Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie
V Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: V GC 47/15
Data wyroku: 2015-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: J. Dams
Słowa kluczowe: Przedawnienie, Kara
Podstawa prawna: art. 483 § 1 kc, art. 117§2kc

Sygn. akt V GC 47/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2015 r.
Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie Wydział V Gospodarczy w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR J. Dams
Protokolant: S. Poborczyk
po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. w Dzierżoniowie na rozprawie sprawy
z powództwa :
Gminy MiejskiejN.
przeciwko:
Przedsiębiorstwu Usług (...) sp. z o. o.wW.
ozapłatę 46.110,20 zł

I
zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 5.719,20 zł (pięć tysięcy siedemset dziewiętnaście złotych dwadzieścia groszy) wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 19 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie

III
zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 1.570 zł tytułem zwrotu kosztów procesu

Sygn. akt V GC 47/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 19 stycznia 2015r. Gmina MiejskaN.domagała się odPrzedsiębiorstwa Usług (...) sp. z o.o.wW.zapłaty kwoty 46 110,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu żądania podała, że na podstawie łączącej strony umowy z dnia 22 kwietnia 2010r. pozwana pełniła funkcję Inżyniera Kontraktu w ramach realizacji zadania „(...)– rewaloryzacja budynków mieszkalnych”. Umowa ustalała okres jej obowiązywania do zakończenia realizacji przez powódkę uprawnień z tytułu gwarancji oraz rękojmi, tj. 36 mies. od daty zakończenia ostatniego zadania inwestycyjnego objętego robotami budowlano – montażowymi. W umowie jednocześnie określono termin przewidywanego zakończenia robót budowlano – montażowych na 30 czerwca 2012r. Termin ten został przekroczony z winy wykonawcyPrzedsiębiorstwa Budowlanego (...)i w sierpniu 2012r. strona pozwana domagała się od powódki odstąpienia od umowy z tym wykonawcą, ku czemu jednak nie było podstaw. Powódka nie godziła się też, by zapłacić pozwanej podwyższone wynagrodzenie z tytułu wydłużenia realizacji robót. Od tego czasu pozwana przestała należycie wykonywać swoje obowiązki. W konsekwencji pismem z dnia 30 listopada 2011r. pozwana skierowała do strony powodowej oświadczenie o rezygnacji z pełnienia funkcji Inżyniera Kontraktu. Powódka nie uznała skuteczności tego oświadczenia z uwagi na brak umownych podstaw do wypowiedzenia umowy przez pozwaną. Jednak pozwana przerwała realizację robót, w związku z czym powódka została zmuszona do wypowiedzenia umowy pozwanej. Powództwo obejmuje zatem znajdujące podstawę w umowie kary umowne: w kwocie 34 196,05 zł za nieterminowe składanie raportów oraz w kwocie 11 914,78 zł za odstąpienie od umowy z winy wykonawcy.
W odpowiedzi na pozew złożonej dnia 20 lutego 2015r. strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. Zarzuciła przedawnienie dochodzonych roszczeń. Nadto podniosła, iż została zmuszona do wypowiedzenia umowy z ważnego powodu, albowiem wskutek postępowania strony powodowej została narażona na znaczącą szkodę. Powódka bowiem nie współdziałała z pozwaną w sposób właściwy, jak również okazała się nielojalnym kontrahentem. Otóż powódka – wykorzystując swoją niewątpliwą przewagę podmiotową nad pozwaną – próbowała wymusić na niej pracę bez wynagrodzenia poza określony w umowie termin i zakres. Zdaniem pozwanej za stan znaczącego wydłużenia okresu realizacji umowy (o 14 miesięcy) wyłączną winę ponosi powódka, która w sposób sprzeczny z interesem pozwanej, ale również swoim własnym, akceptowała opóźnienia w pracyR. B. (1).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 22 kwietnia 2010r. Gmina MiejskaN.zawarła zPrzedsiębiorstwem Usług (...) sp. z o.o.wW.umowę na pełnienie obowiązków inżyniera kontraktu dla zadania pn.: „(...)– rewaloryzacja budynków mieszkalnych”. Na jej podstawie do obowiązków pozwanej należało m.in. wykonanie weryfikacji dokumentacji projektowej, przygotowanie, zorganizowanie i przeprowadzenie wspólnie ze stroną powodową pięciu postępowań przetargowych, pełnienie funkcji inżyniera kontraktu, w tym pełnienie nadzoru inwestorskiego w trakcie realizacji robót budowlano – montażowych, oraz wykonywanie czynności inżyniera kontraktu w okresie rękojmi i gwarancji (§ 1 umowy). Wykonawca miał również opracować ramowy harmonogram czynności związanych z realizacją zadania inwestycyjnego, który miał uwzględniać realne terminy dla wykonawcy robót budowlano – montażowych. Podlegał on zatwierdzeniu przez powódkę (§ 10 umowy). Pozwana była także zobowiązana do składania zamawiającemu pisemnych raportów: otwarcia, miesięcznych, interwencyjnych, technicznych, rozliczeniowych i końcowych. Raporty miesięczne miały być składane w terminie 7 dni po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, a raporty końcowe w terminie 30 dni od zakończenia robót budowlano – montażowych (§ 13 umowy).
Umowę zawarto na czas określony – miała ona trwać do czasu zakończenia realizacji przez stronę powodową uprawnień z tytułu gwarancji oraz rękojmi udzielonych przez wykonawców robót budowlano – montażowych. Okres realizacji tychże uprawnień został ustalony na 36 miesięcy liczonych od daty zakończenia ostatniego zadania inwestycyjnego objętego robotami budowlano – montażowymi. Strona powodowa przewidywała zakończenie robót budowlano – montażowych do dnia 30 czerwca 2012r. (§ 4 umowy).
Wynagrodzenie wykonawcy określono na kwotę 118 218,79 zł brutto, w tym za pełnienie funkcji inżyniera kontraktu i nadzoru inwestorskiego w trakcie realizacji robót budowlano – montażowych na kwotę 95 038,79 zł brutto. Aneksem z dnia 28 września 2010r. podwyższono kwoty wynagrodzenia odpowiednio do 119 147,80 zł brutto i 95 817,80 zł brutto. Wynagrodzenie to nie mogło być renegocjowane w przypadku zmiany kosztów realizacji inwestycji (§ 11 umowy).
Strony uzgodniły kary umowne, które strona pozwana miała zapłacić m.in.:
- w razie odstąpienia od umowy z winy pozwanej – w wysokości 10 % wartości wynagrodzenia umownego,
- w razie nie złożenia przez pozwaną raportu miesięcznego, raportu rozliczeniowego lub raportu końcowego w terminie określonym w § 13 ust.1, 2, 4 lub 5 umowy – w wysokości 0,1 % wartości wynagrodzenia umownego za każdy dzień opóźnienia.
Wykonawca (str. pozwana) miał prawo wypowiedzieć umowę jedynie w razie zwłoki powódki w zapłacie dwóch kolejnych faktur powyżej 14 dni od drugiego terminu płatności oraz w razie nie zatwierdzenia przez powódkę raportu miesięcznego w terminie 7 dni (§ 20 umowy).
Podstawą do wypowiedzenia umowy przez zamawiającego (str. powodową) mogło być natomiast: opóźnienie w realizacji inwestycji powyżej 30 dni w stosunku do harmonogramu - chyba że nastąpiło nie z winy pozwanej, przerwanie wykonywania obowiązków powyżej 14 dni, wykonywanie obowiązków wykonawcy w sposób nienależyty także pomimo dodatkowego wezwania i in. (§ 19 umowy).
W sytuacji wypowiedzenia umowy przez którąkolwiek ze stron termin wypowiedzenia miał wynosić 30 dni.
(dowód: umowa z 22.04.2010r. z załącznikiem A, k.6-13;
aneks nr (...)z 20.09.2010r., k.15;
aneks nr (...)z 28.09.2010r., k.16)
Zgodnie z harmonogramem rzeczowym realizacji projektu, stanowiącym załącznik nr 1 doaneksu nr (...), nieruchomości wspólnot mieszkaniowych:(...),(...),(...),(...)i(...)miały być objęte postępowaniem przetargowym w pierwszym kwartale roku 2011, a planowany termin realizacji robót remontowych w ich zakresie miał nastąpić pomiędzy pierwszym kwartałem roku 2011 a drugim kwartałem roku 2012.
(dowód: harmonogram rzeczowy realizacji projektu, k.14a)
W dniu 12 sierpnia 2011r. strona powodowa, działająca w imieniu wspólnot mieszkaniowych(...),(...),(...),(...)i(...), zawarła zR. B. (1), prowadzącymPrzedsiębiorstwo Budowlane (...)wL., umowę o roboty budowlane w sprawach zamówień publicznych. Dotyczyła ona rewaloryzacji budynków mieszkalnych w/w wspólnot.
Termin wykonania umowy przez wykonawcę oznaczono na dzień 30 kwietnia 2012r., a następnie – w zakresie budynku przyul. (...), gdzie ujawniono nieprzewidziane uszkodzenie ścian i stropów - przedłużono kolejno do dnia 31 grudnia 2012r. oraz do dnia 31 maja 2013r.
R. B. (2)zgłosił w dniu 1 czerwca 2012r. gotowość odbioru kamienic(...), 5, 6 i 8, jednakże inspektor nadzoru nie potwierdził zakończenia prac budowlanych w ich zakresie.
(dowód: umowa o roboty budowlane z 12.08.2011r. z Istotnymi
postanowieniami umowy i OWU, k.17-25;
aneks nr (...)z 26.10.2012r., k.93;
aneks nr (...)z 18.02.2013r., k.94;
pismo R.B.z 31.05.2012r., k.61;
zeznania świadkaJ. D. (2), k.87v.-88;
protokoły z rady budowy, k.64-68)
W dniu 31 października 2012r. strona pozwana – powołując się na wydłużenie przez powódkęR. B. (1)terminu wykonania umowy do dnia 31 sierpnia 2013r. - zażądała renegocjacji umowy stron w zakresie należnego jej wynagrodzenia. Jej zdaniem powódka winna odstąpić od umowy zR. B. (1)(czego pozwana domagała się już w dniu 6 sierpnia 2012r.), gdyż ten nie gwarantuje zakończenia realizacji zadania w jakimkolwiek terminie.
Strona powodowa odmówiła podwyższenia wynagrodzenia pozwanej, a nadto wskazała, iż nie widzi podstawy umownej do rozwiązania umowy zR. B. (1).
R. B. (1)nigdy nie dokończył robót, gdyż zginął tragicznie we wrześniu 2013r. Roboty zostały wówczas dokończone przez innego wykonawcę.
(dowód: pismo strony powodowej z 9.05.2012r., k.62;
pismo strony pozwanej z 6.08.2012r., k.58;
pismo strony pozwanej z 31.10.2012r., k.28-29;
pismo strony powodowej z 6.11.2012r., k.30-31;
przesłuchanie za pozwanąA. Ś., k.97-98;
zeznania świadkaK. K., k.87)
Pismem z dnia 30 listopada 2012r. strona pozwana poinformowała powódkę, iż na podstawie § 21 ust.1 wypowiada (z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia) łączącą strony umowę z dniem 1 grudnia 2012r. i przystępuje do rozliczenia kontraktu.
W odpowiedzi w dniu 12 grudnia 2012r. strona powodowa wskazała, iż przytoczony § 21 nie może stanowić w okolicznościach sprawy podstawy do wypowiedzenia umowy przez pozwaną, a zatem wypowiedzenie jest nieskuteczne. Jednocześnie – z uwagi na ponad 14-dniową przerwę w realizacji kontraktu przez pozwaną – na podstawie § 19 ust.2 wypowiedziała umowę z dniem 7 grudnia 2012r. i zastrzegła naliczenie kar umownych.
(dowód: pismo strony pozwanej z dnia 30.11.2012r., k.35;
pismo strony powodowej z dnia 7.12.2012r. z dowodem doręczenia,
k.36)
Pismem z dnia 25 stycznia 2013r. strona powodowa poinformowała pozwaną o naliczeniu kar umownych w łącznej kwocie 46 110,20 zł, w tym:
- w kwocie 34 196,05 zł za nieterminowe składanie raportów w okresie od 10 stycznia 2011r. do 5 stycznia 2015r.,
- w kwocie 11 914,78 zł za odstąpienie od umowy z winy wykonawcy.
(dowód: pismo strony powodowej z 25.01.2013r., k.37;
wyliczenie kar umownych z 25.01.2013r., k.38-39;
nota księgowa z 8.02.2013r., k.37a)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie co do kwoty 5 719,20 zł.
W sprawie bezsporny był fakt zawarcia przez strony umowy w przedmiocie wykonywania przez pozwaną usługi inżyniera kontraktu, jak również bezsporne były okoliczności stanu faktycznego związane z realizacją kontraktu. W istocie strona pozwana nie kwestionowała również, iż istniała podstawa faktyczna i prawna do naliczenia jej kar umownych z tytułu opóźnienia w składaniu raportów miesięcznych i końcowych, tj. w ogóle nie ustosunkowała się do twierdzeń powoda o opóźnieniu, a jedynie podniosła zarzut przedawnienia (do którego z kolei nie ustosunkowała się strona powodowa). Spór dotyczył jednak przede wszystkim oceny, czy strona pozwana mogła skutecznie wypowiedzieć umowę z dnia 22 kwietnia 2010r., a w konsekwencji, czy istniała podstawa do obciążenia pozwanej karą umowną za odstąpienie od umowy z jej winy.
Zgodnie zart.483 § 1 k.c.można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Zatem fundamentalnymi dla oceny, czy kara umowna należy się w okolicznościach konkretnej sprawy, są przede wszystkim postanowienia umowy. Brak bowiem uregulowania w umowie instytucji kar umownych oznacza, iż domaganie się ich na innej podstawie jest nieuzasadnione.
Jak wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów, strona pozwana pismem z dnia 30 listopada 2012r. poinformowała powódkę, iż na podstawie § 21 ust.1 wypowiada łączącą strony umowę z dniem 1 grudnia 2012r. i przystępuje do rozliczenia kontraktu. Do rozwiązania umowy miało zatem dojść z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia. Z kolei strona powodowa w odpowiedzi w dniu 12 grudnia 2012r. wskazała, iż przytoczony § 21 umowy nie może stanowić skutecznej podstawy do jej wypowiedzenia przez pozwaną. Jednocześnie – z uwagi na ponad 14-dniową przerwę w realizacji kontraktu przez pozwaną – na podstawie § 19 ust.2 wypowiedziała umowę z dniem 7 grudnia 2012r. Jako podstawę obciążenia pozwanej karami umownymi powódka wskazała natomiast postanowienia § 17 pkt 1 i 4 umowy. Tymczasem § 17 pkt 1 umowy z dnia 22 kwietnia 2010r. stanowi, iż wykonawcę (pozwaną) obciąża obowiązek zapłaty kary umownej „w razie odstąpienia od umowy z winy wykonawcy”. W przekonaniu Sądu do odstąpienia takiego w okolicznościach sprawy nie doszło, gdyż obie strony złożyły jedynie oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Zakresy przedmiotowe tych pojęć w języku prawniczym są oczywiście rozbieżne, a istotna umowa została sporządzona właśnie przy wykorzystaniu języka prawniczego. Oświadczenie pozwanej co do wypowiedzenia umowy należy ocenić jako bezskuteczne. Wprawdzie sporna umowa była oparta na wzajemnym zaufaniu stron i znajdowały do niej zastosowanie także bezwzględnie obowiązujące przepisy o zleceniu (art.746 § 3 k.c.) - por. wyrok SN z 11.07.2014r., III CSK 245/14 - jednakże w ocenie Sądu pozwana nie wykazała, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy złożyła z ważnych powodów. Pomimo bowiem, że powoływała się na grożącą jej stratę finansową i utratę zaufania do kontrahenta, to jednak okoliczności tych nie udowodniła w stopniu dostatecznym. Niewystarczające bowiem na okoliczność straty było przesłuchanie wiceprezesA. Ś.(k.97-98), a zaproponowana przez nią powódce podstawa rozwiązania stosunku umownego zR. B. (1)budzi wątpliwości (pismo z dnia 6 sierpnia 2012r. na k.58), gdyż odstąpienie od umowy na podstawieart.635 k.c.w zw. z 656k.c.mogło nastąpić tylko do czasu upływu umownego terminu wykonania umowy, a więc do dnia 30 kwietnia 2012r. Umowa stron z dnia 22 kwietnia 2010r. uległa jednak rozwiązaniu na skutek oświadczenia o wypowiedzeniu złożonego przez powódkę dnia 12 grudnia 2012r. (data doręczenia pisma z dnia 7 grudnia 2012r.), które znajdowało niewątpliwą podstawę w § 19 ust.2 umowy. Ten jednak tryb rozwiązania umowy w ocenie Sądu pozbawił powódkę możliwości obciążenia pozwanej karą umowną na podstawie § 17 pkt 1 umowy. Z tej przyczyny powództwo co do kwoty 11 914,78 zł podlegało oddaleniu.
Strona powodowa domagała się w sprawie również kary umownej w kwocie 34 196,05 zł w oparciu o § 17 ust.1 pkt 4 umowy. W tym zakresie pozwana nie oponowała merytorycznie roszczeniu, a w każdym razie nie odniosła się do niego w odpowiedzi na pozew w inny sposób niż poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. Zarzut ten okazał się zasadny co do większej części roszczenia (art.117 § 2 k.c.), lecz co do kwoty 5 719,20 zł był bezskuteczny. Zdaniem Sądu do przedmiotowego roszczenia o zapłatę kary umownej znajdował zastosowanie 3-letni termin przedawnienia zart.118 k.c.Zatem, wobec złożenia pozwu w sprawie w dniu 19 stycznia 2015r., za przedawnione należało uznać wierzytelności wymagalne przed dniem 19 stycznia 2012r. W zakresie tym jako termin wymagalności i początku biegu przedawnienia kar umownych za jednostkowe opóźnienia w złożeniu raportów z § 13 umowy należało uwzględnić daty faktycznego ich złożenia, nie zaś datę pisma z dnia 25 stycznia 2013r. (art.120 § 1 k.c.). W konsekwencji – odnosząc się do zestawienia opóźnień w składaniu raportów miesięcznych i końcowych (k.38-39), którego to zestawienia pozwana nie zakwestionowała (art.230 k.p.c.) – przedawnienie objęło:
- wszystkie kary z tytułu opóźnień dotyczącychul. (...)orazul. (...),
- wszystkie kary z tytułu opóźnień dotyczącychul. (...)orazul. (...),
- kary z tytułu opóźnień w składaniu raportów miesięcznych dotyczącychul. (...), za wyjątkiem raportu końcowego, który został złożony 5 stycznia 2015r. (4 527,70 zł),
- kary z tytułu opóźnień w składaniu raportów miesięcznych dotyczącychul. (...), za wyjątkiem raportów złożonych dnia 10 sierpnia 2012r. (357,45 zł) i 9 października 2012r. (238,30 zł),
- kary z tytułu opóźnień w składaniu raportów miesięcznych dotyczącychul. (...)iul. (...), za wyjątkiem raportów złożonych dnia 10 sierpnia 2012r. (357,45 zł) i 9 października 2012r. (238,30 zł).
Suma nieprzedawnionych roszczeń odpowiada uwzględnionej przez Sąd kwocie 5 719,20 zł, od której odsetki zasądzono zgodnie z żądaniem na podstawieart.481 k.c.
Mając na uwadze powyższe rozumowanie oraz treść łączącej strony umowy i przywołanych wyżej przepisów orzeczono, jak w pkt I i II sentencji wyroku z dnia 24 czerwca 2015r.
O kosztach orzeczono na podstawieart.98 § 1 i 3 k.p.c.orazart.100 k.p.c., dokonując ich stosunkowego rozdzielenia. Sąd uwzględnił poniesione przez stronę powodową koszty procesu w kwocie 4 706 zł (opłata od pozwu w kwocie 2 306 zł i koszty zastępstwa prawnego w kwocie 2 400 zł) x 12,40 % = 583,54 zł oraz koszty strony pozwanej w kwocie 2 458,38 zł (koszty zastępstwa prawnego według minimalnej stawki oraz wydatki postępowania w kwocie 58,38 zł) x 87,60 % = 2 153,54 zł. Zatem różnica wygranych przez strony kosztów stanowi kwotę 1 570 zł. Wyjaśnić też należy, że ostatecznie z zaliczki strony powodowej wypłacono świadkowiJ. D. (2)tytułem kosztów jego stawiennictwa kwotę 75,45 zł, a z zaliczki strony pozwanej kwotę 69,05 zł, w tym objętą wyrokowaniem kwotę 58,38 zł (do podziału po wyrokowaniu między stronami pozostała kwota 86,12 zł). Dokonane rozdzielenie zapewnia zatem obciążenie stron wydatkami postępowania odpowiednio do części, w jakiej wygrały / przegrały sprawę.