Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1220/13
Data wyroku: 2014-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Drzymała, Maria Szaroma, Halina Gajdzińska

Sygn. akt III AUa 1220/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Drzymała (spr.)

Sędziowie:

SSA Maria Szaroma
SSA Halina Gajdzińska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Ewa Dubis

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuJ. M.
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
przy udziale zainteresowanejB. M.
o podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników
na skutek apelacji wnioskodawcyJ. M.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt IV U 1406/12

o d d a l a apelację.

Sygn. akt IIIAUa 1220/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 maja 2013r. Sąd Okręgowy w Tarnowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieJ. M.od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 15 października 2012 r. nr(...) (...)- (...), stwierdzającej ustanie od dnia 1.07.2011 r. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie: ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno - rentowego dlaB. M.z uwagi na podleganie w tym czasie innemu ubezpieczeniu w ZUS z tytułu umowy zlecenia.
Sąd Okręgowy ustalił, iżB. M.podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako małżonek rolnika –J. M.od dnia 26.08.1995 r., pracując wraz z mężem w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Dodatkowo od dnia 1.06.2007 r. ubezpieczona zarejestrowała działalność gospodarczą polegająca na prowadzeniu sklepu, pozostając przy tym w ubezpieczeniu rolniczym z uwagi na spełnianie przesłanek z art. 5a ustawy.
W dniu 1.07.2011 r.B. M.zawarła zZakładem (...)wS.pierwszą umowę zlecenia mocą której zleceniobiorca miał wykonywać nadzór i prace porządkowe na placu zabaw dla dzieci, który znajduje się w centrum miejscowościB.. Ubezpieczona w ramach tej umowy oraz następnych zawartych w dniach 1.11.2011 r. i 14.05.2012 r. kosiła trawę na tym placu, plewiła krzewy oraz utrzymywała na bieżąco czystość (np. usuwała śmieci z koszy). Zarówno mążJ. M., jak i dzieci pomagały w wykonywaniu tych czynności wynikających z przedmiotowych umów.
B. M.była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego w ZUS przez płatnika składekZakład (...)wS.w okresach od 1.07.2011 r. do 31.12.2011 r. oraz od 14.05.2012 r. do 31.05.2012 r. jako osoba wykonująca umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Zgłoszenie do ubezpieczeń od dnia 1.07.2011 r. dotyczyło jedynie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Dnia 11.05.2012 r. płatnik składek przekazał do ZUS formularz(...)(zgłoszenie korekty podlegania ubezpieczeniom społecznym lub zdrowotnemu) zgodnie z którymB. M.podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1.07.2011 r. do 31.12.2011 r. Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 14.05.2012 r. płatnik składek przekazał do ZUS dnia 18.05.2012 r. W dniu 22.06.2012r. płatnik składek ponownie złożył korekty raportów rozliczeniowych dotyczącychB. M.za okres od 1.07.2011 r. do 31.12.2011 r. wykazując podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w wysokości „zero”, a następnie wniósł o anulowanie ubezpieczenia za okresy od 1.07.2011 r. do 31.12.2011 r. oraz od 14.05.2012 r. do 31.05.2012 r. Dnia 23.08.2012 r. ZUS zawiadomił płatnika składek o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, po czym płatnik przekazał do ZUS kolejne korekty raportów rozliczeniowych za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2011 r. deklarując podstawy wymiaru składek ubezpieczeniowych w związku z czym ZUS zakończył postępowanie w powyższej sprawie.Zakład (...)wS.nie zalega z opłatą składek za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2011 r. oraz za maj 2012 r.
W tym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione w świetle regulacji zawartej wart. 7 ust 1 pkt 1 i 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny oraz domownik rolnika – jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 5 ustawy przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.
Natomiast zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS podlegają, między innymi osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi.
W świetle powyższych regulacji, zaskarżona decyzja Prezesa KRUS była zdaniem Sądu I instancji prawidłowa, gdyż ubezpieczona zawierając i wykonując umowę zlecenia zZakładem (...)wS.została wyłączona z mocy prawa z ubezpieczenia społecznego rolników z uwagi na istnienie tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w ZUS (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Sąd nie uznał za zasadne zarzuty ubezpieczonej, iż zawarte zZakładem (...)wS.umowy nie były umową zlecenia, czy też świadczenia usług, lecz umową o dzieło, gdyż nie znajdują one oparcia w ustalonym stanie faktycznym, albowiem zarówno treść tych umów (choćby użycie w nich na określenie stron słów „zleceniodawca, zleceniobiorca”), jak i sposób ich wykonywania wskazują właśnie na cechy umowy zlecenia, ewentualnie umowy o świadczenie usług.
Od umowy zlecenia umowę o dzieło odróżnia bowiem konieczność jej sfinalizowania w każdym wypadku konkretnym i sprawdzalnym rezultatem. Czyli jest to umowa rezultatu, a nie umowa zlecenia, czy też świadczenia usług do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu – umowa starannego działania. Występuje tu także obowiązek osobistego wykonania dzieła przez przyjmującego zamówienie. Tymczasem jak wynika z ustalonego stanu faktycznego zadaniem ubezpieczonej było bieżące utrzymanie czystości na placu zabaw, a więc była to typowa umowa starannego działania, w wykonywaniu której pomagali jej przecież najbliżsi.
Bezzasadne było również powoływanie się naart. 9 ust 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, iż w związku z zaistniałym zbiegiem ubezpieczeń, na tej podstawieB. M.w spornym okresie nadal podlega ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem osoba, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4- prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, o której mowa wart. 8 ust. 6 pkt 1- podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpracy przy wykonywaniu tych umów podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi również z tytułu, o którym mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4.
Sąd I instancji podkreślił, że powyższy przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż mowa jest w nim o zbiegu tytułów ubezpieczenia powszechnego w ZUS, a nie jak w tym przypadku w dwóch oddzielnych organach ubezpieczeniowych to jest w ZUS i dla rolników w KRUS (na podstawieart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówB. M.z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie podlegała ubezpieczeniu w ZUS). Na poparcie słuszności swego stanowiska Sąd przytoczył wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16.10.2007 r., I UK 123/07, OSNP 2008/23-24/363 oraz z dnia 4.04.2011 r., II UK 373/10 i z dnia 16.10.2008 r., III UK 47/08, OSNP 2010/5-6/80, z dnia 3.09.2009 r. (II UK 29/09, OSNP 2011/9-10/129)
Skoro wykonywanie zlecenia stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o sus), to powstaje inny tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym w systemie powszechnym, który ma pierwszeństwo przed ubezpieczeniem społecznym rolników. Zatem jedyny wyjątek przewidujący pierwszeństwo dla ubezpieczenia społecznego rolników, a ściślej możliwość pozostania w tym ubezpieczeniu, przewidziany jest dla działalności gospodarczej (art. 5a ustawy). Inne tytuły powszechnego ubezpieczenia społecznego wykluczają stosowanie tego rozwiązania.
Za bezprzedmiotowe uznał Sąd I instancji zarzuty dotyczące naruszenia przepisówkpa, z uwagi na fakt, że od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii. Postępowanie sądowe, w tym w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (wśród przewidzianych wkpcsposobów rozpoznania odwołania przez sąd nie przewidziano stwierdzania nieważności decyzji organu rentowego, nie jest też możliwe uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu )
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.

W apelacjiod powyższego wyrokuJ. M.zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1/art. 7 ust 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww zw. zart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychorazart.750w zw. zart. 734 i 65 k.c.poprzez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż umowy z dnia 1 lipca 2011r, 1 listopada 2011r. i 14 maja 2012r. są umowami o świadczenie usług, co powoduje powstanie
obowiązku ubezpieczenia społecznego w systemie powszechnym i tym samym ustanie ubezpieczenia rolniczego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych umów prowadzi do wniosku, że są to umowy o dzieło, nie powodujące obowiązku ubezpieczenia społecznego; 2/ naruszenieart. 7 ust 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww zw. zart. 6 ust.1 pkt.4 i art. 12 ust.1 i art. 9 ust.2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zawarcie w/w umów skutkowało objęcieB. M.systemem ubezpieczenia powszechnego i ustaniem ubezpieczenia rolniczego, w sytuacji gdy nadal podlega ona ubezpieczeniu – art. 5a u.s.r.- - jedynie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, gdyż dodatkowy tytuł ubezpieczenia nie powstał, z uwagi na to, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu umowy zlecenia jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a ponadto nie złożyła ona wniosku o dobrowolne objęcie jej ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług. W związku z powyższym apelujący wniósł o zmianę wyroku i ustalenie, żeB. M.w okresie od 1 lipca 2011r. do 31 października 2012r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W uzasadnieniu apelujący podniósł, iż w jego opinii umowy z dnia 1 lipca 2011r, 1 listopada 2011r. i 14 maja 2012r. są umowami o dzieło, albowiemB. M.zawierając je miała wolę podjęcia takich czynności zarobkowych, które pozwolą jej nadal podlegać ubezpieczeniu rolniczemu, a wykonywane czynności miały charakter dzieła polegającego na utrzymaniu czystości placów, alejek, usunięciu śmieci….za które przysługiwało wynagrodzenie od wykonanego dzieła. RównieżZakład (...)wS.traktowa ł te umowy jako umowy o dzieło, zgłaszającB. M.jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego.
Ponadto apelujący wywodził, iż w przypadku uznania w/w umów za umowy o świadczenie usług, to zawarcie tych umów i tak nie skutkowało powstaniem tytułu do ubezpieczenia społecznego w systemie powszechnym, gdyż w sprawie należy zastosować a contrarioart. 9 ust.2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodatkowy tytuł ubezpieczenia ( z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług) nie powstał z uwagi na to, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu tej umowy jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a ponadto nie złożyła ona wniosku o dobrowolne objęcie jej ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług. W konsekwencjiB. M.pomimo zawartych umów, podlega ubezpieczeniu społecznemu jedynie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej , co pozwala jej na pozostanie w ubezpieczeniu rolniczym – art. 5a u.s.r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona, albowiem wbrew zarzutom w niej zawartym zaskarżony wyrok zapadł w prawidłowo ustalonym stanie sprawy, przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa materialnego, które Sąd Okręgowy starannie przytoczył, właściwie zinterpretował i dokonał prawidłowej subsumpcji.
Bezsporne było w sprawie, iżB. M.jako małżonek rolnikaJ. M.objęta była rolniczym ubezpieczeniem społecznym od dnia 26.08.1995 r., przy czym od dnia 1.06.2007 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, pozostając w ubezpieczeniu rolniczym z uwagi na spełnianie przesłanek zart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Spór sprowadzał się do tego, czy zawarcie przezB. M.zZakładem (...)wS.umów z 1.07.2011 r., 1.11.2011 r. i 14.05.2012 r. na podstawie których wykonywała nadzór i prace porządkowe na placu zabaw dla dzieci, kosiła trawę na tym placu, plewiła krzewy, usuwała śmieci z koszy oraz utrzymywała na bieżąco czystość, miało wpływ na jej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Stanowisko Sądu I instancji, że zawarcie i wykonywanie powyższych umów zlecenia przezB. M.zZakładem (...)wS.skutkuje wyłączeniem jej z mocy prawa z ubezpieczenia społecznego rolników, z uwagi na istnienie tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w ZUS (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) – jest w pełni prawidłowe i Sąd Apelacyjny w całości je podziela.
Przede wszystkim należy podnieść, że bezprzedmiotowe jest w niniejszym postępowaniu kwestionowanie charakteru zawartych umów i wywodzenie, że były to umowy o dzieło, albowiem jak wynika z wyjaśnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wT.(k -45 a.s) w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego z płatnikiem składek, korekt dokumentów rozliczeniowych, ostatecznie stwierdzono, żeB. M.podlega ubezpieczeniom społecznym w okresie od 1 lipca 2011r. do 31 grudnia 2011r. oraz od 14 maja 2012r. do 31 maja 2012r. z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, zlecenia lub o świadczenie usług. Z powyższych wyjaśnień wynika, że decyzja ZUS w przedmiocie objęciaB. M.obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w spornym okresie , nie została zaskarżona, a więc jest wiążąca w niniejszym postępowaniu. Na marginesie należy zauważyć, iż ocena Sądu I instancji powyższych umów jako umów zlecenia bądź o świadczenie usług, zasługuje na pełną akceptację, albowiem przemawia za tym zarówno treść tych umów jak i sposób ich wykonywania. Od umowy zlecenia umowę o dzieło odróżnia konieczność jej sfinalizowania w każdym wypadku konkretnym i sprawdzalnym rezultatem ( materialnym bądź niematerialnym ), przy czym jest obowiązek osobistego wykonania dzieła przez przyjmującego zamówienie. Tymczasem jak wynika z ustalonego stanu faktycznego zadaniem ubezpieczonej było bieżące utrzymanie porządku i czystości na placu zabaw, polegające na wykonywaniu powtarzających się czynności, a więc była to typowa umowa starannego działania, w wykonywaniu której pomagali jej najbliżsi członkowie rodziny. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe są zarzuty apelacji dotyczące błędnego zakwalifikowania powyższych umów jako umów zlecenia bądź o świadczenie usług.
Konsekwencją objęciaB. M.obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w ZUS, z tytułu wykonywania powyższych umów , w oparciu oart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- jest wyłączenie jej z mocy prawa z ubezpieczenia społecznego rolników, co wynika zart. 7 ust 1 pkt 1 i 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Regulacje zawarte w tych przepisach , które Sąd I instancji przytoczył w całości, uzależniają bowiem pozostawanie w ubezpieczeniu społecznym rolniczym, od nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Skoro zainteresowana podlega innemu ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy zlecenia, to nie może podlegać ubezpieczeniu rolniczemu w świetle powyższych regulacji.
Prawidłowe jest również stanowisko Sądu Okręgowego w kwestii interpretacjiart. 9 ust 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis obejmuje zbieg ubezpieczeń z systemu ubezpieczeń powszechnych. Dotyczy sytuacji w której osoba o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4- prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, o której mowa wart. 8 ust. 6 pkt 1- podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi również z tytułu, o którym mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4.
Powyższy przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż mowa jest w nim o zbiegu tytułów ubezpieczenia powszechnego w ZUS, a nie jak w tym przypadku w dwóch oddzielnych organach ubezpieczeniowych to jest w ZUS i dla rolników w KRUS. Nie ma więc możliwości przyjęcia jak tego chce apelujący, że zainteresowana na podstawie tego przepisu ( z uwagi na niski dochód ze zlecenia) podlega wyłącznie ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej , zaś na podstawieart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie podlega ubezpieczeniu w ZUS, a podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powyższe przepisy nie pozwalają na taka interpretację. Jedyny wyjątek dający pierwszeństwo dla ubezpieczenia społecznego rolników i  możliwość pozostania w tym ubezpieczeniu, przewidziany jest dla działalności gospodarczej (art. 5a ustawy), za ś wszystkie inne tytuły powszechnego ubezpieczenia społecznego wykluczają możliwość pozostawania w ubezpieczeniu rolniczym.
Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji w oparciu oart. 385kpc.