Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 115/14
Data wyroku: 2014-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maciej Żelazowski, Stanisław Stankiewicz, Grzegorz Chojnowski
Słowa kluczowe: Wyrok Łączny
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk

Sygn. aktII AKa 115/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maciej Żelazowski

Sędziowie:

SA Grzegorz Chojnowski (spr.)
SA Stanisław Stankiewicz

Protokolant:

st. sekr. sądowy Jorella Atraszkiewicz

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej del. do Prokuratury Apelacyjnej
Janiny Rzepińskiej
po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. sprawy

Z. S.

z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II K 171/13
uchyla zaskarżony wyrok i sprawęZ. S.przekazuje Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania.

    Stanisław Stankiewicz  Maciej Żelazowski  Grzegorz Chojnowski

Sygn. akt II AKa 115/14

UZASADNIENIE
Z. S.został skazany prawomocnymi wyrokami :
1. Sądu Rejonowego w Będzinie z dnia 13.11.2002r. w sprawie o sygn. II K 1172/02 za czyn zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 279 §1 kkw zw. zart. 64 § 1 kkpopełniony w dniu 08.05.2002r. na karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności.
2. Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 04.11.2004r. w sprawie o sygn. III K 1118/03 za czyn zart. 286 §1 kkw zw. zart. 297 §1 kkw zb. zart. 270 §1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 64 §1 kkpopełniony w dniu 26.03.1999r. oraz za czyn zart. 13 §1 kkw zw. zart. 286 §1 kkw zb. zart. 297 § 1 kkw zb. zart. 270 §1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 64 § 1 kkpopełniony w dniu 01.04.1999r., a następnie przy zastosowaniuart. 91 §1 kkna karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności.
3. Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej z dnia 03.02.2010r. w sprawie o sygn. II K 1485/09 za czyn zart.13 §1 kkw zw. zart. 279 §1 kkw zw. zart. 64 § 2 kkpopełniony w dniu 01.06.2009r. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
4. Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 04.04.2011r. w sprawie o sygn. XI K 163/11 za czyn zart. 279 §1 kkw zw. zart. 64 §1 kkpopełniony w dniu 18.02.2010r. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby lat 3.
5. Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 12.09.2012r. w sprawie o sygn. II K 90/09 za czyn z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 23.01.2004r. o systemie monitorowania i kontroli jakości paliw i biopaliw ciekłych w zw. zart. 4 §1 kkpopełniony w dniu 06.09.2005r. na karę 1 roku pozbawienia wolności.
6. Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 18.10.2012r. w sprawie o sygn. II K 211/08 za czynart. 54 § 1 kksw zw. zart. 37 §1 pkt. 1 kksw zw. zart. 6 §2 kkspopełniony w okresie 16.06.2005r. do 02.08.2005r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.
7. Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 01.02.2013r. w sprawie o sygn. II K 119/13 za:
- czyny zart. 77 ust. 2 ustawy z dnia 29.09.1994r. o rachunkowościprzy zastosowaniuart. 91§1 k.k.popełnione:
a) w dniu 15.07.2008
b) w dniu 15 lipca 2009r.
c) 15 lipca 2010r.
d) 15 lipca 2011r.
e) 15 lipca 2012
na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując skazanego do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie,
- oraz za czyny zart. 79 ust. 4 ustawy z dnia 29.09.1994r. o rachunkowościprzy zastosowaniuart. 91§1 kkpopełnione:
f) w dniu 15.07.2008
g) w dniu 15 lipca 2009r.
h) 15 lipca 2010r.
i) 15 lipca 2011r.
j) 15 lipca 2012
na karę na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując skazanego do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie.
Na podstawieart. 85 k.k.,art. 86 § 3 k.k.w zw. zart. 91 § 2 k.k.w miejsce orzeczonych jednostkowych kar ograniczenia wolności wymierzono karę łączną 8 miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując skazanego do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie.
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem łącznym z dnia 25 marca 2014 r. :

I
na podstawieart. 569 §1 k.k.,art. 85 k.k.,art. 86 § 1 k.k.,87 k.k.połączył orzeczone wobec skazanegoZ. S.wyrokami opisanymi wyżej:

- w pkt. 1 i 2, tj. Sądu Rejonowego w Będzinie o sygn. II K 1172/02 i Sądu Rejonowego w Katowicach o sygn. III K 1118/03 kary pozbawienia wolności i wymierzył karę łączną w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności,
- w pkt. 3, 5, 6 i 7 a,b,f,g tj. Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej o sygn. II K 1485/09, Sądu Rejonowego w Wołominie o sygn. II K 90/09, Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. o sygn. II K 211/08, Sądu Rejonowego w Chrzanowie o sygn. II K 119/13 kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności i wymierzył karę łączną 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności,
- w pkt.7 c, d, e, h, j, tj. Sądu Rejonowego w Chrzanowie o sygn. II K 119/13 kary ograniczenia wolności i wymierzył karę łączną 6 miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując skazanego do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie;

II
na podstawieart. 572 k.p.k.w pozostałym zakresie postępowanie umorzył;

III
na podstawieart. 577 k.p.k.zaliczył skazanemu na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności okresy odbytych kar w sprawie Sądu Rejonowego w Będzinie o sygn. II K 1172/02 i Sądu Rejonowego w Katowicach o sygn. III K 1118/03 na poczet kary łącznej 2 lat pozbawienia oraz okresy odbytych kar w sprawie Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej o sygn. II K 1485/09, Sądu Rejonowego w Wołominie o sygn. II K 90/09 na poczet kary łącznej 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności.

IV
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.B. K.kwotę 147,60 zł tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą obronę udzieloną z urzędu;

V
zwolnił skazanego od ponoszenia wydatków związanych z wydaniem wyroku łącznego obciążając nimi Skarb Państwa.

Prokurator zaskarżył wyrok w całości zarzucając obrazęart. 85 k.k.poprzez nie objęcie wyrokiem łącznym II K 171/13 czynu zart. 79 ust. 4 ustawy o rachunkowościpopełnionego w dniu 15 lipca 2011 r., za któryZ. S.został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Chrzanowie, sygn. akt II K 119/13 z dnia 1 lutego 2013 r., pomimo spełnienia ustawowych przesłanek do objęcia wyrokiem łącznym.
Na tej podstawie Prokurator domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Wniesiona apelacja okazała się zasadna, albowiem wywołana nią kontrola instancyjna doprowadziła do rozstrzygnięcia w postulowanym przez skarżącego kierunku.
Już analiza treści zaskarżonego wyroku ujawnia, że Sąd Okręgowy przy wydaniu wyroku łącznego i orzekaniu kar łącznych dopuścił się rażącej obrazy prawa materialnego, a mianowicieart. 85 k.k.orazart. 91 § 2 k.k., mającej wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Za punkt wyjścia przyjąć należy uwagę natury ogólnej wynikającą z treści przepisu zart. 569 § 1 k.p.k., zgodnie z którym wyrok łączny wydaje się, jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej w stosunku do osoby skazanej wyrokami różnych sądów. Zasady orzeczenia kary łącznej regulują natomiast przepisyart. 85i następneKodeksu karnego. Wynika z nich, że kara łączna będąc instytucją prawa karnego materialnego, w żadnym wypadku nie prowadzi do mechanicznego połączenia kar jednostkowych, lecz jest instytucją służącą do przekształcenia orzeczonych kar jednostkowych w jedną całość, nie powodując zarazem normatywnego unicestwienia tych kar (por. Buchała, Glosa do wyroku SN z dnia 22 marca 1973 r., I KR 425/72, s. 178-179).
I tak, przepis zart. 85 § 1 k.k.stanowi, że jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, Zgodnie natomiast z brzmieniem przepisu zart. 86 § 1 k.k.sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy.
Zakres zastosowania przepisu zart. 85 k.k.został jednak w obecnej ustawie ograniczony ze względu na wprowadzenie instytucji ciągu przestępstw (art. 91 k.k.), w wypadku którego nie wymierza się kary łącznej. Wymogiem realnego zbiegu jest więc to, aby przestępstwa popełnione w opisanych wart. 85 k.k.warunkach nie pozostawały w ciągu przestępstw uregulowanym wart. 91 k.k.Ustawa wyraźnie dopuszcza bowiem pozostawanie dwóch lub więcej ciągów przestępstw lub ciągu przestępstw oraz innego przestępstwa w realnym zbiegu. Następuje to wówczas, gdy ostatnie przestępstwo składające się na którykolwiek z tych ciągów zostało popełnione zanim zapadł choćby nieprawomocny wyrok za którykolwiek z tych ciągów przestępstw. W rachubę mogą wchodzić zarówno ciągi równoległe temporalnie, jak i ciągi popełnione w następstwie czasowym. W takim wypadku sąd orzeka kary za każdy ze zbiegających się ciągów osobno, a następnie wymierza karę łączną uwzględniając reguły określone wart. 85 – 90 k.k.Analogicznie postępuje się wówczas, gdy sprawca dopuścił się w realnym zbiegu ciągu przestępstw oraz innego przestępstwa. Przepis zart. 91 k.k.stanowi więc lex specialis w stosunku do cytowanej normy z przepisuart. 85 k.k.Oznacza to, że wykładnia przepisu zart. 85 k.k.musi być dokonywana łącznie z wykładniąart. 91 § 1 k.k.z punktu widzenia elementów określających zakres zastosowania instytucji zbiegu przestępstw oraz ciągu przestępstw. Nie zachodzi więc taka sytuacja, w której jeden stan faktyczny obejmujący dwa co najmniej popełnione przez tego samego sprawcę przestępstwa może podpadać jednocześnie podart. 85i następne iart. 91 k.k.Oczywiste jest, że skoroart. 85 k.k.określa zasady orzekania kary łącznej w przypadku, gdy sprawca popełnił przypisane mu przestępstwa w ich realnym zbiegu, aart. 91 § 2 k.k.dotyczy sytuacji, w której sprawca popełnił w warunkach określonych wart. 85 k.k.dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych w§ 1 art. 91 k.k.lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, to powołanie w podstawie prawnej wymiaru kary łącznejart. 85 k.k.iart. 91 § 2 k.k.jest wadliwe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 maja 2006 r., II AKa 126/06, Prok.i Pr.-wkł. 2007/2/14).
Niewątpliwe w niniejszej sprawie jest to, że Sąd Okręgowy obowiązany był orzec karę łączną sprawcy, któremu wymierzono kary jednostkowe za ciągi przestępstw i za inne przestępstwa. W takiej sytuacji, podstawą prawną wymiaru kary łącznej winien byćart. 91 § 2 k.k.i tylko ten przepis należy powoływać, konstruując wyrok. Określa on jednoznacznie, jak należy postępować w razie zbiegu ciągu przestępstw i innego przestępstwa i dlatego też zbędne jest wskazywanie jako postawy prawnej wymiaru kary łącznej równieżart. 86 § 1 k.k., bo zasady orzekania kary łącznej w takiej sytuacji są określone wart. 91 § 2 k.k., zgodnie z którym jeżeli sprawca w warunkach określonych wart. 85popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych w§ 1lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału. „Odpowiednie” stosowanieart. 86 k.k.oznacza zaś, że w sytuacji określonej wart. 91 § 2 k.k.sąd ma wymierzyć karę łączną - nie w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, z uwzględnieniem górnych granic poszczególnych rodzajów kar wskazanych wart. 86 § 1 k.k.lecz - w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za ciąg przestępstw lub za jednostkowe czyny, w zależności od tego która z nich jest surowsza, do sumy orzeczonych w danym postępowaniu kar za ów ciąg lub ciągi przestępstw i za czyny jednostkowe, oczywiście z uwzględnieniem górnych granic poszczególnych rodzajów kar (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2008 r., V KK 215/08). Taka konstrukcja kary łącznej w przypadku ciągu przestępstw pozostaje też spójna z założeniem, że Sąd orzekający w sprawie o wydanie wyroku łącznego nie może ponownie rozstrzygać o kwestiach przesądzonych już w wyrokach ustalających kary podlegające połączeniu. Zawarte wart. 85 k.k.sformułowanie „sąd orzeka karę łączną biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa” przesądza, że granice kary łącznej w każdym wypadku wyznaczają odpowiednio – najsurowsza wymierzona już kara jednostkowa oraz suma kar jednostkowych, wymierzonych za zbiegające się przestępstwa. Wskazane tu reguły całkowicie pominął Sąd I instancji przy wydaniu wyroku łącznego.
Choć zatem prawidłowo Sąd Okręgowy przyjął, że wyrokiem chronologicznie pierwszym w sprawie jest orzeczenie Sądu Rejonowego w Będzinie z dnia 13 listopada 2002 r., sygn. akt II K 1172/02, to już przy połączeniu kar w nim orzeczonych z karami orzeczonymi w kolejnym wyroku Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 4 listopada 2004 r., sygn. akt III K 1118/03, całkowicie abstrahował od regulacji zart. 91 § 2 k.k., pomijając że drugi ze wskazanych wyroków jest skazującymZ. S.właśnie w warunkach ciągu przestępstw (art. 91 § 1 k.k.).
Jeszcze bardziej jaskrawe naruszenie wskazanych przepisów widoczne jest jednak przy rozstrzygnięciu o połączeniu kar orzeczonych wobec skazanego wyrokami Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej o sygn. II K 1485/09, Sądu Rejonowego w Wołominie o sygn. II K 90/09, Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. o sygn. II K 211/08 oraz częściowo Sądu Rejonowego w Chrzanowie o sygn. II K 119/13. W tym przypadku Sąd Okręgowy nie tylko bowiem pominął, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt II K 119/13, wymierzono wobecZ. S.dwie kary jednostkowe za dwa ciągi przestępstw, a następnie karę łączną za te dwa ciągi, ale ponadto dokonał rozłączenia poszczególnych przestępstw z przyjętych w wyroku ciągów, dowolnie je umiejscawiając na potrzeby wydania kary łącznej przy ścisłym zastosowaniu przepisuart. 85 k.k.Tym samym Sąd Okręgowy dopuścił się ewidentnej obrazyart. 91 § 2 k.k.i przez to ingerował w prawomocny wyrok skazującyZ. S.za ciąg przestępstw, a przede wszystkim w orzeczoną za poszczególne ciągi przestępstw karę. Konstrukcja taka już z gramatycznego punktu widzenia jest niezrozumiała. Wbrew sentencji rozstrzygnięcia, Sąd nie mógł bowiem połączyć kar orzeczonych wobec skazanego w wyroku Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 1 lutego 2013 r. za czyny opisane w pkt 7 lit a, b, f, g, skoro za czyny te nie zostały wymierzone jednostkowe kary ograniczenia wolności, a wchodziły one w skład dwóch odrębnych ciągów przestępstw, za które orzeczono dwie jednostkowe kary ograniczenia wolności przy zastosowaniuart. 91 § 1 k.k.Wreszcie też, sposób ustalenia kary łącznej przyjęty w zaskarżonym rozstrzygnięciu wpłynął na wadliwe oznaczenie cezury czasowej popełnionych przestępstw, umożliwiającej jej orzeczenie.
Ponad wskazane dotychczas uchybienia Sąd Apelacyjny dostrzega, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia brak jest też jakichkolwiek argumentów na okoliczność rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II. zaskarżonego wyroku, co jednak w połączeniu z przedstawionymi powyżej uwagami, czyni instancyjną kontrolę w tym zakresie przedwczesną.
Wszystkie wskazane uchybienia odnoszące się nie tylko do zaskarżonego orzeczenia, ale także do jego części motywacyjnej powodują, że orzeczenie Sądu Okręgowego należało uchylić i sprawęZ. S.przekazać Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem Sądu rozstrzygającego będzie ponowne przeanalizowanie ujawnionych w aktach sprawy wyroków i mając na uwadze stwierdzone przez Sąd Apelacyjny uchybienia, z właściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego wydać orzeczenie bacząc też na to by część rozstrzygająca została w sposób prawidłowy przedstawiona w jego części motywacyjnej o ile zajdzie konieczność sporządzenia uzasadnienia wyroku.