Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1065/14
Data wyroku: 2014-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Piwko, Rafał Adamczyk, Cezary Klepacz

Sygn. akt II Ca 1065/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Beata Piwko
Sędziowie:SSO Cezary Klepacz (spr.)
SSO Rafał Adamczyk
Protokolant: st. prot. sąd. Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. w Kielcach
sprawy z powództwaT. J.iE. M.
przeciwkoB. Z.
o naruszenie posiadania
na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej
z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. I C 1103/13
uchyla zaskarżony wyrok w punktach I (pierwszym) i III (trzecim) i przekazuje sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Skarżysku-Kamiennej, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 1065/14

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 18 października 2013 r.T. J.iE. M.domagały się przywrócenia posiadania służebności przechodu i przejazdu w zakresie drogi dojazdowej do posesji przyul. (...), o szerokości 3 m i długości 38 m, biegnącej od starej trasy(...)w kierunku wschodnim, poprzez nakazanieB. Z.rozebrania bramy wjazdowej z furtką odulicy (...)i usunięcia samochodu osobowego blokującego wjazd i wejście na posesję(...)oraz oddania tak ukształtowanej drogi w posiadanie powódek.
Pozwana nie uznała powództwa.
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 1103/13, Sąd Rejonowy w Skarżysku-Kamiennej nakazał pozwanejB. Z.przywrócić powódkom:T. J.iE. M.utracone posiadanie częścidziałki nr (...), położonej wS.przyulicy (...), obejmującej drogę wjazdową do posesji przyulicy (...)wS.o szerokości 3 metrów i długości 38 metrów, poprzez nakazanie pozwanej udostępnienia kluczy do urządzonej tam furtki (pkt I); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt II); zasądził od pozwanej na rzecz powódek kwotę 13,50 zł tytułem kosztów procesu (pkt III).
Sąd ten ustalił, żeT. J.iE. M.są współwłaścicielkami zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki gruntu położonej wS.przyulicy (...).B. Z.jest zaś właścicielkądziałki nr (...)położonej wS.przyulicy (...), przez cześć której prowadzi droga dojazdowa do nieruchomości nr(...)Dojazd i dojście przez współwłaścicieli i mieszkańców do nieruchomości przyulicy (...)odbywały się w sposób nieskrępowany przez częśćdziałki nr (...)aż do października 2013 r. W dniu 14 października 2013 r. pozwana postawiła w granicydziałki nr (...)metalową bramę i furtkę, zagradzając dojście i dojazd mieszkańcom budynku przyulicy (...). Brama i furtka nie mają urządzonego domofonu. Dojście i dojazd do posesji odbywały się całą szerokością, obecnie zagrodzoną przez furtkę i bramę. Wydanie powódkom kluczy od bramy nastąpiło na skutek realizacji postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, wydanego przez Sąd Rejonowy dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie o sygn. akt I C 690/13. Nie został wydany klucz od furtki. Samochód osobowy postawiony w świetle drogi dojazdowej do posesji przyulicy (...)nie stanowi własności pozwanej, a należy doE. P.. Wobec zamknięcia bramy i furtki domownicy posesji przyulicy (...)muszą dochodzić do swoich mieszkań od strony przeciwnej, przez sąsiednie działki, co wiązało się z koniecznością uzyskania zgody ich właścicieli. Osoby postronne, w tym listonosz, nie mogą dostać się do posesji. Działka przyulicy (...)ma dostęp do drogi publicznej poprzez drogę urządzoną z części nieruchomości o nr 58, stanowiącą wyłączny dojazd. Nieruchomość budynkowa zajmowana przezB. Z.jest ogrodzona, ma osobno zamykane wejście.
Biorąc to pod uwagę, Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwana, poprzez zamknięcie bramy wjazdowej i furtki na klucz częściowo uniemożliwiła powódkom korzystanie z dotychczasowej drogi, naruszając ich prawo posiadania, wobec czego spełnione zostały przesłanki zart. 344 § 1 k.c.Powództwo jest zasadne co do żądania przywrócenia posiadania w zakresie zamknięcia furtki od drogi wjazdowej. Oddalono zaś powództwo odnośnie zamknięcia bramy wjazdowej, gdyż powódki otrzymały klucze do tej bramy. Bezzasadne jest także powództwo o zaniechanie naruszeń poprzez pozostawienie samochodu w świetle drogi wjazdowej na posesję powódek, gdyż pojazd ten nie należy do pozwanej, a zatem brak legitymacji biernej po jej stronie.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.
Apelację od tego orzeczenia wniosłaB. Z., zaskarżając wyrok w punktach I i III, a w związku z tym zarzucając:
- naruszenieart. 344 § 1 k.c.poprzez błędne zastosowanie wskutek nieprawidłowego uznania, że powódki utraciły posiadanie częścidziałki numer (...), obejmującej drogę wjazdową do posesji przyulicy (...)wS.o szerokości 3 metrów i długości 38 metrów, bądź ich posiadanie zostało ograniczone;
- naruszenie przepisów postępowania, w szczególnościart. 321 k.p.c., poprzez orzeczenie ponad żądanie wskutek nakazania pozwanej udostępnienia kluczy do urządzonej furtki, podczas gdy powódki domagały się jedynie rozebrania bramy wjazdowej wraz z furtką, a także nakazania pozwanej udostępnienia kluczy do urządzonej furtki, co powoduje, że powódki otrzymają dostęp do części działki przyulicy (...)o szerokości 4,9 m, podczas gdy domagały się przywrócenia posiadania do części działki o szerokości 3 metrów;
- naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.poprzez sprzeczność sentencji wyroku, w którym Sąd przyjął, że powódki utraciły posiadanie częścidziałki nr (...), z jego uzasadnieniem, w którym Sąd ustalił, iż posiadanie powódek zostało jedynie ograniczone wskutek braku możliwości korzystania przez nie z zamkniętej furtki, a także zawarcie sprzecznych ustaleń w uzasadnieniu wyroku, w szczególności co do przyjęcia, że posiadanie powódek zostało ograniczone wskutek działania pozwanej, a jednocześnie ustalenia, że doszło do wydania powódkom kluczy do bramy, co zapewnia im swobodny przechód i przejazd przez sporną nieruchomość;
- naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. nieuwzględnienie faktu, iż powódki nigdy nie posiadały prawa przechodu i przejazdu przez częścidziałki numer (...), obejmującej pas gruntu położony wzdłuż drogi dojazdowej na wysokości aktualnie zlokalizowanej furtki, gdyż korzystały z nieruchomości wyłącznie w pasie gruntu zlokalizowanym na wysokości bramy wjazdowej do nieruchomości.
Wskazując na to, skarżąca wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz od powódek kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Ponadto, pozwana wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Skarżysku-Kamiennej pod sygn. akt I C 690/13 z jej powództwa o orzeczenie wobecA. J.,T. J.iE. M.zakazu przechodu i przejazdu przez nieruchomośćB. Z..
W odpowiedzi na apelację powódki wniosły o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja zasługuje na uwzględnienie o tyle, że prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie cywilnej jest dokładnie określone w pozwie żądanie (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.), bowiem wskazuje ono, jakiej treści wyroku powód domaga się od sądu, wynika zaś z materialnoprawnej sytuacji, która wywołała potrzebę wniesienia pozwu.
W rozpoznawanej sprawieT. J.iE. M.domagały się przywrócenia posiadania służebności przechodu i przejazdu w zakresie drogi dojazdowej do ich posesji przyul. (...)wS., o szerokości 3 m i długości 38 m, biegnącej od starej trasy(...)w kierunku wschodnim, poprzez nakazanieB. Z.rozebrania bramy wjazdowej z furtką odulicy (...)i usunięcia samochodu osobowego blokującego wjazd i wejście na posesję(...)oraz oddania takiej drogi w posiadanie powódek.
Zgodnie zart. 352 § 1 k.c., posiadanie służebności polega na faktycznym korzystaniu z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Można być posiadaczem każdego rodzaju służebności – gruntowej, osobistej i przesyłu, o ile ma ona czynny charakter. Nierzadko, jak w niniejszej sprawie, posiadanie służebności występuje w stosunkach sąsiedzkich, przy czym w praktyce mogą istnieć wątpliwości co do tego, czy jest to posiadanie służebności gruntowej, czy osobistej. Decydujące w takim wypadku są okoliczności posiadania służebności, z których będzie wynikać, czy faktyczne korzystanie z cudzej nieruchomości służy zwiększeniu użyteczności określonej nieruchomości (służebność gruntowa), czy ma na celu zaspokojenie osobistych potrzeb posiadacza (służebność osobista). Zgodnie zart. 352 § 2 k.c., do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy, co wynika z faktu, że w przypadku posiadania służebności nie chodzi o posiadanie rzeczy, lecz prawa. Odpowiednie zastosowanie wobec posiadacza służebności znajdą przede wszystkim przepisy dotyczące ochrony posiadania, w tymart. 344 § 1 k.c.regulujący roszczenie posesoryjne. Posiadacz służebności może w razie samowolnego naruszenia posiadania żądać jego ochrony bez potrzeby wykazywania, poza faktem posiadania i faktem jego naruszenia, samego tytułu tego posiadania. Niezasadne jest jednak żądanie wydania rzeczy, w grę wchodzi jedynie przywrócenie poprzedniego stanu posiadania służebności i zaniechanie jego naruszeń.
Przenosząc te ogólne uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż Sąd Rejonowy powinien był rozstrzygnąć o zgłoszonym przez powódki żądaniu przywrócenia posiadania służebności, w oparciu o przepisart. 352w zw. zart. 344 § 1 k.c.Tymczasem wyrok nie dotyczy posiadania tego prawa, a posiadania rzeczy – nieruchomości stanowiącej częśćdziałki nr (...), przywróconego na podstawieart. 344 § 1 k.c.Oznacza to zatem nierozpoznanie istoty sprawy, co skutkuje uchyleniem orzeczenia w zaskarżonej części i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zgodnie zart. 386 § 4 k.p.c., przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ustalić charakter służebności, którą miały posiadać powódki i zakres jej posiadania, w szczególności poprzez jednoznaczne zidentyfikowanie na gruncie wskazanej w pozwie drogi dojazdowej, objętej tą służebnością. W sytuacji bowiem, gdy oddalone zostało powództwo w części dotyczącej nakazania pozwanej rozebrania bramy wjazdowej, z tego względu, iż Sąd uznał, że roszczenie powódek zostało zaspokojone (otrzymały już od pozwanej klucze do tej bramy), pozostaje kwestia zasadności żądania rozebrania furtki, a ściśle rzecz ujmując, uwzględniając zapadłe rozstrzygnięcie, żądania nakazania pozwanej wydania kluczy do tej furtki.B. Z.twierdzi bowiem, że w ten sposób powódki otrzymają drogę o szerokości 4,9 m, tj. większej niż objęta pozwem, nigdy zaś nie posiadały prawa przechodu i przejazdu przez częścidziałki numer (...)pasem gruntu położonym wzdłuż drogi dojazdowej na wysokości aktualnie zlokalizowanej furtki (por. dołączone do apelacji zdjęcia – k.53, 54). Tylko na marginesie, biorąc pod uwagę treść rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego, podnieść należy, iż bezzasadny jest zarzut orzeczenia ponad żądanie wskutek nakazania pozwanej udostępnienia kluczy do urządzonej furtki, bowiem mieści się ono niewątpliwie w żądaniu rozebrania tej furtki, a bezprzedmiotowy wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie z powództwaB. Z.przeciwkoA. J.,T. J.iE. M.o zakazu przechodu i przejazdu przez jej nieruchomość.
SSO C. KlepaczSSO B. PiwkoSSO R. Adamczyk