Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 3235/12
Data wyroku: 2014-11-24 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt V Ca 3235/12

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy dlaW.Mokotowa oddalił wniosekH. M. (1)o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej przyulicy (...)wW., stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...)z obrębu(...), dla której Sąd ten prowadziksięgę wieczystą nr KW (...).
Powyższe orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Matka wnioskodawcyC. M.władała przedmiotową nieruchomością co najmniej od 1 kwietnia 1932 r., tj. od dnia narodzin wnioskodawcy. Nieruchomość została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)W.. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątychC. M.dzierżawiła nieruchomość, która wówczas figurowała pod adresem(...).C. M.zmarła 19 maja 1990 r. i od tego czasu nieruchomością władałH. M. (1)wraz ze swą żonąH. M. (2). W okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1994 r.H. M. (1)dzierżawił przedmiotową nieruchomość. Po upływie okresu dzierżawy nieruchomość pozostała nadal w posiadaniuH. M. (1)i jego żony. W dniu 25 maja 2005 r.(...)W.wystąpiło z powództwem przeciwkoH. M. (1)i jego żonie oraz ich dzieciom o wydanie nieruchomości. Sprawa jest obecnie zawieszona.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy stwierdził, że w okresie od 1 stycznia 1947 r., tj. do dnia uchylenia prawa o ustalaniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 1818 r., bieg zasiedzenia własności nieruchomości nie rozpoczął się, gdyż z przepisu art. 123 tego aktu prawnego wynikała całkowita niedopuszczalność nabycia przez zasiedzenie nieruchomości, której właściciel został ujawniony w księdze wieczystej (tak też Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 1959 r., I CO 21/58, OSN 1959/4/93). Nie doszło też w ocenie Sądu do zasiedzenia w czasie obowiązywania dekretu Prawo rzeczowe z 1946 r. Zgodnie zart. 50 Prawa rzeczowego, nabycie nieruchomości przez posiadacza w dobrej wierze następowało po upływie lat dwudziestu, a nabycie nieruchomości przez posiadacza w złej wierze następowało po upływie lat trzydziestu.C. M.objęła nieruchomość w posiadanie w złej wierze, gdyż wiedziała, że nie jest właścicielką nieruchomości. Przy zastosowaniu art. XXXIV Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe
z 1946 r., który pozwalał zaliczać do okresu zasiedzenia biegnącego od 1 stycznia 1947 r. wcześniejszy okres posiadania nieruchomości, która nie ulegała zasiedzeniu według przepisów obowiązujących przed wejściem w życieprawa rzeczowego, najwcześniej do zasiedzenia mogłoby dojść 1 kwietnia 1962 r. Wówczas obowiązywała już jednakustawa z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, która wart. 7zakazywała zasiadywania nieruchomości państwowych położnych na obszarze miast. Zakaz zasiadywania nieruchomości państwowych utrzymany został następnie wart. 177 Kodeksu cywilnego, obowiązującego od 1 stycznia 1965 r. Zasiadywanie przedmiotowej nieruchomości stało się na powrót możliwe dopiero z dniem 27 maja 1990 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym, na mocy której przedmiotowa nieruchomość stała się gruntem komunalnym, a więc nie miał względem niej zastosowania zakaz zasiadywania nieruchomości państwowych. Rozpoczęty w tym dniu termin zasiedzenia nieruchomości, wynoszący trzydzieści lat - stosownie doart. 172 § 2 k.c, mógł ulec skróceniu o połowę, przy zastosowaniu analogii doart. XLII ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny. Upływ terminu zasiedzenia jednak nie nastąpił, ponieważ w dniu 28 lipca 1992 r.H. M. (1)zawarł umowę dzierżawy przedmiotowej nieruchomości, przez co utracił samoistność posiadania. Ponowne objęcie nieruchomości w samoistne posiadanie nastąpiło wraz z wygaśnięciem dzierżawy w dniu 1 stycznia 1995 r. Rozpoczęty w tym dniu bieg terminu zasiedzenia uległ przerwaniu w dniu 25 maja 2005 r., gdy(...)W.wystąpiło z powództwem o wydanie nieruchomości.
W apelacji od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawca zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa:

-

art. 172 k.c.w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy Kodeks cywilny, poprzez przyjęcie, że dla obliczania terminu zasiedzenia nieruchomości komunalnej właściwe jest zastosowanie analogii doart. XLII ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks cywilnyi art. 10 w/w ustawy nowelizującej,

art. 172 k.c.poprzez przyjęcie, że w wypadku, gdy właściciel nieruchomości został ujawniony w księdze wieczystej (hipotecznej) nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie pod rządem prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 1818 r. nie było możliwe, w sytuacji niemożliwości ustalenia, czy nieruchomość była objęta księgą wieczystą z uwagi na zaginięcie księgi,

art. 7 k.c.poprzez przyjęcie złej wiaryC. M.w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie pomimo, że wynikające z tego przepisu domniemanie dobrej wiary nie zostało obalone,

-

art. 6 k.c.poprzez nałożenie na wnioskodawcę ciężaru dowodu na okoliczność, że nieruchomość nie była dzierżawiona,

art. 234 k.p.c.poprzez pominięcie tego przepisu i przyjęcie złej wiary posiadacza oraz braku samoistności posiadania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, że wnioskodawca nabył własność przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 2 października 1990 r. i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Wnioskodawca wnosząc o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przyjął za początek posiadania nieruchomości przez swą matkę dzień 1 kwietnia 1932 r. (narodziny wnioskodawcy). Z okoliczności podanych we wniosku wynika jednak, że matka wnioskodawcy objęła nieruchomość w posiadanie już 26 grudnia 1930 r., tj. w dniu zamążpójścia. Za dzień rozpoczęcia samoistnego posiadania należy zatem przyjąć dzień, w którym faktycznie posiadanie to rozpoczęło się, a nie dowolny inny dzień wybrany przez wnioskodawcę.
Dla prawidłowego rozpoznania wniosku o zasiedzenie własności nieruchomości niezbędne jest ustalenie, czyC. M.obejmując nieruchomość w posiadanie była w dobrej, czy w złej wierze. Przepisy prawa nie zawierają definicji dobrej i złej wiary. Definicję dobrej wiary kształtowało zatem orzecznictwo. Z czasem ugruntował się pogląd, według którego dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje (tak Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z 25 czerwca 1968 r., III CRN 159/68, OSP 1970/10/197). Wnioskodawca we wniosku nie wyjaśnił wprawdzie w ogóle okoliczności, w jakichC. M.objęła nieruchomość w posiadanie, wobec tego nie wiadomo, czy miała ona tytuł prawny uzasadniający jej przekonanie, że jest właścicielem nieruchomości. Przesłuchanie wnioskodawcy na tę okoliczność okazało się niemożliwe ze względu na stan zdrowia. Dowody z zeznań uczestniczekJ. G.iH. M. (2)nie wyjaśniły wątpliwości ze względu na niewielką wiedzę zeznających o faktach. Ogół faktów podanych przez wnioskodawcę pozwala jednak uznać, żeC. M.objęła nieruchomość w złej wierze. Po pierwsze już sam fakt niewyjaśnienia przez wnioskodawcę we wniosku, na jakiej podstawie matka objęła nieruchomość w posiadanie skłania do przyjęcia, że nie posiadała ona tytułu prawnego. Po drugie zważyć
należy, że objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło w dniu ślubuC. M., odbywającego się w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia. W tym dniu z pewnością nie było możliwości sporządzenia aktu notarialnego, gdyż był to dzień wolny od pracy. Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością można w tej sytuacji stwierdzić, że przekazanie nieruchomości w posiadanie na rzeczC. M.odbyło się nieformalną umową darowizny. Ten splot okoliczności obala domniemanie dobrej wiary.
Pod rządem Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach, nie było możliwe zasiedzenie nieruchomości, jeśli jej właściciele zostali ujawnieni w księdze wieczystej (por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 1958 r., III CO 21/58, OSN z 1958, poz. 93). Wiadomo, że dla przedmiotowej nieruchomości była prowadzona księga wieczysta, ale obecnie nie jest możliwe ustalenie treści wpisów w niej zawartych, ponieważ księga ta zaginęła. Co za tym idzie, nie można stwierdzić, czy w księdze tej był ujawniony właściciel nieruchomości. Nie można też przyjąć domniemania, że właściciel był ujawniony w księdze wieczystej, gdyż obligu ujawniania prawa własności ówczesny akt prawny nie wprowadzał. Z art. 5 Prawa o ustalaniu własności dóbr nieruchomych, przywilejach i hipotekach wynikał jedynie oblig wciągnięcia tytułu nabycia do ksiąg wieczystych w celu uzyskania prawa rozporządzania własnością dóbr nieruchomych. Dlatego też chybiona była ocena Sądu Rejonowego, że zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości pod rządem Prawa o ustalaniu własności dóbr nieruchomych, przywilejach i hipotekach było niedopuszczalne.
Rozpoczęty w dniu 26 grudnia 1930 r. bieg trzydziestoletniego terminu zasiedzenia, stosownie doart. 2262 Kodeksu cywilnegoN., nie mógł zakończyć się przed dniem wejścia w życieprawa rzeczowego, tj. w dniu 1 stycznia 1947 r. Zgodnie zart. 50 § 2 prawa rzeczowego, termin zasiedzenia w złej wierze wynosił lat trzydzieści. Do zasiedzenia należy więc stosować przepisyprawa rzeczowego, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli zasiedzenie rozpoczęte przed wejściem w życieprawa rzeczowegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w dotychczas obowiązujących przepisach, zasiedzenie następuje z tym wcześniejszym terminem (art. XXXIV § 1 i 2 przepisów wprowadzających prawo rzeczowe). Mając powyższe na względzie, początek okresu zasiedzenia należało przyjąć na datę 26 grudnia 1930 r.
Wnioskodawca w apelacji zarzucił naruszenieart. 172 k.c.oraz wnosiła o stwierdzenie, że zasiedzenie nieruchomości nastąpiło na rzecz wnioskodawcy z dniem 1 października 1990 r. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszeniaart. 172 k.c.Od chwili wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze(...)W., przedmiotowa nieruchomość była własnością(...)W., a w 1951 r. została upaństwowiona. W okresie od dnia wejścia w życieustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, do dnia uchylenia przepisuart. 177 k.c, co nastąpiło z dniem 1 października 1990 r. na mocy ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55, poz. 321), w odniesieniu do nieruchomości państwowych wyłączona była możliwość zasiedzenia. Zgodnie z art. 10 wyżej wymienione ustawy o zmianieustawy Kodeks cywilny, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan rzeczy, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie ustawy nowelizującej prowadził do zasiedzenia, zasiedzenie biegło od dnia wejścia tej ustawy, jednakże termin zasiedzenia ulega w tym wypadku skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. Przedmiotowa nieruchomość została skomunalizowana z dniem 27 maja 1990 r. i od tego dnia nie miał wobec niej zastosowaniaart. 177 k.c, gdyż odnosił się on wyłącznie do nieruchomości państwowych. Na temat liczenia biegu terminu zasiedzenia nieruchomości państwowych, które zostały skomunalizowane z dniem 27 maja 1990 r., wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniach z 4 marca 2011 r., I CSK 293/10 oraz z 29 czerwca 2012 r. (opublikowane w Lex CD), stwierdzając, że bieg zasiedzenia tych nieruchomości rozpoczyna się z dniem komunalizacji, przy czym zgodnie z art. 10 ustawy z 28 lipca 1990 r. zmieniającejKodeks cywilny, ulega on skróceniu o czas, w którym nieruchomość była własnością państwową lecz nie więcej niż o połowę. Pogląd ten jest powszechnie podzielany w orzecznictwie, co oznacza, że najwcześniejszym możliwym terminem zasiedzenia nieruchomości skomunalizowanej 27 maja 1990 r. jest dzień 27 maja 2000 r., jeśli posiadacz objął nieruchomość w posiadanie w dobrej wierze. W przypadku posiadacza w złej wierze termin nabycia własności przez zasiedzenie najwcześniej mógł przypaść na dzień 27 maja 2005 r.
Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.czmienił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.