Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 224/15
Data wyroku: 2015-06-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Koszty Procesu
Podstawa prawna: art. 102 kpc, art. 98 kpc

Sygn. akt III AUz 224/15

POSTANOWIENIE
Dnia 11 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Gerszewska
po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku
sprawyE. T.
przy udziale zainteresowanegoW. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o ustalenie
na skutek zażaleniaE. T.na postanowienie Sądu Okręgowego we Włocławku IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie IV U 58/13, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
postanawia:
oddalić zażalenie.
Sygn. akt III AUz 224/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieE. T.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wT.stwierdzającej, że zainteresowany z tytułu świadczonej pracy na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek(...)E. T.wR.podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz ustalił podstawę wymiaru składek.
W ustawowo zakreślonym terminieE. T.wywiodła apelację od powyższego orzeczenia zawierając w niej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 3,5 ha oraz domu o powierzchni 220 m((

    2)). Zarówno dom, jak i nieruchomość rolna obciążone są hipoteką na rzeczBanku (...)na kwotę 1.600.000 zł, dokonane są zajęcia komornicze w kwocie 600.000 zł. Apelująca podała, że od lipca 2014 r. uzyskała dochód w kwocie 3.588,15 zł netto z tytułu sprzedaży odzieży używanej, natomiast prowadzona przez niąfirma (...)nie posiada zleceń na roboty budowlane. Do oświadczenia odwołująca załączyła nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 16 września 2014 r. nakazujący zapłacić Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wP.na jej rzecz kwotę 2.002.995,75 zł.
W wykonaniu nałożonego na wnioskodawczynię zobowiązania do uzupełnienia braków formalnych apelacji – opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł – wnioskodawczyni w zakreślonym terminie uiściła wymaganą opłatę.
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie IV U 58/13 Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosekE. T.o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że jedyną opłatą, jaką odwołująca winna była ponieść w sprawie, była opłata od apelacji w kwocie 30 zł, którąE. T.uiściła. Co prawda odwołująca wniosek o zwolnienie od opłaty zawarła w treści wywiedzionej apelacji i jedynie z uwagi na niedopatrzenie Sądu nie został on wówczas rozpoznany, niemniej dalsze zachowanie odwołującej, tj. uiszczenie opłaty w zakreślonym terminie niezbicie dowodzi, że była ona w stanie ją ponieść.
Sąd Okręgowy uzasadniając swoje stanowisko powołał się naart. 98 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a nadto stwierdził, że na obecnym etapie postępowania odwołująca nie została zobowiązana do uiszczenia jakichkolwiek dodatkowych wydatków, czy opłat. Dodatkowo, Sąd, wskazał również na treść art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach wyjaśniając, że jest to prawo „ubogich”, stosowane w sytuacjach szczególnie uzasadnionych i powoduje kredytowanie wydatków za stronę przez Skarb Państwa, dlatego też należy je stosować w sposób rygorystyczny, mając na uwadze, że stanowi ono wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania cywilnego przez zainteresowane strony.
W kontekście powyższego, mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawczyni, Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia jej od kosztów sądowych, bowiem cała kwota składająca się z opłaty podstawowej od apelacji stanowi wydatek, który nie spowodowałby uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej oraz rodziny.
Z tych względów, działając w oparciu o art. 102 ustawy o kosztach sądowycha contrario, Sąd I instancji orzekł, jak w postanowieniu.
Na powyższe postanowienie zażalenie wywiodłaE. T.domagając się jego uchylenia i zarzucając, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni podała, iż z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga comiesięczny dochód netto w kwocie 3.588,15 zł, podczas gdy w istocie podała ona dochód brutto osiągnięty w okresie od dnia 23 lipca 2014 r. do dnia 12 grudnia 2014 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
ZażalenieE. T.nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, że Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, zgodnie z którym wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych - opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł - jest bezprzedmiotowy z uwagi na uiszczenie przez nią tej opłaty, ponieważ w praktyce sądowej powszechnie przyjmuje się, że stronę, która została zwolniona od kosztów sądowych, traktuje się jako zwolnioną od tych kosztów od chwili złożenia przez nią wniosku o zwolnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1995 r., II CRN 20/95, OSNC 1995/9/132), zaś wniosek ten złożony został jeszcze przed uiszczeniem opłaty podstawowej od apelacji.
Z treści zażalenia wynika zarzut błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżąca jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny koszty sądowe – opłatę podstawową od apelacji w kwocie 30 zł.
Analizując powyższe zważyć trzeba, że podstawa do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w prawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) zachodziłaby jedynie wówczas, gdyby wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jednocześnie zwolnienie od kosztów sądowych powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja ta bowiem stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2012 r., I CZ 55/12, LEX nr 1242998).
Zdaniem Sądu II instancji przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postaci opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Po pierwsze opłata podstawowa od apelacji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. 30 zł, stanowiąca minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, ustalona została przez ustawodawcę z uwzględnieniem charakteru tych spraw, w których często występują osoby starsze, o złym stanie zdrowia i w trudnej sytuacji materialnej tak, aby zapewnić im jak najszerszą możliwość obrony ich praw. Zasadne jest zatem przyjęcie, że już z racji wysokości opłaty podstawowej od apelacji jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Fakt uiszczenia tej opłaty przez skarżącą niewątpliwie przemawia na rzecz tego stanowiska.
Po drugie, wprawdzie Sąd Okręgowy określając wysokość miesięcznych dochodów w oparciu o oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. istotnie błędnie przyjął, że podana kwota 3.588,15 zł netto (wbrew stanowisku skarżącej z oświadczenia nie wynika, że jest to kwota brutto) stanowi dochód miesięczny (podczas, gdy z treści oświadczenia wynika, że dochód ten osiągnięto od dnia 23 lipca 2014 r.), to jednak wobec ustalenia, że wnioskodawczyni była - na obecnym etapie postępowania - zobligowana wyłącznie do uiszczenia opłaty w wysokości 30 zł, okoliczność ta pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Podkreślić bowiem trzeba, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych koszty sądowe, to jedynie opłata podstawowa od środków zaskarżenia w postaci apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Oznacza to, że wnioskodawczyni planując wydatki powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na ponoszenie tych opłat. Planowanie wydatków bez uwzględnienia obowiązku wniesienia opłaty jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, preferencyjnie traktując inne zobowiązania, tj. raty kredytów w niniejszej sprawie, nie może skutecznie podnosić, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 września 2012 r., III AUz 160/12, LEX nr 1217719).
Mając na uwadze powyższe, uznać należało, że trafnie Sąd Okręgowy przyjął, iż przeprowadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do zwolnieniaE. T.od kosztów sądowych, tj. opłaty podstawowej od apelacji i na mocy art. 102 ust. 1 ustawy o kosztacha contrariowniosek oddalił.
Sąd Apelacyjny podzielając stanowisko Sądu I instancji i uznając zażalenie wnioskodawczyni za bezzasadne, na mocyart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.