Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 665/14
Data wyroku: 2015-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Monika Kowalska, Krystian Serzysko

Sygn. akt III AUa 665/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Krystian Serzysko (spr.)

Sędziowie:

SSA Monika Kowalska
SSA Agata Pyjas - Luty

Protokolant:

st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuA. L.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o zwrot nienależnie pobranych świadczeń
na skutek apelacji wnioskodawczyniA. L.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt VIII U 677/13

I
z m i e n i a zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdza, żeA. L.nie ma obowiązku zwrotu świadczenia określonego zaskarżoną decyzją;

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.na rzecz wnioskodawczyniA. L.kwotę 210 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

UZASADNIENIE
Wyroku z dnia 4 lutego 2015 r.
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił odwołanieA. L.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.z dnia 18 lutego 2013 r. zobowiązującejA. L.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd uznał za bezsporne, że odwołująca się wraz z babciąC. K.miały wspólne konto w Banku(...)wO..C. K.pobierała rentę rodzinną w wysokości 2326,80 zł miesięcznie. Świadczenie było przekazywane na wspólne konto.C. K.zmarła w dniu 3 stycznia 2012 r. Przysługująca zmarłej renta rodzinna była przekazywana po jej śmierci na dotychczasowe konto w Banku(...)Wypłacone świadczenie za okres od 1 lutego 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym sięgnęło kwoty 28653,87 zł. Rachunek po śmierci współposiadacza konta zmienił status na rachunek indywidualny. Zasiłek pogrzebowy po zmarłej pobrała jej córka -D. D.. Sąd ustalił, że odwołująca się przez ponad 5 lat miała wspólny rachunek z babcią –C. K.w Banku(...)W grudniu 2011 r. odwołująca się została zwolniona z pracy i nie miała prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Leczy się z powodu depresji. Aktualnie prowadzi mały sklep zoologiczny. W kosztach utrzymania pomagała jej babcia, w zamian za co ubezpieczona się nią zajmowała. Mąż nie pomagał jej w utrzymaniu. Odwołująca się ma dwóch dorosłych synów (20 i 25 lat), którzy pozostają na utrzymaniu jej męża.A. L.pozostaje w faktycznej separacji z mężem. Z rachunku, wypłat dokonywała odwołująca się, jej synowie oraz babcia. Skarżąca miała kartę bankomatową do tego rachunku. Na rachunek wpływały należnościC. K.i odwołującej się. W marciu 2012 r. odwołująca się chciała zamknąć rachunek, ale pracownika Banku namówiła ją, aby tego nie robiła, gdyż mogła korzystać z linii debetowej. O stanie konta została poinformowana przez Bank w grudniu 2012 r. lub styczniu 2013 r. Pobierane z rachunku pieniądze przeznaczała na życie i leczenie. Sąd zważył, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 138 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 z zm.), osoba która nienależnie pobrała świadczenie winna je zwrócić, zaś z nienależnie pobranym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy: świadczenie wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia przyznane lub wypłacone zostało na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. Z kolei art. 138a ustawy stanowi, że, bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa są zobowiązane zwrócić Zakładowi kwoty świadczeń przekazane na rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. Natomiast przepis 55ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo bankowemówi, że, kwotę równą wpłatom na rachunki dokonanym przez organ wypłacający świadczenie z ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego albo uposażenie w stanie spoczynku, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunku, wskazaną we wniosku organu wypłacającego to świadczenie lub uposażenie, skierowanym do banku wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano. Z tym, że w myślart.  57przepisy art. 55 ust. 1 nie dotyczą rachunku, o którym mowa w art. 51 tj. rachunku wspólnego. Śmierć osoby uprawnionej do renty rodzinnej powoduje ustanie prawa do świadczenia (art. 101 pkt 2 ustawy emerytalno - rentowej). Świadczenia wypłacone przez organ rentowy za miesiące przypadające po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, mają zatem charakter wypłaconych nienależnie. Z uwagi na przyczynę ustania prawa do świadczenia tego rodzaju wypłata może nastąpić jedynie na rzecz innej niż świadczeniobiorca osoby bądź na rachunek bankowy. Jeżeli tego rodzaju świadczenie wypłacono osobie trzeciej, to zastosowanie znajdzie art. 138 ust. 3 ustawy emerytalno - rentowej, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu art. 138 ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego innej osobie niż wskazana w decyzji tego organu. Do zwrotu takich świadczeń jest wówczas zobowiązana osoba, która je pobrała. Przyjmuje się, że, wpłata tego rodzaju świadczeń na rachunek wspólny świadczeniobiorcy i osoby trzeciej jest równoznaczna z wypłaceniem świadczenia innej osobie w powyższym rozumieniu (tak: wyrok SN z dnia II UZP 7/06). Zart. 51a pkt 1 Prawa bankowegowynika bowiem, że każdy ze współposiadaczy rachunku może dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, a więc nie wyłączając kwot wpłaconych na ten rachunek przez organ rentowy za okres następujący po śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku. Przechodząc się z kolei do podniesionej przez odwołującą się kwestii braku złej woli i umyślności w działaniu, wolą ustawodawcy w art. 138 ust. 3 ustawy emerytalnej przewidziano dwie przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane tj. fakt wypłacenia świadczenia osobie innej niż wskazana w decyzji ZUS oraz zaistnienie powyższego stanu rzeczy z przyczyn niezależnych od organu rentowego. Organ rentowy nie musi wykazywać w tym przypadku udzielenia stosownego pouczenia lub też świadomego wprowadzenia go w błąd przez osobę, która pobrała świadczenie. Odnosząc powyższe do realiów przedmiotowej sprawy, skoro odwołująca się miała wspólny rachunek ze swoją zmarłą babciąC. K.i po jej śmierci pobierała w spornym okresie należną zmarłej rentę rodzinną, to jest zobowiązana do jej zwrotu jako nienależnie pobranego świadczenia na zasadzie art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając na uwadze powyższe, w oparciu oart. 477 (14) § 1 k.p.c.orzeczono jak w sentencji.
Apelację od wyroku złożyłaA. L.zaskarżając wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 § 1 kpcprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia dowodu z zeznań odwołującej się. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

(a
art. 409 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że odwołująca się jest osobą wzbogaconą;

(b
art. 411 pkt 1 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że wiedza organu rentowego o braku podstawy świadczenia nie stoi na przeszkodzie prawnej możliwości odzyskania świadczenia;

(c
art. 138 ust.2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez przyjęcie, że pomimo wiedzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o śmierci świadczeniobiorcy może się on powoływać na nienależność wypłaty świadczenia oraz że organ rentowy nie musi wykazywać udzielenia stosownego pouczenia;

(d
art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznychw zw. zart. 55 ust. 3 prawa bankowegopoprzez przyjęcie, że zwrot świadczenia obciąża odwołującą się, podczas gdy winien obciążać placówkę banku, dokonującą wpłat na rachunek odwołującej się;

(e
art. 51a prawa bankowegopoprzez przyjęcie bez zbadania umowy tego rachunku, że odwołująca się i zmarła mogły samodzielnie dysponować środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku;

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości w ten sposób, że Sąd II instancji zmienia w całości zaskarżoną decyzję, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie od organu na rzecz odwołującej się kosztów procesu według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą.
W uzasadnieniu podniosła, że ze stanowiskiem Sądu Okręgowego nie w sposób się zgodzić. Sąd wydając zaskarżane orzeczenie nie rozważył wszechstronnie dowodu z zeznań odwołującej się, gdyż w swoim rozstrzygnięciu oparł się w zasadzie wyłącznie na załączonych dokumentach, tymczasem kluczowe były zeznania odwołującej się, złożone na posiedzeniu w dniu 20 stycznia 2014 roku. Brak ich pełnego uwzględnienia w uzasadnienie rozstrzygnięcia czyni je powierzchownym, ograniczającym się w zasadzie do zacytowania poszczególnych przepisów prawa, bez głębszej ich interpretacji w kontekście stanu faktycznego. Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy rozpocząć od kwestii bezpodstawnego wzbogacenia odwołującej się i wskazać, że zgodnie zart. 409 kodeksu cywilnegoobowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba, że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. W świetle cyt. przepisu należy przywołać treść zeznań odwołującej się, jakie ta złożyła na posiedzeniu w dniu 20 stycznia 2014 r. Zeznała wtedy, że rachunek bankowy posiadała wspólnie z babcią. Na rachunek ten wpływały emerytura babci oraz inne kwoty, w tym pieniądze przekazywane jej przez męża. Pieniądze zgromadzone na tym rachunku odwołująca się wykorzystywała do zaspokajania bieżących potrzeb życia codziennego; jest ona osobą chorą, cierpiącą na depresję a ponadto przez pewien okres czasu pozostawała bezrobotna i bez prawa do zasiłku. Nadmieniła również, że z rachunku tego pieniądze były pobierane także przez jej dorosłych synów. Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 21 grudnia 2012 r. (sygn. akt I ACa 666/12), o zakresie zwrotu świadczenia nienależnego decyduje powinność przewidywania obowiązku zwrotu. "Powinność" oznacza zarówno sytuację, w której zobowiązany do zwrotu wiedział, że korzyść mu się nie należy, jak również sytuację, gdy, co prawda, był subiektywnie przekonany, iż korzyść mu się należy, lecz na podstawie okoliczności sprawy obiektywnie powinien się liczyć z możliwością obowiązku zwrotu. Odnosząc się do stanu odwołującej się, nie ma wątpliwości, że nie wiedziała ona, że korzyść się jej nie należy, tym bardziej nie można powiedzieć, że była subiektywnie przekonana, że korzyść się jej nie należy, gdyż odwołująca się była przekonana, że pieniądze te pochodzą z wpłat dokonanych przez męża. Z kolei rozpatrując zarzut naruszeniaart. 411 pkt 1 kodeksu cywilnegonależy jeszcze raz przywołać fakt, iż organ rentowy był poinformowany o śmierci świadczeniobiorcy (wskazana już kwestia wypłaconego zasiłku pogrzebowego). Pomimo tej wiedzy organ rentowy wydał decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranego świadczenia odwołującej się. Co do kwestii zarzutu naruszenieart. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to organ rentowy powziął wiedzę o śmierci ubezpieczonej - został bowiem wniesiony skuteczny wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego. Co do samego zarzutu naruszeniaart. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to już w odwołaniu odwołująca się wskazała, ze zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2012 r. (sygn. akt III AUa 1687/2012) za nienależnie pobrane świadczenie przez inną osobę niż wskazaną w decyzji organu rentowego w rozumieniuart. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnie może być uznane świadczenie przelane na rachunek bankowy świadczeniobiorcy, w sytuacji, gdy organ rentowy został poinformowany o śmierci uprawnionego świadczenia.Art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnależy rozpatrywać zdaniem odwołującej się łącznie z ust 2 pkt 1 tego przepisu, albowiem orzecznictwo w tym zakresie wskazuje, by organ rentowy odpowiednio pouczył osobę, która zdaniem organu pobrała nienależne świadczenie. Co do formy takiego pouczenia wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 20 kwietnia 1995 r. (sygn. akt: III AUr 110/95). Poza potwierdzeniem, że obowiązek pouczenia spoczywa na organie rentowym, to ponadto wskazał, ze musi być ono wyczerpujące i zawierać informację o obowiązujących w dniu pouczenia zasad zawieszalności prawa do świadczeń. Pouczenie nie może być abstrakcyjne, obciążone brakiem konkretności a w szczególności nie może odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń - takie pouczenie nie mogłoby zostać uznane za należyte i rodzące po stronie świadczeniobiorcy obowiązek zwrotu świadczenia. Podobnie pouczenie nie może ograniczać się do wskazania jedynie samej podstawy prawnej, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia. Co więcej, SN w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. (I UK 3/04) wskazał, że każde zawiadomienie musi być zindywidualizowane (tak też M. Bartnicki [w:] „Komentarz....”, Lex 2009). W tym świetle należy skontrastować decyzję z dnia 18 lutego 2013 r. Jest ona lakoniczna, wskazuje jedynie przepisy prawa bez wyjaśnienia ich znaczenia a jej uzasadnienie jest wręcz szczątkowe. Co do zarzutu naruszeniaart. 138a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to art. ten należy interpretować w związku z art.. 55ust. 1 pkt 2 prawa bankowego, który wskazuje sposób rozdysponowania kwoty na rachunku bankowym, którego posiadacz zmarł. Należy wskazać, ze bank może zwolnić się od obowiązku zwrotu pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa wart. 55 ust. 1 pkt 2 prawa bankowegoo ile spełnione zostaną przesłanki opisane wart. 55 ust. 3 prawa bankowegoa zatem: gdy bank przed otrzymaniem wniosku dokonał wypłat, które nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części „innym uprawnionym osobom” i w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformował o tym ten organ wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. Przesłanki te nie zostały spełnione (co odwołująca się wskazała już w odwołaniu), tym samym odwołująca podtrzymuje swoje stanowisko, zgodnie z którym to bank jest zobowiązany zwrócić organowi rentowemu nienależnie przekazane na konto zmarłego kwoty. Z ostrożności procesowej odwołująca się wskazuje ponownie, że jej zdaniem bank ponosi odpowiedzialność w stosunku do organu rentowego, ponieważ w sposób nieuprawniony przelał należność na rachunek, który nie spełniał odpowiednich kryteriów - zgodny był bowiem tylko numer rachunku, ale już nie jego właściciel. Odwołująca się wskazuje, że od 14 marca 2012 r. rachunek ten był już rachunkiem indywidualnym, którego jedynym właścicielem była odwołująca się. Przelew ten tym samym nie powinien być w ogóle wykonany, ponieważ odbiorca nie spełniał wymaganych kryteriów. Ponadto Sąd przyjmując, że zgodnie zart. 51a prawa bankowegomoże dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku wspólnym, pominął fakt, że przepis ten stanowi dalej „o ile umowa nie stanowi inaczej”. Tym samym Sąd niejako „z góry” założył, że umowa ta nie regulowała kwestii kwot wpłaconych na ten rachunek przez organ rentowy po śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku bez zapoznania się z tą umową.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się uzasadniona, chociaż większość jej zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie doszło do naruszenia przez sąd pierwszej instancjiart. 233 § 1 kpcprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia dowodu z zeznań odwołującej się. Rozstrzygnięcie sądu nie opierało się na okolicznościach ustalonych na tej podstawie. Bezprzedmiotowe jest odwołanie się przez skarżącą doart. 409 i 411 kc, i powołanie się na okoliczności związane z bezpodstawnym wzbogaceniem, ponieważ przepisy te nie znajdują zastosowania do instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z art. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.). Ubezpieczenia społeczne stanowią odrębną od prawa cywilnego dyscyplinę prawną i w związku z tym przepisy prawa cywilnego znajdują w niej zastosowanie tylko w przypadku wyraźnego odesłania do nich przez przepisy prawa ubezpieczeń społecznych. We wszystkich komentarzach do ustawy emerytalno-rentowej, jak i doustawy o systemie ubezpieczeń społecznychwskazuje się, że przepisy prawa cywilnego nie odnoszą się w ogóle do stosunków z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych jako odrębnej gałęzi prawa publicznego (porównaj też T. Zieliński „Stosowanie przepisów i pojęć prawa cywilnego”, s. 6, 8, 12). Zatem regułyart. 409 i 411 kcodnośnie do zwrotu nienależnych świadczeń z ubezpieczeń społecznych są nieprzydatne w prawie ubezpieczeń społecznych. Równie bezprzedmiotowe są wywody i powołane orzecznictwo sądowe odnoszące się do kwestii właściwego pouczenia skarżącej przez organ rentowy. W niniejsze sprawie nie mamy do czynienia z pobraniem świadczeń przez świadczeniobiorcę w postaci osoby, której zostało przyznane świadczenie z ubezpieczenia społecznego, lecz z osobą trzecią, której takie świadczenie nie zostało przyznane, do której nie kierowano żadnej decyzji, ani żadnego pouczenia odnoszącego się do wypłacanego świadczenia, a która pobrała takie świadczenie jako osoba trzecia, „inna niż wskazana w decyzji rentowego”. Tym samym rozważania dotyczące właściwego pouczenia czy jego braku nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ odpowiedzialność osoby innej niż wskazana w decyzji organu rentowego nie opiera się na właściwym pouczeniu. Wreszcie nie rozpatrujemy w niniejszej sprawie odpowiedzialności banku z art. 138a ustawy (bank w niniejszej sprawie nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 477((
    11 ))kpc), a jedynie można nadmienić, że bank na podstawieart. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowejest zwolniony od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. Ponieważ nie rozważamy w niniejszej sprawie odpowiedzialności banku, zatem brak też w sprawie ustaleń odnoszących się do przesłanek odpowiedzialności tej osoby prawnej, zaś bank wskazał na pobranie przelanego świadczenia z konta przezA. L..
Zaznaczenia wymaga natomiast, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07 (OSNC 2008/6/55) sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Pozostaje zatem do rozważenia zastosowanie w niniejszej sprawie art. 138 ust. 3 cytowanej ustawy emerytalno-rentowej, na podstawie którego za nienależnie pobrane świadczenia uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. To ten przepis stanowi podstawę obciążenia zainteresowanej obowiązkiem zwrotu. Z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy istotny jest przede wszystkim ten element odpowiedzialności (zdaje się pominięty w rozważaniach sądu pierwszej instancji), który wskazuje na okoliczność wypłacenia świadczenia innej osobie „z przyczyn niezależnych od organu rentowego”. Zarówno organ rentowy jak i Sąd Okręgowy nie zwróciły uwagi na ten element odpowiedzialności, na którym opiera się zastosowanie cytowanego przepisu. Tymczasem okolicznością bezsporną jest, że organ rentowy został poinformowany i wiedział o śmierci świadczeniobiorcy -C. K., a mimo tego nadal wypłacał świadczenie na konto, które przekształcone zostało w indywidualne konto zainteresowanej. Przyczyna tego oczywistego błędu organu rentowego została dość enigmatycznie wyjaśniona przez organ rentowy, ale jej charakter z punktu widzenia treści przepisu i wynikających z niego zasad odpowiedzialności osoby trzeciej nie budzi wątpliwości. Powodem dalszego wypłacania świadczenia, mimo uzyskania informacji o zgodnie, był błąd systemu komputerowego ZUS (patrz odpowiedź na odwołanie k. 23 akt sprawy i karta 65 akt rentowych). Tego rodzaju błędu po stronie samego organu rentowego w żadnym wypadku nie można zaliczyć do przyczyn niezależnych od tego organu. Potwierdzają to komentarze do ustawy (np. komentarz M. Bartnickiego do art. 138 ustawy), wskazując, że „artykuł 138 ust. 3 nie znajdzie zastosowania, o ile osoba nieuprawniona otrzyma świadczenie w wyniku błędu organu rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie mógł wówczas skorzystać jedynie z powództwa cywilnego. W regulacji art. 138 ust. 3 chodzi m.in. o te przypadki nienależnego wypłacania świadczeń, do których doszło z winy podmiotów doręczających świadczenia (zob. art. 130 ust. 2 i 3). Przykładowo wskazać można wypłatę świadczeń domownikom osoby uprawnionej, która zmarła”.
Reasumując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie do wypłacenia nienależnego świadczenia doszło na skutek błędu leżącego po stronie organu rentowego, a nie innej osoby (zainteresowanejA. L.) w rozumieniu art. 138 ust. 3 ustawy, czego skutkiem jest brak podstaw prawnych do obciążenia odwołującej się obowiązkiem zwrotu przedmiotowego świadczenia. Wobec powyższego na podstawieart. 386 § 1 kpcorzeczono jak w pkt I wyroku. O kosztach, na które złożyły się opłata od apelacji i koszty zastępstwa procesowego za obie instancje, orzeczono jak w pkt II na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpcw związku z § 12 ust. 2 i 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2001 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 46).