Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 176/15
Data wyroku: 2015-03-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tadeusz Jaworski, Dariusz Kawula, Sławomir Olejnik

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 marca 2015 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu w Wydziale XVII Karnym - Odwoławczym  w składzie:
Przewodniczący:  SSO  Dariusz Kawula
Sędziowie: SSO Tadeusz Jaworski
SSO Sławomir Olejnik (spr.)
Protokolant:st. prot. sąd. Joanna Kurkowiak
w obecności Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Bogusława Tupaja
po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 roku na rozprawie
sprawyL. S.iK. R. (1)
oskarżonych o popełnienie przestępstw zart. 155 k.k.,art. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
na skutek apelacji obrońców oskarżonych,oskarżyciela publicznego i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 12 listopada 2014 roku, sygn. akt III K 670/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 7 w ten sposób, że tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem w postępowaniu sądowym pełnomocnika zasądza od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowejM. S.kwoty po 1.812 zł za postępowanie przygotowawcze oraz przed Sądem I instancji,

2
w pozostałym zakresie utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając wszystkie apelacje za oczywiście bezzasadne;

3
zasądza od oskarżonych i oskarżyciela posiłkowego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze, tj. po 1/4 części od każdego z nich, a nadto wymierza oskarżonym opłaty –L. S.w kwocie 800 zł, aK. R. (1)w kwocie 860 zł, zaś w pozostałej 1/4 części kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa oraz zasądza od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowej kwoty po 420 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

SSO Sławomir Olejnik SSO Dariusz Kawula SSO Tadeusz Jaworski

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 12 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu:
- uznał oskarżonegoL. S.za winnego przestępstwa zart. 155 k.k.iart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnionego w ten sposób, że w dniu 3 kwietnia 2012 r. wP., prowadząc działalność gospodarczą podfirmą Zakład (...), C.O. i GAZL. S.” i zatrudniając pracownikówF. S.,G. O.,M. D.iW. S., po uprzednim przyjęciu jako podwykonawca odM. Ś.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą (...)zleceniaSpółdzielni (...)wP.obejmującego wykonanie i montaż podłączenia kominów spalinowych i parowych do pieca obrotowego Miwe, podłączenie rurociągu gazowego pieca Miwe i wymianę kolan w rurociągu olejowym (zbiorniku wykonawczym) pieca Miwe na terenieZakładu Nr (...)P.– Ciastkarskiej(...), będąc osobą odpowiedzialną za przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy podczas organizowania i zabezpieczenia wykonywania prac remontowych na terenieZakładu Nr (...)(...)(...)jako pracodawca oraz wyznaczony koordynator sprawujący nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy, dopuścił do wykonywania przez wymienionych wyżej pracowników prac pożarowo niebezpiecznych przy naprawie wycieku oleju z rurociągu łączącego zbiornik rozszerzalnościowy ze zbiornikiem wyrównawczym kotła Miwe wbrew wymaganiom Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego obowiązującej na terenie zakładu pracy i mimo nieuzyskania pisemnego pozwolenia na wykonywanie prac pożarowo niebezpiecznych ze stronySpółdzielni (...)oraz nieoczyszczenia zbiornika i rurociągu z pozostałości oleju opałowego w sytuacji istniejącego zagrożenia wybuchem; wbrew treściart. 207 § 2 i art. 23715§ 2 k.p.w zw. z§ 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczychnie podjął działań zmierzających do wyegzekwowania odSpółdzielni (...)oczyszczenia zbiornika i rurociągu z pozostałości oleju opałowego; nie dopełnił obowiązku wynikającego zart. 207 § 2 i art. 23715§ 1 k.p.w zw. z§ 81 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy– nie nadzorował prac i nie zapewnił bezpośredniego nadzoru nad pracami szczególnie niebezpiecznymi, nie przeprowadził instruktażu obejmującego imienny podział pracy, kolejność wykonania prac oraz wymogi bezpieczeństwa pracy, w tym nie wskazał pracownika odpowiedzialnego za wykonanie spawania rurociągu oraz nie zapewnił, aby dostęp do miejsca wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały tylko osoby uprawnione i odpowiednio poinstruowane; wbrew treściart. 207 § 2 k.p.dopuścił do wykonywania prac spawalniczych na instalacji energetycznej powyżej 50 kW przezF. S., który nie posiadał wymaganych do tych prac uprawnień energetycznych; wbrew treściart. 207 § 2 i art. 208 § 1 k.p.nie przygotował oraz nie prowadził prac z uwzględnieniem zabezpieczenia pracowników przed wypadkami w pracy, nie wyposażył ich w niezbędne urządzenia kontrolno – pomiarowe w celu dokonania pomiaru stężenia par oleju opałowego w zbiorniku pod kątem możliwości wykonania prac spawalniczych, nie uzgodnił z kierownictwemZakładu Nr (...)(...)zasad prowadzenia prac pożarowo niebezpiecznych i nie zapoznał z nimi pracowników, mimo swojej wiedzy, że prace mają być wykonane przy zbiorniku zawierającym olej opałowy i nie zakazał wykonania czynności pracownikom w takich warunkach, czym doprowadził do wybuchu naprawianej instalacji i naraził swoich pracownikówF. S.,G. O.,M. D.iW. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz spowodował nieumyślnie śmierćF. S., a nadto spowodował nieumyślnie obrażenia ciałaG. O.w postaci oparzeń głowy, pleców i kończyn górnych II i III stopnia, co zajmowało 30% powierzchni ciała i skutkowało istotnym zeszpeceniem ciała, przy czym do zdarzenia tego przyczyniło się zachowanieF. S., który podjął się wykonania prac spawalniczych wiedząc, iż rurociąg i zbiornik nie zostały oczyszczone z oleju opałowego i za to na podstawieart. 155 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.orazart. 70 § 1 pkt 1 k.k.warunkowo zawiesił na okres 5 lat tytułem próby,
- na podstawieart. 71 § 1 k.k.wymierzył oskarżonemuL. S.100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na podstawieart. 33 § 3 k.k.na kwotę 50 złotych,
- uznał oskarżonegoK. R. (1)za winnego przestępstwa zart. 155 k.k.iart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnionego w ten sposób, że w dniu 3 kwietnia 2012 r. wP., będąc zatrudnionym wSpółdzielni (...)wP.na stanowisku Kierownika Działu Techniczno – Administracyjnego odpowiedzialnego za wykonywanie czynności z zakresu prawa pracy dotyczących przestrzegania obowiązujących przepisów, zarządzeń i uchwał w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zabezpieczenia przeciwpożarowego; przygotowywania i kompletowania dokumentacji prawnej i technicznej niezbędnej do działalności remontowo – inwestycyjnej; organizowania i zabezpieczania wykonawstwa ekipami własnymi i zewnętrznymi oraz nadzorowania robót na terenieZakładu Nr (...)(...)(...)nie dopełnił obowiązków w tym zakresie, w ten sposób, że po zleceniu naprawy polegającej na wykonaniu i montażu podłączenia kominów spalinowych i parowych do pieca obrotowego Miwe, podłączenia rurociągu gazowego pieca Miwe i wymiany kolan w rurociągu olejowym (zbiorniku wykonawczym) pieca Miwe na terenieZakładu Nr (...)(...)(...), dopuścił do wykonywania przez pracownikówL. S.prac przy naprawie wycieku oleju z rurociągu łączącego zbiornik rozszerzalnościowy ze zbiornikiem wyrównawczym kotła Miwe w sytuacji istniejącego zagrożenia wybuchem, wbrew treściart. 208 § 1 pkt 4 i § 3 oraz art. 2071§ 1 pkt 1 i 2 k.p.w zw. z§ 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracynie przekazał pracownikomL. S.niezbędnych informacji o zagrożeniach związanych z wykonywaniem naprawy wycieku oleju z rurociągu, nie poinformował o zasadach postępowania w sytuacji zagrażającej życiu i zdrowiu pracowników, w tym działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń; wbrew treściart. 208 § 1 pkt 4 i § 3 oraz art. 2071§ 1 pkt 1 i 2 k.p.w zw. z w zw. z§ 92 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracyw zw. z§ 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczychnie zapoznał pracownikówL. S.z kartą charakterystyki preparatu Marlotherm sh, nie podjął działań w celu usunięcia ze zbiornika i rurociągu pozostałości oleju opałowego przed rozpoczęciem naprawy i nie przekazał informacji o zagrożeniach dla zdrowia i życia przy prowadzeniu prac spawalniczych na wypełnionym olejem zbiorniku i rurociągu, a pracownikomL. S.przekazał nieprawdziwe informacje, iż brak jest zagrożenia dla życia i zdrowia; wbrew Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego, rozdział 8 punkt 1-2 i 5-6 nie dokonał oceny zagrożenia pożarowego w miejscu prowadzenia prac spawalniczych i nie zaznajomił pracownikówL. S.z zagrożeniami pożarowymi występującymi w rejonie wykonywania prac oraz z czynnościami, które należy przedsiębrać w celu niedopuszczenia do pożaru lub wybuchu, czym doprowadził do wybuchu naprawianej instalacji i naraził pracownikówL. F.S.,G. O.,M. D.iW. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz spowodował nieumyślnie śmierćF. S., a nadto spowodował nieumyślnie obrażenia ciałaG. O.w postaci oparzeń głowy, pleców i kończyn górnych II i III stopnia, co zajmowało 30% powierzchni ciała i skutkowało istotnym zeszpeceniem ciała, przy czym do zdarzenia tego przyczyniło się zachowanieF. S., który podjął się wykonania prac spawalniczych wiedząc, iż rurociąg i zbiornik nie zostały oczyszczone z oleju opałowego i za to na podstawieart. 155 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.orazart. 70 § 1 pkt 1 k.k.warunkowo zawiesił na okres 5 lat tytułem próby,
- na podstawieart. 71 § 1 k.k.wymierzył oskarżonemuK. R. (1)80 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 70 złotych,
- na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturzei§ 14 ust. 2 pkt 3 i ust. 7w zw. z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądził od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowejM. S.kwoty po 630 złotych tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem w postępowaniu sądowym pełnomocnika.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 627 k.p.k.,art. 633 k.p.k.orazart. 1, art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 3 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych.
Powyższy wyrok zaskarżyli obrońcy oskarżonych, pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej oraz oskarżyciel publiczny.
Obrońca oskarżonegoL. S.zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:
- naruszenie prawa procesowegoart. 7 k.p.k.poprzez dowolną w miejsce swobodnej ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść poprzez ustalenie, że oskarżony objął wykonawstwo wymiany kolana w rurociągu olejowym /zbiorniku wyrównawczym/ pieca Miwe na terenieZakładu nr (...)Spółdzielni (...)wP.:

⚫

dopuścił do wykonania prac pożarowo niebezpiecznych przy naprawie wycieku oleju z rurociągu łączącego zbiornik rozszerzalnościowy ze zbiornikiem wyrównawczym,

nie podjął działań zmierzających do wyegzekwowania odSpółdzielni (...)oczyszczenia zbiornika i rurociągu,

nie nadzorował prac i nie zapewnił bezpośredniego nadzoru nad pracami szczególnie niebezpiecznymi,

nie przeprowadził instruktarzu obejmującego imienny podział pracy, kolejność wykonanych prac oraz wymogów bezpieczeństwa pracy,

czym doprowadził do wybuchu naprawianej instalacji i naraził pracownikówF. S.,G. O.,M. D.iW. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz spowodował śmierćF. S.i obrażenia ciałaG. O., podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uzasadnia brak podstaw do przypisania oskarżonemu zarzucanych przestępstw.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienieL. S.od zarzutu popełnienia przestępstwa zart. 155 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.
Obrońca oskarżonegoK. R. (1)zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:
- obrazę prawa materialnego, poprzez naruszenieart. 155 k.k.iart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 k.k.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż oskarżonyK. R. (1)naraził pracowników oskarżonegoL. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz spowodował nieumyślnie obrażenie ciałaG. O., podczas gdy oskarżony swoim zachowaniem nie wypełnił znamion przestępstw zart. 155 k.k.iart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 k.k., a to z uwagi na fakt, iż:

⚫

K. R. (1)nie był osobą odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy wobec pracownikówL. S.,

K. R. (1)nie naruszył reguł ostrożności, warunkujących przypisanie mu odpowiedzialności karnej na podstawie w/w przepisów, gdyż wobec pracownikówL. S.na oskarżonym nie ciążyły obowiązki, o których mowa wart. 2071k.p.,art. 208 k.p.,§ 92 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracyi § 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy,

K. R. (1)nie był osobą kierującą pracownikamiL. S.w rozumieniuart. 212 k.p., na której to osobie zgodnie z w/w przepisem ciążą obowiązki, których zaniechanie wywołało skutki w postaci narażenia pracownikówL. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, śmierciF. S.i obrażeń ciałaG. O.,

w niniejszej sprawie nie zaistniał związek przyczynowy między zachowaniem oskarżonego, a wystąpieniem skutków w postaci narażenia pracownikówL. S.na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, śmierciF. S.i obrażeń ciałaG. O.,

- mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów postępowania polegającą na:

⚫

naruszeniuart. 5 § 2 k.p.k.poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć, istniejących w sprawie wątpliwości na niekorzyść oskarżonegoK. R. (1)i przyjęcie w konsekwencji, że to oskarżony był osobą wydającą wiążące decyzje odnośnie usunięcia awarii w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż wszelkie decyzje inicjowane i podejmowane były przez kierownikapiekarni (...)w ustaleniu z oskarżonymL. S.i pokrzywdzonymM. D., co rzutuje na brak odpowiedzialności oskarżonegoR.za zaistnienie zarzucanych mu czynów,

naruszeniuart. 7 k.p.k.poprzez niedokonanie dogłębnej i prawidłowej analizy zeznań świadkaJ. F.w zestawieniu z dowodem z zeznań pozostałych świadków, w tymM. D.,G. O.iH. M., z których to zeznań wynika jednoznacznie, iż oskarżony nie prowadził rozmów i ustaleń dotyczących naprawy awarii, a także nie wydawał zgody na przystąpienie przez pracowników oskarżonegoL. S.do usunięcia awarii pieca,

naruszeniuart. 7 k.p.k.w zw. zart. 92 k.p.k.poprzez nieodniesienie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie do końcowych wniosków Sądu I instancji, a to poprzez ustalenie, że mimo, iż oskarżonyL. S., jako pracodawca i koordynator budowy, sprawować miał nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników podwykonawcy oraz odpowiedzialny był na miejscu wykonywania prac za przestrzeganie przepisów BHP to odpowiedzialność tę ponosi także oskarżonyK. R. (1), w sytuacji, gdy powyższe obowiązki spoczywały wyłącznie na oskarżonymL. S.oraz poprzez uznanie za wiarygodne zeznań świadkaH. M.i jednocześnie pominięcie ich podczas ustalania stanu faktycznego sprawy, w sytuacji, gdy świadek ten wskazywał, że wszelkie ustalenia dotyczące usunięcia awarii poczynione zostały między kierownikiem piekarniJ. F.i m.in.M. D., a pokrzywdzeni już około dwa dni przed zdarzeniem przygotowywali miejsce pracy, czego Sąd I instancji w swej analizie nie wziął pod rozwagę, a jedynie zaprezentował w uzasadnieniu,

naruszeniuart. 7 k.p.k.w zw. zart. 193 § 1 k.p.k.w zw. zart. 201 k.p.k.poprzez oparcie orzeczenia o niekompletny materiał dowodowy, w szczególności o niespójną, pozbawioną przymiotu wiarygodności, kompletności i jasności opinię biegłegoA. R., w której to opinii biegły przyjął błędne założenia, szczególnie odnośnie pojęć „pracodawcy”, „pracownika” oraz „miejsca pracy”, które z kolei stały się podstawą jego wniosków końcowych, a w konsekwencji podstawą orzeczenia Sądu I instancji,

naruszeniuart. 167 k.p.k.w zw. zart. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonegoK. R. (1)o przeprowadzenie dowodu z opinii nowopowołanego biegłego z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy, w momencie gdy sporządzający kwestionowaną opinię biegłyA. R.mylił pojęcia oraz podstawy prawne swych ustaleń zawartych w opinii oraz przyjął błędne założenia odnośnie tego, kto jest pracodawcą pokrzywdzonych w niniejszej sprawie, czyniąc to w sprzeczności z przepisami jednoznacznie wynikającymi z uregulowań, tak prawa pracy jak i prawa cywilnego, a przeprowadzenie przedmiotowego dowodu pozwoliłoby ustalić kwestie personalnych odpowiedzialności za zdarzenie z dnia 3 kwietnia 2012 r. oraz wskazać naruszenie obowiązujących zasad i norm w oparciu o odpowiednie uregulowania,

naruszeniuart. 424 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k., poprzez pominięcie przy wyrokowaniu okoliczności wynikających z przeprowadzonych dowodów z zeznań świadkówJ. F.,H. M.,G. O.,M. D.iM. Ś., co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a tym samym, wydanie wyroku w oparciu jedynie o część ujawnionego materiału dowodowego,

w konsekwencji powyższego:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez ustalenie przez Sąd I instancji, iż oskarżonyK. R. (1)nie informował pokrzywdzonych o istniejących zagrożeniach związanych z usunięciem awarii pieca, w związku z czym nie byli oni świadomi istniejącego zagrożenia, podczas gdy tak oskarżonyL. S.jak i pokrzywdzeni mieli pełną świadomość, iż w zbiorniku zalega olej,
w konsekwencji powyższych zarzutów:
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, iż oskarżonyK. R. (1)naraził pokrzywdzonych na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz spowodował nieumyślnie śmierćF. S., a nadto spowodował nieumyślnie obrażenia ciałaG. O..
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienieK. R. (1)od zarzucanych mu czynów oraz o zasądzenie na rzecz oskarżonegoK. R. (1)zwrotu kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy w I i II instancji, a w razie nieuwzględnienia powyższego o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowejzarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:
- obrazę przepisów postępowania, tj.art. 7 k.p.k.polegające na uznaniu, żeF. S.:

⚫

przystępując do wykonania prac spawalniczych wiedział, że rurociąg i zbiornik nie zostały oczyszczone z oleju opałowego, podczas gdy nie został on o tym poinformowany, a w rzeczywistości rozpoczynając spawanie pokrzywdzony nie obejmował tego faktu zakresem swojej świadomości,

przyczynił się do zaistnienia wypadku, gdyż nawet gdyby w rzeczywistości pokrzywdzony wiedział o oleju znajdującym się w zbiorniku, to podejmując się wykonania prac został zapewniony o braku zagrożeń i możliwości bezpiecznego ich wykonania, co w połączeniu z brakiem przeszkolenia go w zakresie zasad BHP, dotyczących wykonywania prac spawalniczych przy napełnionym olejem zbiorniku powoduje, że nie można przypisać mu winy,

- obrazę przepisów postępowania, tj.art. 627 k.p.k.w zw. z§ 14 ust. 1 pkt 2 i § 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędupoprzez jego niezastosowanie, a takżeart. 381 § 1 zd. 1 k.p.k.w zw . z § 16 oraz § 14 ust. 2 pkt 3 i § 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (…) poprzez ich błędną wykładnie, a w konsekwencji przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie minimalne koszty zastępstwa adwokackiego to 1.260 zł, podczas gdy wynoszą one 1.812 zł,
- błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, że wysokość wynagrodzenia ustalonego pomiędzy oskarżycielką posiłkową a jej pełnomocnikiem, uzasadnia zasądzenie od oskarżonych na rzeczM. S.zwrotu wydatków, związanych z ustanowieniem przez nią pełnomocnika jedynie w wysokości stawki minimalnej, podczas gdy umowa stron, nakład pracy pełnomocnika oraz stopień skomplikowania sprawy uzasadnia zasądzenie od oskarżonych zwrotu tych wydatków w dwukrotnej wysokości stawek minimalnych przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (…).
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę pkt 1 oraz pkt 4 zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie z opisu czynu, podstawy skazania, a także z podstawy wymiaru kary oskarżonych stwierdzenia, że do zdarzenia przyczyniło się zachowanieF. S., a także rozważenia zmiany orzeczonych oskarżonym kar w kontekście zwiększenia stopnia ich winy oraz odpadnięcia podstawy do zastosowania względem nich w/w okoliczności łagodzącej, zmianę pkt 7 zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowejM. S.kwoty po 1.812 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym oraz sądowym, a ponadto o zasądzenie od oskarżonych na rzeczM. S.zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem przez nią pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym w dwukrotnej wysokości stawek minimalnych przewidzianych w § 14 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (…) tj. po 420 zł od każdego z oskarżonych.
Natomiast oskarżyciel publicznyzarzucił zaskarżonemu orzeczeniu rażącą niewspółmierność kary polegającą na nieuzasadnionym wymierzeniu oskarżonym rażąco łagodnych kar i zastosowanie dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia ich wykonania na okres 5 lat tytułem próby, podczas gdy stopień winy oskarżonych, bardzo wysoki stopień społecznej szkodliwości popełnionych przez nich czynów, a także względy zapobiegawcze i wychowawcze wobec oskarżonych oraz potrzeby kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa przemawiały za orzeczeniem bezwzględnych kar pozbawienia wolności.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonych kar po 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności na podstawieart. 155 k.k.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej okazała się częściowo zasadna, natomiast apelacje obrońców oskarżonych, jak i oskarżyciela publicznego nie zasługiwały na uwzględnienie.
Odnośnie apelacji obrońcy oskarżonegoL. S..
Apelujący zarzucił Sądowi Rejonowemu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść, a jak wynika z treści uzasadnienia apelacji błąd ten miał być wynikiem naruszenia przez Sąd Rejonowy dyspozycjiart. 7 k.p.k.W ocenie obrońcy oskarżonegoL. S.nie tylko nie zlecił swoim pracownikom wykonania prac pożarowo niebezpiecznych, ale i nie zgodził się na ich wykonanie, a przez to nie mógł ponosić odpowiedzialności za przypisane mu przestępstwo. Ze stanowiskiem skarżącego nie można się jednak zgodzić.
Nie sposób bowiem kwestionować, jak czyni to w tym względzie w złożonej apelacji obrońca oskarżonegoL. S., dokonanej przez Sąd I instancji oceny wiarygodności wyjaśnień jego mandanta i oskarżonegoK. R. (1), czy też zeznań świadkówM. D.,W. S.,G. K.,G. O.iJ. F..
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że o ile rzeczywiście w czasie przesłuchania w dniu 23 października 2013 r.K. R. (1)ostatecznie wskazał, iż przystępując do pracM. D.nie mówił, że uzyskał zgodę szefa, o tyle jednak z treści jego wyjaśnień wynika, że przystąpienie do usunięcia awariiD.uzależniał właśnie od zgodyL. S., a początkowo odmawiał wykonania prac, albowiem należały do prac niebezpiecznych. Słusznie również Sąd Rejonowy uznał, że logika i zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż pracownicyL. S.nie zdecydowaliby się na usuwanie awarii przy sprzeciwie oskarżonego. Trudno byłoby bowiem przyjąć, że pracownicy, wbrew stanowisku swojego szefa, podjęli się niebezpiecznego dla ich zdrowia i życia zadania, tylko dlatego że były naciski ze strony kierownictwa innej firmy. W tej sytuacji trafnie Sąd I instancji częściowo nie dał wiary wyjaśnieniomL. S., jak również po części odmówił wiarygodności oświadczeniom dowodowymK. R. (1),M. D.,W. S.,G. K.,G. O.iJ. F..
Podkreślić w tym miejscu należy, że wbrew twierdzeniom apelującego, z zeznań pracowników oskarżonego złożonych w toku postępowania przygotowawczego wynikało, iżL. S.wyraził zgodę na usunięcie awarii wSpółdzielni (...)wP.. I tak,M. D.podał wówczas, że w dniu poprzedzającym wypadek, podczas rozmowy zL. S., odnosząc się do naprawy wycieku, oskarżony wskazał, że wykonując tę pracę mają być ostrożni;W. S.zeznał, że toL. S.,M. D.i kierownictwofirmy (...)podjęli decyzję o wykonaniu prac w dniu 3 kwietnia 2012 r., natomiastG. O.wskazał, że już kiedy w dniu 3 kwietnia jechali dopiekarni (...)wiedzieli, że tego dnia będą usuwać awarię w piekarni.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego w zakresie w jakim Sąd ten uznał, że składając zeznania przed Sądem i kwestionując okoliczność jakoby oskarżonyL. S.wyraził zgodę na usunięcie awarii, przesłuchiwane osoby starały się uchronić oskarżonego od odpowiedzialności karnej. Nie dziwi przy tym, że świadkowie, którzy pozostali pracownikamiL. S., mieli interes w tym by złożyć korzystne dla niego zeznania, zaś kiedy byli przesłuchiwani w toku postępowaniu przygotowawczym ich zeznaniom nie brak było spontaniczności (na co zresztą zwrócił uwagę obrońca oskarżonego). W tej sytuacji to że z zeznańE. K., który był członkiem zespołu powypadkowego wynikało, iż komisja badająca wypadek na podstawie oświadczeń świadków wypadku ustaliła, iż oskarżonyS.nie był poinformowany, że pracownicy wykonywali dodatkowe zlecenie przy spawaniu zbiornika ciśnieniowego, aR. J.- inspektor inspekcji pracy, który badał wypadek podał, że oskarżony nie wiedział kiedy jego pracownicy będą usuwać awarię, nie mogło mieć jakiegokolwiek znaczenia.
Mając zaś na względzie powyższe, także twierdzenia skarżącego jakoby Sąd I instancji dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych i bezpodstawnie uznał, że oskarżony dopuścił się przypisanego mu przestępstwa, uznać należało za chybione. Jak bowiem trafnie wskazał Sąd Rejonowy zgodnie z treściąart. 207 § 2 k.p.to pracodawca, czyli oskarżonyL. S., był obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W tej sytuacji to właśnie na nim ciążył obowiązek podjęcia działań zmierzających do wyegzekwowania odfirmy (...)oczyszczenia zbiornika i rurociągów z substancji, jak również nadzorowania prac i zapewnienia bezpośredniego nadzoru nad pracami szczególnie niebezpiecznymi (§ 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych,art. 207 § 2 k.p.iart. 23715§ 1 k.p.w zw. z§ 81 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy). Tymczasem oskarżony nie przeprowadził instruktażu obejmującego imienny podział pracy, nie wskazał pracownika odpowiedzialnego za wykonanie spawania rurociągu i nie zagwarantował by dostęp do miejsca wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały tylko osoby uprawnione i odpowiednio poinstruowane. Nadto, na co także zwrócił uwagę Sąd I instancji, oskarżony dopuścił do wykonywania prac spawalniczych na instalacji powyżej 50 kWF. S., który nie posiadał wymaganych do tych prac uprawnień energetycznych, przez co naruszył treśćart. 207 § 2 k.p.iart. 208 § 1 k.p.oraz nie uzgodnił z kierownikiemZakładu Nr (...)(...)(...)wP.zasad prowadzenia prac pożarowo niebezpiecznych i nie zapoznał z nimi pracowników.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy w pełni podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że swoim zachowaniemL. S.wypełnił znamiona przestępstwa zart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 § 1 k.k.orazart. 155 k.k.(str. 25-27 uzasadnienia), uznając wszystkie podniesione przez obrońcę oskarżonego zarzuty za chybione.
Odnośnie apelacji obrońcy oskarżonegoK. R. (1).
Apelacja obrońcy oskarżonegoK. R. (1)sprowadza się właściwie do bezpodstawnej i całkowicie nieuzasadnionej polemiki z prawidłowymi ustaleniami Sądu Rejonowego, a zasygnalizowane w niej argumenty nie są przekonujące, zmierzając jedynie do odmiennej oceny tych samych ustaleń faktycznych, bądź też do zakwestionowania w ogóle ich przyjęcia.
Rozważając podniesiony przez apelującego zarzut obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, uznać należało, iż jest to zarzut chybiony. Sąd Okręgowy nie stwierdził bowiem naruszenia przez Sąd I instancji treściart. 7 k.p.k.,art. 7 k.p.k.w zw. zart. 92 k.p.k.,art. 7 k.p.k.w zw. zart. 193 § 1 k.p.k.w zw. zart. 201 k.p.k.,art. 167 k.p.k.w zw. zart. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.,art. 424 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k., czy też treściart. 5 § 2 k.p.k.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że nie ma racji obrońca oskarżonego, iż Sąd Rejonowy nie dokonał dogłębnej i prawidłowej analizy zeznań świadkaJ. F.w zestawieniu z dowodami z zeznań pozostałych świadków, w tymM. D.,G. O.iH. M., czy też pominął przy wyrokowaniu okoliczności wynikające z zeznań tych świadków, jak i świadkaM. Ś..
Obrońca oskarżonego wskazując, że to nieK. R. (1)był osobą wydającą wiążące decyzje odnośnie usunięcia awarii i decyzja ta została podjęta przez kierownikapiekarni (...)w ustaleniu z oskarżonymL. S., którzy prowadzili wszelkie rozmowy i ustalenia dotyczące naprawy awarii, zupełnie pominął, że już z treści wyjaśnień jego mandanta wynika, że także on rozmawiał zM. D.na temat usunięcia awarii. Przecież w czasie ostatniego przesłuchania oskarżony podał, że na ten temat były prowadzone rozmowy zM. D.i on sam po tym jak świadek odmówił podjęcia się usunięcia awarii, gdyż jest to praca niebezpieczna, ponownie rozmawiał z nim i pytał czy podejmie się wykonania tych prac. Po tej rozmowieM. D.miał mu oświadczyć, że to zrobi, a w dniu 3 kwietnia przyjechał z brygadą i powiedział, że będzie usuwał awarię (k. 1429). Mając zatem na uwadze, że właśnie oskarżonyK. R. (1)był zatrudniony wSpółdzielni (...)wP.na stanowisku KierownikaD.(...)Administracyjnego, a zgodnie z zakresem jego obowiązków to właśnie na nim ciążyło m.in. przestrzeganie obowiązujących przepisów, zarządzeń, uchwał w zakresie bhp, zabezpieczenia p.poż, przygotowywanie i kompletowanie dokumentacji prawnej i technicznej niezbędnej do działalności inwestycyjno-remontowej a także organizowanie i zabezpieczanie wykonawstwa ekipami własnymi i zleconymi na zewnątrz, okoliczność kto podjął decyzję o usunięciu awarii nie mogła mieć znaczenia dla ustalenia jego odpowiedzialności karnej. Jak bowiem trafnie wskazał Sąd Rejonowy oskarżony będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnił wynikających stąd obowiązków i właśnie przez to naraził pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a jednocześnie swoimi zaniechaniami spowodował nieumyślnie śmierćF. S., który zmarł na skutek odniesionych w wypadku obrażeń, oraz ciężkie obrażenia ciałaG. O..
Mając na uwadze powyższe także zarzut naruszeniaart. 5 § 2 k.p.k.poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć, istniejących w sprawie wątpliwości na niekorzyść oskarżonegoK. R. (1)i przyjęcie w konsekwencji, że to oskarżony był osobą wydającą wiążące decyzje odnośnie usunięcia awarii, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż wszelkie decyzje inicjowane i podejmowane były przez kierownika piekarniJ. F.w ustaleniu z oskarżonymL. S.i pokrzywdzonymM. D., uznać należało za chybiony.
Nie ma również racji apelujący wskazując, że skoro z ustaleń faktycznych wynika, iż oskarżonyL. S.jako pracodawca i koordynator budowy miał sprawować nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników podwykonawcy oraz odpowiedzialny był na miejscu wykonywania prac za przestrzeganie przepisów BHP, to Sąd Rejonowy nie powinien przypisywać odpowiedzialności także oskarżonemuK. R. (1). Wbrew sugestiom obrońcy oskarżonegoK. R. (1)był bowiem odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy także wobec pracownikówL. S.(o czym szerzej w dalszej części niniejszego uzasadnienia, celem uniknięcia zbędnych powtórzeń).
Sąd Okręgowy nie znalazł także podstaw by kwestionować przydatność opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy - Aleksandra Ratajczaka. Obrońca wskazał bowiem, że biegły przyjął błędne założenia, szczególnie odnośnie pojęć „pracodawcy”, „pracownika” oraz „miejsca pracy”, które stały się podstawą wniosków końcowych, a w konsekwencji podstawą orzeczenia Sądu I instancji. Analiza akt sprawy nie pozostawia zaś jakichkolwiek wątpliwości, że nie biegły, a skarżący przyjął błędne założenia. W ocenie obrońcy oskarżonego w niniejszej sprawieart. 208 k.p.nie mógł mieć bowiem zastosowania, tymczasem jak trafnie zwrócił chociażby uwagę biegły Aleksander Ratajczak prace wykonywane przez pracowników zatrudnionych przezL. S.były wykonywane na terenie zakładu pracy, w którym, wbrew temu co wynika z treści apelacji prace świadczyli także pracownicySpółdzielni (...)wP.. Mając zaś na względzie wydarzenia jakie miały miejsce w dniu 3 kwietnia 2012 r. wątpliwości Sądu Okręgowego nie budziło, że świadczenie pracy przez pracownikówL. S.wpływało bezpośrednio w zakresie przepisów i zasad BHP na świadczenie pracy przez pracowników zatrudnionych przez ww. spółdzielnię. Skarżący pominął przy tym zupełnie zakres obowiązków oskarżonegoK. R. (2)dotyczących przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym w szczególności organizowanie i zabezpieczanie wykonawstwa ekipami własnymi i zleconymi na zewnątrz, jak również to, że o ile wart. 208 § 1 k.p.ustawodawca nakłada na pracodawców obowiązki wskazane w§ 1tegoż przepisu w sytuacji„gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców”, o tyle w§ 3 art. 208 k.p.wskazano, że pracodawca, na którego terenie wykonują prace pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców, jest obowiązany dostarczać tym pracodawcom, w celu przekazania pracownikom, informacje, o których mowa wart. 2071.
Mając na uwadze powyższe sformułowany przez skarżącego zarzut naruszeniaart. 167 k.p.k.w zw. zart. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonegoK. R. (1)o przeprowadzenie dowodu z opinii nowopowołanego biegłego z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy uznać należało za bezpodstawny. OpinieA. R.– tak pisemna, jak i ustne – zostały bowiem sporządzone z uwzględnieniem całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, były szczegółowe, a zaprezentowane w nich ustalenia poparte zostały wszechstronną analizą, co pozwala uznać je za jasne i kompletne. Zważywszy zaś, że obrońca oskarżonego de facto nie podniósł jakichkolwiek argumentów mogących podważyć przydatność tychże opinii (jak już bowiem wcześniej wskazano to założenia na których oparł się skarżący były błędne), w tym miejscu podkreślić jedynie należy, że Sąd nie jest obowiązany dążyć do sytuacji, by opinią biegłego zostały przekonane również strony postępowania, co zresztą najczęściej wyklucza się wzajemnie, gdyż opinia korzystna dla jednej strony, nie przekonuje strony przeciwnej. Wystarczy zatem, że opinia jest przekonująca dla Sądu, który wiążąco też ocenia, czy biegły wyjaśnił ewentualne wątpliwości zgłoszone przez stronę.
W tym stanie rzeczy również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, który według obrońcy był konsekwencją naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania nie mógł zostać uwzględniony. Autor apelacji wskazując, że zarównoL. S., jak i pokrzywdzeni mieli świadomość, iż w zbiorniku zalegał olej, zupełnie pominął, że okoliczność, iż osoby te były tego świadome nie wyłącza odpowiedzialności oskarżonegoK. R. (1), który zdając sobie sprawę z realności zagrożenia nie tylko zaniechał ciążących na nim z mocy prawa obowiązków informacyjnych i nie podjął decyzji o spuszczeniu z naprawianej instalacji substancji grzewczej, ale jak wynika z akt sprawy zapewnił pracownikówL. S., że żadne zagrożenia nie występują, albowiem poziom oleju w zbiorniku jest niski, a temperatura i poziom oparów nieznaczne.
Odnosząc się natomiast do sformułowanego przez obrońcę oskarżonegoK. R. (1)zarzutu obrazy prawa materialnego, w pierwszej kolejności jeszcze raz stwierdzić należy, że nie ma racji skarżący, iż w niniejszej sprawieart. 208 k.p.nie mógł mieć zastosowania. W momencie w którym pracownicyL. S.przystąpili do usuwania awarii na terenieSpółdzielni (...)wP.pracę świadczyli także pracownicy tejże spółdzielni. O ile bowiem rzeczywiście w czasie naprawy instalacji część prac została wstrzymana, o tyle jednak pozostali pracownicy spółdzielni wykonywali swoje obowiązki (co wynika chociażby z niekwestionowanych przez obrońcę oskarżonego zeznańA. B.,H. M.czyE. P.). Przebieg wydarzeń w dniu 3 kwietnia 2012 r. nie pozostawia zaś jakichkolwiek wątpliwości, że świadczenie pracy przez pracownikówL. S.wpływało bezpośrednio w zakresie przepisów i zasad BHP na świadczenie pracy przez pracowników zatrudnionych przez ww. spółdzielnię. O ile zatem rzeczywiście osobą odpowiedzialną w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest co do zasady pracodawca, o tyle jednak odpowiedzialność w tym zakresie ciążyła także na oskarżonymK. R. (1), który był zatrudniony wSpółdzielni (...)wP.na stanowisku Kierownika Działu Techniczno- Administracyjnego, a do jego obowiązków należało m.in. przestrzeganie obowiązujących przepisów, zarządzeń, uchwał w zakresie bhp, zabezpieczenia p.poż, przygotowywanie i kompletowanie dokumentacji prawnej i technicznej niezbędnej do działalności inwestycyjno-remontowej a także organizowanie i zabezpieczanie wykonawstwa ekipami własnymi i zleconymi na zewnątrz. Słuszne zatem Sąd Rejonowy uznał, że to właśnie do obowiązkówK. R. (1)należała decyzja odnośnie dopuszczenia pracownikówL. S.do prac przy naprawie wycieku oleju z rurociągu łączącego zbiornik rozszerzalnościowy ze zbiornikiem wyrównawczym kotła Miwe w sytuacji istniejącego zagrożenia wybuchem, a z mocy obowiązujących przepisów (art. 208 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.,art. 2071§ 1 pkt 1 i 2 k.p.w zw. z§ 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 roku w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracyorazart. 208 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.,art. 2071pkt 1 i 2 k.p.w zw. z§ 92 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracyw zw. z§ 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych) ciążyły liczne obowiązki informacyjne oraz obowiązek podjęcia działań w celu usunięcia ze zbiornika i rurociągu pozostałości oleju opałowego przed rozpoczęciem naprawy (str. 27-29 uzasadnienia).
W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że między zachowaniem oskarżonegoK. R. (1), a zaistnieniem skutków w postaci narażenia pracownikówL. F.S.,G. O.,M. D.iW. S.oraz spowodowaniem śmierciF. S.i ciężkich obrażeń ciałaG. O.nie istniał związek przyczynowy. Jak już bowiem wcześniej sygnalizowano oskarżony był osobą odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy w stosunku do pracownikówL. S., a to, że swoje obowiązki naruszył takżeL. S., a do zaistnienia zdarzenia przyczynił się pokrzywdzonyF. S., nie mogło doprowadzić do jego uniewinnienia. Jak bowiem trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego 2013 r. (IV KK 216/12) „podmiotem przestępstwa zart. 220 § 1 k.k.jest jedynie osoba odpowiedzialna za przestrzeganie bezpieczeństwa i higieny pracy, a więc może być nim nie tylko kierownik zakładu pracy, ale również każda inna osoba kierująca pracownikami (art. 212 k.p.), a nawet osoby pełniące funkcje kontrolne i nadzorcze z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, nawet jeżeli nie pozostają w strukturze organizacyjnej zakładu pracy.Istotne przy tym jest, że każda z odpowiedzialnych osób odpowiada za własne zachowania, niezależnie od odpowiedzialności innych osób, gdyż "prawu karnemu obca jest konstrukcja ponoszenia odpowiedzialności za kogoś"(zob. J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 1987, wyd. III, t. 2, s. 196, teza 6; W. Wróbel, w: A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Zakamycze 2006, wyd. II, t. 2, komentarz do art. 220, tezy - 3 i 6; A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, LEX 2010, wyd. V, komentarz do art. 220, teza 3)”. Wbrew sugestiom obrońcy oskarżonego wątpliwości Sądu Okręgowego nie budzi przy tym zarówno to, iż podmiotem przestępstwa zart. 220 § 1 k.k.może być nie tylko pracodawca, ale również to, że odpowiedzialność pracodawcy za sprawy bezpieczeństwa i higieny pracy nie zwalnia od odpowiedzialności karnej zart. 220 k.k.innych osób zobowiązanych do dbałości o warunki bezpieczeństwa i higieny pracy. Zważywszy zaś na okoliczność, że oskarżonyK. R. (1)już z uwagi na brzmienie ww. przepisów był odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy także wobec pracownikówL. S.jedynie na marginesie zauważyć należy, że w literaturze wskazuje się, że odpowiedzialność konkretnej osoby za bezpieczeństwo i higienę pracy nie musi wynikać z przepisu ustawowego, ale jej źródłem może być umowa, wewnętrzne regulaminy, wykaz czynności, regulamin pracy, a według Sądu Najwyższego odpowiedzialność ta może wynikać nawet z istoty wykonywanych czynności (prowadzenie szkolenia wiążącego się z używaniem niebezpiecznych urządzeń –por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1999 r., II KKN 102/97, Prok. i Pr. 1999, nr 10, poz. 5, dodatek).
Reasumując stwierdzić należy, że także zarzut obrazy prawa materialnego, poprzez naruszenie treściart. 155 k.k.iart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 156 § 2 k.k.iart. 220 k.k.uznać należało za chybiony.
Odnośnie apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zakwestionował ustalenia Sądu Rejonowego w zakresie w jakim ten przyjął, żeF. S.przystępując do wykonania prac spawalniczych wiedział, że rurociąg i zbiornik nie zostały oczyszczone z oleju opałowego. Ze stanowiskiem skarżącego nie sposób się jednak zgodzić.
O ile bowiem jak już wskazano przy ocenie zasadności apelacji obrońcy oskarżonegoL. S.wyjaśnieniom oskarżonych, jak również zeznaniom pracownikówL. S.po części nie sposób było dać wiary, o tyle jednak ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przystępując do prac spawalniczychF. S.zdawał sobie sprawę, że tak w rurociągu, jak i zbiorniku, znajduje się olej opałowy. Zauważyć bowiem należy, że właśnie odmowa oczyszczenia rurociągu i zbiornika z oleju opałowego była początkowo powodem odmowy usunięcia awarii wSpółdzielni (...)wP.. Co jednak najistotniejsze, z zeznańM. D.złożonych w toku postępowania przygotowawczego wynikało, że razem zF. S.oglądali zbiornik, a później w czasie odprawy w dniu 2 kwietnia 2012 r. mówił oskarżonemuL. S., że wykonanie prac może być niebezpieczne, że nie mają w tej kwestii doświadczenia, a oskarżony poinformował ich, że mają być ostrożni. Nadto świadek wskazał, że nie wiedzieli ile jest oleju w zbiorniku.
Nawet zatem biorąc pod uwagę, żeM. D.zeznał, iż w czasie rozmowy zK. R. (1)iJ. F., w czasie której był obecnyF. S., ci przekonywali o bezpieczeństwie prac, które mają być zlecone (m.in. z uwagi na niewielką ilość oleju, który jest zimny oraz brak oparów), nie sposób byłoby przyjąć, że z uwagi na te zapewnienia i brak odpowiedniego przeszkolenia nie można mówić o przyczynieniu się pokrzywdzonego do wypadku. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny jeśli się weźmie pod uwagę, że z zeznańM. D.wynikało, iż poinformowałR.iF., że według jego wiedzy, jak i wiedzyF. S., przed przystąpieniem do spawania należy spuścić cały olej.
Podkreślić w tym miejscu należy, że o niewiarygodności zeznańM. D.w ww. zakresie nie mogło świadczyć to, żeM. O., który w momencie wybuchu pomagał pokrzywdzonemu twierdził, iż nie zdawał sobie sprawy z tego, że prace, które mają wykonać są niebezpieczne. Z zeznańM. D.wynikało bowiem, że świadek nie uczestniczył w rozmowach prowadzonych z oskarżonymi. Natomiast z fragmentu zeznańW. S.przytoczonego przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej wynika nie tylko, że zostali zapewnieni o braku zagrożeń, ale także i to, żeM. D.miał obawy dotyczące bezpieczeństwa prac, które mają wykonać, albowiem nie wiedzieli jaka substancja znajduj się w zbiorniku.
Mając na uwadze powyższe, słusznie Sąd Rejonowy uznał, że pokrzywdzonyF. S.przyczynił się do wypadku. Z treściart. 211 k.p.wynika bowiem, że przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem pracownika (zgodnie z treściąart. 210 § 1 k.p.pracownik ma prawo powstrzymania się od wykonywania pracy w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom). Natomiast w§ 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczychwskazano, że prace spawalnicze na zbiornikach i rurociągach po środkach chemicznych i innych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi i środowiska, z wyjątkiem robót gazoniebezpiecznych na czynnych gazociągach przesyłowych pod ciśnieniem, mogą być podjęte wyłącznie po dokładnym oczyszczeniu zbiorników i rurociągów z tych środków.
O ile przy tym niestety jak pokazuje praktyka nawet doświadczeni specjaliści godzą się na zastosowanie niewłaściwej technologii usunięcia awarii i to pomimo istnienia ryzyka utraty zdrowia, a nawet życia, gdyż obawiają się utraty zatrudnienia, o tyle jednak okoliczność ta nie mogła doprowadzić do stwierdzenia, żeF. S.nie przyczynił się do zaistnienia zdarzenia w dniu 3 kwietnia 2012 r. Podkreślić w tym miejscu jednak należy, że ww. okoliczność miał na względzie Sąd I instancji przy wymiarze kary dla obu oskarżonych, trafnie wskazując, że w realiach niniejszej sprawy przyczynienie się pokrzywdzonegoF. S.do wypadku nie mogło mieć istotnego wpływu na wymiar kar, albowiem trudno oczekiwać od pracownika (zwłaszcza 64- letniego, a zatem w wieku, w którym trudno znaleźć stabilne zatrudnienie), zdecydowanego sprzeciwu co do wykonania pracy powierzonej mu przez pracodawcę.
Zasadnym okazały się natomiast zarzuty skarżącego w zakresie w jakim zakwestionował wysokość kwoty zasądzonej od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowejM. S.tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem w postępowaniu sądowym pełnomocnika. Zauważyć bowiem należy, że z akt sprawy wynika, iż pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej reprezentował ją już w czasie śledztwa (k. 79), a przy tym, że był obecny na czternastu terminach rozprawy (5 kwietnia 2013 r., 22 maja 2013 r., 23 października 2013 r., 27 listopada 2013 r., 17 grudnia 2013 r., 28 stycznia 2014 r., 12 lutego 2014 r., 24 marca 2014 r., 2 kwietnia 2014 r., 28 maja 2014 r., 1 lipca 2014 r., 6 sierpnia 2014 r., 8 października 2014 r., 5 listopada 2014 r.), zatem jak trafnie wskazał skarżący stawka minimalna wynosiła 1.812 zł (300 zł + 420 zł + (13x84zł)), a nie jak błędnie przyjął Sąd I instancji 1.260 zł.
Sąd Okręgowy podzielił przy tym stanowisko pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, że zważywszy na nakład pracy pełnomocnika, który aktywnie uczestniczył w podejmowanych czynnościach oraz długotrwałość i charakter postępowania, uzasadnionym było przyznanie na rzeczM. S.zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w wysokości dwóch stawek minimalnych. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny jeśli się weźmie pod uwagę, że jak wynika z treści apelacji oraz oświadczenia oskarżycielki posiłkowej złożonego na rozprawie apelacyjnej zasądzenie na rzeczM. S.kwoty 3.624 zł będzie odzwierciedlać wysokość rzeczywiście poniesionych kosztów pomocy prawnej w niniejszym postępowaniu.
Zważywszy zaś, że z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, iż wobec nieprzedłożenia jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej uiszczenie przez oskarżycielkę posiłkową wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika w kwocie wyższej niż stawki minimalne Sąd Rejonowy nie znalazł żadnych podstaw do zasądzenia na jej rzecz oskarżycielki należności przekraczających stawki minimalne wskazane wrozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podkreślić należy, że jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach(postanowienie z dnia 22 czerwca 2011 r., II AKz 393/11, LEX nr 1001377)„Pełnomocnika działającego z wyboru łączy z klientem umowa określająca jego wynagrodzenie w granicach dopuszczalnej szerokiej autonomii i sąd nie powinien ingerować w sferę uprawnień stron tej umowy. Oskarżyciel posiłkowy winien wysokość tych kosztów udokumentować, a jeśli tego nie chce, lub nie jest w stanie uczynić, to wówczas wysokość kosztów ustala się w oparciu o zasadę§ 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu”. Zgodnie zaś z treścią§ 2 ust. 2ww. rozporządzenia podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone wrozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast w ust. 1 wskazano, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze, że zgodnie zart. 447 § 1 k.p.k.apelację co do winy uważa się za zwróconą także co do rozstrzygnięcia o karze, a nadto treść apelacji oskarżyciela publicznego, Sąd Okręgowy dokonał weryfikacji zaskarżonego orzeczenia również w zakresie przewidzianym wart. 438 pkt 4 k.p.k.
Niemniej jednak, w ocenie Sądu Odwoławczego, kary orzeczone wobec oskarżonych za rażąco niewspółmiernie uznane być nie mogą, a przy tym uwzględniają dyrektywy społecznej szkodliwości czynów, których dopuścili się oskarżeni, społecznego oddziaływania kary (prewencji generalnej), indywidualnego oddziaływania kary (prewencji indywidualnej) oraz dostosowania kary do stopnia winy.
Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, rażąca niewspółmierność kary zachodzić może tylko wówczas, gdyby na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć, że zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez Sąd I instancji, a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej, w następstwie prawidłowego zastosowania wskazanych wyżej dyrektyw(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1973 r., III Kr 254/73, OSNPG 3-4/74/51).
Kierując się poczynionymi wyżej ogólnymi założeniami stwierdzić należy, że wymierzając oskarżonymL. S.iK. R. (1)kary pozbawienia wolności oraz kary grzywny Sąd Rejonowy trafnie uwzględnił ich uprzednią niekaralność, z drugiej zaś strony wysoki stopień społecznej szkodliwości przypisanych im przestępstw i skutki do jakich doprowadziły zachowania oskarżonych. Nadto na aprobatę zasługiwało stanowisko Sądu I instancji, iż w realiach niniejszej sprawy przyczynienie się pokrzywdzonego do wypadku nie mogło mieć istotnego wpływu na wysokość wymierzonych obu oskarżonym kar.
Natomiast wysokość jednej stawki dziennej grzywny została dostosowana do warunków osobistych i rodzinnych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych obu oskarżonych.
Wbrew twierdzeniom oskarżyciela publicznego Sąd Okręgowy podzielił przy tym stanowisko Sądu Rejonowego, który uznał, że wymierzenie oskarżonym kar po 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności byłoby zbyt surowe. Nawet bowiem biorąc pod uwagę istotne okoliczności obciążające, w tym w szczególności to, że oskarżeni zlekceważyli swoje podstawowe obowiązki, nie sposób byłoby przyjąć, jak tego chce skarżący, iż oskarżeni mieli świadomość skutków jakie przyniesie ich zachowanie, a na ich niekorzyść winno przemawiać to, że w toku postępowania zanegowali swoje sprawstwo i winę. O ile przecież zarównoL. S., jak iK. R. (1)umyślnie nie dopełnili swoich obowiązków i przez to narazili pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu o tyle jednak tak śmierćF. S., jak i ciężkie obrażenia ciałaG. O.spowodowali nieumyślnie. Nie budzi również jakichkolwiek wątpliwości Sądu Okręgowego, że to iż nie przyznali się do stawianych zarzutów i złożyli wyjaśnienia, w których kwestionowali swoje sprawstwo i winę, nie mogło przemawiać na ich niekorzyść, skoro obaj oskarżeni po prostu skorzystali z przysługującego im prawa do obrony.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego w zakresie w jakim uznał, że wymierzoneL. S.iK. R. (1)kary są adekwatne do stopnia społecznej szkodliwości popełnionych przez nich przestępstw, nie przekraczają stopnia winy któregokolwiek z oskarżonych, a przy tym są karami wystarczającymi dla osiągnięcia celów prewencji indywidualnej, jak również prewencji generalnej.
W ocenie Sądu Odwoławczego na aprobatę zasługują także poglądy Sądu I instancji w zakresie w jakim Sąd ten uznał, że wobec obu oskarżonych można wysnuć pozytywną prognozę kryminologiczną i że w konsekwencji uzasadnionym będzie skorzystanie z dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonych wobec oskarżonych kar pozbawienia wolności (str. 31 uzasadnienia).
Mając na uwadze powyższe Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw do ingerencji w wysokość wymierzonych oskarżonym kar i także sformułowany przez oskarżyciela publicznego zarzut rażącej niewspółmierności kary uznał za chybiony.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i rozważania Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem w postępowaniu sądowym pełnomocnika zasądził od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowejM. S.kwoty po 1.812 zł. W pozostałym zakresie, zaskarżony wyrok utrzymano w mocy, uznając jednocześnie wszystkie apelacje za oczywiście bezzasadne.
O kosztach sądowych w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawieart. 636 § 1 i 2 k.p.k.,art. 634 k.p.k.iart. 633 k.p.k., w tym o opłatach na podstawieart. 8w zw. zart. 2 ust. 1 pkt 4w zw. zart. 3 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych. Natomiast na podstawie art.§ 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduSąd Okręgowy zasądził od oskarżonych na rzecz oskarżycielki posiłkowej kwoty po 420 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.
SSO Sławomir Olejnik SSO Dariusz Kawula SSO Tadeusz Jaworski