Sąd Okręgowy w Kaliszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 853/14
Data wyroku: 2015-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosława Marciniak
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446§3 i 4 k.c.

Sygn. akt I C 853/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 października 2015 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny
w składzie następującym :
Przewodniczący: SSO Mirosława Marciniak
Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Borowy
po rozpoznaniu na rozprawie dnia16 października 2015 r. w Kaliszu
sprawy z powództwa małoletniejP. K.reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego matkęR. K. (1),R. K. (1),H. K. (1)iI. K. (1)
przeciwko(...) S.A.z siedzibą wŁ.
o zapłatę

I
Zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz małoletniej powódkiP. K.reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego matkęR. K. (1)kwotę 137.000,00 zł. (sto trzydzieści siedem tysięcy złotych 00/100) w tym:

a
kwotę 111.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia,

b
kwotę 26.000,00 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania,

II
Zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz powódkiR. K. (1)kwotę 97.000,00 (dziewięćdziesiąt siedem tysięcy złotych 00/100) w tym:

a
kwotę 71.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia,

b
kwotę 26.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania.

III
Zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz powodaH. K. (1)kwotę 58.000,00 zł (pięćdziesiąt osiem tysięcy złotych 00/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia,

IV
Zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz powódkiI. K. (1)kwotę 68.191,20 zł. (sześćdziesiąt osiem tysięcy sto dziewięćdziesiąt jeden złotych 20/100) w tym:

a
kwotę 58.000,00 zł (pięćdziesiąt osiem tysięcy złotych 00/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia,

b
kwotę 10.191,20 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 24 lipca 2013r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów pogrzebu,

V
Oddala powództwo w pozostałym zakresie,

VI
Nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 18.754,16 zł (osiemnaście tysięcy siedemset pięćdziesiąt cztery złotych 16/100) tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych,

VII
Zasądza od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz:

a
małoletniej powódkiP. K.reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego matkęR. K. (1)kwotę 2.520,00 zł (dwa tysiące pięćset dwadzieścia złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

b
R. K. (1)kwotę 2.412,00 zł (dwa tysiące czterysta dwanaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

c
H. K. (1)kwotę 2.232 zł (dwa tysiące dwieście trzydzieści dwa złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

d
I. K. (1)kwotę 2.304,00 zł (dwa tysiące trzysta cztery złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

VIII
Nie obciąża powodów kosztami postępowania w zakresie oddalonego powództwa.

SSO Mirosława Marciniak

UZASADNIENIE
Pozwem nadanym dnia 2 czerwca 2014 r. do Sądu Okręgowego w Kaliszu powodowie małoletniaP. K.reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego matkęR. K. (1),R. K. (1),H. K. (1)iI. K. (1)wnieśli o zasądzenie od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ.na rzecz:
1) powódkiP. K.:

a
kwoty 141.000 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty do rąk przedstawiciela ustawowego matkiR. K. (1),

b
kwoty 54.000 zł tytułem pozostałej części odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty do rąk przedstawiciela ustawowego matkiR. K. (1),

2) powódkiR. K. (1):

a
kwoty 91.000 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty,

b
kwoty 54.000 zł tytułem pozostałej części odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty,

3) powodaH. K. (1)kwoty 94.000 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty,
4) powódkiI. K. (1):

a
kwoty 94.000 zł tytułem pozostałej części zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty,

b
kwoty 13.115,68 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 24 lipca 2013 r. do dnia zapłaty,

5) zasadzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według załączonego spisu kosztów.
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, iż w następstwie zdarzenia zaistniałego w dniu 14 listopada 2011 r., którego sprawcą byłP. M. (1), kierujący ciągnikiem siodłowym marki(...)onr rej. (...)wraz z naczepąJ., ich ojciec, mąż i synS. K. (1), poniósł śmierć na miejscu. W chwili zdarzenia pojazd sprawcy posiadał obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w towarzystwie ubezpieczeniowym pozwanego. Pozwany uznał swoją odpowiedzialność co do zasady względem powodów i wypłacił im zadośćuczynienie i odszkodowanie w wysokości nie odpowiadającej zakresowi ich cierpień oraz rozmiarowi szkody. Poza tym pozwany zakład bezpodstawnie przyjął, że poszkodowany przyczynił się do zaistnienia wypadku aż w 70 % .
W odpowiedzi na pozew z dnia 12 września 2014 r. (karta 199) pozwany(...) S.A.z siedzibą wŁ.wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany podał, iż powodom wypłacone zostały w postępowaniu likwidacyjnym świadczenia w wysokości odpowiadającej zakresowi szkód, jakie ponieśli na skutek śmierciS. K. (1). Wysokość świadczenia została zmniejszona o 70 % na skutek faktu, iż poszkodowany w chwili prowadzenia samochodu osobowego znajdował się w stanie nietrzeźwości. W jego ocenie, przy tego typu skutkach zdarzenia jak w niniejszej sprawie, żądania powodów dopłaty odszkodowania w łącznej kwocie 541.116 zł są nieuzasadnione i wygórowane.
Pismem procesowym z dnia 3 listopada 2014 r. (karta 225) powodowie zakwestionowali, jakoby zmarłyS. K. (1)przez jazdę pod wpływem alkoholu przyczynił się do wypadku drogowego. Pozwany nie udowodnił przyczynienia zmarłego ograniczając się jedynie do wskazania, iż zmarły prowadził samochód w stanie nietrzeźwości. Istotnie sam fakt prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości to odrębne przestępstwo jednak okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla ustalenia czy stan nietrzeźwości miał jakikolwiek wpływ na zaistnienie wypadku i możliwość uniknięcia śmiertelnych obrażeń ciała.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Wyrokiem z dnia 13 marca 2013 r., w sprawie o sygn. akt VII K 565/12, Sąd Rejonowy w Kaliszu przypisał sprawcyP. M. (1), iż w dniu 14 listopada 2011 r. o godz. 22.14 wL.naruszył umyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w ten sposób, że kierując pojazdem członowym składającym się z ciągnika siodłowego marki(...)nr rej. (...)z naczepąJ.nr rej. (...)znajdując się w obszarze zabudowanym dla jego kierunku ruchu, w miejscu zabronionym wykonał postój z opuszczoną kabiną pojazdu, przy lewej dla jego kierunku ruchu krawędzi jezdniulicy (...), w warunkach nocnych, nie sygnalizował prawidłowo miejsca, w którym zatrzymanie jest zabronione niesprawnego technicznie zespołu pojazdu (brak oświetlenia i umieszczenia ostrzegawczego trójkąta odblaskowego), w wyniku czego jadący z przeciwnego kierunku samochód osobowy markiV. (...)nr rej. (...)kierowany przezS. K. (1)uderzył czołowo w zaparkowany w miejscu zabronionym pojazd, skutkiem czego pokrzywdzony doznał obrażeń ciała w postaci rany tłuczonej brody, drobnych otarć naskórka na twarzy, rozerwania wątroby, prawej nerki i śledziony, naderwania rdzenia przedłużonego, stłuczenia powierzchni tylnej płuc, tamponadę worka osierdziowego, złamania obustronnego pierwszych żeber, złamania dwumiejscowego kręgosłupa szyjnego, oraz krwiaka podpajęczynówkowego i z powodu obrażeń wielonarządowychS. K. (1)poniósł śmierć. Za popełnienie wyżej opisanego występku zart. 177 § 2 k.k.został skazany na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania tytułem próby na okres 3 lat oraz karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 10 zł każda stawka. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 20 marca 2013r.
Dowód: notatka urzędowa – k. 26, akt oskarżenia – k. 27- 29, odpis wyroku – k. 30- 31, odpis skrócony aktu zgonu – k. 32, wyrok z dnia 13 marca 2013 r. z akt Sądu Rejonowego w Kaliszu w sprawie VII K 565/12 – k. 284- 284v.
S. K. (1)kierując samochodem osobowym markiV. (...)naruszył przepisy i zasady ruchu drogowego przez to, że kierował samochodem w stanie nietrzeźwym i wykonał nieprawidłowy manewr obronny. Wykonanie skrętu w prawo mogło mieć związek ze stanem nietrzeźwości. Stan nietrzeźwości miał też wpływ na zdolność postrzegania i na szybkość reagowania. Wystąpił związek między naruszeniem przepisów i zasad ruchu drogowego przez kierującego samochodem osobowym, a zaistnieniem wypadku. Wykonane obliczenia wykazały, że przy prędkości z jaką jechał samochódV.nie można było mieć pewności, aby nawet trzeźwy kierujący, mógł zatrzymać samochód. Z prawdopodobieństwem bliskim pewności można przyjąć, że gdyby kierujący samochodemV. (...)skręcił w lewo, zamiast w prawo i gdyby jego reakcja nie była opóźniona wpływem alkoholu, to mógłby uniknąć wypadku. Nie można dokładnie ustalić prędkości samochoduV. (...). Szacunkowo można ustalić, że prędkość samochodu mieściła się w granicach 58- 82 km/h. Była to prędkość mieszcząca się w granicach dopuszczalnej prędkości dla stanu oznakowania drogi po której jechał samochódV. (...). Nawet jeśli na przedzie kabiny pojazdu ciężarowego były elementy odblaskowe, to po pochyleniu kabiny straciły swoje właściwości.
Dowód: opinia biegłegoJ. P.z dnia 28.12.2011 r. – k. 271- 279, opinia uzupełniająca biegłegoJ. P.z dnia 5.04.2012 r. – k. 231- 232.
W samochodzie poszkodowanegoS. K. (1)nie stwierdzono usterek ani nieprawidłowości, które byłyby przed wypadkiem i które mogłyby przyczynić się do zaistnienia wypadku. Poszkodowany kierując samochodem osobowym markiV. (...)poruszał się z prędkością w przedziale 77- 89 km/h (obowiązywało ograniczenie prędkości do 90 km/h) i znajdując się około 48- 56 m, w chwili powstania stanu zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego (zauważenia zaparkowanego(...)) nie miał już możliwości uniknięcia zaistnienia zderzenia pojazdów poprzez wykonanie manewru gwałtownego (nagłego, awaryjnego) hamowania z prędkości 77- 89 km/h, gdyż na jego wykonanie potrzebował 67- 85 m poruszając się prawym pasem ruchu z zablokowanymi kołami podczas awaryjnego hamowania. Aby uniknąć uderzenia w zaparkowany pojazd członowy przezP. M. (2)częściowo na jezdni i poboczu poprzez hamowanie, kierujący samochodemV. (...)nie mógł jechać więcej niż 62- 68 km/h. Nie mniej jednak wykonując analogiczny manewr obronny w postaci omijania w lewą stronę samochodemV. (...)S. K. (1), aby przemieścić pojazd na lewy pas ruchu, który był wolny, potrzebował 58- 68 m, a więc w ten sposób nie mógł również uniknąć zderzenia z zaparkowanym zespołem pojazdów na prawym pasie ruchu.
Biegły nie był kompetentny do wypowiedzi na temat wpływu spożytego alkoholu etylowego na zachowanie kierującegoV. (...)S. K. (1), nie mniej jednak na podstawie ogólnie dostępnej literatury oraz znanych licznych podobnych przypadków zaistniałych w ruchu drogowym, powszechnie jest wiadomo, że zawartość alkoholu powyżej 0,5 ‰ we krwi powoduje znaczne zaburzenie czynności układu nerwowego u nietrzeźwego uczestnika ruchu. Uniemożliwiające właściwą ocenę sytuacji, koordynacji i sprawności ruchowej oraz w głównej mierze opóźnienie szybkości reagowania na zaistniałą i zmieniającą się sytuację w ruchu drogowym. Przebieg zdarzenia - wykonany manewr omijania w prawo przez pokrzywdzonego, a nie w lewo, który w sytuacji krytycznej był bardziej racjonalny, gdyż gdyby nawet doszło do zderzenia pojazdów miałoby ono miejsce po prawej stronie nadwozia samochoduV. (...), a wiec minimalizowałoby ewentualne skutki i następstwa zderzenia (minimalizowałoby zakres doznanych obrażeń) dla pokrzywdzonego. Nie można, więc wykluczyć, że stan nietrzeźwościS. K. (1)(3,1 ‰ alkoholu we krwi) miał bezpośredni wpływ na jego irracjonalne postępowanie i zachowanie w sytuacji drogowej.
Kierujący samochodemV. (...)S. K. (1)podjął wykonywanie manewru omijania w prawo w wyniku, czego doszło do zderzenia z zaparkowanym ciągnikiem siodłowym(...)wraz z naczepąJ., poprzez co przyczynił się do zaistnienia wypadku drogowego. Pomiędzy zachowaniem kierującego samochodemV. (...)S. K. (1), a zaistniałym wypadkiem drogowym zachodzi pośredni związek przyczynowo- skutkowy, polegający na wykonaniu manewru obronnego, który zamiast zmniejszyć skutki zderzenia doprowadził do ich zwiększenia, a który w konsekwencji doprowadził do przyczynienia się do zaistniałego wypadku drogowego.
Dowód: opinia biegłegoS. G.z dnia 8.11.2012 r. – k. 232v- 270.
Sprawca przestępstwa wypadku w dacie zdarzenia posiadał samochód ubezpieczony w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) przez pozwanego(...) S.A.z siedzibą wŁ..
Dowód: okoliczność bezsporna, pismo(...)z dnia 6.6.2013 r. – k. 33.
W dniu 13 maja 2013 r. powodowie za pośrednictwem swojego pełnomocnika zgłosili szkodę oraz wnieśli o zapłatę należnych im kwot na rzecz powódekP. K.iR. K. (1)odpowiednio 200.000 zł i 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 150.000 zł i 100.000 zł tytułem odszkodowania oraz na rzecz powodówH. K. (1)iI. K. (1)po 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Dodatkowo pismem z dnia 11 lipca 2013 r. powódkaI. K. (1)wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 14.622,40 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu.
Decyzją z dnia 21 czerwca 2013 r. pozwany uznał swoją odpowiedzialność co do zasady względem powodów i przyznał na rzecz małoletniejP. K.oraz jej matkiR. K. (1)kwoty po 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci ojca i mężaS. K. (1)oraz kwoty po 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Ponadto pozwany przyznał na rzecz powodówH. K. (1)(ojca) iI. K. (1)(matki) kwoty po 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią synaS. K. (1). Jednocześnie decyzją z dnia 23 lipca 2013 r. pozwany przyznał na rzecz powódkiI. K. (1)kwotę 5.022,40 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu.
Pozwany uznane kwoty pomniejszył o 70 % podnosząc, że zmarły był nietrzeźwy i przyczynił zarówno do powstania, jak i rozmiaru szkody. W efekcie pozwany wypłacił na rzecz małoletniej powódkiP. K.oraz jej matki powódkiR. K. (1)kwoty po 6.000 zł tytułem odszkodowania oraz kwoty po 9.000 zł tytułem zadośćuczynienia, a na rzecz powodaH. K. (1)i powódkiI. K. (1)kwoty po 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Ponadto pozwany wypłacił na rzecz powódkiI. K. (1)kwotę 1.506,72 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu.
Dowód: zeznania powódkiR. K.– od 1 godziny i do 1 godziny i 5 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania powodaH. K.- od 58 minuty do 1 godziny i 1 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 5 minuty do 1 godziny i 17 minuty nagrania z rozprawy k. 302, pismo zawierające zgłoszenie szkody z dnia 13.5.2013 r. i z dnia 11.7.2013 r. wraz potwierdzeniami nadania – k. 34- 41, decyzja pozwanego z dnia 21.6.2013 r., 23.7.2013 r. – k. 43, 44, potwierdzenie realizacji przelewu – k. 45- 47, akta szkody o numerze(...).
Powodowie, jak też wspólnie z nimi zamieszkujący dziadkowie poszkodowanegoK.iS. K. (2)otrzymane od pozwanego sumy zużytkowali na bieżące utrzymanie, w tym zakup opału i opłacenie honorarium firmy dochodzącej odszkodowania od pozwanego. Nadto powódkaR. K. (1)spłaciła pożyczki zaciągnięte u znajomych w wysokości 5.000 zł (Komunia święta) i 9.649,50 zł.
Dowód: oświadczenia – k. 151- 156.
PoszkodowanyS. K. (1)urodził się w dniu (...)i w chwili zdarzenia miał 29 lat. Posiadał wykształcenie zawodowe, zawód wyuczony mechanik maszyn rolniczych. Poszkodowany był żonaty zR. K. (1)od 2004 r. i z tego związku miał córkęP. K.. Wymieniony był synem powodówH.iI. K. (1). Miał siostręJ. O., która od maja 2012 r. nie mieszkała z nimi. Poszkodowany przed wypadkiem zamieszkiwał wspólnie z żoną, córką w jego domu rodzinnym w miejscowościD.i prowadził z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wymieniony zamieszkiwał w jednym domu wspólnie z rodzicami, siostrą i dziadkami.
Bezpośrednio przed wypadkiem poszkodowany był zatrudniony wfirmie (...) sp. z o.o.na stanowisku pracownika fizycznego przy przetwórstwie pianki poliuretanowej oraz załadunku i rozładunku surowców i wyrobów gotowych. Poszkodowany osiągał dochód w wysokości około 1.600 zł netto miesięcznie. Najbliższa rodzina zmarłego pozostawała na jego utrzymaniu. Czasami jedynie powódkaR. K. (1)dorabiała. Poszkodowany nie chorował, był sprawnym fizycznie mężczyzną. Poszkodowany nie nadużywał alkoholu, pił jedynie okazjonalnie.
Poszkodowany miał dobre relacje z żoną, w chwili jego śmierci byli małżeństwem przez siedem lat. PowódkaR. K. (1)od wyjścia za mąż mieszkała razem ze zmarłym w jego rodzinnym domu. Małżeństwo było zgodne i bardzo ze sobą związane. Ważne decyzje powódka i zmarły podejmowali wspólnie, a powódka zawsze mogła liczyć na męża. Małżonkowie byli szczęśliwi, darzyli się uczuciem i okazywali sobie szacunek. Mąż powódki był dobrym i opiekuńczym człowiekiem, wsparciem dla powódki w codziennym życiu. Powódka i zmarły lubili spędzać czas ze sobą, razem jeździli na wakacje, wychodzili do znajomych. Wspólnie wychowywali siedmioletnią w dacie wypadkuP.. ZmarłyS. K. (1)wraz z powódkąR. K. (1)planowali powiększenie rodziny o kolejne dziecko i budowę domu, a po odchowaniu dzieci podjęcie przez nią pracy.
PoszkodowanyS. K. (1)miał również dobre relacje z córką, zajmował się nią, odwoził do przedszkola, a następnie gdy podrosła odrabiał z nią lekcje. Poszkodowany spędzał z córką wolny czas na zabawie, spacerach, zbieraniu grzybów i oglądaniu bajek. Wspólnie wyjeżdżali do Bajkolandu. Wykonał dla córki huśtawkę. Zmarły był dobrym ojcem. Poszkodowany dawał poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji zarówno żonie, jak i córce.
Zmarły miał też dobre relacje ze swoimi rodzicami, w miarę możliwości spotykał się z nimi przy okazji świąt, imienin, ale także w ciągu tygodnia. Częstotliwość tych spotkań uzależniona była od wykonywanej przez niego i jego rodziców pracy zawodowej. Poszkodowany spędzał czas z ojcem na oglądaniu meczy w telewizji, wspólnych wyjazdach na dożynki, na ryby, grzyby, zawody sportowe w okolicy. Zmarły, gdy trzeba było podwoził rodziców, w tym matkę do pracy.S. K. (1)szanował matkę i nigdy nie zwracał się do niej w sposób wulgarny. Poszkodowany był uczynny i pomagał rodzicom w gospodarstwie domowym. Poszkodowany po powrocie z pracy czyścił piec centralnego ogrzewania i palił w nim. Poza tym zmarły rąbał drewno, siał nawóz, zrywał owoce, obcinał drzewka, kosił trawę. Rodzice, którzy pracowali zawodowo, mogli liczyć na jego pomoc i wsparcie. Poszkodowany wspomagał ich finansowo i fizycznie, gdy coś rozbudowywali, bo wiedział, iż w przyszłości rodzice planowali mu darować stanowiący ich własność dom. PowodowieH. K. (1)iI. K. (1)planowali, iż poszkodowany wraz z rodziną zostanie w ich domu i zapewni im opiekę na starość oraz w chorobie.
Dowód:  zeznania powódkiR. K.– od 9 do 32 minuty nagrania z rozprawy k. 302 , od 14 do 33 minuty nagrania z rozprawy k. 360,  zeznania powodaH. K.– od 37 do 46 minuty, od 48 do 57 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 33 do 45 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 5 minuty do 1 godziny i 25 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 44 do 55 minuty nagrania z  rozprawy k. 360,  zeznania świadków:M. J.– od 5 do 22 minuty nagrania z rozprawy k. 311,J. O.– od 34 do 42 minuty i od 50 do 57 minuty nagrania z rozprawy k. 311, odpis skrócony aktu zgonu – k. 32,  odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 48, odpis skrócony aktu urodzenia - k. 49, dowód osobisty k. 53, świadectwo ukończenia szkoły zasadniczej – k. 54- 55, zdjęcia – koperta k. 56,  pismo(...) Sp. z o.o.wraz z załącznikiem – k. 70- 71,  umowa o pracę z dnia 21.10.2011 r. – k. 72,  zeznanie PIT- 37 za 2011 r. – k. 93- 95 .
W 1999 r. poszkodowanyS. K. (1)ukończył szkołę zasadniczą w zawodzie mechanik maszyn rolniczych.S. K. (1)pracował m.in. jako robotnik budowlano- drogowy wZakładzie Budowlanym (...)wB.na okres próbny trzech miesięcy od 10 lipca 2002 r. i na czas nieokreślony od 10 września 2002 r., kierowca – robotnik drogowy w Zakładzie(...)wK.na okres próbny dwóch miesięcy, na czas określony i nieokreślony w okresie od 1 kwietnia 2005 r. do 20 stycznia 2011 r., rozbieracz - wykrawacz - pakowacz oraz pracownik rozładunkowo- załadunkowy w(...)Sp. z o.o. wP.na okres próbny i na czas określony w okresie od 15 lutego 2011 r. do 13 października 2011 r. Bezpośrednio przed wypadkiem, tj. w okresie od 24 października 2011 r. do 14 listopada 2011 r., poszkodowany był zatrudniony w firmie(...)Spółka z o.o. wL.na stanowisku pracownika fizycznego przy przetwórstwie pianki poliuretanowej oraz załadunku i rozładunku surowców i wyrobów gotowych i z tego tytułu otrzymał wynagrodzenie w wysokości około 1.600 zł netto miesięcznie.
PowódkaR. K. (1)zajmowała się domem i wychowaniem córki. W 2011 r. powódka pracowała w okresie od czerwca do lipca dorywczo w szklarniach przy pomidorach i z tego tytułu za okres trzech miesięcy uzyskała dochód netto w wysokości 1.489,35 zł.
Źródłem dochodu rodzinyS. K. (1),R. K. (1)i małoletniejP. K.bezpośrednio przed wypadkiem były głównie dochody zmarłego w wysokości 1.600 zł netto miesięcznie. Uzyskane środki starczały na zabezpieczanie podstawowych potrzeb i sytuacja materialna rodziny poszkodowanego była stabilna. Poszkodowany wraz z żoną partycypował w kosztach utrzymania domu zajmowanego przez jego rodziców, siostrę i dziadków w łącznej wysokości 306 zł miesięcznie, co stanowiło 2/7 miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu w łącznej wysokości około 1.071 zł. Na owe wydatki składały się miesięczne opłaty za: opał (węgiel, miał, drewno – 6.100 zł rocznie : 12 miesięcy) - 508 zł, gaz – 96 zł, telefon komórkowy – 150 zł, wodę – 20 zł, ścieki – 30 zł, ubezpieczenie – 41 zł (493 zł rocznie : 12 miesięcy), energię elektryczną – 127 zł (253,13 zł co dwa miesiące), telefon(...) S.A.– 38,04 zł, podatek rolny – 25 zł (75 zł na kwartał), śmieci – 36 zł. Po uiszczeniu kosztów utrzymania domu poszkodowanemu i powódceR. K. (1)pozostawała kwota w wysokości 1.294 zł. Rodzice poszkodowanego niekiedy jakieś rzeczy kupowali wnuczce.
Dowód:  zeznania powódkiR. K.– od 11 do 27 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 19 do 22 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powodaH. K.– od 37 do 46 minuty, od 48 do 57 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 16 minuty do 1 godziny i 25 minuty nagrania z rozprawy k. 302,  zeznania świadków:M. J.– od 9 do 22 minuty nagrania z rozprawy k. 311,J. O.– od 34 do 48 minuty, od 50 do 57 minuty nagrania z rozprawy k. 311,  świadectwo ukończenia szkoły zasadniczej – k. 54- 55,  umowa o pracę z dnia 10.7.2002 r., 10.9.2002 r., 1.4.2005 r., 1.6.2005 r., 11.12.2007 r., 15.2.2011 r., 1.5.2011 r., 21.10. 2011 r. – k. 60- 66, 72, aneks do umowy o pracę z 1.4.2011 r. – k. 67, zaświadczenia pracodawcy z dnia 19.10.2011 r. i 21.1.2014 r. – k. 68, 69, pismo(...) Sp. z o.o.wraz z załącznikiem – k. 70- 71, faktura VAT za energię elektryczną, telefon – k. 73, 75-76, potwierdzenie przelewów opłat za energię elektryczną - k. 74, oświadczenieI. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 77-79 , oświadczenieR. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 80, oświadczenieH. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 81, potwierdzenie przelewów opłat za telefon(...) S.A.– k. 82, pokwitowanie wpłaty OC rolników z dnia 31.12.2012 r. – k. 83, decyzja Wójta GminyK.z dnia 28.1.2013 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego – k. 84, potwierdzenie przelewów podatku rolnego – k. 85, zaświadczenie Urzędu GminyK.z dnia 4.11.2013 r. – k. 86, potwierdzenie uiszczenia opłat za wodę, śmieci, ścieki – k. 87-88, 91-92, potwierdzenie uiszczenia składki OC rolników – k. 89- 90, zeznanie PIT- 37 za 2011 r. – k. 93- 95.
PowódkaP. K.w chwili śmierci ojca miała 7 lat, była uczennicą I klasy szkoły podstawowej.P.w szkole była bardzo aktywna i uczynna. Chętnie pracowała społecznie i uczestniczyła w klasowych uroczystościach. Małoletnia przestrzegła ustalonych w klasie reguł i zasad, starała się poprawnie wykonywać przydzielone jej zadania. Uważała na lekcjach i była zawsze skoncentrowana na zadaniu. Pracowała wówczas w dobrym tempie, bardzo chętnie bawiła się z rówieśnikami. Córka poszkodowanego była wesoła, zdrowa i prawidłowo rozwijała się.
Bezpośrednio po wypadku małoletnia z racji swojego wieku była zdezorientowana, nie do końca świadoma tego co stało się. Śmierć ojca załamała dziewczynkę.P. K.zaczęła budzić się w nocy z płaczem i stała się bardziej nerwowa. U dziewczynki przez dłuższy okres czasu utrzymywał się obniżony nastrój, wykazywała ograniczoną samodzielność, nie potrafiła samodzielnie wykonywać podstawowych czynności samoobsługi (czesanie, mycie, wiązanie butów).P.rozpoczęła terapię psychologiczną w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wK., jednakże po dwóch wizytach jeszcze bardziej zamknęła się w sobie i nie chciała uczestniczyć w dalszym leczeniu.
Po tragicznym wypadku zachowanieP. K.w szkole uległo negatywnej zmianie. Małoletnia podczas obowiązkowych zajęć w szkole bardzo szybko dekoncentrowała się, sprawiała wrażenie rozkojarzonej i jakby nieobecnej. Zazwyczaj nie uczestniczyła na bieżąco w lekcji. Nie wykonywała też poleceń kierowanych do całej klasy. Na pytanie czy rozumie, jak wykonać ćwiczenie reagowała bardzo nerwowo. Po powtórzeniu specjalnie dla niej polecenia pracowała, ale w bardzo wolnym tempie. Podczas lekcji była milcząca, przestała w ogóle odzywać się, zamknęła się w sobie. Najgorsze były dla małoletniej na lekcjach tematy o rodzinie, w tym zajęcia, czynności i zachowania mamy i taty, wówczas spazmatycznie zaczynała płakać.P. K.do szkoły zaczęła przychodzić nie przygotowana, nie zawsze też miała odrobioną pracę domową, opuściła się w nauce. Na życzliwą pomoc nauczyciela reagowała często spazmatycznym, nerwowym płaczem. Twierdziła w rozmowach z nim, że brakuje jej taty, zabaw z nim, że tata już nigdy jej nic nie kupi, nie będzie mogła z nim nigdzie pojechać i nic zrobić. Małoletnia unikała także - jeżeli to było możliwe – kontaktów z rówieśnikami oraz uczestniczenia w klasowych uroczystościach, bo dzieci wypytywały gdzie jest jej tata, a ona nie umiała sobie z tym poradzić. Zdarzyło się 2-3 razy w szkole, że dzieci dokuczały jej, iż nie ma taty.
Obecnie córka poszkodowanego dwa razy w tygodniu odwiedza grób ojca wraz z matką. Wówczas zapala znicze i pomaga sprzątać. NadalP. K.wspomina ojca, często ogląda jego zdjęcia, dopytuje się o niego. Małoletniej brakuje zabaw z nim i wspólnie spędzanego czasu. Małoletnia nadal jest smutna, gdy przypomni sobie ojca, zwłaszcza w dniu swoich urodzi, które przypadają na kilka dni przed jego śmiercią. Małoletniej brakowało ojca zwłaszcza w trakcie jej Komunii Świętej, która miała miejsce rok po jego śmierci. PowódkaR. K. (1)rozmawia z nią o śmierci poszkodowanego.P. K.obecnie lepiej uczy się i ma koleżanki w szkole. PowódH. K. (1)stara się zastąpić wnuczce ojca.
Dowód: zeznania powódkiR. K.– od 11 do 23 minuty, od 31 do 37 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 19 do 22 minuty, od 24 do 33 minuty nagrania z  rozprawy k. 360, zeznania powodaH. K.– od 45 do 57 minuty nagrania z rozpraw k. 302, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 5 minuty do 1 godziny i 17 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 44 do 55 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania świadków:M. J.-  od 9 do 16 minuty, od 21 do 35 minuty nagrania z rozprawy k. 311 ,J. O.– od 34 do 1 godziny i 2 minuty nagrania z rozprawy k. 311,  odpis skrócony aktu urodzenia – k. 49, zdjęcia – koperta k. 56, oświadczenieR. K.– k. 57, opinia wychowawcy klasyP. K.– k. 58, pismo psychologa z dnia 20.1.2014 r. – k. 59.
PowódkaR. K. (1)w chwili śmierci męża miała 29 lat, była spokojną i zdrową kobietą. Powódka po uzyskaniu informacji o tragicznym wypadku męża doznała silnego wstrząsu, nie była w stanie uwierzyć, że jej ukochany mąż nie żyje, nie potrafiła zająć się organizacją pogrzebu. Powódka od zgonu męża zmuszona była samotnie zmagać się z codziennymi obowiązkami, opieką i wychowaniem dziecka, a także smutkiem i żalem po stracie męża. Powódka bała się o przyszłość, żyła z dnia na dzień. Ta sytuacja powodowała, że była często przemęczona i w złej kondycji psychofizycznej. Powódka bardzo schudła. Powódka cierpiała po śmierci męża, nie radziła sobie z jego stratą i przez okres sześciu miesięcy po wypadku zażywała ogólnodostępne leki uspokajające, przeważnieV.. Powódce pomagali rodzice męża. Powódka po śmierci męża zamknęła się w sobie, nie chciała nigdzie wychodzić.
W chwili obecnej powódka nadal tęskni za mężem, za możliwością bycia z nim, wzajemną bliskością, czułością, wspólnymi rozmowami. Powódce brakuje go w każdej chwili. Powódka wspomina wspólnie spędzany z nim czas. Często rozmawia o nim z dzieckiem. Powódka chodzi na cmentarz i odwiedza grób męża. Powódka nadal odczuwa ból i smutek. Powódka jeszcze nie planuje swojej przyszłości, nie chce nigdzie wychodzić. Obecnie powódce pomagają rodzice męża, do których może zwrócić się z każdym problemem.
Dowód: zeznania powódkiR. K.– od 11 do 37 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 19 do 33 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powodaH. K.– od 56 do 59 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 5 minuty do 1 godziny i 17 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania świadków:M. J.-  od 9 do 16 minuty, od 21 do 35 minuty nagrania z rozprawy k. 311 ,J. O.– od 34 minuty do 1 godziny i 2 minuty nagrania  z rozprawy k. 311,  odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 48, kopia dowodu osobistego – k. 50, zdjęcia – koperta k. 56, pismo psychologa z dnia 20.1.2014 r. – k. 59.
PowódH. K. (1)i powódkaI. K. (1)w chwili zdarzenia mieli odpowiednio 53 lata i 51 lat. Wymienieni powodowie na skutek wypadku utracili jedynego syna, który był ich najstarszym dzieckiem. Oprócz niego powodowie mają córkęJ. O., która mieszkała z nimi w trakcie wypadku. Po uzyskaniu informacji o śmierciS. K. (1)powodowieH. K. (1)iI. K. (1)poczuli, iż ich świat legł w gruzach. Pojawiło się u nich uczucie pustki, bólu, smutku, bezradności i rezygnacji. Powodowie utracili najbliższą osobę, którą bardzo kochali.
PowódH. K. (1)po wypadku wziął urlop w pracy, który przerwał, bo w domu czuł się jeszcze gorzej, gdyż wszędzie widział zmarłego przedwcześnie syna. Powód zamknął się w sobie, choć zarazem starał się wspierać żonę, synową i wnuczkę. W związku z traumatycznym przeżyciem jakim był wypadek syna zażywał przez pół roku ogólnodostępne leki uspokajające.
PowódkaI. K. (1)po wypadku rozpaczała, często płakała. Powódka przebywała przez dwa tygodnie w domu i ciężko jej było powrócić do pracy. Powódka zaczęła przyjmować przepisywane na receptę przez lekarza rodzinnego leki uspokajające i nasenne, w tymR.. Powódka owe środki farmakologiczne zażywała przez okres sześciu miesięcy od zdarzenia. Nadto powódka po śmierci syna zachorowała i wówczas brakowało jej jego odwiedzin i pomocy, która wcześniej w takiej sytuacji miała miejsce. PowódkaI. K. (1)do chwili obecnej ma zaburzenia snu.
PowodowieH. K. (1)iI. K. (1)do dnia dzisiejszego nie pogodzili się ze śmiercią syna. Powodowie rozmawiają o zmarłym, wspominając wspólnie spędzone chwile, ale unikają takich rozmów w obecności wnuczki, która potem staje się jeszcze bardziej zamknięta w sobie. PowódH. K. (1)codziennie widzi grób syna, gdy przejeżdża koło niego w drodze do pracy. Przed wypadkiem powód częściej wyjeżdżał, a obecnie jest mu przykro, bo gdy gdzieś jedzie to widzi jak żyją rówieśnicy jego zmarłego syna. Natomiast powódkaI. K. (1)do dnia dzisiejszego dwa razy w tygodniu odwiedza grób syna na cmentarzu, pali znicze i składa kwiaty. Wnuczka przypomina jej zmarłego syna i nie wyobraża sobie, aby wyprowadziła się razem z mamą. PowódkaI. K. (1)nie wychodzi już tak często do ludzi, sąsiadów, jak to miało miejsce przed wypadkiem. Powódce najbardziej brakuje syna w święta. Zdarza się powódce do dnia dzisiejszego czasami zażyć leki uspokajające ogólnodostępne bądź zalecone przez lekarza.
Dowód:  zeznania powódkiR. K.– od 31 do 37 minuty nagrania z rozprawy k. 302, zeznania powodaH. K.– od 45 do 59 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 33 do 45 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 5 minuty do 1 godziny i 17 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 44 do 55 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania świadków:M. J.-  od 9 do 16 minuty, od 21 do 35 minuty nagrania z rozprawy k. 311 ,J. O.– od 41 do 51 minuty, od 56 minuty do 1 godziny i 2 minuty nagrania z rozprawy k. 311 , kopia dowodu osobistego – k. 51, 52, zdjęcia – koperta k. 56.
P. K.w chwili wypadku w dniu 14 listopada 2011 r. miała siedem lat. Na śmierć ojca zareagowała lękiem tym silniejszym, że dotknął on wszystkich z którymi mieszkała. Ten brak poczucia bezpieczeństwa utrzymuje się w mniejszym nasileniu cały czas. Dziewczynka chciałaby zostać mała, kiedy było bezpiecznie. Postawa ta może w przyszłości utrudniać rozwój, dojrzewanie osobowości. Największe nasilenie objawów smutku, tęsknoty i lęku towarzyszyło dziewczynce w pierwszym roku. Wraz z upływającym czasem godziła z nową sytuacją życiową.
Długotrwale ta tragiczna sytuacja spowodowała nie tylko osłabienie poczucia bezpieczeństwa, mniejszą odwagę w podejmowaniu dorosłych obciążeń ale również poczucie odmienności oraz mniejszą motywację do nauki. W sferze wychowawczej ojciec stanowił osobę wyznaczającą granice i kierunek rozwoju, przed nim czuła respekt. Obecnie rolę dominującą przejęli dziadkowie ale ma też poczucie płynącego z ich strony smutku co niekorzystnie indukuje stan emocjonalny.
W chwili obecnej nie wymaga leczenia ale pewnej reorganizacji w funkcjonowaniu rodziny, który sprzyjałby wytworzeniu pozytywniejszych nastawień do przyszłości w kontekście zaufania do siebie oraz kształtowania i wzmacniania dojrzalszych postaw.
Dowód: opinia sądowo psychologicznaE. T.– k. 315- 321.
R. K. (1)w wyniku tragicznej śmierci męża w dniu 14 listopada 2011 r. doznała zaburzeń adaptacyjnych w przebiegu żałoby. Polegały one na utracie poczucia bezpieczeństwa spowodowanego radykalną zmianą sytuacji życiowej. Lęk przejął kontrolę nad powódką powodując zawieszenie wszelkich decyzji dotyczących dalszego życia swojego i córki. Utraciła zaufanie do siebie. Zamknęła się w sobie, ograniczyła kontakty społeczne. Mimo upływu czasu nadal znajduje się w ostatniej fazie żałoby (przystosowywania się do życia bez męża). Nie podejmuje zdecydowanych działań, decyzji dotyczących przyszłości bez osoby, która stanowiła oparcie i siłę napędową w związku.
Skutki tej tragicznej sytuacji trwają nadal choć powoli następuje wewnętrzna na razie potrzeba podjęcia decyzji co do dalszego życia. Najtrudniejszym był pierwszy rok . Następnie następowała zmiana przystosowania w kierunku skupiania się na codziennych drobnych radościach i wypieranie, zagłuszanie smutku. Nie jest to jednak jeszcze rozwiązaniem problemów emocjonalnych jakie pojawiły się po przeżytej tragicznej utracie męża choć ułatwia codzienne funkcjonowanie i pozwala sytuacyjnie cieszyć się drobnymi radościami.
W życiu codziennym konsekwencją tego tragicznego wydarzenia było nagłe zaburzenie planów, zamknięcie na świat i ludzi, rezygnację z marzeń, ograniczyło nadzieję na przyszłość, satysfakcję z życia. Wzrost neurotyzmu w przeżywaniu zwiększa koszty emocjonalne codziennego życia zarówno w zakresie relacji z ludźmi, jak i w sytuacjach zadaniowych (praca, jazda samochodem).
Aktualny stan psychiczny (silny neurotyzm, brak poczucia bezpieczeństwa, zaufania do siebie, poczucie izolacji emocjonalno- społecznej, umiarkowanie obniżony nastrój) nie wymaga leczenia farmakologicznego ale stanowi wskazanie do terapii psychologicznej.
Dowód: opinia sądowo psychologicznaE. T.– k. 315- 321.
H. K. (1)w wyniku tragicznego wydarzenia z dnia 14 listopada 2011 r. doznał silnego stresu. W przebiegu żałoby podjął wysiłek zagłuszenia emocji o znaku ujemnym związanych z przebytą tragedią. Konsekwencją było ujawnianie emocji ujemnych przez ciało głównie pod postacią zaburzenia rytmów dobowych. Po pierwszym trudnym roku rozpoczął proces przyjmowania postawy akceptacji sytuacji i poszukiwał sposobów zapełnienia sobie czasu aktywnością. Proces ten zdaje się być zakończony choć nie oznacza to likwidacji smutku, tęsknoty za synem i gniewu na utratę. W mniejszym nasileniu uczucia te trwają nadal.
W chwili obecnej nie wymaga leczenia choć koszty emocjonalne życia (większy smutek i ograniczenie zdolności przeżywania radości oraz objawy psychosomatyczne) są większe i ograniczona jest zdolność radosnego przeżywania rzeczywistości oraz bezpieczeństwo patrzenia w przyszłość.
Dowód: opinia sądowo psychologicznaE. T.– k. 315- 321.
I. K. (1)w wyniku tragicznej utraty syna w dniu 14 listopada 2011 r. doznała silnego stresu w przebiegu żałoby. Spowodował on uruchomienie neurotycznego mechanizmu obracania się, dręczenia myślami w kręgu problemu utraty syna. Poziom stresu związanego z sytuacją utraty osłabił też odporność fizyczną.
Przebieg żałoby powikłany chorobą nowotworową uległ przedłużeniu. Nadal powódka pozostaje w ostatniej fazie żałoby polegającej na przystosowaniu się do życia w nowej sytuacji. Syn miał pozostać obok nich i towarzyszyć przez resztę życia. Jego tragiczna śmierć spowodowała konieczność zmiany oczekiwań od życia, utratę pozytywnych nastawień do przyszłości oraz ograniczenie zdolności odczuwania codziennych radości. Taki stan psychiczny trwa do chwili obecnej.
PowódkaI. K. (1)nie wymaga leczenia farmakologicznego, ale istnieją wskazania do terapii psychologicznej ukierunkowanej na radzenie sobie z neurotycznym sposobem przeżywania oraz poszukiwanie nowych kierunków działania.
Dowód: opinia sądowo psychologicznaE. T.– k. 315- 321.
PowódkaI. K. (1)w związku ze śmiercią syna poniosła następujące koszty: trumna i usługa pogrzebowa – 3.812,40 zł, kwiaty dla zmarłego – 210 zł, przygotowanie grobu – 300 zł, posługa kościelnego – 100 zł, posługa organisty – 200 zł, posługa kapłańska – 400 zł, nagrobek jednoosobowy – 9.600 zł. Zatem powódkaI. K. (1)na koszty pogrzebu i zakup pomnika tragicznie zmarłego syna wydała 14.622,40 zł.
Dowód: faktura VAT - k. 102, rachunek – k. 103.
Obecnie powódkaR. K. (1)ma 33 lata, a z zawodu jest krawcem odzieży lekkiej. Powódka pracowała w tym zawodzie krótko na okres próbny, a następnie nie zawarto z nią kolejnej umowy o pracę. Obecnie powódka nie pracuje, zajmuje się domem i wychowaniem dziesięcioletniej córkiP. K.. Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. PowódkaR. K. (1)poszukuje pracy na własną rękę, ale pracodawcy proponują jej zatrudnienie bez umowy o pracę. Aktualnie powódkiR. K. (1)iP. K.utrzymują się z renty rodzinnej wypacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.w wysokości 968,40 zł miesięcznie oraz zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości 276 zł miesięcznie. Czasami owe środki nie wystarczają na zaspokojenie ich potrzeb iR. K. (1)podejmuje prace dorywcze przy zbiorze wiśni.P. K.iR. K. (1)nadal zamieszkują w domu powodówH.iI. K. (1). Tuż po śmierci męża powódkaR. K. (1)wraz z córką prowadziła osobne gospodarstwo domowe i partycypowała w kosztach utrzymania domu przekazując teściom około 300 zł miesięcznie, gdyż miesięczne stałe opłaty zarówno przed zdarzeniem, jak i po nim nie zmniejszyły się i wynosiły około 1071 zł miesięcznie. Obecnie nie partycypują w kosztach utrzymania mieszkania i prowadzą z rodzicami poszkodowanego wspólne gospodarstwo domowe. W domu mieszkają również dziadkowie poszkodowanegoK.iS. K. (2), którzy utrzymują się z emerytur odpowiednio w wysokości 1.408,38 zł i 1.015,01 zł i ponoszą koszty jego utrzymania. Powódka sprząta dom i gotuje, gdyż rodzice zmarłego męża pracują zawodowo. Teściowa gotuje jedynie jak ma wolny dzień. Poza tym powódkaR. K. (1)uczestniczy w zbiorach warzyw i owoców na działce stanowiącej własność teściów.
Dowód: zeznania powódkiR. K.– od 9 do 27 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 14 do 20 minuty, od 21 do 25 minuty, od 32 do 34 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powodaH. K.– od 33 do 45 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania świadków:M. J.– od 6 do 16 minuty, od 31 do 35 minuty nagrania z rozprawy k. 311,J. O.– od 41 do 48 minuty, od 56 minuty do 1 godziny i 2 minuty nagrania z rozprawy k. 311,  odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 48, odpis skrócony aktu urodzenia – k. 49, kopia dowodu osobistego – k. 50,  faktura VAT za energię elektryczną, telefon – k. 73, 75-76, 99- 100, 119- 120, 122- 123, potwierdzenie przelewów opłat za energię elektryczną - k. 74, 101, 121, oświadczenieI. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 77-79, 124- 126, oświadczenieR. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 80, 127, oświadczenieH. K. (1)z dnia 13.11.2013 r. – k. 81, 128, potwierdzenie przelewów opłat za telefon(...) S.A.– k. 82, 129, pokwitowanie wpłaty OC rolników z dnia 31.12.2012 r. – k. 83, 130, decyzja Wójta GminyK.z dnia 28.1.2013 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego – k. 84, 131, potwierdzenie przelewów podatku rolnego – k. 85, 132, zaświadczenie Urzędu GminyK.z dnia 4.11.2013 r. – k. 86, 133, potwierdzenie uiszczenia opłat za wodę, śmieci, ścieki – k. 87-88, 91-92, 134- 135, 138- 139, potwierdzenie uiszczenia składki OC rolników – k. 89- 90, 136- 137, zeznanie PIT- 37 za 2011 r. – k. 93- 95, potwierdzenie przelewu renty rodzinnej – k. 96, 116, decyzja – k. 97- 98, 117- 118, oświadczenie – k. 104- 115, przekaz pocztowyS. K.– k. 140, decyzja KRUS z dnia 1.03.2013 r. o wysokości emeryturyK. K.– k. 145, 148.
Obecnie powódH. K. (1)ma 57 lat i nie posiada wyuczonego zwodu. Z kolei powódkaI. K. (1)ma 55 lat i ma wyuczony zawód w charakterze sprzedawcy. Powód pracuje w firmie mięsnej(...) Sp. z o.o.wL.jako rozbieracz- pakowacz i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.600- 1.700 zł netto miesięcznie. PowódkaI. K. (1)też jest zatrudniona na umowę o pracę w(...)wK.na stanowisku sprzedawca i zarabia 1.100 zł netto miesięcznie. PowodowieH. K. (1)iI. K. (1)są właścicielami domu o powierzchni 240 m(

    2)i działki 0,25 ha, współwłasność małżeńska oraz posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 1,72 ha. Powodowie na działce uprawiają warzywa i mają drzewka owocowe na własne potrzeby. Uprzednio powodowie osiągali dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 11.008,50 zł rocznie i uzyskiwali dopłaty bezpośrednie w kwocie 1.447,66 zł rocznie. Obecnie nieruchomość rolną obrabia ich córka.
Dowód: zeznania powodaH. K.– od 36 do 38 minuty nagrania z rozprawy k. 302, od 33 do 45 minuty nagrania z rozprawy k. 360, zeznania powódkiI. K.– od 1 godziny i 4 minuty do 1 godziny i 17 minuty nagrania z rozprawy k. 302, kopia dowodu osobistego – k. 51, 52,  zaświadczenie Urzędu GminyK.z dnia 4.11.2013 r. – k. 86, 133,  oświadczenie – k. 110- 115, decyzja ZUS o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego – k. 141- 142, zaświadczenie o zarobkachI. K.– k. 143, 146, rozliczenie wynagrodzeniaH. K.– k. 144, 147, decyzja z dnia 24.11.2011 r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich – k. 149- 150.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności w oparciu o złożone dokumenty, opinie sądowo psychologiczną biegłej sądowejE. T., zeznania świadkówM. J.,J. O., zeznania powodówR. K. (1),H. K. (1)iI. K. (1), które w powyższym zakresie Sąd uznał za wiarygodne.
Opinie sądowo psychologiczną sporządzoną przez biegłą sądowąE. T.odnośnie każdego z powodów, Sąd uznał za jasną, pełną i należycie uzasadnioną, a wnioski z niej wyciągnięte za logiczne. Biegła przygotowując opinię celem wskazania stanu emocjonalnego powodów oparła się zarówno na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, jak też przeprowadziła osobiście badanie wymienionych. Należy zauważyć, iż strony nie kwestionowały wniosków końcowych tych opinii.
Sąd zważył, co następuje:
Odpowiedzialność pozwanego wynika z ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego zawartego przez wymienionego pozwanego ze sprawcą zdarzeniaP. M. (1).
Zgodnie zart. 822 § 1 k.c., przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela (§ 4). Odpowiedzialność pozwanego, której w toku postępowania nie kwestionował wynika, zatem zarówno wprost z cytowanego przepisuart. 822 § 4 k.c., jak również zart. 34 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) i art. 36 cytowanej ustawy, który określa odpowiedzialność ubezpieczyciela w granicach odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego.
Podstawę odpowiedzialności cywilnej pozwanego za skutki zdarzenia, które w postępowaniu karnym zostało zakwalifikowane jako przestępstwo zart. 177 § 2 k.k., na skutek, którego ojciec, mąż i syn powodów poniósł śmierć stanowią przepisyart. 436 k.c.w zw. zart. 435 k.c.Ustanawiają one odpowiedzialność posiadacza pojazdu mechanicznego wobec poszkodowanego ruchem tego pojazdu na zasadzie ryzyka przy uwzględnieniu przyczynowości, o której mowa wart. 361 k.c.Związek przyczynowy między zdarzeniem, w którym uczestniczyłS. K. (1), a skutkiem w postaci jego śmierci jest oczywisty i wynika z ustaleń poczynionych w wyroku karnym. W związku z powyższym przesądzona jest odpowiedzialność sprawcy, a co za tym idzie zakładu ubezpieczeń, w którym miał on wykupione ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej.
W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się w istocie jedynie do ustalenia wysokości należnego powodom zadośćuczynienia, odszkodowania za znaczne pogorszenie się ich sytuacji życiowej po śmierci ojca i męża, a także ustalenia wysokości należnych kosztów pogrzebu oraz ustalenia w jakim stopniu poszkodowany przyczynił się do wypadku.
Przyjmując zatem zasadność zasądzenia odszkodowania w niniejszej sprawie, konieczne było rozważenie podnoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przyczynienia się zmarłego do powstania szkody, albowiem z mocyart. 362 k.c.jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Przyczynienie jest zatem zachowaniem poszkodowanego, które pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą i także jest zawinione lub przynajmniej obiektywnie nieprawidłowe. Innymi słowy – zachowanie się poszkodowanego musi stanowić adekwatną współprzyczynę powstania szkody lub jej zwiększenia, czyli włączać się musi jako dodatkowa przyczyna szkody. Przyczynienie pociąga za sobą zmniejszenie odpowiedzialności sprawcy i jest okolicznością ograniczającą odpowiedzialność pozwanego.
Odnosząc się do kwestii przyczynienia, w oparciu o opinie sporządzone na potrzeby postępowania karnego, a przede wszystkim opinię biegłego sądowegoS. G.zleconą przez Sąd Rejonowy w Kaliszu, należy wskazać, iż poszkodowanyS. K. (1)w dniu zdarzenia poruszał się z dozwoloną prędkością, która nie pozwalała mu uniknąć wypadku. Kierowca, przy prędkości z jaką poruszał się zmarły, mógł zauważyć nieoznakowany pojazd dopiero z odległości około 48- 56 metrów, a droga hamowania wynosiła 67- 85 metrów.S. K. (1)nie mógł również uniknąć zderzenia z zaparkowanym zespołem pojazdów składającym się z ciągnika siodłowego marki(...)nr rej. (...)z naczepąJ.nr rej. (...)na prawym pasie ruchu, wykonując manewr obronny w postaci omijania w lewą stronę samochodemV. (...), aby przemieścić pojazd na lewy pas ruchu, który był wolny, bo na to potrzebował 58- 68 m.
Oczywiste, iż biegli sądowi w postępowaniu karnym z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych nie byli kompetentni do wypowiedzi na temat wpływu spożytego alkoholu etylowego na zachowanie kierującegoV. (...)S. K. (1). Nie mniej jednak okolicznością powszechnie wiadomą jest, że zawartość alkoholu powyżej 0,5 ‰ we krwi powoduje znaczne zaburzenie czynności układu nerwowego u nietrzeźwego uczestnika ruchu, co uniemożliwia właściwą ocenę sytuacji, koordynacji i sprawności ruchowej oraz w głównej mierze opóźnienie szybkości reagowania na zaistniałą i zmieniającą się sytuację w ruchu drogowym. Stosownie do treściart. 228 § 1 k.p.c.fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie było, iż poszkodowany prowadził pojazd posiadając 3,1 ‰ alkoholu we krwi. Biegły sądowy wskazał, iż nie można wykluczyć, że stan nietrzeźwościS. K. (1)miał bezpośredni wpływ na jego irracjonalne postępowanie i zachowanie w sytuacji drogowej - wykonany manewr omijania w prawo, a nie w lewo, który w sytuacji krytycznej był bardziej racjonalny, gdyż gdyby nawet doszło do zderzenia pojazdów miałoby ono miejsce po prawej stronie nadwozia samochoduV. (...), a wiec minimalizowałoby ewentualne skutki i następstwa zderzenia (minimalizowałoby zakres doznanych obrażeń) dla pokrzywdzonego. Biegły sądowy jednoznacznie wypowiedział się, że kierujący samochodemV. (...)S. K. (1)podejmując wykonywanie manewru omijania w prawo w wyniku, czego doszło do zderzenia z zaparkowanym ciągnikiem siodłowym(...)wraz z naczepąJ., przyczynił się do zaistnienia wypadku drogowego. Pomiędzy zachowaniem kierującego samochodemV. (...)S. K. (1), a zaistniałym wypadkiem drogowym zachodzi pośredni związek przyczynowo- skutkowy, polegający na wykonaniu manewru obronnego, który zamiast zmniejszyć skutki zderzenia doprowadził do ich zwiększenia, a który w konsekwencji doprowadził do przyczynienia się do zaistniałego wypadku drogowego.
Wbrew stanowisku powodów, mając na uwadze prawomocne skazanie sprawcyP. M. (1)i brak ustalenia wpływu stanu nietrzeźwości na zachowanie zmarłego w sytuacji wypadkowej nie można wywieść wniosku o całkowitym braku zawinienia po stronie poszkodowanego. Uwzględniając nieprawidłowo wykonany manewr omijania przez poszkodowanego znajdującego się w stanie nietrzeźwości, przy uwzględnieniu faktu notorycznego, iż zawartość alkoholu powyżej 0,5 ‰ we krwi powoduje znaczne zaburzenie czynności układu nerwowego u nietrzeźwego uczestnika ruchu, Sąd uznał, że poszkodowanyS. K. (1)przyczynił się do powstania szkody w 20 %. Natomiast określony przez pozwanego stopień przyczynieniaS. K. (1)do powstania szkody na 70 % naruszył dyspozycjeart. 362 k.p.c.Oceniając stopień przyczynienia się poszkodowanego Sąd uwzględnił niepomiernie większe zagrożenie stworzone przez pojazd członowy składający się z ciągnika siodłowego z naczepą zaparkowany w nieprawidłowym miejscu, nieoświetlony i nieoznakowany trójkątem ostrzegawczym, z zagrożeniem generowanym przez samochód osobowy, fakt że stwarzane przez prowadzącegoS. K. (1)zagrożenie było zagrożeniem jego własnego zdrowia i życia, a nie zagrożeniem dla innych uczestników ruchu i wreszcie okoliczność, iż szkoda powstała jedynie po stronie poszkodowanego.
Wśród roszczeń zgłoszonych przez powodów na pierwszy plan wysuwało się żądanie zapłaty zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Po nowelizacjikodeksu cywilnegodokonanejustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. Nr 116, poz. 731) zakresem odszkodowania na podstawieart. 446 § 4 k.c.objęty jest uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego, w następstwie jego śmierci, spowodowanej uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Krąg uprawnionych do domagania się kompensaty krzywdy obejmuje wyłącznie członków rodziny zmarłego, przy czym muszą być to najbliżsi członkowie tej rodziny. Obejmuje on z reguły rodziców, małżonka i dzieci zmarłego.
ZmarłyS. K. (1)był ojcem, mężem i synem powodów. W tej sytuacji niewątpliwym pozostaje, że powodowie małoletniaP. K.,R. K. (1),H. K. (1)iI. K. (1)należą do kręgu osób najbliższych dla zmarłego w rozumieniuart. 446 § 4 k.c.tym bardziej, że przed wypadkiem zamieszkiwali wspólnie tworząc rodzinę. Nadto łączyła powodów z nim silna i wzajemna więź rodzinna i uczuciowa, co wynika z zeznań nie tylko powodów, ale i zeznań świadkówM. J.iJ. O..
W ramach roszczenia zart. 446 § 4 k.c.kompensacie podlega doznana krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. Realizacja tego roszczenia ma pomóc dostosować się najbliższym członkom rodziny zmarłego do nowej rzeczywistości. Ma także na celu złagodzenie cierpienia wywołanego utratą osoby bliskiej. Do okoliczności wpływających na wysokość tego świadczenia zaliczyć z pewnością należy dramatyzm przeżyć u osób bliskich zmarłego, poczucie osamotnienia, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rola, jaką w rodzinie pełniła osoba zmarłego, charakter i rodzaj zaburzeń w prawidłowym funkcjonowaniu pozostałych członków rodziny, stopień, w jakim pozostali członkowie będą umieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości i na ile zdolni są zaakceptować obecny stan rzeczy.
Przepisart. 446 § 4 k.c.nie wiąże wystąpienia krzywdy ze szkodą ujętą w kategoriach medycznych. Osoby, którym prawo przyznaje to roszczenie nie doznają uszkodzenia ciała, a śmierć osoby bliskiej często nie łączy się z rozstrojem zdrowia. To, co charakteryzuje osoby uprawnione do uzyskania zadośćuczynienia na podstawie komentowanego przepisu to cierpienie, którego zakres pozostaje poza możliwościami dowodowymi. Aktualny stan wiedzy medycznej nie pozwala, bowiem na udowodnienie rozmiaru uczuć i przywiązania. Skoro do świadczenia takiego mają prawo wyłącznie członkowie najbliższej rodziny to usprawiedliwionym pozostaje wniosek, że zadośćuczynienie ma kompensować nie tylko doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz przed wszystkim przedwczesną utratę członka rodziny. Dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga kompensaty, jest, zatem prawo do życia w rodzinie.
Powodowie spełniają tą przesłankę przyznania zadośćuczynienia, gdyż dla zmarłego byli osobami najbliższymi.
Oceniając wysokość zgłoszonych przez powodów roszczeń o wyrównanie krzywdy Sąd miał na uwadze, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym i doktrynie zostały wypracowane kryteria ustalania zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 k.c.iart. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.). Sąd orzekając w przedmiocie takiego żądania musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra. Z uwagi na ciężar gatunkowy dobra osobistego w postaci prawa do życia w rodzinie, wywodzonego zart. 446 § 4 k.c.powinno ono w hierarchii wartości zasługiwać na wzmożoną ochronę w porównaniu z innymi dobrami.
Nie ulega, zatem wątpliwości, że o wysokości zadośćuczynienia zart. 446 § 4 k.c.powinny decydować głównie kryteria zobiektywizowane, jako że służy ono naprawieniu szkody powstałej w sferze przeżyć psychicznych poszkodowanego, w więc dotyczącej szeroko rozumianych dóbr osobistych. Dlatego też istotnym i łatwo uchwytnym elementem wpływającym na tę postać kompensaty jest stopień pokrewieństwa łączący osobę bliską ze zmarłym, charakter tych relacji, rola, jaką zmarły pełnił w rodzinie, wiek zmarłego oraz osoby bliskiej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że szczególnie traumatycznym przeżyciem dla powodów małoletniejP. K.(córki),R. K. (1)(żony),H. K. (1)iI. K. (1)(rodziców) była przedwczesna utrata odpowiednio ojca, męża i jedynego syna. Powodowie utracili bliską osobę, w której mieli wsparcie nie tylko materialne, ale również uczuciowe. Zmarły aktywnie uczestniczył w życiu rodzinnym, troszczył się o powodów, dbał o ich wspólny dom, deklarował przywiązanie do domu rodzinnego również w przyszłości i wspólne zamieszkiwanie z córkąP. K.i żonąR. K. (1), z uwagi na plany pobudowania nowego domu, przez najbliższe lata. Z uwagi na młody wiek powodów liczących 7 lat (córka), 29 lat (żona), 53lata (ojciec) i 51 lat (matka), a także młody wiek powoda liczącego sobie 29 lat można założyć, że wymienieni i zmarli tworzyliby rodzinę jeszcze przez wiele lat.
Sąd uwzględnił fakt, że śmierć poszkodowanego spowodowała u powodów zaburzenia emocjonalne. U małoletniej powódkiP. K.wystąpił lęk, który zburzył jej poczucie bezpieczeństwa, a co utrzymuje się w dalszym ciągu, ale w mniejszym nasileniu. Małoletnia nadal chciałaby być mała, bo wówczas było bezpiecznie, a to może w przyszłości utrudniać jej rozwój. W wyniku tego zdarzenia powódkaP. K., miała mniejszą odwagę w podejmowaniu dorosłych obciążeń, poczucie odmienności i mniejszą motywację do nauki, bo to zmarły ojciec w sferze wychowawczej wyznaczał dla niej granice. Dziewczynka miała zaburzenia snu, stała się bardzo nerwowa, zamknęła się w sobie i odsunęła się od rówieśników. Sąd wziął pod uwagę, iż największe nasilenie objawów smutku, tęsknoty i lęku towarzyszyło dziewczynce w pierwszym roku. Aktualnie małoletnia nie wymaga leczenia, ale pewnej reorganizacji w funkcjonowaniu rodziny, aby wytworzyć pozytywniejsze nastawienie do przyszłości, w tym ze strony dziadków, zwłaszcza, że powódH. K. (1)stara się zastąpić dziewczynce ojca.
Z kolei u powódkiR. K. (1)wystąpiły zaburzenia adaptacyjne w przebiegu żałoby, polegające na utracie poczucia bezpieczeństwa spowodowanego radykalną zmianą sytuacji życiowej. Lęk przejął kontrolę nad powódką powodując zawieszenie wszelkich decyzji dotyczących dalszego życia swojego i córki. Powódka utraciła zaufanie do siebie, zamknęła się i ograniczyła kontakty społeczne. Dla powódki najtrudniejszy był pierwszy rok. Następnie następowała zmiana przystosowania w kierunku skupiania się na codziennych drobnych radościach i wypieranie, zagłuszanie smutku. Sąd wziął pod uwagę, iż powódkaR. K. (1)mimo upływu czasu – blisko cztery lata po zdarzeniu - nadal znajduje się w ostatniej fazie żałoby (przystosowywania się do życia bez męża). Nie podejmuje zdecydowanych działań, decyzji dotyczących przyszłości. Wskazana byłaby u niej terapia psychologiczna z uwagi na aktualny stan psychiczny (silny neurotyzm, brak poczucia bezpieczeństwa, zaufania do siebie, poczucie izolacji emocjonalno- społecznej, umiarkowanie obniżony nastrój).
Natomiast ojciec zmarłegoH. K. (1)doznał silnego stresu, z którym radził sobie zagłuszając emocje związane z przebyta tragedią, na skutek czego ciało ujawniało je pod postacią zaburzenia rytmów dobowych. Sąd wziął pod uwagę, iż po pierwszym trudnym roku powódH. K. (1)rozpoczął proces przyjmowania postawy akceptacji sytuacji i poszukiwał sposobów zapełnienia sobie czasu aktywnością. Proces ten zdaje się być zakończony choć nie oznacza to likwidacji smutku, tęsknoty za synem i gniewu na utratę. Owe uczucia u powoda w mniejszym nasileniu trwają nadal. W chwili obecnej nie wymaga leczenia, ale ograniczona jest zdolność radosnego przeżywania rzeczywistości oraz bezpieczeństwo patrzenia w przyszłość.
Z kolei matka poszkodowanegoI. K. (1)w wyniku jego tragicznej utraty doznała silnego stresu w przebiegu żałoby. Spowodował on uruchomienie neurotycznego mechanizmu obracania się, dręczenia myślami w kręgu problemu utraty syna. Poziom stresu związanego z sytuacją utraty osłabił też jej odporność fizyczną. U powódki przebieg żałoby powikłany chorobą nowotworową uległ przedłużeniu. Sąd miał na uwadze, że powódka nadal pozostaje w ostatniej fazie żałoby polegającej na przystosowaniu się do życia w nowej sytuacji. U powódki nadal występują zaburzenia snu, trwa utrata pozytywnych nastawień do przyszłości oraz ograniczenie zdolności odczuwania codziennych radości i istnieją wskazania do terapii psychologicznej.
Zatem niewątpliwie krzywda wynikająca z utraty ojca, męża i dziecka, którego nikt nie może zastąpić, była wyjątkowo dotkliwa dla powodów i będzie trwać przez całe ich życie, a jej skutki są obecnie nie do przewidzenia. Zwłaszcza krzywda małoletniej siedmioletniej powódkiP. K.była olbrzymia. Dziewczynka przez całe życie będzie musiała sobie radzić bez psychicznego wsparcia ojca, odczuwać swą odmienność od rówieśników, co przede wszystkim nasilać się będzie przy okazji wszelkich uroczystości ważnych w życiu każdego człowieka (komunii świętej, bierzmowania, zawarcia małżeństwa czy osiemnastych urodzin i ukończenia szkół).
Sąd przede wszystkim uwzględnił, iż powodowie przed zdarzeniem nie korzystali w ogóle z leków uspokajających i nasennych ani wsparcia psychologicznego, co miało miejsce dwukrotnie w stosunku do małoletniej powódki. PowodowieR. K. (1)iH. K. (1)po śmierciS. K. (1)przez pół roku przyjmowali ogólnodostępne środki farmakologiczne na uspokojenie. Natomiast powódkaI. K. (1)przyjmowała nie tylko leki na uspokojenie ale również nasenne, zarówno na receptę, jak i ogólnodostępne.
Sąd uwzględnił również towarzyszące powodom, na co dzień negatywne odczucia związane z poczuciem straty ojca, męża i syna - odczuwany przez nich smutek, pustkę i tęsknotę, tym większe, że wymienieni pozostawali w bardzo dobrych relacjach osobistych, byli ze sobą mocno związani emocjonalnie przez fakt wspólnego zamieszkania i wiązania swojej przyszłości z osobą ojca, męża i syna. Nadto Sąd miał na uwadze okoliczność, iż na skutek śmierciS. K. (1)powodowie nie stali się osobami samotnymi, bez rodziny, to w okolicznościach niniejszej sprawy poczucie towarzyszące krzywdzie nie może być wystarczająco skompensowane przez relacje z pozostałymi członkami najbliższej rodziny. Poza tym w wyniku śmierci męża powódkaR. K. (1)utraciła szansę na posiadanie kolejnego dziecka i wybudowanie wspólnego domu, a powodowieH. K. (1)iI. K. (1)utracili realną szansę na otrzymanie wsparcia i pomocy w przyszłości, zwłaszcza, iż córka wyprowadziła się pół roku po wypadku z domu rodzinnego.
Wszystkie te okoliczności nakazywały Sądowi uwzględnić powództwo przy przyjęciu, że właściwą kwotą zadośćuczynienia należnego powodom:
- małoletniejP. K.za śmierć ojca będzie kwota 150.000 zł,
-R. K. (1)za śmierć męża będzie kwota 100.000 zł,
-H. K. (1)iI. K. (1)za śmierć syna będzie kwota po 80.000 zł.
W ocenie Sądu powyższe kwoty dla każdego z nich w świetle okoliczności sprawy będą stanowiły ekonomicznie odczuwalną wartość. Mając na uwadze fakt, że pozwany zakład ubezpieczeń wypłacił powódkomP. K.iR. K. (1)z tytułu zadośćuczynienia kwotę po 9.000 zł , co przy uwzględnieniu przyczynienia sięS. K. (1)do rozmiaru szkody w 20 % nakazywało uwzględnić powództwo odpowiednio do kwoty 111.000 zł (150.000 zł x 20 % - 9.000 zł) w stosunku doP. K., i kwoty 71.000 zł (100.000 zł x 20 % - 9.000 zł) w stosunku doR. K. (1). Nadto uwzględniając, iż pozwany wypłacił powodomH. K. (1)iI. K. (1)z tytułu zadośćuczynienia kwotę po 6.000 zł, co przy uwzględnieniu przyczynienia się ich syna do rozmiaru szkody w 20 % nakazywało uwzględnić powództwo do kwoty 58.000 zł (80.000 zł x 20 % - 6.000 zł) na rzecz każdego z nich (punkt Ia, IIa, III i IVa sentencji wyroku). Sąd oddalił powództwo w zakresie przekraczającym zasądzone sumy uznając, że pozostała kwota żądanego zadośćuczynienia byłaby zbyt wygórowana i nie adekwatna to stopnia pokrzywdzenia powodów (punkt V sentencji wyroku).
Co się tyczy zgłoszonego przez powodów małoletniąP. K.iR. K. (1)żądania zapłaty odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej na skutej śmierci ojca i męża, to w pierwszym rzędzie podnieść należy, że przepisart. 446 § 3 k.c.odmiennie niż przed nowelizacją, jest dziś podstawą do kompensaty wyłącznie szkody majątkowej (por. Andrzej Śmieja [w:] System Prawa Prywatnego. Prawo zobowiązań- część ogólna. Tom 6, pod redakcją Adama Olejniczaka, str.734; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 kwietnia 2010 r., I ACa 178/10, LEX nr 715515).
Swoje roszczenie w zakresie żądania zasądzenia kwot po 54.000 zł tytułem pozostałej części odszkodowania, powódki oparły na treści przepisuart. 446 § 3 k.c., zgodnie z którym Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Pod pojęciem pogorszenia sytuacji życiowej należy rozumieć nie tylko pogorszenie obecnej sytuacji materialnej, ale także utratę realnej możliwości polepszenia warunków życia. Należy tu przytoczyć przykładowo sytuację śmierci osoby bliskiej, z którą związana była realizacja planów życiowych mających poprawić warunki materialne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1974 r., I CR 361/74, OSP 1975/9/204), jak również pogorszenie sytuacji życiowej w wyniku doznania silnego wstrząsu psychicznego na skutek tragicznej śmierci osoby najbliższej, co pociąga za sobą osłabienie aktywności życiowej, zmniejszenie zarobków i zwiększenie wydatków poniesionych na leczenie lub na pomoc innych osób (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1969 r., II CR 114/69, OSNCP 1970/7-8/129). Pogorszenie sytuacji życiowej obejmuje tak szkody obecne, jak i przyszłe, które choć w pewnym stopniu dają się ocenić materialnie – vide niektóre czynności z zakresu opieki czy wzajemnej pomocy, gdzie dokładne określenie ich rozmiarów nie jest możliwe, stąd w grę wchodzi przyznanie przez Sąd „stosownego odszkodowania”.
W oparciu o analizę okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie Sąd doszedł do wniosku, że roszczenie powódek małoletniejP. K.iR. K. (1)w zakresie żądania odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życiowej na skutek śmierci odpowiednio ojca i męża jest słuszne, co do zasady, ale nie, co do wysokości. Powódki w toku niniejszego postępowania wykazały, że ich aktualna sytuacja życiowa – w tym rodzinna i majątkowa, zmieniła się w stosunku do sytuacji, jaka istniała jeszcze za życiaS. K. (1), który pracował.
Z zeznań powodów i świadków oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że poszkodowanyS. K. (1)przed zdarzeniem zamieszkiwał razem z powódkamiP. K.iR. K. (1)oraz wspólnie z nimi prowadził gospodarstwo domowe. Poszkodowany pracował na umowę o pracę i osiągał miesięcznie dochód w wysokości 1.600 zł netto. Żona poszkodowanegoR. K. (1)nie pracowała, pozostawała na utrzymaniu męża i zajmowała się domem oraz wychowaniem ich siedmioletniej córki. Czasami powódkaR. K. (1)pracowała dorywczo, w okresie czerwiec- lipiec 2011 r. zarobiła 1.489,35 zł netto. Poszkodowany wraz z małżonką partycypował w kosztach utrzymania domu rodziców w łącznej wysokości 306 zł miesięcznie. Po uiszczeniu kosztów utrzymania domu poszkodowanemu i powódceR. K. (1)pozostawała kwota co najmniej w wysokości 1.294 zł. Poszkodowany swoją przyszłość wiązał z powódkamiP. K.iR. K. (1). Wymieniony pomagał w domu rodzinnym i w ogrodzie wykonując wiele prac fizycznych, które po śmierci męża, z uwagi na wykonywanie pracy zawodowej przez teściów, musiała przejąć powódkaR. K. (1). Zatem dochód na jednego członka rodziny przed wypadkiem wynosił około 432 zł plus ewentualnie to co dorobiła powódkaR. K. (1). ((1.600 zł – 306 zł = 1.294 zł) : 3). Obecnie powódkaR. K. (1)jest jedynym żywicielem rodziny, składającej się z niej i pozostającej na jej wyłącznym utrzymaniu powódkiP. K.. Głównym źródłem utrzymania rodziny pozostaje renta rodzinna w wysokości 968,40 zł miesięcznie. Miesięczne stałe opłaty na utrzymanie domu nadal wynoszą około 300 zł. Sąd nie brał pod uwagę zasiłków rodzinnych na dziecko tak jak i przy ustalaniu dochodu przed wypadkiem komunikacyjnym. Zatem dochód na jednego członka rodziny wynosi obecnie 334,20 zł ((968,40 zł – 300 zł = 668,40 zł : 2). Sąd rozliczając dochód miał na uwadze, iż jedynie od dobrej woli teściów, powódkaR. K. (1)obecnie nie partycypuje materialnie w kosztach utrzymania domu, choć tuż po wypadku jeszcze przekazywała im jako właścicielom domu co miesiąc kwotę 300 zł. W niniejszej sprawie teściowie powódki uwzględnili wysokość świadczenia rentowego otrzymywanego przez nią, z którego musi utrzymać siebie i małoletnią, obecnie już dziesięcioletnią córkę (wzrost potrzeb i kosztów utrzymania dziecka w stosunku do sytuacji sprzed wypadku) i zaproponowali synowej, aby z nimi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe i nie partycypowała materialnie w kosztach utrzymania domu. PowódkaR. K. (1)w zamian prowadzi cały dom teściów, sprząta, gotuje i uczestniczy w zbiorach warzyw i owoców na ich działce. W ocenie Sądu taka praca ma wartość policzalną odpowiadającą kwocie co najmniej około 300 zł miesięcznie, gdyż w ten sam sposób została zakwalifikowana przez zainteresowanych rodziców zmarłegoS. K. (1). Zatem nie budzi żadnych wątpliwości w ocenie Sądu, iż śmierć ojca i męża powódek spowodowała obniżenie standardu życia rodzinyK.na skutek utraty dodatkowych środków pieniężnych wnoszących do wspólnego budżetu domowego przez poszkodowanego.
Obecnie w sytuacji choćby przejściowych trudności powódki małoletniaP. K.iR. K. (1)będą zdane tylko na siebie, nie mogą już liczyć na duchowe i emocjonalne wsparcie odpowiednio ojca i męża, a także na istotny - choćby niewymierny wprost materialnie - wkład w zaspokojenie potrzeb rodziny, w tym zakresie faktycznego podziału obowiązków domowych i życiowych.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż poszkodowanyS. K. (1)w chwili śmierci miał 29 lat, był osobą zdrową, zdolną do pracy, posiadającym długoletnie doświadczenie zawodowe. Zatem oczywiście uzasadnione jest przyjęcie, że gdyby nie feralne zdarzenie, poszkodowany mógłby ewentualnie pracować jeszcze, przez wiele lat i uzyskiwać w tym czasie dochód, który pozwoliłby jego rodzinie na funkcjonowanie na poprzednim poziomie materialnym.
Sąd przy ustalaniu wysokości odszkodowania uwzględnił również cierpienie powódek związane ze stratą osoby bliskiej i związane z tym osłabienie ich aktywności życiowej oraz motywacji do przezwyciężania trudności życia codziennego, gdyż te zmiany w sferze ich dóbr niematerialnych, przede wszystkim w odniesieniu doR. K. (1)rzutowały na jej sytuację materialną, a co za tym idzie jej córki. PowódkaR. K. (1)nie mogła podjąć decyzji co do swojej i córki przyszłości, dopiero obecnie – blisko cztery lata po wypadku komunikacyjnym - jest na etapie poszukiwania pracy, a co przy uwzględnieniu jej skromnego doświadczenia zawodowego na obecnym rynku pracy jest utrudnione.
Podnieść też należy, iż podstawą przyznania odszkodowania zart. 446 § 3 k.c.jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, a więc nie tylko obecnej sytuacji materialnej, lecz także utrata realnej możliwości polepszenia warunków życia i realizacji planów życiowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2013 r., I ACa 697/13, LEX nr 1409246). W związku z powyższym szkoda powoda obejmuje ponadto utratę pomocy, jakiej powódki mogły oczekiwać od zmarłego ojca i męża w przyszłości, w tym finansowej. Należy też wskazać, iż na szkodę majątkową powódek, podlegającą rekompensacje w oparciu oart. 446 § 3 k.c., składają się także koszty koniecznego leczenia wywołanego zaburzeniami emocjonalnymi pozostającymi w adekwatnym związku przyczynowym ze śmiercią ojca i męża. Jednakże należy zauważyć, iż powódkaR. K. (1)przyjmowała leki nasenne i wymaga wsparcia psychologicznego.
Tym samym należna powódkomP. K.iR. K. (1)kwota odszkodowania winna stanowić kwotę 40.000 zł. Wobec uiszczenia z tego tytułu przez pozwany zakład ubezpieczeń kwoty po 6.000 zł na rzeczP. K.iR. K. (1), i przy uwzględnieniu przyczynienia sięS. K. (1)do rozmiaru szkody w 20 % nakazywało uwzględnić powództwo odpowiednio do kwoty po 26.000 zł ((40.000 zł x 20 %) – 6.000 zł) - punkt I b i IIb sentencji wyroku. Sąd oddalił powództwo w zakresie przekraczającym zasądzone sumy stwierdzając brak podstaw do przyznania wyższego odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej powodów po śmierciS. K. (1)(punkt V sentencji wyroku).
Stosownie do treściart. 446 § 1 k.c.jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. Granice obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu wyznaczają zwyczaje przyjęte w danym środowisku. Pojęcie owe należy rozumieć jako zwykle ponoszone wśród określonego kręgu podmiotów koszty związane z pochowaniem zmarłego (nabycie trumny, przewóz zwłok, koszty samej ceremonii pogrzebowej, kwiaty i wieńce, stypa, a później także wystawienie nagrobka).
Sąd podziela stanowisko ugruntowane w orzecznictwie, iż zasiłek pogrzebowy przewidziany wart. 77 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu odszkodowania dochodzonego na podstawieart. 446 § 1 k.c.(por. uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., III CZP 140/08, OSNC 2009/10/132).
W niniejszej sprawie powódkaI. K. (1)wykazała fakturą VAT i przedłożonym rachunkiem, iż poniosła koszty pogrzebu, w tym zainstalowania nagrobka na grobie zmarłegoS. K. (1)w wysokości 14.622,40 zł. Mając na uwadze, uiszczenie przez pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.506,72 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu, co przy uwzględnieniu przyczynienia sięS. K. (1)do rozmiaru szkody w 20 % nakazywało uwzględnić żądanie w tym zakresie odpowiednio do kwoty 10.191,2 zł ((14.622,40 zł x 20 %) – 1.506,72 zł) - punkt IVb sentencji wyroku. Sąd oddalił powództwo w zakresie przekraczającym zasądzoną sumę stwierdzając brak podstaw do przyznania wyższych kosztów pogrzebu.
O odsetkach od kwot zasądzonych wyrokiem tytułem zadośćuczynienia, odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej i kosztów pogrzebu Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz.U. Nr 124, poz.1152 z zm.). W niniejszej sprawie odsetki stały się wymagalne od dnia następnego po dacie decyzji ostatecznej pozwanego zakładu ubezpieczeń wydanej:
- w dniu 21 czerwca 2013 r. w przedmiocie przyznania świadczeń w zakresie zadośćuczynienia i odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w odpowiedzi na wezwania powodów,
- w dniu 23 lipca 2013 r. w przedmiocie przyznania kosztów pogrzebu, w odpowiedzi na wezwanie powódkiI. K. (1).
Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, iż pozwany w zwłoce w stosunku do powodów, co do wszystkich dochodzonych w pozwie żądań, pozostawał stosownie do treściart. 481 § 1 k.c.od dnia następnego od wydania powyżej opisanych decyzji ostatecznych, tj. od dnia 22 czerwca 2013 r. w zakresie przyznania zadośćuczynienia i odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej i od dnia 24 lipca 2013 r. w zakresie zwrotu kosztów pogrzebu.
Mając na uwadze, że powodów łączyło współuczestnictwo formalne o kosztach orzeczono odrębnie dla roszczeń każdego z nich, przy uwzględnieniu okoliczności, że powodowie byli zwolnieni od kosztów sądowych w całości. W sprawach każdego z powodów, każda ze stron poniosła wydatki na wynagrodzenie pełnomocnika w kwotach po 3.600 zł. W toku postępowania powstały też wydatki związane z opinią sądowo psychologiczną biegłejE. T.w wysokości 1.110 zł.
Uwzględniając wszystkie te okoliczności oraz fakt, że powodowieP. K.,R. K. (1),H. K. (1)iI. K. (1)wygrali proces odpowiednio w 70 %, 67 %, 62 % i 64 %, a także wyrażoną wart. 100 k.p.c.regułę stosunkowego rozdzielenia kosztów Sąd orzekł o kosztach procesu jak w punkcie VII a), VII b), VII c), VII d) sentencji wyroku.
Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.) w zw. zart. 100 k.p.c.pobrano od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 18.754,16 zł tytułem nieuiszczonych opłat sądowych i wynagrodzenia biegłej sądowej od uwzględnionych części powództwa (punkt VI sentencji wyroku). Uwzględniając przyznane powodom zwolnienie od kosztów sądowych całościowe, ich aktualną sytuację osobistą i materialną oraz charakter zgłoszonych w niniejszej sprawie roszczeń, Sąd nie obciążył powodów kosztami sądowymi w części oddalającej powództwa (art. 113 ust. 1wymienionej powyżej ustawy w zw. zart. 102 k.p.c.) – punkt VIII sentencji wyroku.
SSO Mirosława Marciniak