Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 192/15
Data wyroku: 2015-05-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Górzanowska, Jan Kremer, Anna Kowacz-Braun
Słowa kluczowe: Mienie
Podstawa prawna: art. 222 kc, art. 84 prawo upadłościowe i naprawcze

Sygn. akt I ACa 192/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 maja 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jan Kremer

Sędziowie:

SSA Anna Kowacz-Braun
SSA Barbara Górzanowska (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa

    syndyka masy upadłości Drukarni(...)S.A. w upadłości likwidacyjnej wB.

przeciwko(...) Sp. z o.o.wK.
o nakazanie wydania prasy drukarskiej od czego pozwany może się zwolnić poprzez zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt IX GC 333/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 2015 r.
Powód Syndyk masy upadłości Drukarni(...)” Spółki Akcyjnej wB.domagał się nakazania stronie pozwanej(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.wydania będącej własnością powoda prasy drukarskiejU.(...)nr seryjny(...), od czego strona pozwana może się zwolnić poprzez zapłatę 9 837 462 zł. Prawo własności powód opierał na bezskuteczności względem masy upadłości zawartej bez daty pewnej umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie spłaty pożyczki udzielonej 12 lutego 2010 r. przez spółkę(...)LTD, a to na podstawie art. 84 § 2 p.u.i n.
Strona pozwana(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że jakkolwiek przedmiotowa prasa drukarska znajduje się na nieruchomości stanowiącej jej własność, to jednak pomieszczenie, w którym znajduje się urządzenie, wynajmuje spółka(...)LTD, za właściciela urządzenia podaje się spółka(...)LTD, która od 20 października 2010 r. do 30 listopada 2010 r. była najemcą pomieszczeń magazynowych pozwanej spółki.. Strona powodowa podniosła, że w momencie ogłoszenia upadłościDrukarni (...)umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie wygasła a spółka(...)LTD nie była już właścicielem maszyny. W toku procesu, na rozprawie 14 stycznia 2014 r., strona pozwana podała, że nie jest już w posiadaniu spornej maszyny, gdyż została ona zabrana przez nowego jej nabywcę.
Wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział IX Gospodarczy oddalił powództwo i zasądził od powoda syndyka masy upadłościDrukarni (...) Spółki Akcyjnejw upadłości likwidacyjnej wB.na rzecz strony pozwanej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.7217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 30 grudnia 2008 r.spółka Drukarnia (...)zawarła z Polską Agencją(...)umowę o dofinansowanie uruchomienia produkcji folii o unikalnych parametrach nadruku dzięki innowacyjnej technologii ze środków publicznych. W dniu 5 stycznia 2010 r. spółka(...)wN.jako sprzedawca zawarła zespółką Drukarnia (...)jako kupującym umowę sprzedaży drukarki fleksograficznej(...)nr(...)za cenę 2 450 000 euro, z której część w wysokości 420 837 euro została zapłacona przez kupującego przed zawarciem umowy sprzedaży a pozostała część w wysokości 862 750 euro miała zostać zapłacona przez(...) Spółkę AkcyjnąweW.w imieniu kupującego w formie akredytywy wystawionej przez(...) Bank (...)na zlecenie kupującego. Drukarka fleksograficzna(...)została wciągnięta do ewidencji środków trwałychDrukarni (...)1 czerwca 2010 r. W dniu 12 lutego 2010 r.spółka (...) LTDjako pożyczkodawca zawarła zespółką Drukarnia (...)jako pożyczkobiorcą umowę pożyczki 850 000 euro. Pożyczana kwota miała być spłacana w ratach miesięcznych do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od kwietnia 2010 r. W celu zabezpieczenia spłaty pożyczkispółka (...) LTDzawarła zespółką Drukarnia (...)umowę przewłaszczenia drukarki flesograficznejD. (...)nr(...). Strony postanowiły, że w razie spłacenia pożyczki w terminie przeniesienie własności traci moc iDrukarnia (...)stanie się ponownie właścicielem maszyny. W przypadku niespłacenia całości lub części pożyczki wraz z odsetkami w przewidzianym terminiespółka (...) LTDmiała wezwaćDrukarnię (...)do wydania przedmiotu przewłaszczenia w terminie 7 dni od wezwania. Strony postanowiły, żeDrukarnia (...)może bezpłatnie używać przedmiotu przewłaszczenia do czasu całkowitej spłaty pożyczki zgodnie z postanowieniem umowy pożyczki.Spółka (...) LTDzobowiązała się do korzystania z prawa własności przewłaszczonej rzeczy w granicach nie wykraczających poza uzasadnione zabezpieczenie udzielonej pożyczki. Pismami z 28 czerwca 2010 r., 30 lipca 2010 r. i 9 sierpnia 2010 r.spółka (...) LTDwezwałaspółkę Drukarnia (...)do spłaty rat pożyczki informując, że w przypadku braku spłat podejmie kroki określone w umowie celem egzekucji swoich należności. Pisma dotarły doDrukarni (...)2 sierpnia 2010 r., 11 sierpnia 2010 r. i 3 września 2010 r. Pismem z 1 września 2010 r.spółka (...) LTDpoinformowałaspółkę Drukarnia (...), że w związku brakiem spłat pożyczki sprzeda maszynę fleksograficzną w celu zaspokojenia swoich roszczeń. Pismo dotarło doDrukarni (...)3 września 2010 r. Pismem z 10 września 2010 r.spółka (...) LTDwypowiedziała pożyczkęspółce Drukarnia (...)i wezwała do zwrotu całej pożyczki w wysokości 850 000 euro uprzedzając, że w przypadku niezwrócenia pożyczki do 30 września 2010 r. sprzeda maszynę fleksograficzną w celu zaspokojenia swoich roszczeń. Pismo dotarło doDrukarni (...)15 września 2010 r. W dniu 5 października 2010 r.spółka (...) LTDoświadczyłaspółce Drukarnia (...), że działając w celu zaspokojenia swoich roszczeń sprzedała przewłaszczoną drukarkę flesograficzną(...), i wezwała do wydania drukarki flesograficznej(...). Wezwanie doręczonospółce Drukarnia (...)8 października 2010 r. W dniu 10 października 2010 r.spółka (...) LTDsprzedała drukarkę flesograficzną(...)
spółce (...) LTD. W dniu 11 października 2010 r. maszyna została wydana przezspółkę Drukarnia (...)spółce (...) LTD. W dniu 20 października 2010 r.spółka (...)jako wynajmującyi (...) LTDjako najemca zawarli umowę najmu pomieszczenia magazynowego położonego na nieruchomości wynajmującego wB.przyul. (...), w którym znajdowała się drukarka flesograficznaD. (...)nr(...). Najemca oświadczył, że zakupił to urządzenie od poprzedniego właściciela, który nie zapłacił wynajmującemu należnego czynszu.
Sąd Okręgowy podał następnie, że Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie 25 listopada 2010 r. postanowił ogłosić upadłośćspółki Drukarnia (...)obejmującą likwidację majątku upadłego. W dniu 1 grudnia 2011 r.spółka (...) LTDsprzedała(...)
spółce (...) LTD. Pismem z 4 stycznia 2012 r. doręczonym adresatowi 10 stycznia 2012 r. syndyk masy upadłościDrukarni (...)wezwałspółkę (...)do wydania prasy drukarskiej(...).(...).Spółka (...)odpowiedziała, że maszyna(...)stanowiła własnośćspółki (...) LTD, żespółka (...) LTDzawarła zespółką (...)umowę przechowania maszyny od 5 października 2010 r. i żespółka (...) LTDpo 5 października 2010 r. sprzedała maszynę. Syndyk masy upadłościDrukarni (...)zwrócił się dospółki (...) LTDo to, byspółka (...)wydała syndykowi maszynę fleksograficzną(...)nr(...). Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 20 stycznia 2014 r. na nieruchomości w(...)nie było maszyny fleksograficznej(...)nr(...).
Powyższy stan faktyczny doprowadził Sąd Okręgowy do przekonania, że powództwo jest nieuzasadnione. Za dopuszczalne Sąd uznał formułowanie żądania jako upoważnienia przemiennego poprzez wskazanie, że spełnienie innego świadczenia, niż żądane, zwalnia pozwanego z obowiązku spełnienia świadczenia żądanego. W okolicznościach sprawy upoważnienie przemienne wynika tylko z woli powoda, a nie z przepisu ustawy lub z umowy zawartej przez strony, dlatego sąd nie bada zasadności tego upoważnienia, w szczególności zaś tego, czy świadczenie, poprzez które pozwany mógłby się zwolnić z żądanego świadczenia, ma wartość odpowiadającą wartości żądanego świadczenia. Powód mógł więc przyjąć, że poprzez zapłatę 9 837 462 zł pozwany zwolni się z obowiązku wydania maszyny fleksograficznej. Sąd uznał także, że wydanie przez pozwanego maszyny fleksograficznej osobie trzeciej nie ma znaczenia dla procesu, a to z uwagi na treśćart. 192 pkt 3 k.p.c.
Sąd Okręgowy podał, że przepis art. 84 ust. 2 p.u.in. stanowi, że umowa przeniesienia własności rzeczy zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec masy upadłości, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną. Oznacza to, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest ważna i przenosi własność rzeczy na nabywcę, a tylko skuteczność tej umowy wobec masy upadłości jest wyłączona, jeżeli umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie nie ma daty pewnej. Z cytowanego przepisu wynika więc a contario, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest skuteczna wobec osób trzecich. Sąd Okręgowy stwierdził, że w okolicznościach sprawy upadłemu nie przysługuje własność maszyny fleksograficznej, nie wchodzi więc w skład masy upadłości. Sąd wskazał, że umowa przewłaszczenia rzeczy na zabezpieczenie jest umową o charakterze powierniczym. Nabywca własności nabywa własność przewłaszczanej rzeczy od zbywcy rzeczy i nabycie to jest skuteczne wobec wszystkich. Jednocześnie nabywca zobowiązuje się wobec zbywcy czynić z rzeczy użytek zgodny z celem przewłaszczenia. Celem tym jest zabezpieczenie jakiegoś roszczenia. A zatem w przypadku wygaśnięcia tego roszczenia nabywca przewłaszczonej rzeczy ma obowiązek zwrotnego przeniesienia własności rzeczy, natomiast w przypadku nieuczynienia zadość roszczeniu, nabywca ma prawo postąpić z rzeczą zgodnie z umową przewłaszczenia i zaspokoić swoje roszczenie z rzeczy, to jest postąpić z rzeczą w sposób przyjęty w umowie przewłaszczenia z tym skutkiem, że zabezpieczone roszczenie wygaśnie. To zobowiązanie nabywcy ma co do zasady charakter względny, jest to zobowiązanie obligacyjne wynikające z umowy zawartej ze zbywcą. W momencie zaspokojenia się nabywcy rzeczy z rzeczy zabezpieczone roszczenie wygasa, wygasa również obowiązek zwrotu przewłaszczonej rzeczy. Istota problemu sprowadza się więc do pytania o to, czy w przypadku, gdy nabywca rzeczy zaspokoił swoje roszczenie z tej rzeczy przed ogłoszeniem upadłości, przez co obowiązek zwrotnego przeniesienia własności rzeczy wygasł przed ogłoszeniem upadłości podobnie jak wygasło zabezpieczone roszczenie, ogłoszenie upadłości w dalszym ciągu powoduje bezskuteczność umowy przewłaszczenia. W niniejszej sprawieDrukarnia (...)przewłaszczyła na zabezpieczenie roszczeniaspółki (...) LTDo zwrot pożyczki maszynę fleksograficzną. Strony postanowiły, że w razie spłacenia pożyczki w terminie przeniesienie własności traci moc iDrukarnia (...)stanie się ponownie właścicielem maszyny. Klauzula uzależniająca zwrotne przeniesienie własności od spłaty pożyczki jest warunkiem o charakterze potestatywnym. Spłata pożyczki jest zdarzeniem przyszłym, niepewnym i uzależnionym od pożyczkobiorcy. Strony umowy przewłaszczenia postanowiły też, że w przypadku niespłacenia pożyczki w przewidzianym terminiespółka (...) LTDmiała wezwaćDrukarnię (...)do wydania przedmiotu przewłaszczenia w terminie 7 dni od wezwania. Wprawdzie umowa nie przewidywała, co dalejspółka (...) LTDma zrobić z maszyną fleksograficzną, jednak należy przyjąć, że z uwagi na cel umowy, jakim było zabezpieczenie roszczenia o zwrot pożyczki, mogła postąpić z maszyną dowolnie a z momentem wydanie rzeczy roszczenie o zwrot pożyczki wygasało.Spółka Drukarnia (...)nie spłacała pożyczki,spółka (...) LTDwypowiedziała umowę pożyczki i wezwałaspółkę Drukarnia (...)do wydania maszyny. Maszyna znalazła się we władaniuspółki (...) LTDa obowiązek zwrotnego przeniesienia własności maszyny naspółkę Drukarnia (...)wygasł.Spółka (...) LTDsprzedała maszynę(...) LTD. W chwili zawierania tej umowy sprzedażyspółka (...) LTDnie była już dłużnikiemDrukarni (...)z umowy przewłaszczenia. Opisane zdarzenia miały miejsce przed ogłoszeniem upadłościDrukarni (...). Dlatego umowa sprzedaży zawarta przez(...) LTDbyła ważna i skuteczna nie tylko wobecDrukarni (...), ale także wobec masy upadłościDrukarni (...). Przedstawiona argumentacja akceptowana jest w piśmiennictwie prawniczym (R. Adamus, Upadłość a przewłaszczenie na zabezpieczenie. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54). Sąd Okręgowy oddalił powództwo, ponieważ w okolicznościach sprawy umowa przewłaszczenia maszyny na zabezpieczenie nie była bezskuteczna wobec masy upadłościDrukarni (...)na podstawie art. 84 ust. 2 p.u.in., co oznacza, że stronie powodowej nie przysługiwało roszczenie o wydanie tej maszyny. Odnosząc się do zarzutu strony powodowej, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie została zawarta z naruszeniem zobowiązania wynikającego z umowy o dofinansowanie zawartej w Polską Agencją(...), Sąd wskazał, że samo zobowiązanie sięDrukarni (...)wobec Polskiej Agencji(...)do niezbywania maszyny fleksograficznej nie ma wpływu na ważność i skuteczność umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie zawartej przezDrukarnię (...)z(...) LTD.
O kosztach procesu sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i § 3, art. 99 i art. 108 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł powód Syndyk masy upadłościDrukarni (...) S.A.w upadłości likwidacyjnej wB., który wnosił o uwzględnienie apelacji i zmianę wyroku w całości i orzeczenie nakazania stronie pozwanej(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.wydania będącej własnością powodaDrukarnia (...) S.A.w upadłości likwidacyjnej prasy drukarskiej(...)nr seryjny(...), od czego strona pozwana może się zwolnić poprzez zapłatę 9.837.462 zł oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wg norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego (art.368 k.p.c.), tj.:
1) naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowaniaart. 84 ust. 2 Ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze- przez przyjęcie, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie z\ dn. 12.02.2010r zawarta przezDrukarnie (...) S.Azespółką (...) LTDjest ważna i skuteczna wobecDrukarni (...) S.A.i masy upadłości i że kolejne umowy sprzedaży zawarte przez(...) LTDsą także ważne i skuteczne wobec masy upadłości,
2) naruszenieart. 720 k.c.przez jego niezastosowanie i przez przyjęcie, żespółka (...) LTDprzeniosła na własność środki pieniężne w kwocie 850.000 EUR naspółkę Drukarnia (...) S.A.i że doszło do wykonania umowy pożyczki - co pozostaje w sprzeczności z dyspozycją normyart. 720 k.c.§ 1. wg której wymagane jest przeniesienie własności pieniędzy, a nie tylko złożenie oświadczenia w umowie o udzieleniu pożyczki,
3) naruszenieart. 222 § 1 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie, pomimo żeDrukarnia (...) S.A.nabyła na własność prasę drukarską(...)nr seryjny(...)(zwanej dalej "prasą drukarską") kupując ją od(...)., i którą objęła w posiadanie (umowa dostawy z dn. 05.01.2010r, dowód(...)nr(...)z dn. 01.06.2010r przyjęcia środka trwałego do majątkuDrukarni (...) S.A., karta środka trwałego z dn. 17.08.2010r określającego datę zakupu na dzień 04.05.2010r i rozpoczęcia amortyzacji z dn. 01.07.2010r oraz oświadczenie prezesa zarządu z dn. 19.12.2011r potwierdzające objęcie w posiadanie prasy drukarskiej przezDrukarnie (...) S.A.i następnie jej posiadanie przez pozwanego w chwili ogłoszenia upadłości jak i w chwili wytoczenia powództwa w nin. sprawie, co pozwany przyznał na rozprawie, a także bezskutecznością umowy przewłaszczenia na zabezpieczenia z braku podstawy do rozliczenia pożyczki oraz do uznania, żespółka (...) LTDmiała podstawy do rozporządzenia prasą drukarską w związku z wygaśnięciem roszczeniaDrukarni (...) S.A.o zwrot prasy drukarskiej,
4)art. 169 § 1 k.c.w zw. z art.art. 348 k.c.przez jego niezastosowanie, pomimo istnienia ku temu podstaw, gdyż nie mogło dojść do przeniesienia posiadania prasy drukarskiej przezDrukarnie (...) S.A.naspółkę (...) LTDa następnie kolejno naspółkę (...) LTDispółkę (...) LTD- na co wskazuje fakt objęcia prasy drukarskiej w posiadanie przezDrukarnie (...) S.A.w dn. 01.06.2010r i faktu jej posiadania w dacie ogłoszenia upadłości przez pozwanego, co skutkuje wyklucza prawdziwość złożenia oświadczenia
oświadczenia w umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie prasy drukarskiej w dn. 12.02.2010r, gdyż zakup prasy drukarskiej jak też przyjęcie i objęcie w posiadanie środka trwałego nastąpiło po tej dacie. W dacie zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie i umowy pożyczki właścicielem prasy drukarskiej był dostawca spółka(...)., która również była w jej posiadaniu,
II. sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez błędne ustalenie, że:
1) na podstawie umowy pożyczki z dn. 12.02.2010rspółka (...) LTDwykonała umowę i przeniosła naDrukarnie (...) S.A.własność środków pieniężnych w kwocie 850.000 EUR z majątkuspółki (...) LTDdo majątkuspółki Drukarnia (...) S.A.oraz, że wystarczającym dowodem na to jest umowa pożyczki - gdyż dowodem takim może być bankowe potwierdzenie dokonanie przelewu lub ewentualnie dowód kasowy przyjęcia środków (umowa pożyczki wymaga przeniesienia własności środków pieniężnych),
2) doszło do wykonania umowy pożyczki i wygaśnięcia roszczenia o zwrot prasy drukarskiej z umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie wskutek jej wypowiedzenia w trybie natychmiastowym, wezwaniu do zwrotu pożyczki (pismo z dn. 10.09.2010r) i rozliczeniem pożyczki celem zaspokojenia roszczeń przez(...) LTD- co skutkowało nieuprawnionym rozporządzeniem prasy drukarskiej przezspółkę (...) LTDprzez jej sprzedaż spółce(...)i kolejnospółce (...) LTD- co pozostaje w sprzeczności z tym aby:
- pożyczka została wykonana, co za tym idzie aby prawo własności prasy drukarskiej mogło być skutecznie przeniesione na(...) LTDi aby z umowy pożyczki przysługiwałyspółce (...) LTDroszczenie o zwrot pożyczki a z umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie prawo do rozliczenia poprzez sprzedaż prasy drukarskiej,
- prasa drukarska nie mogła być przedmiotem umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie w dn.12.02.2010r, gdyż w tym czasieDrukarnia (...) S.A.nie miała prawa własności i nie była w posiadaniu prasy drukarskiej, gdyż nastąpiło to dopiero pomiędzy majem a czerwcem 2010r (umowa dostawy z dn. 05.01.2010r, dowód(...)nr(...)z dn. 01.06.2010r przyjęcia środka trwałego do majątkuDrukarnia (...) S.A., karta środka trwałego z dn. 17.08.2010r określającego datę zakupu na dzień 04.05.2010r i rozpoczęcia amortyzacji z dn. 01.07.2010r oraz oświadczenie prezesa zarządu z dn. 19.12.2011r potwierdzające objecie w posiadanie prasy drukarskiej przezDrukarnie (...) S.A.),
- gdyby założyć, że doszło do wykonania pożyczki to z treści dokumentu umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z dn. 12.02.2010r, wynika, że(...) LTDnie miała prawa bez ograniczenia do rozporządzania prasą drukarską wskutek przeniesienia własności na zabezpieczenie - na co wskazuje ograniczenie umowne do rozporządzania prasą drukarską w taki sposób, że(...) LTDw przypadku nie spłacenia w całości lub w części pożyczki miała prawo do kary umownej w wysokości 1.000 EUR za każdy dzień opóźnienia w przypadku nie wydania przedmiotu przewłaszczenia (§3 ust. 2 w zw. z § 6 i § 3 ust.l umowy przewłaszczenia) co wskazuje wprost, że wolą stron było ograniczenie prawa do rozporządzenia przedmiotem zabezpieczenia przez(...) LTDw celu rozliczenia pożyczki,
3) przedmiotem przewłaszczenia z umowy przewłaszczenia na zabezpieczenia z dn. 12.02.2010r była prasa drukarska (§ 2 umowy) pomimo faktu zakupu przezDrukarnie (...) S.A.w dn. 04.05.2010r i faktu jej objęcia w posiadanie w dn. 01.06.2010r na co wskazują dowody (umowa dostawy z dn. 05.01.2010r, dowód(...)nr(...)z dn. 01.06.2010r przyjęcia środka trwałego do majątkuDrukarni (...) S.A., karta środka trwałego z dn. 17.08.2010r określającego datę zakupu na dzień 04.05.2010r i rozpoczęcia amortyzacji z dn. 01.07.2010r oraz oświadczenie prezesa zarządu z dn. 19.12.2011r potwierdzające objecie w posiadanie prasy drukarskiej przezDrukarnie (...) S.A.) a następnie jej posiadanie w chwili ogłoszenia upadłości przez pozwanego, co pozwany przyznał na rozprawie. Okoliczności te wskazują na to, że przedmiotem umowy na zabezpieczenie nie mogła być prasa drukarska, gdyż w tym czasie była własnością firmy słowackiej(...)i była w jej posiadaniu w dniu zawierania zarówno umowy pożyczki jak i umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie,
4) zawarcie umowy przewłaszczenia bez daty pewnej, co w sprawie nie było sporne, nie powoduje bezskuteczności tej umowy i braku jest podstaw do zastosowania przepisuart. 84 ust. 2 Ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawczez powodu zaistnienia zdarzeń związanych z umowami: pożyczki, przewłaszczenia na zabezpieczenie i dalszej odsprzedaży prasy drukarskiej przed ogłoszeniem upadłościDrukarni (...) S.A.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie znajduje uzasadnionych podstaw. Podniesione w niej zarzuty są nietrafne i nie wykazujące wadliwości wydanego rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy poczynił bowiem prawidłowe ustalenia faktyczne, wyrażając oceny, które nie pozostają w sprzeczności z zasadami logiki rozumowania czy doświadczenia życiowego i nie wykazują błędów natury faktycznej. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodów nie nasuwa zastrzeżeń gdyż nie wykracza poza uprawnienia wynikające z przepisuart. 233 § 1 k.p.c., tym bardziej że apelacja oceny tej nie kwestionuje. W tych okolicznościach zarzut błędów w ustaleniach faktycznych nie może odnieść skutku. Błędy takie są przejawem sprzeczności pomiędzy treścią zebranego materiału a wnioskami do jakich dochodzi sąd na podstawie tego materiału, będącej wynikiem uchybień w zakresie oceny dowodów stanowiących konsekwencję naruszenia zasad oceny dowodów zakreślonych przepisemart. 233 § 1. k.p.c.Jak wyżej wskazano, Sądowi pierwszej instancji takich zarzutów nie można zasadnie postawić. W szczególności całkowicie chybione są zarzuty dotyczące błędnych ustaleń co do okoliczności zawarcia i wykonania umowy pożyczki pomiędzy upadłym a(...) Ltdczy też okoliczności nabycia przedmiotowej maszyny fleksograficznej od(...), skoro odmienne okoliczności nie wynikały nawet z twierdzeń powoda, zawartych w pozwie. Wskazać trzeba zatem, że co do zasady Sąd Apelacyjny podziela w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji i tym samym przyjmuje je za własne.
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w momencie zaspokojenia się nabywcy z rzeczy, zabezpieczone roszczenie wygasa. Jeśli doszło do tego jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, przepisart. 84 ust. 2p.u.i n. nie ma zastosowania. Przepis ten zawiera klauzulę generalną odnoszącą się do wszystkich postanowień umownych, których stroną jest upadły, uniemożliwiających albo utrudniających osiągnięcie celu postępowania upadłościowego. Konsekwencją bezskuteczności czynności prawnych, o których mowa w tym przepisie, jest to, że roszczenia wynikające z takich czynności prawnych nie mogą być dochodzone w postępowaniu upadłościowym. Wiąże się to z tym, że zgodnie z treściąart. 84p.u.in. po ogłoszeniu upadłości wygaśnięcie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły, możliwe jest tylko według przepisówprawa upadłościowego i naprawczego, a czynność prawna dokonana z naruszeniem ustawy jest bezskuteczna wobec masy upadłości. Należy jednak podkreślić, że przepis ten znajduje się pośród przepisów regulujących skutki ogłoszenia upadłości względem zobowiązań upadłego, co nie pozostaje bez wpływu na jego wykładnię. Może on być interpretowany m.in. jako zakaz zaspokajania (po ogłoszeniu upadłości) wierzytelności wierzycieli upadłego w sposób inny niż wyraźnie wskazany w ustawie. Z przedmiotową umową przewłaszczenia nie wiąże się jednak żadna wierzytelność kierowana do masy upadłości albowiem zaspokojenie wierzyciela tj.(...) LTD, z umowy pożyczki, na zabezpieczenie której została zawarta umowa przewłaszczenia prasy drukarskiej, nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości, poprzez przejęcie przedmiotu zabezpieczenia. Skoro umowa przewłaszczenia wygasła przed ogłoszeniem upadłości, jej skuteczności względem masy upadłości nie można oceniać na podstawie art. 84 ust. 2 p.u.in. Nie bez znaczenia jest również to, że rozwiązanie zawarte w art. 84 ust. 2 p.u.in. dotyczy tych postanowień umownych, do których nie mają zastosowania art. 127-132 p.u.in. Celem i sensem tego przepisu jest możliwość ustalenia składu masy upadłości, a więc tego, do kogo w dacie ogłoszenia upadłości określona rzecz lub prawo należy, a nie ochrona wierzycieli przed niekorzystnymi dla masy upadłości umowami, tę zapewnić mają przepisy regulujące kwestię nieważności czy bezskuteczności czynności prawnych podejmowanych przez upadłego wobec masy w określonym czasie poprzedzającym ogłoszenie upadłości (w/w art. 127–132 p.u.in.). W okolicznościach niniejszej sprawy, w sytuacji, gdy umowa przewłaszczenia wygasła przed ogłoszeniem upadłościDrukarni (...) S.A., powód nie może powoływać się na bezskuteczność tej czynności i domagać się wydania przedmiotu tego przewłaszczenia do masy upadłości.
Inną kwestią, do której Sąd pierwszej instancji się nie odniósł, jest legitymacja bierna strony pozwanej. Powód kierował swoje roszczenie do pozwanejSpółki (...)na podstawieart. 222 § 1 k.c., według którego właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Biernie legitymowany jest zatem posiadacz, jak też osoba władająca rzeczą w cudzym imieniu, czyli dzierżyciel. Na właścicielu spoczywa obowiązek udowodnienia, że pozwany włada rzeczą (art. 6 k.c.). Wedługart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Z ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego wynika, że w dniu 10 października 2010 r.Spółka (...) LTDsprzedała przedmiotową drukarkę flesograficzną(...)spółce (...) LTD, a w dniu 20 października 2010 r. pozwanaSpółka (...)jako wynajmującyi (...) LTDjako najemca, zawarli umowę najmu pomieszczenia magazynowego położonego na nieruchomości wynajmującego wB.przyul. (...), w którym znajdowała się drukarka
    (umowa najmu – karta 173-175). Wynika stąd jedynie, że przedmiotowa drukarka, której wydania domaga się Syndyk, znajduje się na nieruchomości stanowiącej własność pozwanej Spółki, co jednak nie dowodzi, że Spółka ta sprawuje nad nią władztwo w rozumieniuart. 222 § 1 k.c., zwłaszcza, że władztwo nad pomieszczeniami, w których drukarka się znajduje, na mocy umowy najmu, sprawuje wynajmujący,Spółka (...) LTD, która mieni się właścicielem drukarki. Z okoliczności sprawy nie wynika także, by strona pozwana była dzierżycielem przedmiotowego urządzenia, tj. by władała nim w cudzym imieniu. Odpowiadając na wezwanie powoda do wydania rzeczy strona pozwana jedynie wskazywała na prawa własności innych osób do drukarki. Ostatecznie, przedmiotowa drukarka w dacie wyrokowania nie znajdowała się już na nieruchomości stanowiącej własność strony pozwanej, bowiem została ona zabrana przez osobę, która w dacie wystąpienia z pozwem, posiadała ją we władaniu.
W tym stanie rzeczy powództwo powodowego Syndyka było nieuzasadnione i słusznie zostało oddalone. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda na podstawieart. 385 k.p.c.O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu-tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490) na zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu w postępowaniu apelacyjnym,
Ref. Sprawy
SSR(del.) J.H.