Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 672/13
Data wyroku: 2014-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Pelc, Andrzej Palacz, Anna Gawełko
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 24 ustawy z 19.10.1991 r. o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Sygn. akt. I ACa 672/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 kwietnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący

SSA Andrzej Palacz

Sędziowie:

SA Anna Gawełko (spr.)
SA Anna Pelc

Protokolant:

sekr.sądowy Justyna Stępień

po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na rozprawie sprawyz powództwaAgencji Nieruchomości Rolnych wW.
przeciwkoGminieM.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt I C 347/13

I
zmieniazaskarżony wyrok w pkt I w związku z pkt III tylko o tyle, że ustawowe odsetki od kwoty 428.600zł zasądza od dnia 14 grudnia 2012r.,

II
oddalaapelację pozwanego.

III
zasądzaod pozwanego GminyM.na rzecz powoda Agencji Nieruchomości Rolnych wW.kwotę 8.132 zł (osiem tysięcy sto trzydzieści dwa) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 3.04.2013r. powód Agencja Nieruchomości Rolnych domagała się zasądzenia od pozwanej GminyM.kwoty 428.600zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 14.12.2012r. tytułem zwrotu równowartości nieruchomości przekazanej pozwanej aktem notarialnym z dnia 24 kwietnia 1997r. – w trybie art. 24 pkt 5 ustawy z dnia 19.10.1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Powód wskazał w pozwie, że pozwana Gmina – wbrew przyjętemu zobowiązaniu nie przeznaczyła tej nieruchomości pod wysypisko śmieci.
W sprzeciwie od upominawczego nakazu zapłaty pozwana GminaM.wniosła o oddalenie powództwa. Podniosła, że działki są niezagospodarowane , a więc nieruchomość nie została przeznaczona na inne cele niż w umowie. Zarzuciła przedawnienie roszczenia, wskazując, że bieg 10 – letniego terminu przedawnienia rozpoczął się w dniu 25.04.1997r., tj. w następnym dniu po zawarciu umowy.
Wyrokiem z dnia 16 lipca 2013r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu zasądził od pozwanej Gminy na rzecz powoda kwotę 428.600zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 kwietnia 2013r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.
Powyższy wyrok Sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Umową zawartą w dniu 24.04.1997r. w formie aktu notarialnego Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa przekazała nieodpłatnie GminieM.niezabudowaną nieruchomość położoną wW.o powierzchni 18,31 ha. W § 3 umowy strony oświadczyły, że nabycie nieruchomości następuje z przeznaczeniem pod wysypisko śmieci.
W 2008r. przedstawiciele Agencji prowadzili kontrolę sposobu wykorzystania nieruchomości stwierdzając, że stanowią one nieużytek , a 1,77ha wykorzystywany jest rolniczo przez dzierżawcę. W związku z powyższym Agencja zwróciła pisemnie uwagę Gminie o zaistniałej nieprawidłowości i poinformowała, że możliwe jest zawarcie umowy w przedmiocie odstąpienia od umowy z 1997r. W odpowiedzi na to Gmina podała, że termin z art. 24 pkt 5 a ustawy o gospodarowaniu gruntami rolnymi Skarbu Państwa upłynął w dniu 24.04.2007r. i Gmina nie jest już zobligowana żadnym przepisem prawa – do zwrotu nieruchomości lub jej aktualnej wartości.
Ponownie przeprowadzona kontrola w marcu 2012r. stwierdziła brak zagospodarowania nieruchomości. Na podstawie oceny rzeczoznawcy ustalona została wartość nieruchomości na kwotę 428.600zł. Wezwanie Gminy do zapłaty poprzez wystosowanie noty księgowej z dnia 29.11.2012r. , ze wskazaniem terminu zapłaty (do dnia 13.12.2012r), pozostało bezskuteczne.
Wyżej przytoczone okoliczności faktyczne są między stronami bezsporne . Spór dotyczy wyłącznie interpretacji zapisów art. 24 pkt 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.:

1
Czy brak jakiegokolwiek zagospodarowania nieruchomościami jest naruszeniem umowy stron,

2
Czy i jakiem terminem przedawnienia Agencja jest ograniczona w dochodzeniu roszczenia

Co do pierwszej kwestii: Sąd Okręgowy powołał się na stanowisko w judykaturze (wyrok Sądu Najwyższego z 7.11.2012r. sygn. IV CSK 273/12 i z 14.02.2005r. IICK 610/04), z którego jednoznacznie wynika, że brakiem realizacji celu jest również stan czy zaistniała sytuacja, kiedy nieruchomość pozostaje cały czas bez jakiegokolwiek zagospodarowania. W tej sytuacji , skoro Gmina uznała, że nie będzie zagospodarowywać nieruchomości zgodnie z umową , to jej obowiązkiem była zapłata za nieruchomość lub odstąpienie od umowy – co Agencja proponowała już w 2008r..
Co do drugiej kwestii: Sąd zauważył, że ustawodawca milczy odnośnie tego, czy i w jakiem terminie Agencja jest ograniczona w dochodzeniu zapłaty równowartości nieruchomości.
W ocenie Sądu nie jest możliwe liczenie biegu początkowego terminu od dnia następnego po dniu zawarcia umowy. Bieg początkowy należy liczyć od dnia, kiedy Agencja po dowiedzeniu się o nieprawidłowościach w wykorzystaniu nieruchomości na cel zgodny z umową, wezwała Gminę do zapłaty za nieruchomość lub do odstąpienia od umowy. Takie wezwanie zostało wysłane do Gminy w dniu 30.07.2008r. i jest to początek biegu terminu przedawnienia. Sąd zasądził dochodzoną kwotę z odsetkami od daty wezwania do zapłaty w postaci doręczenia pozwanej odpisu nakazu zapłaty z odpisem pozwu.
Powyższy wyrok zaskarżyły obie strony.
Powód zaskarżył wyrok w pkt I w części co do wskazanego przez Sąd I instancji terminu wymagalności odsetek ustawowych zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 476 kcw związku zart. 481 § 1 kc) poprzez niewłaściwe wskazanie terminu , od którego powódce należą się odsetki ustawowe. Wniósł o zmianę wyroku w pkt I w ten sposób, że zasądzone w nim odsetki zasądzić od dnia 14.12.2012r. do dnia zapłaty. Nadto wniósł o zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego.
W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że wezwanie do zapłaty i termin zapłaty wynika z noty księgowej z dnia 29.11.2012r., którą skierowano do pozwanej Gminy. Bezskuteczny upływ podanego w nocie terminu zapłaty – 13.12.2012r. - uzasadnia żądanie zapłaty odsetek od dnia 14.12.2012r.
Pozwany zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1
art. 120 § 1 kcw związku z art. 24 pkt 5 i art. 54 ustawy z dnia 19.10.1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012r. poz. 1187 t.j.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że bieg terminu przedawnienia w niniejszej sprawie rozpoczął się na kilka dni po dniu 30.07.2008r. (data doręczenia wezwania do zapłaty) pomimo, że w niniejszej sprawie należało liczyć termin przedawnienia od dnia, w którym uprawniony podjąłby określone czynności (sprawdzenie realizacji celu przekazania nieruchomości) w najwcześniej możliwym terminie, ponadto, zgodnie z w.w przepisami obowiązek zwrotu może powstać jedynie w okresie 10 lat od daty zbycia i tylko w tym okresie powód mógł dochodzić przedmiotowego roszczenia, które z uwagi na bezczynność powoda uległa przedawnieniu,

2
art. 117 § 2 kcpoprzez jego niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co skutkowało przyjęciem , że nie doszło do przedawnienia roszczenia, gdyż Sąd w niniejszej sprawie błędnie ustalił termin początkowy upływu terminu przedawnienia.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa względem pozwanego oraz zasądzenie kosztów za obie instancje.
W uzasadnieniu apelacji pozwany powtórzył swoją argumentację w kwestii przedawnienia roszczenia zawartą w sprzeciwie od upominawczego nakazu zapłaty. Nadto podkreślił, że przekazana nieruchomość miała zostać zagospodarowana na wysypisko śmieci. Aby zagospodarować teren o pow. 18,61 na ten cel potrzeba znacznie krótszego czasu niż upływ 11 lat. W ocenie pozwanego - upływ 4 lat od daty zawarcia umowy w 1997r. jest rozsądnym i obiektywnym terminem na przygotowanie terminu pod wysypisko śmieci, a następnie dokonanie rzetelnej weryfikacji powyższego celu, co powinno być wzięte pod uwagę w niniejszym postępowaniu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Na etapie postępowania apelacyjnego istota sporu sprowadza się przede wszystkim do oceny zasadności zarzutu przedawnienia roszczenia powoda, który to zarzut został podniesiony przez stronę pozwaną.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że po zawarciu umowy przez strony niniejszego procesu doszło do zmiany przepisu art. 24 pkt 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi z dnia 19.10.1991r. (Dz. U. 2012r.1187 t.j.)
W dniu zawarcia umowy wskazany przepis stanowił, że: „Nieruchomości wchodzące w skład zasobu Agencja może w drodze umowy nieodpłatnie przekazać: 1) gminie na cele związane z inwestycjami infrastrukturalnymi służącymi wykonywaniu zadań własnych gminy (…). W razie przeznaczenia przez nabywcę nieruchomości na inne cele niż określone w umowie Agencji przysługuje zwrot równowartości pieniężnej, ustalonej według zasad określonych w art. 30”. Należy dodać, że Agencja nie była związana terminem do dochodzenia roszczenia o zwrot wartości przekazanego gminie gruntu.
Ustawą z dnia 6 maja 1999r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnym i Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. nr 49, poz. 484) zmienione zostało brzmienieart. 24 pkt 5. Drugie zdanie wyżej cytowanego przepisu stanowi , że: „W razie zbycia lub przeznaczenia przez nabywcę nieruchomości na inne cele niż określone w umowie przez upływem 10 lat , licząc od dnia jej nabycia, Agencja może żądać zwrotu aktualnej wartości pieniężnej tej nieruchomości, ustalonej według zasad określonych wart. 30 ust 1”.
Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 15 czerwca 1999r. , co wynika z art. 12 ustawy zmieniającej. Nie zawiera przepisów przejściowych. Zatem należało rozważyć skutki zmiany brzmienia art. 24 pkt 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa dla umowy, która była zawarta przez strony przed zmianą ustawy.
Na grunciekodeksu cywilnegoobowiązuje zasada nieretroakcji (lex retro non agit) . Oznacza ona, że nowego prawa nie stosuje się do oceny zdarzeń prawnych i ich skutków, jeżeli miały miejsce i skończyły się przed wejściem w życie nowego prawa. Zasada ta nie zawiera natomiast wskazówki, jakie prawo stosować w sytuacji takiej , jak w niniejszej sprawie, gdy sytuacja prawna (zawarcie umowy nieodpłatnego przekazania nieruchomości) miała miejsce pod rządami w starym brzmieniu (kiedy to Agencja nie była związana terminem do dochodzenia roszczenia o zwrot wartości przekazanego gminie gruntu) zaś skutek (ujawnienie braku realizacji zawartej umowy ) nastąpił w okresie obowiązywania ustawy w nowym brzmieniu.
Odwołując się do zasad międzyczasowego prawa prywatnego, należałoby przyjąć, że jeżeli zdarzenie prawne powołujące powstanie stosunku prawnego – zobowiązania - miało miejsce w czasie obowiązywania dawnej ustawy, do skutków tego zobowiązania realizujących się po wejściu w życie nowej ustawy – zastosowanie powinna mieć w dalszym ciągu ustawa dawna.
W świetle powyższego nie do przyjęcia jest stanowisko strony pozwanej, która zarzuca , że termin biegu przedawnienia roszczenia zgłoszonego w niniejszym pozwie rozpoczął się już w następnym dniu po zawarciu umowy z dnia 24.04.1997r. , skoro w dacie zawarcia umowy - zgodnie z art. 24 pkt 5 ustawy w starym brzmieniu, Agencja nie była związana terminem dochodzenia roszczenia o zwrot wartości nieruchomości.
Nie do przyjęcia jest także stanowisko zaprezentowane przez pozwaną w apelacji, z którego miałoby wynikać, że termin przedawnienia powinien biec po upływie 4 lat od zawarcia umowy – jako czasu obiektywnie uzasadnionego dla wykonania celu umowy zawartej przez strony, a który to cel przez pozwaną nie został zrealizowany. Przede wszystkim pozwany nie zaoferował żadnego dowodu , na postawie którego mógłby uzasadnić swoje stanowisko. Skoro pozwany podnosi zarzut przedawnienia , na nim spoczywać ciężar jego wykazania.
Wskazując na powyższe - w ocenie Sądu Apelacyjnego – za usprawiedliwioną należy przyjąć ocenę Sądu Okręgowego, który uznał, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu.
Z tych przyczyn apelację pozwanego jako nieuzasadnioną, Sąd Apelacyjny oddalił działając w oparciu oart. 385 kpc.
Apelacja powoda – w ocenie Sądu Apelacyjnego – jest trafna. Nie ma bowiem żadnych podstaw , by odsetki od roszczenia zgłoszonego w pozwie zasądzić dopiero od doręczenia pozwanemu upominawczego nakazu zapłaty wraz z odpisem pozwu , skoro już w listopadzie 2012r. powód wzywał pozwanego notą księgową do zapłaty kwoty 428.600zł – wyznaczając termin jej zapłaty. Wysłanie tej noty wywołało skutek polegający na przekształceniu zobowiązania bezterminowego w zobowiązanie terminowe (art. 476 kc). Uchybiając terminowi zapłaty wskazanemu w wezwaniu do zapłaty – pozwany popadł w opóźnienie (czego konsekwencją jest obowiązek zapłaty odsetek wynikający zart. 481 kc).
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w pkt I odnośnie daty początkowej odsetek od zasądzonej kwoty 428.600zł działając na podstawieart. 386 § 1 kpc.
O kosztach postępowania Apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpcw związku zart. 391 § 1 kpc. Na zasądzoną na rzecz powoda kwotę wpkt Iskładają się koszty zastępstwa procesowego – w związku z oddaleniem apelacji pozwanego , koszty zastępstwa procesowego w związku z uwzględnieniem apelacji powoda i zwrot opłaty sądowej od uwzględnionej apelacji powoda.