Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 884/14
Data wyroku: 2014-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Edyta Mroczek, Bogdan Świerczakowski, Elżbieta Wiatrzyk-Wojciechowska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art.160 k.p.a, art. 417 k.c.

Sygn. akt I ACa 884/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 grudnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SA Bogdan Świerczakowski (spr.)
Sędzia SA Edyta Mroczek
Sędzia SO (del.) Elżbieta Wiatrzyk-Wojciechowska
Protokolant: apl. sąd. Urszula Filipowicz
po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. K. (1)iJ. V.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi(...)W.
o odszkodowanie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 72/13

1
oddala apelację;

2
zasądza od Skarbu Państwa - Prezydenta(...)W.na rzeczA. K. (1)iJ. V.kwoty po 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 884/14

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od Skarbu Państwa - Prezydenta(...)W.na rzecz każdej z powódek:A. K. (2)iJ. V.kwoty po 1.073.250 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2014 r. i kosztami procesu (po 14.527,25zł na rzecz każdej z powódek).
Pozwany wniósł apelację, zaskarżając wyrok części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.art. 361 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 160 § 1 k.p.a.iart. 160 § 6 k.p.a.Wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania od powódek na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
Powódki wniosły o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Pozwany w apelacji podtrzymał stanowisko konsekwentnie prezentowane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, że jedynym źródłem szkody powódek mogła być tylko decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 22 lutego 1952 r., której nieważność stwierdził Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 4 stycznia 2001 r. a w konsekwencji upłynął – z dniem 4 stycznia 2004 r. – termin przedawnienia roszczeń płynących z tej decyzji.
Sąd Okręgowy zajął odmienne, trafne stanowisko, wsparte szczegółową analizą prawną, uwzględniającą zagadnienie istnienia normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.). Zasadnie zauważył, że alternatywnym zachowaniem się właściwego organu w odpowiedzi na wniosek złożony na podstawieart. 7z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)W.(Dz. U. nr 50, poz. 279) byłaby decyzja przyznająca prawo własności czasowej gruntu w całości, bez wyłączenia udziału odpowiadającego wielkością sprzedanych lokali. Art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. był źródłem obowiązku gminy, a następnie Państwa i odpowiadającego mu uprawnienia byłego właściciela do domagania się ustanowienia prawa w drodze administracyjnej decyzji (por. m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1995 r., III ARN 83/94, OSNP 1995/12/142). Gdyby nie sprzedażlokali nr (...)w budynku przyul. (...)wW.na podstawie decyzji (szczegółowo opisanych w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku) wydanych z naruszeniem prawa, które wywołały nieodwracalne skutki prawne, powódki uzyskałyby prawo o większej wartości. To właśnie wadliwe decyzje lokalowe doprowadziły do skutku w postaci „wyjścia” opisanych lokali mieszkalnych z majątku powódek. Zważywszy, że decyzja nieważnościowa działa ex tunc, tj. eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji tak, jakby ona w ogóle nie została podjęta, następuje powrót do takiego stanu prawnego, jaki istniał przed wydaniem wadliwej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CSK 160/12, LEX nr 1265540 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r., I CSK 642/10, LEX nr 960517). Zatem w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku złożonego w trybie dekretu(...), następuje restytucja prawa własności poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych. Zbycie przez Skarb Państwa prawa w całości lub części (np. sprzedaż niektórych lokali w budynku mieszkalnym), w okresie pomiędzy wydaniem nieważnej decyzji a stwierdzeniem jej nieważności, jest w takim przypadku bezprawne i rodzi po stronie właściciela szkodę, podlegającą naprawieniu.
Na skutek wydania wadliwych prawnie decyzji doszło do zbycia przez gminę w trybie właściwych przepisów lokali na rzecz osób trzecich, które podlegały ochronie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, co przesądziło o przyjęciu braku możliwości odwrócenia skutków prawnych wydanej decyzji w drodze postępowania administracyjnego (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, ONNC 1992/12/211). Wadliwe decyzje administracyjne mieszczą się więc w złożonym, wieloczłonowym związku przyczynowym, uzasadniającym odpowiedzialność cywilną Skarbu Państwa. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy na tle analogicznego stanu prawnego (wyrok z dnia 4 października 2012 r., I CSK 665/11, Lex nr 1228533) „Związek przyczynowy może występować jako normalny również wtedy, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody.”
Pogląd prawny wyrażony przez Sąd Okręgowy znalazł dodatkowe, poważne wsparcie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2014 r., III CZP 49/14 (Biul. SN 2014/8/6): „Jeżeli stwierdzono nieważność decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania byłemu właścicielowi nieruchomości prawa własności czasowej na podstawieart. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy(Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), źródłem poniesionej przez niego (jego następców prawnych) szkody może być także wydana z naruszeniem prawa decyzja zezwalająca na sprzedaż lokali w budynku położonym na tej nieruchomości.” Sąd Apelacyjny w pełni podziela to stanowisko, jak również jego uzasadnienie, załączone do akt sprawy (k.291-292), w znacznej mierze oparte na dotychczasowym, jednolitym dorobku orzeczniczym narosłym na gruncie wykładniart. 361 § 1 k.c., odwołującym się do tzw. wieloczłonowego związku przyczynowego, o którym była już mowa wyżej.
Bezpośrednią konsekwencją nieuwzględnienia zarzutów odnoszących się do zastosowaniaart. 361 § 1 i 2 k.c.musiała być ocena, że chybiony jest zarzut naruszeniaart. 160 § 6 k.p.a., oparty na założeniu, że termin przedawnienia powinien być liczony od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja z 4 stycznia 2001r. Trzyletni termin zart. 160 § 6 k.p.a., mającego w tej sprawie zastosowanie (uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75), rozpoczął bieg w przypadku każdej naruszającej prawo decyzji o sprzedaży lokalu z 18 maja 2011 r. z chwilą uzyskania przez nie przymiotu ostateczności i nie upłynął jeszcze w dniu wniesienia pozwu, jak to słusznie stwierdził Sąd Okręgowy.
Podzielając zatem w całości motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c.Orzeczenie o kosztach zastępstwa powódek przez jednego adwokata (w stawce minimalnej), zapadło na podstawieart. 98 k.p.c.
Ponieważ Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie niniejszego wyroku zawiera jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, zgodnie zart. 387 § 21 k.p.c.