Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 826/15
Data wyroku: 2015-08-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Andrzej Dyrda, Tomasz Tatarczyk, Gabriela Sobczyk

Sygn. akt III Ca 826/15

POSTANOWIENIE
Dnia 26 sierpnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Andrzej Dyrda
Sędziowie:    SO Tomasz Tatarczyk
SO Gabriela Sobczyk (spr.)
Protokolant   Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuB. D.
z udziałemJ. K.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns 533/12
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
oddalić wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Gabriela Sobczyk SSO Andrzej Dyrda SSO Tomasz Tatarczyk

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim dokonał zniesienia współwłasności majątku uczestników postępowaniaB.dziadek iJ. K., ustalił że w skład tego majątku wchodzą:
a) składniki majątku w postaci tkanin, dodatków krawieckich, rękawic, obuwia roboczego, wyrobów gotowych o łącznej wartości 70.343,23zł,
b) środki trwałe w postaci maszyn do szycia: stebnówka(...)x3, stebnówka JUKI, dziurkarka(...), guzikarka(...),O.5 nitkowyG., lodówka(...), nóż krojczy(...), nóż krojczy(...), noże zapasowe do noży krojczych, pistolet do metkowania + ości, komputer(...), Monitor 17(...), urządzenie wielofunkcyjneH., Telefax, telefon bezprzewodowy, szlifierka stołowa, krzesła obrotowe, krzesła plastikowe niebieskie, lustro duże, deska do pracowania, wentylator stojący(...), grzejnik – conwektor(...), pompa do wody(...), biurko, lampy do maszyn, przepływowy ogrzewacz do wody, manekin, doposażenie biura, krojowni szwalni, doposażenie sklepu o łącznej wartości 14.601,03zł.
c) środki pieniężne w kwocie 100 000,00zł.;
d) wierzytelności jakie wpłynęły na rachunek spółki po jej rozwiązaniu w kwocie 9.231,33zł.
Sąd Rejonowy dokonał podziału majątku uczestników postępowania w ten sposób, że składniki opisane w pkt 2a), 2b), 2d) postanowienia przyznałJ. K.; zaś składnik opisany w pkt 2c) postanowienia ( tj. środki pieniężne w kwocie 100 000,00zł) przyznałB. D..
Ponadto Sąd Rejonowy orzekł, że z majątku uczestników dokonano nakładów na majątek osobistyJ. K.w wysokości 45.800zł, a tytułem wyrównania udziałów w majątku uczestników oraz zwrotu nakładów z majątku uczestników na majątek osobisty zasądził odJ. K.na rzeczB. D.kwotę 19.987,80zł płatne w terminie trzech miesięcy od daty prawomocności postanowienia z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności.
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskodawczyniB. D.wniosła o podział majątku wspólnego wspólnikówspółki cywilnej (...)i rozliczenie nakładów wspólnikówJ. K.orazB. D.oraz rozliczenie nakładów poniesionych przez wnioskodawczynię na spółkę cywilną poprzez zasądzenie od uczestnikaJ. K.na rzecz wnioskodawczyni, 1/2 kwot poniesionych na modernizację budynku w którym prowadzona była działalność gospodarcza spółki, zasądzenie od uczestnikaJ. K.na rzecz wnioskodawczyni ½ kwot , jakie wpłynęły do spółki po wystąpieniu z niej wnioskodawczyni, a które były należnościami przysługującymi spółce, zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wskazała, że na skutek oświadczenia wnioskodawczyni o wypowiedzeniu umowy spółki uległa ona rozwiązaniu 31 grudnia 2010 r.
Uczestnik w odpowiedzi na wniosek wniósł o oddalenie wniosku o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni ½ kwot poniesionych na modernizację budynku, w którym prowadzona była działalność gospodarcza spółki, wniósł o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty 40 000 zł tj. kwoty jaka pozostała po rozliczeniu kwoty 100 000 zł podjętej przez wnioskodawczynię z rachunku bankowego spółki w dniu 7 lipca 2010 r. Wniósł o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty 27 000 zł stanowiącej ½ nakładów poniesionych przez uczestnika na pokrycie kosztów ponoszonych przez spółkę, a nadto o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania w sprawie.
Wnioskodawczyni i uczestnik na rozprawie w dniu 20 września 2012 r, sprecyzowali swoje stanowisko domagając się zniesienia współwłasności spółki poprzez przyznanie uczestnikowi wszystkich środków trwałych oraz poprzez rozliczenie spółki poprzez ustalenie jej stanu majątkowego według stanu na dzień 31.12.2010 r. (aktywa i pasywa) wskazali, że przy zniesieniu współwłasności należy rozliczyć nakłady poniesione z majątku spółki na nieruchomość będącą własnością uczestnika, a nadto należy rozliczyć kwotę 100 000 zł zatrzymaną przez wnioskodawczynię oraz rozliczyć zysk spółki oraz poniesione koszty na działalność spółki od 31 grudnia 2010 r.
Sąd Rejonowy ustalił, że 1 sierpnia 1999 r. została zawarta pomiędzy wnioskodawczynią, a uczestnikiem umowaspółki cywilnej (...). Przedmiotem działania spółki było prowadzenie działalności krawieckiej. Siedziba spółki znajdowała się wJ.przyulicy (...)w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, zaś zakład krawiecki był przyulicy (...)wP.. Wspólnicy korzystali z pomieszczeń do prowadzenia produkcji na podstawie zawartej umowy użyczenia lokalu. Wspólnicy w czasie trwania spółki dokonali nakładów na nieruchomość uczestnika położoną wP.przyulicy (...), gdzie prowadzona była działalność gospodarcza. Wartość tych nakładów poczyniona przez wspólników według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r. i według aktualnych cen wynosi 45 800 zł .
Sąd Rejonowy ustalił, że spółka uległa rozwiązaniu 31 grudnia 2010 r. na skutek wystąpienia z tym dniem ze spółki uczestnika, który w dniu 24 września 2010 r. wypowiedział umowę spółki ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2010 r. oraz wnioskodawczyni, która w dniu 27 września 2010 r. wypowiedziała udział w spółce ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2010 r.
Na podstawie sporządzonego remanentu na dzień 31 grudnia 2010 r. podpisanego przez wnioskodawczynię doszło do spisania majątku spółki. Łączna wartość składników majątku pozostałych na dzień 31 grudnia(...). wynosi 70 343,23 netto tj. tkaniny – kwota 26 899,78 zł; dodatki krawieckie 3 080,46 zł, rękawice 2572,17 zł, obuwie robocze 8 833,07 zł, wyroby gotowe 28 957,75 zł. W skład majątku wchodziły także środki trwałe w postaci maszyn do szycia: stebnówka(...)x3, stebnówka(...), dziurkarka(...), guzikarka(...),O.5 nitkowyG., lodówka(...), nóż krojczy(...), nóż krojczy(...), noże zapasowe do noży krojczych, pistolet do metkowania + ości, komputer(...), Monitor 17(...), urządzenie wielofunkcyjneH., Telefax, telefon bezprzewodowy, szlifierka stołowa, krzesła obrotowe, krzesła plastikowe niebieskie, lustro duże, deska do pracowania, wentylator stojący(...), grzejnik – conwektor(...), pompa do wody(...), biurko, lampy do maszyn, przepływowy ogrzewacz do wody, manekin, doposażenie biura, krojowni szwalni, doposażenie sklepu o łącznej wartości 14.601,03zł.
Łączna wartość środków trwałych wg zestawienia remanentowego przy założeniu wyceny według cen rynkowych przy uwzględnieniu czasu zużycia poszczególnych środków trwałych wynosi 14 601,03. Kwota wierzytelności, która wpłynęła na rachunek spółki po jej rozwiązaniu to 9 231,33 zł. Przed rozwiązaniem spółki, po wypowiedzeniu swoich udziałów przez strony, wnioskodawczyni pobrała z konta spółki kwotę 100 000 zł. Kwota ta jest również składnikiem majątku uczestników postępowania.
Sąd Rejonowy ustalił, że strony podejmowały próby podziału fizycznego składników majątku spółki po jej rozwiązaniu. W 2011 r. na wezwanie uczestnika wnioskodawczyni udała się do miejsca wykonywania działalności celem fizycznego podziału majątku spółki, w szczególności zabrania części materiałów i wyrobów gotowych. Uczestnik wówczas zmienił zdanie, odmówił wydania byłej wspólniczce materiałów wskazując, że zatrzymuje to na poczet zadłużenia. Uczestnik domagał się przyznania jemu w wyniku podziału środków trwałych wymienionych w postanowieniu o wartości 14 601,03 zł.
W ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazał, że przez umowę spółki cywilnej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności poprzez wniesienie wkładów. Zgodnie zart. 869 § 1 kcjeżeli spółka została zawarta na czas nieokreślony każdy wspólnik może z niej wystąpić wypowiadając swój udział na trzy miesiące wcześniej przed zakończeniem roku obrachunkowego. Na zasadzieart. 871 kcwspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia wartość, którą wkład miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Po myśli 875kcod chwili rozwiązania spółki stosuje się odpowiednio do majątku wspólnego przepisy współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów poniższych tj. z majątku pozostałego po zapłaceniu długów zwraca się wspólnikom ich wkłady, a resztę dzieli się pomiędzy nich. Zatem podstawowym skutkiem rozwiązania spółki jest ustanie wspólności łącznej. Wspólność ta uprzednio bezudziałowa przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych. Oznacza to, że od chwili rozwiązania spółki każdemu wspólnikowi zaczyna przysługiwać określony udział w majątku wspólnym. Udziały te są równe, chyba, że co innego wynika z umowy spółki, z czym nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Sąd Rejonowy zauważył, że podobieństwa prawne instytucji majątku wspólnego małżonków po ustaniu małżeństwa i majątku wspólników po ustaniu spółki usprawiedliwia stosowanie w obu wypadkach tych samych metod rozliczenia w sprawach działowych. Sąd Rejonowy wskazał że rozliczenie osób zainteresowanych powinno być kompleksowe, co jednoznacznie wynika z brzmieniaart. 618 § 2 kpci co znajduje wyraz także w przepisieart. 686 kpc. W zakresie odrębnie nienormowanym do podziału majątku spółki zastosowanie znajdują przepisyart. 210i następnychkcoraz 617 i następnekpc. Przedmiotem rozliczeń pomiędzy wspólnikami jest majątek wspólników, a także zyski spółki – zarówno wypracowane przez jej majątek do momentu jej rozwiązania, jak i te, które przynosi majątek po ustaniu spółki. W sprawach o podział majątku wspólnego stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art.46 i 48kriopw zw. zart.567§1kpc), które z kolei odsyłają do regulacji dotyczącej zniesienia współwłasności (art.617- 625kpc).
Przenosząc te ogólne sformułowania na grunt sprawy Sąd Rejonowy zauważył, że poza sporem pozostawał i pozostaje skład oraz wartość majątku wspólnego – wobec ostatecznego stanowiska stron złożonego w dniu 19 grudnia 2014 r. oraz ostatecznego braku zastrzeżeń do opinii biegłych sądowych. Główną kwestią sporną było komu winny być przeznaczone w wyniku podziału majątku wspólników składniki tego majątku w postaci tkanin, dodatków krawieckich, rękawic, obuwia, wyrobów gotowych o łącznej wartości 70 343,23 zł.
Wnioskodawczyni wskazała, że przedmioty te były wykorzystywane przez uczestnika i przechowywane w zawilgoconych pomieszczeniach. Sąd Rejonowy wskazał że istotne jest to, że wnioskodawczyni zamierzała podzielić te składniki majątku fizycznie w 2011 r., jednak uczestnik ostatecznie na to się nie zgodził. Uczestnik natomiast wskazał, że wnosi o podział tych przedmiotów majątkowych, ponieważ nie ma możliwości, aby spłacić wnioskodawczynię z uwagi na swoją sytuację materialną.
W ocenie Sądu Rejonowego w okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę kilkuletni pobyt tych składników u uczestnika i odmowę ich wydania wnioskodawczyni w 2011 r. dokonać należało podziału majątku uczestników w ten sposób, że sporny składnik majątku w postaci tkanin, dodatków krawieckich, rękawic, obuwia roboczego, wyrobów gotowych o łącznej wartości 70 343,23 zł. przyznać uczestnikowi.
Z uwagi na fakt dokonania nakładów na majątek osobisty uczestnika z majątku spółki (uczestników) w kwocie 45 800 zł. oraz przy ustaleniu wartości majątku uczestników na kwotę 194,175,59 zł Sąd Rejonowy tytułem wyrównania udziału oraz zwrotu nakładów z majątku uczestników na majątek osobisty zasądził odJ. K.na rzeczB. D.kwotę 19.987,80 zł.
Zgodnie z treściąart.212§3 kc, zważywszy z jednej strony na wysokość spłaty oraz możliwości finansowe uczestnika, a z drugiej strony wartość ekonomiczną spłaty, Sąd ustalił termin płatności po prawomocności niniejszego postanowienia.
Apelację od tego postanowienia wniósł uczestnik postępowania. Zaskarżył to postanowienie w części, a to w punkcie 3a i 5. Zarzucił temu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, a toart. 623 kpcpoprzez jego błędną wykładnię i dokonanie zniesienia majątku wspólnego stron w ten sposób, że uczestnikowi przyznane został wszystkie składniki majątku w postaci tkanin, dodatków krawieckich, rękawic, obuwia roboczego, wyrobów gotowych o łącznej wartości 70343,23 zł, pomimo możliwości dokonania podziału fizycznego wymienionych rzeczy stosownie do wartości udziału stron, zaś wnioskodawczyni środki pieniężne w kwocie 100 000 zł. Stawiając ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że składniki opisane w punkcie 2a przyznać wnioskodawczyni i uczestnikowi po połowie, a w punkcie 3 tytułem wyrównania udziałów uczestników w majątku oraz rozliczenia nakładów zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwotę 15183,81zł płatną w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia. Jednocześnie uczestnik wniósł o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem  temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie zaprzecza, ze od daty rozwiązania spółki cywilnej był i jest w posiadaniu składników majątku opisanych w punkcie 2a) postanowienia.
Jednak zgodnie zart. 623kpc, podział majątku winien być dokonany w naturze. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie nie ma żadnych przeszkód, aby składniki majątkowe z punktu 2a) postanowienia zostały podzielone w naturze między wnioskodawczynię i uczestnika postępowania. Skarżący wskazał, że wnioskodawczyni przez ponad 5 lat dysponowała kwotą 100 000 zł i mogła ją zainwestować, uczestnik zaś poza tym, że składniki majątkowe były składowane w jego pomieszczeniach nie mógł nimi w żaden sposób rozporządzać ani w jakikolwiek sposób korzystać. Skarżący wskazał, że trudno mu postawić zarzut, że nie zgodził się na podział fizyczny stanu magazynowego w sytuacji, gdy wnioskodawczyni odmówiła rozliczenia kwoty 100 000 zł i dodatkowo domagała się zwrotu wartości nakładów na nieruchomość uczestnika postępowania i wierzytelności, które wpłynęły na rachunek spółki po jej rozwiązaniu.
Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika postępowania na swoją rzecz kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Podniosła, że obecnie materiały uległy amortyzacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestnika postępowania okazała się niezasadna.
Poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne są prawidłowe, ustalenia te nie były kwestionowane w apelacji. Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne.
W ustalonym stanie faktycznym rozważenia wymagało, czy w sprawie zaistniały podstawy do przyznania składników majątkowych opisanych w apelacji w całości uczestnikowi.
Zgodnie zart. 623 kpc, jeżeli brak podstaw do wydania postanowienia w myśl artykułu poprzedzającego (na podstawie zgodnego wniosku współwłaścicieli), a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne. Przepis powyższy w przypadku braku zgody zainteresowanych stawia na pierwszym miejscu sposób podziału poprzez podział fizyczny rzeczy. Wskazuje jednocześnie na konieczność uwzględnienia przy dokonywaniu podziału wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym.
W ocenie Sądu Okręgowego na wskazane okoliczności składa się w niniejszej sprawie istniejący stan posiadania, okres, jaki upłynął od rozwiązania spółki i ustalone przez Sąd Rejonowy przyczyny, dla których nie doszło do dobrowolnego podziału majątku. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, kto odpowiada za sposób dotychczasowego przechowywania składników majątku i ich obecny stan (ewentualne zmniejszenie wartości przedmiotów majątkowych na skutek przechowywania ich w złych warunkach).
Uwzględniając te okoliczności w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że dokonany przez Sąd Rejonowy podział polegający na przyznaniu wszystkich tkanin, dodatków krawieckich, wyrobów gotowych, rękawic i obuwia roboczego uczestnikowi jest prawidłowy.
Uczestnik jako fachowiec w branży wiedział o możliwości utraty wartości przez te składniki majątku, sam decydował o tym, w jakich warunkach je przechowywać. Mógł je odpowiednio zabezpieczyć przed zniszczeniem.
Mimo tej świadomości i zgłoszonych w apelacji zastrzeżeń, przed wszczęciem postępowania nie zgodził się na dokonanie fizycznego podziału tych składników, którego wówczas, w 2011r., chciała wnioskodawczyni. Nadto mimo takiej postawy to nie on, a wnioskodawczyni zainicjowała niniejsze postępowanie o dokonanie podziału majątku spółki, czyli podjęła kroki zmierzające do zakończenia stanu współwłasności tych przedmiotów majątkowych. Nie można przy tym nie zauważyć, że jeden ze składników majątkowych (kwota 100 000 zł) została przyznana wnioskodawczyni, a maszyny krawieckie i inne urządzenia opisane w punkcie 2b) postanowienia, będące w posiadaniu uczestnika i służące mu do prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej zostały zgodnie z wolą uczestnika przyznane jemu i w tym zakresie sposób podziału nie budził jego wątpliwości.Tym samym, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego podział dokonany przez Sąd Rejonowy nie naruszaart. 623kpc.
Z tych powodów apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawieart. 385kpcw zw.zart. 13§2kpc. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520§1kpc, uznając że charakter niniejszej sprawy nie przemawia za odstąpieniem od zasady wynikającej z tego przepisu. Zarówno wnioskodawczyni jak i uczestniczka postępowania byli bowiem w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania.
SSO Gabriela Sobczyk SSO Andrzej Dyrda SSO Tomasz Tatarczyk