Sąd Okręgowy w Poznaniu
XV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: XV Ca 710/14
Data wyroku: 2014-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Michał Wysocki, Brygida Łagodzińska, Karolina Obrębska
Słowa kluczowe: Dziedziczenie Ustawowe, Spadek
Podstawa prawna: art. 679 kpc

Sygn. akt XV Ca 710/14

POSTANOWIENIE
Dnia 10 października 2014 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Brygida Łagodzińska (spr.)
Sędzia: SO Michał Wysocki
Sędzia: SO Karolina Obrębska
Protokolant: st. prot. sąd. Aneta Sawka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014r. w Poznaniu
sprawy z wnioskuB. S. (1)
przy udzialeJ. K. (1)iJ. W.
o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla MiastaP.wydanego w sprawie II Ns(...)w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poA. K. (1)
na skutek apelacji wniesionej przez uczestniczkęJ. W.
od postanowienia Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
z dnia 21 lutego 2014 r.
sygn. akt I Ns 1474/13
p o s t a n a w i a :
oddalić apelację.
/-/ M. Wysocki /-/ B. Łagodzińska /-/ K. Obrębska

UZASADNIENIE
B. S. (1)wnioskiem z dnia 11 marca 2008 r. wniósł o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłymA. K. (1), ostatnio stale zamieszkałym wP., które to postanowienie zostało wydane w sprawie o sygn. III Ns(...)Sądu Rejonowego w Poznaniu i stwierdzenie nabycia spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie został uwzględniony jako spadkobierca w przedmiotowym postanowieniu, mimo iż należy do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym ojcuA. K. (1).
Pismem z dnia 9 grudnia 2008 r. wnioskodawca uzupełnił wniosek, żądając również uchylenia postanowienia Sądu Powiatowego dla MiastaP.z dnia 28 maja 1963 r. o sygn. akt II Ns(...). W uzasadnieniu wskazano, żeB. S. (1)nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcuA. K. (1). W czasie sporządzenia aktu notarialnego zawierającego przedmiotowe oświadczenie woli znajdował się on pozaP., na praktykach malarskich w miejscowościW.naP.. Podniesiono, że nie mogą istnieć dwa prawomocne postanowienia, dotyczące stwierdzenia nabycia spadku po tym samym spadkodawcy.
Postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy(...)wP.uznał się niewłaściwym miejscowo i sprawę przekazał do Sądu Rejonowego Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu.

J. K. (1)iJ. W., reprezentowani w dniu 14 kwietnia 2008 r.  złożyli wniosek o uchylenie w trybieart. 679 k.p.c.prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego(...)wP.z dnia 25 maja 1979 r. o sygn. III Ns(...), wobec istnienia w tym zakresie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla miastaP.,(...)o sygn. II Ms(...).
Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy(...)wP.uznał się niewłaściwym miejscowo i sprawę przekazał do Sądu Rejonowego Poznań -Grunwald i Jeżyce w Poznaniu.
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. sprawę o sygn. I Ns(...)połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. I Ns(...).
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. Sąd uchylił prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego wP.z dnia 25 mają 1979 r. wydane w sprawie III Ns(...)z wnioskuJ. K. (2)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)(pkt 1), oddalając jednocześnie wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla miastaP.z dnia 28 maja 1963 r. wydanego w sprawie sygn. Akt II Ns II(...)z wnioskuB. C.o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)(pkt 2). Jednocześnie Sąd orzekł o kosztach postępowania (pkt 3 i 4).
Powyższe orzeczenie apelacją zaskarżyłB. S. (1). W uzasadnieniu skarżący podkreślił, iż przy wydaniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił opinii biegłego sądowego, zgodnie z którą podpis skarżącego pod oświadczeniem o odrzuceniu spadku został sfałszowany.
Po rozpatrzeniu apelacji postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu sprostował w zaskarżonym postanowieniu oczywistą omyłkę w nazwisku uczestnika poprzez wpisanie w komparycji w miejsce(...)nazwiska(...)oraz niedokładność w komparycji poprzez wpisanie w linijce 18 od góry słów „oraz o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu w sprawie III Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)" (pkt I). Jednocześnie Sąd odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie począwszy od 25 stycznia 2012 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej (pkt II).
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał, iż postanowienie podlegało uchyleniu z uwagi na nieważność postępowania uwzględnianą z urzędu przy rozpoznaniu apelacji. Nieważność postępowania polegała na pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) - pominięcie przy czynnościach procesowych pełnomocnika uczestnika postępowaniaJ. K. (1). Sąd odwoławczy podkreślił, iż uczestnik postępowaniaJ. K. (1)razem z uczestniczkąJ. W.udzielił pełnomocnictwa procesowego adwokatowiA. W. (1). Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2011 r.J. W.odwołała pełnomocnictwo dla wymienionego adwokata, nie uczynił tego natomiastJ. K. (1). Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji ustalił, iż likwidatoremkancelarii (...)została adw.K. D.. Sąd Okręgowy podkreślił, iż ustanowienie likwidatora kancelarii adwokackiej oznacza kontynuację umocowania dla zastępcy adwokata, którego kancelaria została zlikwidowana. Adwokat taki ma obowiązek działania do czasu wypowiedzenia mu pełnomocnictwa. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uchybił obowiązkowi informowania pełnomocnikaJ. K. (1)od dnia 25 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy wP.podkreślił, iż wprawdzieJ. K. (1)był zawiadamiany o terminach czynności sądowych, a nawet osobiście stawił się na posiedzeniu w dniu 26 października 2012 r., niemniej fakt ten nie konwalidował uchybień Sądu Rejonowego. Wskazane uchybienie uniemożliwiało działanie uczestnika na rozprawach w dniach 25 stycznia 2012 r., 30 listopada 2012 r., a także na terminie publikacyjnym w dniu 13 kwietnia 2012 r. na którym nastąpiło otwarcie rozprawy na nowo oraz na posiedzeniu w dniu 6 czerwca 2012 r. Z powyższych względów Sąd Okręgowy wP.zniósł postępowanie za okres od dnia 25 stycznia 2012 r. wyjaśniając, iż dla Sądu Rejonowego oznacza to konieczność wyjaśnienia, czy uczestnik postępowaniaJ. K. (1)podtrzymuje umocowanie dla adw.K. D.i w zależności od jego decyzji dokonywać doręczeń na właściwy adres oraz powtórzyć postępowanie dowodowe przeprowadzone od wskazanej daty w zakresie objętym nieważnością. Sąd Okręgowy podkreślił, iż Sąd Rejonowy powinien prowadzić postępowanie także z uwzględnieniem wnioskuB. S. (1)o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego wP.w sprawie III Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1). Wniosek taki został złożony przezB. S. (1)w sprawie I Ns(...), co nie znalazło wyrazu w komparycji zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22.XI.2012 r. (III CSK 697/11), w której dopuszczono możliwość wznowienia postępowania nieprocesowego na podstawieart. 524 § 2 k.p.c.przez osobę, która nie była uczestnikiem poprzednich spraw, w których zapadały odmienne orzeczenia i które wymagają eliminacji jednego z nich w obrocie. Sąd odwoławczy podkreślił, iż zwrócenie uwagi na wskazane orzeczenie uznał za konieczne z uwagi na wątpliwości z zakwalifikowaniem wspomnianego wnioskuB. S. (1)w rozpoznaniu sprawy.
Zarządzeniem z dnia 30 października 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę i uczestników postępowania do złożenia pism procesowych określających ich stanowisko w aktualnym stanie sprawy w terminie dwutygodniowym pod rygorem pominięcia późniejszych twierdzeń i wniosków dowodowych. Jednocześnie wnioskodawca i uczestnicy postępowania zobowiązani zostali do wskazania, czy kwestionują opinię biegłego z dnia 8 czerwca 2012 r., a jeśli tak - to do wskazania zarzutów i ich uzasadnienia - w terminie dwóch tygodni pod rygorem uznania, iż nie kwestionują opinii biegłego. Wreszcie zobowiązano uczestnikaJ. K. (1)do sprecyzowania jego pisma z dnia 28 czerwca 2013 r. w przedmiocie odwołania pełnomocnictwa udzielonego w sprawie poprzez jednoznaczne podanie, czy cofa wyłącznie pełnomocnictwo procesowe udzieloneA. W. (1), natomiast podtrzymuje umocowanie dla likwidatora kancelarii - adw.K. D., czy też cofa pełnomocnictwo procesowe również wobec likwidatora - w terminie tygodniowym pod rygorem uznania, iż oświadczenie o cofnięciu pełnomocnictwa obejmuje zarówno adw.A. W. (1), jak i adw.K. D..
Pismem z dnia 23 listopada 2013 r.B. S. (1)podał, iż kwestionuje opinię biegłego podkreślając, iż jego podpis na oświadczeniu notarialnym z dnia 2 sierpnia 1962 r. został podrobiony przez matkęJ. K. (2). Uczestnik podkreślił, iż postanowienie Sądu pierwszej instancji podjęte zostało na podstawie opinii, w treści której biegły-grafolog wskazał na duże prawdopodobieństwo nieautentyczności podpisu uczestnika w treści wymienionego dokumentu, niemniej nie był w stanie przedłożyć oryginału zaginionego oświadczenia notarialnego z dnia 2 sierpnia 1962 r.
J. W.aniJ. K. (1)nie składali pism procesowych w odpowiedzi na zarządzenie z 30 października 2013 r.
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w punkcie I. oddalił wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego wP.z dnia 25 maja 1979 r. wydanego w sprawie III Ns(...), w punkcie II. wznowił postępowanie w sprawie III Ns(...)Sądu Rejonowego wP.i uchylił wydane w niej prawomocne postanowienie z dnia 25 maja 1979 r. z wnioskuJ. K. (2)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)oraz odrzucił wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1), w punkcie III. zmienił prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego dla MiastaP.z dnia 28 maja 1963 r. wydane w sprawie II Ns II(...)z wnioskuB. C.o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)w ten sposób, iż stwierdził, że spadek po zmarłym w dniu 28 czerwca 1962 r.A. K. (1)zamieszkałym ostatnio wP.nabyli po połowie z dobrodziejstwem inwentarza synowie spadkodawcy -B. S. (1)i małoletniJ. K. (1), w punkcie IV. zasądził odJ. K. (1)iJ. W.na rzeczB. S. (1)kwoty po 40 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w punkcie V. nakazał ściągnąć odJ. K. (1)iJ. W.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu kwoty po 1.007,50 zł tytułem kosztów związanych z dowodem z opinii biegłych wyłożonymi tymczasowo ze środków publicznych.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktycznei rozważania Sądu pierwszej instancji:

A. K. (1),urodzony (...)wW., ostatnio zamieszkały wP., zmarł 28 czerwca 1962 roku wP.. W chwili śmierciA. K. (1)był żonaty zJ. K. (2), zd.S.. SpadkodawcaA. K. (1)miał troje dzieci z małżeństwa zJ. K. (2):J. K. (1),J. K. (3)(obecnieW.),B. K.(obecnieB. S. (1)). ZmarłyA. K. (1)był żonaty tylko raz, nie miał dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych.A. K. (1)nie sporządził testamentu. Nikt nie zrzekał się dziedziczenia po zmarłym, nie został wydziedziczony, ani uznany za niegodnego dziedziczenia. ZmarłyA. K. (1)miał problemy finansowe. Żona i dzieci zmarłego wiedzieli o jego długach. Podczas przerwy międzysemestralnej w 1962 r.B. S. (2)przebywał na obozie plenerowym organizowanym przez uczelnię. Istniała możliwość wyjazdu z miejscowości, w której odbywał się niniejszy obóz. W dniu 2 sierpnia 1962 r.J. K. (2)złożyła przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku poA. K. (1). W treści wymienionego protokołu znalazło się również oświadczenieB. K.o odrzuceniu spadku poA. O.to nie zostało podpisane przezB. S. (1). W grudniu 1962 r.J. K. (3)(obecnieW.) złożyła przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku. W dniu 28 maja 1963 r. wydano postanowienie w którym stwierdzono, że spadek po zmarłym w dniu 28 czerwca 1962 r.A. K. (1), zamieszkałym ostatnio wP.przypada w całości spadkobiercy ustawowemu małoletniemu synowiJ. K. (1)z dobrodziejstwem inwentarza. W dniu 25 maja 1979 r. wydano postanowienie w którym stwierdzono, że spadek poA. K. (1)zmarłym dnia 28 czerwca 1962 r., wP., ostatnio stale zamieszkałym wP.na podstawie ustawy nabyli: żona zmarłegoJ. K. (2), zd.S.oraz dzieci zmarłego -J. K. (1)iJ. W., zd.K.każde w udziale po 1/3. Stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie: odpisu skróconego aktu zgonuA. K. (1)nr(...), odpisu skróconego aktu małżeństwaJ. W.nr(...), odpisu skróconego aktu urodzeniaJ. K. (1)nr(...), odpisu skróconego aktu małżeństwaB. S. (1), zapewnienia spadkowegoJ. W., odpisu protokołu notarialnego - nr rep.(...), opinii biegłego, postanowienia (k. 8 akt sprawy o sygn. II Ns(...), postanowienia (k. 9 akt sprawy o sygn. III Ns(...)). Sąd pierwszej instancji za jeden z kluczowych dowodów w sprawie uznał dowód z opinii biegłego sądowego z dziedziny grafologii. Wskazał, że opinia została sporządzona przez osobę dysponującą fachową wiedzą, której wnioski zostały logicznie umotywowane. Biegły nie wyprowadził stanowczego wniosku, wskazał natomiast, iż podpis(...)zamieszczony na protokole notarialnym z dnia 2 sierpnia 1962 r. najprawdopodobniej nie został nakreślony przezB. S. (1). Uzasadniając treść wydanej opinii biegły wskazał, iż istnieją rozbieżności pomiędzy kwestionowanym podpisem a wzorami porównawczymiB. S. (1). Różnice te biegły ocenił jako znaczne, niemniej z uwagi na niewielką liczbę podpisów porównawczych pochodzących z okresu zbliżonego do daty nakreślenia kwestionowanego podpisu wskazał na osłabienie stopnia kategoryczności ostatecznego wnioskowania.J. W.iJ. K. (1)zaprzeczyli prawdziwości opinii biegłego na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. Wnioskodawcy nie przedstawili merytorycznych zarzutów do treści opinii, a ich sprzeciw Sąd uznał za polemikę z tezą przedstawioną przez biegłego. Celem wyjaśnienia wątpliwości związanych ze sporządzoną opinią został przeprowadzony dowód z przesłuchania biegłego, który wskazał, iż w jego ocenie bardziej prawdopodobne jest, że kwestionowany podpis nie pochodzi od wnioskodawcy.B. S. (1)zarzucił opinii, że biegły oparł swoją opinię na kserokopii dokumentu, nie zaś na jego oryginale. Zarzuty okazały się bezpodstawne - zarówno w treści samej opinii, jak i w treści składanych zeznań biegły wyjaśnił, iż przy sporządzaniu opinii dysponował oryginałem kwestionowanego oświadczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego. Sąd Rejonowy pozytywnie zweryfikował zapewnienie spadkowe oraz dowód z przesłuchaniaB. S. (1). Materiał uzyskany od wymienionego uczestnika okazał się konsekwentny, a przy tym korespondował z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodami z dokumentów oraz dowodem z opinii biegłego. W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, iż podpis pod oświadczeniem o odrzuceniu spadku poA. K. (1)nie został nakreślony przezB. S. (1). Zapewnienie spadkowe i zeznaniaJ. W.Sąd Rejonowy uznał za prawdziwe jedynie w części, w jakiej nie są one sprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z opinią biegłego i materiałem dowodowym uzyskanym odB. S. (1). W ocenie tego SąduJ. W.złożyła nieprawdziwe zapewnienie spadkowe w sprawie III Ns(...)albowiem nie podała, iżA. K. (1)miał również synaB. S. (1), która to okoliczność rzutuje na postrzeganie wiarygodności zeznań wnioskodawczyni złożonych w niniejszej sprawie. W sytuacji rozbieżności twierdzeńJ. W.z pozostałym materiałem dowodowym (treścią dokumentów i opinii biegłego, a także zeznaniamiB. S. (1)) Sąd uznał twierdzenia wnioskodawczyni za nieprawdziwe. W szczególności za nieprawdziwe uznano zeznaniaJ. W.co do faktu złożenia przezB. S. (1)oświadczenia o odrzuceniu spadku poA. W. (2). Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne zeznania świadkaZ. P., jednak nie okazały się one przydatne dla rozstrzygnięcia, albowiem w dużej części istotnych okoliczności (przede wszystkim co do dokładnej daty wyjazdu oraz faktu nieprzerwanej obecności na nimB. S. (1)) świadek nie pamiętał z uwagi na upływ czasu. Sąd Rejonowy zważył, że zgodnie z treściąart. 386 § 6 k.p.c.ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego. Uchylając zaskarżone postanowienie z dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy wP.zniósł postępowanie począwszy od dnia 25 stycznia 2012 r. nakazując Sądowi pierwszej instancji wyjaśnienie kwestii udzielenia przezJ. K. (1)umocowania dla adwokatK. D.oraz powtórzenia postępowania dowodowego przeprowadzonego od wskazanej daty w zakresie objętym nieważnością. Z uwagi na brak odpowiedzi na zarządzenie z dnia 16 października 2013 r. przyjęto, iżJ. K. (1)cofnął pełnomocnictwo procesowe udzielone zarówno adwokatowiA. W. (1), jak i likwidatorowi jegokancelarii (...). Z kolei co do czynności procesowych podejmowanych od 25 stycznia 2012 r. - Sąd nie przeprowadzał dowodów osobowych, dopuścił natomiast dowód z opinii biegłego. Mimo zobowiązania zawartego w zarządzeniu z dnia 16 października 2013 r. strony nie zgłaszały wniosków o pominięcie dowodu z opinii biegłegoJ. O.sporządzonej dnia 8 czerwca 2012 r., nie złożyły również co do niej zastrzeżeń - w tej sytuacji dowód ten uznano za przydatny również przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zgodnie zart. 679 k.p.c.dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wedługart. 403 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego postanowienia, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Natomiast zgodnie zart. 524 § 2 k.p.c.zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia możności działania. Sąd Rejonowy zobowiązany był rozpoznać wniosekB. S. (1)również co do żądania zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego wP.w sprawie III Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (2), stosownie doart. 679 k.p.c., którego celem jest wykazanie, że ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku, spadkobiercą nie jest, albo też jego udział w spadku jest inny niż stwierdzony. Natomiast celem wznowienia postępowania z tego powodu jest to, aby we wznowionym postępowaniu sąd mógł uwzględnić prawomocność materialną wcześniejszego postanowienia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, co zaskarżone postanowienie. Postanowienie oparte naart. 679 k.p.c.jest w ścisłym tego słowa znaczeniu orzeczeniem o stwierdzeniu nabycia spadku, stąd też mają do niego zastosowanie reguły postępowania określone wart. 669-677 k.p.c.Oznacza to, że nie jest dopuszczalne wydanie na podstawieart. 679 k.p.c.postanowienia uchylającego prawomocne postanowienie o nabyciu spadku, skoro wart. 677 k.p.c.zawarto wymaganie, ażeby sąd określał osoby uprawnione do dziedziczenia, niezależnie od tego, kogo jako spadkobiercę wskazano we wniosku. Gdybyart. 679 k.p.c.upoważniał sąd do uchylania wadliwych postanowień, musiałby taką możliwość wyraźnie przewidywać jako wyjątek od ogólnej zasady przewidzianej wart. 677k.p.c., dotyczącej wszystkich postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, zaś zart. 679 § 3 k.p.c.wyraźnie wynika, że w każdym wypadku, tj. zarówno wówczas, gdy osoba wskazana w wadliwym orzeczeniu w ogóle nie jest spadkobiercą, jak i wówczas, gdy jej udział jest inny od określonego, sąd zmienia postanowienie i orzeka zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tego względu zawarta wart. 679 § l k.p.c.wzmianka dotycząca postępowania o uchylenie stwierdzenia nabycia spadku, którą jednak pominięto następnie w przepisie§ 3określającym treść orzeczenia kończącego omawiane postępowanie, nie wystarcza do przyjęcia, że na podstawieart. 679 k.p.c.sąd może uchylić wadliwe orzeczenie. Sąd pierwszej instancji powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. III CZP 81/2011, LexPolonica nr 3910873, zgodnie z którą, przepisart. 679 k.p.c.nie stanowi podstawy uchylenia kolejnego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy. Istnienie dwóch lub więcej prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy uzasadnia wznowienie postępowania na podstawieart. 403 § 2w zw. zart. 13 § 2 lub art. 524 § 2 k.p.c.W tej sytuacji Sąd Rejonowy oddalił żądanieB. S. (1)o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego wP.w sprawie III Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (2). W ocenie Sądu jedynym żądaniem jakie można postawić względem postanowienia z dnia 25 maja 1979 r. wydanego w sprawie o sygn. III Ns(...)jest żądanie jego uchylenia, w celu eliminacji niniejszego orzeczenia z obrotu w sytuacji istnienia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Właściwym trybem jest tu wznowienie postępowania na podstawieart. 403 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.lubart. 524 § 2 k.p.c.Z tego względu zarówno wniosekJ. W.iJ. K. (1), jak i wniosekB. S. (1)zawarty w piśmie z dnia 11 marca 2008 r. należało potraktować, jako skargę o wznowienie postępowania. Wyznacznikiem przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest osoba spadkodawcy, co oznacza iż postanowienia stwierdzające nabycie spadku po tym samym spadkodawcy mają ten sam przedmiot rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe, uznając zasadność skargi o wznowienie postępowania w niniejszym zakresie, Sąd Rejonowy wznowił postępowanie w sprawie III Ns(...)Sądu Rejonowego wP.i uchylił wydane w niej prawomocne postanowienie z dnia 25 maja 1979 r. z wnioskuJ. K. (2)o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1). Z uwagi na istnienie poprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku poA. K. (1)Sąd odrzucił również ponowny wniosek inicjujący postępowanie w sprawie III Ns(...)(art. 199 § l pkt 2w zw. z 13§ 2 k.p.c.). WniosekB. S. (1)z dnia 9 grudnia 2008 r. o uchylenie postanowienia z dnia 28 maja 1963 r., wydanego w sprawie o sygn. II Ns(...)zawiera w sobie implicite wniosek o zmianę niniejszego postanowienia. Intencją wnioskodawcy było, co wynika ze składanych przez niego w toku postępowania pism, uwzględnienie go w treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jego ojcuA. K. (1). Wobec uchylenia postanowienia z dnia 25 maja 1979r., wydanego w sprawie o sygn. III Ns(...)- jedynym istniejącym aktualnie w obrocie prawnym postanowieniem, dotyczącym nabycia spadku poA. K. (1)jest postanowienie z dnia 28 maja 1963 r., wydane w sprawie o sygn. II Ns(...). W celu wykazania, iż spadek po zmarłymA. K. (1)w części nabyłB. K., nie zaś jak wskazano w postanowieniu z dnia 28 maja 1963 r. w całościJ. K. (1)należało obalić domniemanie prawne, jakie wiążeart. 244 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.z dokumentem urzędowym, jakim jest akt notarialny z dnia 2 sierpnia 1962 r., zawierający oświadczenie o odrzuceniu niniejszego spadku przezB. S. (1). W ocenie Sądu pierwszej instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na obalenie niniejszego domniemania. Wprawdzie nie było możliwym kategoryczne stwierdzenie, iż podpis na akcie notarialnym nie został złożony przezB. S. (1), niemniej teza taka uznana została przez biegłego za bardziej prawdopodobną. Również stanowcze twierdzeniaB. S. (1)potwierdzały wskazaną wersję, natomiast złożonych na powyższą okoliczność zeznań uzyskanych odJ. W.nie uznano za wiarygodne mając na względzie, iż wymieniona nie była bezpośrednim uczestnikiem kwestionowanej czynności podpisania przez brata oświadczenia o odrzuceniu spadku. Nadto na ocenę materiału uzyskanego od wnioskodawczyni rzutowała okoliczność, iż w późniejszym postępowaniu sądowym zataiła ona zarówno fakt wcześniejszego postępowania dotyczącego stwierdzenia praw do spadku po ojcu, jak i okoliczność, iż uczestnikiem postępowania winien być równieżB. S. (1). Zgodnie z treścią art. XXVI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, póz. 94 ze zm.) do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życiekodeksu cywilnegostosuje się prawo dotychczasowe, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej.A. K. (1)zmarł w dniu 28 czerwca 1962 r. - pod rządamidekretu z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe(Dz.U. zł 946 r., nr 60, póz. 328 ze zmianami -dalej jako dekret). Zgodnie z treścią art. 17 § l wskazanego dekretu do spadku powołane są przede wszystkim dzieci spadkodawcy, które dziedziczą w częściach równych. Zgodnie natomiast z art. 22 dekretu pozostały przy życiu małżonek dziedziczy z ustawy: w zbiegu ze zstępnymi małżonka zmarłego - jedną czwartą część spadku, w zbiegu z jego rodzicami i rodzeństwem lub zstępnymi rodzeństwa - połowę spadku, a w braku takich krewnych - cały spadek. Spadkobierca może spadek przyjąć lub odrzucić od chwili jego otwarcia (art. 33 § l dekretu). Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone tylko w ciągu sześciu miesięcy od chwili, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule powołania go do spadku. Spadkobiercę, który w ciągu powyższego terminu nie złożył takiego oświadczenia, uważa się za przyjmującego spadek wprost (art. 35 dekretu). Spadki przypadłe osobom, które w chwili przyjęcia spadku nie mają pełnej zdolności do działań prawnych, mogą być tylko przyjęte z dobrodziejstwem inwentarza lub odrzucone. W razie niezłożenia we właściwym terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli spadkobierca nie miał pełnej zdolności do działań prawnych w chwili, w której rozpoczął się lub skończył bieg powyższego terminu (art. 37 dekretu). Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez jednego ze spadkobierców ma skutek względem pozostałych spadkobierców z wyjątkiem tych, którzy przyjmują spadek wprost albo go odrzucają (art. 42 dekretu). W sprawie ustalono, iż spośród uprawnionych do dziedziczenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poA. K. (1)złożyli: żonaJ. K. (2)oraz córka spadkodawcyJ. W.. Uznając, iżJ. K. (1)(małoletni w chwili otwarcia spadku po ojcu) złożył w trybieart. 37 dekretu - Prawo spadkoweoświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza po ojcuA. K. (1)- skutki z art. 42 dekretu rozciągają się również na osobęB. S. (1). Sąd Rejonowy zmienił prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego dla miastaP.z dnia 28 maja 1963 r. wydane w sprawie o sygn. akt II Ns(...)z wnioskuB. C.o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)stwierdzając, że spadek po zmarłym w dniu 28 czerwca 1962 r.A. K. (1)zamieszkałym ostatnio wP.nabyli po połowie z dobrodziejstwem inwentarza synowie spadkodawcy -B. S. (1)i małoletniJ. K. (1)(pkt 3 sentencji-art. 679 k.p.c.). O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 520 § l i 2 k.p.c.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosłaJ. W., zaskarżając w części, tj. w zakresie punktu 3. postanowienie Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 21 lutego 2014 r.
Zaskarżonemu postanowieniuJ. W.zarzuciła naruszenieart. 40 § l dekretu prawo spadkowe z dnia 8 października 1946 roku(Dz. U. z 1946 r., nr 60, póz. 328 z póżń. zm) poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, i w konsekwencji nie uwzględnienie przez Sąd, iż odrzucenie spadku dokonane przezJ. K. (2)iJ. W.nie zostało dokonane skutecznie.
Mając na uwadze powyższe,J. W.wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 3 poprzez zmianę postanowienia Sądu Powiatowego dla miastaP.z dnia 28 maja 1963 roku wydanego w sprawie II Ns(...)z wnioskuB. C.o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (1)w ten sposób, że spadek po zmarłym w dniu 28 czerwca 1962 rokuA. K. (1)zamieszkałym ostatnio wP.nabyli w częściach równych z dobrodziejstwem inwentarza - żona zmarłegoJ. K. (2)i dzieci zmarłego:J. K. (1),J. W.iB. S. (1).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki postępowania okazała się niezasadna.
A. K. (1),urodzony (...)wW., ostatnio zamieszkały wP., zmarł 28 czerwca 1962 r. wP.. Zastosowanie do dziedziczenia po zmarłym miały przepisydekretu z dnia 8 października 1946 r.oprawie spadkowym. Zgodnie bowiem zart. XXVI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny, do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życiekodeksu cywilnego, stosowało się prawo dotychczasowe, czyli prawo, które obowiązywało w chwili śmierci spadkodawcy. Spadek został odrzucony przezJ. K. (2)(żonę) oraz przezJ. W.(córkę).
W dniu 2 sierpnia 1962 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wP.,J. K. (2)złożyła przed notariuszemM. Ż.oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym mężuA. K. (1). Wyżej powołane oświadczenie wpłynęło do Sądu Powiatowego dla m.P.w dniu 9 sierpnia 1962 r.
W dniu 22 grudnia 1962 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wP.J. K. (3)(obecnieW.) złożyła przed notariuszemM. Ż.oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym ojcuA. K. (1). Przedmiotowe oświadczenie wpłynęło do Sądu Powiatowego dla m.P.w dniu 7 stycznia 1963 r.
Apelująca zarzuciła, iż niedopuszczalne było, ażeby odrzucenie spadku nastąpiło przed notariuszem, albowiem skuteczne odrzucenie spadku mogło nastąpić tylko przed sądem. Początkowoart. 40 § l dekretu z dnia 8 października 1946 r. prawo spadkoweprzewidywał, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone tylko wobec sądu, z czego sporządzało się protokół na podstawieart. 61 dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym. Dyspozycja tej regulacji prawnej jest jednoznaczna i nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych i w tym zakresie apelująca ma rację. Jednakże wskazany przepis uległ zmianie, ponieważdekretem z dnia 18 lutego 1955 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym niektórych dotychczasowych czynności sądowychw art. 1 ust. 1 pkt 2 dekretu państwowym biurom notarialnym istniejącym w siedzibach sądów powiatowych i ich wydziałów zamiejscowych przekazano ze spraw należących do rzeczowej właściwości tych sądów, sprawy o przyjmowanie oświadczeń o przyjęciu i odrzuceniu spadku. Oświadczenie przed notariuszem składane było ustnie i sporządzało się z niego protokół (w formie aktu notarialnego na podstawieart. 50 § 4 prawa o notariacie z 25 maja 1951 r.). Protokół oświadczenia państwowe biuro notarialne przesyłało niezwłocznie po przyjęciu oświadczenia sądowi spadku (art. 6 dekretu z 18 lutego 1955 r.). Od tego momentu przyjęcie, odrzucenie spadku następowało przed państwowym biurem notarialnym (notariuszem), stąd też odrzucenie spadku po zmarłym ojcuA. K. (1)dokonane w dniu 22 grudnia 1962 r. przezJ. K. (3)(obecnieW.) oraz odrzucenie spadku po zmarłym mężu w dniu 2 sierpnia 1962 roku przezJ. K. (2)w Państwowym Biurze Notarialnym wP.przez przed notariuszemM. Ż.były prawnie skuteczne. Jak wynika z akt sprawy IINs(...)Sądu Powiatowego dla miastaP.wszystkie wymagania formalne zostały spełnione przez państwowe biuro notarialne przed którymJ. W.orazJ. K. (2)złożyły oświadczenia o odrzuceniu spadku. Zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się niezasadny.
Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.apelację oddalił.
/-/ M. Wysocki   /-/ B. Łagodzińska   /-/ K. Obrębska