Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 735/13
Data wyroku: 2014-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marcin Strobel, SA– Beata Waś, Sędzia SA– Anna Orłowska
Słowa kluczowe: Uchwały Organów Spółdzielni
Podstawa prawna: art. 189 kpc, art. 24 § 4 prawa spółdzielczego

Sygn. akt VI ACa  735/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA– Anna Orłowska (spr.)
Sędzia SA– Beata Waś
Sędzia SO (del.) – Marcin Strobel
Protokolant: – sekr. sądowy Beata Pelikańska
po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaB. K.
przeciwkoGminnej Spółdzielni (...)wB.
o ustalenie nieważności uchwały
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV C 1392/10
I zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
stwierdza nieważność uchwały nr(...)z dnia 16 lipca 2009 roku Rady NadzorczejGminnej Spółdzielni (...)wB.w części dotyczącej wykreśleniaB. K.z rejestru członków tej spółdzielni;

b
zasądza odGminnej Spółdzielni (...)wB.na rzeczB. K.kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

II zasądza odGminnej Spółdzielni (...)wB.na rzeczB. K.kwotę 335 (trzysta trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
VI A Ca 735/13

UZASADNIENIE
PowódB. K.w pozwie z dnia 28 października 2010 r. skierowanym przeciwkoGminnej Spółdzielni (...)wB.wniósł o ustalenie nieważności uchwały Rady Nadzorczej nr(...)z 16 lipca 2009 r. o wykreśleniu powoda z rejestru członków tej Spółdzielni, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały.
PozwanaGminna Spółdzielnia (...)wB.wniosła o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo, zasądził od powoda na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło po dokonaniu następujących ustaleń i rozważań.
Powód od 1988 r. współpracował z pozwaną Spółdzielnią w zakresie czynności handlowych. W deklaracji przystąpienia do Spółdzielni wskazał adres wW.ul.(...). Powód od wielu lat nie uczestniczył w pracach Spółdzielni, ostatnio uczestniczył w Zebraniu Spółdzielni w 2001 r. Na podstawie zaskarżonej uchwały powód został skreślony z listy członków pozwanej Spółdzielni. Uchwała została podjęta w pełnym składzie Rady (5 osób). O fakcie skreślenia powód został poinformowany na piśmie zastępczo dnia 19 sierpnia 2009 r., a osobiście dowiedział się o tym w połowie października 2010 r. Spółdzielnia dokonywała powiadomień powoda w sprawach spółdzielczych na adres wskazany w deklaracji.
Zdaniem powoda był to błąd Spółdzielni, ponieważ ww. adres jest niewłaściwy, prawidłowy adres powoda to adres wŻ.. Adres ten, będący adresem handlowym powoda, figuruje na fakturach składanych przez powoda w pozwanej Spółdzielni i dokumentach prywatnych. Według twierdzeń powoda, w połowie lat 90-tych lub w 2000 r. zmienił adres w Spółdzielni z(...)na(...).
Pozwana Spółdzielnia nie dostała żadnego pisma w sprawie zmiany adresu. List polecony zawierający uchwałę o wykreśleniu i pismo z pouczeniem o możliwości i terminie odwołania, ze wskazaniem przyczyn uzasadniających decyzję Rady Nadzorczej, został wysłany na adres wskazany w deklaracji członkowskiej. List ten został zwrócony pozwanej po dwukrotnym awizowaniu przesyłki.
Powód zarzuca pozwanej podjęcie rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy bez swej winy nie został powiadomiony w sposób prawidłowy o terminie Walnego Zebrania Członków i innych czynnościach w przedmiotowej sprawie, zarzuca, że doszło do naruszeniaart. 5 § 1, art. 18 § 1 oraz art. 24 Prawa spółdzielczego, a także § 16 Statutu Spółdzielni.
Sąd Okręgowy wskazał, że oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawieart. 189 k.p.c.i § 14 Statutu pozwanej Spółdzielni, zgodnie z którym pozbawienie członkostwa może nastąpić na skutek uporczywego niewypełniania obowiązków statutowych, a w szczególności trzykrotnej kolejnej nieobecności na Walnym Zebraniu Członków.
W ocenie Sądu Okręgowego powód nie dołożył należytej staranności w powiadomieniu Spółdzielni o zmianie adresu i nie udowodnił, aby zmianę adresu zamieszkania skutecznie zgłosił, nie ma na to żadnego potwierdzenia. Fakt, że powód powiadomił o aktualnym adresie inne instytucje nie dowodzi, że pozwana również dysponowała tym adresem. Pozwana Spółdzielnia nie negowała, że znała adres wŻ., ale jako adres fermy drobiu powoda czyli miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, a nie jako jego adres miejsca zamieszkania. W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że korespondencja kierowana przez pozwaną do powoda na adres wW.była wysyłana i doręczana prawidłowo. Pozwana Spółdzielnia postąpiła stosownie doart. 24 § 5 Prawa spółdzielczegoi zgodnie z brzmieniem tego przepisu korespondencja ta ma moc prawną doręczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy oddalił powództwo.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją powód zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego –art. 24 § 4 i § 5 zd. 2 Prawa spółdzielczegooraz naruszenie szeregu przepisów prawa procesowego, między innymiart. 233 § 1 k.p.c.,art. 217 § 1w zw. zart. 227 k.p.c.,art. 232 zd. 2 k.p.c.,art. 328 § 2 k.p.c.
Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja powoda okazała się uzasadniona, z tym że pomimo zgłoszonego w pierwszej kolejności wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia reformatoryjnego, tj. zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa.
Zasadność jednego spośród wielu podniesionych w apelacji zarzutów, a mianowicie obrazyart. 24 § 4 Prawa spółdzielczego, prowadzić musiała do stwierdzenia nieważności zaskarżonej przez powoda uchwały o wykreśleniu go z rejestru członków pozwanej Spółdzielni.
Stosownie doart. 24 § 4 zd. 2 Prawa spółdzielczego, organ (rada nadzorcza albo walne zgromadzenie spółdzielni), do którego kompetencji należy podejmowanie uchwał w sprawie wykluczenia albo wykreślenia, ma obowiązek wysłuchać wyjaśnień zainteresowanego członka spółdzielni. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że organ spółdzielni ma obowiązek stworzenia zainteresowanemu członkowi możliwości wypowiedzenia się w sprawie wykreślenia czy wykluczenia. Oznacza to, że organ spółdzielni uprawniony do podjęcia decyzji w sprawie wykluczenia czy wykreślenia członka spółdzielni powinien skutecznie zawiadomić go o terminie posiedzenia w tym przedmiocie, stwarzając tym samym zainteresowanemu możliwość stawienia się na posiedzenie celem przedstawienia własnych racji.
Powód już w pozwie wskazywał między innymi na naruszenieart. 24 § 4 Prawa spółdzielczegojako podstawę nieważności zaskarżonej uchwały. Niezależnie bowiem od kwestionowania prawidłowości doręczenia przedmiotowej uchwały, od początku procesu powód konsekwentnie podnosił, że nie został powiadomiony o terminie posiedzenia Rady Nadzorczej, na którym podjęto uchwałę o skreśleniu go z listy członków pozwanej Spółdzielni, na skutek czego pozbawiono go możliwości złożenia stosownych wyjaśnień w sprawie wykreślenia. Podczas przesłuchania w charakterze strony potwierdził tę okoliczność.
Sąd Okręgowy w ogóle nie odniósł się do kwestii braku zawiadomienia powoda o terminie posiedzenia Rady Nadzorczej w dniu16 lipca 2009 r. i nie poczynił żadnych ustaleń w tym przedmiocie. Nie rozważył tej okoliczności w aspekcie podnoszonego przez powoda zarzutu nieważności wymienionej uchwały, choć pozwana ostatecznie nie negowała, że nie dopełniła kwestionowanej czynności. Na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. przesłuchana w charakterze strony pozwanejF. K.zeznała, że Spółdzielnia przed podjęciem przedmiotowej uchwały nie powiadomiła powoda o możliwości wypowiedzenia się, czy też wysłuchania go, ponieważ „nie miała prawidłowego adresu”.
W świetle zgodnych w tej kwestii zeznań obu stron, zdaniem Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości, iż pozwana Spółdzielnia nie zawiadomiła powoda o posiedzeniu Rady Nadzorczej w dniu16 lipca 2009 r., którego przedmiotem miała być sprawa wykreślenia powoda z rejestru członków tej Spółdzielni. W sytuacji, gdy pozwana wszelką korespondencję dla powoda, w tym podjętą uchwałę o wykreśleniu, kierowała na adres zamieszkania wskazany w deklaracji przystąpienia do spółdzielni, brak aktualnego (prawidłowego) adresu powoda nie uzasadniał odstąpienia od czynności wysłania powodowi zawiadomienia o posiedzeniu Rady Nadzorczej na dotychczasowy adres. O ile pozwana wskazywała na dopełnienie wymogów związanych z zawiadomieniem powoda o podjętej uchwale o wykreśleniu go z rejestru członków Spółdzielni, to nawet nie podjęła próby wykazania, że dopełniła takich wymogów w kwestii zawiadomienia powoda o terminie posiedzenia Rady Nadzorczej. Brak jest jakichkolwiek dowodów, aby pozwana wysłała zawiadomienie do powoda o posiedzeniu Rady Nadzorczej listem poleconym, którego powód nie odebrał. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że Rada Nadzorcza pozwanej, mająca obowiązek wysłuchania wyjaśnień zainteresowanego przed podjęciem decyzji w sprawie wykluczenia, poprzez niezawiadomienie powoda o terminie posiedzenia, uniemożliwiła mu złożenie takich wyjaśnień. W tej sytuacji zasadny jest podniesiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 24 § 4 zd. 2 Prawa spółdzielczego.
Na gruncie obecnie obowiązującegoPrawa spółdzielczegonie ma sporu co do tego, że dopuszczalne jest powództwo o ustalenie nieważności uchwały rady nadzorczej o wykluczeniu (wykreśleniu) członka ze spółdzielni sprzecznej z ustawą. W wyroku z dnia 14 lipca 2006 r., II CSK 71/06, (LEX nr 286845), Sąd Najwyższy wskazał, że termin sześciotygodniowy do wystąpienia przez członka z powództwem o uchylenie uchwały rady nadzorczej wykluczającej go ze spółdzielni, nie dotyczy uchwały sprzecznej z ustawą. Jeżeli uchwała rady nadzorczej będzie sprzeczna z ustawą, jest ona – zgodnie zart. 42 § 2 Prawa spółdzielczego, który stosuje się odpowiednio do takich uchwał – nieważna. Oznacza to, że każdy, kto ma w tym interes prawny, może w każdym czasie żądać ustalenia, w trybie powództwa opartego naart. 189 k.p.c., iż nie wywiera ona skutków prawnych.
Żądanie ustalenia nieważności uchwały Rady Nadzorczej dotyczącej wykreślenia z rejestru członków powód opierał – co wynika już z pozwu – na twierdzeniach, że uchwała o wykreśleniu go z rejestru członków pozwanej Spółdzielni jest sprzeczna ze wskazanymi przepisamiustawy Prawo spółdzielcze, opierając swoje powództwo naart. 189 k.p.c.Zgodnie z treścią powyższego przepisu oraz powszechnie aprobowanym przez orzecznictwo i doktrynę poglądem, dopuszczalność powództwa o ustalenie opartego naart. 189 k.p.c.zależy od spełnienia warunku, jakim jest istnienie interesu prawnego w ustaleniu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności kwestionowanej uchwały o wykluczeniu zostało wykazane przez powoda. Uchwała ta, jak już wyżej wywiedziono, podjęta została z naruszeniemart. 24 § 4 zd. 2 Prawa spółdzielczego, co już uzasadnia uwzględnienie powództwa, stanowiąc wystarczającą podstawę do stwierdzenia nieważności wymienionej uchwały Rady Nadzorczej. Pozbawienie powoda możliwości wypowiedzenia się co do podstaw jego wykreślenia z rejestru członków pozwanej Spółdzielni skutkuje, na podstawieart. 42 § 2 Prawa spółdzielczego, nieważnością podjętej uchwały.
Dotkliwość sankcji w postaci wykreślenia powoda ze Spółdzielni uzasadniała szczególną procedurę postępowania przez Radę Nadzorczą – dokładne zbadanie okoliczności za tym przemawiających, w tym przede wszystkim wysłuchanie stanowiska zainteresowanego członka.
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności, które legły u podstaw rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego, bezprzedmiotowe – bowiem pozostające bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy – stały się pozostałe zarzuty apelacji, stąd też Sąd Apelacyjny nie widzi potrzeby odnoszenia się do nich.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.) obciążając nimi w całości stronę przegrywającą – pozwaną Spółdzielnię. Na wysokość ustalonych kosztów postępowania apelacyjnego składała się opłata od apelacji oraz wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika powoda ustalone w oparciu o§ 12 ust. 1 pkt 2w zw. z§ 10 ust. 1 pkt1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.