Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1152/13
Data wyroku: 2014-03-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Wolska, Dorota Rzeźniowiecka, Lucyna Guderska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 1152/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Lucyna Guderska
Sędziowie: SSA Jolanta Wolska
SSA Dorota Rzeźniowiecka (spr.)
Protokolant: st.sekr.sądowy Kamila Tomasik

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. w Łodzi
sprawyB. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o emeryturę,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt: V U 167/13,

oddala apelację.

Sygn. akt: III AUa 1152/13

UZASADNIENIE
Decyzją z 4 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówiłB. S.prawa do emerytury w obniżonym wieku. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczona nie spełnia przesłanki 15 – letniego stażu pracy w szczególnym charakterze, legitymując się ww. stażem w wymiarze 14 lat i 3 miesięcy oraz stażem ogólnym w wymiarze 20 lat i 4 miesięcy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaB. S.. Ubezpieczona podniosła, że na dzień 1 stycznia 1999 r. spełniła wszystkie przesłanki prawa do emerytury wcześniejszej tj. 15 – letni staż pracy w szczególnym charakterze oraz 20 letni okres składkowy i nieskładkowy. ZdaniemB. S.Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosując wobec niej przepisy emerytalne po zmianach z 2004 r., naruszył jej prawa nabyte. W związku z powyższym ubezpieczona wniosła o uwzględnienie jej odwołania.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie,

Zaskarżonym wyrokiem z 21 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonejB. S.prawo do emerytury od 22 grudnia 2012 r.
Powyższe orzeczenie poprzedziły następujące ustalenia faktyczne:
B. S.urodziła się (...)Legitymuje się okresem zatrudnienia w wymiarze 20 lat i 4 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy uznał ubezpieczonej 14 lat i 3 miesiące pracy w szczególnym charakterze.
B. S.w okresie od 1 marca 1982 r. do 30 lipca 1982 r. oraz od 1 września 1982 r. do 31 sierpnia 1986 r. była zatrudniona jako nauczyciel w Szkole Podstawowej wK.. Od 1 września 1986 r. do 19 kwietnia 2000 r. pracowała jako nauczyciel w Szkole Podstawowej wC.. W okresie od 1 listopada 1995 r. do 30 października 1996 r. ubezpieczona przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia.B. S.pobierała zasiłki chorobowe w następujących okresach - od 16 listopada 1994 r. do 22 listopada 1994 r.,- od 1 września 1995 r. do 31 października 1995 r., - od 14 kwietnia 1997 r. do 31 marca 1998 r., - od 24 sierpnia 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. w łącznym wymiarze 2 lat, 1 miesiąca , 26 dni.
W świetle tak poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że odwołanieB. S.zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie w sporze pozostawała kwestia przesłanki 15 – letniego stażu pracy w szczególnym charakterze. Organ rentowy odmówił bowiem zaliczenia w poczet szczególnego stażu pracy okresów korzystania przez ubezpieczoną z urlopu dla poratowania zdrowia (od 1 listopada 1995 r. do 30 października 1996 r.) oraz okresów pobierania zasiłków chorobowych, co w konsekwencji spowodowało, że szczególny staż pracyB. S.wyniósł jedynie 14 lat i 3 miesiące. Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu I instancji przerwy w pracy spowodowane czasową niezdolnością do jej świadczenia w związku z chorobąi korzystaniem z wynagrodzenia lub ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tego tytułu są okresami, w których nauczyciel zachowuje status osoby wykonującej pracę w szczególnym charakterze. Pogląd ten pozostaje aktualny również w odniesieniu do urlopu dla poratowania zdrowia. Dla poparcia swego stanowiska Sąd Okręgowy przywołał uchwałę SN z 27 listopada 2003 r. III UZP 10/03, OSNP 2004 nr 5 poz. 98 oraz wyrok SN z 30 lipca 2003 r. II UK 323/02, OSNP 2004 nr. 11, poz. 197. Odnosząc się do zaś do treściart. 32 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanego z dniem 1 lipca 2004 r., Sąd I instancji uznał, że nie ma on w tym przypadku zastosowania. Przywołując w tym miejscu wyroki Sądu Najwyższego z 5 maja 2005 r. w sprawie II UK 215/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 360), z 5 maja 2005 r. w sprawie II UK 219/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 361) oraz z 7 lutego 2006 r. w sprawie I UK 154/05 (Lex Polonica nr 402889), Sąd Okręgowy wskazał, że przepisart. 32 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r.zmienił dotychczasową definicję pracy w szczególnych warunkach i w szczególnych charakterze, określając szczegółowo okresy niewykonywania pracy, które nie są wliczane do okresu wykonywania pracy. Dotychczasowe przepisy ustawy takiego rozróżnienia nie zawierały. Co za tym idzie, zmiana wynikająca z dodaniaart. 32 ust. 1aww. ustawy nie może mieć wpływu na stany powstałe przed tą zmianą. Oznacza to niemożność odniesienia wskazanej normy do emerytur, do których prawo powstało przed jej wejściem w życie.
B. S.spełniła wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela w związku zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychna dzień 1 stycznia 1999 r.
W związku z powyższym, Sąd Okręgowy uznając odwołanie ubezpieczonej za zasadne, działając na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznychi przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia emerytalnego od 22 grudnia 2012 r.

Powyższe orzeczenie zaskarżył w całości apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 184 w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzez przyznanie ubezpieczonej prawa do emerytury dla nauczycieli, poczynając od(...). tj. od ukończenia 55 lat życia, podczas gdy ubezpieczona nie spełnia warunków do nabycia prawa do tego świadczenia. W związkuz powyższym organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie odwołania.
W odpowiedzi na apelację z 3 lipca 2013 r.B. S.wniosłao oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i z tego powodu podlega oddaleniu.
Podstawę ustalenia prawa do emerytury z tytułu pracyw szczególnych warunkach stanowiart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią przywołanego artykułu, ubezpieczonej, urodzonej po dniu 31 grudnia 1948 r., przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy, tj. w przypadku kobiety po ukończeniu 55 lat, jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy tj. na dzień 1 stycznia 1999 r., osiągnęła ona okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), - 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy, to jest 20 lat. Poza tym, stosownie do treściart. 184 ust. 2przywołanej ustawy, emerytura przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy.
W myślart. 32 ust. 3 pkt. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 rokuo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychza pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się m.in. nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną wart. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela.
Zgodnie z § 15 przywołanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1 – 7 ustawy z dnia stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19, Nr 25, poz. 287, Nr 31, poz. 214 i z 1983 r. Nr 5, poz. 33), określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do I kategorii zatrudnienia, nabywa prawo do emerytury na zasadach określonych w § 4 i jest uważany za wykonującego prace w szczególnym charakterze.

W niniejszej sprawie sporną pozostawała kwestia posiadania przezB. S.15 – letniego stażu pracy w szczególnym charakterzew rozumieniuart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a ściślej kwestia zaliczenia w poczet szczególnego stażu pracy okresu korzystania przez ubezpieczoną z urlopu dla poratowania zdrowia (od 1 listopada 1995 r. do 30 października 1996 r.) oraz kolejnych okresów pobierania zasiłków chorobowych w latach 1995 r. – 1998 r. Sporną decyzją z 4 stycznia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnianiaB. S.ww. okresów do stażu pracy w szczególnym charakterze powołując się w tym miejscu na treśćart. 32 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem przy ustaleniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się: okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Na wstępie wskazać należy, że problem temporalnej skuteczności art. 32 ust. 1a ustawy 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowił już przedmiot rozważań Sądu Najwyższego i w świetle utrwalonego stanowiska, w chwili obecnej zagadnienie to nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości. Art. 32 ust. 1a wprowadzony został do ustawy z dniem 1 lipca 2004 r.artykułem 1 pkt. 16 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. z 31 maja 2014 r.). Sąd Apelacyjny w składzie tu obecnym w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy m.in.w wyroku z 5 maja 2005 r. w sprawie II UK 219/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 361) zgodnie, z którym przywołany przepis nie ma zastosowania do stanów powstałych przed jego wejściem w życie. W takich przypadkach stosuje się więc przepisy dotychczasowe. Nie sposób także uznać, by omawiany przepis miał na celu wykładnię przepisów dotychczasowych. Przeciwnie, przepis wprowadza istotną zmianę w dotychczasowym stanie prawnym, określając szczegółowo okresy niewykonywania pracy, które są wliczane do okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (urlopy wypoczynkowe) i okresy, które nie są do niego wliczane (na przykład okresy niezdolności do pracy spowodowane chorobą). Takiego rozróżnienia nie można było w żaden sposób wywieść w drodze wykładni dotychczasowych przepisów. Co za tym idzie, osiągnięcie do dnia 1 stycznia 1999 r. okresu pracyw szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 184 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 tej ustawy obowiązujących od 1 lipca 2004 r. (vide: m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 września 2012 r. w sprawie III AUa 17/12 LEX 1217729, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 czerwca 2013 r. w sprawie III AUa 1823/12 LEX 1335639, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 6 września 2012 r. w sprawie III AUa 624/12 LEX1220537). Dodać przy tym należy, co trafnie wskazał Sąd I instancji, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem wejścia w życieart. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorzecznictwo Sądu Najwyższego prezentowało jednoznaczny pogląd zgodnie, z którym okresy nieobecności w pracy spowodowane okresową niezdolnością do pracy, urlopem macierzyńskim oraz urlopem dla poratowania zdrowia wliczać należało do okresu 20 lat pracy nauczycielskiej (vide: wyrok Sądu Najwyższegoz 30 lipca 2003 r. w sprawie II UK 323/02 OSNP 2004/11/197, OSP 2004/12/151).
Z akt sprawy wynika, żeB. S.wykonywała pracę nauczyciela – w okresie od 1 marca 1982 r. do 30 lipca 1982 r. oraz od1 września 1982 r. do 31 sierpnia 1986 r. w Szkole PodstawowejwK., w okresie od 1 września 1986 r. do 19 kwietnia 2000 r.w Szkole Podstawowej wC.. W toku zatrudnienia ubezpieczona korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia od 1 listopada 1995 r. do 30 października 1996 r. oraz, będąc czasowo niezdolną do wykonywania pracy, pobierała zasiłki chorobowe w okresach od 16 listopada 1994 r. do 22 listopada 1994 r., od 1 września 1995 r. do 31 października 1995 r., od 14 kwietnia 1997 r. do 31 marca 1998 r., od 24 sierpnia 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. – w łącznym wymiarze 2 lat 1 miesiąca i 26 dni. Mając na uwadze powyższe rozważania nie ulega wątpliwości, że wbrew twierdzeniom strony apelującej, w poczet szczególnego stażu pracyB. S.uwzględnić należy tak okresy pracy na stanowisku nauczyciela, jak i okresy faktycznego niewykonywania pracy, zakwestionowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w spornej decyzji z 4 stycznia 2011 r. Co za tym idzie, okresy pracy w charakterze nauczyciela przypadające przed dniem 1 stycznia 1999 r. (w wymiarze niekwestionowanym przez ZUS – 14 lat i 3 miesięcy) wraz okresami urlopu dla poratowania zdrowia oraz kolejnymi okresami pobierania zasiłku chorobowego w latach 1994 r. – 1998 r. (w wymiarze 2 lat 1 miesiąca i 26 dni) nakazują uznać, że ubezpieczona zrealizowała przesłankę 15 lat pracy w szczególnym charakterze,o których mowa w treści § 4 ust. 1 pkt. 3 w zw. z§ 15 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 18 lutego 1983 r.), a co za tym idzie zrealizowała prawo do emerytury w obniżonym wieku przed 1 lipca 2004 r. tj. w stanie prawnym sprzed wejścia w życieart. 32 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając na uwadze fakt, że kwestia realizacji pozostałych przesłanek warunkujących prawo ubezpieczonej do emerytury w obniżonym wieku, nie była w sprawie kwestionowana, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, żeB. S.spełniła wszystkie przesłanki jej nabycia.
W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny, uznając rozstrzygnięcie Sądu I instancji za słuszne i odpowiadające prawu, działając na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako bezzasadną.