Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 338/14
Data wyroku: 2015-06-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Michał Jakubowski
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 669 k.p.c. i nast.

Sygn. akt I Ns 338/14

POSTANOWIENIE
Dnia 10 czerwca 2015 r.
Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Michał Jakubowski
Protokolant: apl. rad. Wojciech Pawłuszko
po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. w Warszawie
na rozprawie
z wnioskuA. M. (1)
z udziałemM. M. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku poM. P.

postanawia:

1
Stwierdzić, że spadek poM. P., c.T.iE.,urodzonej (...)w miejscowościJ., zmarłej dnia 24 marca 2012 roku wW., ostatnio stale zamieszkałej wW.przyulicy (...), na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 19 października 2007 roku, otwartego i ogłoszonego na rozprawie dnia 10 czerwca 2015 roku, w całości nabywa wnioskodawcaA. M. (1)(s.M.iZ.).

2
Nakazuje pobrać od uczestnikaM. M. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie kwotę(...)((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa.

3
Ustala, iż w pozostałym zakresie uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 338/14

UZASADNIENIE

do postanowienia z dnia 10 czerwca 2015 roku
Wnioskiem z dnia 25 marca 2014 r. (data nadania w placówce pocztowej)A. M. (1), reprezentowany przez swojego synaM. M. (3), wystąpił o stwierdzenie, że spadek po zmarłej w dniu 24 marca 2012 r.M. P.przypada spadkobiercom testamentowym: wnioskodawcyA. M. (1)i uczestnikowiM. M. (1).
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że spadkodawczyni pozostawiła testament notarialny z dnia 23 czerwca 2009 r. oraz testament własnoręczny z dnia 19 października 2007 r., w którym powołała do całości spadku siostrzeńcówA. M. (1)iM. M. (1)(dalej:M. M. (1)) w częściach po ½. Wnioskodawca dołączył do wniosku powołane dokumenty oraz oświadczenie z dnia 3 grudnia1997 r. podpisane przez uczestnikaM. M. (1). Poinformował również, że oryginał testamentu własnoręcznego został zdeponowany w sejfie w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie w dniu 28 marca 2012 r. (wniosek z załącznikami-k.1-11).
W dniu 12 maja 2014 r. uczestnikM. M. (1), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył odpowiedź na wniosek, w której zakwestionował treść i autentyczność dołączonego do wniosku oświadczenia z dnia 23 czerwca 2009 r. oraz testamentu własnoręcznego z dnia 19 października 2007 r.i wniósł o stwierdzenie, że spadek po zmarłej w dniu 24 marca 2012 r.M. P.nabyli na podstawie ustawyA. M. (1)iM. M. (1)w częściach po ½.
W uzasadnieniu wskazano, iż uczestnik zawarł w dniu 3 grudnia 1997 r. ze zmarłąM. P.umowę sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu nr (...)przyul. (...)wW.w formie aktu notarialnego, nie złożył natomiast oświadczenia z dnia3 grudnia 1997 r. załączonego do wniosku. Pełnomocnik uczestnika podniósł również, że oświadczenie zmarłej z dnia 23 czerwca 2009 r. nie stanowi testamentu notarialnego, z uwagi na fakt, iż zostało ono sporządzone ręcznie z podpisem notarialnie poświadczonym oraz nie zawiera wskazania spadkobierców ani rozrządzeń testamentowych. Testamentowi własnoręcznemu z dnia 19 października 2007 r. zarzucono natomiast brak autentyczności pisma oraz brak wskazania spadkobierców w sposób jednoznaczny, co zdaniem uczestnika powodowało konieczność wykładni testamentu. Pełnomocnik poddał również pod wątpliwość świadomość i swobodę w podjęciu decyzji przez spadkodawczynię ze względu na jej podeszły wiek i stan zdrowia. (odpowiedź na wniosek z załącznikami-k.17-40)
Pismem z dnia 28 maja 2014 r. wnioskodawca wniósł o obciążenie uczestnika kosztami sądowymi związanymi ze sporządzeniem opinii przez biegłych sądowych grafologa i lekarza sądowego z zakresu psychiatrii wobec kwestionowania przez uczestnika autentyczności pisma i podpisu spadkodawczyni na testamencie własnoręcznym oraz jej stanu psychicznego. (pismo-k.56-57)
Pełnomocnik uczestnika złożył na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. pismo, w którym wniósł o nieobciążanie uczestnika kosztami sądowymi, uzasadniając swoje stanowisko trudną sytuacją materialną oraz zasadnością przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych w sprawie. (pismo-k.210-212)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

M. P., córkaT.iE.,urodziła się w dniu (...)w miejscowościJ., a zmarła w dniu 24 marca 2012 r. wW.. Przed śmiercią mieszkała wW.przyul. (...). Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Nie posiadała dzieci. Spadkodawczyni miała jedną siostręZ. K.zmarłą w dniu 23 stycznia 2011 r., której jedynymi dziećmi są: wnioskodawcaA. M. (1)i uczestnikM. M. (1). (odpis skrócony aktu zgonu spadkodawczyni-k.2, odpis skrócony aktu urodzenia wnioskodawcy-k.6, odpis skrócony aktu urodzenia uczestnika-k.7, odpis skrócony aktu zgonuZ. M.-k.5 akt I Ns 294/12, zapewnienie spadkowe wnioskodawcy-k.243-244).
Nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nie odrzucał spadku po zmarłej ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Jest to pierwsze postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej. (zapewnienie spadkowe wnioskodawcy-k.243-244). W dniu 28 marca 2012 r. wnioskodawcaA. M. (1)złożył do tut. Sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poM. P., jednakże został on zwrócony prawomocnym zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych wniosku. Sprawie nadano sygnaturę I Ns 294/12. (k. 1 i 14 akt I Ns 294/12)
W dniu 19 października 2007 r. spadkodawczyniM. P.sporządziła testament własnoręczny, w którym przeznaczyła wszystkie należące do siebie przedmioty majątkowe siostrzeńcowiA. M. (1),urodzonemu w dniu (...)Wymienione przez spadkodawczynię w testamencie przedmioty: meble, książki, obrazy, dywany, naczynia, ubrania i ewentualne pieniądze zgromadzone na książeczce oszczędnościowej w(...) S.A.wyczerpują cały spadek. Przed śmiercią spadkodawczyni wypłaciła wszystkie środki pieniężne znajdujące się na książeczce oszczędnościowej w kwocie 10.000 zł, które zostały przeznaczone przez wnioskodawcęA. M. (1)na jej pochówek. (testament własnoręczny-oryginał zdeponowany w sejfie Sądu pod poz. 50/12, zapewnienie spadkowe wnioskodawcy-k.243-244)
W dniu 23 czerwca 2009 r. spadkodawczyniM. P.sporządziła oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym podRep A nr 2941/2009. Oświadczenie to nie stanowi testamentu, z uwagi na fakt, iż nie zawiera rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci. (oświadczenie-oryginał zdeponowany w sejfie Sądu pod poz. 39/14)
Testament własnoręczny z dnia 19 października 2007 r. pochodził w całości od spadkodawczyniM. P.. (opinia biegłego-k.121-125)
Testament własnoręczny z dnia 19 października 2007 r. roku został otwarty i ogłoszony przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. (protokół-k.242).
Stan psychicznyM. P.w dniu testowania umożliwiał jej świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Z dokumentacji medycznej spadkodawczyni nie wynika, by kiedykolwiek przejawiał oznaki zaburzeń psychicznych. Przede wszystkim, u spadkodawczyni nie stwierdzono choroby psychicznej ani innego zaburzenia zdrowotnego lub upośledzenia, które mogłoby wpłynąć na zdolność do podejmowania samodzielnych decyzji. Spadkodawczyni przyjmowała leki stosowane w chorobie wieńcowej, obniżające ciśnienie krwi oraz leki o działaniu nasennym, przy czym z dokumentacji medycznej nie wynika, by nadużywała tego typu leków. (opinia biegłego lekarza psychiatry Rafała Wójcika-k.161-172, dokumentacja medyczna spadkodawczyni-k.93-113v)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz złożone zapewnienie spadkowe wnioskodawcy. Sąd skorzystał również z opinii biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentówJ. B., ze względu na kwestionowanie autentyczności testamentu własnoręcznego spadkodawczyni przez uczestnika. Prawdziwość i wiarygodność pozostałych dokumentów, które posłużyły Sądowi do rozstrzygnięcia, a zostały powołane powyżej, nie była kwestionowana w toku postępowania.
Nadto, Sąd oparł się na opinii biegłego sądowego lekarza psychiatryR. W., sporządzonej z wykorzystaniem wiedzy specjalistycznej na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej spadkodawczyni.
W ocenie Sądu, obie sporządzone w sprawie opinie udzielają wyczerpujących odpowiedzi na zadane pytania, są logiczne, spójne i pozbawione nieścisłości. Nie zachodzą przy tym żadne powody osłabiające zaufanie do wiedzy, kompetencji, doświadczenia czy też bezstronności sporządzających je biegłych. Zważyć należy, że opinie nie zostały zakwestionowane przez wnioskodawcę ani uczestnika.
Dokonując ustaleń faktycznych, co do kręgu uczestników, tj. spadkobierców ustawowych poM. P., Sąd zgodnie z treściąart. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 roku Prawo o aktach stanu cywilnego(Dz. U. z 1986 r., Nr 36, poz. 180 ze zm.) oparł się na odpisach skróconych aktów stanu cywilnego: odpisie skróconym aktu zgonu spadkodawczyni (k.2), odpisie skróconym aktu urodzenia wnioskodawcyA. M. (1)(k.6), odpisie skróconym aktu urodzenia uczestnikaB. M. (1)(k.7), odpisie skróconym aktu zgonuZ. M.(k.5 akt I Ns 294/12). Na ich podstawie ustalono, iż spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Z zapewnienia spadkowego wnioskodawcy i treści testamentu wynika, iż spadkodawczyni nie posiadała dzieci. Jej najbliższą rodziną była siostraZ. M., zamarła przed spadkodawczynią, a która pozostawiła dwóch synów –A. M. (1)iB. M. (1).
Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe uczestnika zawarte w odpowiedzi na wniosek z dnia 12 maja 2014 r. w punktach 3, 4 i 12 (dowód z zeznań uczestnika, dowód z przesłuchania świadkówB. M. (2)iA. M. (2), dowód z opinii biegłego sądowego lekarza neurologa) z uwagi na fakt, iż okoliczności, na wykazanie których zostały powołane, zostały już dostatecznie wyjaśnione za pomocą opinii biegłych sądowych, a przeprowadzenie dalszego postępowania dowodowego na okoliczność autentyczności testamentu i zdolności testowania spadkodawczyni zmierzałoby do przedłużenie postępowania.
Sąd oddalił również wniosek uczestnika o udzielenie terminu 30 dni do przedłożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego o odrzuceniu spadku. UczestnikB. M. (1)nie został bowiem powołany do spadku, co czyni bezprzedmiotowym powyższy wniosek.

Sąd zważył co następuje.

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie, czy osoba wskazana we wniosku jako spadkodawca zmarła oraz kto i na jakiej podstawie jest jej spadkobiercą. Stosownie doart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Zgodnie z dyspozycjąart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika albo z ustawy albo z testamentu. Ustawa daje pierwszeństwo porządkowi dziedziczenia określonemu przez spadkodawcę w testamencie (art. 926 § 2 k.c.) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1998 roku, I CKU 206/97, niepublikowany; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1997 roku, II CKU 58/96, niepublikowany). W przypadku powołania do spadku z testamentu oprócz stwierdzenia pozostawienia takiego dokumentu, konieczne jest jego otwarcie i ogłoszenie, a także zbadanie zarzutów kwestionujących jego ważność lub skuteczność. Sąd nie bada natomiast jakie składniki wchodzą w skład spadku, przy czym nawet ujawniony brak majątku spadkowego, nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu o nabyciu spadku (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lipca 1977 roku, III CRN 156/77, niepublikowane).
Kodeks cywilnywprowadza dwa rodzaje formy testamentu: testamenty zwykłe i testamenty szczególne. Testament musi spełniać wszelkie wymogi ważności czynności prawnej oraz wymogi ustalone w przepisachprawa spadkowego. Przy ocenie ważności testamentu należy wziąć pod uwagę przepisy dotyczące zdolności testowania, wad oświadczenia woli przy testamencie, formy testamentu i jego treści.
W niniejszej sprawie wnioskodawcaA. M. (1)wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poM. P.na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 19 października 2007 r., wskazując, iż spadek przypada wnioskodawcy i jego bratuB. M. (1). Sąd zważył, że testament zawiera jednoznaczne stwierdzenie, że cały spadek przypada na rzecz wnioskodawcy, chociaż nie oczywiście nie posłużyła się terminologią prawniczą. Spadkodawczyni posłużyła się wyrażeniem „Dlatego piszę testament i zapisuję mojemu chrześniakowiA. M. (1)wszystkie moje rzeczy, które są w moimmieszkaniu Nr (...)przyul. (...)wW., a są to – ruchome meble, książki, obrazy mojego autorstwa i innych artystów, dywany, naczynia, ubrania itp. Biżuterii nie ma. Pieniądze jeżeli zostaną to na(...).(...)które posiadam”. Zdaniem Sądu, nie ma wątpliwości, iż ostatnią wolą spadkodawczyni było przekazanie całego posiadanego majątku wnioskodawcy.
Stosownie do treściart. 961 k.c.jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadki.
Jak wynika z zapewnienia spadkowego wnioskodawcy, przedmioty majątkowe wymienione przez spadkodawczynię w testamencie wyczerpują cały spadek. Przed śmiercią spadkodawczyni wypłaciła wszystkie środki pieniężne znajdujące się na książeczce oszczędnościowej w kwocie 10.000 zł, które zostały przeznaczone przez wnioskodawcę na jej pochówek.
Wobec powyższego, poczytuje się, żeM. P.powołała do całości spadku swojego siostrzeńca wnioskodawcęA. M. (1).
UczestnikB. M. (1)w toku postępowania kwestionował autentyczność testamentu własnoręcznego spadkodawczyni oraz jej zdolność testowania, wnosząc o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych sądowych grafologa, lekarza psychiatry i lekarza neurologa.
Zgodnie z zapisamiart. 949 § 1 k.p.c.spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Testament ten jest podstawową formą testamentu zwykłego, przy czym jego konstrukcja opiera się na rygorystycznie traktowanych przesłankach formalnych, które muszą być zachowane pod rygorem nieważności. Testament ten dla swej ważności musi być sporządzony pismem ręcznym testatora, podpisany oraz opatrzony datą, przy czym brak daty nie zawsze prowadzi do nieważności testamentu. Brak zaś jednej z dwóch pierwszych przesłanek zawsze powoduje nieważność testamentu.
Stosownie do treściart. 945 § 1 k.c.testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

1
w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

2
pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;

3
pod wpływem groźby.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynikało, że testament z dnia 19 października 2007 r. został własnoręcznie napisany oraz podpisany przezM. P.. Okoliczność ta wynikała z opinii biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentówJ. B., której żadna ze stron nie zakwestionowała. Biegły oparł się na materiale porównawczym dostarczonym zarówno przez wnioskodawcę jak i uczestnika, tak więc wnioski zawarte w opinii nie budziły wątpliwości Sądu.
Odnosząc się zaś do twierdzeń uczestnika dotyczących sporządzenia przez spadkodawczynię testamentu w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, Sąd uznał, że twierdzenia te są nieuzasadnione.
Z opinii biegłego sądowego lekarza psychiatryR. W., którą Sąd uznał za wiarygodną, wynika, że stan psychiczny spadkodawczyni w dniu testowania umożliwiał jej świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Spadkodawczyni nie cierpiała na chorobę psychiczną ani innego rodzaju zaburzenie zdrowotne lub upośledzenie, które mogłoby wpłynąć na zdolność do podejmowania samodzielnych decyzji. Nigdy nie kwestionowano jej sprawności umysłowej. Ponadto, testament sporządzony przezM. P.nie odzwierciedlał obecności zaburzeń procesu myślenia, orientacji czy rozpoznania w swojej sytuacji. Został on napisany w sposób wewnętrznie spójny, szczegółowo określał wolę spadkodawczyni, zawierał dane spadkobiercy z datą urodzin i miejscem zamieszkania oraz wolę testatora odnośnie opieki spadkobiercy nad jej siostrą, która w chwili sporządzania testamentu jeszcze żyła.
Wobec powyższego zważyć należy, że testament własnoręczny sporządzony przezM. P.w dniu 19 października 2007 r. jest ważny.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzono nabycie spadku poM. P.jak w punkcie 1 postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (§ 1). Zgodnie z§ 2powołanej regulacji, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. W kontekście powyższego, Sąd nałożył obowiązek poniesienia kosztów związanych ze sporządzeniem opinii biegłych i zwrotu wydatkówSzpitala (...) Sp. z o.o.wW.za sporządzenie kserokopii dokumentacji medycznej spadkodawczyni na uczestnikaB. M. (1). To on bowiem kwestionował ważność testamentu, wnosił o dopuszczenie dowodów z opinii biegłych z zakresu grafologii (ekspertyzy pisma) i psychiatrii oraz wnosił o przesłanie dokumentacji medycznej. Koszty związane z przeprowadzeniem tych dowodów powstały więc wyłącznie w związku z udziałem w sprawie uczestnika, wobec czego to on jest obowiązany zwrócić te wydatki poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa wobec przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.
Stosownie do powyższego, Sąd nakazał pobrać od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.578,56 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, na którą składała się kwota 31,32 zł za sporządzenie kserokopii dokumentacji medycznej, kwota 1.876,29 zł za wynagrodzenie biegłego sądowego z zakresu pisma ręcznego i dokumentów oraz kwota 670,95 zł za wynagrodzenie biegłego sądowego lekarza psychiatry. Rozstrzygnięcie to znajduje swoją podstawę prawną wart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust.1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jedn. Dz.U. z 2010 nr 90 poz. 594 ze zm.) Zgodnie zart. 83 ust. 2ww ustawy, w orzeczeniu kończącym postępowanie Sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisyart. 113.
W pozostałym zakresie Sąd postanowił, iż wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punktach 2 i 3 postanowienia.
Zarządzenie:odpis postanowienia z uzasadnieniem proszę doręczyć pełnomocnikowi uczestnika.