Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 1336/14
Data wyroku: 2015-04-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Blumczyńska, Jacek Nowicki, Piotr Górecki
Słowa kluczowe: Apelacja

Sygn. aktI ACa 1336/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 kwietnia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Piotr Górecki
Sędziowie:  SA Jacek Nowicki (spr.)
SO (del.) Ewa Blumczyńska
Protokolant:  st. sekretarz sądowy Kinga Kwiatkowska
po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015r.  w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaSamorządu Województwa(...)wP.
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego      
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu      
z dnia 3 września 2014r. sygn. akt XII C 1460/13

1
zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że obniża zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda kwotę 112.195,24 zł do kwoty 106.251,02 zł ( sto sześć tysięcy dwieście pięćdziesiąt jeden 02 /100 ) i oddala powództwo  co do kwoty 5.944,22 zł z odsetkami od tej kwoty;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

    Jacek Nowicki Piotr Górecki Ewa Blumczyńska

Sygn. akt I ACa 1336/14

UZASADNIENIE
Pozwem z 15 lipca 2013 roku powód Samorząd Województwa(...)wP.wniósł o zasądzenie od pozwanego(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.kwoty 112.195,24 zł z ustawowymi odsetkami jak dla zobowiązań podatkowych za okres od 6 maja  2005 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany podniósł m.in. zarzut przedawnienia roszczenia.
Wyrokiem z 3 września 2014 roku Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 112.195,24 zł z odsetkami jak dla zaległości podatkowych od dnia 6 sierpnia 2005 roku, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił w oparciu o następujące ustalenia fatyczne i prawne.
Powód jako Instytucja(...)zawarł z pozwaną jako(...)w dniu 23 lutego 2005 roku umowę o dofinansowanie Projektu „Język(...)W ramach umowy powód przyznał pozwanemu dofinansowanie w formie dotacji w kwocie 1.697.346,77 zł, która stanowiła całkowite wydatki kwalifikowane w ramach Projektu. W umowie ustalono, że rozliczeniu podlegają jedynie wydatki kwalifikowane. W § 1 pkt. 11 umowy zmodyfikowanejaneksem nr (...)określono, co należy rozumieć pod pojęciem wydatki kwalifikowane.
Nadto zgodnie z § 7 ust. 1 umowy zastrzeżono, że jeżeli w ramach czynności kontrolnych zostanie ustalone, że pozwany wykorzysta całość lub część dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, bez zachowania obowiązujących procedur lub pobierze środki nienależne albo w nadmiernej wysokości, pozwany zobowiązuje się do zwrotu odpowiedniej części lub całości dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Z kolei odsetki od nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania będą rozliczane zgodnie z przepisami o finansach publicznych dotyczących zwrotu dotacji, a od dofinansowania wykorzystanego bez zachowania odpowiednich procedur począwszy od dnia stwierdzenia naruszenia odpowiednich procedur.
W dniach 29 – 30 czerwca 2005 roku powód przeprowadził u pozwanego  kontrolę w celu weryfikacji poprawności realizacji projektu. Podobną kontrolę przeprowadził również Urząd(...)w dniu 4 marca 2008 roku. W ramach kontroli zakwestionowano m.in. całość wydatków na zakup materiałów dydaktycznych (podręczników) w 2005 roku, na usługę polegającą na wykonywaniu funkcji Dyrektora(...)w trybie zamówienia z wolnej ręki, na usługę sprzątania pomieszczeń biurowych i na wynagrodzenie lektorów.
Powód wskazał, że na kwotę dochodzoną w pozwie składają się następujące sumy:

1
30.255,62 zł – równowartość wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji

Dyrektora Projektu przez około 1,5 roku, wybranego wbrewustawie o zamówieniach publicznychz wolnej ręki;

2
33.127,16 zł – równowartość zakupu podręczników w 2005 roku;

3
5.695,43 zł – za usługi sprzątania pomieszczeń biurowych;

4
43.117,03 zł – równowartość wynagrodzenia lektorów wP.,B.iK..

Sąd Okręgowy co do zarzutu przedawnienia uznał, że zasługuje on na uwzględ-
-nienie, ponieważ do obliczenia terminu przedawnienia nie ma zastosowaniaart. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa, a przepisy rozporządzenia Rady Unii Europejskiej nr(...)z 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Bieg przedawnienia rozpoczął się dla różnych naruszeń odmiennie. Dla usługi sprzątania pomieszczeń w dniu 2 grudnia 2006 roku, dla wynagrodzenia Dyrektora(...)od 1 sierpnia 2006 roku, dla zatrudnienia lektorów od 11 lipca 2008 i dla zakupu podręczników od 1 stycznia 2006 roku. Później doszło jednak do przerwania biegu przedawnienia na skutek doręczenia pozwanemu w dniu 2 września 2009 roku informacji pokontrolnej z kontroli przeprowadzonej w dniach 3 – 8 sierpnia 2009 roku. Czteroletni termin przedawnienia, gdyby nie wytoczenie powództwa, zakończyłby bieg w dniu 2 września 2013 roku.
Natomiast co do poszczególnych wydatków Sąd pierwszej instancji poczynił następujące ustalenia. W przypadku wynagrodzenia lektorów, pozwany doprowadzając do zaginięcia dokumentacji przetargowej pozbawił się możliwości wykazania, że postępowanie o wyłonienie lektorów było przeprowadzone w sposób zgodny z przepisamiustawy o zamówieniach publicznych. Z kolei gdy chodzi o wynagrodzenie Dyrektora(...)a ściśle świadczenie usługi polegającej na wykonywaniu tej funkcji, to wybór Dyrektora z wolnej ręki było sprzeczne zart. 67 ust. 1 pkt. 3 ustawy o zamówieniach publicznych. Mianowicie nie zaszła wyjątkowa sytuacja, która uzasadniałaby jego wybór w tym trybie na 1,5 roku. Nadto nie zostało złożone oświadczenie o wyłączeniu przezD. B.w postępowaniu o udzielenie zamówienia na Dyrektora(...)Na Dyrektora została wybranaI. O., z którąD. B.pozostawał przed upływem 3 lat od dnia wszczęcia postępowania w stosunku pracy lub zlecenia. Brak było także podstaw, aby uznać, że pozwany zastosował właściwy tryb postępowania przy wyławianiu podmiotu na usługę sprzątania pomieszczeń biurowych wykorzystywanych w celu realizacji projektu. Zdaniem Sądu Okręgowego nie było podstaw do zastosowania zamówienia z wolnej ręki. Wreszcie w kwestii zakupu podręczników w 2005 roku druk oświadczenia o braku istnienia okoliczności o których mowa wart. 17 ust. 1 ustawy o zamówieniach publicznychzostał złożony wcześniej niż wyznaczony termin składania wniosków. Oznacza to, że zamawiający nie miał wiedzy na temat wykonawców, którzy w przyszłości będą ubiegać się o udzielenie zamówienia. Nadto zamawiający źle ustalił szacunkową wartość zamówienia i nie dołączył do wniosku aktualnego zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.
W apelacji z 20 października 2014 roku pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jestart. 471 kcorazart. 67 ust. 1 pkt. 3 i art. 17 ustawy z 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznychpoprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Nadto pozwany zarzucił naruszenieart. 5 kcw związku zart. 45 ust. 1 Konstytucji RP,art. 65 § 1 i 2 kciart. 118 kcw związku z przepisamiustawy o finansach publicznych z 26 listopada 1998 rokupoprzez jej niezastosowanie.
Wskazując na powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje.
Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

1
Apelacja pozwanego jest zasadna tylko w niewielkim zakresie. Pozwany

podtrzymał najdalej idący zarzut przedawnienia roszczenia, który został zgłoszony w odpowiedzi na pozew. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis szczególny, wyłączający zastosowanie terminu dziesięcioletniego lub trzyletniego (art. 118 kc). Tym przepisem szczególnym jestart. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa(Dz.U. z 2012 nr 12 poz. 749 ze zm.). Stanowi on, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Natomiast zdaniem powoda kwestię przedawnienia roszczenia objętego żądaniem pozwu, regulują przepisy rozporządzenia Rady Unii Europejskiej nr(...)z 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U.(...)z 23 grudnia 1995). Zgodnie z § 3 rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 rozporządzenia, przy czym przerwanie okresu przedawnienia następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Przypadki przerwania bądź zawieszenia okresu przedawnienia są uregulowane we właściwych przepisach prawa krajowego.

2
Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, ze w sprawie ma zastosowanie wyżej

wymienione rozporządzenie Rady UE nr(...)z 18 grudnia 1995, a nie przepisyustawy z 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa.
Przepisy ostatnio wymienionej ustawy dotyczą należności podatkowych iustawa z 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych(Dz.U. z 2003 nr 15 poz. 148 ze zm.) odsyłając wart. 93a)ust. 3w zakresie nieuregulowanym wust. 1 i 2do przepisów działu III – Ordynacja podatkowa, czyni to tylko w odniesieniu do środków publicznych w postaci dotacji z budżetu państwa.
W przepisie art. 93 wyżej wymienionej ustawy mowa jest bowiem o zwrocie dotacji udzielonych z budżetu państwa, które zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrane nienależnie albo w nadmiernej wysokości. Tymczasem przedmiotowe środki są to środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej o których stanowi przepisart. 3 ust. 1 pkt. 2)ustawy z 26 listopada 1998 roku o finansach publicznychw brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2004 roku.
Zgodnie zaś z art. 30 wyżej wymienionej ustawy środki o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt. 2 i 2a są przeznaczane wyłącznie na cele określone w umowie międzynarodowej, przepisach odrębnych lub deklaracji dawcy i wydatkowane zgodnie z procedurami zawartymi w tej umowie lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystywaniu, a do ich rozliczenia – w myśl art. 30a) ustawy – stosuje się odpowiedni zasady rozliczania określone dla dotacji z budżetu państwa.
Powyższe odesłanie jest bardzo ogólne i nie precyzuje o jakie zasady w tym wypadku chodzi, tym bardziej, że z budżetu państwa udzielane są różnego rodzaju dotacje i wobec tego nie ma jednolitych zasad rozliczania (C. Kosikowski, Finanse Publiczne, Komentarz do ustawy z 26 listopada 1998 o finansach publicznych. Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 110). W tej sytuacji odpowiednie stosowanie zasad rozliczania dotacji nie oznacza, że w przypadku zwrotu środków przeznaczonych na dofinansowanie projektu ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Projektu 2 – Wzmocnienie rozwoju zasobów ludzkich w regionach mają zastosowanie przepisy Ordynacji Podatkowej. Jest tak tym bardziej, że w myślart. 93 a) ustawy z 26 listopada 1998 o finansach publicznychw przypadku niedokonania zwrotu dotacji organ lub inny dysponent części budżetowej, który udzielił dotacji, wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki. W niniejszej sprawie powód ani inny organ nie wydał decyzji określającej kwotę i termin zwrotu.
Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie Rady (WE) nr(...)z 18 grudnia 1995 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.(...)z 23 grudnia 1995). Rozporządzenie to określa ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego, które nakłada na Komisję Europejską i Państwa Członkowskie obowiązek badania czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem.
Powyższe rozporządzenie w art. 3 stanowi, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, a przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się każdą osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
W myśl zasady bezpośredniego stosowania, prawo unijne włącza się bez potrzeby recepcji lub transformacji do systemu norm, które podlegają stosowaniu na terytorium każdego z państw członkowskich. Włączenie się normy unijnej następuje z jej mocy własnej, proprio vigore, przy czym normę taką sądy krajowe są zobowiązane stosować w jej oryginalnym charakterze. Ta zasada jest uznawana na gruncie prawa polskiego (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). Nadto w razie pojawienia się kolizji, prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo wobec prawa krajowego, w tym rozporządzenia wobec ustaw krajowych.
W rezultacie Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił zarówno początek biegu przedawnienia dla każdych naruszeń odmiennie jak i przerwę biegu przedawnienia na skutek doręczenia pozwanemu w dniu 2 września 2009 roku informacji pokontrolnej z kontroli przeprowadzonej w dniach 3 – 8 sierpnia 2009 roku. Ponieważ pozew został złożony w sądzie 18 lipca 2013 roku, czteroletni termin przedawnienia został zachowany.
Zgodnie z powyższymi wywodami nie było też podstaw do uznania, że przedawnieniu uległo choćby w części roszczenie odsetkowe.

3
Odnosząc się natomiast do poszczególnych nieprawidłowości zasadny

okazał się zarzut apelacji dotyczący usługi sprzątania pomieszczeń biurowych. Sąd Okręgowy błędnie uznał naruszenie przez pozwanegoart. 67 ust. 1 pkt. 1a)ustawy z 29 stycznia 2004 Prawo zamówień publicznych. Pozwany w istniejących okolicznościach miał prawo udzielić zamówienia z wolnej ręki, ponieważ brak możliwości funkcjonalnego jak i fizycznego oddzielenia pomieszczeń wykorzystywanych na rzecz projektu od innych pomieszczeń niezwiązanych z projektem, nie było subiektywnym przekonaniem pozwanego a obiektywną przesłanką o charakterze technicznym. Rozszerzenie zakresu usługi firmie, która dotychczas sprzątała pomieszczenia było w istniejących okolicznościach jedyną rozsądną alternatywą. Trudno było wymagać od pozwanego, aby zatrudnił drugą firmę sprzątającą pomieszczenia znajdujące się w tych samych budynkach i sąsiadujące ze sobą.
Z tych względów należało zaskarżony wyrok zmienić i oddalić powództwo w zakresie kwoty 5.944,22 zł z ustawowymi odsetkami od tej kwoty.
Co do pozostałych nieprawidłowości, to miały one potwierdzenie w zebranym materialne dowodowym. Sąd Apelacyjny ustalenia i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji w tym zakresie przyjmuje jako własne.
I tak, jako wydatki niekwalifikowane słusznie uznano wynagrodzenie lektorów, skoro pozwany zagubił dokumenty dotyczące przeprowadzonego zamówienia i w ten sposób pozbawił się możliwości wykazania, że postępowanie w przedmiocie udzielenia zamówienia zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Przepisart. 97 ustawy z 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznychstanowi, że zamawiający przechowuje protokół dotyczący wyżej wymienionego postępowania z załącznikami przez okres 4 lat. Są to bardzo ważne materiały dowodowe we wszelkich sprawach wynikających z postępowania czy z realizacji zawartej umowy. Są też ważnym dokumentem dla organów kontrolnych.
Także zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki na świadczenie usługi polegającej na wykonaniu funkcji Dyrektora(...)na okres 1,5 roku stanowi naruszenie prawa, w tym wypadkuart. 67 ust. 1 pkt. 3) wyżej wymienionejustawy Prawo zamówień publicznych. Zgodnie z tym przepisem zamawiający może udzielić zamówienia z wolnej ręki tylko ze względu na wyjątkową sytuację, gdy wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia. Sąd Okręgowy trafnie zauważył, iż pozwany nie wykazał, że zaistniały jakiekolwiek szczególne okoliczności, które wskazywałyby na niemożność wyłonienia Dyrektora(...)w trybie przetargu na tak długi okres. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby istniała konieczność natychmiastowego wykonania zamówienia.
Sąd Apelacyjny podziela także stanowisko Sądu Okręgowego co do niezłożenia oświadczenia o wyłączeniu przezD. B.w postępowaniu o udzielenie zamówienia na stanowisko Dyrektora(...)
Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia podlegają wyłączeniu z przyczyn określonych w tym ustępie, natomiast w myśl art. 17 ust. 2 składają pisemne oświadczenie o braku lub istnieniu okoliczności wymienionych w ustępie 1.
Bezsporne jest, że prezes zarządu pozwanejspółki (...)nie złożył wymaganego oświadczenia, chociaż podpisał umowę o udzielenie zamówienia, a nie ma żadnego dowodu, że czynności negocjacyjne powierzył innemu pracownikowi pozwanego. W żadnym razie nie można się zgodzić ze skarżącym, że złożenie podpisu na umowie jest jedynie czynnością techniczną. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, ze podpisanie umowy w sprawie udzielenia zamówienia stanowi podstawę domniemania faktycznego, że w istocie brał on udział np. w negocjacjach dotyczących zamówienia.
Nie można też przeoczyć, że na Dyrektora(...)wybranoI. O., która przed upływem 3 lat od dnia wszczęcia postępowania pozostawała w stosunku pracy z wykonawcą. W chwili zawarcia umowy o udzielenie zamówienia wykonywała na podstawie umowy o pracę funkcję dyrektora zarządzającego współce (...), a następnie(...), w której prezesem zarządu jestD. B..
Wreszcie bezzasadny okazał się zarzut apelacji dotyczący nieprawidłowości w zakresie udzielenia zamówienia, na dostawę podręczników. W tym wypadku wystarczająca była nieprawidłowość polegająca na tym, że pisemne oświadczenie o którym mowa wart. 17 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych, zostało złożone wcześniej niż wyznaczony termin składania wniosków o udzielenie zamówienia. W chwili złożenia oświadczenia nie byli znani przyszli ewentualni wykonawcy i zamawiający nie miał wiedzy na ich temat, co oznacza, że oświadczenie de facto nie zostało złożone.
Wyżej wymienione oświadczenie jest formalną podstawą do wyłączenia osoby wykonującej czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia z tego postępowania.
Całkowicie bezzasadny jest także zarzut naruszeniaart. 5 kc.Pozwany decydując się na zawarcie umowy z 23 lutego 2005 roku znał jej warunki, a w szczególności, że był zobowiązany do stosowaniaustawy z 29 stycznia 2004 Prawo zamówień publicznych, która zawiera szereg rygorów i obowiązków w przedmiocie udzielenia zamówienia. Jeżeli były one dla pozwanego zbyt uciążliwe i nie był obeznany w ich stosowaniu, to powinien zrezygnować z podpisania umowy.
Jak trafnie podniósł Sąd Okręgowy, nowelizacjaart. 3 ust. 1 pkt. 5 ustawy z 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznychnie miała wpływu na obowiązek stosowania przez pozwanego przepisówustawy Prawo zamówień publicznych, skoro do wszczęcia postępowań o udzielenie tych zamówień doszło przed wejściem w życie nowelizacji, a ponadto obowiązek stosowania procedur zamówień publicznych wynika wprost z umowy stron.
Nie ma też podstaw, aby uznać, że postanowienia umowy z 23 lutego 2005 były nieprecyzyjne i że brak ich precyzji został przerzucony na pozwanego. Pozwany nawet nie wskazał, które paragrafy umowy były jego zdaniem nieprecyzyjnie sformułowane.
W tym stanie rzeczy na podstawieart. 386 § 1 kcnależało orzec jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku.
Z uwagi na nieznaczną zmianę rozstrzygnięcia, nie było podstaw do modyfikacji wyroku w zakresie orzeczonych przez Sąd Okręgowy kosztów procesu. Natomiast co do kosztów w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawieart. 98 kpcw zw. zart. 391 § 1 kpci § 6 pkt. 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm.).
SSA Jacek Nowicki SSA Piotr Górecki SSO Ewa Blumczyńska