Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 428/15
Data wyroku: 2015-10-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń
Słowa kluczowe: Wyłączenie Sędziego, Pełnomocnik Procesowy
Podstawa prawna: srt. 117 kpc, art. 48 i 49 kpc

Sygn. akt III AUz 428/15

POSTANOWIENIE
Dnia 7 października 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący:  SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
w sprawie z odwołaniaC. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o wysokość świadczenia
zażaleniaC. G.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku – Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2015 r., VIII U 311/15
postanawia:
oddalić zażalenie.
Sygn. akt III AUz 428/15

UZASADNIENIE
Ubezpieczona odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznychz dnia 6 lutego 2015 r. o odmowie doliczenia do stażu pracy okresu pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia.
Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2015 r. wniosła o ustanowienie pełnomocnikaz urzędu, podnosząc, iż prowadzenie jej sprawy przez sędziego referenta wyznaczonego do tej sprawy wymaga ustanowienia dla niej „kompetentnegoi uczciwego pełnomocnika".
W uzupełnieniu wniosku podała, iż otrzymuje emeryturę w wysokości1.187,55 zł miesięcznie, którą uznaje za celowo zaniżoną przez ZUS, jej wydatki miesięczne z tytułu swojego utrzymania i korzystania z mieszkania wynoszą1.187,55 zł. miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku – Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek ubezpieczonej.
Sąd I instancji podkreślił, że o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu nie decyduje wyłącznie stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony, albowiem ustanowienie pełnomocnika z urzędu winno zawierać przekonanie sądu przesądzające o celowości jego ustanowienia (art. 117 § 5 k.p.c.), przy czymw orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, udział adwokata lub radcy prawnego jest potrzebny wówczas, gdy strona wnoszącao jego ustanowienie jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych Sąd jest zobligowany z urzędu do przeprowadzenia postępowania dowodowego, nawet bez wniosków stron, oraz badania zgromadzonego materiału i jego oceny pod kątem przepisów prawa. Inicjatywa strony procesowej, w tego rodzaju sprawach, w zasadzie ogranicza siędo możliwości wniesienia środków zaskarżenia w określonych terminach, względnie zgłoszenia wniosków dowodowych i w tym zakresie wnioskodawczym bezsprzecznie dokonała czynności procesowych zgodnie z procedurą.
Sąd Okręgowy stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawczym jawi się jako dość trudna, jednakże pozostaje to bez wpływu na ocenę zasadności przyznania jej pełnomocnika z urzędu. Zgodnie bowiem z treściąart. 117 § 2 i § 5 k.p.c., do uwzględnienia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek, tj. poniesienie kosztów zastępstwa procesowego połączone byłoby z uszczerbkiem w utrzymaniu wnioskodawcy oraz udział pełnomocnika z urzędu musi być potrzebny.
Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjnyw Krakowie w postanowieniu z dnia 4 września 2012 r. (I ACz 1228/12, LEXnr 1216299), zgodnie z którymart. 117 § 5 k.p.c.nakazuje sądowi uwzględnić wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu tylko, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w danej sprawie można uznać za potrzebny. Potrzeba udzielenia profesjonalnej pomocy prawnej stronie zachodzi przede wszystkim w sytuacji,gdy strona ta jest nieporadna, przez co należy rozumieć sytuację, w której nie potrafi ona w zrozumiały i poprawny sposób przedstawić swojego stanowiska procesowego oraz nie ma podstawowej orientacji w regułach rządzących procesem cywilnym,w związku z czym nie można zasadnie oczekiwać, iż pouczenia sądu udzielanew trybieart. 5 k.p.c.będą wystarczające dla zapewnienia tej stronie odpowiedniej wiedzy o możliwych i celowych czynnościach procesowych. O potrzebie przyznania pełnomocnika z urzędu można też mówić wtedy, gdy strona wprawdzie nie jest nieporadna, jednakże sprawa ma na tyle skomplikowany pod względem prawnym lub faktycznym charakter, że jej właściwe prowadzenie wymaga pogłębionej wiedzy prawniczej. Potrzeba ustanowienia pełnomocnika z urzędu istnieje także wtedy,gdy strona (np. ze względu na chorobę) nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy, w szczególności stawiać się na kolejne terminy rozpraw.
Sąd Okręgowy uznał, że powyższe przesłanki w niniejszej sprawienie występują. Sprawa, której dotyczy zaskarżona decyzja, nie należydo skomplikowanych, a wnioskodawczyni nie wykazuje nieporadności w stopniu uniemożliwiającym jej samodzielne prowadzenie sprawy.
Zażalenie na postanowienie wywiodła ubezpieczona, wnoszą o jego zmianęi ustanowienie pełnomocnika z urzędu bądź też o uchylenie postanowieniai przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżąca podniosła, iż sprawa, w której domaga się ustanowienia pełnomocnika, jest skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym. Nadto, emerytura nie wystarcza jej na utrzymanie siebie i mieszkania. Zdaniem ubezpieczonej SądI instancji dopuścił się naruszeniaart. 117 § 2 i 5w zw. zart. 233 § 1 i 2 k.p.c.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 117 § 1 k.p.c.strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowychw całości lub części może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Przepisart. 117 § 2 k.p.c.stanowi natomiast, że osoba fizyczna, niezwolnionaprzez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokatalub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto, Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny (art. 117 § 5 k.p.c.).
Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, że niezbędnym warunkiem ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu jest uznanie przez Sąd udziału w sprawie adwokata lub radcy prawnegoza potrzebny. To oznacza zaś konieczność oceny całokształtu okoliczności danej sprawy, a nie wyłącznie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony ubiegającej sięo przyznanie pełnomocnika (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia3 czerwca 1974 r., II CZ 94/74, Lex nr 7511; wyrok Sądu Najwyższego z dnia12 grudnia 1978 r., I PRN 123/78, PiZS 1980/6/65), która – czego nie kwestionował Sąd I instancji i czego nie kwestionuje Sąd odwoławczy – jest trudna.
Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko wyrażonew postanowieniu z dnia 5 czerwca 2014 r. (III AUz 110/14, LEX nr 1477056), zgodniez którymart. 117 § 5 k.p.c.nakazuje sądowi uwzględnić wniosek stronyo ustanowienie pełnomocnika z urzędu tylko, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w danej sprawie można uznać za potrzebny. Potrzeba udzielenia profesjonalnej pomocy prawnej stronie zachodzi przede wszystkim w sytuacji,gdy strona ta jest nieporadna, przez co należy rozumieć sytuację, w której nie potrafi ona w zrozumiały i poprawny sposób przedstawić swojego stanowiska procesowego oraz nie ma podstawowej orientacji w regułach rządzących procesem cywilnym,w związku z czym nie można zasadnie oczekiwać, iż pouczenia sądu udzielanew trybieart. 5 k.p.c.będą wystarczające dla zapewnienia tej stronie odpowiedniej wiedzy o możliwych i celowych czynnościach procesowych. O potrzebie przyznania pełnomocnika z urzędu można też mówić wtedy, gdy strona wprawdzie nie jest nieporadna, jednakże sprawa ma na tyle skomplikowany pod względem prawnym lub faktycznym charakter, że jej właściwe prowadzenie wymaga pogłębionej wiedzy prawniczej. Wreszcie, potrzeba ustanowienia pełnomocnika z urzędu istnieje wtedy, gdy strona (np. ze względu na chorobę) nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy, w szczególności stawiać się na kolejne terminy rozpraw (por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1964 r., II PZ 46/64, NP 1965/5/56; postanowienia SN z dnia 14 stycznia 2002 r., I PZ 99/01, OSNP 2004/4/66 i z dnia 10 października 2003 r., II CK 161/03, Lex nr 148620).
Sądu I instancji prawidłowo ocenił, iż zarówno nieskomplikowany charakter prawny i faktyczny sprawy, jak również stopień zaradności wnioskodawczyni, która podejmuje terminowo czynności procesowe adekwatne do stanu postępowania, nie uzasadniają przyznania jej pełnomocnika z urzędu.
Analiza treści odwołania skarżącej i składanych przez nią pism procesowych wskazuje, że ubezpieczona ma wystarczającą orientację prawną w zakresie objętym przedmiotem sporu oraz potrafi w sposób zrozumiały artykułować i uzasadnić swoje stanowisko w sprawie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oznacza to, że posiada ona znajomość przepisów prawa, w stopniu pozwalającym na samodzielny udział w sprawie, bez konieczności pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Pisma procesowe sporządzone przez ubezpieczoną zawierające zarzuty do stanowiska organu rentowego wskazują na przepisy które w jej przekonaniu winny mieć zastosowanie, a środki odwoławcze (choćby niniejsze zażalenie) są wnoszone w terminie.
Należy podkreślić, iż charakter niniejszej sprawy, w której sporna między stronami jest kwestia wysokości świadczenia emerytalnego, nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe zagadnienie sprowadza się bowiem do oceny stanu faktycznego przez pryzmat odpowiednich przepisów prawa materialnego i nie wiąże się z koniecznością analizy bardziej skomplikowanych zagadnień prawnych. Zważyć przy tym należy, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sądde factoprowadzi postępowanie dowodowe z urzędu nawet bez wniosków stron, a następnie bada zgromadzony materiał dowodowy i dokonuje jego oceny pod kątem przepisów prawa. Co więcej, w niniejszej sprawie gros materiału dowodowego zostało już zaoferowane przez strony. Dokumenty zgromadzone przez organ rentowy znajdują się w aktach ZUS, nadto ubezpieczona załączyła dokumenty do odwołania.
Sąd Apelacyjny podkreśla, że prawo strony do reprezentowaniaw postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest elementem prawa do sądu i rzetelnego procesu. Gdyby taka miała być intencja ustawodawcy, ustanawianie adwokata bądź radcy prawnego byłoby zasadą. Tymczasem obowiązujące przepisy procedury cywilnej ograniczają możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu z jednej strony przesłanką braku możliwości poniesienia kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, z drugiej zaś strony wymaganiem, aby udział adwokata lub radcy prawnego był w sprawie potrzebny. Potrzeba udziałuw postępowaniu wykwalifikowanego pełnomocnika procesowego, jako niezbędna przesłanka jego ustanowienia podlega przy tym swobodnej ocenie sądu (por. m.in. postanowienie SN z dnia 3 czerwca 1974 r., II CZ 94/74, LEX nr 7511; uzasadnienie wyroku SN z dnia 12 grudnia 1978 r., I PRN 123/78, PiZS 1980, nr 6, s. 65).
W realiach niniejszej sprawy, ze wskazanych powyżej względów, nie budzi wątpliwości Sądu II instancji, iż Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił brak potrzeby reprezentowaniaC. G.przez profesjonalnego pełnomocnika.
Mając na uwadze dokonane ustalenia, rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawartew zaskarżonym postanowieniu należało uznać za trafne. Nie podważały jego prawidłowości w jakimkolwiek stopniu zarzuty podniesione przez skarżącąw zażaleniu.
W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.postanowił, jak w sentencji.