Sąd Okręgowy w Kielcach
IV Wydział Penitencjarny i Nadzoru Nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych
Sygnatura akt: IV Kzw 1503/13
Data wyroku: 2013-12-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mirosław Gajek
Słowa kluczowe: Zarządzenie Wykonania Kary
Podstawa prawna: art. 75 § 1 kk, art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji
Teza: odroczenie w czasie przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji utraty mocy niekonstytucyjnego artykułu 75 § 1 k.k. nie daje sadowi prawa do dowolności bądź uznaniowości w jego stosowaniu do daty upływu terminu

Sygn. akt IV Kzw 1503/13

POSTANOWIENIE
Dnia 31 grudnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział IV Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych w składzie:

Przewodniczący:  Sędzia SO Mirosław Gajek

po rozpoznaniu w sprawieK. J.
zażalenia wniesionego przez Prokuratora Prok. Rej. Kielce – Wschódw Kielcach
na postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 2.12.2013 r.
w przedmiociezarządzenia wykonania kary pozbawienia wolnościorzeczonej w sprawie XII K 1440/10
na podstawieart. 437§1 kpkw zw. zart. 1§2 kkw,art. 624§1 kpkw zw. zart. 1§2 kkw

postanawia:

1
Utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

2
Zwolnić skazanego od ponoszenia wydatków za postępowanie odwoławcze.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 roku, sygn. aktXIII Ko 8754/13, Sąd Rejonowy w Kielcach, na podstawieart. 75 § 1 kk, zarządził wobec skazanegoK. J.wykonanie warunkowo zawieszonej na okres 3 lat próby kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem tego Sądu z dnia 28 października 2010 roku, sygn. akt XII K 1440/10.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, iżK. J.w okresiepróby popełnił nowe podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 29 sierpnia 2013 rokuw sprawie XII K 711/13 skazany został na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 3 lat próby.
Postanowienie powyższe zaskarżył Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce – Wschód w Kielcach. Zarzucił obrazę przepisu prawa materialnego, tj.art. 75 § 1 kkpoprzez jego zastosowanie i zarządzenie na tej podstawie wykonania kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wobecK. J., podczas gdy na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2013 roku w sprawie SK 9/10 przepis ten w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości odstąpienia przez sąd od zarządzenia wykonania kary, w przypadku gdy wobec skazanego ponownie orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy, został uznany za niezgodny zart. 45 ust. 1 Konstytucji RPi nie zastosowanieart. 75 § 2 kkjako podstawy prawnej wydanego zarządzenia. W uzasadnieniu zażalenia powołał się nadto na stanowisko prawne Sądu Apelacyjnegow Krakowie przedstawione w postanowieniu z dnia 05.11.2013r. w sprawie IIAKzw 1212/13, gdzie Sąd ten m.in. stwierdził, że „nie znajduje żadnych racjonalnych argumentów, które przemawiałyby za tym, by niekonstytucyjny przepis nadal zachowywał moc obowiązującą i mógł obecnie stanowić podstawę kształtowania sytuacji prawnej skazanego”..
W konkluzji wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wyeliminowanieart. 75 § 1 kkoraz przyjęcieart. 75 § 2 kkjako podstawy prawnej zarządzenia wykonania kary.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Abstrahując od merytorycznej oceny zasadności zarzutu – o czym niżej – na wstępie stwierdzić należy, iż żądanie jest nieracjonalne.
Skoro skarżący wyraża pogląd, że w konkretnym stanie faktycznym podstawą zarządzenia wykonania kary winien być przepisart. 75 § 2 kk, to nie może domagać się zmiany zaskarżonego postanowienia w tym zakresie przez Sąd odwoławczy. Istotą problemu nie jest bowiem przyjęta podstawa prawna, w oparciu o którą Sąd zarządził wykonanie kary, a zakres badania przesłanek, których analizy i oceny winien dokonać przed wydaniem rozstrzygnięcia.
W aktualnym stanie prawnym przepisart. 75 § 1 kkobliguje sąd do zarządzenia wykonania kary, jeżeli w okresie próby skazany popełni podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczona zostanie prawomocnie kara pozbawienia wolności. Sąd bada zatem w postępowaniu incydentalnym opartym na tym przepisie jedynie zaistnienie tych przesłanek. Nie bada – bo nie ma obecnie prawnego znaczenia - czy pomimo orzeczenia za popełnione w okresie próby przestępstwo kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania zachodzą okoliczności uzasadniające zarządzenie skazanemu wykonanie kary czy też odstąpienia od tej sankcji.
Z woli Trybunału Konstytucyjnego wyrażonej w wyroku z dnia17 lipca 2013 roku w sprawie o sygn. akt SK 9/10 sąd wykonawczy winienw przypadku gdy stwierdzi, że proces karny w kolejnej sprawie zakończył się skazaniem za podobne przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania dokonywać oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym zasadnym jest zastosowanie sankcji w postaci zarządzenia wykonania kary, czy też odstąpienie od jej uruchomienia z uwagi na szczególne okoliczności występujące w sprawie „przy uwzględnieniu domniemania kar wolnościowych” wynikającychzart. 58 § 1 kk. Taką okolicznością w ocenie Trybunału jest przyjęciew kolejnej sprawie pomyślnej prognozy kryminologicznej, co czynić może osadzenie skazanego w zakładzie karnym nieuzasadnionym. W takich przypadkach zatem sąd wykonawczy winien mieć możliwość analizyi oceny okoliczności sprawy pod kątem zasadności zarządzenia wykonania kary. Przepisart. 75 § 1 kkw swoim obecnym brzmieniu takiej możliwości nie stwarza.
Skoro zatem skarżący domaga się zmiany podstawy zarządzenia wykonania kary w zaskarżonym postanowieniu, to w konsekwencji winien również domagać się wdrożenia procedury w ramach, której Sąd dokona oceny przesłanek zart. 75 § 2 kk, w tym również w zakresie zasadnościi celowości uruchomienia sankcji w postaci zarządzenia wykonania kary. Zmiana podstawy prawnej zarządzenia wykonania kary nie czyni temu zadość.
Ubocznie też należy zwrócić uwagę, że przy prowadzeniu postępowania incydentalnego, którego przedmiotem są przesłankizart. 75 § 2 kkinny jest tryb postępowania Sądu także w zakresie udziału w posiedzeniu uczestników postępowania (art. 178 § 2 kkww zw. zart. 22 § 1 kkw).
Oceniając merytoryczną zasadność zarzutu Prokuratora wyrażonąw zażaleniu stwierdzić należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest prawno – ustrojową formą wyrażenia oceny o zgodności aktu normatywnego zKonstytucjąprzez powołany do tego organ. Organ tenw wyroku z dnia 17 lipca 2013 roku w sprawie SK 9/10 stwierdził, że przepisart. 75§1 kkw zakresie w jakim nie przewiduje możliwości odstąpienia przez Sąd od zarządzenia wykonania kary, w sytuacji gdy wobec skazanego ponownie orzeczono karę pozbawienia wolnościz warunkowym zawieszeniem jej wykonania - jeżeli przemawiają za tym szczególne względy – jest niezgodny zkonstytucją.
Z mocyart. 190 ust. 3 Konstytucjiorzeczenia Trybunału wchodząw życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny, nie przekraczający 18 miesięcy, termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu.
Oznacza to, że w obowiązującym w Polsce systemie prawnym z mocy ustawy zasadniczej „niekonstytucyjny” przepis traci swoją moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw, ale też w ramach tego samego konstytucyjnego porządku prawnego, organ ten może zaakceptować – ustalić dalsze jego obowiązywanie przez ściśle określony czas.
Konstytucjanie wprowadza względnego ani też warunkowego obowiązywania zakwestionowanego przepisu w przypadku odroczeniaw czasie końcowej daty utraty jego mocy. Nie dopuszcza też uznaniowości w jego przestrzeganiu. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 75 § 1 kkobowiązuje do 8 lutego 2015 r. (ustalenie daty własne), to oznacza to, iż rozstrzygnął również, że do tej daty w porządku prawnym wiążącym także Sąd przy rozpoznawaniu spraww przedmiocie zarządzenia wykonania kary obowiązuje przepis, który oceniony został jako niekonstytucyjny. Odmienna interpretacja orzeczenia oznaczałaby w istocie, że w obowiązującym z mocyKonstytucjiporządku prawnym zapis o dacie utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu nie ma znaczenia, bowiem i tak z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału byłby on wyeliminowany z tego porządku.
Zauważyć należy, że w konkretnym stanie faktycznym zniesienie mocy obowiązywania przepisuart. 75 § 1 kk- w części zakwestionowanej przez Trybunał - z chwilą ogłoszenia orzeczenia - jak co do zasady stanowiart. 190 ust. 3 Konstytucji- nie tworzy luki w prawie. Brak byłoby bowiem przeszkód prawnych, aby po tej dacie przypadki ponownych skazań w okresie próby na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania rozpoznawać na płaszczyźnieart. 75 § 2 kk. Przepis ten przewiduje, przecież możliwość zarządzenia przez Sąd wykonania kary wobec sprawcy przestępstwa, „który w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności popełnia inne przestępstwo niż określone w§ 1”. Przestępstwo, za które orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem można by było przecież po tej dacie kwalifikować do kategorii przestępstw, o których mowa wart. 75 § 2 kk.
Pomimo takiego stanu rzeczy Trybunał Konstytucyjny nie wyraził jednak woli natychmiastowej utraty mocy przepisuart. 75 § 1 kkw zakwestionowanym zakresie, a wyraził dopuszczalną przezKonstytucjęwolę dalszego jego obowiązywania przez okres 18 miesięcy.
Brak jest prawno – ustrojowych podstaw do selektywnego respektowania poszczególnych rozstrzygnięć zawartych w wyroku Trybunału, tj. inaczej stanowiska o niekonstytucyjności przepisu,a inaczej o dacie utraty jego mocy prawnej. Brak jest również podstaw, aby po dacie ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, a przed datą utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu Sąd powszechny uznał, że nie obowiązuje on lub może nie być przestrzegany. Deklaratoryjne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie czyni także przepisu bezwzględnie obowiązującego względnie obowiązującym w okresie dalszego jego obowiązywania.
Za takim postrzeganiem orzeczenia wskazuje ponadto wprost wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 lipca 2003 roku w sprawie K 25/01, w którym organ ten stwierdza m.in. że w razie skorzystania przez Trybunał Konstytucyjny z możliwości przewidzianychart. 190 ust. 3 Konstytucji„do nadejścia wskazanego przez Trybunał terminu uznany za niezgodnyzKonstytucjąprzepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem zart. 190 ust. 1 Konstytucjitakże to rozstrzygnięcie zamieszczonew tekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą”.
Koresponduje z tym poglądem również stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w uchwale z dnia 3 lipca 2003 rokuw sprawie III CZP 45/03. Sąd Najwyższy stwierdził, że określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jak jego pozostawienie przez oznaczony czasw porządku prawnym. To oznacza – według SN – że Trybunał mimo stwierdzenia niezgodności aktu z przepisami wyższego rzędu, działającw granicach kompetencji, utrzymuje w mocy normę prawną.W przeciwnym razie podważałoby to sens odroczenia, a więc i sensart. 190 ust. 3 Konstytucji(vide także uchwala SN z dn. 23.01.2004w sprawie III CZP 112/03).
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stanowią formę badania spójności i zgodności z prawem aktów normatywnych kształtujących porządek prawny wytyczony przezKonstytucję. Mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są ostateczne. Jakkolwiek weryfikacja konstytucyjności przepisów ma charakter ocenny to orzeczenia mają w istocie walor legislacyjny. Ich legislacyjny skutek następuje w dacie ustalonej przez Trybunał. W analizowanym stanie faktycznym zniesienie sankcji zawartej w zakwestionowanym przepisie następuje w konkretnej dacie. Oznacza ona punkt graniczny, po którym określona kategoria sprawców przestępstw będzie oceniana z racji wejścia w życie orzeczenia według innego stanu prawnego. Według tych samych zasad sprawcy przestępstw stają się beneficjentami wejścia w życie np. przepisów o depenalizacji, amnestii czy też o kontrawencjonalizacji. Uznaniowe postrzeganie przepisuart. 190 ust. 3 Konstytucjioznaczałoby zatem dla organów wymiaru sprawiedliwości stosujących prawo, prawo do relatywizowania bądź dowolności w respektowaniu poszczególnych zapisów ustawowych w czasie.
Ponadto skoro stanowisko Trybunału w części dotyczącej odroczenia w czasie utraty mocy obowiązującej przepisuart. 75 § 1 kknie miałoby znaczenia prawnego, to oznaczałoby to również, że w istniejącym porządku prawnym data, do której zakwestionowany przepis ma konstytucyjne umocowanie i stanowi podstawę kształtowania porządku prawnego, nie istnieje. Trudno bowiem byłoby obronić pogląd, że przepis ten utracił walor swej konstytucyjności z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Oceniany przepis nie zmienia w sensie negatywnym swojej konstytucyjnej jakości dopiero od daty ogłoszenia orzeczenia o tej ocenie przez Trybunał.
Konsekwencją takiego toku rozumowania byłaby również interpretacja o wstecznym skutku działania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli w ostatecznym rezultacie, że zakwestionowanej normy nigdy w systemie prawnym nie było. Faktycznie zatem wszystkie postanowienia o zarządzeniu wykonania kary oparte na przepisieart. 75 § 1 kk, wydane po 1 września 1998 roku, nie miałyby umocowania prawnego, a więc byłyby bezprawne.
Weryfikacja orzeczeń opartych na przepisieart. 75 § 1 kk– z mocy których zarządzono wykonanie kary w związku popełnieniem przez skazanego podobnego przestępstwa umyślnego, za które wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania - byłaby prawnie niedopuszczalna, a to z uwagi na treść przepisuart. 75 § 4 kk. Nie miałaby przy tym znaczenia w konkretnym przypadku pozytywna ocena zasadności zarządzenia wykonania kary w nowo powstałych realiach prawnych akceptowanych przez Trybunał. Po upływie terminu,o którym mowa wart.75 § 4 kkniedopuszczalne bowiem jestw obowiązującym systemie prawa karnego wykonawczego wdrażanie procedury w ramach, której Sąd dokonywałby ponownie oceny zasadności zarządzenia wykonania kary na podstawie rozszerzonego po nowelizacji przepisuart. 75 § 2 kk. Gdyby więc zatem przyjąć, że zakwestionowany przepisart. 75 § 1 kkstał się prawnie nieskuteczny jeszcze przed datą ustaloną przez Trybunał, to w konsekwencji wszystkie sprawy, w których zapadły orzeczenia na nim oparte kwalifikowałyby się do wdrożenia procedury wznowienia postępowania (art. 540 par. 2 kpk) ze skutkiem,o którym mowa wart. 15 § 1 kkww zw. zart. 75 § 4 kk.
Ubocznie należy jedynie zauważyć, że przy zaprezentowanej przez skarżącego interpretacji przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dalszą jej konsekwencją byłby również skutek cywilno – prawny wynikający z unormowań zawartych wart. 555 § 2 kpk. Pamiętać przy tym należy, że zdecydowana większość kar zapadłych w tych sprawach została już wykonana.
Reasumując powyższe Sąd II instancji uznał, że nie ma konstytucyjnego przyzwolenia, aby z mocyart. 190 ust. 3obowiązujący nadal, tj. również w dacie rozpoznawania zażalenia, przepisart. 75§1 kkuznać za nieistniejący bądź nieobowiązujący. W konsekwencji również Sąd uznał, iż wiążą go unormowania prawne określające przesłanki zarządzenia wykonania kary wobec sprawcy, który popełnił w okresie próby przestępstwo w nim wymienione.

W rezultacie też nadal obowiązują uregulowania prawno – procesowe dotyczące trybu procedowania przewidziane w przepisieart. 178§2 kk.
Z tych też względów zażalenie Prokuratora nie uwzględnił i zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

Sędzia

Zarządzenie:
Odpis postanowienia doręczyć skazanemu i Prok. Pr. Rej.
Kielce, dn. 31.12.2013 r.

Sędzia