Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 488/15
Data wyroku: 2015-07-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 488 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c.

Sygn. akt III Ca 488/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 listopada 2014 roku, sygn. akt I C 403/14, Sąd Rejonowy w Skierniewicach, I Wydział Cywilny, w połączonych do wspólnego rozpoznaniai rozstrzygnięcia dwóch sprawach z powództw (I.)A. L.i (II.)G. B.przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.o zadośćuczynienie:

I
w sprawie z powództwaA. L.:

1
zasądził do(...) Spółki Akcyjnejz siedzibąwW.na rzeczA. L.kwotę 8.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty;

2
oddalił powództwo w pozostałej części;

3
zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu;

4
nakazał pobrać od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach kwotę 300,00 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

II
w sprawie z powództwaG. B.:

1
zasądził od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibąwW.na rzeczG. B.kwotę 20.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty;

2
oddalił powództwo w pozostałej części;

3
zasądził od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibąwW.na rzeczG. B.kwotę 516,60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na ustaleniach faktycznychi rozważaniach prawnych, które przedstawiają się następująco:

R. B., synG. B.a bratA. L., w dniu 9 października 2001 roku, wczesnym rankiem, jechał rowerem do pracy do cukierni. Przejeżdżając przez miejscowośćM.został potrącony przez jadący w tym samym co on kierunku, samochód ciężarowy markiM.onumerze rejestracyjnym (...). Wskutek doznanych w wyniku uderzenia obrażeń ciałaR. B.poniósł śmierć na miejscu.W chwili śmierci miał 27 lat. Sprawca wypadku - kierujący pojazdem ciężarowym markiM.J. S. (1)– prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Skierniewicach z dnia 18 września 2002 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II K 41/02, został uznany winnym popełnienia czynu zart. 177 § 2 k.k.poprzez naruszenie zasady bezpieczeństwaw ruchu drogowym w ten sposób, że nie zachował należytej ostrożności oraz nie dostosował prędkości do warunków drogowych i spowodowania śmierciR. B., za co został skazany na karę jednego roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, w zawieszeniu na okres próby 5 lat. Poszkodowany -R. B.swoim zachowaniem polegającym na przyjęciu błędnej techniki jazdy rowerem po drodze, przyczynił się do powstania wypadku. Zaniechał on bowiem zjechania na pobocze po prawnej stronie drogi, pomimo tego, że stan tego pobocza umożliwiał ruch pojazdu jednośladowego. W toku postępowania likwidacyjnego, przyjęto stopień przyczynienia się poszkodowanego do zaistniałej szkody w 20%. W dniu zdarzenia, posiadacz pojazdu, którym kierował sprawca zdarzenia, korzystał z ochrony ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego.
R. B.wskutek zdarzenia pozostawił żonę i trzyletnie wtedy dziecko.R. B.zamieszkiwał w domu ze swoją rodziną, to jest z żoną i dzieckiem oraz razemz matkąG. B.i ojcemS. B.. Matka w chwili śmierci syna miała 50 lat. Poza zmarłym synemG. B.miała jeszcze dwójkę dzieci:S.iA.. Siostra zmarłegoA. L.zamieszkiwała z bratem przez okres 2 lat licząc od roku 1997, do czasu swojego ślubu. Po ślubie wyprowadziła się z rodzinnego domu.R. B.pomagał swojemu ojcu we wszystkich pracach. Jego relacje z matką były bardzo dobre. Domownicy razem jedli śniadania, obiady i kolacje. Również razem spędzali świętai uroczystości. Rodzeństwo - bratR., siostraA.i bratS.- nawzajem stanowili dla siebie wsparcie. Rodzice wybraliR. B., aby z nimi zamieszkał.W związku ze śmierciąR. B., żałoba rodziny po jego stracie trwa nadal. Matka, przez pierwsze lata po śmierci syna, przychodziła do niego na cmentarz codziennie. Dla niej, synR.był bardzo uczuciowym, ciepłym człowiekiem. Zawsze zwracał się do niej bardzo uprzejmie. Razem z matką pił kawę, przy której rozmawiali na różne tematy. Spędzali bardzo dużo czasu razem. Syn, jeśli gdzieś jechał zabierał ze sobą swoich rodziców. Aktualnie matkaG. B.jeździ do syna na cmentarz, tak często, jak pozwala jej na to czas. Śmierć syna, była dla powódki bardzo silnym przeżyciem, które doprowadziło do powstania u niej problemów zdrowotnych. Z powodu wysokiego ciśnienia w maju 2002 roku, matkaG. B.trafiła do szpitala. Dla poprawy zdrowia zażywała leki uspokajające oraz obniżające ciśnienie. Bezsilność wobec zaistniałej sytuacji, która jej towarzyszyła, spowodowała niechęć wychodzenia z domu, w którym to czuła się najlepiej, przebywając samotnie. Nie korzystała z pomocy psychologa ani psychiatry. Od czasu śmierci syna ma problemy ze snem, trwające do dnia dzisiejszego. Aktualnie nie jest już tą samą wesołąi zorganizowaną osobą, którą była zanim doszło do wypadku syna. Jedynie dzięki wnukomG. B.stara się przezwyciężać towarzyszącą jej niechęć do życia.
W chwili śmierci brataA. L.miała męża i dziecko. Obecnie ma trójkę dzieci. Pomiędzy zmarłym tragicznieR. B.a jego siostrąA. L.była niewielka różnica wieku. Stąd też rodzeństwo chodziło razem do szkoły i od początku wzajemnie pomagało sobie w obowiązkach domowych. Brat szanował siostrę i darzył ją miłością. Rodzeństwo żyło zgodnie i rozumiało się bardzo dobrze. Mimo, że powódkaA. L.wyprowadziła się z domu rodzinnego, utrzymywała częsty kontaktz bratem. Brat często przyjeżdżał do niej i pomagał jej np. w nasadzeniach, pracach w lesie. Śmierć brataR.byłaA. L.głębokim przeżyciem emocjonalnym, które spowodowało problemy ze snem, piętrzące się myśli. Dodatkowo niemożność zażywaniaw chwili śmierci brata leków uspokajających, z uwagi na karmienie piersią małego dziecka, doprowadziło do stanu, w którym powódkaA. L.„zamknęła się w sobie".A. L.nie korzystała z opieki psychologicznej ani medycznej. Bezpośrednio po śmierci brata jeździła do niego na cmentarz przynajmniej 3-4 razy w tygodniu. Obecnie zaś również często przyjeżdża do niego na grób.
Pozwany(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.w dniu 24 czerwca 2009 roku przyznał łącznie na rzecz powódkiG. B.,I. B.orazS. B.odszkodowanie, w tym odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w kwocie 106.617,29 zł. Kwota ta została obniżona o 20% (z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego) do kwoty 85.293,83 zł. Kwota przyznanaG. B.wyniosła 35.539,10 zł minus 20 % czyli 28.431,28 zł.
PowódkaA. L.w związku ze śmiercią brata nie otrzymała od pozwanego żadnych świadczeń.
Pismem z dnia 26 lutego 2014 rokuA. L.wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 30.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia. NatomiastG. B.pismem z dnia 14 kwietnia 2012 roku wezwała pozwanego do zapłaty tytułem zadośćuczynienia kwoty 70.000,00 zł. Pozwany pismem z dnia 7 marca 2014 roku powiadomiłA. L.o braku podstaw do przyznania jej zadośćuczynienia. Natomiast pismem z dnia 25 kwietnia 2014 roku wskazał na brak podstaw do przyznania żądanego zadośćuczynienia w sprawieG. B..
W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, że zarówno powództwoA. L.jak i powództwoG. B.okazały się zasadne jedyniew części. Na wstępie Sąd I instancji wskazał, że na podstawieart. 11 k.p.c.wyrok skazującyz dnia 18 września 2002 roku, wydany w sprawie o sygn. akt II K 41/02, wiąże Sąd w niniejszej sprawie, co do okoliczności, że sprawca zdarzeniaJ. S. (2)prowadził pojazd ciężarowy markiM.onumerze rejestracyjnym (...)i swoim nieprawidłowym zachowaniem w ruchu drogowym spowodował śmierćR. B.. Sąda quopodniósł następnie, że podstawę prawną dla dochodzonych przez powódki roszczeń stanowiart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.Sądmeritiwyjaśnił, że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 22 października 2010 roku (sygn. akt III CZP 76/10, LEX nr 604152), następnie potwierdzonym uchwałą z dnia 13 lipca 2011 roku (sygn. akt III CZP 32/11), najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła wskutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku. Zdaniem Sądu Najwyższego więzi rodzinne mogą być bowiem uznane za dobro osobiste członków rodziny, podlegające ochronie na gruncieart. 23 i 24 k.c.Więzi rodzinne mogą być naruszone przez spowodowanie śmierci osoby bliskiej. Zerwanie tych więzi może więc na podstawieart. 448 k.c.uzasadnić przyznanie zadośćuczynienia. Natomiast wprowadzenieart. 446 § 4 k.c.doprowadziło jedynie do zmiany w sposobie realizacji tego roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania. Sąd Rejonowy podzielił w całości powyższe stanowisko Sądu Najwyższego i wskazał, że zdarzenie, wskutek któregoR. B.poniósł śmierć miało miejsce w dniu 9 października 2001 roku, a zatem przed dniem wejścia w życie§ 4 art. 446 k.c., który obowiązuje od dnia 3 sierpnia 2008 roku. Sąd I instancji argumentował dalej, że śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym, godzi w prawo do życia w rodzinie i utrzymywania tego rodzaju więzi. Jednakże Sąda quopodniósł, że nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, lecz jedynie taką, której zerwanie powoduje ból, cierpienie, rodzi poczucie krzywdy. W ocenie Sądumeritiw niniejszej sprawie powódki wykazały istnienie tego rodzaju więzi, stanowiącej ich dobro osobiste podlegające ochronie. Zerwanie emocjonalnej więzi powódek ze zmarłym spowodowało u nich krzywdę, o której mowa wart. 448 k.c., co uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia na podstawie powołanego przepisu. Sąd Rejonowy wskazał również, że ten sam czyn niedozwolony może wyrządzać krzywdę różnym osobom. Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia, natomiast dla osób mu bliskich krzywdę stanowi naruszenie dobra osobistego poprzez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych.
W przedmiocie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia Sąda quowskazał, że w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znajdujeart. 4421k.c., pomimo że zdarzenie wywołujące szkodę powstało przed dniem jego wejścia w życie. Zdaniem Sądumeritiwniosek ten wynika z faktu, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 rokuo zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538) do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się przepisyart. 4421k.c.Sąd Rejonowy wskazał, że na dzień wejścia w życie tej ustawy roszczenia powódekG. B.iA. L.nie uległy przedawnieniu, gdyż w myśl wówczas obowiązującegoart. 442 k.c.roszczenieo naprawienie szkody wynikłej z występku ulegało przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu I instancji nie sposób uznać roszczeń powódek za przedawnione.
Odnosząc się zaś do kwestii wysokości zadośćuczynienia Sąd Rejonowy wskazał, że przepisy prawa cywilnego nie precyzują żadnych kryteriów ustalania wysokości zadośćuczynienia zart. 448 k.c.i przez posłużenie się klauzulą generalną („suma odpowiednia”) pozostawiają je uznaniu sądów. Z tego względu Sąd I instancji uznał za zasadne odwołanie się do wypracowanych przez judykaturę i doktrynę zasad ustalania zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Sąda quowskazał, że do podstawowych kryteriów należy zaliczyć rodzaj naruszonego dobra, stopień i czas trwania cierpień psychicznych rozumianych jako ujemne przeżycia związane ze śmiercią członka rodziny, stopień zażyłości łączącej zmarłego i poszkodowanego, jakość łączącej ich relacji, wiek poszkodowanego, skutki w zakresie życia osobistego, jakie śmierć osoby najbliższej wywołała. Nadto Sądmeritiwskazał, że należy pamiętać, iż kwota zadośćuczynienia ma charakter kompensacyjny i stanowi jednorazową rekompensatę za całą krzywdę doznaną przez osobę, której dobro zostało naruszone, a zatem sytuacja poszkodowanego występującego z żądaniem powinna być oceniona całościowo. Przechodząc na grunt rozstrzyganej sprawy Sąd Rejonowy podniósł, że nie ulega wątpliwość, iż zarównoG. B., jak iA. L.bardzo przeżyły śmierć bliskiego im członka rodziny– synai brata. Każda z powódek mogła liczyć na jego pomoc zarówno w sprawach rodzinnych, jak też w sprawach domowych. Nagła, tragiczna śmierćR. B.spowodowała zburzenie dotychczasowego spokoju rodziny, wprowadziła niepokój, żal i smutek w życie matkiG. B.oraz siostryA. L.. Powódki ze zmarłym łączyła bliska więź emocjonalna,R. B.był zżyty z siostrą i matkę. Jego śmierć spowodowała pogorszenie stanu zdrowia powódek zarówno w sferze fizycznej u matkiG. B.– problemy z ciśnieniem, problemy ze snem, zaś u siostryA. L.problemy ze snem, jak również w sferze psychicznej, odczuwalna dekadencja, niechęć do życia, wewnętrzna bezsilność. Sąd I instancji wskazał nadto, że w sytuacji powódek należało odróżnić relacjęG. B.- matki z synem i jej cierpienia związane z utratą dziecka oraz relacjęA. L.– siostry oraz jej relację z bratem i ból po stracie brata. Sąda quonie pominął również faktu, że na chwilę śmierci zmarły cały czas zamieszkiwał z rodzicami oraz został wybrany przez nich, jako dziecko, które ma z nimi pozostać. Nadto Sądowimeritinie umknęło także i to, że powódkaG. B.ma również dwójkę pozostałych dzieci oraz wnuki, w których znalazła oparcie. Natomiast powódkaA. L.ma swoją rodzinę, obecnie męża i trójkę dzieci. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne Sąd Rejonowy uznał, że kwota w wysokości 25.000,00 zł dla matkiG. B.i kwotaw wysokości 10.000,00 zł dla siostryA. L.stanowią odpowiednią do rozmiaru szkody wysokość należnego im zadośćuczynienia. Jednakże zdaniem Sądu I instancji uwzględnić należało również stopień przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody w 20% (art. 362 k.c.). Ponieważ wysokość przyczynienia się poszkodowanego do zdarzenia była pomiędzy stronami bezsporna, Sąda quouwzględniając okoliczności wypadku również ją zaakceptował. W konsekwencji kwota zasądzonego zadośćuczynienia na rzeczG. B.wyniosła 20.000,00 zł, a na rzeczA. L.8.000,00 zł. Sądmeritiargumentował, że wysokość zasądzonych kwot tytułem zadośćuczynienia nie jest rażąco wygórowana, ani rażąco niska i stanowi odpowiednią kwotę tytułem naprawienia doznanych krzywd. Sąd Rejonowy wskazał bowiem, że orzekając o kwocie zadośćuczynienia na rzecz powódek należy mieć na uwadze stopień nasilenia oraz charakter cierpień powódekw związku ze stratą członka najbliższej dla nich rodziny. Sąd I instancji podniósł, iż o tym, że bliska i silna więź rodzinna łączyła matkę z synem oraz siostrę z bratem, świadczy fakt, że powrót myślami do tego wydarzenia i wypowiadanie się na temat wypadku, który miał miejsce ponad 13 lat temu, w dalszym ciągu wywołuje u powódek silne przeżycie emocjonalne prowadzące do płaczu. W ocenie Sądua quow pozostałym zakresie żądanie powódek jest wygórowane. Sąd Rejonowy wskazał bowiem, że orzekając o wysokości należnego powódkom zadośćuczynienia nie sposób pominąć okoliczności, iż od śmierciR. B.upłynęło ponad 13 lat oraz że powódki nie próbowały nawet skorzystać z fachowej pomocy lekarskiej mającej na celu zmniejszenie stopnia cierpienia po stracie syna i brata. Sąd I instancji wskazał również, że powódkaG. B.uzyskała od pozwanego odszkodowanie, w tym odszkodowanie z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, jednakże fakt uzyskania takiego świadczenia nie prowadzi do automatycznego obniżenia przyznanego zadośćuczynienia. Sąda quopodkreślił, że świadczenie z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej jest rodzajowo odmienne od zadośćuczynienia, jest ono bowiem odszkodowaniem. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmowano, że odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej zawierało w sobie pewne elementy zadośćuczynienia, jednakże pozwany nie wykazał, jaka część kwoty przyznanego z tego tytułu świadczenia dotyczyła szkody niemajątkowej, a jaka majątkowej.
O ustawowych odsetkach od zasądzonych na rzeczA. L.iG. B.kwot Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 481 § 1 i § 2 k.c.w związku zart. 455 k.c.iart. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowym, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
O kosztach procesu w sprawie z powództwaG. B.Sąd Rejonowy rozstrzygnął na podstawieart. 100 k.p.c.stosując zasadę stosunkowego ich rozdzielenia. Natomiast w sprawie z powództwaA. L.Sąd I instancji orzekł o kosztach procesu również na podstawieart. 100 k.p.c.znosząc je wzajemnie miedzy stronami. Sąda quowskazał, że brak było podstaw do przyznania pełnomocnikowiG. B.iA. L.wynagrodzenia w podwójnej wysokości, argumentując, że objętość akt sprawy nie była znaczna, sprawa należała do standardowych spraw o odszkodowanie z umowy ubezpieczenia, w sprawie brak było problemów, czy też zagadnień prawnych wymagających pogłębionej analizy i zwiększonej pracy pełnomocnika, postępowanie dowodowe nie było obszernei skomplikowane, sprowadzało się do przesłuchania powódek oraz świadków, a nadto w toku postępowania odbyła się tylko jedna rozprawa, której czas trwania nie był znaczny.
Apelację od powyższego wyroku wniosłyG. B.iA. L., zaskarżając orzeczenie w części tj.:
- w sprawie z powództwaA. L.w punktach 2 i 3, w części oddalającej powództwo co do kwoty 8.000,00 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 7 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty:
- w sprawie z powództwaG. B.w punktach 2 i 3, w części oddalającej powództwo co do kwoty 30.000,00 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 26 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty:
Zaskarżonemu wyrokowi powódki zarzuciły naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 24 § 1 k.c.w zw. zart. 448 k.c.poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zadośćuczynienie na rzecz powódkiA. L.w związku ze śmiercią jej brata w kwocie 8.000,00 zł, a na rzecz powódkiG. B.w związku ze śmiercią jej syna w kwocie 20.000,00 zł jest w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy adekwatne do krzywdy jaką wywołała śmierćR. B..
W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia apelujące podniosły, że Sąd Rejonowy ustalając wysokość należnego im zadośćuczynienia pominął takie okoliczności jak rodzaj naruszonego dobra, intensywność i stopień dyskomfortu psychicznego, a nadto nieodwracalność skutków wypadku w wyniku którego śmierć poniósłR. B.. Tym samym w ocenie skarżących Sąd I instancji naruszył istotne kryteria miarkowania zadośćuczynienia, stąd też konieczna jest korekta jego wysokości.
Mając powyższe na uwadze powódki wniosły o zmianę zaskarżonego wyroku:

-

w części I. pkt 2. poprzez zasądzenie na rzecz powódkiA. L.dodatkowej kwoty 8.000,00 zł z odsetkami od dnia 7 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty oraz

w części II. pkt 2. poprzez zasądzenie na rzecz powódkiG. B.dodatkowej kwoty 30.000,00 zł z odsetkami od dnia 26 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty.

Nadto skarżące wniosły o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na rozprawie odwoławczej w dniu 24 czerwca 2015 roku pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:

ApelacjaG. B.iA. L.nie jest zasadna i jako taka podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.
Zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego zostało wydane w następstwie bezbłędnie zastosowanych przepisów prawa materialnego. Sąd Okręgowy podzielai przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji rozważania prawne. Podniesionyw apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie sposób zgodzić się ze skarżącymi jakby Sąd Rejonowy naruszyłart. 24 § 1 k.c.w związku zart. 448 k.c.poprzez zasądzenie na rzecz powódek zadośćuczynień, którew okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie są adekwatne do krzywdy, jaką wywołała śmierćR. B.. Nie mają racji apelujące podnosząc, że Sąd I instancjiw swoich rozważaniach prawnych pominął szereg istotnych okoliczności, które mają wpływ na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. Wręcz przeciwnie, rozważania Sądumeritisą bardzo drobiazgowe.
Wskazać należy, że zadośćuczynienie ma na celu rekompensatę bólu i cierpienia powstałego wskutek naruszenia dóbr osobistych. W doktrynie i orzecznictwie wśród czynników wpływających na rozmiar szkody niemajątkowej w przypadku śmierci osoby najbliższej – a tym samym na wysokość zadośćuczynienia – wymienia się między innymi rodzaj i intensywność więzi łączącej osobę domagającą się przyznania zadośćuczynieniaz bezpośrednio poszkodowanym, dramatyzm doznań członków rodziny zmarłego, poczucie osamotnienia i pustki, wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, wystąpienie zaburzeń zdrowotnych (np. nerwicy, depresji), zmiany w prawidłowym funkcjonowaniu rodziny, stopień dostosowania się krewnych zmarłego do nowej rzeczywistości, zdolność zaakceptowania zaistniałego stanu rzeczy (K. K., Zadośćuczynienie pieniężne dla najbliższych członków rodziny zmarłego – uwagi na tleart. 446 § 4 k.c., Przegląd Sądowy 2013/2).
Użyte wart. 448 k.c.wyrażenie „odpowiednia suma” już samo w sobie zawiera pojęcie niemożności ścisłego ustalenia zadośćuczynienia ze względu na istotę krzywdy. Dlatego też, zgodnie ze stanowiskiem judykatury, przy ustaleniu zadośćuczynienia nie stosuje się automatyzmu, a każda krzywda jest oceniana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 roku, sygn. akt VI ACa 91/2013, LexisNexis nr(...)).
Już z powyższego wynika, że zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania wysokości tego świadczenia. Praktycznie rzecz biorąc ma to miejsce tylko przy ustaleniu kwoty symbolicznej bądź też nadmiernie wysokiej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 roku, sygn. akt V KK 45/08, LEX nr 438427). Korekta w postępowaniu odwoławczym przyznanej przez sąd pierwszej instancji tytułem zadośćuczynienia sumy pieniężnej możliwa jest zatem jedynie wtedy, gdy suma ta rażąco odbiega od tej, która byłaby adekwatna do rozmiarów doznanej krzywdy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 maja 2008 roku, sygn. akt I ACa 199/08, LEX nr 470056).
W realiach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić, że ustalone przez Sąd Rejonowy zadośćuczynienie na rzecz powódkiA. L.w związku ze śmiercią jej brataw kwocie 10.000,00 zł (po uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20% - 8.000,00 zł), a na rzeczG. B.w związku ze śmiercią jej syna w kwocie 25.000,00 zł (po uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20% - 20.000,00 zł) jest w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nieadekwatne, i to w sposób rażący, do krzywdy, jaką wywołała śmierćR. B.. Sąd Rejonowy w motywach rozstrzygnięcia szczegółowo odniósł się do przesłanek, którymi kierował się przy ustaleniu kwoty zadośćuczynienia, wskazując dokładnie okoliczności, które zadecydowały o tym, iż za odpowiednie zadośćuczynienie na rzeczG. B.uznał kwotę 20.000,00 zł (po uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20% ), a na rzeczA. L.kwotę 8.000,00 zł (po uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20% ).
Sąd Rejonowy wskazał, że zarównoG. B., jak iA. L.bardzo przeżyły śmierć bliskiego im członka rodziny – syna i brata, z którym łączyły je bliskie i silne więzi emocjonalne, o czym świadczy chociażby fakt, iż pomimo upływu ponad 13 lat,w dalszym ciągu śmierćR. B.wywołuje u powódek silne przeżycie prowadzące do płaczu. Powódki mogły liczyć na pomocR. B.zarówno w sprawach rodzinnych, jak też w sprawach domowych. Nagła i tragiczna śmierćR. B.spowodowała zburzenie dotychczasowego spokoju rodziny, wprowadziła niepokój, żali smutek w życie matkiG. B.oraz siostryA. L.. Na skutek śmierciR. B., który był zżyty z siostrą i matką, pogorszeniu uległ stan zdrowia powódek zarówno w sferze fizycznej (w przypadkuG. B.), jak również sferze psychicznej. Sąd I instancji wskazał również, że w chwili śmierciR. B.cały czas mieszkał z rodzicami, został przez nich wybrany, jako dziecko, które ma z nimi pozostać. Jednakże w ocenie Sądu I instancji nie można było pominąć okoliczności, że powódkaG. B.ma również dwójkę pozostałych dzieci oraz wnuki, w których znalazła oparcie, natomiast powódkaA. L.ma swoją rodzinę, obecnie męża i trójkę dzieci. Sąda quouwzględnił również, że od śmierciR. B.upłynęło już ponad 13 lat, zaś powódki nie próbowały nawet skorzystać z fachowej pomocy lekarskiej mającej na celu zmniejszenie stopnia cierpienia po stracie syna i brata. Sądmeritiwskazał nadto, że powódkaG. B.uzyskała od pozwanego odszkodowanie w tym odszkodowanie z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej w kwocie 28.431,28 zł (po uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20%).
Mając na uwadze powyższe, wbrew stanowisku apelujących, Sąd Rejonowy uwzględnił wszystkie wskazywane w apelacji okoliczności decydujące o wysokości należnego zadośćuczynienia.
W ocenie Sądu Okręgowego kwoty zasądzone przez Sąd Rejonowyw wysokości 20.000,00 zł dla matkiG. B.i w wysokości 8.000,00 zł dla siostryA. L.spełniają kryterium rekompensaty pieniężnej za doznaną przez powódki krzywdę, są one bowiem w pełni adekwatne do jej rozmiaru i uwzględniają stopień przyczynienia się poszkodowanego do powstałej szkody w 20%. Jednocześnie podkreślić należy, że zdaniem Sądu Odwoławczego nie są to kwoty nadmiernie zaniżone. Jak trafnie wskazał Sąd RejonowyG. B.ma dwójkę dzieci oraz wnuki, w których znalazła oparcie, natomiast powódkaA. L.ma swoją rodzinę. Co prawa śmierćR. B.nigdy nie zostanie w ten sposób zrekompensowana, jednakże z pewnością okoliczności te wpłynęły na zmniejszenie bólu i poczucia straty. Nie można również pominąć faktu, że od śmierciR. B.upłynęło już ponad 13 lat.
Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności apelacji oraz nieujawnienia okoliczności, które winny być uwzględnione w toku postępowania drugoinstancyjnegoz urzędu, Sąd Okręgowy oddalił apelację w oparciu oart. 385 k.p.c., jako bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.Sąd Odwoławczy uznał bowiem, że zasadnym jest zastosowanie w stosunku do powódekG. B.iA. L.dobrodziejstwa wynikającego zart. 102in finek.p.c.i odstąpienie od obciążenia ich obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy miał na uwadze, że rozstrzygana sprawa miała szczególnych charakter, bowiem dotyczyła zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. W realiach niniejszej sprawy skarżące mogły pozostawaćw subiektywnym przekonaniu o zasadności swoich roszczeń, chociażby z tego powodu, że łączyła je ze zmarłymR. B.szczególna więź. Nadto Sąd Okręgowy wziął pod uwagę fakt, że powódkaA. L.znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, co było przyczyną do jej zwolnienia od kosztów sądowych powyższej kwoty 500,00 zł (k. 31-32).