Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 337/15
Data wyroku: 2015-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Karaś, Ewa Głowacka, Beata Wolfke-Kobzar (spr.)`
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 k.c., art. 24 k.c.

Sygn. akt I ACa 337/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 maja 2015 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Ewa Głowacka
Sędziowie: SSA Beata Wolfke-Kobzar (spr.)`
SSO del. Grzegorz Karaś
Protokolant: Beata Grzybowska
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaU. H.,J. H.,B. H.iI. K.
przeciwko(...) Sp. z o.o.wZ.i(...)S.A.
(...)wW.

o zapłatę
na skutek apelacji obu pozwanych
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt I C 1659/13

1
oddala obie apelacje;

2
zasądza od obu pozwanych na rzeczU. H.iJ. H.po 900 zł, zaś na rzeczB. H.iI. K.po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, z tym że zapłata przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości spełnionego świadczenia.

UZASADNIENIE
PowodowieU. H.,J. H.,B. H.iI. H.wystąpili przeciwko pozwanym– (...) sp. z o.o.wZ.oraz(...) S.A.V.(...)wW.z powództwem o zadośćuczynienie za śmierć ich córki, siostryi narzeczonejM. H.w wyniku zdarzenia spowodowanego przez pracownika(...), kierującego pojazdem objętym ubezpieczeniem OC w(...)
Żądając zasądzenia po 80.000 zł z odsetkami na rzecz każdego z nich powodowie wskazali na odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanych z różnych tytułów i dlatego wnieśli o zamieszczenie w wyroku zastrzeżenia, że zapłata przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego.
Pozwany(...)nie negował przytoczonych w pozwie okoliczności zdarzenia, ani cierpienia bliskich zmarłej, jednak zakwestionował swoją odpowiedzialność na zasadzieart. 430 kc.Jego zdaniem, właściwy byłby tuart. 436 kc, jednak i tę odpowiedzialność wyklucza ewidentne zawinienie osoby trzeciej – kierowcy pojazdu. Wskazał też na oskarżycielski ton rodziny zmarłej, niezasłużony o tyle, że Spółka również poniosła dotkliwe skutki wypadku i nie była obojętna wobec cierpienia powodów. Wedługspółki (...)wysokość żądanego zadośćuczynienia jest nadmierna, gdy ją odnosić do cierpień pozostających w bezpośrednim związku ze śmierciąM. H.. Ten sam zarzut podniosła równieżC., wskazując dodatkowo, że powodowie uzyskali już odpowiednie zadośćuczynienie w wyroku skazującym sprawcę wypadku.C.zarzuciła też, że odsetki od uwzględnionego ewentualnie świadczenia winny być zasądzone od daty wyrokowania.
W toku sporu rodzice zmarłej rozszerzyli powództwo o 40.000 zł na rzecz każdego z nich, zaśI. K.(partner życiowy zmarłej ) – o 20.000 zł).
Wyrokiem z 28.11.2014 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanych, zastrzegając ich odpowiedzialnośćin solidum, po 107.000 zł na rzeczU. H.iJ. H.(rodziców zmarłej), 71.000 zł na rzeczB. H.(brata) oraz 95.000 zł na rzeczI. K.(partnera zmarłej) wraz z odsetkami ustawowymi od 31.03.2013 r. od 14.05. ((...)) i od 14.05.2013 r. ((...)) z tym, że współodpowiedzialność pozwanych w zakresie odsetek przyjął za okres od 14.05.2013 r. do dnia zapłaty. Współodpowiedzialność pozwanych Sad Okręgowy przyjął także co do kosztów procesu, w tym brakujących opłat sądowych. Wyrok zaskarżyli oboje pozwani, którzy w odrębnych apelacjach wnieśli o jego zmianę przez zmniejszenie przyznanego powodom zadośćuczynienia:U. H.iJ. H.do 67.000 zł (o 40.000 zł),B. H.do 31.000 zł (o 40.000 zł),I. K.do 75.000 zł (o 20.000 zł).
PozwanaC.zaskarżyła też orzeczenie odsetkowe, domagając się jego zmiany przez zasądzenie odsetek od daty wyrokowania. Oboje pozwani zarzucili zawyżenie przyznanego zadośćuczynienia, co naruszaart. 446 § 4 kci jest skutkiem naruszeniaart. 233 § 1 kpc, polegającego na dowolnej i nie dość wnikliwej ocenie dowodów powołanych dla wykazania rozmiaru krzywdy powodów.
W apelacji pozwanego(...)pojawił się także zarzut zaniechania zasięgnięcia opinii biegłego w sytuacji, gdy przyjęto, że cierpienia powodów przekraczały przeciętną miarę.
W obu apelacjach podkreślono, że nie mogą pozwanych obciążać skutki choroby, na którą cierpiJ. H.oraz, żeB. H.iI. K.są osobami młodymi, z perspektywą, toteż odczuwanie cierpienia z czasem maleje.
Powodowie domagali się oddalenia apelacji i przyznania im kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył:
Stan faktyczny sprawy jest w istocie niesporny. Niespornym jest w szczególności, że:
-M. H.zmarła 2.01.2012 r., kiedy to znajdując się na pasie awaryjnymautostrady (...)w oczekiwaniu na pomoc drogową, została uderzona przez samochód. Auto, którym podróżowała, zostało przesunięte i obrócone w wyniku uderzenia w nie samochodu ciężarowegoV., kierowanego przez pozostającego pod wpływem amfetaminyM. B., kierowcę zatrudnionego przez pozwanego(...);
- kierowca samochoduV.został prawomocnie skazany za ten czyn i w postępowaniu karnym wykluczono przyczynienie się ofiary zdarzenia;
- samochódV.był objęty ubezpieczeniem OC udzielonym przez pozwaną(...);
- w wyroku karnym zasądzono od sprawcy wypadku zadośćuczynienie po 13.000 zł na rzeczU. H.iJ. H., 9.000 zł na rzeczB. H.oraz 5.000 zł na rzeczI. K., lecz dotąd powodowie nie uzyskali zasądzonego na podstawieart. 46 § 1 kkświadczenia.
Bezspornym jest także, ze rodzice i brat zmarłej byli z nią bardzo związani oraz, ze powódI. K.od 2008 roku tworzył z nią udany związek, planowali wkrótce zaręczyny, ślub, później wspólne dzieci.
Niespornym jest wreszcie, że dla wszystkich powodów śmierćM. H.była szokującym i bardzo bolesnym przeżyciem. Wywołała u nich ciągle obecny ból, smutek i dolegliwości somatyczne, nadto zdezorganizowała ich życie, początkowo ukierunkowując je także na właściwy i skuteczny przebieg postępowania karnego.
Sąd Okręgowy obszernie i szczegółowo ustalił zarówno relacje zmarłej z rodzicami, bratem i partnerem, jak i skutki zdarzenia, które odczuwali w sferze emocji, psychiki oraz w codziennym funkcjonowaniu.
Choć w obu apelacjach zarzucono naruszenieart. 233 § 1 kpc, pozwani tych ustaleń nie kwestionują. Podważają natomiast ich ocenę na gruncieart. 446 § 4 kc, a wprost zarzucają niewłaściwy dobór kryteriów decydujących o rozmiarze należnego zadośćuczynienia. Faktycznie wiec jedynym zarzutem obu apelacji, który odnosi się do wysokości przyznanych powodom sum, jest zarzut naruszenia w/w przepisu przez ich zawyżenie, co wedle skarżących jest następstwem uwzględnienia okoliczności niemających bezpośredniego związku ze śmierciąM. H.. Tak ujęty zarzut nie jest uzasadniony i po części wynika z niewłaściwego odczytania motywów, którymi kierował się Sąd Okręgowy.
Nie przekonuje argument, że w chwili zdarzeniaM. H.była osoba dorosłą, nie zamieszkiwała już w domu rodzinnym i nie służyła ani nie miała służyć rodzicom wsparciem, ponieważ z racji wykształcenia i własnego dorobku życiowego nie było takiej potrzeby. Celem zadośćuczynienia nie jest zrekompensowanie pogorszenia sytuacji życiowej, jak w przypadku odszkodowania zart. 446 § 3 kc, ma natomiast zrekompensować cierpienie i krzywdę, która nie zależy od sytuacji bytowej. Istotne są zatem, jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy, charakter oraz natężenie krzywdy i cierpienia doznanego przez uprawnionego. Trafnie zauważają skarżący, zę ścisłe udowodnienie subiektywnych relacji i odczuć nie jest możliwe, a w każdym razie nie sposób kategorycznie przesądzić o wiarygodności kluczowych tu zeznań pokrzywdzonych. Dlatego właśnie weryfikacja zeznań osób uprawnionych do zadośćuczynienia wymaga posiłkowania się innymi, bardziej obiektywnymi dowodami, w tym dowodami obrazującymi ich dotychczasowe stosunki ze zmarłym. Oczywistym jest także, że mimo właściwej omawianemu roszczeniu subiektywizacji kryteriów konieczna jest również swoista obiektywizacja oceny, rozumiana jako nakaz poruszania się w granicach normalnego związku przyczynowo-skutkowego oraz powinność uwzględnienia zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o mechanizmach funkcjonowania ludzkiej psychiki, zaś w razie potrzeby zasięgnięcie opinii specjalistów.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wszystkie te powinności wypełnił. Dysponując szerszym niż tylko zeznania powodów materiałem dowodowym Sąd prawidłowo uznał, że więź rodziców i brata ze zmarłąM. H.była wyjątkowo silna, co przełożyło się na charakter i natężenie krzywd, których doznali wskutek jej tragicznej śmierci. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie przyjął, że skutkiem śmierci córki było pogorszenie stanu zdrowia jej ojca, chorującego już wcześniej na cukrzycę. Przeciwnie, Sad Okręgowy wprost wskazał, ze nie jest to okoliczność istotna w sprawie o zadośćuczynienie. Należy natomiast zgodzić się z Sądem I instancji, że niewątpliwie skutkiem śmierci córki było drastyczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznegoJ. H., co wyrażało się w załamaniu nerwowym i jego konsekwencjach, m.in. niemożnością właściwego zadbania o własne zdrowie fizyczne.
Nie była tu konieczna opinia biegłego psychiatry czy innych specjalistów, skoro sami pozwani eksponowali przejawy zaburzonej psychikiJ. H., tyle że bądź to nie wiązali ich wprost ze śmiercią córki, bądź też oceniali je negatywnie, jako zachowania o charakterze odwetowym, które nie świadczą o odczuwanym cierpieniu po stracie córki. Sąd Apelacyjny zgadza się z Sądem Okręgowym, że tak drastyczne zakłócenia w sferze psychiki i emocji, skoncentrowanie aktywności życiowej na kultywowaniu pamięci o zmarłej oraz walce z patologiami w ruchu drogowym, kosztem dotychczasowej działalności zawodowej, w oczywisty sposób obrazuje ogrom odczuwanego przezJ. H.cierpienia. Trafnie też przyjął Sąd Okręgowy, że tożsama krzywda dotknęłaU. H., której życie zdominowało nieprzemijające poczucie straty i pustki.
Wymaga podkreślenia, że Sąd Okręgowy dostrzegł i uwzględnił różnice wynikające zarówno z charakteru więzi łączących każdego z powodów ze zmarłą, jak i z sytuacji życiowej, w której się znajdują. W szczególności Sąd uwzględnił wyjątkowość więzi rodziców z dzieckiem, niezależnie od jego wieku, oraz fakt, że w rodzinieH.więź między najbliższymi członkami była szczególnie silna. Uwzględnił też Sąd Okręgowy bliskie relacjeB.z jedyną siostrą, tu jednakże uwzględnił również, żeB. H.ma już swoją rodzinę i z racji młodszego wieku szanse złagodzenia bólu po stracie siostry są u niego większe niż u rodziców, dla których dzieci są „całym światem”.
Właściwie tez Sąd Okręgowy ocenił krzywdęI. K., który ze zmarłą tworzył udany związek i z nią wiązał – i to w bardzo bliskiej perspektywie – zasadnicze plany życiowe.
Co istotne, choć pozwani kwestionują wysokość przyznanego powodom zadośćuczynienia, w apelacjach bardzo lakonicznie argumentują swoje zastrzeżenia. Trzeba wreszcie podkreślić, że sąd odwoławczy ingeruje w przyznane zadośćuczynienie jedynie w przypadku ewidentnego jego zawyżenia bądź zaniżenia, tymczasem już tylko zakres zaskarżenia wyroku co do każdego z powodów wyklucza przyjęcie, że zasądzone sumy są oczywiście wygórowane.
Niezasadny jest również zarzut błędnego określenia terminu początkującego bieg odsetek.
Mimo pozostawienia sądowi decyzji o przyznaniu zadośćuczynienia bliskim zmarłego, wyrok nie kreuje zobowiązania do jego zapłaty, a jedynie je potwierdza, tak co do zasady, tak co do wysokości.
Nie można zgodzić się ze skarżącymi, iżby za zasądzeniem odsetek od daty wyrokowania przemawiało uwzględnienie przy orzekaniu okoliczności (zdarzeń, stanu emocjonalnego uprawnionych) z późniejszego okresu niż data zgłoszenia roszczenia do podmiotów obowiązanych do zadośćuczynienia. Te okoliczności nie stanowią o krzywdzie i cierpieniu bliskich osoby zmarłej, a jedynie potwierdzają krzywdę i cierpienie, których doznali już z chwilą jej śmierci.
Dlatego też słusznie przyjął Sąd Okręgowy, że termin do zapłaty zadośćuczynienia wyznacza dla pozwanego(...), jak przy każdym zobowiązaniu bezterminowym, wezwanie do zapłaty, dla pozwanej(...)– data zgłoszenia szkody, decydująca dla każdego świadczenia ubezpieczyciela z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny w pełni zaaprobował zaskarżone rozstrzygnięcie, co przesądziło o oddaleniu obu apelacji i zasądzeniu od pozwanych na rzecz każdego z powodów zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (art. 385 kpciart. 98 kpc).

bp