Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 1798/11
Data wyroku: 2014-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Adam Kmieciak
Słowa kluczowe: Nieważność Czynności Prawnej
Podstawa prawna: art. 1 i 4 ustawy z 11.04.2003 r.  o kształtowaniu ustroju rolnego, art. 58 §1i2 kc, art. 597 §2 kc

Sygn. akt II C 1798/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2014 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi II Wydział Cywilny

Przewodniczący SSO Adam Kmieciak

Protokolant Monika Bartos

po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 roku w Łodzi

sprawy z powództwa(...) spółka z o.o.wB.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziałowi Terenowemu wW.Filii wŁ.

o stwierdzenie nieważności czynności prawnej

1
oddala powództwo;

2
nie obciąża powódki zwrotem pozostałej części nieuiszczonych opłat sądowych;

3
zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 7.200 (siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego.

II C 1798/11

UZASADNIENIE
Powódka(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.wystąpiła w dniu 13 października 2006 roku przeciwko pozwanej Agencji Nieruchomości Rolnych wW.. W pozwie żądała stwierdzenia nieważności aktu notarialnego z 16 października 2003 roku, sporządzonego przez notariuszE. D.wŁ.o numerze rep.(...)oraz zawartego w nim oświadczenia pozwanej o nabyciu w trybieart. 4 ust 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego, nieruchomości rolnych przekazanych powódce w drodze darowizny przez(...) spółka z o.o.wŁ..
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania.
Powyższy wyrok zaskarżyła strona powodowa w całości.
Sąd Apelacyjny w Łodzi po rozpoznaniu apelacji wyrokiem z dnia 2 listopada 2011 roku sygn. akt I ACa 726/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy w Łodzi, ponownie rozpoznając sprawę, ustalił co następuje:

W dniu 22 września 2003 roku został sporządzony akt notarialny umowy darowizny przez notariuszaA. S. (1)wŁ., w myśl której darczyńca(...) sp. z o.o.przeniosła na(...) sp. z o.o.własność 2 nieruchomości rolnych, pierwszej o powierzchni 162 ha 32 ary, położonej w miejscowościachB.,W.iM.gminyK., objętejksięgą wieczystą KW (...)i drugiej o powierzchni 5 ha 42 ary, położonej wB.gminyK., objętejksięgą wieczystą KW (...). W w/w umowie wskazano wartość tych nieruchomości odpowiednio, na kwotę 162.320 złotych i 5.420 złotych.
Notariusz podczas dokonywania tej czynności zwrócił uwagę stronom umowy, iż Agencja Nieruchomości Rolnych może złożyć oświadczenie o nabyciu przedmiotowych nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej (kopia aktu notarialnego k. 140-141).
W dniu 16 października 2003 rokuA. J., działający w imieniu i na rzecz pozwanej w tej sprawie Agencji, złożył oświadczenie o nabyciu wskazanych wyżej nieruchomości rolnych za cenę 167.740 złotych na zasadzie art. 4 ust 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego.
Oświadczenie powyższe zostało złożone w formie aktu notarialnego przed notariuszemE. D.wŁ.rep.(...)(akt notarialny k. 6-8 akt).
Przed złożeniem oświadczenia Agencja zasięgnęła opinii Izby Rolniczej wŁ..
Izba Rolnicza wŁ.pozytywnie zaopiniowała nabycie przedmiotowych nieruchomości (dowód: pisma Agencji i Izby k. 74 i 75 akt).
Aktem notarialnym z dnia 4 listopada 2003 roku przed notariuszemT. Ś.wZ.rep. A. numer(...)Spółki z o.o. (...)wŁ.z siedzibą wŁ.przyAl. (...)za którą działałK. K.i(...)z siedzibą wŁ.przyulicy (...)za którą działałM. S.zmieniły § 5 aktu notarialnego darowizny z dnia 22 września 2003 roku przed notariuszemA. S. (2)wŁ.rep. A. numer(...)w ten sposób, że otrzymał on brzmienie „strony podały wartość przedmiotu darowizny na kwoty opisana w § 1 aktu 1.623.200 zł i w § 2 aktu na 54.200 zł (k. 60-61 akt II C 1583/11).
Kancelaria Notarialna notariuszE. D.przesłała odpis aktu notarialnego sporządzonego w tej kancelarii w dniu 16 października 20003 roku rep. A. numer(...), zawierającego opisane wyżej oświadczenie Agencji – powodowejspółce z o.o. (...)na adres(...)-(...) Ł.,T.(...). Przesyłka wróciła z adnotacją „adresat wyprowadził się” i stemplem pocztowym z datą 25.10.03 (k. 617 akt, zeznania świadkówE. D.z dnia 30 lipca 2013 roku 00:04:52 iT. K.z dnia 11 października 2013 roku 00:08:40).
Wspólnikami Spółki z o.o.(...)byli w okresie pozwuE. K.iK. K.a prezesem zarządu od 12 lipca 2000 roku do 19 grudnia 2005 rokuJ. P., a od 19 grudnia 2005 rokuK. K..
Wspólnikami spółki(...)były te same osoby a toE. K.iK. K.zaś prezesem zarządu był od 19 kwietnia 1999 roku do 30 października 2003 rokuJ. P., od 30 października 2003 roku do 21 listopada 2003 rokuK. K., od 21 listopada 2003 rokuM. S.(dowód: odpisy z KRS k. 9-17, 20, 28, 220-228 i pismo KRS k. 108 akt).
Umowę darowizny z dnia 22 września 2003 roku przed notariuszemA. S. (1)wŁ.rep.(...)zawarli zaspółkę z o.o. (...)jej prezesJ. P.zaś zaspółkę z o.o. (...)z siedzibą jak podano do aktu wŁ., przyul. (...)K. K.jako pełnomocnik tegoż samegoJ. P.(wypis aktu k. 140 – 141 akt).
Pozwana uzyskała zgodę Sądu Rejonowego w Kutnie zawartą w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 roku VI Ns 35/06 na wpłatę di depozytu kwoty 167.740 zł tytułem zapłaty za przedmiotowe nieruchomości. Zaś w dniu 19 lutego 2007 roku dokonała tej wpłaty (dowód: postanowienie k. 67 i 68 załączonych akt II C 1583/11).
Dowodom z dokumentów sąd dał wiarę ponieważ nie budzą one wątpliwości co do okoliczności w nich zawartych. Zeznania świadków Sąd uznał za wiarygodne, są one logiczne, nie sprzeczne z innymi dowodami.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo jest nieuzasadnione i jako takie podlega oddaleniu.
Sprawa jest rozpoznawana ponownie po uchyleniu wyroku I instancji przez Sąd Apelacyjny i w tej sprawie zalecenia II instancji są oczywiście wiążące.
W tych względów przyjęto za rozstrzygnięte, iż powódka miała interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności czynności prawnej, także przy ustaleniu, że toczy się sprawa o wydanie nieruchomości objętych tą samą czynnością prawną.
Podobnie, zgodnie z oceną Sądu Apelacyjnego i jego zaleceniami, Sąd Okręgowy przeprowadził wszystkie dowody wnioskowane po uchyleniu przez strony postępowania, reprezentowane przez zawodowych prawników.
Podstawową sprawą jest ustalenie ważności oświadczenia Agencji o nabyciu przedmiotowych nieruchomości w świetle głownieart. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.
Przypomnieć należy, że twierdzeń pozwu wynika, że podnoszono sprzeczność oświadczenia Agencji zart. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego, który to przepis określa zasady kształtowania ustroju rolnego przez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych - przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych zapewnienie prowadzenia działalności rolniczej przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Nadto podnoszono jakoby Agencja dokonała wykupu przymusowego za 10 krotnie zaniżoną wartość.
Zdaniem Sądu Agencja nie naruszyła tych przepisów, bowiem przed skorzystaniem z prawa wykupu wystąpiła do Izby Rolniczej wŁ.o opinie w sprawie wykupu przedmiotowych nieruchomości podając jako uzasadnienie, iż nabywane grunty przeznaczone zostaną na powiększenie gospodarstw rolników w tego rejonu. I uzyskała pozytywną pisemną opinię Izby Rolniczej wŁ..
Ocena obu tych instytucji, kompetentnych do oceny sytuacji faktycznej w zakresie potrzeb co do powiększenia gospodarstw rolników z terenu ich działania, pozwalają przyjąć, iż Agencja nie naruszyła zasad kształtowania ustroju rolnego.
Wskazywana wyżej ustawa daje prawo pozwanej w tej sprawie Agencji do działań umożliwiających wykonywanie jej statutowych działań przez takie zapisy, jak obowiązek zawiadamiania przez nabywcę nieruchomości rolnych Agencji o zawarciu umowy i jej treści. Niezawiadomienie Agencji o zawartej umowie skutkuje jej nieważnością zgodnie zart. 9 ust 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. I przechodząc na grunt przepisówkodeksu cywilnego, dotyczących prawa pierwokupu tuart. 598 § 2 k.c.agencja może w ciągu 30 dni wykonać prawo nabycia. Przechodząc zaś na grunt niniejszej sprawy z tego prawa skorzystała Agencja. I złożyła stosowne oświadczenie o prawie wykupu przedmiotowych nieruchomości, objętych darowizną za ich cenę określoną w tejże umowie.
Oświadczenie Agencji zostało złożone 16 października 2003 roku, zaś 4 listopada 2003 roku strony umowy darowizny obie Spółki dokonały, jak wskazano, aneksu do tej umowy, w którym podniosły wartość przedmiotu darowizny 10 krotnie, powołując się na błąd i pomyłkę w wyliczeniach arytmetycznych.
Tu należy podzielić pogląd pozwanej, że przy przyjęciu ważności oświadczenia Agencji w dacie „sprostowania” czy „aneksu” umowy darowizny nie miało to znaczenia dla pozwanej, obie strony nie były właścicielami nieruchomości.
Oświadczenie Agencji zostało prawidłowo doręczone na adres powodowej spółki w dniu 20 października 2003 roku.
Tu należy przypomnieć, iż w toku procesu powódka początkowo podnosiła, iż przesyłka została wysłana na zły, już nieaktualny adres wŁ.,ulica (...).
Później, po wykazaniu, że powodowa spółka sama wskazywała adres wŁ.–T.28 zarówno przy akcie notarialnym darowizny jak i przy aneksie do darowizny w dniu 4 listopada 2003 roku a więc po doręczeniu oświadczenia i że wskazywany adres był zgodny z podanym na te daty wpisem w KRS-ie, powódka nie podnosiła tej okoliczności.
Zasadnym jest więc twierdzenie, żeSpółka z o.o. (...)otrzymała przesyłkę akt notarialny rep. A.(...)w dniu 28 października 2003 roku nie odebrała jej i przesyłka wróciła z adnotacją „adresat wyprowadził się” mimo, że adres był aktualny.
Reasumując, z samego porównania dat obu czynności prawnych darowizny z dnia 22 września 2003 roku i oświadczenia Agencji z 16 października 2003 roku wynika, że oświadczenie Agencji o skorzystanie z prawa wykupu zostało dokonane z zachowaniem terminu 1 miesiąca zart. 598 § 2 k.c.
Dalej odpis aktu notarialnego, zawierający oświadczenie Agencji dostał skutecznie doręczony, jak wskazano wyżej.
Tu należy podnieść, że został on doręczony obdarowanemu – powodowejSpółce z o.o. (...), także został spełniony warunek przywoływany w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 8/08 odnośnie doręczenia oświadczenia o wykonania prawa wykupu w myślart. 4 pkt 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnegoo treści „ własność nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przechodzi z chwilą doręczenia oświadczenia Agencji” co w ocenie Sądu zostało spełnione, bowiem nie oznacza to, iż oświadczenie ma doręczyć tylko Agencja.
W tej sprawie doręczenia dokonała Kancelaria Notarialna zgodnie z praktyką przyjętą w tamtym okresie.
O tym, że oświadczenie było znane czy też powinno być znane świadczą powiązania rodzinne łączące wspólników tych samych obu spółek a także prezesów tych spółek.
Pośrednio o tym, że znany był fakt odkupu nieruchomości przez Agencję świadczy też fakt „sprostowania” wartości nieruchomości.
Sąd nie dopatrzył się więc aby oświadczenie Agencji o skorzystaniu z prawa wykupu było czynnością prawną sprzeczną z ustawą co wykazano wyżej ani też z zasadami współżycia.
Pozwana Agencja skorzystała bowiem z przysługującego jej prawa przewidzianego w ustawie i takie działalnie zmierzające do skutków przewidzianych w ustawie nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego tu nawet nie do końca wskazanych a tym bardziej udowodnionych przez powódkę.
Z tych względów Sąd uznał, że żądania powódki zarówno pierwotne z pozwu o stwierdzenie nieważności aktu notarialnego czy też jak uznano przed Sądem Apelacyjnym o stwierdzenie nieważności umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego jak i żądania sprecyzowane po wyroku Sądu Apelacyjnego a to:
1. uznanie oświadczenia złożonego przezA. J.przed notariuszD.nie posiada mocy prawnej z powodu jego wadliwości prawnej i nie rodzi skutków prawnych w postaci przeniesienia własności;
2. ustalenie, że opisana w akcie notarialnym notariuszaA. S. (1)rep. A. nr(...)nieruchomość rolna jest własnością(...) sp. z o.o.;
3. ustalenie, że w/w nieruchomość nie jest własnością Agencji Nieruchomości Rolnej Oddział Terenowy wW.Filia wŁ.
są niezasadne i z podanych wyżej względów powództwo oddalił, uznając jednocześnie, że skoro niezasadne jest żądanie pierwotne z pozwu, powtórzone w punkcie przytoczonego wyżej pisma powódki, to bezzasadne są oczywiście żądania z punktu 2 i 3, które byłyby także niezasadne nawet przy odmiennym rozstrzygnięciu, bowiem uwzględnienie pozwu z punktu 1 oznaczałoby powrót do stanu prawnego sprzed oświadczenia.
Podstawą rozstrzygnięcia są wskazane już wyżejart. 1 i 4 ust 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego,art. 58 § 1 i 2 k.c.oraz597 § 2 k.c.
O kosztach Sąd rozstrzygnął na zasadzieart. 102 k.p.cco do opłat sądowych biorąc pod uwagę sytuację materialną powódki, wykazaną na etapie zwolnienia od opłat sądowych i w ocenie Sądu aktualną na datę orzekania.
Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w części w oparciu oart. 98 § 1 i 3 k.p.c.iart. 102 k.p.c.