Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 64/15
Data wyroku: 2015-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Sipińska-Sęk
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach irentach z FUS ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm. )

Sygn. akt VU 64/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 kwietnia 2015 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSR del. Urszula Sipińska-Sęk
Protokolant st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz
po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie
sprawy z wnioskuK. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o emeryturę
na skutek odwołaniaK. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 28 listopada 2014 r. sygn.(...)
oddala odwołanie.
Sygn. akt VU 64/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 listopada 2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówił wnioskodawczyniK. J.prawa do emerytury z uwagi na brak wymaganego stażu pracy w warunkach szczególnych.
Od powyższej decyzji wnioskodawczyni odwołała się w dniu 30 grudnia 2014 roku zarzucając, iż organ rentowy nie zaliczył jej do pracy w szczególnych warunków zatrudnienia w okresie od 3 września 1973 roku do 3 września 1975 roku. Podniosła, że w spornym okresie odbywała naukę zawodu i pracowała na tym samym stanowisku i na tych samych zasadach co po zakończeniu nauki w wymiarze ustalonym przez ustawodawcę.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. J.urodziła się w dniu(...)1958 roku. W dniu 29 października 2014 roku wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie emerytury.
Wnioskodawczyni była członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, ale złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
(dowód: wniosek o emeryturę k. 1-3 akt emerytalnych)
Na dzień 1 stycznia 1999 rokuK. J.udowodniła staż pracy wynoszący 24 lata 2 miesiące i 23 dni, w tym:13 lat 9 miesięcy i 1 dzień stażu pracy w warunkach szczególnych.
Organ rentowy zaliczył wnioskodawczyni do pracy w szczególnych warunkach okres pracy od

    1 sierpnia 1975 roku do 5 lutego 1983 rokuoraz

    od 6 lutego 1985 roku do6 czerwca 1991 roku(w okresie od 6 lutego 1983 roku do 5 lutego 1985 roku wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym) wSpółdzielni Pracy (...)wT.na stanowisku tkacz krosien ręcznych, tkacz gobelinów, cewiacz-przewijacz przędzy.
(dowód: decyzja ZUS z dnia 28 listopada 2014 roku k. 25 akt emerytalnych, notatka na posiedzenie kolegialne z 17.11.2014r. – k. 11 akt, karta przebiegu zatrudnienia – k. 14 akt emerytalnych)
W dniu 3 września 1973 rokuK. J.(z domuD.) zawarła zeSpółdzielnią Pracy (...)wT.umowę o naukę zawodu w zakresie ceramiki o specjalności ogólnej (toczenie i odlewanie) na okres dwóch lat od dnia 3 września 1973 roku do dnia 3 września 1975 roku. W tym czasie uczęszczała do(...) Szkoły Zawodowej (...)wT.W umowie ustalono, iż do ukończenia 16 lat czas pracy wnioskodawczyni będzie pracować 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo, a po ukończeniu 16 lat 8 godzin dziennie i 6 godzin w soboty – łącznie 46 godzin.
Do czasu pracy wnioskodawczyni jako ucznia w wieku do 18 lat był wliczany czas faktycznego dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywała się w godzinach pracy czy poza godzinami pracy, w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo.
(dowód: umowa o naukę zawodu k. 17-19 akt emerytalnych)
W pierwszej klasie nauka w szkole odbywała się 3 dni w tygodniu, a praktyki – praca w zakładzie w pozostałe dwa dni w tygodniu po 6 godzin dziennie.
W drugiej klasie nauka w szkole odbywała się dwa dni w tygodniu, a praca w zakładzie pracy przez pozostałe trzy dni po 8 godzin dziennie.
Wnioskodawczyni pobierała naukę zawodu w okresie od3 września 1973 roku do dnia 31 lipca 1975r.W tym okresie do jej stałych obowiązków należało nalewanie gliny do forem, czyszczenie gotowych wyrobów glinianych papierem ściernym i ich wykańczanie, a więc praca przy wytwarzaniu glinianych przedmiotów na wydziale ceramiki.
( dowód: oświadczenie wnioskodawczyni złożone na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 roku od minuty 1.20 do minuty 13.20)
Po ukończeniu nauki w szkole od 1 sierpnia 1975r. do 6 czerwca 1991 roku wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy wSpółdzielni Pracy (...)wT.w charakterze przewijacza przędzy, od dnia 1 września 1976 roku w charakterze tkacza (początkowo tkacza krosien ręcznych a następnie tkacza gobelinów) oraz od dnia 1 marca 1991 roku cewiacza-przewijacza przędzy.
(dowód: świadectwo pracy z 6 czerwca 1991 roku k. 5 akt kapitałowych, umowa o pracę z dnia 1 sierpnia 1975 roku, umowa o pracę z dnia 1 września 1976 roku, angaże w aktach osobowych)
Likwidator pracodawcy wystawił wnioskodawczyni w dniu 16 września 1997 roku świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawczyniK. J.była zatrudniona wSpółdzielni Pracy (...)wT.w okresie od 3 września 1973 roku do 6 czerwca 1991 roku i w okresie

    od 1 sierpnia 1975 roku do 6 czerwca 1991 rokuwykonywała prace przy wyrobach ceramicznych na stanowisku tkacz wymienionym w dziale VII poz. 4 wykazu stanowiącego załącznik nr 4 do zarządzenia Ministerstwa Przemysłu Chemicznego iL.Nr 7 z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego.
( dowód: świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze k. 7 w aktach emerytalnych )
LikwidatorSpółdzielni Pracy (...)wT.wystawił wnioskodawczyni w dniu 5 listopada 2014 roku świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawczyniK. J.była zatrudniona wSpółdzielni Pracy (...)wT.w okresie od 3 września 1973 roku do 6 czerwca 1991 roku i w okresie od 3 września 1973 roku do 31 lipca 1975 roku wykonywała prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych na stanowisku uczeń ceramiki ogólnej wymienionym w dziale V poz. 11 pkt 3 i 5 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały(...)Zarządu CentralnegoZwiązku Cepeliaz dnia 1 czerwca 1983 roku.
(dowód: świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 20 akt emerytalnych)

Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył co następuje:
Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie doart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2).
W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawczyni należało zatem rozpoznać w aspekcie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia).
W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawczyni posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawczyni ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 20 lat, ukończyła 55 lat i nie była członkiem OFE.
Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272).
Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
Należy jednak wskazać, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak zatem takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.
W będącej przedmiotem osądu sprawie wnioskodawczyni dysponowała świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez likwidatoraSpółdzielni Pracy (...)wT.za sporny okres od 3 września 1973 roku do 31 lipca 1975 roku.
Organ rentowy zaprzeczył prawdziwości przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy co do faktu wykonywania przez nią pracy w szczególnych warunkach w spornym okresie. Świadectwo pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniuart. 244 k.p.c., a zatem nie korzysta z domniemania prawdziwości i autentyczności. Świadectwo pracy jest dokumentem prywatnym i jako takie stanowi jedynie dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie w nim zawarte (art. 245 k.p.c.). Świadectwo pracy samo przez się nie tworzy zatem praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. Ponieważ zakwestionowane świadectwo pracy nie pochodzi od organu rentowego jego prawdziwość w myślart. 253 zd. 2 k.p.cwinna wykazać wnioskodawczyni w myślart. 253 k.p.c.jako osoba chcąca z niego skorzystać.
Wnioskodawczyni nie sprostała temu obowiązkowi. W spornym okresie od dnia 3 września 1973 roku do dnia 31 lipca 1975 roku wnioskodawczyni będąc osobą młodocianą w rozumieniuart.190 § 1 k.p.pobierała naukę zawodu w(...) Szkole Zawodowej (...)na podstawie umowy z dnia 3 września 1973 roku zawartej zeSpółdzielnią Pracy (...)wT.Umowie tej został ustalony czas pracy wnioskodawczyni który wynosił : dla osób w wieku od 14 do 16 lat – 6 godzin dziennie czyli 36 godzin tygodniowo a dla ucznia w wieku powyżej 16 lat – 8 godzin dziennie i 6 godzin w soboty – łącznie 46 godzin. W umowie tej przewidziano, że do czasu pracy ucznia w wieku 14—18 lat wlicza się czas faktycznego dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywać się będzie w godzinach pracy czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo.
W kwestii kwalifikowania pracy wykonywanej na podstawie umowy o naukę zawodu, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres nauki zawodu odbywanej przed 1 stycznia 1975r. w ramach umowy zawartej na podstawie przepisówustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy(Dz.U. Nr 45, poz. 226) był w rozumieniu prawa ubezpieczeń społecznych okresem zatrudnienia w ramach stosunku pracy, ale nie jest to wystarczające do uznania tego okresu za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu §2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2012r., I UK 130/12, wyrok z dnia 24 kwietnia 2009 r., II UK 334/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 294).
Stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest bowiem rozumiane jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por. np. wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Wyjątek mogą tu stanowić krótkotrwałe, konieczne szkolenia pracownika, zwłaszcza wstępne (wyrok z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75).
Na stanowisku pracy ucznia nauki zawodu przewidziana była norma czasu wnikająca z obowiązującego w spornym okresie (do czasu wejścia w życieKodeksu pracy)art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy. Młodociani zatrudnieni w celu nauki zawodu obowiązani byli do dokształcania się w zakresie obranego zawodu przez zajęcia teoretyczne w warunkach szkolnych. Czas pracy na stanowisku pracy, ze względu na ochronę pracownika młodocianego, nie mógł przekroczyć 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo. Do czasu pracy młodocianych wliczało się czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywa się w godzinach pracy, czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. A zatem praca na podstawie umowy o naukę zawodu wykonywana była zawsze w rozmiarze mniejszym, niż obowiązujący na danym stanowisku, mimo że młodocianych w wieku powyżej lat 16 obowiązywał normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy (art. 13 ust. 2 ustawy o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy).
Wnioskodawczyni przyznała, że przez cały okres zatrudnienia na podstawie umowy o naukę zawodu pracowała na wynikających z tej umowy warunkach i w określonym w niej czasie pracy, łącząc naukę zawodu z obowiązkiem dokształcania się w zasadniczej szkole zawodowej. W ten sposób była przyuczana do wykonywania pracy w zawodzie ceramika ogólna określonej w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia). Pracy tej nie wykonywała jednak stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż do czasu jej pracy był doliczony czas nauki w wymiarze do 18 godzin tygodniowo. I tak, w pierwszym roku były to trzy dni nauki w tygodniu po 6 godzin dziennie (czyli 18 godzin tygodniowo), a w drugim roku dwa dni nauki tygodniowo po cztery godziny dziennie czyli 8 godzin tygodniowo. Czas spędzany na nauce był doliczany do czasu pracy, co powodowało, że okres ten nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Wnioskodawczyni nie pracowała bowiem stale i pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych (przy produkcji przedmiotów z materiałów ogniotrwałych), ale mniej o czas spędzony na dokształcaniu w szkole. Wynika to zarówno z dokumentów zawartych w aktach osobowych wnioskodawczyni (umowa o naukę zawodu), a także z oświadczenia samej wnioskodawczyni.
Biorąc powyższe pod uwagę , Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł jak w sentencji.