Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 146/15
Data wyroku: 2015-06-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska – Statuch. (del) Robert Pabin, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 948 kc

Sygn. akt I Ca 146/15

POSTANOWIENIE
Dnia 10 czerwca 2015 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny,
w składzie:
Przewodniczący: SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie: SSO Elżbieta Zalewska – Statuch. SSR (del) Robert Pabin
Protokolant: Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. S. (1)
z udziałemA. S.,I. M.,P. G.,R. C.,J. G.,R. G.,A. G.,K. B.,G. M.,H. D.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczki postępowaniaK. B.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wieluniu
z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie I Ns 295/14

postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w pkt 1 w całości na następujące: „stwierdzić, że spadek poH. G. (1)z domuC.córceJ.iW.zmarłej 14 stycznia 2007 roku wW.ostatnim stałym miejscu zamieszkania nabyli:J. S. (1)z domuG.w wymiarze 9/18 (dziewięciu osiemnastych) części, na podstawie testamentu alograficznego sporządzonego przed Sekretarzem Gminy wG.w dniu 28 września 1993 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu w dniu 31 marca 2014roku w sprawie sygn. akt I Ns 294/14 a nadto na podstawie ustawy:J. S. (1)w wymiarze 3/18 (trzech osiemnastych) części, orazM. G.,J. G.,R. G.,K. B.,G. M.iH. D.- po 1/18 (jednej osiemnastej) części każde z nich”;

2
ustalić, że koszty postępowania apelacyjnego ponosi każdy z uczestników w zakresie sum przez siebie wydatkowanych.

Sygn. akt I Ca 146/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 roku Sąd Rejonowy w Wieluniu, w sprawie sygn. akt. I Ns 295/14 stwierdził, że spadek poH. G. (1)z domuC.córceJ.iW.zmarłej w dniu 14 stycznia 2007 roku wW., ostatnim stałym miejscu zamieszkania nabyła w całości córkaJ. S. (1)z domuG., córkaS.na podstawie testamentu alograficznego sporządzonego przed Sekretarzem Gminy wG.w dniu 28 września 1993 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu w dniu 31 marca 2014roku w sprawie o sygn. akt INs 294/15. Sąd ustalił również, że koszty postępowania ponoszą zainteresowani w zakresie dotychczas przez nich wydatkowanym.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na ustaleniach faktycznych, których istotne elementy przedstawiały się następująco:
H. G. (1)zmarła w dniu 14 stycznia 2007 roku Węglowcach, ostatnim stałym miejscu zamieszkania. W dacie śmierci była wdową. Pozostawiła po sobie córkęJ. S. (1).(...)H.–B.iZ.zmarli przed nią.B. G.zmarł 14 kwietnia 1989 r. pozostawiając po sobie synówM.,J.iR..M. G.zmarł w 2011 roku pozostawiając po sobie żonęA. G.oraz dzieci:A. S.,I. M.,R. C.iP. G..Z. G.zmarł 13 października 1965 r. pozostawiając po sobie dzieci:G. M.,H. D.iK. B.. Żaden ze spadkobierców ustawowychH. G. (1)nie złożył oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia oraz nie zrzekł się dziedziczenia. W dniu 3 sierpnia 1977 roku spadkodawczyni, w obecności dwóch świadków, złożyła wobec Sekretarza Biura Urzędu GminyG.G. T.testament ustny. Protokół obejmujący jej ostatnią wolę został podpisany przez testatorkę, Sekretarza Gminy oraz świadków. Z treści testamentu wynika, żeH. G.była współwłaścicielką wraz zB. G.gospodarstwa rolnego położonego wW.o powierzchni 9.19 Ha i cały ten majątek w 1/2 części na wypadek swojej śmierci przekazała córceJ. S. (1). Przedmiotowy testament został otwarty i ogłoszony przed Sądem Rejonowym we Wieluniu w dniu 31 marca 2014r w sprawie sygn. akt. INs 294/14. W skład spadku poH. G. (1)wchodzi udział w prawie własności gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminyG.o powierzchni około 7,5Ha. W dniu 18 stycznia 1975 roku Naczelnik Powiatu wW.wydał AWZ obejmujący w/w gospodarstwo rolne. Jako jego właściciele zostali wskazaniH.iS.małżonkowieG.. Postanowieniem z dnia 23 marca 1987 roku w sprawie I Ns 147/87 Sąd Rejonowy w Kępnie stwierdził, że wchodzące w skład spadku poS. G.gospodarstwo rolne, na podstawie ustawy, nabyli w 1/2 części –H. G. (1)iB. G.. Aktualnie dla przedmiotowego gospodarstwa prowadzona jestksięga wieczysta (...)w której w dziale II jako współwłaściciele wpisani są:B. G.przy udziale 1/4 części orazH. G. (1)przy udziale 3/4 części.
Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że zgodnie z treściąart. 926 § 1 Kcpowołanie do spadku wynika z ustawy albo testamentu, przy czym dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przez ustawowym. W dalszej kolejności Sąd poddał wykładni przepisyart. 941 Kci951 § 1 Kckonkludując, że sporządzony przezH. G. (1)w dniu 28 września 1993 roku testament alograficzny został sporządzony w formie zgodniej z przepisami prawa. Zdaniem Sądu o ileanimus testandiH. G. (1)był pomiędzy uczestnikami niesporny, sporna była wykładnia testamentu tj. zapisu o brzmieniu „i cały swój majątek w 1/2 części na wypadek śmierci”. Wątpliwości dotyczyły tego czy spadkodawczyni rozporządziła na rzeczJ. S. (1)całością swojego majątku spadkowego czy też jedynie połową. Przywołując treśćart. 948 KcSąd wskazał, że testament należy tłumaczyć tak aby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Zdaniem Sądu testatorka podała w protokole spadkowym, że jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego wraz zB. G., przy czym takie określenie składników majątku należy odczytywać w oderwaniu od rzeczywistej wielkości udziałów (3/4 do 1/4). Spadkodawczyni w chwili testowania zdawała sobie sprawę, że gospodarstwo rolne należące w przeszłości do niej i jej męża, stanowi obecnie współwłasność jej i jej synaB.na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poS. G.. Tymczasem w ujęciu powszechnej świadomości pojęcie współwłasności oznacza wspólną własność czegoś z kimś. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że wykładnia testamentu dokonana z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego prowadzi do konkluzji, żeH. G. (1)rozporządziła nie 1/2 w majątku spadkowym tj. gospodarstwie rolnym ale całym swoim majątkiem tj. gospodarstwem rolnym wynoszącym połowę wspólnie zB. G., niezależnie od rzeczywistej wielkości jej udziałów we własności w/w gospodarstwa.
Powyższe postanowienie zaskarżył apelacją pełnomocnikK. B.zrzucając mu:
1/ naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.art. 231 kpcw zw. zart. 233 kpcpoprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej dowolnością co doprowadziło do podjęcia rozstrzygnięcia sprzecznego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym na skutek nieuzasadnionego przyjęcia, że rozporządzenie testamentowe objęło 3/4 udziału w gospodarstwie rolnym, w sytuacji gdy rozporządzenie testamentowe dotyczyło tylko udziału w wysokości 1/2 części z całego przysługującego spadkodawcy udziału w gospodarstwie rolnym wynoszącego 3/4 części.
2/ naruszenie prawa materialnego tj.:
-art. 948 § 1 Kcpoprzez błędną wykładnię, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem i prowadziło do przyjęcia wykładni treści testamentu sprzecznej z wolą spadkodawcy na skutek uzupełnienia brakującej treści testamentu i uznanie przez Sąd, że powołanie nastąpiło do całego majątku pomimo wyraźnego wskazania, że testament dotyczy tylko 1/2 części spadku,
-art. 948 § 2 Kcpoprzez jego błędną wykładnię i utrzymanie w mocy testamentu pomimo zasadności stwierdzenia dziedziczenia na podstawie ustawy wobec bezskutecznej treści testamentu i powołania do części gospodarstwa rolnego stanowiącej 1/2 z 3/4 udziału w gospodarstwie rolnym,
-art. 926 § 3 Kcpoprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że pomimo powołaniaJ. S. (1)tylko do 1/2 części majątku spadkowego Sąd uznał ją za powołaną do całości spadku, w sytuacji gdy do tej części powinno nastąpić dziedziczenie z ustawy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o:
- zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek z mocy ustawy nabyliJ. S. (1)w 1/3 części orazM. G.,J. G.,R. G.,G. M.,K. B.iH. D.po 1/9 części,
ewentualnie
- zmianę postanowienia i stwierdzenie, że spadek co 9/18 części nabyła na podstawie testamentuJ. S. (1)natomiast postała części z mocy ustawy nabyłaJ. S. (1)w 3/18 części orazM. G.,J. G.,R. G.,G. M.,K. B.iH. D.po 1/18 części,
ewentualnie
- o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji,
oraz, zasądzenie od uczestników postępowania na rzeczK. B.kosztów postępowania przed sądem I i II Instancji według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Sąd Okręgowy aprobuje dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i przyjmuje je za własne wskazując jedynie, że przyjęta w uzasadnieniu postanowienia (k.213v) data sporządzenia przezH. G. (1)testamentu alograficznego tj. 3 sierpnia 1977 roku stanowi w ocenie Sądu Okręgowego oczywistą omyłkę pisarską. Omyłka ta nie ma w sprawie żadnego znaczenia zważywszy, że w dalszej części pisemnych motywów orzeczenia (k.213v) Sąd posłużył się już prawidłową datą tj. 28 września 1993r.
Odnosząc się natomiast do podniesionych w apelacji zarzutów Sąd Okręgowy uznał za chybiony najdalej idący zarzut dotyczący naruszenia przepisuart. 948 § 2 Kpcpoprzez jego błędną wykładnię i utrzymanie w mocy testamentu pomimo zasadności stwierdzenia dziedziczenia na podstawie ustawy wobec bezskutecznej treści testamentu.
Skarżący w złożonym środku odwoławczym nie powołał żadnych argumentów na poparcie tezy o bezskuteczności testamentu. Podniósł jedynie, że sporny zapis testamentowy obejmuje oświadczenie woli testatorki o innej treści aniżeli przyjęta przez Sąd I instancji. Zdaniem apelującego, Sąd bezpodstawnie przyjął, że zapis o treści „w 1/2 części” można w świetleart. 948 § 2 Kctłumaczyć rozmaicie, podczas gdy zapis ten brzmi jednoznacznie. W tym kontekście Sąd Okręgowy podzielił zarzut naruszenia przepisów postępowania tj.art. 231 Kpcw zw. zart. 233 § 1 Kpcoraz przepisów prawa materialnego tj.art. 926 § 3 Kciart. 948 § 1 i 2 Kc.
W pierwszej kolejności warto za Sądem Rejonowym powtórzyć, że testament należy tłumaczyć tak aby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (art. 948 § 1 Kc). Poza sporem pozostaje fakt, że w dacie sporządzania testamentu tj. w dniu 28 września 1993 roku jedynym majątkiemH. G. (1)był udział w gospodarstwie rolnym położonym wW., którego współwłaścicielką pozostawała od 1971 r. W toku postępowania żaden z uczestników nie przedstawił dowodów na okoliczność istnienia innych składników majątkowych testatorki. Tak więc nie ulega wątpliwości, że przedmiotem rozrządzenia testamentowego byłde factocały posiadany przez testatorkę majątek, co wynika wprost z zapisu „I cały ten majątek…”, który to zapis znalazł się bezpośrednio po jej oświadczeniu, że „…jest współwłaścicielką zB. G.gospodarstwa rolnego …” W tym stanie rzeczy brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie dyrektywy interpretacyjnej wynikającej z treściart. 961 Kc.Dyrektywa ta ma bowiem zastosowanie wyłącznie w przypadku istnienia wątpliwości co do charakteru prawnego dokonanych rozrządzeń. Jeżeli rozrządzenia testatora nie budzą wątpliwości co do ich charakteru lub w drodze interpretacji testamentu charakter ten można ustalić, to wykluczone jest stosowanie tej dyrektywy (vide: Postanowienie SN z dnia 1.12.2011r. w sprawie I CSK 419/10 publ. LEX nr 1129075). Należy zatem uznać, że skoroH. G. (1)w dacie sporządzania testamentu nie posiadała innego majątku poza udziałem w gospodarstwie rolnym, to dokonane na rzeczJ. S. (1)rozrządzenie testamentowe mające za przedmiot ujęty w testamencie cały majątek spadkowy, stanowi w istocie powołanie spadkobiercy w rozumieniuart. 959 Kca nie ustanowienie zapisobiercy w rozumieniuart. 961 Kc.Dyrektywa interpretacyjna zart. 961 Kcma bowiem zastosowanie tylko wówczas gdy spadkodawca przeznacza danej osobie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, a nie sytuację w której przedmiotem rozrządzenia są wszystkie przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku.
Tak więc skoro trafnie Sąd Rejonowy uznał, że przedmiotem rozrządzenia testamentowego było powołanie spadkobiercy w osobieJ. S. (1), kluczowe stało się udzielnie odpowiedzi na pytanie czy spadkobierczyni powołana została do całości czy też do części spadku.
W tym zakresie Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska Sądu I instancji i przyznał rację apelującemu, iż treść zapisu „I cały ten majątek w 1/2 części …” wskazuje jednoznacznie, że wolą testatorki było przekazanie córce 1/2 części w całym majątku spadkowym, a nie przekazanie całego majątku, wynoszącego zdaniem testatorki 1/2 część w całości gospodarstwa. Przyjęta przez Sąd Rejonowy wykładnia testamentu opiera się na założeniu, żeH. G. (1)nie była w chwili testowania świadoma rzeczywistej wysokości jej udziału w gospodarstwie (tj. 3/4) i błędnie zakładała, że jest współwłaścicielką jedynie połowy, którą na wypadek śmierci przekazała córce. Tym nie mniej tego rodzaju wykładnia jest całkowicie dowolna. Nie znajduje oparcia ani w treści testamentu ani w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Wręcz przeciwnie, analiza akt księgi wieczystej SR1W/00091475/1 prowadzi do wniosku, żeH. G. (1)co najmniej od 1987 roku doskonale wiedziała, że jej udział w gospodarstwie wynosi 3/4 części. Na k. 10 wskazanych akt zalega bowiem podpisane przez testatorkę zwrotne potwierdzenie odbioru postanowienia PBN wK.z dnia 29 kwietnia 1987 r. w którym precyzyjnie określony został udziałH. G.wpisany do działu II Księgi Wieczystej. Tak więc całkowicie nieuprawniona stała się konkluzja Sądu Rejonowego uczyniona wbrew literalnemu brzmieniu zapisu testamentowego, że wolą testatorki było przekazanie córce całego swojego udziału w gospodarstwie. Skoro bowiemH. G. (1)wiedziała, że jej udział w gospodarstwie wynosi 3/4 części to chcąc go przekazać córce w całości, nie wskazywałby, że wynosi on 1/2 część. Tak więc jedyną możliwą do zaakceptowania wykładnią spornej treści testamentu jest interpretacja dokonana zgodnie z jego literalnym brzmieniem i uznanie, że przedmiotem powołaniaJ. S.była 1/2 część spadku, składającego się z udziałuH. G. (1)w gospodarstwie rolnym. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również fakt, że na taką właśnie wolę testatorki wskazywałaJ. S. (1)we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. W ocenie Sądu Okręgowego w świetle zasad doświadczenia życiowego należy uznać, że wnioskodawczyni, która otrzymała testament od swojej matki doskonale znała jej rzeczywistą wolę i wyraziła ją w treści wniosku inicjującego niniejsze postępowanie.
W konsekwencji, odnosząc się do sformułowanego w treści apelacji żądania Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie w pkt 1 i na postawieart. 926 § 3 Kc,art. 931 § 1 i 2 Kc,art. 948 § 1 Kc,951 § 1 i 2 Kcorazart. 959 Kcstwierdził, że spadek poH. G. (1)z domuC.córceJ.iW.zamarłej 14 stycznia 2007 roku wW.ostatnim stałym miejscu zamieszkania nabyli:J. S. (1)z domuG.w wymiarze 9/18 części na podstawie testamentu alograficznego sporządzonego przed Sekretarzem Gminy wG.w dniu 28 września 1993 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu a dniu 31 marca 2014roku w sprawie sygn. akt. I Ns 294/14 a nadto na podstawie ustawyJ. S. (1)w wymiarze 3/18 części orazM. G.,J. G.,R. G.,G. M.,K. B.iH. D.po 1/18 części każde z nich.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.