Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1682/15
Data wyroku: 2015-12-02 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Maryla Majewska-Lewandowska
Słowa kluczowe: Księgi Wieczyste
Podstawa prawna: art. 31 ust. 2 ust. o ks. wiecz. i kip., art. 626^8^§ 2 kpc

Sygn. akt III Ca 1682/15

POSTANOWIENIE
Dnia 2 grudnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - SSO Leszek Dąbek Sędziowie SO Gabriela Sobczyk (spr.)
SR(del.) Maryla Majewska-Lewandowska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2015r. sprawy z wnioskuM. M.
przy udzialeM. U.,G. U.,F. P.,S. M.,J. M.,R.kuleczki,B. P.,M. P.,E. M.,A. M.,E. K.,R. K. (1),M. K. (1),H. J.
o wpis w księdze wieczystej
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z dnia 31 lipca 2015r., sygn. akt Dz. Kw 5403/15
postanawia:

oddalić apelację.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 lipca 2015r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim oddalił wniosekM. M.i wykreślenie służebności zksięgi wieczystej (...). W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 21 kwietnia 2015 roku wnioskodawczyni złożyła wniosek, w którym domagała się wykreślenia w dziale IIIksięgi wieczystej Kw Nr (...), na podstawieart.1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznychsłużebności gruntowej jako bezprzedmiotowej. Do wniosku dołączyła zaświadczenie wydane przez Wójta GminyL.nr(...)
(...)(...)z dnia 16 stycznia 2013 roku .
Postanowieniem z 26 czerwca 2015r. referendarz sądowy oddalił wniosek. Na postanowienie referendarza skargę złożyła wnioskodawczyni.
Rozpoznając ponownie sprawę na skutek wniesionej skargi, Sąd Rejonowy ustalił, że w tym sądzie dla nieruchomości stanowiącejdziałki nr (...)położonych wL.prowadzona jestksięga wieczysta Nr (...). W dziale II jako właściciel tej nieruchomości wpisana jestM. M.. W dziale III wpisane są :
-pod numerem 2 służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomościdziałki nr (...)opisanej wK.Nr(...).
-pod numerem 1 służebność gruntowa na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości objętych księgami o numerach(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...). Służebność ta została wpisana 9 czerwca 1960 roku, a przeniesiona do tejże księgi wieczystej 17 lipca 2009 przy odłączeniu części nieruchomości zK.Nr(...)( po migracji(...)) na podstawie wniosku Dz.Kw 4297/2009. Z kolei w księdze(...)służebność ta została wpisana w dniu 9 czerwca 1960r. na podstawie wniosku nr(...)(k. 35 aktK.). Księga ta obejmowała też między innymidziałkę nr (...), która została z niej odłączona do księgi(...), w której jako właściciel wpisana jest GminaL.. Odłączenia dokonano w dniu 16 września 2015r. na podstawie wniosku Dz.Kw 4137/05( k. 19 w aktach tej księgi). Działka ta, jak wynika z treści zaświadczenia Wójta GminyL.nr RK.720.(...).2013.BB z dnia 16 stycznia 2013 r stanowiąca drogę –ulicę (...)jest zaliczona do kategorii dróg gminnych i w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady GminyL.nr(...)z dnia 29 sierpnia 2011 roku ma przeznaczenie drogi publicznej klasy dojazdowej o oznaczeniu(...). Właścicielami nieruchomości władnących sąM. U.,G. K.(...)((...)) ,F. K.(...)((...)),S. M.,J. K.(...)((...)) ,R. K. (2)(...)((...)),B. P.,M. K. (2)
(...)((...)),E. M.,A. K.(...),E. K.,R. K. (3)
(...)((...)),M. K. (3)(...)),H. K.(...)((...))
W ustalonym stanie faktycznym w ocenie Sądu Rejonowego wniosek należało oddalić. Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart.6262§ 3 k.p.c, do wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej. Wpis może być dokonany tylko na podstawie takiego dokumentu, który dokumentuje czynność materialnoprawną powodującą powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej. Sąd Rejonowy wskazał, że w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentu wykazującego wygaśnięcie służebności wpisanej w dziale IIIksięgi wieczystej (...). Powołała się natomiast na przepis prawa jako podstawę wykreślenia, a to art.1 ustawy o drogach publicznych który stanowi, że drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie ustawy do jednej z kategorii dróg , z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem i z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Podniosła też, iż wpis służebności jest bezprzedmiotowy, gdyż odnosił się dodziałki nr (...), która obecnie objęta jest księgą Nr(...), a stanowi drogę publiczną będąca własnością GminyL.. Argumentowała, że jako droga publiczna działka ta jest wyłączona z obrotu i nie może podlegać obciążeniu.
Odnosząc się do argumentacji wniosku Sąd Rejonowy wskazał, że chociaż co do zasady przepis praw może być samodzielną podstawą wpisu w księdze wieczystej, to jednak taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. W sprawie ustanowienie służebności nastąpiło na podstawie § 5 umowy sprzedaży z 3 marca 1960r. Według oświadczenia o ustanowieniu złożonego przez ówczesną właścicielkę nieruchomości obciążyła ona służebnością drogi pozostałą jej po sprzedaży część nieruchomości, przy czym „droga ta poprowadzi poprzez działkę gruntową mapa(...)nr(...)wchodzącą w skład stanu posiadłości reszty nieruchomości służebnejK.nr(...)” (obecnie(...)). Reszta nieruchomości składała się, jak wynika z treści księgi z kilku działek o łącznej powierzchni ponad 2 ha. Należy zauważyć, że zgodnie z przepisami obowiązującego w chwili ustanowienia służebnościdekretu z 11.10.1946r. Prawo rzeczowe, jak zresztą również obecnie obowiązującegokodeksu cywilnego- służebność obciąża nieruchomość (art. 285kc, zob. też post. SN z 12.10.2013 r. IV CSK 527/12, uchwała SN z 17.04.2009r. III CZP 9/09).Prawnorzeczową definicję nieruchomości jako części gruntu, dla którego prowadzi się jedną księgę wieczystą wywodzi się zart. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Służebność obciąża więc całą nieruchomość, a nie jej część np. jedną działkę. Natomiast treść służebności wskazuje sposób i zakres jej wykonywania ( zob.art. 287 kc). Sąd rejonowy wskazał, że z tymi przepisami korelujeart. 173 Prawa rzeczowego(odpowiada mu aktualnie obowiązującyart. 290 kc), zgodnie z którym w razie podziału nieruchomości służebnej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział, jednakże, gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać zwolnienia ich od służebności. Skoro nieruchomość obciążona ulegała podziałowi, to nieruchomość wnioskodawczyni, która powstała w wyniku tego podziału również jest obciążona służebnością. Przewidziana w cytowanym przepisie możliwość bezciężarowego odłączenia nie została wykorzystana. Przepis ten otwiera możliwość do bezciężarowego odłączenia, ale tylko w przypadku wyrażenia zgody przez właściciela nieruchomości władnącej. Zgoda ta musi być wyrażona w odpowiedniej formie. Zgodnie bowiem z treściąart. 246 § 1 i 2 kodeksu cywilnego, uprawniony może zrzec się ograniczonegoprawa rzeczowego, a jeśli prawo było ujawnione w księdze wieczystej to do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonegoprawa rzeczowego, prawo to wygasa, przy czym oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej.Jak stanowiart. 31ust.ustawy o księgach wieczystych i hipotecewpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu. Skoro przepisy dotyczące formy oświadczenia o zrzeczeniu się ograniczonychpraw rzeczowychnie wymagają „mocniejszej” formy, podstawą wykreślenia w księdze wieczystej mógłby być dokument zawierający takie oświadczenie uprawnionego z podpisem notarialnie poświadczonym. W przypadku sporu przepisy przewidują drogę sądową. Wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego orzeczenia, z których wynikać będzie wygaśnięcie służebności lub jej zniesienie wydane na podstawieart.293 , 294 i 295 kodeksu cywilnegomogłyby stanowić podstawę wykreślenia takiej służebności z księgi wieczystej.
Sąd Rejonowy wskazał, że badanie okoliczności objętych dyspozycjami tych przepisów przekracza kognicję zakreśloną sądowi wieczystoksięgowemu wart. 6268kpc.
Jako podstawę prawną oddalenia wniosku Sąd Rejonowy wskazałart. 6269i art. 39822kpc. Na marginesie wskazał, że - w odniesieniu do treści skargi - podnieść należy, że nawet przepisy dotyczące nabywania z mocy prawa nieruchomości drogowych nie zawsze regulują kwestię wygaśnięcia ustanowionych na nichpraw rzeczowych. Lukę tę wypełnia orzecznictwo. Dla przykładu ustawa z 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz.U z 2013r poz.687) aż do nowelizacji z 25.07.2008r. pomijała kwestię ograniczonychpraw rzeczowychobciążających te nieruchomości. Nowelizacja ta polegała między innymi na dodaniu doart. 12 ust. 4a-4f, z których ust.4c stanowił, że jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego zostały ustanowione ograniczoneprawa rzeczowe, z dniem w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, prawa te wygasają.
Apelację od tego postanowienia wniosła wnioskodawczyni. Zaskarżyła je w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, a toart. 6268§2kpcpoprzez jego błędną wykładnię i poprzez pominiecie, że wpis w księdze wieczystej może być dokonany także na podstawie przepisu prawa. Zarzuciła też naruszenieart.1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych( Dz. U. 2013 poz.260 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie mimo, że w sprawie wykazano, że nieruchomość której dotyczy wpis służebności stanowi drogę publiczną, która jest rzeczą wyłączoną z obrotu cywilnoprawnego i przez to nie mogącą być przedmiotem obciążenia służebnością. Stawiając te zarzuty wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wykreślenie zksięgi wieczystej (...)wpisu ograniczonegoprawa rzeczowego- służebności gruntowej przepisanej wksięgi wieczystej nr (...). Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim.
W uzasadnieniu apelacji wskazano, że wykładniaart. 290 kcdokonana przez Sąd Rejonowy jest zbędna. Przedmiotem postępowania zdaniem skarżącej winno być, czy obciążone służebności drogi ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wnioskodawczyni jest wpisem pozornym, który nie ma znaczenia dla ochrony czyichkolwiek praw. Ustalenie takie w ocenie skarżącej jest możliwe w postępowaniu o wpis w granicach kognicji sądu wieczysto księgowego wyznaczonej treściąart. 6268§2kpc. Powołała się naart. 3 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się że prawo ujawnione w księdze wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym oraz na art. 1 ust.1 tej ustawy zgodnie z którym księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. W ocenie skarżącej, w granicach przyznanych kompetencji ustrojowych Sąd wieczystoksięgowy winien dbać aby wpisy dokonywane w księgach wieczystych odpowiadały rzeczywistości. Nie powinno być w księgach wieczystych wpisów pozornych, bezprzedmiotowych, które nie chronią praw do gruntu, a stanowią ograniczenie własności ponad miarę określoną wart. 140kc.
W ocenie skarżącej dla realizacji tych celów i pozytywnego rozpoznania wniosku w niniejszej sprawie nie były konieczne dokumenty wskazane przez Sąd Rejonowy. Dowody takie jak orzeczenie sądu wydane na podstawieart. 294,295 kcmogłyby być niezbędne, gdyby od chwili przepisania obciążenia do niniejszej księgi wieczystej nie doszło do zmiany stanu prawnego nieruchomości. Do zmiany takiej doszło natomiast z chwilą przejęcia własnościdziałki (...)przez GminęL., po której to działce służebna droga prowadziła. Działka ta została odłączona do odrębnej księgi wieczystej bez obciążenia, co powinno w ocenie skarżącej mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W szczególności winno prowadzić do ustalenia, że wpis utrzymujący się wksiędze wieczystej (...)pozostaje wpisem pozornym. Przeniesieniedziałki nr (...)doksięgi wieczystej (...)bez obciążenia jest orzeczeniem sądowym i wiąże Sąd w sprawie o wpis, który za podstawę faktyczną winien brać treść wniosku, załączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. W ocenie skarżącej zatem nie wychodząc poza ramyart. 6268§2 kpcmożliwe jest ustalenie, że wpis obciążenia wksiędze wieczystej (...)jest nieprawdziwy i jako taki powinien być wykreślony zgodnie z wnioskiem. W apelacji wskazano, że argumentację tę wzmacnia przedłożenie przez wnioskodawczynię dowodu w postaci zaświadczenia z 16 stycznia 2-13r., które potwierdza, żedziałka (...)po której według ustaleń prowadziła droga jest drogą publiczną. Uzasadnia to zastosowanieart. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznychi uprawnia wniosek, że bezciężarowe odłączeniedziałki (...)było motywowane faktem wyłączenia jej z obrotu. Zatem skoro odpadł „trzon”, na którym utrzymywało się obciążenie to również dalsze wpisy, jakie wskutek stosowania rozwiązań ustrojowych nakazujących przenoszenie obciążeń do innych ksiąg wieczystych w związku z przenoszeniem do nich działek stają się wpisami nieprawdziwymi, niezgodnymi z rzeczywistym stanem prawnym. Dlatego w ocenie skarżącej zaskarżone postanowienie winno być zmienione.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy należy uzupełnić poprzez uściślenie, że wpis służebności nastąpił wksiędze wieczystej Kw (...)na podstawie umowy z dnia 3 marca 1960 roku, zawartej aktach tej księgi wieczystej, wpis nastąpił w dniu 9 czerwca 1960r. w tym czasie wksiędze wieczystej Kw (...)wpisane byłydziałki (...)na karcie mapy1 położone wL.o łącznej powierzchni 2,6151ha.
Należy też sprostować omyłkę zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że wpis własności GminyL.odnośniedziałki (...)nastąpił w księdze wieczystej o aktualnym numerze(...)w dniu 16 września 2005r. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 15 lipca 2005r.
Z powyższymi uzupełnieniem i sprostowaniem Sąd Okręgowy przyjmuje ustalenia Sądu Rejonowego za własne.
W świetle tych ustaleń za chybione należy uznać zarzuty apelacji co do naruszeniaart. 6268§2kpcpoprzez jego błędną wykładnię i poprzez pominięcie, że wpis w księdze wieczystej może być dokonany także na podstawie przepisu prawa oraz naruszeniaart.1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych( tekst jedn. Dz. U.z 2015 poz.460 ze zm.)
W pierwszej kolejności podnieść należy, że przytoczona przez Sąd Rejonowy treść art. 1 ustawy o drogach publicznych w żaden sposób nie pozwala na uznanie, że przepis ten może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej.
Niezasadne są wywody apelacji co do tego, że z tego, że rolą Sądu wieczystoksięgowego jest eliminowanie wpisów pozornych, co zdaniem skarżącej winno doprowadzić w niniejszej sprawie do uwzględnienia wniosku. Argumentacja taka nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem jej uwzględnienie doprowadziłoby do przekroczenia ona granice kognicji Sądu wieczysto księgowego wynikające zart. 6268§2kpc.
Prawo rzeczowe z 1946r.(art. 113 i 167), jak ikodeks cywilny(art.285§1 kc) wyraźnie stanowią, że służebność jako ograniczoneprawo rzeczoweustanawiane jest na nieruchomości. Fakt, że sposób jego wykonywania wskazany w jego treści odnosi się do jednej działki nie zmienia wynikającej z wskazanych unormowań zasady. Tym samym skoro służebność od chwili wpisu w 1960r. obciążała całą nieruchomość, odłączenie z niejdziałki (...)w 2005r. nie spowodowało wygaśnięcia tego obciążenia pozostałej części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej. Tym samym dokonany w niej wpis nadal korzystał z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Stąd brak podstaw, aby dokonany w 1960r. wpis przeniesiony następnie w 2009r. doksięgi wieczystej Nr (...)bez oparcia się na innych dokumentach sam z siebie traktować jako pozorny. Wniosku tego nie niweczy przedstawione przez wnioskodawczynię zaświadczenie dotyczące charakterudziałki (...).
Skarżąca powołuje się na okoliczność, że wpis działki wksiędze wieczystej (...)nastąpił bez obciążenia służebnością.
Argumentuje, że wpis taki jest orzeczeniem. Zauważyć należy, że po pierwsze, nie ma podstawy prawnej, żeby wpisu w księdze wieczystej dokonywać na podstawie innego wpisu(a tym bardziej jego braku), a ponadto zgodnie zart. 6268§2kpc, przy wpisie Sąd bada treść i formę wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Potraktowanie wpisu w innej księdze wieczystej (a bardziej-jak wskazano- braku wpisu w dziale 3) jako podstawy wpisu, niepowołanej zresztą w taki sposób przez wnioskodawcę przekracza graniceart. 6268§2kpc.
Podnieść dodatkowo należy, że zgodnie zart. 31 ust.2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami.
Sąd Rejonowy kompleksowo wskazał w swym uzasadnieniu dokumenty, jakie mogą stanowić podstawę wykreślenia służebności oraz podstawy prawne tych dokumentów. Sąd Okręgowy w pełni akceptuje te wywody, bez ich niepotrzebnego powtarzania. Żaden z tych dokumentów nie został przez wnioskodawczynię przedstawiony jako podstawa żądanego wykreślenia wpisu służebności.
W tych okolicznościach uznając zaskarżone postanowienie za prawidłowe, apelację jako niezasadną oddalono na podstawieart. 385kpcw zw. zart.13§2kpc. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.
SSR(del.) Maryla Majewska-Lewandowska  SSO Leszek Dąbek   SSO Gabriela Sobczyk