Sąd Okręgowy w Olsztynie
IX Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ca 580/13
Data wyroku: 2014-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dorota Ciejek, Ewa Błesińska, Jacek Barczewski
Słowa kluczowe: Służebność Drogi Koniecznej
Podstawa prawna: 145 kc i 146 kc
Teza: Zmiana żądania wniosku o ustanowienie drogi koniecznej jako służebności gruntowej (art. 145 kc) na ustanowienie drogi koniecznej jako służebności osobistej (art. 146 kc)  na etapie postepowania apelacyjnego jest niedopuszczalna.

Sygn. akt IX Ca 580/13

POSTANOWIENIE
Dnia 20 marca 2014 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Dorota Ciejek (spr.)

Sędziowie:

SO Ewa Błesińska
SSR del. Jacek Barczewski

Protokolant:

sekr. sądowy Ewelina Gryń

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z wnioskuA. B.
z udziałem GminyB.iJ. K.
o ustanowienie drogi koniecznej
na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowegow Szczytnie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibą w Piszu z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt VI Ns 38/13
p o s t a n a w i a :

I
oddala apelację,

II
zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnikaJ. K.kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt IX Ca 580/13

UZASADNIENIE
A. B.wniósł o ustanowienie za jednorazowym wynagrodzeniem na nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej wD.przyul. (...), gminaB., współwłaścicielami której są GminaB.w udziale ¼ części iJ. K.w udziale ¾ części, dla której Sąd Rejonowy w Szczytnie IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...), na rzecz każdoczesnego właściciela lokalu użytkowego oznaczonego(...), usytuowanego na parterze budynku mieszkalno-użytkowego nr 1, położonego wD., przyul. (...), gminaB., dla którego prowadzona jestksięga wieczystą nr (...), służebności gruntowej drogi koniecznej - stanowiącej pas gruntu wydzielony zdziałki nr (...)o szerokości do 4 mb ciągnący się odul. (...)w głąb działki w kierunku studzienki kanalizacyjnej odprowadzającej ścieki m.in. z budynku mieszkalno-użytkowego nadziałce nr (...), przebiegający wzdłuż ściany tego budynku nadziałce nr (...)i kończący się 1 mb za wspomnianą studzienką patrząc odul. (...)- według oznaczeń, które znajdą się na mapie sporządzonej przez powołanego przez Sąd biegłego geodetę.
Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca podniósł, że jest właścicielem opisanego wyżej lokalu użytkowego, składającego się z trzech pomieszczeń oraz przynależnej piwnicy.Działka nr (...), na której posadowiony jest budynek, graniczy zdziałką nr (...)stanowiącą współwłasność GminyB.orazJ. K.. Wksiędze wieczystej nr (...)ujawniona jestdziałka nr (...), która została następnie podzielona na dwie mniejsze nr(...)Wskazał nadto, że nadziałce nr (...)znajdują się schody, z których wchodzi się do lokalu użytkowego i piwnicy wnioskodawcy. Dotychczas wnioskodawca, jak i jego poprzednicy prawni, nie mieli kłopotów z korzystaniem z wyżej wymienionego wejścia, albowiem umożliwiała to GminaB.będąca współwłaścicielemdziałki nr (...). W 2010 roku współwłaścicielemdziałki nr (...)został uczestnikJ. K., który zaczął uniemożliwiać wnioskodawcy korzystanie z wjazdu na działkę, i tym samym ze znajdującego się na niej wejścia do lokalu użytkowego i piwnicy wnioskodawcy.
Uczestniczka postępowania GminaB.podniosła, nie ma interesu prawnego w rozstrzygnięciu sprawy bowiem nie jest od dnia 21 maja 2012 r. współwłaścicielem nieruchomości, na której wnioskodawca domaga się ustanowienia służebności.
Uczestnik postępowaniaJ. K.wniósł o oddalenie wniosku. Podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające roszczenie wnioskodawcy. Nieruchomość wnioskodawcy ma bowiem zapewniony odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Wnioskodawca deklaruje nadto brak dostępu jedynie do części składowej lokalu, jaką jest piwnica. Dodatkowo przybudówka prowadząca do piwnicy została wzniesiona w warunkach samowoli budowlanej na gruncie nie będącym własnością wnioskodawcy.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Piszu oddalił wniosek i ustalił, iż wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie.
Według ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznegoA. B.nabył w dniu 18 sierpnia 2004 roku umową kupna-sprzedaży własnośćlokalu użytkowego nr (...)stanowiącego odrębną nieruchomość, składającego się z trzech pomieszczeń o powierzchni użytkowej 48,58 m2, usytuowanego na parterze budynku mieszkalno-użytkowego nr 1 położonego wD.przyulicy (...), gminaB., wraz z przynależnym do tego lokalu udziałem wynoszącym 48,58/245,02 części we własności elementów wspólnych budynku, w którym znajduje się ten lokal oraz takim samym udziałem we własności działki gruntu oznaczonej nr geod.(...), na której posadowiony jest ten budynek, położonej przy skrzyżowaniuulic (...)z(...), dla którego to lokalu Sąd Rejonowy w Szczytnie IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Piszu prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Do opisanego wyżejlokalu użytkowego nr (...)nie przynależała piwnica. Główne wejście do lokalu znajdowało się od stronyulicy (...), co też ma miejsce obecnie. Drugie wejście do lokalu znajdowało się w szczycie budynku od strony północnej. Z tej strony budynku nie było wejścia do piwnicy.
Działka gruntu nr (...), na której posadowiony jest lokal, od strony północnej graniczy z nieruchomością stanowiącą działkę gruntu oznaczoną nr geod.(...)(uprzedni nr(...)dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), która do dnia 21 maja 2012 roku stanowiła współwłasność GminyB.w udziale 1/4 części iJ. K.w udziale ¾ części. W dniu 21 maja 2012 r. GminaB.sprzedała swój udział w opisanej nieruchomościJ. K..
W 2004 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wP.prowadził postępowanie administracyjne w sprawie robót budowlanych prowadzonych przez ojca wnioskodawcyJ. B.w budynku zlokalizowanym nadziałce gruntu nr (...), polegających na wykonywaniu witryny okienno-drzwiowej oraz powiększaniu pomieszczenia piwnicznego zlokalizowanego podlokalem użytkowym nr (...)o około 3 m2powierzchni. Postępowanie zakończyło się przedłożeniem przezA. B.inwentaryzacji wykonywanych robót budowlanych wraz z oceną techniczną, iż wymienione roboty nie naruszają konstrukcji budynku.
Wnioskodawca zaadaptował opisane wyżej pomieszczenie piwniczne na kotłownię i skład opału. Wejście do tego pomieszczenia znajduje się w szczycie budynku od strony północnej, który przylega bezpośrednio dodziałki nr (...).
W dniu 30 maja 2012 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wP.wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie rozbudowy w warunkach samowoli budowlanej budynku mieszkalno-użytkowego posadowionego nadziałce gruntu nr (...), polegającej na wykonaniu na ścianie północnej budynku, nad schodami zejściowymi do piwnicy użytkowanej przez wnioskodawcę i bocznym wejściem do przedmiotowego lokalu, dobudówki (wiatrołapu) o wymiarach 4,16 m x 1,34 m. Dobudówka zlokalizowana jest nadziałce nr (...). Postępowanie jest w toku.
W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawcy posiada wystarczający dostęp do drogi publicznej umożliwiający korzystanie z całego stanowiącego jego własność lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem. Do lokalu tego nie przynależy żadne pomieszczenie piwniczne. Sam fakt, iż wnioskodawca w warunkach samowoli korzysta z piwnicy usytuowanej pod jego lokalem nie stanowi dostatecznej podstawy do obciążania nieruchomości sąsiedniej służebnością drogi koniecznej. Sąd wskazał też, iż wnioskodawca chcąc nadal wykorzystywać pomieszczenie piwniczne, powinien zorganizować dostęp do niego we własnym zakresie, tym bardziej że istnieje możliwość wykonania zejścia do piwnicy bezpośrednio z przedmiotowego lokalu.

Powyższe postanowienie zaskarżył apelacją wnioskodawca, podnosząc w niej, iż Sąd błędnie ustalił, że brak jest podstaw do ustanowienia służebności drogi koniecznej.
Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególnościart. 145 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie orazart. 146 k.c.,art. 296 k.c.i innychk.c.przez ich niezastosowanie. Wnioskodawca zarzucił także, iż orzeczenie naruszaart. 5 k.c., bowiem został on pozbawiony możliwości ogrzewania swego lokalu, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Kolejny z zarzutów apelacji dotyczył błędnego ustalenia stanu faktycznego przez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w toku postępowania.
W ocenie skarżącego naruszone zostały również przepisy procedury, tj.art. 278 § 1 k.p.c.przez nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu wyznaczenia trasy służebności oraz ustalenia wysokości wynagrodzenia za służebność,art. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie oceny dowodów w sposób wybiórczy, jednostronny i niezgodny z zasadami doświadczenia życiowego, a takżeart. 328 § 2 k.p.c.przez ograniczenie się przez Sąd w uzasadnieniu do rozważań stanu faktycznego sprawy objętego dyspozycjąart. 145 k.c.oraz pominięcie w uzasadnieniu wywodów i rozważań dotyczących innych dowodów, w świetle których stan faktyczny mógł być objety innymi normami prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie „o ustanowieniu na nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem(...)o obszarze 0,5597 ha, położoną wD., przyul. (...), gminaB.której współwłaścicielami są GminaB.w ¼ części orazJ. K.w ¾ częściach, posiadającej urządzoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Szczytnie IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Piszu Kw. nr(...)na rzeczA. B.właściciela lokalu użytkowego oznaczonego nr 1, posiadającego urządzoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Szczytnie IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Piszu Kw. nr(...), usytuowanego na parterze budynku mieszkalno-użytkowego nr 1, położonego wD., przyul. (...)/róg (...)/, gminaB., do którego to lokalu przynależy udział wynoszący 48,58/245,02 części we własności elementów wspólnych budynku mieszkalno-użytkowego, w którym znajduje się ten lokal oraz taki sam udział we własności działki gruntu na której posadowiony jest ten budynek, oznaczonej numerem(...)posiadającej urządzoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Piszu Kw. nr(...), służebności /przejścia i przejazdu/ - pasem gruntu wydzielonym zdziałki nr (...)o szerokości do 4 mb ciągnącym się odul. (...)w głąb działki wzdłuż ściany budynku nadziałce nr (...)przy drzwiach wejściowych dolokalu nr (...)i kończący się na rogu budynku mieszkalno-użytkowego nadziałce nr (...)”. Skarżący złożył również wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowania wniósł o jej oddalenie, wskazując w uzasadnieniu na trafność postanowienia Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Rejonowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego bez przekroczenia granic określonych treściąart. 233 § 1 k.p.c., dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz trafnie określił ich prawne konsekwencje. Ustalenia te w zasadniczej części oraz ich prawną ocenę Sąd Okręgowy podziela, przyjmując je jako własne. Odmienne ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy poczynił jedynie w zakresie dotyczącym numeru księgi wieczystej, która prowadzona jest dladziałki nr (...). Działka ta objęta jest bowiem obecnie księgą nr(...).
Zgodnie zart. 145 § 1 k.c.właścicielowi nieruchomości (gruntowej, budynkowej lub lokalowej) nie mającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich przysługuje roszczenie o ustanowienie za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (przejazdu, przechodu), którą ustawa określa jako służebność drogi koniecznej. Podstawową przesłanką tego roszczenia jest zatem brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich. W postępowaniu o ustanowienie służebności drogi koniecznej ustaleniu podlega przede wszystkim okoliczność czy dana nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich. Chodzi tu zarówno o całkowity brak takiego dostępu, jak i brak odpowiedniego dostępu, który zapewniłby niezbędną łączność umożliwiająca normalne, gospodarcze korzystanie z nieruchomości.
Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości lokalowej, tj.lokalu użytkowego nr (...)składającego się z trzech pomieszczeń, który usytuowany jest na parterze budynku mieszkalno-użytkowego. Lokal ten ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, co nie jest kwestionowane. Tak więc wniosek o ustanowienie dla tej nieruchomości służebności drogi koniecznej jest bezzasadny.
Częścią składową w/w lokalu nie jest natomiast pomieszczenie piwniczne, z którego wnioskodawca korzysta jak właściciel, choć nim nie jest. Wnioskodawca wskazuje, iż dostęp do tego pomieszczenia jest co najmniej utrudniony, gdyż wymaga przechodzenia lub przejazdu przez działkę, która nie jest jego własnością. W tej sytuacji domaga się ustanowienia drogi koniecznej w celu zapewnienia mu dostępu do tego pomieszczenia.
Ustanowienie służebności drogi koniecznej w sytuacji, w której samoistny posiadacz nieruchomości nie ma do niej odpowiedniego dostępu może być rozważane jedynie na podstawieart. 146 k.c.Przepis ten stanowi, że ustanowienie drogi koniecznej określone wart. 145 k.c.stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza nieruchomości; jednakże posiadacz może żądać tylko ustanowienia służebności osobistej.
Formułując żądanie wniosku wnioskodawca wskazał wyraźnie, iż prawo to ustanowione ma być na rzecz każdoczesnego właściciela tego lokalu, co przesądza jednoznacznie o charakterze służebności drogi koniecznej, jako służebności gruntowej. Wnioskodawca domagał się ustanowienia służebności osobistej, a nie gruntowej dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, modyfikując odpowiednio zgłaszane dotychczas żądanie. Tymczasem na tym etapie postępowania tego rodzaju zmiana jest niedopuszczalna (art. 383 k.p.c.)
Z powyższych względów na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczono jak w sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na postawieart.520 § 2 k.p.c.i§ 8 pkt 3w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowaniaJ. K.były w niniejszej sprawie sprzeczne. Oddalenie apelacji wnioskodawcy uzasadniało tym samym obciążenie go kosztami postępowania poniesionymi przez uczestnika, które stanowiła opłata w wysokości 120 zł za czynności jego adwokata przed Sądem drugiej instancji.