Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1098/15
Data wyroku: 2015-07-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Dziwiński
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 3 k.c., art. 446 § 4 k.c.

Sygnatura akt I C 1098/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 lipca 2015 r.
Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: SSR Marek Dziwiński
Protokolant: Justyna Ferenc
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. wK.
sprawy z powództwaK. F. (1),M. P.
przeciwkoTowarzystwu (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.
o zapłatę

I
oddala powództwaK. F. (1)iM. P.;

II
nie obciąża powódek obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kosztów procesu;

III
koszty sądowe zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. I C 1098 /15

UZASADNIENIE
PowódkaK. F. (1)wniosła o zasądzenie od strony pozwanej –Towarzystwa (...) S.A.wW.- kwoty 34.000,00  zł z ustawowymi odsetkami od 15 września 2014 r. do dnia zapłaty, w tym kwoty 18.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w zwiazku ze śmiercią syna i kwoty 16.000,00 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej jak również zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Tym samym pozwem powódkaM. P.wniosła o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 12.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od  15 września 2014 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę w związku ze śmiercią brata.
W uzasadnieniu swojego żądania powódki podały, że 20 czerwca 2014 r. wL.doszło do tragicznego w skutkach wypadku, w następstwie którego poniósł śmierć syn i brat powódek –W. F.. Powódki podały dalej, że sprawca szkody, kierująca pojazdemF. (...)S. C. (1),  będąc pod wpływem alkoholu, nie zachowała należytej ostrożności podczas jazdy, wskutek czego utraciła panowanie nad kierowanym pojazdem i uderzyła w przydrożne drzewo, w wyniku czego zginąłW. F.. Powódki wskazały, że sprawca wypaku był ubezpieczony u strony pozwanej w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.
Powódki przyznały, iż w procesie likwidacji szkody otrzymały od strony pozwanej tytułem zadośćuczynienia odpowiednioK. F. (1)–  10.000,00 zł iM. P.– 2.000,00 zł. Powódki podniosły, iż zdarzenie, w którym zginął tragicznie ich syn i brat spowodowało szok i niedowierzanie i nadal jest źródłem bólu i nieustającego cierpienia. Zdaniem powódek zmarły był najbliższym członkiem rodziny rozumianej jako najmniejsza grupa społeczna, powiązana poczuciem bliskości oraz wspólności osobistej i gospodarczej. Według powódek, świadczenie przyznane na mocy przepisuart. 464 § 4 k.c.ma stanowić sposób złagodzenia cierpień psychicznych i dlatego powódki zdecydowały się dochodzić pozostałych kwot należnego zadośćuczynienia.
PowódkaK. F. (1)podniosła, że po śmierci syna znalazła się w dramatycznej sytuacji życiowej. Podała, że zmarły był osoba bardzo zaradną i pracowitą, wspierał ją finansowo oraz zapewniał wsparcie duchowe a negatywne emocje związane z utratą syna wywołały osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności życia codziennego. Powódka przytoczyła szereg orzeczeń Sądu Najwyższego na poparcie swojego żądania w tej mierze.
Zdaniem powódek, przy ustalaniu wysokości odszkodowania należy wziąć pod uwagę 60% przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, a nie jak przyjęła strona pozwana – 80%. Pozwane przypomniały stanowisko Sądu Najwyższego, że sąd nie ma obowiązku zmniejszenia odszkodowania w przypadku ustalenia przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, gdyż przyczynienie nie przesądza zmniejszenia obowiązku naprawienia szkody. Powódki podały, że roszczenie w przedmiocie odsetek wynika z brzmieniaart. 481 § 1 k.c.iart. 14 ust 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Strona pozwanaTowarzystwo (...) S.A.z siedzibą wW.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództw w całości i zasądzenie od powódek na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Nie kwestionując faktu objęcia ochroną ubezpieczeniową w ramach odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody, zarzuciła, że brak podstaw do przyznania zadośćuczynienia za krzywdę ponad wypłaconą już kwotę  10.000,00 zł na rzeczK. F. (1)tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią syna i wypłaconą już kwotę 2.000,00 zł na rzeczM. P.tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią brata. Strona pozwana podniosła, że okoliczności wypadku oraz zachowanie i cechyW. F.pozwalają na przypisanie mu przyczynienia się do powstania szkody aż w 80 % oraz uzasadniają pomniejszenie należnego powódkom zadośćuczynienia o taki stopień przyczynienia. Strona pozwana wskazała dalej, że w toku śledztwa ustalono, że przyczyna wypadku z 20 czerwca 2014 r. był brak panowania nad pojazdem przez kierującąS. C. (1), która poruszała się z nadmierną prędkością w stanie nietrzeźwości aW. F.przyczynił się do powstania szkody już samym faktem, że zdecydował się na jazdę z kierowcą będącym w stanie nietrzeźwości, a ponadto uczestniczył w wielogodzinnej nocnej libacji alkoholowej, w trakcie której wielokrotnie jeżdżono samochodem a sam poszkodowany też jeździł pod wpływem alkoholu. Zdaniem strony pozwanej fakt, żeW. F.był osoba najstarszą spośród uczestników wypadku a przy tym był wujkiemK. P. (1)– chłopakaS. C. (1), stanowi dodatkowo obciążającą go okoliczność, zwiększającą jego odpowiedzialność za przyczynienie się do powstania wypadku. Ponadto – według strony pozwanej – zignorowanie obowiązku zapięcia pasów bezpieczeństwa przezW. F.doprowadziło do zwiększenia rozmiaru szkody, co należy traktować jako odrębny zarzut przyczynienia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 19 czerwca 2014r. od godzin porannychW. F.K. P. (1)i jego dziewczynaS. C. (2)przebywali z małymi przerwami razem, początkowo wypoczywając nad wodą a później spotkali się pod domem babciS. C. (2)i razem i innymi osobami poszli do sklepu kupić alkohol.W. F.był wujkiemK. P. (1). Wspólnie pili wL.zakupione piwo a następnie zdecydowali się jechać samochodemS. C. (2)doK.do bankomatu, by wybrać pieniądze i kupić za nie alkohol. Samochodem kierował początkowoW. F.a później za kierownicą usiadłaS. C. (2). Po powrocie zK.W. F.z innymi osobami dalej pił alkohol, Niektóre osoby z grupy pijących odchodziły a pojawiały się nowe. Uczestnicy spotkania szukali się, m.in.W. F.wziął swój samochód markiR.i jeździł nim zK. P. (1)szukającS. C. (2). Po kolejnym spotkaniuS. C. (2),W. F.iP. K.pojechali razem samochodem dziewczyny w kierunku granicy z Czechami, gdzie doszło do wypadku.

/dowód: zeznania świadkówK. P.i  P.K.złożone w toku postępowania karnego – odpowiednio karta 27-28 i 50-52 akt 2Ds. 261/14/

Przyczyną wypadku było prowadzenie przezS. C. (1)w stanie nietrzeźwości, wynoszącym 1,7 promila zawartości alkoholu etylowego we krwi, samochodu osobowego i utrata panowania nad prowadzonym pojazdem oraz uderzenie w drzewo, wskutek czego śmierć ponieśli kierującaS. C. (1)oraz pasażerW. F.a drugi pasażerP. K.doznał obrażeń w postaci złamania obojczyka, stłuczenia głowy i klatki piersiowej.W. F.nie miał zapiętych w chwili wypadku pasów bezpieczeństwa.

/dowód: postanowienie o umorzeniu śledztwa z 25 września 2014 r. – k  – 127- 128 i o opinia biegłego mgr inż. W.C.znajdące  się odpowiednio na kartach 127-128 i 86-105 akt 2Ds. 261/14/

W. F.miał w chwili wypadku 1,5 % zawartości alkoholu etylowego we krwi.

/dowód: sprawozdanie przeprowadzonych badań zawartości alkoholu etylowego we krwi karta 64 akt 2Ds. 261/14/

W. F.w chwili śmierci miał 33 lata, był rozwiedziony. Był dwukrotnie żonaty. Miał trójkę dzieci w wieku 7, 4 i 3 lat, na które miał zasądzone alimenty. Mieszkał z matkąK. F. (1)wL.zajmując część domu jednorodzinnego. Przed śmiercią pracował w Czechach, gdzie zarabiał w przeliczeniu około 1.400,00 zł.K. F. (1)otrzymuje emeryturę w wysokości około 1.200,00 zł.

/dowód: zeznania powódekK. F.i M.P.złożone na rozprawie w dniu  29 lipca 2015 r./

S. C. (2)była ubezpieczona u strony pozwanej w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.
W toku postępowania likwidacyjnego strona pozwana wypłaciła powódceK. F. (1)tytułem zadośćuczynienia kwotę 10.000,00 zł, zaś powódceM. P.z tego samego tytułu kwotę 2.000,00 zł.
/okoliczności bezsporne/

Sąd zważył, co następuje:

Ustaleń powyższych co do przyczyn śmierciW. F.sąd dokonał na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym w sprawie 2Ds. 261/14. Materiał tam zgromadzony w sposób bezsporny i oczywisty  wskazywał na to, że zarówno kierująca pojazdem jak iW. F.spożywali wspólnie alkohol przed tragiczną jazdą, a także jeździli w stanie nietrzeźwości tego dnia samochodami.
Zarówno przepisart. 446 § 4 k.c.– będący podstawą żądania zadośćuczynienia powódek – jak i przepisart. 446 § 3 k.c., który wskazywała powódkaK. F. (1)jako podstawę swojego roszczenia o odszkodowanie, przewidują możliwość przyznania przez sąd świadczeń tam przewidzianych.
Przy bezsporności przyczynienia sięW. F.do powstania wypadku i jego tragicznych skutków, obie strony w zasadzie różniły się tylko co do oceny stopnia tego przyczynienia i jego wpływu na zakres świadczeń należnych powódkom.
Ustalenie wysokości zadośćuczynienia wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności istotnych dla określenia doznanej krzywdy oraz okoliczności związanych z przebiegiem zdarzenia wywołującego szkodę.
W orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że jeżeli poszkodowany, który przyczynił się do powstania szkody następnie zmarł, a zadośćuczynienia dochodzą osoby uprawnione jako poszkodowane pośrednio, przyczynienie się zmarłego powoduje zmniejszenie zadośćuczynienia dla tych osób na podstawie przepisuart. 362 k.c.W takim wypadku nawet ustalenia wyroku skazującego sprawcę śmierci nie wyłączają badania, w jakim stopniu zmarły przyczynił się do doznanej szkody i tym samym zmniejszenia zadośćuczynienia na podstawie tego przepisu należnego osobom uprawnionym (patrz. wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 1985 r., sygn. akt IV CR 398/85, LEX nr 8740, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I ACa 1353/11, LEX nr 1108778). Warto w tym miejscu przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego, który podkreślił, że w przypadku stwierdzenia współprzyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, konieczne jest określenie jego stopnia choćby w ogóle nie prowadziło do zmniejszenia zadośćuczynienia (patrz. wyrok SN z 29 października 2008 r., sygn. akt IV CSK 228/08, M. Praw. 2009, nr 19, s. 1060).
W ocenie sądu, to nie ocena stopnia niewątpliwego znacznego przyczynienia sięW. F.do późniejszej jego śmierci i jego ścisłego liczbowego określenia, miała decydujące znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie zgłoszonych przez powódkę roszczeń. Sformułowania obu wymienionych wyżej przepisów wskazują na pozostawienie swobodzie sędziowskiej zasądzenia zadośćuczynienia czy odszkodowania. Trzeba zgodzić się z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, wyrażonym wprawdzie na gruncie stosowania przepisuart. 445 k.c., że jedynie w wyjątkowych przypadkach sąd może odmówić zasądzenia jakiegokolwiek zadośćuczynienia (patrz. orz. SN z 27.08.1969 r. I PR 224/69, OSN 1970, nr 6, poz. 111; orz. SN z 23.01.1974 r., II CR 763/73 )SP 1975, nr 7, poz. 171).
Zdaniem sądu, sytuacja, gdy poszkodowany w wypadku wcześniej spożywa alkohol wspólnie z kierowcą a później wsiada z nim do jednego samochodu, wyklucza prawo do otrzymania jakiegokolwiek zadośćuczynienia, a sprzeciwiają się temu prawidłowo rozumiane zasady współżycia społecznego. Rozważania w takiej sytuacji o stopniu przyczynienia się poszkodowanego wypadkiem do powstania zdarzenia wywołującego szkodę, prowadziłyby do  oderwania się od spojrzenia na dane zdarzenie przez pryzmat ogólnie pojętej sprawiedliwości i leżącym po stronie sądu obowiązku kształtowania swoimi orzeczeniami odpowiednich postaw społecznych.
W niniejszej sprawie dodatkowo trzeba nagannie ocenić zachowanieW. F.polegające na tym, że sam on wcześniej kierował po pijanemu pojazdem, w którym doszło do wypadku, tej samej nocy prowadził po spożyciu alkoholu swój samochód a także przed samym wypadkiem nie dostosował się jako pasażer do obowiązku zapięcia pasów bezpieczeństwa. Przy tym, gdy był on najstarszy z grona pijących alkohol, był wujkiem chłopaka dziewczyny, która kierował autem w momencie wypadku, należało ocenić, że nie powinno być przyznane jakiekolwiek świadczenie na podstawie przepisuart. 446 § 3 i 4 k.c.Niewątpliwie, sąd tak by orzekał, gdybyW. F.przeżył wypadek i sam dochodził świadczeń na podstawie przepisuart. 444 i 445 k.c.Tym bardziej więc nie ma podstaw, by w okolicznościach wyżej opisanych, przyznawać świadczenia osobom bliskim zmarłego. W przypadku zaś, gdy powódki otrzymały kwoty zadośćuczynienia,K. F. (1)– 10.000,00 zł,M. P.– 2.000,00 zł to z przyczyn wyżej opisanych i z uwagi na bardzo istotny stopień przyczynienia sięW. F.do powstania szkody (jeśli by kwestię zadośćuczynienia rozpatrywać także i na tej płaszczyźnie), brak było podstaw do przyznania dalszych kwot z tego tytułu.
Przy powyższych ustaleniach faktycznych sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez powódki, które miały wykazywać rozmiar krzywdy. Chodzi tu o dowody z zeznań świadkówZ. W.iK. P. (1)oraz wnioskowany dowód z opinii psychologiczno – psychiatrycznej. Krzywda jako szkoda o charakterze niemajątkowym ma charakter niewymierny, niepoliczalny. W ocenie sądu odczuwanie bólu nie wymaga dowodu. Mierzenie skali cierpienia osoby, która nie doznała uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia, pozostaje poza możliwościami dowodowymi. W tym miejscu należy przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku z dnia 8 lutego 2013 r. Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu I ACa 1400/12 : „trudno zakładać, aby ustawodawca „ premiował” osoby o słabszej konstrukcji psychicznej, reagujące intensywniej na sytuację traumatyczną , a gorzej traktował osoby o osobowości zamkniętej, kumulującej w sobie wewnętrzne emocje. Kryterium bólu jest więc nieprzydatne w praktyce sądowej i wydaje się słuszne, żekodeks cywilnynie odwołuje się do niego, zakładając, że utrata osoby najbliżej zawsze wywołuje ból”. Zgadzając się z powyższymi tezami, należy zdaniem sądu dojść do przekonania, że kwestia bólu powinna być z jednej strony zobiektywizowana i odwoływać się do naturalnych przeżyć, a z drugiej strony uwzględniać indywidualne aspekty związane z życiem bliskich pozostających przy życiu. Jak wskazano wyżej, w sprawie niniejszej to rozważania innych kwestii przesądziły o oddaleniu powództw powódek w zakresie zadośćuczynień, dlatego wnioskowane dowody nie były przydatne do rozpoznania niniejszej sprawy. Tak samo nieprzydatny do rozpoznania sprawy był wnioskowany przez stronę pozwaną dowód opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej na okoliczność ustalenia wpływu braku zapiętych pasów bezpieczeństwa na stopień i charakter obrażeń doznanych przezW. F.. Po pierwsze, fakty oczywiste nie wymagają dowodów, a ponadto kwestia żądania powódek była rozpatrywana na innej płaszczyźnie niż tylko stopień przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody.
Oddaleniu podlegało także żądanieK. F. (1)zasądzenia odszkodowania na podstawie przepisuart. 446 § 3 k.c.Przepis ten stanowi, że sąd może przyznać najblizszym członom odziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Także ten przepis przewiduje „możliwość” zasądzenia przez sąd świadczenia i w sytuacji, gdy sąd przyjął, że zachowanie poszkodowanegoW. F.wykluczało przyznanie członkom rodziny zadośćuczynienia to także nie przysługiwało powódceK. F. (1)świadczenie przewidziane przepisemart. 446 § 3 k.c.Ponadto w  przepisie tym chodzi jednak o znaczne pogorszenie sytuacji materialnej osoby bliskiej zmarłego, powodujące diametralną zmianę statusu materialnego takiej osoby. Po wejściu w życie przepisuart. 446 § 4 k.c.przepisart. 446 § 3 k.c.powinien być interpretowany ściśle. Chodzi w nim więc o tak znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby najbliższej w wymiarze materialnym, że jest to dostrzegalne na pierwszy rzut oka. W niniejszej sprawie do takiej sytuacji nie doszło. PowódkaK. F. (1)i zmarły jej synW. F.prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Otrzymywali jednak świadczenia o zbliżonej wysokości, przy czym naW. F.ciążył obowiązek alimentacyjny w stosunku do trójki małoletnich dzieci. W przypadku więc śmierci jednej osoby tworzącej wspólne gospodarstwo domowe nie doszło do znaczącej zmiany dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Wydaje się, że intencją ustawodawcy było przyznanie uprawnienia do otrzymania odszkodowania w sytuacji , gdy dochody zmarłego były dużo wyższe niż  pozostającego przy życiu najbliższego członka rodziny.
Powyższe zadecydowało o oddaleniu powództwa także w zakresie żądania odszkodowania.
Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w treści przepisuart. 100 zd. 2 k.p.c.iart. 102 k.p.c.Kwestie będące podstawą żądań powódek zależały od oceny sądu i dlatego oraz z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie obciążono ich obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kosztów procesu.
Nieuiszczone koszty sądowe w zakresie opłat sądowych zaliczono na rachunek Skarbu Państwa, stosując zasadę wynikającą z treści przepisu art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.).