie powództwa .
Sąd Okręgowy w Elblągu w wyroku z dnia 13 października 2014 roku po pierwsze uchylił wyrok zaoczny w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu , a następnie zasądził odP. P.iD. B.solidarnie na rzecz powodaW. B.kwotę 38.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie . Postanowił także o zasądzeniu od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 1.441,75 zł , a odP. P.nadto kwotę 2.037,45 zł tytułem kosztów procesu i nakazał ściągnąć od powoda część nieuiszczonych kosztów sądowych .
Sąd Okręgowy ustalił , żeP. P.zamieścił na portalu internetowym ogłoszenie o sprzedaży samochoduV. (...)z 2007 roku za cenę 9.500 Euro ( równowartość 39.375 zł ) wskazując , że samochód sprowadzony został zW.w dniu 5 września 2009 roku . W danych kontaktowych sprzedawcy podał swój numer telefonu .
Zakupem samochodu zainteresowali sięD. B.iW. B.. Temu ostatniemu podczas rozmowy telefonicznej zP. P.udało się obniżyć cenę pojazdu do 9.000 Euro . Jako pierwszy zP. P.skontaktował sięD. B.. Mężczyźni spotkali się wE..P. P.udostępniłD. B.pojazd do oględzin i okazał jego dowód rejestracyjny . Poinformował też , że umowa sprzedaży zawarta będzie z obywatelemW.. Zapewniał , że nie był to pierwszy samochód tego Włocha, który sprzedawał . PonadtoD. B.zauważył , żeP. P.był w posiadaniu także innego samochodu na sprzedaż , który posiadał włoskie tablice rejestracyjne .D. B.nabył samochód za cenę 38.000 zł .P. P.poinformował telefonicznieW. B., że samochód z ogłoszenia został sprzedany , ale zapewnił o kolejnych pojazdach zW.do sprzedania , o czym go zawiadomi. Po kilku dniachD. B.postanowił wycofać się z zakupu samochodu i odzyskać pieniądze . Skłoniła go do tego wiedza jaką uzyskał , iż pojazd nie stanowił własności osoby , z którą zawarł umowę sprzedaży . Skontaktował się zP. P., który poinformował go , że kupnem tego samochodu zainteresowany był jeszcze inny mężczyzna . Zaproponował , że do niego zadzwoni i zaoferuje mu ten pojazd ponownie do sprzedaży . Jeżeli ten mężczyzna kupi samochód , to dojdzie do zwrotu pieniędzy .P. P.skontaktował się zW. B.i zaoferował mu do sprzedażyV. (...)podając , że był to kolejny pojazd sprowadzony zW., który kosztował tyle samo co poprzedni.
W dniu 28 września 2009 rokuW. B.przyjechał doE.i spotkał się zP. P.iD. B.. Ten ostatni udał się z powodem na jazdę próbną . Na polecenieP. P.,W. B.uiścił zaliczkę w kwocie 2.000 złD. B.tłumacząc , że ten chciał nabyć samochód , wpłacił już zaliczkę , ale nie udało mu się sprzedać własnego samochodu i zrezygnował ze sprzedaży , a teraz chciał odzyskać zaliczkę . Mężczyźni umówili się , że reszta ceny zapłacona zostanie weW., dokądP. P.miał dostarczyć pojazd . Po kilku dniachD. B.udał się samochodemV. (...)doW.. Tam powód wręczył mu pozostałą część ceny , tj. 36.000 zł, a pozwany pozostawił sporządzoną w języku włoskim fakturę na 8.300 Euro . GdyW. B.dowiedział się , że przekazana mu faktura nie zawierała zapisu pozwalającego na skorzystanie ze zwolnienia od podatku od towarów i usług , skontaktował się telefonicznie zP. P.i ten po kilku dniach przesłał mu poprawioną fakturę , która nie zawierała jednak podpisu sprzedawcy . Po kolejnym kontakcie telefonicznym ,P. P.przesłał trzecią fakturę .
W. B.uzyskał decyzję o zarejestrowaniu pojazdu . Wielokrotnie zwracał się telefonicznie doP. P.o wydanie drugiego klucza do samochodu - bez rezultatu .
W dniu 24 sierpnia 2010 roku funkcjonariusze Komendy Miejskiej Policji weW.stwierdzili , że pojazdV. (...), który był w posiadaniuW. B., zarejestrowany został w Systemie Informacyjnym Schengen , jako samochód poszukiwany . Okazało się , że został utracony w dniu 15 października 2008 roku w wyniku przywłaszczenia na szkodę firmy mającej siedzibę weW.. W dniu 20 października 2011 roku Prokurator Prokuratury Rejonowej we Włocławku postanowił wydać samochód właścicielowi co ostatecznie uczyniono w dniu 5 czerwca 2012 roku .
W pismach z 23 listopada 2011 rokuW. B.zażądał odP. P.iD. B., między innymi , zwrotu kwoty 42.000 zł stanowiącej cenę uiszczoną za samochód .
Ustalenia faktyczne czyniono po pierwsze na podstawie zeznań powoda i pozwanych , choć nie dano im w całości wiary . W pierwszej kolejności omówiono relacje pozwanych na temat istotnych okoliczności sprawy zwracając w szczególności uwagę na rozbieżności w wersjach prezentowanych w toku postępowania przygotowawczego w sprawie 5Ds 838/10 i prezentowanych w niniejszej sprawie . Najbardziej wiarygodna miała być wersja przedstawiona przezP. P.w postępowaniu przygotowawczym . Z wersją tą korespondować miała relacja przedstawiona przezD. B.przed sądem .
Nawiązując zatem do kluczowych kwestii wskazywał Sąd Okręgowy , że niewiarygodne było jedynie „ zaliczkowanie ” pojazdu przezD. B.skoro pozwany tak bardzo zaangażował się w sprzedaż pojazdu powodowi. Pojazd ten cały czas był w jego posiadaniu , co wskazywało, iż rozliczył on się ze sprzedającym , odbył z powodem jazdę próbną i udał się z nim do Urzędu Celnego wE.celem sprawdzenia dokumentów , pokwitował przyjęcie zaliczki od powoda i zatrzymał wręczone mu pieniądze ; dostarczył samochód doW.i zatrzymał resztę ceny za ten pojazd . Stąd uznano , że przedstawiona powodowi wE.wersja co do zamiaru odzyskania przezD. B.jedynie uiszczonej zaliczki stworzona została tylko w celu wprowadzenia go w błąd tak , aby nie utracił zainteresowania zakupem pojazdu . Prawdziwa informacja , że pojazd był już przedmiotem sprzedaży , a nabywca zaledwie po kilku dniach stara się z niej wycofać , mogła wzbudzić bowiem u powoda wątpliwości , czy przypadkiem samochód nie posiada wad fizycznych bądź prawnych . Taki cel działania pozwanego pośrednio potwierdził teżP. P.zeznając , iżD. B.bal się, że jak powód dowie się , że oferowany był mu ten sam samochód, to nie przyjedzie i go nie kupi . Podkreślano także , że z zeznań złożonych przezP. P.w postępowaniu przygotowawczym wnioskować można było , że przyczyną „ odstąpienia ” od umowy przezD. B.było to , że uzyskał on wiedzę co do nielegalnego pochodzenia pojazdu . Za takim wnioskiem przemawiały też informacje przekazane przezD. B.już w postępowaniu przygotowawczym , iż wycofał się z kupnaV., gdyż nie było do niego książki serwisowej , był tylko jeden klucz do pojazdu i cena tego samochodu była podejrzanie atrakcyjna . Korespondowały one z tym co zeznałP. P.w postępowaniu przygotowawczym . Dodatkowo za niewiarygodne uznał Sąd Okręgowy wersje przedstawione przed sądem przez pozwanych co do przyczyn „ odstąpienia ” od umowy . Jeżeli cena zapłacona za pojazd przezD. B.była atrakcyjna , to w przypadku gdy pojawiły się u niego problemy finansowe , mógł sam sprzedać pojazd . Pozwany podjąłby też dalsze próby sprzedaży własnego pojazdu dostawczego , a z zeznańD. B.wynikało , iż nawet nie zamieścił ogłoszeń o sprzedaży swojego samochodu . Wskazywano na rozbieżności w zeznaniach pozwanego odnośnie tych okoliczności oraz zwracano uwagę , że świadekS. B.nie wskazał przyczyny , dla której konieczny stał się niezwłoczny zwrot pożyczki , tym bardziej , że wcześniej nie ustalili konkretnego terminu zwrotu . Nie można było zatem dać wiary pozwanemu , iż znajdował się on w takiej sytuacji , że musiał dokonać natychmiastowego zwrotu pożyczki i dlatego „ odstąpił ” od umowy sprzedażyV..
Ustaleń co do roliP. P.w obrocie pojazdem dokonano przede wszystkim na podstawie jego zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym . Tam potwierdził on , że pośredniczył w sprzedażyV.. Przed sądem zaś opisał szczegółowo jakie czynności podjął , tj. „ wystawił samochód na sprzedaż ” , zrobił jego zdjęcia , zamieścił ogłoszenie na portalu „O..pl ” wraz ze zdjęciami pojazdu , wskazał swój numer telefonu do kontaktu , udzielał informacji o samochodzie , przyjmował osoby zainteresowane kupnem w miejscu swojej pracy , przekazywał faktury dotyczące sprzedaży samochodu . Z zeznańD. B.wynikało zaś , żeP. P.miał do sprzedaży jeszcze inny samochód na włoskich numerach rejestracyjnych i zapewniał, żeV. (...)nie był pierwszym samochodem z tego źródła , który sprzedawał.
Informując w postępowaniu przygotowawczym o przyczynach wycofania się przezD. B.z zakupu samochoduP. P.potwierdził, iż posiadał wiedzę , że dotknięty był on wadą prawną . Pomimo tego wprowadził w błąd powoda informując go , że do sprzedaży ma inny pojazd i nie ujawniając rzeczywistych przyczyn , dla których
poprzednik wycofał się z transakcji.
Sąd Okręgowy dał wiarę opisowi przebiegu transakcji przedstawionemu przez powoda bowiem znajdował on potwierdzenie w złożonych dokumentach w postaci : wydruku ogłoszenia , pokwitowania uiszczenia zaliczki oraz fakturach . Nie potwierdziło się jedynie aby uiścił on cenę w kwocie 42.000 zł. Z wiarygodne uznano zeznaniaD. B., iż za przedmiotowy pojazd otrzymał od powoda łącznie 38.000 zł.
Ostatecznie zatem Sad Okręgowy uznał , że pozwani działając wspólnie i w porozumieniu , posiadając wiedzę , iżV. (...)nie stanowił własności osoby , która oferowała go do sprzedaży , wprowadzili powoda w błąd przez wywołanie u niego wyobrażenia co do możliwości nabycia własności tego pojazdu , przez co doprowadzili go do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem . Pozwani działali tu w zamiarze bezpośrednim zabarwionym motywem osiągnięcia korzyści majątkowej przezD. B., a polegającej na odzyskaniu zapłaconych wcześniej 38.000 zł . Świadomość i wola pozwanych obejmowała wszystkie elementy przedmiotowe czynu zabronionego opisanego wart. 286 § 1 k.k., a mianowicie uzgodnione wcześniej i zaplanowane wprowadzenie powoda w błąd , jak również doprowadzenie go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem . W przypadkuP. P.wystarczające było , iż działał on w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przezD. B.gdyż zgodnie zart. 115 § 4 k.k.korzyścią majątkową jest zarówno korzyść dla siebie , jak i dla kogoś innego . Zachowanie pozwanych , jako wyczerpujące znamiona czynu niedozwolonego opisanego wart. 286 § 1 k.k., rodziło także ich solidarną odpowiedzialność odszkodowawczą na gruncieart. 415 k.c.w zw. zart. 441 § 1 k.c.Normalnym następstwem działania pozwanych była szkoda w majątku powoda polegająca na stracie kwoty 38.000 zł. O ustawowych odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 455 k.c., przyjmując , że termin spełnienia tego świadczenia oznaczony został w pismach powoda z 23 listopada 2011 r. skierowanych do pozwanych i na dzień wytoczenia powództwa ( 1 czerwca 2012 roku ) świadczenie to było już wymagalne .
Oddalono powództwo w stosunku do pozwanych o zapłatę odszkodowania w kwocie przewyższającej 38.000 zł oraz żądanie zasądzenia od pozwanegoD. B.zadośćuczynienia w kwocie 45.000 zł . Powód to ostatnie roszczenie oparł na treściart. 448 k.c., który przewiduje, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu , czyje dobro osobiste zostało naruszone , odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę . Zdaniem Sądu Okręgowego nie doszło jednak do naruszenia dóbr osobistych powoda .
O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawieart. 100 k.p.c.dokonując ich stosunkowego rozdzielenia . Strony powinny ponieść koszty procesu w takim stopniu , w jakim przegrały sprawę , a zatem powód w 56,33 % , a pozwani w 43,67 % . Odnosząc te proporcje do kosztów poniesionych przez powoda i pozwanegoD. B.zasądzono powodowi koszty procesu w kwocie 1.441,75 solidarnie od obu pozwanych , a odP. P.nadto kwotę 2.037,45 zł bowiem ten własnych kosztów podlegających rozliczeniu nie poniósł.
Apelację od opisanego wyroku złożyli pozwani.
P. P.domagał się jego zmiany w części uwzględniającej powództwo i zasądzającej koszty procesu przez oddalenia powództwa lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania .
Zarzucił skarżący naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.iart. 328 § 2 k.p.c.przez niewzięcie pod uwagę stanu rzeczy istniejącego w chwili wydania orzeczenia to jest nieuwzględnienia faktu , że pozwany nie miał wiedzy odnośnie tego , że samochód ma wady prawne ani przy zachowaniu należytej staranności takich wniosków nie mógł wyprowadzić z całokształtu zdarzeń oraz pochopne odrzucenie zeznań żony pozwanego i nieuwzględnienie , że pieniądze ze sprzedaży samochodu zostały przesłane zbywcy przezD. B.. Dojść miało także do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia i dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem jego istotnej części , a mianowicie opinii biegłego , z której wynika , że numer nadwozia samochodu nie był przerabiany , a to z kolei dowodzi , że pozwany , nawet przy dochowaniu należytej staranności nie mógł uzyskać wiedzy , że samochód ma wady prawne . Wadliwie przyjęto jakoby pozwany zeznał , że wiedział, iż właścicielem pojazdu jest inna osoba , która to sytuacja nie miała miejsca . Sąd pierwszej instancji wadliwie zastosowałart. 11 k.p.c.opierając się na zeznaniach pozwanego złożonych w postępowaniu przygotowawczym , podczas gdy pozwanemu nie przedstawiono w tej sprawie zarzutów , a nadto odmówiono jej wszczęcia z braku znamion czynu zabronionego . Sąd Okręgowy błędnie przypisać miał pozwanemu zachowanie polegające na popełnieniu przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.podczas gdy postępowanie takie nigdy się nie toczyło , a pozwany nie wiedział o wadach prawnych samochodu ani nie był stroną w umowie jego sprzedaży . W związku z tym widzi apelant także naruszenie prawa materialnego , to jestart. 573 i 574 k.c., które przewidują , że odpowiedzialność za wady rzeczy sprzedanej ciąży na sprzedawcy , a pozwany takiej roli nie pełnił, nie podpisywał umowy z powodem , ani nie wystawiał faktury . Nie uczestniczył również w czynnościach pomiędzy powodem , a drugim z pozwanych . Stąd twierdzi apelant , że powództwo powinno być oddalone z braku jego legitymacji biernej .
D. B.zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu . Domagał się jego zmiany i oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda kosztów procesu za obie instancje .
Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu , że wiedział o nielegalnym pochodzeniu pojazdu podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do czynienia takich ustaleń faktycznych . Błędne miało być także przyjęcie , że apelant nie odstąpił od zakupu samochodu z powodu problemów finansowych podczas gdy zeznania stron i świadków dają podstawy do odmiennych ustaleń , a nadto upoważniają do ustalenia , że zobowiązał się oddać pieniądze pożyczone na zakup samochodu w ciągu tygodnia . Sąd Okręgowy miał wadliwie przyjąć , że pozwany posiadał wiedzę , że samochód nie stanowił własności osoby , która oferowała go do sprzedaży i wprowadził powoda w błąd przez wywołanie u niego wyobrażenia co do możliwości nabycia własności tego pojazdu , podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do czynienia takich ustaleń , ani żadnych innych , które pozwoliłyby na uznanie , że wprowadził powoda w błąd w celu doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem . Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął także , żeD. B.dopuścił się czynu zabronionego zart. 286 § 1 k.k.pomimo braku podstaw do takiego ustalenia .
W. B.domagał się oddalenia obu apelacji i zasądzenia od pozwanych kosztów procesu za drugą instancję . W toku rozprawy apelacyjnej złożył spis kosztów żądając opłaty za zastępstwo procesowe w kwocie 1.500 zł , opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł i zwrotu kosztów dojazdu w wysokości 250 zł.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje :
ApelacjeP. P.iD. B.okazały się bezzasadne .
Zważywszy na jednaką pozycję prawną obu pozwanych i w znacznej części wspólne zarzuty stawiane zaskarżonemu orzeczeniu łącznie omówić można motywy , dla których apelacje te podlegały oddaleniu
Sąd odwoławczy przyjmuje za własne ustalania faktyczne poczynione w pierwszej instancji, a zatem nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania . W zasadniczej części opisał Sąd Okręgowy okoliczności bezsporne , dotyczące oferowania przezP. P., w imieniu osoby trzeciej , sprzedaży samochoduV. (...), transakcji zawartej zD. B., rozwiązania tej umowy , a następnie zachowań obu pozwanych , które doprowadziły do nabycia samochodu przezW. B.. Wreszcie poza sporem pozostawało , że pomimo uzyskania przez powoda decyzji o rejestracji samochodu , w 2010 roku ujawniono , że stanowi on własność spółki z siedzibą weW., która utraciła jego posiadanie na skutek przywłaszczenia , a w 2012 roku samochód zwrócono tej spółce .
Zagadnienia związane z dochodzonym przez powoda roszczeniem o zadośćuczynienie utraciły znaczenie wobec jego prawomocnego oddalenia wyrokiem zaocznym z dnia 10 kwietnia 2013 roku ( w stosunku doP. P.) i wyrokiem z 13 października 2014 roku ( w stosunku doD. B.) . Nie trzeba już wracać do kwestii wysokości odszkodowania zasądzonego powodowi , bowiem uwzględniono to roszczenie tylko do wysokości odpowiadającej cenie uiszczonej przez niego za samochód , powód wyroku nie zaskarżył , a apelanci kwestionowali samą zasadę swej odpowiedzialności , nie podważając ustaleń co do ceny .
Własne ustalenia Sądu Apelacyjnego ograniczają się do okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia , które inaczej niż w pierwszej instancji , oparto na przypisaniu pozwanym odpowiedzialności za ich pomocnictwo w czynie niedozwolonym jakiego dopuścił się sprzedawca , który wprowadził samochodu do obrotu , pomimo że nie służyło mu prawo własności . Wstępnie przybliżyć należy zatem przesłanki odpowiedzialności pomocnika opisane wart. 422 k.c.Wiadomo , że za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten , kto ją bezpośrednio wyrządził , lecz także ten , kto był sprawcy pomocny . Dodatkowo pamiętać należy , że w przypadku gdy kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym , ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 441 § 1 k.c.) , co usprawiedliwiało przypisanie pozwanym solidarnej odpowiedzialności względem powoda . Przede wszystkim jednak norma ta uzasadnia uznanie za solidarnie odpowiedzialnych : tego kto szkodę bezpośrednio wyrządził oraz tych , którzy byli sprawcy pomocni . Nie ma zatem mowy o zastąpieniu odpowiedzialnościP. P.iD. B.wyłączną odpowiedzialnościąC. C.. Nie ma także podstaw aby z dochodzenia roszczeń przeciwko wymienionemu i uzyskania wyroku stwierdzającego jego odpowiedzialność czynić przesłankę uwzględnienia powództwa przeciwko pozwanym . Konsekwencją solidarnej odpowiedzialności tego kto szkodę bezpośrednio wyrządził i pomocników jest bowiem stosowanie zasad określonych wart. 366 k.c.Otóż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie , od kilku z nich lub od każdego z osobna , a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych ; aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidami pozostają zobowiązani .W. B.roszczenie o zapłatę odszkodowania równego cenie samochodu skierował przeciwkoP. P.iD. B., których role opisał już w uzasadnieniu pozwu jako osób towarzyszących domniemanemu właścicielowi pojazdu i podejmujących kolejne czynności faktyczne , które doprowadziły do zapłaty ceny . Do konsekwencji przyjętej przez Sąd Apelacyjny podstawy prawnej odpowiedzialności pozwanych należy założenie , że rola pomocnika w zdarzeniu wywołującym szkodę nie jest równa sprawcy - temu kto szkodę wyrządził , ale polega na różnego rodzaju zachowaniach pośrednio przyczyniających się do powstania deliktu . Związek przyczynowy między zachowaniem pomocnika , a szkodą siłą rzeczy nie może być zatem rozumiany w ten sposób , że działania lub zaniechania pomocnika stanowią warunek niezbędny do powstania szkody . Wystarczy stwierdzić , że zachowanie pomocnika ułatwiło spowodowanie szkody ( stworzyło okoliczności do jej powstania ) . Pomocnik nie musi przy tym odnosić korzyści materialnych z cudzego deliktu . Trzeba wreszcie wskazać , że zachowania pomocnika powinny być świadome , to jest powinien wiedzieć , że może się przyczynić do powstania szkody . Do przesłanek odpowiedzialności nie należy jego zamiar wywołania takiego skutku , nie musi być przekonany o jego nieuchronności.
Z tych wywodów wyprowadzić można już wstępnie wniosek , że dla oceny podstaw odpowiedzialności pozwanych nie mają znaczenia ich zarzuty apelacyjne oparte na twierdzeniach , że nie zawierali umowy sprzedaży samochodu ani nie odnieśli z jej zawarcia korzyści majątkowych , te bowiem uzyskał sprzedawca (C. C.) . Zatem tylko pobocznie można przypomnieć , że w przypadkuD. B.korzyść ta ujawnia się w tym , że na skutek pobrania odW. B.kwoty 38.000 zł pokrył własne pasywa wynikające z wcześniejszego uiszczenia ceny za samochód , następnie rozwiązania umowy zC. C., który jednak pobranej od pozwanego kwoty nie zwrócił . Nieskuteczne jest także odwoływanie się do norm prawa cywilnego określających odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej , bowiem te , czyniąc odpowiedzialnym zbywcę , pozostają bez związku z zagadnieniami prawnymi występującymi w tej sprawie . Powód nie dochodził roszczeń z tytułu rękojmi , ani nie twierdził , że pozwani mogą być adresatami roszczeń , o których mowa wart. 574 k.c.Żądał od nich odszkodowania z tytułu ich odpowiedzialności deliktowej , kompensującego doznaną stratę w mieniu .
Powodowie uczestniczyli w cudzym czynie niedozwolonym , a ich zachowania Sąd
Okręgowy ustalił i opisał prawidłowo . Za nieznajdujące podstaw w materiale dowodowym i wynikające ze stosowania domniemania faktycznego , nieumocowanego jednak w okolicznościach pobocznych , uznał jednak Sąd odwoławczy założenie wiedzy pozwanych , że samochód nie stanowił własności osoby , która oferowała go do sprzedaży . Uprawnione jest natomiast ustalenie , że pozwani mieli świadomość , że samochód może być obciążony wadami prawnymi , a pomimo tego podjęli czynności prowadzące do zawarcia , za ich pośrednictwem , umowy sprzedaży zW. B., którego nie informowali ani o znanych im dokładnie okolicznościach nabycia pojazdu przezD. B.i rozwiązania tej umowy , ani o leżących u podstaw rozwiązania , uzasadnionych wątpliwościach co do legalności pojazdu .
Warto w tym miejscu przypomnieć , za ustaleniami Sądu Okręgowego , żeC. C.sprowadził na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej samochód , który oferował do sprzedaży pomimo , że prawa do rozporządzenia nim nie miał . To służyło spółce , która zawiadomiła organy ścigania weW.o jego przywłaszczeniu , a następnie wykazała swoje prawa i w 2012 roku odzyskała posiadanie pojazdu . Samochód w 2009 roku oferowano w Polsce bez książki serwisowej i tylko z jednym kluczykiem . Te braki , a w powiązaniu z nimi niska cena i powzięcie wiadomości o nierzetelności zbywcy skłoniłyD. B.do złożenia oferty rozwiązania umowy . Pośredniczył ponownieP. P..C. C.wyraził zgodę na rozwiązanie umowy . Nie doszło do zwrotu świadczeń .P. P.iD. B.podjęli natomiast czynności zmierzające do sprzedaży samochoduW. B.. Wiedzieli , że wobec rozwiązania umowy sprzedawcą będzieC. C..
Ustalenia te czyniono na podstawie zeznań składanych przez pozwanych w toku postępowania przygotowawczego 5Ds 838/10 ( karty 51 , 56 - 57 ).
P. P.zaangażował się w sprzedaż powodowi samochodu , przede wszystkim zawiadamiającW. B.o ofercie , spotykając się z nim wE., komunikując zD. B., a następnie zastępując sprzedawcę w czynnościach polegających zwłaszcza na dostarczaniu kolejnych , poprawionych faktur . Twierdził przy tym , że jest to kolejny pojazd sprowadzony zW..D. B.okazał samochód , wykonywał jazdę próbną , przyjął zaliczkę i resztę ceny , dostarczył pojazd do miejsca zamieszkania powoda i wydał fakturę pochodzącą od zbywcy . Wszystko to czynili , pomimo że uważali , że samochód może być dotknięty wadami prawnymi , a zbywca , któremu wcześniej takie wątpliwości przedstawiono , zgodził się na rozwiązanie umowy zD. B.. Nadal nie dostarczył jednak drugiego kluczyka do samochodu ( również później , kiedy żądał
tego powód ) ani nie zwrócił pieniędzy .
Opisane okoliczności faktyczne dały podstawę do stwierdzenia , że doszło do ziszczenia przesłanek odpowiedzialności pozwanych wynikającej zart. 422 k.c., to jest ich działania jako pomocników . Po pierwsze bowiem bezpośrednio szkody nie wyrządzili , ale sprawcy pomagali , podejmując opisane wyżej czynności . Związek przyczynowy pomiędzy szkodą , wywołaną u powoda przez uiszczenie przez niego ceny sprzedaży bez uzyskania ekwiwalentu w postaci prawa własności samochodu , a zachowaniami pozwanych polegał na podejmowaniu czynności zmierzających do sprzedaży samochodu w zastępstwie zbywcy . Wreszcie kluczowe było przypisanie im świadomości , że samochód może być dotknięty wadą prawną ( pochodzić z „ nielegalnego źródła ” ) , co może spowodować uW. B.szkodę .
Pozwanych przesłuchiwano w niniejszej sprawie , a więc sięgając do ich zeznań złożonych w toku postępowania przygotowawczego nie naruszono zasady bezpośredniości, a dokonano niezbędnej weryfikacji ich stanowiska procesowego . Okazało się , że stan faktyczny zbudować trzeba uwzględniając , żeD. B.musiał mieć wystarczająco ważkie powody aby dążyć do rozwiązania zawartej kilka dni wcześniej umowy nabycia samochodu , ryzykując utratę zaangażowanych środków . W postępowaniu przygotowawczym obaj pozwani zeznali , że wystąpiła wówczas obawa o „ legalność ” samochodu . Pozwani sami oczekiwali przydania postępowaniu przygotowawczemu 5Ds 838/10 istotnego znaczenia . Również w postępowaniu apelacyjnym powtarzano , że przeprowadzony w tej sprawie dowód z opinii biegłego z zakresu mechanoskopii potwierdza , że numer nadwozia samochodu jest jego pierwotnym numerem identyfikacyjnym . Przypisują jednak tej kwestii nieuprawnione znaczenie skoro samochód podlegał przywłaszczeniu , a zatem osoba mająca władztwo nad nim i posiadająca niezbędne do korzystania dokumenty , zatrzymała pojazd wbrew woli właściciela , ale bez jego zaboru , a zatem tego przejawu przestępnej aktywności , któremu towarzyszyć mogą czynności polegające na dorabianiu kluczy , podrabianiu dokumentów , czy wreszcie przerabianiu numerów identyfikacyjnych . Ponadto przywiązywali wagę do umorzenia tego postępowania wobec niestwierdzenia znamion czynu zabronionego , a zwłaszcza bez postawienia im zarzutów . Wbrew zarzutom apelacji nie mogło dojść do naruszeniaart. 11 k.p.c.Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym . Po pierwsze wskazać należy zatem , że w niniejszym postępowaniu nie ujawniono żadnego prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa pozostającego w związku z obrotem handlowym samochodem , który odebrano powodowi .
Po drugie moc wiążącą ma tylko prawomocny wyrok , a nie postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego . Oznacza to , że sąd cywilny miał otwartą drogę do własnych ustaleń , nie będąc związany treścią orzeczenia w postępowaniu karnym , a zwłaszcza postanowienia o jego umorzeniu . Zawarte w nim stwierdzenie , iż w związku z nabyciem przez powoda samochodu nie doszło do zachowań spełniających znamiona przestępstwa nie stało na przeszkodzie ustaleniu w postępowaniu cywilnym , że nabycie było jednak wynikiem czynu niedozwolonego . Trzeba wreszcie wyjaśnić , że z przyczyn wyżej opisanych Sąd Apelacyjny uznaje za zbędne zakładanie , że zachowania pozwanych obejmowały elementy przedmiotowe czynu zabronionego opisanego wart. 286 § 1 k.k.Stąd zarzuty apelacyjne związane z jego powołaniem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są już bezprzedmiotowe . Odpowiedzialność pozwanych wynika natomiast z ustaleń sądów obu instancji , które opisują zachowania wypełniające cechy pomocnictwa . Sami szkody nie spowodowali , bowiem ta wynikała ze sprzedaży samochodu przezC. C.. Ich własne starania nie wystarczały do zawarcia przez powoda umowy i zapłaty przez niego ceny , ale to nie jest przeszkoda do przypisania im odpowiedzialności , a właśnie „ natura ” postępowania pomocnika - współodpowiedzialnego za szkodę .
W tym stanie rzeczy wyrok Sądu Okręgowego w Elblągu okazał się prawidłowy , choć motywy i podstawę prawną uwzględnienia powództwa przedstawiono w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego . Stąd apelacjeP. P.iD. B.oddalono , na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono na podstawieart. 98 §§ 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.. Wobec oddalenia apelacji nałożono na współpozwanych odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy solidarny obowiązek zwrotu kosztów na rzecz powoda (art. 105 § 2 k.p.c.) . Na koszty te składało się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1.500 zł , a zatem nie przekraczające stawki minimalnej liczonej od wartości przedmiotu zaskarżenia i określonej na podstawie§ 6 pkt 5w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie / ... / - tekst jednolity z 2013 roku Dziennik ustaw pozycja 461 oraz wydatek adwokata na pokrycie kosztów dojazdu na rozprawę apelacyjną.