Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Ga 197/15
Data wyroku: 2015-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Wojciech Wołoszyk, SSO Elżbieta Kala, SR del. Ewa Gatz - Rubelowska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art/ 822 kc

Sygn. akt.

VIII Ga 197/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 2015r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący
Sędzia
Sędzia

SSO Elżbieta Kala (spr.)
SO Wojciech Wołoszyk
SR del. Ewa Gatz – Rubelowska

Protokolant

Karolina Glazik

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa:(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.

przeciwko :

(...)

Spółce Akcyjnej wW.

o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
z dnia 9 czerwca 2015r. sygn. akt VIII GC 233/15
oddala apelację.

Elżbieta Kala Wojciech Wołoszyk Ewa Gatz – Rubelowska

Sygn.  akt VIII Ga 197/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił w całości powództwo(...) sp. z o.o.wG.przeciwko(...) S.A.wW.o zapłatę kwoty 553,50 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 27.09.2014 r., a także orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 27.06.2014 r. miała miejsce kolizja w której uczestniczył samochód m-kiM. (...)o nr rejce(...), który był użytkowany przez poszkodowanegoM. O.. Sprawca zdarzenia był ubezpieczony w zakresie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ich ruchem u pozwanego zakładu ubezpieczeń.
W dn. 11.07.2014 r. poszkodowany zawarł z(...)sp. z o.o umowę najmu pojazdu zstępczego klasy B. Na podstawie tej umowy spółka wynajęła mu w systemie bezgotówkowym samochód zastępczy m-kiS. (...)onr rej. (...), a czynsz najmu wynosił 200 zł. Poszkodowany zlecił też naprawę uszkodzonego pojazdu wfirmie (...) sp. z o.o.Strony ustaliły, że zapłata za wynajem pojazdu nastąpi w formie bezgotówkowej poprzez cesję wierzytelności przysługującej najemcy z tytułu szkody komunikacyjnej.
W dn. 11.07.2014 r. poszkodowany zawarł z(...) sp. z o.o.umowę o przelew wierzytelności z polisy OC sprawcy celem pokrycia całkowitego kosztu najmu pojazdu zastępczego. Na podstawie tej umowy poszkodowany zbył na rzecz spółki swoje roszczenie wobec pozwanego z tytułu wierzytelności o odszkodowanie za uszkodzenie samochodu m-kiM. (...)onr rej. (...)V . Zgodnie z umową, w/w wierzytelność miała pokryć koszt najmu pojazdu zastępczego, który poszkodowany wynajął odspółki (...)-auto.
Z tytułu najmu pojazdu zastępczegoR.-auto sp. z o.o wystawiłfakturę nr (...)z dn. 28.07.2014 r. na kwotę 1.230 zł.
Następnie w dniu 28.07.2014 r.(...) sp. z o.o.zawarł z powódką(...) sp. z o.o.umowę powierniczego przelewu wierzytelności w celu jej wyegzekwowania z polisy OC sprawcy. Na podstawie tej umowy spółka zbyła na rzecz powoda wierzytelność z tytułu najmu pojazdu zastępczego.
1
W dn.23.10.2014 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 1.230 zł. tytułem odszkodowania za powstałą szkodę komunikacyjną
Sąd Rejonowy ustalił także, że pozwany przyznał z tego tytułu odszkodowanie w kwocie 676,50 zł.
Sąd Rejonowy zważył, że zgodnie zart. 509 k.c.wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba, że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Ponieważ warunkiem skutecznej cesji wierzytelności jest istnienie tego prawa - przelew wierzytelności przyszłej skutek wywrze dopiero z chwilą powstania wierzytelności, w dacie bowiem przelewu cedent przenosi na cesjonariusza jedynie ekspektatywę przyszłego prawa.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji roszczenie o zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego ma inny charakter niż roszczenie o zwrot kosztów naprawy pojazdu. W tym drugim przypadku poszkodowany ponosi bowiem szkodę już w momencie zaistnienia zdarzenia i powstania uszkodzeń, w tym bowiem momencie powstaje uszczerbek w jego majątku. W przypadku zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego, sprawa ma się o tyle inaczej, że szkoda powstaje dopiero wówczas, gdy poszkodowany koszty te rzeczywiście poniesie. Szkodę w tym wypadku można bowiem wiązać jedynie z wydatkami poniesionymi przez poszkodowanego na wynajem, a nie z samym faktem, że jest on pozbawiony możliwości korzystania z rzeczy. Wynagrodzenie za przejściową utratę możliwości korzystania z rzeczy oznaczałoby w istocie nieprzewidywane prawem zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w postaci odczucia przykrości i dyskomfortu. Ta dolegliwość nie stanowi jednak szkody majątkowej albowiem nie prowadzi do zmniejszenia majątku właściciela uszkodzonego pojazdu.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy wskazał, że w konsekwencji, z chwilą dokonania cesji wierzytelności przyszłej nie następuje więc przejście wierzytelności na cesjonariusza , wierzytelność ta bowiem jeszcze nie istnieje w chwili zbycia. Wynikająca z takiej umowy oznaczona wierzytelność zostaje przeniesiona na cesjonariusza dopiero z chwilą jej powstania, zatem skutek rozporządzający nie następuje w chwili zawarcia umowy cesji.
Jak wskazał Sąd Rejonowy, w niniejszej spawie powstanie wierzytelności wiązałoby się ze szkodą w majątku poszkodowanegoM. O.. Tymczasem, powódka nie wykazała aby poszkodowany zapłacił powódce czynsz najmu pojazdu zastępczego, a więc że w jego majątku powstał określony uszczerbek z tytułu poniesienia kosztów najmu pojazdu

2
zastępczego w czasie naprawy pojazdu uszkodzonego na skutek zdarzenia drogowego z dn. 27.06.2014 r., co stanowiłoby normalny skutek szkody.
Nadto, wynajmujący wystawiłfakturę nr (...)z tytułu czynszu najmu pojazdu zastępczego w dn. 28.07.2014 r., a więc już po zawarciu umowy przelewu wierzytelności z poszkodowanym, która została zawarta w dn. 11.07.2014 r. W istocie więc wynajmujący nie obciążył poszkodowanego czynszem najmu pojazdu zastępczego, a poszkodowany nigdy nie poniósł kosztów najmu pojazdu zastępczego. W konsekwencji, po stronie poszkodowanej nie powstała wierzytelność, którą mogłaby zbyć na rzeczspółki (...)lub innej osoby trzeciej, a spółka nie mogła skutecznie dokonać powierniczego przelewu tej wierzytelności na rzecz powódki. Strony umowy najmu od samego początku umawiały się, iż najem pojazdu nastąpi w formie bezgotówkowej.
Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Rejonowy wskazał art.art. 98 § k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi temu zarzuciła:

1
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 233 § 1w zw. zart. 245 k.p.c.poprzez nadużycie zasady swobodnej oceny dowodów przy ocenie umowy najmu pojazdu zastępczego z dn. 11.07.2014 r., a także umowy o przelew wierzytelności z polisy OC sprawcy w celu pokrycia całkowitego kosztu najmu ww. pojazdu, a takżefaktur (...)z dn.28.07.2014 r., poprzez odmowę uznania w odniesieniu do tych dokumentów waloru dokumentów potwierdzających fakt poniesienia przez poszkodowanegoM. O.wydatków związanych z najmem pojazdu zastępczego, a w konsekwencji powstania wierzytelności z tego tytułu,

2
naruszenie prawa materialnego, tj. :

-art. 509 § 1w zw. zart. 822 k.c, a także w zw. zart. 13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(tekst jednolity Dz. U. z 2013, poz. 392 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie oraz uznanie, że nie powstała wierzytelność którą mogłaby skutecznie nabyć powódka i dochodzić z tego tytułu roszczeń przeciwko pozwanemu w niniejszym procesie, w sytuacji gdy spełnione zostały wszelkie przesłanki tak skutecznego i ważnego przelewu tej wierzytelności, a także odpowiedzialności ubezpieczyciela z tego tytułu,

3
-art. 361 i 363 k.c.poprzez błędną wykładnię na skutek wadliwego założenia, iż
poszkodowany nie poniósł szkody z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego i
przyjęcia w konsekwencji, że w ramach ubezpieczenia brak podstaw do kompensowania
uszczerbku powstałego w majątku poszkodowanego w wyniku zaistniałego zdarzenia.
Powódka wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez
uwzględnienie żądania pozwu oraz o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje,
względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego
rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji podniesiono, iż nie można zgodzić się z twierdzeniem o rzekomym braku zapłaty przez poszkodowanego za najem pojazdu zastępczego, gdyż poprzez dokonanie przelewu wierzytelności z tytułu tego najmu - przysługującej mu względem pozwanego zakładu ubezpieczeń - doszło tym samym do zapłaty za ten najem w formie bezgotówkowej. W tej sytuacji wystawiona przez warsztat naprawczy (wynajmującego) faktura VAT wraz z umową najmu stanowi dowód poniesienia wydatku związanego z najmem pojazdu zastępczego. Z uwagi na zawartą umowę cesji płatność ta jest zastrzeżona pod warunkiem i tym samym prolongowana w czasie na wypadek gdyby nie została potwierdzona odpowiedzialność ubezpieczyciela z tego tytułu. Zdaniem apelującej za zasadnością tego stanowiska przemawia także dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych w którym podkreśla się, że dokonywanie rozliczeń w formie bezgotówkowej -poprzez cesję wierzytelności przysługujących poszkodowanemu względem ubezpieczyciela — stanowi sposób zapłaty. Rzeczywistego poniesienia kosztów wynajmu pojazdu zastępczego nie można bowiem utożsamiać wyłącznie z zapłatą w pieniądzu, zwłaszcza w świetle funkcji umowy ubezpieczenia. Strata majątkowa bowiem to nie tylko zmniejszenie aktywów, ale także zwiększenie pasywów poszkodowanego wyrażające się w obciążeniu wymagalnym zobowiązaniem wobec osoby trzeciej. W świetle powyższego, zdaniem powódki, nie może również budzić wątpliwości także skuteczność cesji wierzytelności z tego tytułu Pozwany nie złożył odpowiedzi na apelację.
S ąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja strony powodowej okazała się bezzasadna.
W ocenie Sądu odwoławczego ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego uznać należy za prawidłowe, wymagają one jednak uzupełnienia poprzez wskazanie istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności, iż w § 3 umowy z dnia 11.07.2014 r. o przelew wierzytelności z polisy OC sprawcy - zawartej celem pokrycia

4
całkowitego kosztu najmu pojazdu zastępczego przezM. O.na rzecz(...) sp. z o.o.- strony tej umowy zgodnie odroczyły termin wymagalności roszczeń o pokrycie ww. kosztów do dnia następującego po dniu, w którym uprawomocni się orzeczenie kończące postępowanie prowadzone przeciwko zakładowi ubezpieczeń. Jednocześnie w § 2 ust. 3 tej umowy zgodnie postanowiono, że w przypadku braku potwierdzenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym, jak również w razie zasądzenia w takim postępowaniu odszkodowania w wysokości niepokrywającej w pełni kosztów najmu pojazdu zastępczego cedent (poszkodowany) zobowiązany będzie do natychmiastowego pokrycia całkowitych kosztów z tego tytułu(zob. umowa o przelew - k 25 akt sprawy).
Sąd Okręgowy dokonując na podstawieart. 378 § 1 k.p.c.iart. 382 k.p.c.ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego przed Sądem pierwszej instancji nie znalazł ostatecznie podstaw do podważenia prawidłowości zaskarżonego wyroku.
Nie ulega wątpliwości, że szkodę należy rozpatrywać jako różnicę pomiędzy stanem majątku poszkodowanego, który powstał po nastąpieniu zdarzenia sprawczego, a stanem, który by istniał bez tego zdarzenia (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 września 1970 r., III CR 371/70, OSNCP 1971, nr 5, poz. 93, z dnia 3 lutego 1971 r., III CRN 450/70, OSNCP 1971, nr 11, poz. 205, z dnia 20 lutego 1981 r., I CR 17/81, OSNCP 1981, nr 10, poz. 199, z dnia 13 grudnia 1988 r., I CR 280/88, „Wiadomości Ubezpieczeniowe" 1989, nr 7-8, s. 32, z dnia 19 października 2001 r., III CZP 57/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 57, z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, nr 1, poz. 15 oraz z dnia 15 października 2010 r., V CSK 78/10, LEX nr 677911).
Zgodnie z poglądem doktryny pojęcie szkody w rozumieniuart. 361 § 2 k.c.obejmuje także powstanie nowych lub zwiększenie się istniejących zobowiązań (pasywów), przy czym szkoda zwykle jest rozumiana jako uszczerbek w majątku danej osoby, który zachodzi bez jej woli i prawnego usprawiedliwienia. „Majątkiem" zgodnie z treściąart. 44 k.c.jest ogół praw i obowiązków majątkowych danego podmiotu (mająteksensu lagro),albo też ogół praw majątkowych (majątek w rozumieniu wąskim). Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że część doktryny prawa cywilnego opowiada się za przyjęciem, że majątkiem w znaczeniu ekonomicznym są tylko aktywa. Mając na względzie zasadę zakazu bogacenia się poszkodowanego na własnej szkodzie, podkreśla się, że uznanie skuteczności roszczenia w przypadku, gdy nie doszło jeszcze do powstania czy też wykonania zobowiązania na rzecz osoby trzeciej, prowadzić może do wynagrodzenia szkody abstrakcyjnej po stronie poszkodowanego. Nie ma bowiem pewności, czy osoba trzecia będzie dochodzić

5
wierzytelności względem poszkodowanego, gdyby zaś do tego nie doszło to wówczas przyznanie odszkodowania na rzecz dłużnika okazałoby się, już po wydaniu wyroku, sprzeczne z zasadą restytucji.
Niezależnie jednak od powyższego w orzecznictwie dominuje pogląd - który podziela także Sąd Okręgowy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - że pojęcie straty w rozumieniuart. 361 § 2 k.c.może także obejmować wymagalne zobowiązanie poszkodowanego wobec osoby trzeciej. Zgodzić się należy, że zaciągnięcie zobowiązania i powstanie długu oznacza wprawdzie „zarezerwowanie" w majątku dłużnika określonych aktywów na poczet świadczenia, jednak jego spełnienie staje się bezwzględnie konieczne dopiero w terminie wymagalności (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2008 r. III CZP 62/08, OSNC 2009, Nr 7-8, poz. 106).
W ocenie Sądu Okręgowego z takim zobowiązaniem nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Podnieść trzeba, że strony umowy najmu pojazdu zastępczego z dnia 11.07.2014 r. (warsztat naprawczy jako wynajmujący oraz poszkodowany jako najemca) - w § 3 umowy z dnia 11.07.2014 r. o przelew wierzytelności - odroczyły termin wymagalności roszczeń o pokrycie całkowitych kosztów takiego najmu{zob. k. 25 akt sprawy).Zatem chociaż co do zasady nie można kwestionować istnienia zobowiązania z tego tytułu, to jednak nie można uznać aby w dacie orzekania było ono wymagalne. Sąd zaś obowiązany jest wydać wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, a zasada ta obowiązuje także w postępowaniu apelacyjnym (art. 316 § 1w zw. zart. 391 k.p.c.)
Zdaniem Sądu drugiej instancji podzielić należy pogląd, że chociaż istnieje możliwość refundacji wydatków za najem pojazdu zastępczego poniesionych przez poszkodowanego, jednakże podlegać jej mogą wyłącznie wydatki rzeczywiście poniesione na taki najem. Taki pogląd wyrażony został w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 (OSNC 2012, nr 3, poz. 28), natomiast w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13 (OSNC 2014, nr 9, poz. 85) Sąd ten wyjaśnił, że niemożność korzystania z pojazdu może być źródłem szkody o charakterze majątkowym tylko wtedy gdy spowoduje wydatki posiadacza uszkodzonego pojazdu na najem pojazdu zastępczego. Stratą w rozumieniuart. 361 § 2 k.c.będą w tym przypadku wyłącznie wydatki służące ograniczeniu negatywnych następstw zdarzenia.
Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem powódki, zgodnie z którym dokonanie w niniejszej sprawie przez poszkodowanego przelewu wierzytelności przysługującej mu względem pozwanego zakładu ubezpieczeń z tytułu najmu pojazdu zastępczego (a właściwie - zgodnie z treścią umowy przelewu - wierzytelności z polisy OC
6
sprawcy -zob. k. 25 akt sprawy)było równoznaczne z zapłatą za ten najem w formie bezgotówkowej. Jak bowiem słusznie zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2008 r., I CSK 100/08 (OSNC-ZD 2009, nr 3, poz. 63) przelew przez dłużnika na wierzyciela „dla rozliczenia się" wierzytelności przysługującej temu dłużnikowi względem osoby trzeciej może wprawdzie stanowić świadczenie w miejsce wykonania w rozumieniuart. 453 k.c.(cessio in solutum)i powodować wygaśnięcie zobowiązania dłużnika już w chwili dokonania przelewu, jednak stanie się tak tylko w razie wyrażenia przez strony umowy przelewu niewątpliwej i bezwarunkowej woli jego umorzenia w drodze jego zastępczego wykonania. Cesjonariusz w miejsce wierzytelności umorzonej nabędzie wówczas definitywnie nową (inną) wierzytelność wobec dłużnika cedenta i z tym momentem nastąpi skutek zapłaty w formie innej niż w pieniądzu.
Zasadą jest jednak, że jeśli dłużnik przelewa na wierzyciela swoją wierzytelność wobec osoby trzeciej w celu zapłaty{cessio solutionis causa)co do zasady zobowiązanie dłużnika wygaśnie dopiero w chwili spełnienia świadczenia przez dłużnika przelanej wierzytelności. Dopóki zatem dłużnik przelanej wierzytelności nie spełni świadczenia na rzecz cesjonariusza, dopóty cesjonariuszowi przysługuje zarówno wierzytelność nabyta, jak i wynikająca z zobowiązania, w celu zapłaty którego przelew nastąpił (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2006 r., V CSK 253/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 141). W niniejszej sprawie jednak w umowie przelewu z dnia 11.07.2014 r. w istocie rzeczy chodzi o tą samą wierzytelność (przelew wierzytelności z polisy OC sprawcy m.in. z tytułu najmu pojazdu zastępczego miałby służyć „zapłacie" wierzytelności z tego samego tytułu), wyraźnie zaznaczono ponadto, że termin wymagalności roszczeń o pokrycie kosztów wynajmu pojazdu zastępczego został odroczony, a pełne ich zaspokojenie miało nastąpić w pierwszej kolejności poprzez ich dochodzenie przez cesjonariusza od zakładu ubezpieczeń, dopiero w dalszej zaś (przy niekorzystnym dla cesjonariusza rozstrzygnięcia sądu) od samego poszkodowanego.
Dodatkowo, Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż w związku z faktem, że faktura z tytułu czynszu najmu pojazdu zastępczego została wystawiona dopiero w dn. 28.07.2014 r., to w chwili zawarcia umowy przelewu wierzytelności w dn. 11.07.2014 r. nie istniała jeszcze po stronie poszkodowanej wierzytelność która mogłaby zbyć na rzeczspółki (...) spółka z o.o.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację strony powodowej na podstawieart. 385 k.p.c

  Elżbieta Kalą Wojciech Wołoszyk Ewa Gatz-Rubelowska