Sąd Okręgowy w Kielcach
IX Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ka 972/15
Data wyroku: 2015-09-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogna Kuczyńska, Anna Szeliga, Krzysztof Sajtyna

Sygn. akt IX Ka 972/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 września 2015 roku
Sąd Okręgowy w Kielcach IX Wydział Karny-Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Krzysztof Sajtyna (spr.)
Sędziowie: SSO Anna Szeliga
SSO Bogna Kuczyńska
Protokolant: starszy protokolant sądowy Anna Wołowiec - Piłat
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesława Nowaka
po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 roku
sprawyT. Ś., s.W.iL.,ur. (...)wZ.
oskarżonego o przestępstwo zart. 157 §2 kkw zw. zart. 31 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 30 kwietnia 2015 roku sygn. akt XII K 676/14

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. M.kwotę 516,60 (pięćset szesnaście 60/100) złotych, tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu oskarżonego świadczoną w postępowaniu odwoławczym;

III
kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

Sygn.akt IX Ka 972/15

UZASADNIENIE
T. Ś.został oskarżony o to, że:
W dniu l czerwca 2014 r., wZ.Gm.P.dwukrotnie uderzył siekierą w ciało w tym w głowęA. A.oraz zadał mu jedno uderzenie nożem w okolice klatki piersiowej oraz zadał mu uderzenie rękoma po ciele i w ten sposób spowodował u pokrzywdzonego obrażenia ciała w postaci sińca z obrzękiem na twarzy i głowie, punktowego pęknięcia kości skroniowej prawej, otarć naskórka na twarzy, głowie i brzuchu oraz rany kłutej klatki piersiowej z krwiakiem tkanek miękkich skutkujących naruszeniem czynności narządów ciała trwającym nie dłużej niż 7 dni, przy czym czynu tego dopuścił się mając zachowaną zdolność do rozpoznania jego znaczenia, natomiast zdolność do pokierowania swoim postępowaniem mając ograniczoną w stopniu znacznym.
Tj. o przestępstwo zart. 157§2 k.k., w zw. zart. 31 §2 k.k.
Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2015 roku w sprawie sygn. akt XII K 676/14 orzekł co następuje:
I. Ustalając, żeT. Ś.zarzucanego czynu dopuścił się działając w warunkach obrony koniecznej, której granice przekroczył pod wpływem strachu usprawiedliwionego okolicznościami, tj. o przestępstwo zart. 157§ 2 k.k.w zw. zart. 31 §2 k.k.w zw. zart. 25 §3 k.k.na podstawieart. 17§1 pkt 4 k.p.k.postępowanie karne umorzył
II. Na podstawieart. 29 ust. l ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturzezasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. M.kwotę 1195, 56 złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu
III. Na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.orzekł, że koszty procesu ponosi
Skarb Państwa;
Apelacje od powyższego wyroku wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce- Zachód w Kielcach, który na podstawieart. 444 k.p.k.zaskarżył orzeczenie Sądu pierwszej instancji na niekorzyść oskarżonego
T. S.w całości. Powołując się na przepisyart. 438 pkt 2 i 3 k.p.k.zarzucił:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść orzeczenia tj.art. 167 k.p.k.i352 k.p.k.w zw. zart. 366§1 k.p.k.poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji przeprowadzenia na rozprawie dowodu z uzupełniającej opinii biegłych psychiatrów jak i zasięgnięcia opinii biegłego psychologa w świetle uprzedzenia o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu poprzez przyjęcie działania oskarżonego w warunkachart. 25§ l lub 2, 3 k.k.a tym samym poczynienia ustaleń w zakresie zobiektywizowania i weryfikacji jego wyjaśnień i zaistnienia u oskarżonegoT. Ś.stanu wzburzenia lub strachu usprawiedliwionego okolicznościami w świetle uprzedniej opinii biegłych ferującej u oskarżonego nadpobudliwość nerwową, drażliwość, wybuchowość, impulsywność z tendencjami do agresji, upośledzenie sprawności pamięci, stępienie afektywne, obniżenie uczuciowości wyższej, brakiem głębszych związków uczuciowych z innymi ludźmi, tendencjami do obarczania otoczenia winą za swe niepowodzenia życiowe, wzmożonym egocentryzmem, upośledzeniem krytycyzmu, co miało wpływ na ocenę jego wyjaśnień, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku w oparciu o niepełny materiał dowodowy i przyjęcie bezkrytycznie za wiarygodnych wyjaśnień podejrzanego.
2. obrazę przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść orzeczenia to jestart. 424§1 pkt li 2 k.p.k.poprzez zaniechanie wyjaśnienia przyjętej przez Sąd In merita podstawy prawnej wyroku w zakresie przyjęcie po stronie oskarżonegoT. S.przekroczenia granicy obrony koniecznej pod wpływem strachu usprawiedliwionego okolicznościami zamachu jak i nie wskazanie faktów i dowodów przemawiających za przyjęciem działania
oskarżonego pod wpływem strachu, co miało wpływ na treść orzeczenia i nie
pozwala na kontrolę jego prawidłowości .
3. Błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść orzeczenia to jest błędną interpretacje dowodów w postaci wyjaśnień oskarżonegoT. Ś.i zeznań świadkaA. P. (2)i wywiedzenie z nich ustaleń, co do bezpośredniości zamachu na dobro prawne w postaci życia i zdrowiaT. Ś.jak i działanie oskarżonego pod wpływem strachu usprawiedliwionego okolicznościami zamachu
Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach,
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się niezasadna.
Nie ulega wątpliwości, że kluczowe dla prawidłowej prawnokarnej oceny zachowania oskarżonego jest rozstrzygnięcie, czy zachodzą warunki dla postrzegania go w aspekcie obrony koniecznej, z uwzględnieniem możliwości przekroczenia jej granica na skutek strachu usprawiedliwionego okolicznościami. W związku z tym, że skarżący nie zakwestionował ustaleń faktycznych co do samego przebieg zdarzenia objętego aktem oskarżenia, zarzuty podniesione w środku zaskarżenia trzeba postrzegać jako zmierzające do wykazania, że nie jest prawidłowy pogląd Sądu orzekającego o zaistnieniu warunków do przyjęcia, że zachowanie oskarżonego należy uznać jako odpowiadające normieart. 25 § 3 k.k.
Odnosząc się ogólnie do zarzutów należy na wstępie stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób wyjątkowo staranny i wnikliwy przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu. Należy mieć przy tym na uwadze, że zarówno pokrzywdzony jak i pozostali bezpośredni świadkowie zdarzenia skorzystali ze swoich uprawnień i odmówili składania
zeznań, w związku z czym Sąd orzekający musiał bazować jedynie na wyjaśnieniach oskarżonego, zeznaniach świadkaA. P. (2)i znajdujących się w aktach sprawy opiniach biegłych. Mimo to wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały przez ten Sąd wszechstronnie zbadane, rozważone i wyjaśnione. Całokształt dowodów i okoliczności, ujawnionych w toku postępowania, stanowi wystarczającą podstawę do poczynienia bezbłędnych ustaleń faktycznych, pozwalających na przyjęcie, iż oskarżony działał w warunkach obrony koniecznej określonej wart. 25 § 3 k.k.
Pisemne motywy wyroku, które odpowiadają wymogomart. 424 k.p.k.uzasadniają stwierdzenie, że ocena materiału dowodowego dokonanego przez Sąd pierwszej instancji, jest oceną kompletną i wszechstronną oraz zgodną z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, a zatem nie narusza granic oceny swobodnej.
Całkowicie myli się skarżący utrzymując, że brak było zamachu ze strony pokrzywdzonego, a tym samym brak było konieczności obrony. Przede wszystkim obrona konieczna to odpieranie bezpośredniego bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem, przy czym obejmuje nie tylko odpieranie bezprawnego zamachu w fazie realizacji, ale także w fazie udaremnienia spodziewanego ataku agresji. W realiach rozpoznawanej sprawy niewątpliwie zachowanieA. A.krytycznej nocy stanowiło zamach w rozumieniu§1 art. 25 k.k.Analizując okoliczności zdarzenia, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż córka oskarżonego została zaatakowana przez konkubenta zarówno słownie, jak i fizycznie,T. Ś.będąc świadkiem tej sytuacji, chcąc zapobiec dalszej eskalacje agresji kilkukrotnie zażądał aby pokrzywdzony opuścił dom. Dopiero gdy żądanie to nie przyniosło żadnego efektu aA. A.uderzyłM. M.w twarz, oskarżony wdał się w pokrzywdzonym w szarpaninę. Wobec tego oskarżony miał pełne prawo do podjęcia interwencji. W trakcie szarpaniny pokrzywdzony najpierw uderzył szklanką oskarżonego a następnie zaczął go dusić. W celu odparcia
zamachuT. Ś., uderzyłA. A.dwukrotnie siekierą. Przyniosło to ten efekt, iż pokrzywdzony wyszedł z domu, jednak wrócił po chwili i ponownie zaczął dusić oskarżonego grożąc mu przy tym, iż pozbawi go
życia, czym po raz kolejny zmusiłT. S.do podjęcia działań w celu uchylenie się od grożącego mu ze strony pokrzywdzonego bezpośredniego niebezpieczeństwa. W świetle powyższego racje ma Sąd pierwszej instancji, iż ocena przebiegu zdarzenie, nie pozostawia wątpliwości, że oskarżony działał z zamiarem i ze świadomością obrony bezpośrednio zaatakowanego dobra jakim było jego życie i zdrowie. Co więcej taką ocenę potwierdzają również przywoływane w uzasadnieniu środka zaskarżenia fragmenty wyjaśnieńT. S., które nawet wyrwane z kontekstu jednoznacznie wskazują, że oskarżony podjął interwencje na skutek agresji fizycznejA. A.wobecM. M., natomiast poprzez złapanie za szyje i duszenie go, pokrzywdzony zmusił oskarżonego do podjęcia działań w obronie koniecznej, czyli w celu odparcia bezprawnego i bezpośredniego zamachu na dobro prawnie chronione.
Słuszne jest stanowisko Sąd Rejonowego, iż od momentu w którym oskarżony zdecydował się sięgnąć po siekierę a potem nóż, jego działanie mimo, że podjęte w obronie koniecznej to jednak przekroczyło jej granice. Przy czym prawidłowo Sąd uznał, iż nastąpiło to na skutek strachu usprawiedliwionego okolicznościami zamachu.
Niewątpliwie sytuacja opisana wart. 25 § 3 k.k.ograniczona być musi do takich tylko wypadków, w których przyjęto, że okoliczności zamachu, oceniane obiektywnie, racjonalnie tłumaczą wywołanie stanu strachu lub wzburzenia, a stan ten przesądził o sposobie odparcia zamachu.( Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2002 r., II KKN 337/01). Oskarżony swoje działanie ukierunkował na odparcie bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego w pierwszej kolejnościM. M.a następnie jemu samemu ze strony pokrzywdzonego. Przy czym działanie to było umotywowane strachem przed
naruszeniem jednego z najważniejszych dóbr czyli życia i zdrowia. Dokonując oceny tej sytuacji nie można tracić z pola widzenia iżA. A.już wielokrotnie wcześniej groziłT. Ś.pozbawieniem życia. Co więcej pokrzywdzony znajdując się pod wpływem alkoholu stawał się nieobliczalny, o czym świadczy choćby palenia na podwórku ubrań konkubiny, czy wielokrotne dotkliwe bicieM. M.jak i grożenie jej pozbawieniem życia. Mając to wszystko na uwadzeT. Ś.czując, iż jest stroną słabszą w wynikłej szarpaninie, mógł odczuć uzasadnioną okolicznościami obawę, iż w przypadku gdy nie podejmie stosownych działań nastąpi jeszcze większa eskalacja agresji pokrzywdzonego wobec jego osoby, co mogłoby się okazać tragiczne w skutkach. W szczególności będąc duszonym przezA. A., mógł odczuć strach, że ten będąc w stanie upojenia alkoholowego, w którym nie myśli racjonalnie i nie kontroluje swojego zachowania zrealizuję kierowane wobec niego również w czasie zdarzenia groźby i usiłuje pozbawić go życia. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że ocena czy oskarżony w chwili zdarzenia był w stanie strachu lub wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, należy do sądu orzekającego, a nie biegłych i zależna jest od okoliczności zdarzenia. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności, które strach ów mogą wywołać, przy czym konieczne jest tu posłużenie się wzorowym obywatelem i sprawdzenie jak reagowałby taki obywatel w sytuacji, w której znalazł się sprawca. Dokonanie takiej oceny w świetle ustalonego stanu faktycznego nie wymagało wiedzy specjalistycznej. Przebieg przedmiotowego zdarzenia nie pozostawia wątpliwości, że zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, znajdując się w sytuacji oskarżonego, każdy powziął by wszelkie niezbędne kroki do odparcia bezpośredniego i bezprawnego niebezpieczeństwa grożącego w pierwszej kolejności drugiej osobie a następnie również jemu samemu.
Nie sposób zgodzić się również z argumentacją skarżącego, iż w niniejszej sprawy konieczne było przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry jak i opinii biegłego psychologa na okoliczność, czy oskarżony działał pod wpływem strachu, czy też z chęci odwetu lub samosądu. Okoliczności niniejszej sprawy definitywnie wykluczają tą drugą wersje. Prokurator pomija, żeM. M.zjawiła się w domu ojca już ze śladami pobicia a mimo to wobec początkowej agresjiA. A., oskarżony kilkukrotnie zażądał aby ten opuścił dom, nie dążąc przy tym do konfrontacji fizycznej. Nie oczekiwał on również na pokrzywdzonego w domu z wcześniej przygotowywanymi niebezpiecznymi narzędziami, którymi miałby dokonać rzekomego samosądu, a ich użycie było dopiero konsekwencją dynamiki zdarzenia i omawianego wyżej strachu. Znamiennym jest, że po dokonaniu dwóch ciosów trzonem siekiery, oskarżony nie ruszył w pościg za pokrzywdzonym, który wówczas opuścił dom. Na nadanie takiego motywu działaniom oskarżonego, nie pozwalają również jego zeznania, w których stwierdza on, że swoim działaniem dążył jedynie do powstrzymania agresjiA. A., nie chcąc zrobić mu krzywdy, jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy nie sposób odmówić im wiarygodności, albowiem korelują z dokumentacją medyczną oględzin ciała pokrzywdzonego. Poza tym trudno przyjąć, że ktoś dążący do odwetu lub samosądu używając przy tym niebezpiecznego narzędzia, stara się uderzyć adwersarza z taką siłą aby nie
uczynić mu krzywdy. Istotne jest również to, żeT. S.użył noża w czasie drugiej fazy ataku pokrzywdzonego, przy czym sięgnął on po niego dopiero gdy uwolnił się z uściskuA. A., który go dusił i użył go ze strachu o własne życie, nie celując nim w żadną część ciała pokrzywdzonego, a wręcz machając nim na oślep licząc, żeA. A.widząc to zaprzestanie ataków. Konieczność skorzystania z dodatkowej opinii biegłych psychologów lub psychiatrów, nie może być również uargumentowana wykrytymi u oskarżonego ograniczonymi zaburzeniami o sobowości (k. 127). Jak już
wielokrotnie stwierdzano, działaniaT. Ś.były jedynie odpowiedzią na agresje pokrzywdzonego, której sam oskarżony w żadnym stopniu nie przejawiał.
W końcu w ogóle nie trafiony jest pogląd przedstawiony przez skarżącego, jakoby w niniejszej sprawieA. A.był osobą broniącą się. Takiej tezie przeczy już sam- niekwestionowany przecież przez skarżącego- przebieg zdarzenia, który nie pozostawia wątpliwości, że pokrzywdzony w czasie całego zajścia był osobą atakującą, a nie broniącą się.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawieart. 437 § l k.p.k.iart. 456 k.p.k.zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Na podstawie§14 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, póz. 1348). zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. M.kwotę 516,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu (420 zł + 23% podatku VAT= 516,60 zł).
Sąd na podstawieart. 636§1 k.p.k.kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa.