Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1024/14
Data wyroku: 2015-04-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Kawińska-Szwed, Ewa Solecka, Elżbieta Karpeta
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Skarbu Państwa
Podstawa prawna: art. 417 k.c.

Sygn. akt I ACa 1024/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Zofia Kawińska-Szwed

Sędziowie :

SA Elżbieta Karpeta (spr.)
SO del. Ewa Solecka

Protokolant :

Anna Wieczorek

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Izby Celnej w(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt I C 36/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 1024/14

UZASADNIENIE
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.domagała się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Celnego w(...)kwoty 98.450,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu powódka podniosła, że poniosła szkodę w dochodzonej wysokości, związaną z bezprawnym zatrzymaniem przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w(...)urządzeń do gier rozrywkowych. Urządzenia te zostały zajęte w lokalach użytkowych:W. G.iC. G., prowadzących działalność gospodarczą pod firmą(...)
W. G.iC. G., orazM. H., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą(...). Zatrzymania urządzeń dokonane byłu w 2011 i 2012r.
Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że działania funkcjonariuszy Urzędu Celnego były zgodne z obowiązującymi przepisami procedury administracyjnej i karnej, w szczególności mogli oni podejmować działania mające na celu rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw i wykroczeń skarbowych oraz ściganie ich sprawców, w tym określonych wart. 107 § 1 kks. W związku z tym, że zachodziło uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, wszczęcie postępowań było zgodne z prawem. Pozwany zakwestionował również powstanie szkody u powódki, w tym w podanej w pozwie wysokości.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Powódka zawarła w dniach 28 kwietnia i 28 maja 2010r. z(...)spółką z siedzibą wN.naC.ramowe umowy poddzierżawy, zgodnie, z którymi powódka przyjęła do użytkowania i pobierania pożytków w zamian za czynsz urządzenia do gier rozrywkowych produkcji(...). Czynsz w umówionej wysokości 970 zł. miesięcznie za jedno urządzenie powódka miała płacić w ratach miesięcznych w terminie do dnia 20 każdego następnego miesiąca. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. W dniu 20 grudnia 2011 r. strony zawarły aneks do umowy, który wszedł w życie 1 stycznia 2012 r., w którym zmieniono stawkę czynszu na kwotę 679,00 zł.
W dniu 2 lipca 2011 r. powódka zawarła zW.iC. G.umowę o wspólnym przedsięwzięciu, zgodnie z którą w lokalu(...)wP.miały zostać zainstalowane urządzenia do gier rozrywkowych produkcji(...), strony miały eksploatować je wspólnie. Kwoty pochodzące z wpłat klientów miały stanowić dochódW.iC. G.,W.iC. G.natomiast zobowiązali się do zapłaty na rzecz powódki opłaty ryczałtowej w wysokości miesięcznie 1 500,00 zł (z podatkiem VAT) za każde urządzenie. Strony ustaliły, że jeżeli urządzenie stanie się nieaktywne m.in. na skutek zajęcia przez organ administracji państwowej opłata ryczałtowa zostanie pomniejszona proporcjonalnie do ilości dni wyłączenia urządzenia z eksploatacji. Umowę zawarto na okres 12 miesięcy. W lokalu zainstalowano urządzenia(...),(...).
W dniu 16 lipca 2011 r. w lokalu(...)wP.funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W lokalu działało jedno urządzenie, kontrolujący przeprowadzili eksperyment – grę kontrolowaną na automacie. Gra została zarejestrowana za pomocą kamery. W wyniku kontroli stwierdzono urządzanie gier na automacie w rozumieniuustawy o grach hazardowychw lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna. Stwierdzono, że wynik gry jest uzależniony od przypadku, gra ma charakter losowy. Automat o nr(...)zatrzymano i przewieziono do magazynu depozytowego. W dniu 19 lipca 2011 r. w lokalu(...)wP.funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W lokalu działało jedno urządzenie, kontrolujący przeprowadzili eksperyment – grę kontrolowaną na automacie, gra została zarejestrowana za pomocą kamery. W wyniku kontroli stwierdzono urządzanie gier na automacie w rozumieniuustawy o grach hazardowychw lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna, stwierdzono, że wynik gry jest uzależniony od przypadku. Automat zatrzymano i przewieziono do magazynu depozytowego. Powódka wniosła zastrzeżenia do protokołu kontroli, zastrzeżenia nie zostały rozpoznane. Postanowieniem z 26 sierpnia 2011 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wŻ.zatwierdził zatrzymanie przeprowadzone w dniu 16 lipca 2011 r. automatu(...). Postanowieniem z 4 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy wŻ.wydanym w sprawie II Kp 461/11uchylił postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej wŻ.z 26 sierpnia 2011 r. w przedmiocie zatrzymania automatu(...). W dniu 13 grudnia 2011 r. powódce wydano automat(...). Powódka obliczyła poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)szkodę na kwotę 4 696,85 zł, obejmującą kwotę 3 438,71 zł poniesioną tytułem czynszu za dzierżawę urządzenia i kwotę 1 258,14 zł jako utracony przychód z opłaty ryczałtowej należnej na podstawie umowy o wspólnym przedsięwzięciu.
Postanowieniem z 23 grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w(...)wszczął postępowanie w związku z urządzeniem gry poza kasynem gry na urządzeniu(...). W toku postępowania postawiono zarzuty prezesowi powodowej spółki. Ostatecznie dochodzenie w sprawie zostało zamknięte albowiem materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do dalszego prowadzenia postępowania.
W dniu 17 sierpnia 2012 r.W.iC. G.wypowiedzieli umowę o wspólnym przedsięwzięciu. Termin wypowiedzenia upływał z dniem 31 sierpnia 2012 r.
W dniu 2 czerwca 2011 r. powódka zawarła zM. H.umowę o wspólnym przedsięwzięciu, zgodnie z którą w lokalu Restauracja(...)wC.miały zostać zainstalowane urządzenia do gier rozrywkowych, strony miały eksploatować je wspólnie. Kwoty pochodzące z wpłat klientów miały stanowić dochódM. H., który zobowiązał się do zapłaty na rzecz powódki opłaty ryczałtowej w wysokości miesięcznie 1 500,00 zł (z podatkiem VAT) za każde urządzenie. Strony ustaliły, że jeżeli urządzenie stanie się nieaktywne m.in. na skutek zajęcia przez organ administracji państwowej opłata ryczałtowa zostanie pomniejszona proporcjonalnie do ilości dni wyłączenia urządzenia z eksploatacji. Umowę zawarto na okres 12 miesięcy. W lokalu zainstalowano urządzenia:(...)i(...).
W dniu 6 października 2011 r. w lokalu Restauracja(...)wC.funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W lokalu działały dwa urządzenia, kontrolujący przeprowadzili eksperyment – gry kontrolowane na automacie. Gry zostały zarejestrowane za pomocą kamery. W wyniku kontroli stwierdzono urządzanie gier na automacie w rozumieniuustawy o grach hazardowychw lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna. Stwierdzono, że wynik gry jest uzależniony od przypadku, gra ma charakter losowy. Automaty o nr(...)i(...)zatrzymano i przewieziono do magazynu depozytowego. Powódka wniosła zastrzeżenia do protokołu kontroli. Zastrzeżenia nie zostały rozpoznane.
Postanowieniem z 12 października 2011 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wP.zatwierdził zatrzymanie przedmiotów w postaci automatów(...)i(...)w dniu 6 października 2011 r., a postanowieniem z 28 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy wP.w sprawie III Kp 454/11 uchylił postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej wP.z 12 października 2011 r. Biegły w zakresie elektroniki i informatyki drB. B.po przeprowadzeniu badania automatu(...)stwierdził, że urządzenie to ma charakter symulacyjno sprawnościowy i rozgrywanie gier na tym urządzeniu nie jest grą na automatach w rozumieniuart. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych. Identyczna w konkluzji opinia została wydana przez tego samego biegłego w odniesieniu do urządzenia(...)

Automaty(...)i(...)zostały powódce zwrócone 15.03.2012 r.
Postanowieniem z 27 sierpnia 2013 r. postępowanie o przestępstwo skarbowe dotyczące automatów(...)i(...)zostało umorzone.
Powódka obliczyła poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)szkodę na kwotę 5 167,65 zł, obejmującą kwotę 2 957,90 zł poniesioną tytułem czynszu za dzierżawę urządzenia, kwotę 2 209,75 zł jako utracony przychód z opłaty ryczałtowej należnej na podstawie umowy o wspólnym przedsięwzięciu., a szkodę poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)obliczyła na kwotę 4 386,85 zł, poniesioną tytułem czynszu za dzierżawę urządzenia.
W dniu 6 października 2010 r. w lokaluM. H.zainstalowano urządzenie(...). W dniu 18 listopada 2011 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, w wyniku której stwierdzono urządzanie gier na automacie w rozumieniuustawy o grach hazardowychw lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna. Automat o nr(...)zatrzymano i przewieziono do magazynu depozytowego. Powódka wniosła zastrzeżenia do protokołu kontroli. Zastrzeżenia nie zostały rozpoznane. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2012 r. Urząd Celny uznał za dowód rzeczowy urządzenie do gier o nr(...)w sprawie o przestępstwo skarbowe i postanowił przechowywać go w magazynie depozytowym. Postanowieniem z 17 maja 2013 r. Sąd Rejonowy wB.w sprawie III Kp 141/13 utrzymał w mocy postanowienie Urzędu Celnego w(...)z dnia 7 stycznia 2012 r. o uznaniu za dowód rzeczowy automatu do gier o nr(...).
Przeciwko prezesowi zarządu powodowej spółki skierowano akt oskarżenia o to, że urządzał gry na automacie(...)wbrew przepisomustawy o grach hazardowych.
Powódka obliczyła poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)szkodę na kwotę 14133,99 zł, obejmującą kwotę 12566,19 zł poniesioną tytułem czynszu za dzierżawę urządzenia i kwotę 1 567,80 zł jako utracony przychód z opłaty ryczałtowej należnej na podstawie umowy o wspólnym przedsięwzięciu.
W dniu 21 listopada 2011 r. w lokalu Restauracja(...)zainstalowano urządzenie(...).
W dniu 2 grudnia 2011 r. w lokalu Restauracja(...)wC.funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W lokalu działał jeden automat, po przeprowadzeniu eksperymentu – gry kontrolowane na automacie, stwierdzono urządzanie gier na automacie w rozumieniuustawy o grach hazardowychw lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna. Automat o nr(...)zatrzymano i przewieziono do magazynu depozytowego. Powódka wniosła zastrzeżenia do protokołu kontroli. Zastrzeżenia nie zostały rozpoznane. Postanowieniem z 8 grudnia 2011 r. Prokurator Prokuratury wP.zatwierdził zatrzymanie przedmiotów w postaci automatu(...)w dniu 2 grudnia 2011 r. , a
postanowieniem z 7 maja 2012 r. Sąd Rejonowy wB.w sprawie IX Kp 103/12 utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej wP.. Biegły sądowyR. R.po przeprowadzeniu badania automatu stwierdził, że urządzane na nim gry są grami o charakterze losowym. Postanowieniem z 22 lutego 2013 r. Urząd Celny w(...)uznał w sprawie o przestępstwo skarbowe automat(...)za dowód rzeczowy i postanowił o przechowywaniu go w magazynie Urzędu Celnego w(...).
Powódka obliczyła poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)szkodę na kwotę 37 403,31 zł, obejmującą kwotę 37 403,31 zł jako utracony przychód z opłaty ryczałtowej należnej na podstawie umowy o wspólnym przedsięwzięciu.
W dniu 21 grudnia 2011 r. w lokalu(...)zainstalowano urządzenie(...)(Sąd Okręgowy błędnie odczytał wpisany na karcie 42 odręcznie numer urządzenia jako(...)).
W dniu 7 marca 2012 r. w(...)wC.funkcjonariusze Urzędu Celnego w(...)przeprowadzili kontrolę w wyniku której stwierdzono urządzanie gier hazardowych w lokalu nie będącym kasynem, brak koncesji na prowadzenie kasyna, a także, że urządzenie umożliwia prowadzenie gier o charakterze losowym. Urządzenie o numerze(...)przewieziono do magazynu depozytowego Urzędu Celnego po uprzednim zatrzymaniu. Postanowieniem z 12 marca 2012 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wP.zatwierdził zatrzymanie przeprowadzone w dniu 7 marca 2012 r., a postanowieniem z 18 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy wB.w sprawie III Kp 643/12 nie uwzględnił zażalenia na postanowienie z 12 marca 2012r.
Powódka wniosła zastrzeżenia do protokołu kontroli. Zastrzeżenia nie zostały rozpoznane.
Postanowieniem z 23 lipca 2012 r. Urząd Celny w(...)uznał za dowód rzeczowy automat oznaczony numerem(...)w postępowaniu przeciwkoM. W.o przestępstwo skarbowe. Postanowieniem z 13 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy wB.w sprawie III Kp 556/12 utrzymał w mocy wydane postanowienie o uznaniu za dowód rzeczowy.
Biegły w zakresie elektroniki i informatyki po przeprowadzeniu badania automatu(...)stwierdził, że urządzenie to nie ma charakteru symulacyjno sprawnościowego i rozgrywanie gier na tym urządzeniu jest grą na automatach w rozumieniuart. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych.
Przeciwko prezesowi zarządu powodowej spółki skierowano akt oskarżenia o przestępstwo skarbowe zart. 107 § 1 kks. Postępowanie karne zostało umorzone przez Sąd Rejonowy wP.postanowieniem z 14 sierpnia 2013 r. w sprawie II K 91/13.
Powódka obliczyła poniesioną w związku z zajęciem automatu(...)szkodę na kwotę 32 661,36 zł, jako utracony przychód z opłaty ryczałtowej należnej na podstawie umowy o wspólnym przedsięwzięciu.
W.iC. G.uiścili na rzecz powódki należność wynikającą z faktury za lipiec 2011r. w wysokości 850 zł tytułem opłaty ryczałtowej dotyczącej automatu(...).
M. H.uiścił na rzecz powódki należności wynikające z faktur za miesiące: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik , listopad i grudzień 2011r. oraz za styczeń, luty i marzec 2012r. w łącznej wysokości 19 200 zł.
Powódka regulowała w lipcu, sierpniu, wrześniu, październiku, listopadzie, grudniu 2011, w całym 2012 r., w całym 2013 r. swoje należności wynikające z zawartych umów dzierżawy urządzeń.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy przedstawił następujące rozważania.
Przede wszystkim wskazał Sąd, że prawidłowym statio fisci Skarbu Państwa w niniejszej sprawie powinien być Dyrektor Izby Celnej w(...). Zgodnie zart. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnejdo zadań dyrektora izby celnej należy sprawowanie nadzoru nad działalnością naczelników urzędów celnych, dyrektor izby celnej jest organem wyższego stopnia w stosunku do podległego mu naczelnika (art. 25). Dysponentami środków budżetu są dyrektorzy izby celnej, nie zaś naczelnicy urzędów celnych, skoro więc zasądzone świadczenie byłoby wypłacone z budżetu izby celnej, to prawidłowe oznaczenie strony pozwanej to Skarb Państwa – Dyrektor Izby Celnej w(...).
Następnie przedstawiając wykładnię przepisuart. 417 k.c.stwierdził, że podmiot domagający się naprawienia szkody na podstawie tego przepisu musi wykazać bezprawność działania podmiotu, za który Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność, wystąpienie szkody, jak również wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym działaniem lub zaniechaniem, a szkodą.
W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie powódka nie wykazała bezprawności działania funkcjonariuszy celnych.
Dokonując oceny działania funkcjonariuszy celnych należy przede wszystkim mieć na uwadze, że działalność związana z hazardem podlega ścisłym regulacjom i kontroli ze strony państwa, zasady jej prowadzenia zostały określone w obowiązującej w chwili dokonania zatrzymania automatówustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Zgodnie z art. 3 tej ustawy urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach w niej określonych. Każda działalność prowadzona z naruszeniem przepisów ustawy jest więc działalnością nielegalną. Urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry, przy czym grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości, a także organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy (art. 2 ust. 3 i 5, art. 14). Urządzanie gier na automatach wbrew przepisom ustawy stanowi przestępstwo określone wart. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowegozgodnie, z którym kto wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji lub zezwolenia urządza lub prowadzi grę losową, grę na automacie lub zakład wzajemny, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie. Celem sprawowania kontroli państwa nad hazardem jest zarówno ochrona mienia Skarbu Państwa uzyskującego znaczne wpływy budżetowe z tej działalności, jak również ochrona szeroko pojętego porządku publicznego oraz mienia klientów podmiotów wykonujących działalność hazardową. Forma ochrony polega na zabezpieczeniu przed nielegalnym urządzaniem, prowadzeniem i uczestnictwem w grach i zakładach. Uznał Sąd Okręgowy, że funkcjonariusze izby celnej przeprowadzając kontrole w lokalach, w których były umieszczone automaty powodowej spółki działali zgodnie z przepisamiustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. W wyniku przeprowadzonych kontroli funkcjonariusze celni dokonali zatrzymania automatów dzierżawionych przez powódkę.
W ocenie Sądu Okręgowego ustalony w sprawie stan faktyczny pozwalał na stwierdzenie, że dokonane zatrzymania były uzasadnione. Funkcjonariusze celni byli uprawnieni do przeprowadzenia eksperymentów, jak również do zatrzymania automatów. W toku kontroli funkcjonariusze celni stwierdzili występowanie w grach elementu losowego, równocześnie stwierdzili brak koncesji i zezwoleń na urządzanie tego rodzaju gier. Brak takich zezwoleń po stronie powodowej spółki był okolicznością bezsporną albowiem powodowa spółka stała na stanowisku, że eksploatowane automaty są automatami do gier zręcznościowych. Funkcjonariusze celni działali w granicach obowiązujących przepisów, realizowali swój ustawowy obowiązek, z materiału dowodowego nie wynikało, aby powódka w chwili przeprowadzania kontroli dysponowała i przedstawiła dokumenty, które mogłyby spowodować powzięcie przez funkcjonariuszy wątpliwości co do wniosków, jakie wyciągnęli po przeprowadzeniu eksperymentów. Uzasadnione było więc powzięcie przez funkcjonariuszy celnych uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, w takiej zaś sytuacji były podstawy do dokonania czynności w trybieart. 308 kpk. Dokonane przez funkcjonariuszy celnych zatrzymania zostały zatwierdzone przez prokuratora, w 3 przypadkach sąd utrzymał w mocy postanowienia prokuratora, w trzech przypadkach postanowienia te uchylił, ale oceniał decyzję prokuratora, nie zaś zasadność zatrzymania, ponadto uchylenie postanowień na skutek odmiennej oceny stanu faktycznego nie świadczy o bezprawności zatrzymania. Funkcjonariusze służby celnej realizowali swoje ustawowe obowiązki określone powołanymi przepisami, działania funkcjonariuszy odbywały się zarówno w ramach obowiązujących przepisów ale również w ramach ich ustawowych obowiązków. Przepisy regulujące te uprawnienia i obowiązki są przepisami obowiązującymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczność, że niektóre z prowadzonych postępowań karnych o przestępstwo zart. 107 kksumorzono pozostaje bez wpływu na ocenę działania funkcjonariuszy celnych albowiem odmienna ocena dowodów skutkująca umorzeniem postępowania nie może przesądzać o bezprawności czynności zatrzymania.
Powyższe świadczy o tym, że działanie funkcjonariuszy celnych znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach i wykonywane w ich ramach nie może być uznane za działanie bezprawne. Wynika z tego, że nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę, a więc bezprawność działania. Z tego powodu powództwo podlegało oddaleniu.
Odniósł się również Sąd Okręgowy do twierdzeń powódki, że przepisy, w których funkcjonariusze celni upatrywali podstawy do ustalenia, że doszło do popełnienia przestępstwa skarbowego nie mogą być stosowane przez sąd albowiem nie zostały one poddane procedurze notyfikacji ( zarzut ten dotyczyłart. 14 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych). Strona powodowa podnosiła, że przepis ten powinien zostać poddany tej procedurze bowiem jest przepisem technicznymi w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, co wynika wprost z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości z 19 lipca 2012 r., a skoro tej procedurze nie zostały poddane nie mogą być stosowane.
Zdaniem Sądu Okręgowego zarzut ten nie był uzasadniony. W wyroku z 19 lipca 2012 r. Trybunał Sprawiedliwości w sprawach połączonych C‑213/11, C‑214/11 i C‑217/11 stwierdził, że: "Artykuł 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, ostatnio zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r., należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe tego rodzaju jak przepisyustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, które mogą powodować ograniczenie, a nawet stopniowe uniemożliwienie prowadzenia gier na automatach o niskich wygranych poza kasynami i salonami gry, stanowią potencjalnie «przepisy techniczne» w rozumieniu tego przepisu, w związku z czym ich projekt powinien zostać przekazany Komisji zgodnie zart. 8 ust. 1 akapit pierwszywskazanej dyrektywy, w wypadku ustalenia, iż przepisy te wprowadzają warunki mogące mieć istotny wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów. Dokonanie tego ustalenia należy do sądu krajowego”. Treść wydanego wyroku nie może jednak stanowić podstawy do przyjęcia, że przepisyustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowychnie mogą być stosowane. Przede wszystkim stanowisko Trybunału Sprawiedliwości zostało wyrażone na tle konkretnej sprawy i dotyczyło przepisów przejściowych i dostosowujących, Trybunał Sprawiedliwości nie dokonywał analizy art. 14 cytowanej ustawy, ponadto Trybunał Sprawiedliwości nie przesądził ostatecznie czy przepisy ustawy mają charakter przepisów technicznych ostateczne ustalenie ich charakteru należy do sądu krajowego. Wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wiążą sądy krajowe w konkretnej sprawie rozpatrywanej przez Trybunał, powoływanie się zaś na te wyroki w innych sprawach dokonuje się wyłącznie w drodze uznania mocy argumentów prezentowanych przez Trybunał oraz autorytetu orzecznictwa tego organu. Z treści art. 267 traktatu o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej wynika, że do kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej należy orzekanie w trybie prejudycjalnym o wykładni Traktatów oraz o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. Należy przypomnieć, że Trybunał Sprawiedliwości nie jest właściwy do dokonywania wykładni lub stwierdzania, że przepisy prawa wewnętrznego państwa członkowskiego nie obowiązują, nawet jeśli prawo to zostało ustanowione w celu wykonania przez to państwo zobowiązań unijnych. Trybunał zajmuje się wykładnią prawa unijnego, a nie prawa krajowego, wykładnia prawa krajowego należy do stosujących to prawo organów krajowych, w tym przypadku do sądów powszechnych. Istotne jest również, że przyjęcie, że są to przepisy o charakterze technicznym nie przesądza automatycznie o możliwości odmowy przez sąd ich stosowania z uwagi na niedopełnienie obowiązku notyfikacji Komisji Europejskiej, taka normatywna konsekwencja braku notyfikacji nie wynika z żadnego przepisu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, jak również z żadnej regulacji traktatowej.
Ponadto ewentualne istnienie w polskim prawie norm kolidujących z prawem unijnym nie powoduje automatycznie nieważności unormowania krajowego. Wyrażona wart. 91 Konstytucjizasada pierwszeństwa prawa unijnego nie ma zastosowania w przypadku niedochowania przez organy Państwa Polskiego obowiązku notyfikacji projektu regulacji prawnej mającej charakter przepisu technicznego. Treść regulacji prawnej uchwalonej bez spełnienia obowiązku notyfikacji nie pozostaje w "kolizji" z obowiązkiem notyfikacji. Obowiązek ten odnosi się bowiem do fazy procesu legislacyjnego i jego adresatem są odpowiednie organy państwa odpowiadające za ten proces. W momencie, w którym aktualizuje się norma nakazująca notyfikację, brak jest jeszcze normy prawnej o charakterze ustawowym, która mogłaby wejść w kolizję z tą pierwszą normą. Z reguły odmienny jest także ich zakres zastosowania. Kolizja pomiędzy obowiązkiem notyfikacji, a ustawą (lub innym aktem prawnym) zachodziłaby wówczas, gdyby ten akt prawny stanowił regulacje przewidujące wyłączenie lub ograniczenie obowiązku notyfikacji w sposób odmienny od tego zakresu, który wynikałby z prawa unijnego. Powyższe rozważania mają zastosowanie także do ustalenia relacji pomiędzy treściąart. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowychoraz obowiązkiem notyfikacji, jaki wynika z dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 2006 r. Regulacje te nie pozostają ze sobą w kolizji, nie ma więc do nich zastosowaniaart. 91 ust. 3 Konstytucji RP. Naruszenie wynikającego z dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 2006 r. obowiązku notyfikacji przepisów technicznych ma charakter naruszenia trybu ustawodawczego, do czasu zakwestionowania tych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny brak jest podstaw do odmowy ich stosowania (por. postanowienie SN z 28.11.2013 r., I KZP 15/13, LEX 1393793, wyrok SN z 8.01.2014 r., IV KK 183/13, LEX 1409532).
Przepisyustawy o grach hazardowychnie zostały uchylone, nie stwierdzono ich niekonstytucyjności, stanowią cześć porządku prawnego i do czasu obowiązywania organy władzy obowiązane są do ich stosowania, wszczęcie i prowadzenie postępowania przygotowawczego przez organy celne nie było więc bezprawne. Ustawa obowiązuje, uznanie jej przepisów za przepisy techniczne pozostaje bez wpływu na fakt, że przepisy te stanowią część polskiego porządku prawnego.
Jak wskazano powyżej w sprawie nie można mówić o odpowiedzialności Skarbu Państwa albowiem działania funkcjonariuszy celnych nie były bezprawne, nie została więc spełniona podstawowa przesłanka odpowiedzialności Skarbu Państwa, w świetle czego powództwo podlegało oddaleniu.
Już tylko na marginesie rozważań wskazał Sąd Okręgowy, że w przypadku przyjęcia istnienia bezprawności działania funkcjonariuszy celnych Skarb Państwa nie ponosiłby odpowiedzialności za szkodę utożsamianą przez powódkę z czynszem dzierżawnym, który musiała uiszczać albowiem obowiązek jego uiszczania wynikał z zawartej umowy nie stanowił natomiast konsekwencji zajęcia automatu, nie było więc tutaj związku przyczynowego. W pozostałym zakresie odnośnie poniesionej szkody do ustalenia jej wysokości nie było konieczne powoływanie biegłego sądowego albowiem sąd miał możliwość samodzielnie ustalić jej wysokość mając na uwadze wysokość ryczałtu jaki właściciel lokalu uiszczał na rzecz powoda, ilość dni przez jakie automat nie funkcjonował, do dokonania takich ustaleń nie było konieczne posiadanie wiadomości specjalnych. Niezbędne byłoby jednak uwzględnienie kosztów prowadzonej przez powódkę działalności takich jak np. podatki, jednak powódka nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów, również więc biegły na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie byłby w stanie ustalić wysokości szkody w sposób prawidłowy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd oddalił powództwo w całości.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu oart. 98 § 1 i 3 kpc,art. 99 kpc,§ 2 ust. 1, § 3 ust. 1, § 6pkt.rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzęduzasądzając od powódki jako przegrywającej sprawę na rzecz pozwanego kwotę 3 600,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W apelacji od tego orzeczenia powódka zarzucała:
- rażące naruszenieart. 217 § 1 kpkw zw. zart. 2 § 1 kpkiart. 30 ust. 1 i ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt 4-6, art. 32 ust. 1 pkt 13 i pkt 14 oraz art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o służbie celnej, przez przyjęcie, że proceduralne normy zawarte wkpkokreślone wyżej oraz powołane przepisyustawy z dnia 27.08.2009 r. o służbie celnejmogą być odczytywane jako źródło samoistnych uprawnień funkcjonariuszy celnych do dowolnego zatrzymania dowolnej rzeczy, w oderwaniu od tego, czy istnieje skuteczna prawnie i nadająca się do zastosowania przez organy władzy publicznej, norma prawa materialnego typizująca zespół znamion czynu zabronionego, pod kątem której funkcjonariusze dokonują zatrzymania;
- rażące naruszenie art. 4 ust. 3 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej orazart. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiejw związku z art. 1 pkt 11 oraz art. 8 ust. 1 Dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 02.06.1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego w kształcie wiążąco zinterpretowanym w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, polegające na przyjęciu, że przepisy krajowe zakazujące urządzania gier na automatach poza obszarem kasyn gry nie mają charakteru technicznego, podczas gdy kwestia ta, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji została explicite wyrażona w sentencji wyroku TSUE z dnia 26.10.2006 r. C-65/05 oraz w pkt 24 i pkt 25 orzeczenia TSUE z dnia 19.07. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 gdzie TSUE przyjął jedynie analogię w dokonanej przezeń wykładni prawa unijnego do wskazanej wcześniej w sentencji wyroku TSUE z dnia 26.10.2006 r. C-65/05;
- rażące naruszenieart. 107 § 1 kksw związku zart. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19. 11.2009 r. o grach hazardowych(UGH) oraz w związku z art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 Dyrektywy 98/34/WE przez przyjęcie, że prowadzenie czynności karno-procesowych, w tym czynności zatrzymania rzeczy w zakresie czynu stypizowanego w sankcjonującej normieart. 107 kks, było czynnościami zgodnymi z prawem, w sytuacji gdy sankcjonowane normy zawarte wustawie z dnia 19.11.2009 r. o grach hazardowychzakazujące urządzania gier na automatach poza terenem kasyn gry takie jak art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 ustawy są przepisami technicznymi w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE niezdatnymi do stosowania przez organy władzy publicznej (mimo ich formalnego obowiązywania),ustawa o grach hazardowychw ogóle nie przewiduje obowiązku ubiegania się o uzyskanie zezwolenia czy koncesji oraz rejestracji automatów przy rozpoczynaniu począwszy od 01.01.2010r. działalności w zakresie urządzania gier na automatach poza terenem kasyn gry, a z uwagi na blankietowy charakter przepisuart. 107 § 1 kks, brak możliwości stosowania przez krajowe organy władzy publicznej sankcjonowanych norm zawartych wustawie o grach hazardowychdekompletuje zespół znamion czynu zabronionego opisanego wart. 107 § 1 kks,
- naruszenieart. 91 ust. 3 Konstytucji RPorazart. 4 ust. 3TUE poprzez przyjęcie, że działanie przy wykonywaniu władzy publicznej sprzeczne z nadrzędnym prawem wspólnotowym (w kształcie wiążąco zinterpretowanym przez TSUE w jego orzecznictwie) i podjęte z oczywistym naruszeniem orzecznictwa TSUE, składającym się na polski porządek prawny, a polegające na stosowaniu przepisów technicznych nienotyfikowanych Komisji Europejskiej, nie ma postaci rażącego naruszeni prawa;
naruszenieart. 417 § 1 k.c.przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której działania funkcjonariuszy urzędu celnego oparte były m.in. na przepisieart. 14 ustawy o grach hazardowychniepoddanemu wymaganemu przez obowiązujące przepisy trybowi notyfikacji, co nakłada na funkcjonariuszy urzędu celnego obowiązek odmowy zastosowania takiego przepisu, czego nie uczyniono dopuszczając się w konsekwencji niezgodnego z prawem działania skutkującego obowiązkiem naprawienia przez Skarb Państwa wyrządzonej powodowi szkody;
- naruszenieart. 91 ust. 3 Konstytucji RPi arrt. 9Konstytucji RPw związku zart. 4 ust. 3TUE iart. 288TFUE oraz błędną wykładnię, polegającą na pełnej afirmacji wadliwej wykładniart. 91 ust. 3 Konstytucji RPprzedstawionej w uzasadnieniu postanowienia SN Izby Karnej z dnia 28.11.2013r. I KZP 15/13 i w konsekwencji przyjęciu, że naruszenie obowiązku notyfikacji ma charakter wyłącznie naruszenia trybu ustawodawczego podlegającego badaniu przez Trybunał Konstytucyjny, w sytuacji gdy toart. 91 ust. 3 i art. 9 Konstytucji RPw zestawieniu zart. 4 ust. 3TUE orazart. 288TFUE są źródłem zobowiązania Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej do niestosowania postanowień ustaw krajowych niezgodnych z dyrektywami unijnymi jako źródłem nadrzędnego prawa unijnego, a tym samym zasada pierwszeństwa stosowania prawa wspólnotowego obejmującego w szczególności dyrektywy unijne stanowi podstawową zasadę porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej;
- naruszenie art. 4 ust. 3 i art. 19 ust. 1 TUE w zw. z art. 267 TFUE oraz w zw. z art. 8 ust. 1 Dyrektywy 98/34/WE w kształcie wiążącą zinterpretowanym w orzecznictwie TSUE, przez ich niezastosowanie, a w rezultacie przyjęcie błędnej konstatacji, że obowiązkiem każdego krajowego organu władzy publicznej (w tym sądów) nie jest niezastosowanie przepisów technicznych nienotyfikowanych Komisji Europejskiej;
naruszenieart. 361 k.c.w zw. zart. 6 k.c.przez ich błędna wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu przez Sąd, że do ustalenia zakresu poniesionej przez powoda szkody niezbędne było uwzględnienie kosztów prowadzonej przez powódkę działalności takich jak podatki i konieczności przedstawienia na tę okoliczność stosownych dokumentów, podczas gdy powód wykazał stosownymi dokumentami wysokość poniesionej szkody, zaś kwestie podatkowe wynikają li tylko z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które Sąd, zgodnie z zasadą iura novit curia ma obowiązek stosować „z urzędu” bez konieczności powoływania ich przez którąkolwiek ze stron. Ponadto sąd nie wskazał jakie inne dodatkowe koszy prowadzenia działalności miałyby rzekomo obciążać powódkę, a które to okoliczności zawnioskowany przez powoda biegły ewentualnie mógłby wyjaśnić w sporządzonej przez siebie opinii, a powódka nie może, a nawet nie ma realnej możliwości dowodzenia okoliczności, które nie są jej znane;
- naruszenieart. 361 k.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że czynsz dzierżawy wydatkowany przez powoda na rzecz spółki(...). Na podstawie umowy dzierżawy nie stanowi elementu szkody, podczas gdy ubytek w stanie majątku powoda nie stanowi elementu szkody, podczas gdy ubytek w stanie majątku powoda wywołany koniecznością odprowadzania czynszu dzierżawnego na rzecz wydzierżawiającego, przy wywiązaniu się przez wydzierżawiającego z obowiązku umownego wydania rzeczy powodowi/dzierżawcy, jest ewidentną stratą, skoro wbrew przeznaczeniu rzeczy mającemu swe usprawiedliwienie w dyspozycji przepisuart. 693 § 1 k.c., bezspornie powód nie mógł w określonym czasie, ani używać, ani też pobierać pożytków z urządzenia do gier z racji nielegalnego zaboru dokonanego przez funkcjonariuszy pozwanego, z których to pożytków mógłby pokrywać fundusz dzierżawy.
Wskazując na powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda(...) Spółka z o.o.z siedzibą wW.kwoty 98.451,01 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od wniesienia pozwu do dnia zapłaty ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancjii przyjął je za własne.
Na wstępie należy wskazać, że zarzuty podniesione w apelacji powoda w istocie można podzielić na dwie grupy, pierwszą dotyczącą oceny bezprawności działania funkcjonariuszy służby celnej podczas czynności zajęcia automatów do gry objętych umowami dzierżawy łączącymi powoda z jego kontrahentami (zarzuty 1-7 apelacji) oraz zarzuty dotyczące wykazania i rozmiarów szkody (zarzuty 8-9 apelacji). Przy czym pierwsza grupa zarzutów jako dalej idąca i dotycząca bezprawności działania jako pierwotnej i dalej idącej przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania podejmowane przy wykonywaniu władzy publicznej musi zostać rozpoznana w pierwszej kolejności. Po analizie treści zarzutów stwierdzić należy, że w istocie wszystkie z nich, choć bezpośrednio odnoszące się do naruszenia przepisów z różnych aktów prawnych, w tym aktów prawa międzynarodowego, dotyczą zasadniczo tej samej problematyki dopuszczalności stosowania przepisówustawy o grach hazardowychprzez funkcjonariuszy służby celnej.
Legalność działania organów państwa w sferze władczej polega na dopuszczalności ich aktywności jedynie na podstawie obowiązujących w chwili działania przepisów oraz w granicach dopuszczalnych przez te przepisy. Nie ulega wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że zarównoustawa o grach hazardowych, jak iart. 107 kksw chwili działania funkcjonariuszy służby celnej powszechnie obowiązywały w polskim systemie prawnym. Kwestia podnoszona przez skarżącego, a dotycząca wadliwości przepisówustawy o grach hazardowychkoncentruje się zasadniczo na braku notyfikacji tych norm przed ich wprowadzeniem. W tym miejscu wskazać należy, że mechanizm notyfikacji projektów niektórych aktów normatywnych jest związany z unijną procedurą wymiany informacji w dziedzinie przepisów technicznych i dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego. Jego zasadniczym celem jest zapobieganie powstawaniu nowych barier prawnych, ograniczających podstawowe wartości wspólnego rynku. Na podstawie przepisów dyrektywy 98/34/WE irozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnychobowiązki notyfikacyjne realizują się na rządowym etapie prac nad projektem ustawy, która może być także uruchomiona już na etapie postępowania sejmowego, przed drugim czytaniem projektu ustawy. Podmioty przygotowujące propozycję rozwiązań legislacyjnych są obowiązane odroczyć ostateczne przyjęcie projektu przepisów technicznych i powiadomić o ich treści Komisję Europejską oraz pozostałe państwa członkowskie UE, które mają prawo wypowiedzieć się na temat projektu w kontekście potencjalnych barier w swobodzie przedsiębiorczości. Takie stanowisko rodzi obowiązek uwzględnienia uwag przy tworzeniu ostatecznego tekstu projektowanych środków (pkt 15 preambuły dyrektywy 98/34/WE oraz§ 11 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych). Powyższe uregulowania świadczą jednoznacznie, że obowiązek notyfikacji jest obowiązkiem nałożonym na władzę ustawodawczą i stosowanym bezpośrednio w procesie legislacyjnym i tylko w nim. Natomiast ani powołane rozporządzenie, ani żaden wyraźny przepis dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 2006 r. ani też żadna regulacja traktatowa nie zawiera normatywnej konsekwencji naruszenia obowiązku notyfikacji. Rację ma przy tym skarżący, że istnieją w obrocie prawnym wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazujące na brak możliwości stosowania norm, które zostały wprowadzone bez dochowania obowiązku notyfikacji, jednak nie jest to stanowisko jednolite, bo choćby w wyroku w sprawie C-226/97 TSUE, zajął stanowisko przeciwne. Ponadto Sąd Najwyższy wyraził pogląd w uzasadnieniu wyroku I KZP 15/13, że wyroki TSUE wiążą sądy krajowe w konkretnej sprawie rozpatrywanej przez Trybunał, powoływanie się zaś na te wyroki w innych sprawach dokonuje się wyłącznie w drodze uznania mocy argumentów prezentowanych przez Trybunał Sprawiedliwości oraz autorytetu orzecznictwa tego organu. Należy przypomnieć, że Trybunał Sprawiedliwości nie jest właściwy do dokonywania wykładni lub stwierdzania, że przepisy prawa wewnętrznego państwa członkowskiego nie obowiązują, nawet jeśli prawo to zostało ustanowione w celu wykonania przez to państwo zobowiązań unijnych. Prezentowana argumentacja przemawia za uznaniem, że nie można uznać za oczywisty wniosek jakoby przepisyustawy o grach hazardowychnie miały być stosowane tylko i wyłącznie z powodu niedochowania procedury notyfikacji na etapie procesu legislacyjnego.
Należy także odnieść się do związanej z przedmiotem sprawy zasadą pierwszeństwa stosowania prawa stanowionego przez Unię Europejską w przypadku kolizji z tym prawem prawa państwowego. Obowiązywanie tej zasady nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego, jednak zakres jej zastosowania, jaki skarżący upatruje na gruncie niniejszej sprawy nie może być zaakceptowany. Kolizja norm prawnych zachodzi wówczas, gdy regulują one tę samą sferę życia i czynią to w sposób odmienny, który nie daje się pogodzić w drodze wykładni. Tymczasem sugerowana przez skarżącego kolizja norm w niniejszej sprawie w ocenie Sądu Apelacyjnego nie zachodzi. Norma wprowadzająca obowiązek notyfikacji pewnej kategorii przepisów jest normą modyfikującą w pewien sposób proces legislacji w państwach członkowskich, co zostało szczegółowo opisane powyżej, natomiast przepisyustawy o grach hazardowychdotyczą sfery regulacji praw i obowiązków podmiotów prawa w zakresie dopuszczalności urządzania i organizowania gier hazardowych, nie są więc przepisami adresowanymi do władzy ustawodawczej. W związku z brakiem tej zależności i pokrywania się zakresów obu norm prawnych nie sposób przyjąć koncepcji kolizji prawa krajowego z prawem unijnym, a tym samym nie można narzucać na sądy, ani na funkcjonariuszy służby celnej obowiązku odmowy stosowania obowiązującej w porządku prawnym ustawy. Należy bowiem wskazać, że norma kolizyjna przewidziana wart. 91 ust. 3 Konstytucjima zastosowanie jedynie to takiej kolizji norm, która ma charakter ewidentny i nie budzi wątpliwości organu stosującego prawo. Tymczasem nie można przyjąć za powódką by w chwili zajmowania przez funkcjonariuszy służby celnej automatów do gry w doktrynie i orzecznictwie występowały wątpliwości tego rodzaju, które skłaniałyby do refleksji nad zasadnością stosowania tych norm, które przecież obowiązywały w porządku prawnym.
W zakresie przepisuart. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, który ze względu na swój zakres stanowi oś problemu w niniejszej sprawie, a eksponowanego przez skarżącego, Trybunał Konstytucyjny zajął w wyroku z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt P 4/14 stanowisko, żeart. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych(Dz. U. Nr 201, poz. 1540, z 2010 r. Nr 127, poz. 857, z 2011 r. Nr 106, poz. 622 i Nr 134, poz. 779, z 2013 r. poz. 1036 oraz z 2014 r. poz. 768 i 1717) są zgodne zart. 2 i art. 7w związku zart. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejoraz zart. 20 i art. 22w związku zart. 31 ust. 3 Konstytucji. Powyższe jednoznacznie świadczy o rozstrzygnięciu problemu konstytucyjności tej normy prawnej.
Powyższe rozważania czynią zarzuty skarżącego podnoszone w apelacji nietrafnymi i niemogącymi stanowić podstawy do podważenia słusznego wyroku Sądu I instancji. Należy jednak wskazać, że wszelkie dywagacje w zakresie obowiązywaniaustawy o grach hazardowychwobec niedopełnienia obowiązku notyfikacji przepisów na etapie legislacyjnym nie mają aż tak doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Należy bowiem przypomnieć, co zostało już uwypuklone na wstępie, że istotą niniejszej sprawy, a przez to zakresem rozważań Sądów ją rozpoznających jest spełnienie przesłanek zart. 417 § 1 k.c., w tym spornej przesłanki bezprawności. W tym kontekście kwestia zgodności przepisów ustawy, czy jej samego wprowadzenia z prawem unijnym jest o tyle poboczna, że nawet wyeliminowanie przepisówustawy o grach hazardowychnie czyni automatycznie działania funkcjonariuszy służby cywilnej bezprawnymi, a co za tym idzie uzasadniającymi roszczenie odszkodowawcze powoda. Należy bowiem wskazać, że przepisy te nie stanowiły samodzielnej podstawy czynności podjętych przez funkcjonariuszy. Jako inny przepis czyniący te działania legalnymi należy wskazaćart. 107 § 1 k.k.s., który wraz zart. 4 k.k.s.również był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w kontekście wymogów zasady demokratycznego państwa prawnego. Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2005 r., w sprawie P 15/02 (Dz.U. Nr 13, poz. 111), Trybunał orzekł, żeart. 107 § 1 i 4 k.k.s.w zw. zart. 2 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych(Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27) jest zgodny zart. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku I KZP 15/13, mimo że wyrok ten dotyczył odpowiedzialności zart. 107 k.k.s.na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o grach losowych, zachowuje aktualność także obecnie, co przesądza o dopuszczalności stosowaniaart. 107 k.k.s.w praktyce. Nie można również zgodzić się ze skarżącym, że przepis ten jest przepisem blankietowym, samo zawarte w nim stwierdzenie o poddaniu sankcji karnej działań niezgodnych z ustawą nie przesądza o takim charakterze tego przepisu, tym bardziej w kontekście dalszej jego treści, która wprost odnosi się do działania niezgodnego z koncesją, zezwoleniem, typizującym zachowanie sprawcze jako urządzanie lub prowadzenie gry losowej, gry na automacie lub zakładu wzajemnego i wskazującym na skonkretyzowaną sankcję karną.
Konkludując, nie można przyjąć za skarżącym, że na gruncie niniejszej sprawy poddanie pod wątpliwość (i wobec braku odpowiedniej regulacji, oraz jednolitości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, jedynie pod wątpliwość) obowiązywaniaustawy o grach hazardowychnie może stanowić prostej przyczyny stwierdzenia braku legalności działania funkcjonariuszy służby celnej przy wykonywaniu ich obowiązków służbowych. Wystarczającą postawę ich działania można wskazać i bez powołania się na kwestionowaną ustawę, a ponadto, jak zostało wykazane na wstępie, nie ma stanowczych podstaw by twierdzić, że ustawa ta nie mogła być przez funkcjonariuszy urzędu celnego stosowana.
Podkreślenia także wymaga wniosek wypływający z zastosowania zasady prymatu prawa unijnego, która rozumiana jest w ten sposób, że niezachowanie obowiązku notyfikacji przepisów technicznych automatycznie powinno doprowadzić do niestosowania przez sądy krajowe tych przepisów wobec jednostek, nie jest tożsamy z wnioskiem, że nienotyfikowane przepisy są nieważne, czy nieobowiązujące. Ze wspomnianej zasady wynika bowiem, że sądy krajowe nie mają możliwości nałożenia sankcji na jednostki na podstawie takich przepisów. W razie wątpliwości czy brak notyfikacji ( z różnych względów np. braku charakteru technicznego wprowadzanego przepisu lub istnienia okoliczności wyłączających obowiązek notyfikacji mimo technicznego charakteru przepisu) wywoływać powinien skutek w postaci braku możliwości stosowania sankcji niedostosowania się jednostki do przepisu prawa krajowego sądy krajowe mogą, a sądy ostatniej instancji w rozumieniu art. 267 ust. 3 Traktatu są zobowiązane do zainicjowania procedury prejudycjalnej, mającej na celu wyjaśnienie tych wątpliwości. Odmowa zastosowania przepisów prawa krajowego z powołaniem się na sprzeczność z prawem unijnym dotyczy zatem sądów krajowych . Funkcjonariusze urzędu celnego nie mieli możliwości odmowy wykonania obowiązku ustawowego wynikającego zart. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej, a dokonane przez nich czynności zatrzymania urządzeń, z czym powódka wiąże doznanie szkody miały pełne umocowanie w powołanych przepisach prawnych, a tym samym nie można przypisać im charakteru działań bezprawnych. Obowiązek rozważenia zagadnień związanych z możliwością zastosowania sankcji karnych wynikających zustawy o grach hazardowychlub ich niedopuszczalnością miał sąd ostatniej instancji, czyli w okolicznościach niniejszej sprawy – sądy rejonowe wP.i wŻ.. Funkcjonariusze urzędu celnego natomiast nie mieli możliwości dokonania oceny, że obowiązujące normy prawa krajowego nie powinny być stosowane. Z tych też przyczyn działania funkcjonariuszy urzędu celnego, stosujących – zgodnie z ich obowiązkami – obowiązujące przepisy nie mogły zostać uznane za bezprawne.
Z uwagi na powyższe odnoszenie się do pozostałych dwóch zarzutów obejmujących jedynie kwestię wykazania szkody jest bezprzedmiotowe, a apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna już tylko wobec niemożności stwierdzenia bezprawności w działaniu funkcjonariuszy służby celnej.
Podstawę powyższego orzeczenia stanowił przepisart. 385 kpc.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje umocowanie prawne w regulacjiart. 98 § 1 i 3w związku zart. 99 k.p.c.