Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1153/15
Data wyroku: 2015-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Ludmiła Tułaczko, Zenon Stankiewicz, Beata Tymoszów
Słowa kluczowe: Obrońca
Podstawa prawna: art. 6 kpk

Sygn. akt VI Ka 1153/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 grudnia 2015 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Beata Tymoszów (spr.)
Sędziowie:  SO Ludmiła Tułaczko
SO Zenon Stankiewicz
protokolant: p.o. protokolant sądowy Marta Piotrowska
przy udziale prokuratora Teresy Pakieły
po rozpoznaniu dnia 16 grudnia 2015 r. wW.
sprawyS. S. (1)synaE.iC.ur. (...)wŁ.
oskarżonego o przestępstwo zart. 279 § 1 kk
sprawyŁ. K. (1)synaR.iK.ur. (...)wW.
oskarżonego o przestępstwo zart. 279 § 1 kkw zw. zart. 64 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe wW.
z dnia 16 marca 2015 r.    sygn. akt IV K 107/15
w odniesieniu doŁ. K. (1)wyrok uchyla i w tej części sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Południe wW.; w odniesieniu doS. S. (1)zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy, zwalnia oskarżonego od opłaty sądowej za drugą instancję, wydatkami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa, zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. S.kwotę 516,60 złotych obejmującą wynagrodzenie za obronę z urzędu świadczoną na rzeczS. S. (1)w instancji odwoławczej oraz podatek VAT.
SSO Ludmiła Tułaczko SSO Beata Tymoszów SSO Zenon Stankiewicz

Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie w sprawie o sygnaturze VI Ka 1153/15 – w trybieart. 457 § 2 k.p.k.sporządzone w odniesieniu doŁ. K. (1)

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Południe wW.wyrokiem z dnia 16 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt: IV K 107/15 oskarżonychS. S. (1)iŁ. K. (1)uznał za winnych tego, że w nocy 31 sierpnia 2014 r. wW.przyul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu dokonali włamania do mieszkania poprzez wyłamanie wkładki zamka w drzwiach wejściowych oraz kradzieży z wnętrza mieszkania zegarkamarki F.o wartości 500 zł, zegarka o wartości 30 zł, gotówki w kwocie 250 Euro oraz gotówki w kwocie 820 zł, czym wyrządzili straty w wysokości 2430 zł na szkodęA. W., przy czymŁ. K. (1)czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu łącznie co najmniej roku kary pozbawienia wolności będąc uprzednio skazanym za umyślne przestępstwo podobne w warunkach określonych wart. 64 § 1 kkwyrokiem Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim z dnia 24.04.2008 r. w sprawie II K 32/08, i za czyn ten skazał:
-S. S. (1), na podstawieart. 279 § 1 k.k., na karę roku i 6 miesięcy, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkw zw. zart. 70 § 1 pkt 1 k.k., warunkowo zawiesił na okres 5 lat tytułem próby, oddając oskarżonego w tym czasie pod dozór kuratora;
-Ł. K. (1), na podstawieart. 279 § 1 kkw zw. zart. 64 § 2 kkna karę 2 lat pozbawienia wolności.
Nadto, na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonych obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości poprzez zapłatę solidarnie na rzecz pokrzywdzonejA. W.kwoty 2430 złotych oraz kwoty 4.000 złotych tytułem zadośćuczynienia.
Apelację od tego wyroku wniosła obrońca z urzędu ,,obu oskarżonych’’. Co do oskarżonegoS. S. (1)zaskarżyła wyrok w zakresie orzeczenia o karze, domagając się jej złagodzenia, natomiast w odniesieniu doŁ. K. (1)zaskarżyła wyrok w całości tzn. w punkcie I, IV i VI podnosząc zarzut obrazyart. 6 k.p.k.w zw. z art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności orazart. 42 Konstytucji RPpoprzez ich niezastosowanie i przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność obrońcy oskarżonegoŁ. K. (1)wyznaczonego przez Sąd z urzędu w dniu wydania wyroku, co pozbawiło oskarżonegoŁ. K. (1)realizacji przysługującego mu prawa do obrony. Obrońca podniosła również zarzut obrazyart. 401 § 1 k.p.k.przez jego niezastosowanie i nie przerwanie rozprawy z ważnego powodu, jakim była nieobecność obrońcyŁ. K. (1). W konkluzji skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku wykazała, że Sąd Rejonowy istotnie dopuścił się zarzucanej obrazy przepisów postępowania, która tak dalece naruszała prawo do obronyŁ. K. (1)że skutkować musiała uchyleniem wyroku w odniesieniu do tego oskarżonego i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Zgodnie z treściąart. 6 k.p.k.oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy, o czym należy go pouczyć. Prawo do obrony, o którym mowa wart. 6 k.p.k.jest realizacją gwarancji określonej wart. 42 ust. 2 Konstytucji RPoraz ze zobowiązań prawnomiędzynarodowych (art. 14 ust. 3MPPOiP i art. 6 ust. 3 lit. c EKPC). Istota zasady prawa do obrony polega na umożliwieniu oskarżonemu (podejrzanemu) odpierania przedstawionych mu zarzutów, kwestionowania przemawiających przeciwko niemu dowodów, a także przedstawiania dowodów na poparcie własnych twierdzeń. Prawo oskarżonego do obrony oznacza jednak także obronę formalną, czyli możność ustanowienia obrońcy lub też korzystania w toku postępowania z obrońcy wyznaczonego z urzędu (oczywiście – po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek).
Ze względu na jego rangę, realizacja tego prawa musi być rzeczywista, a nie tylko formalna, zaś jej celem - uzyskanie dla oskarżonego możliwie najkorzystniejszego rozstrzygnięcia. Oceniając w tym kontekście sytuację procesową zaistniałą na rozprawie w dniu 16 marca 2015 r., należy stwierdzić, że niewątpliwie doszło do obrazyart. 6 k.p.k., i to w kilku aspektach, co niewątpliwie mogło rzutować na treść wydanego wyroku.
Jak już zaznaczono, wyrok w niniejszej sprawie zapadł po przeprowadzeniu rozprawy głównej w dniu 16 marca 2015r, - po jej jedynym terminie. Tego też dnia, przed rozpoczęciem przewodu sądowego, w ramach wniosków formalnych stron,Ł. K. (1)wniósł o wyznaczenie adwokata z urzędu z uwagi na brak środków finansowych umożliwiających mu korzystanie z pomocy obrońcy z wyboru. Wniosek ten został uwzględniony, a Sąd na podstawieart. 78 § 1 k.p.k.iart. 81 § 1 k.p.k.wyznaczył dla tego oskarżonego obrońcę z urzędu w osobie adw.M. S., nieobecnej na tejże rozprawie i zastępowanej przez apl. adw.A.N. S.(k.379).
Rzecz jednak w tym, że obecność aplikantaA. S. (1)wynikała z udzielonego jej przez patrona – adw.M. S.upoważnienia do obrony drugiego z oskarżonych –S. S.. po wyznaczeniu ( błędnie – o czym dalej) tego samego obrońcy dlaŁ. K., Sąd Rejonowy nie odroczył jednak rozprawy, aby adw.M. S.powiadomić o wyznaczeniu jej obrońcą z urzędu dla drugiego z oskarżonych, a jemu samemu umożliwić realny kontakt z obrońcą. Sąd prowadził rozprawę mimo, że nie była na niej obecna obrońca wyznaczona z urzędu, która również w tym zakresie – co doŁ. K. (1)nie udzieliła stosownego upoważnienia do obrony. W tych okolicznościach przypomnienia wymaga, że aplikant adwokacki występuje z upoważnienia swego mocodawcy. Oczywista jest różnica między czynnościami wykonywanymi przez adwokata czy radcę prawnego w ramach świadczenia przez niego pomocy prawnej, a czynnościami wykonywanymi przez aplikanta adwokackiego czy radcowskiego w trakcie odbywania przez niego aplikacji. Aplikacja stanowi jest jedynie etapem w karierze zawodowej prawnika, formą stażu zawodowego mającego na celu de facto naukę zawodu i przygotowanie zawodowe do pełnienia samodzielnej funkcji radcy prawnego. Upoważnienie aplikanta do zastępowania adwokata lub radcy prawnego nazywane potocznie substytucją - w rzeczywistości nią nie jest. Wszystkie czynności wykonywane przez aplikanta znajdują się pod ścisłym kierownictwem adwokata lub radcy prawnego (zob. wyrok SN z dnia 12 lutego 2013 w sprawie sygn. akt: II UK 184/12 ). W tym stanie rzeczy zarządzenie przez Sąd meriti przerwy celem umożliwienia kontaktu ,,obrońcy’’ z oskarżonymŁ. K. (1)było o tyle bezskuteczne, że obrońca nie był obecny na rozprawie, wobec czego oskarżony został tego kontaktu faktycznie pozbawiony.
W tym miejscu należy podkreślić, iż prawo do obrony, w tym korzystania z pomocy obrońcy winno być realne. Oznacza to między innymi, że ustanowiony obrońca z urzędumusi mieć zapewnioną możliwość rzetelnego zaznajomienia się z aktami sprawy.W niniejszej sprawie nieobecna na rozprawie obrońca z urzędu adw.M. S.takiej możliwości nie miała. Nota bene możliwość kontaktu z oskarżonym dana na rozprawie apl. adw.A. S. (2)w okolicznościach tej sprawy też należy ocenić, jako iluzoryczną. Takie postępowanie jest wręcz zaprzeczeniem traktowania obrony z urzędu jako realnej. Zauważyć tu należy, że dla powyższej oceny bez znaczenia jest fakt, iż obrońca w takich warunkach podjął się wykonywania swoich obowiązków. Realną obronę zapewnić ma sąd. Mamy tu do czynienia z sytuacją zbliżoną do przewidzianej wart. 85 § 2 k.p.k.- kolizji interesów przy obronie - do której sąd nie może dopuścić nawet, gdy tego nie zauważa obrońca. Podobnie sąd nie może dopuścić do wykonywania obowiązków obrońcy, w sytuacji wyraźnie wskazującej, że obrona może nie mieć realnego charakteru. W związku z tym w każdej sprawiestosownie wcześniejnależy wyznaczyć skazanemu obrońcę z urzędu, aby możliwe podjęcie przez niego wszystkich niezbędnych czynności obrończych. Oczywiście czynności te w każdej sprawie mogą mieć różny zakres i charakter, niemniej generalnie chodzi o to, że wyznaczony obrońca z urzędu zawsze powinien mieć zapewnioną możliwość odpowiednio wcześniejszego zapoznania się z materią sprawy (treścią wniosku oskarżonego), a także skontaktowania się z oskarżonym celu uzgodnienia z nim wspólnego stanowiska, tudzież złożenia w jego imieniu stosownego pisma procesowego. (zob. postanowienie SA w Krakowie z dnia 7 listopada 2012 roku w sprawie sygn. akt: II AKz 462/12).
Omawiane uchybienie rażąco narusza prawo do obrony określone wart. 6 k.p.k.orazart. 401 k.p.k., bowiem obecność obrońcy oskarżonego może być uznana za wystarczającątylko wtedy, gdy obrońca rzeczywiście może wypełniać swoje obowiązki. W konsekwencji powyższego w sprawie tej doszło również do oczywistego naruszeniaart. 401 k.p.k.Nieuwzględnienie wniosku obrońcy o odroczenie rozprawy przed zamknięciem przewodu sądowego (wniosek – k.379), a przez to uniemożliwienie mu złożenia wniosków dowodowych oraz zabrania głosu, jest na tyle rażącym naruszeniem prawa do obrony, które mogło mieć wpływ na treść wyroku, że z reguły powinno stanowić podstawę do jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi do ponownego rozpoznania (…) Nieuwzględnienie wniosku nowo ustanowionego obrońcy o odroczenie rozprawy celem przygotowania się do obrony, stanowi obrazęart. 6 k.p.k.Istotnie bowiem występowanie w sprawie obrońcy i to niezależnie od tego czy dzieje się to w ramach realizacji obrony z wyboru czy z urzędu, nie może mieć formalnego charakteru, a musi opierać się na faktycznej wiedzy obrońcy o materiale dowodowym sprawy, co umożliwia mu rzeczywisty wpływ na przebieg postępowania w interesie oskarżonego (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 18 listopada 2010 roku w sprawie sygn. akt: II AKa 314/10).
Brak rzeczywistej i prawidłowej obronyŁ. K. (1)był także efektem niedostrzeżenia przez sąd orzekający okoliczności, wskazanych wart. 85 § 1 k.p.k.Przepis ten stanowi, iż obrońca może bronić kilku oskarżonych, jeżeli ich interesy nie pozostają w sprzeczności. Sprzeczność interesów oskarżonych zachodzi wtedy, gdy obrona jednego z oskarżonych w sposób nieuchronny naraża dobro drugiego z nich albo, inaczej mówiąc, gdy wyjaśnienia jednego z oskarżonych czy też dowody przez niego powołane oraz ich ocena godzą w interesy drugiego oskarżonego, w rezultacie czego rodzi się kolizja interesów prowadząca w takiej sytuacji do unicestwienia roli obrońcy w procesie karnym. Stanowi to niewątpliwie pogwałcenie uprawnień oskarżonych przewidzianych wart. 6 k.p.k.Podkreślenia wymaga przy tym, że ocena, czy kolizja ta faktycznie zachodzi, należy przede wszystkim do sądu, co wyraźnie wynika z brzmieniaart. 85 § 2 k.p.k.Przenosząc rozważania te na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że pomiędzy oskarżonymiS. S. (1)iŁ. K. (1)istnieje konflikt interesów, którego Sąd meriti nie dostrzegł, wyznaczając im tego samego obrońcę z urzędu. Dokładna analiza treści ich wyjaśnień wskazuje na to, iż są one rozbieżne co do istotnych kwestii: np. rodzaju i ilości skradzionego mienia, sposobu dokonania włamania. Oskarżeni po części nawzajem obwiniali się o większą aktywność przy popełnieniu przestępstwa, jednocześnie umniejszając własną w nim rolę. Przytaczając przykładowo wypowiedźŁ. K. (1),,S.miał przy sobie sprzęt do włamań, ja nic nie miałem…(…)S.złamał wkładkę zamka (…) – k. 240 -241, zestawić ją trzeba z wyjaśnieniamiS. S. (1): ,,Do mieszkania poszedłem z obecnym oskarżonym, część rzeczy była moja, a część czyjaś (…) – k. 380. Ja kluczem otworzyłem górny zamek, a ten mój znajomy urwał wkładkę dolną kluczem ,,szwedem’’ – (k.70 -71, tom I).
W tym miejscu należy też przypomnieć, iż ujawnienie kolizji interesów oskarżonych powoduje, iż obrońca, który dotąd bronił dwóch lub więcej oskarżonych, nie może pozostać przy obronie żadnego z nich.(zob. wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 roku w sprawie sygn. akt: II AKa 54/15). Nie przekreślało to jednak prawidłowości obronyS. S., jako że już wyżej wykazano, iżŁ. K. (1)w istocie nie był broniony przez adw.M. S.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w odniesieniu do oskarżonegoŁ. K. (1)należy mieć w polu widzenia, że w razie wystąpienia kolizji interesów oskarżonych obrońca zmuszony jest zrezygnować z obrony wszystkich dotąd "współbronionych" oskarżonych, a obronę każdego z nich może lub musi objąć inny adwokat. "Racją unormowania zawartego w przepisieart. 85 § 2 k.p.k.- jak wskazuje się w judykaturze - jest wyłączenie możliwości kontynuacji obrony tych oskarżonych, co do których wystąpiła kolizja interesów oraz odsunięcie podejrzenia, że adwokat mógłby wykorzystać dotychczas uzyskane informacje z naruszeniem interesów nadal bronionego oskarżonego" (R. A. Stefański, Sprzeczność interesów oskarżonych a obrona obligatoryjna, (w) Obrona obligatoryjna w polskim procesie karnym, SIP Lex/el 2014).Należy zwrócić też uwagę, że już sama "możliwość powstania sprzeczności interesów procesowych współoskarżonych uniemożliwia adwokatowi prowadzenie jednoczesnej obrony tych osób" (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2009 r., Ts 231/2007, OTKZU 2009/2B, p. 122; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r., III KK 256/12).
Uwzględniając wszystkie wskazane okoliczności, zaskarżony wyrok należało uchylić w odniesieniu doŁ. K. (1)niego i w tej części sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi – Południe wW.do ponownego rozpoznania. . Z całą pewnością podniesiony w apelacji zarzut dotyczący niezasadnie zasądzonego wynagrodzenia dla obrońcy również jest słuszny, jednakże z uwagi na zapadłe w wyroku rozstrzygnięcie decyzję w tym przedmiocie podejmie Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy orzekł jak w części dyspozytywnej.
SO Beata Tymoszów SSO Ludmiła Tułaczko SSO Zenon Stankiewicz