Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 80/15
Data wyroku: 2015-06-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janusz Sulima, Halina Czaban, Alina Kamińska
Słowa kluczowe: Fałszerstwo Intelektualne
Podstawa prawna: art. 271 § 1 k.k.

Sygn. akt II AKa 80/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie

Przewodniczący

SSA Alina Kamińska

Sędziowie

SSA Halina Czaban
SSA Janusz Sulima (spr.)

Protokolant

Barbara Mosiej

przy udziale Małgorzaty Gasińskiej-Werpachowskiej - Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku
po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r.
sprawyJ. K.
oskarżonego zart. 271§2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II K 41/14

I
zmienia zaskarżony wyrok wobec oskarżonegoJ. K., a na podstawieart. 435 k.p.k.wobec oskarżonegoZ. Ś.w ten sposób, że uniewinnia obu oskarżonych od popełnienia przypisanego im czynu;

II
kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
J. K.orazZ. Ś.zostali oskarżeni o to, że w okresie bliżej nieustalonym od 29.05.1999r. do dnia 29.12.2000r. wW.i innych miejscach, ze z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jako współwłaściciele a zarazem prezes i wice prezes Zarządu(...) Sp. z o.o.wW., będąc zobowiązanymi na podstawie prawa i umowy spółki do prawidłowego prowadzenia dokumentacji działalności gospodarczej i nadzoru w zakresie rachunkowości i finansów: w tym do rzetelnego sporządzania dowodów księgowych i wprowadzania zapisów na kontach rachunkowych i kontach pomocniczych, w myśl przepisówUstawy z dnia 29.09.1994r. o rachunkowości, w sposób rzetelny i sprawdzalny ewidencjonowanie zdarzeń, rozliczeń i operacji kasowych, pokierowali czynnościami głównej księgowejC. J., która poświadczała nieprawdę w dokumentach kasowych – „Kasa wyda" i „Raportach kasowych", dokumentując z ich poleceń operacje gospodarcze nierzetelnie i wbrew ich treści ekonomicznej w ten sposób, że wypłacała im z kasy zaliczki na fikcyjne cele, a następnie wprowadziła dyspozycje do urządzeń księgowych na konto(...), zaś w opisany sposób zaewidencjonowała wnioski o wypłatę z kasy zaliczki:
- z dnia 30.05.1999r. w kwocie po 167.470 tys zł,
- z dnia 3 i 4.01.2000r. o wypłatę kwoty 363 tys zł i 272 tys zł,
- z dnia 29.12.2000r. w kwocie po 210 tys zł,
w oparciu, o które wymienieni akceptowali sobie wzajemnie wypłatę środków oraz poświadczali nieprawdę, iż pobierają pieniądze na zakup materiałów i urządzeń na rzeczSpółki z o.o. (...), podczas gdy w rzeczywistości przywłaszczyli sobie środki Spółki i dysponowali nimi na własne potrzeby,
a nadto pozorując zwrot wcześniej pobranych przez wymienionych zaliczek, wspólnie wydawali jej polecenia w zakresie poświadczenia nieprawdy w dokumentach kasowych – „Kasa przyjmie" i „Raportach kasowych" w następstwie czego wprowadziła dyspozycje do urządzeń księgowych na konto(...)i w opisany sposób zaewidencjonowała rzekome zwroty do kasy następujących zaliczek:
- w raporcie kasowym nr(...)z dnia 31.12.1999r. udokumentowała rzekomy zwrot zaliczek po 67.500 zł przezJ. K.iZ. Ś.,
- w raporcie kasowym nr(...)z dnia 29.05.1999r. udokumentowała rzekomy zwrot zaliczek przez pracownikówA. B.w kwocie 76.940 zł,K. K.w kwocie 100 tys zł,A. W.w kwocie 80 tys zł,M. K.w kwocie 78 tys zł,
przy czym sporządzone Raporty kasowe służyły do pozornego zbilansowania ich zobowiązań wobec Spółki,
tj. o czyn zart. 271 § 1 i 3 k.k.iart. 585 § 1 k.s.h.iart. 77 pkt. 1 ustawy o rachunkowościw zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015r. oskarżonychJ. K.iZ. Ś.w ramach zarzucanego im przestępstwa uznał za winnych tego, że w bliżej nieustalonym okresie, nie wcześniej niż w dniu 29 maja 1999r. i nie później niż w dniu 29 grudnia 2000r., wW., w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, jako współwłaściciele a zarazem Prezes i Wiceprezes Zarządu(...) Sp. z o.o.wW., działając wspólnie i w porozumieniu, a nadto kierując czynnościami głównej księgowej(...) Sp. z o.o.wW.C. J., poprzez wydawanie jej poleceń, w dokumentach w postaci wniosków o zaliczki:
- datowanych wobec obu oskarżonych na dzień 30 maja 1999r. w kwotach po 167.470 zł na poczet zakupu materiałów;
- datowanych wobec oskarżonegoZ. Ś.na dzień 3 stycznia 2000r. na kwotę 363.000 zł, zaś wobec oskarżonegoJ. K.na dzień 4 stycznia 2000r. na kwotę 272.000 zł, na zakup maszyn;
- datowanych wobec obu oskarżonych na dzień 29 grudnia 2000r. w kwotach po 210.000 zł,
poświadczali nieprawdę, że pobierają pieniądze na zakup materiałów i urządzeń na rzeczSpółki z o.o. (...)tj. przestępstwa zart. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to na podstawieart. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.skazał ich i na podstawieart. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 58 § 3 k.k.wymierzył im kary po 100 (sto) stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwoty po 50 (pięćdziesiąt) złotych; zasądził od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 500 (pięćset) złotych tytułem opłaty i obciążył ich wydatkami w kwotach po 70 (siedemdziesiąt) złotych.
Powyższy wyrok zaskarżył obrońcaJ. K., zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególnościart. 423 § 3 k.p.kpoprzez niezastosowanie się do zapatrywania prawnego i wskazań Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazanych w wyroku w sprawie II AKa 53/09 oraz Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w sprawieII AKa 70/14 poprzez pominięcie, że konsekwencją braku w działaniu oskarżonego zamiaru przywłaszczenia mienia, o czym świadczy uniewinnienie od zarzutu III aktu oskarżenia, wyłącza popełnienie przez oskarżonego czynu zart. 271 § 1 k.k.opisanego w treści wyroku,

2
naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść wyroku, tj.art. 271 § 1 k.k.w zw. zart. 115 § 14 k.k.poprzez skazanie oskarżonego za czyn nie posiadający ustawowych znamion przestępstwa, polegający na poświadczeni nieprawdy w dokumentach, wobec braku we wniosku o zaliczki i to udzielane samemu sobie, cech dokumentu co do którego oskarżony mógł się dopuścić fałszerstwa materialnego,

3
rażącą niewspółmierność kary w zakresie wewnętrznej sprawiedliwości wyroku i orzeczenie identycznej kary jak wobec oskarżonegoŚ.mimo jego działania celem osiągnięcia korzyści majątkowej w świetle wytycznych Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w sprawie II AKa 70/14, a także poprzez pominięcie wytycznych w zakresie wymiaru kary zawartych wart. 53 § 2 k.k.pomijając różnicę w motywacji obu oskarżonych oraz niekaralność oskarżonegoK..

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu ewentualnie jego uchylenie w części dotyczącejJ. K.i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcyJ. K.zasługiwała na uwzględnienie, gdyż podniesiony w niej z zarzut obrazy prawa materialnego okazał się zasadny. Skutkowało to zmianą zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem zarówno tego oskarżonego, jak iZ. Ś., od popełnienia zarzucanego im czynu.
Istotą oskarżenia w przedmiotowej sprawie było poświadczenie przez obu oskarżonych, współwłaścicieli, a zarazem Prezesa i Wiceprezesa Zarządu(...) Sp. z o.o.wW., nieprawdy we wnioskach o wypłatę zaliczek z kasy spółki. Niezgodne z prawdą miało być wskazane w tych dokumentach przeznaczenie wypłacanych na ich podstawie pieniędzy. Zgromadzony materiał dowodowy wskazywał bowiem, żeJ. K.iZ. Ś.nie wydatkowali pobranych pieniędzy zgodnie ze wskazanych we wnioskach celem, tj. na zakup maszyn, materiałów i usług.
Tymczasem przypomnieć należy, że zgodnie z treściąart. 271 § 1 k.k.przedmiotem wykonawczym przestępstwa stypizowanego w tym artykule nie jest każdy dokument, w rozumieniu określonym wart. 115 § 14 k.k., lecz jedynie dokument wystawiony przez funkcjonariusza publicznego lub inną upoważnioną osobę, w którym poświadcza się - niezgodnie z prawdą - okoliczność mającą znaczenie prawne. Pojęcie dokumentu użyte wart. 271 § 1 k.k.ma zatem węższe znaczenie niż to, którym posługuje sięart. 115 § 14 k.k.Przedmiotem czynności wykonawczej mogą być bowiem wyłącznie dokumenty kreowane aktem wystawienia, poświadczonego ręką uprawnionego wystawcy. Przedmiotem ochrony jest tu pewność obrotu oparta na publicznym zaufaniu do dokumentów i domniemaniu prawdziwości pism mających taki charakter, przestępstwo fałszerstwa intelektualnego stanowi zamach na wiarygodność dokumentów wystawionych przez osoby upoważnione na użytek publiczny, z którymi wiąże się z zasady zaufanie w obrocie prawnym.
Poprzez poświadczenie nieprawdy sprawca uprawniony do wystawienia dokumentu tworzy dokument autentyczny, jednakże o nieprawdziwej treści w zakresie okoliczności mającej znaczenie prawne (postanowienie SN z dnia 8 listopada 2002 r., II KKN 139/01, LEX nr 74399). Inaczej mówiąc zachowanie sprawy przestępstwa określonego wart. 271 § 1 k.k.polega na poświadczeniu stanu nieistniejącego, czyli nieprawdy w dokumencie do którego wystawienia w zakresie swoich kompetencji uprawiony był sprawca tego poświadczenia. Poświadczenie nieprawdy może polegać na potwierdzeniu okoliczności, które nie miały miejsca lub też ich przeinaczeniu albo zatajeniu. W kontekście znamion tego przestępstwa istotne jest jednak, aby były to okoliczności, która wywołują lub mogą wywołać skutki z punktu widzenia obowiązujących w czasie poświadczenia przepisów jakiejkolwiek dziedziny prawa.
Nie korzystają zatem z ochronyart. 271 k.k.zarówno dokumenty sporządzane przez funkcjonariuszy dla wewnętrznych celów urzędowych (np. notatki służbowe), jak i dokumenty regulujące zobowiązania między osobami fizycznymi lub prawnymi, a także oświadczenia woli lub wiedzy, wykorzystywane w toczącym się na podstawie przepisów prawa postępowaniu przed organami władzy publicznej. W świetle judykatury nie stanowią także poświadczenia nieprawdy, w znaczeniu określonym wart. 271 § 1 k.k., niezgodne z prawdą oświadczenia zawarte w dokumentach sporządzanych do użytku wewnętrznego przedsiębiorstwa (wyrok SA w Krakowie z dnia 21 lutego 2003 r., II AKa 266/02, Orz. Prok. i Pr. 2003, nr 10, poz. 15).
W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że ustalone w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zachowanieJ. K.iZ. Ś.stanowiło przestępstwo zart. 271 § 1 k.k.Pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie zawierają w zasadzie uzasadnienia przyjętej kwalifikacji prawnej, koncentrując się jedynie na wykazaniu, że oskarżeni we wnioskach o wypłatę zaliczek poświadczyli nieprawdę albowiem nie mieli zamiaru dokonywać żadnych zakupów, a rzeczywiste przeznaczenie pobranych na podstawie tych dokumentów pieniędzy było inne.
Tymczasem aprobując przytoczone wyżej poglądy prawne przyznać należy rację skarżącemu, że wnioski o wypłatę zaliczek nie stanowią dokumentów w rozumieniu dyspozycjiart. 271 § 1 k.k.i nie podlegają ochronie tego przepisu. Nie posiadają one waloru dokumentu zaufania publicznego, służyły jedynie wewnętrznej, szeroko rozumianej księgowości spółki i przeznaczone były wyłącznie do jej wewnętrznego użytku. Takiej treści ustalenia poczynił również Sąd Okręgowy (k. 8 uzasadnienia), jednak z niewiadomych powodów nie wziął ich pod uwagę przy ocenie odpowiedzialności karnej oskarżonych, uwzględniając jedynie przy wymiarze kary.
Nie kwestionując zatem  faktu złożenia przez oskarżonych, ubiegających się o pobranie zaliczek z kasy spółki, niezgodnych z prawdą oświadczeń co do przeznaczenia tych pieniędzy, nie podlegają oni odpowiedzialności karnej zart. 271 § 1 k.k., a skazanie ich za czyn zabroniony przewidziany w tym przepisie naruszało w sposób rażący przepisy prawa materialnego.
Wobec powyższego, nie dopatrując się w zachowaniuJ. K.znamion przestępstwa fałszu intelektualnego, należało uniewinnić go od popełnienia przypisanego mu w zaskarżonym wyroku czynu. Depozycjaart. 435 k.p.k.obligowała do uniewinnienia równieżZ. Ś., choć nie wniósł on środka odwoławczego.
O kosztach procesy rozstrzygnięto w oparciu oart. 632 pkt 2 k.p.k.
J.