Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 863/13
Data wyroku: 2014-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Żak, Sądu Okręgowego Ewa Łuchtaj
Słowa kluczowe: Współwłasność
Podstawa prawna: art. 199 k.c., 31 k.r.o., 1 ust 1 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Sygn. akt II Ca 863/13
POSTANOWIENIEDnia 16 kwietnia 2014 rokuSąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Żak ( spr.)Sędziowie: Sądu Okręgowego Ewa ŁuchtajSądu Okręgowego Anna Podolska - KojtychProtokolant sądowy Katarzyna Szumiłopo rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 roku w Lublinie na rozprawiesprawy z wnioskuM. R.,R. R.,S. R.,M. O.,P. K.,R. K.,A. K.z udziałemC. R.iI. I.o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zwykłyzarządna skutek apelacji uczestniczkiI. I.od postanowienia Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 23 kwietnia 2013 roku, sygnatura akt I Ns 344/08 postanawia:Izmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalić;IIprzyznać adw.M. K.od Skarbu Państwa - SąduOkręgowego w Lublinie kwotę 221,40 zł (dwieście dwadzieścia jedenzłoty czterdzieści groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocyprawnej udzielonej z urzędu uczestniczceI. I.wpostępowaniu odwoławczym;IIIprzejąć na rachunek Skarbu Państwa kwotę 100 zł ( sto złotych) z tytułuopłaty od apelacji, -od której uiszczenia uczestniczkaI. I.była zwolniona.Sygn. akt II Ca 863/13

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Chełmie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 roku w sprawie I Ns 344/08 udzieliłM. R.,R. R.,S. R.,M. O.,A. K.,P. K.,R. K.zezwolenia na sprzedaż nieruchomości położonej wJ., gminaC., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałki nr (...)o powierzchni 0,07 ha, nr(...)o powierzchni 0,80 ha, nr(...)o powierzchni 1,98 ha, nr(...)o powierzchni 0,04 ha, nr(...)o powierzchni 0,14 ha, stanowiącej współwłasnośćM. R.,R. R.,S. R.,M. O.,C. R.,P. K.,R. K.,A. K..
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i motywy swego rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sygn. akt I Ns 417/07 Sąd Rejonowy w Chełmie stwierdził, iż spadek poJ. R., w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, nabyli: żonaC. R.w 1/2 części oraz bratankowie:M. R.,R. R.,S. R.,E. K.iM. O.po 1/10 części każde z nich.
Spadkobiercami zmarłej wnioskodawczyniE. K.są:A. K.,P. K.,R.K..
J. R.był właścicielem gospodarstwa rolnego położonego wJ.składającego się z działek gruntu o numerach:(...). Dla powyższych nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów.
Wnioskodawcy oraz spadkobiercy zmarłej wnioskodawczyniE. K.zamierzają sprzedać gospodarstwo rolne objęte współwłasnością a następnie dokonać podziału uzyskanej ze sprzedaży kwoty, proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności. Sprzedaż gospodarstwa jest jednak utrudniona przez postawę uczestniczkiC. R., która w zasadzie zgadza się na sprzedaż, jednak w oznaczonym miejscu i czasie nie przystąpiła do aktu notarialnego, pomimo tego, że zawarcie aktu zostało wcześniej zgodnie ustalone przez wszystkich współwłaścicieli. Uczestniczka jednocześnie nie godzi się na inne czynności wynikające ze współwłasności oraz nie wykonuje żadnych praw współwłaściciela. Uczestniczka nie opłaca żadnych ciężarów publicznych związanych z gruntami. Uczestniczka jest osobą w podeszłym wieku, trudno nawiązać z nią kontakt, ma problemy z poruszaniem się. Uczestniczka nie zamieszkuje na terenie gospodarstwa, jak również nie korzysta z gruntów będących jego częścią. Grunty wchodzące w skład gospodarstwa są zaniedbane.
Zarządzeniem z dnia 8 września 2008 r. w sprawie I Ns 673/08 został zwrócony wniosekI. I.o zmianę postanowienia tut. Sądu z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie I Ns 417/07 o stwierdzenie nabycia spadku poJ. R..I. I.złożyła kolejny wniosek o zmianę wskazanego wyżej postanowienia i sprawa ta toczyła się pod sygn. akt I Ns 206/10, jednak postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r. w sprawie Sąd zawiesił postępowanie w tej sprawie na podstawieart. 177§ 1 pkt 6 k.p.c., bowiemI. I.mimo zakreślonego terminu nie złożyła sprostowanych aktów stanu cywilnego, które były niezbędne do zakończenia tego postępowania.
Następnie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2011 r. postępowanie w sprawie I Ns 206/10 zostało umorzone, gdyż wniosek o jego podjęcie nie został złożony w ustawowym terminie.
Ponadto w Sądzie Rejonowym w Chełmie toczyła się sprawa o sprostowanie aktów stanu cywilnego w tym aktu zgonu brataJ. R.J. N.pod sygn. akt I Ns 15662/11. Postanowieniem z dnia 15 maja 2012 r. postępowanie w tej sprawie również zostało umorzone.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane w uzasadnieniu dowody z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy oraz aktach spraw: I Ns 673/08, I Ns 206/10 oraz I Ns 15662/11, których wiarygodności strony nie kwestionowały, a także w oparciu o fakty zgodnie podawane przez wnioskodawców i uczestników.
Sąd Rejonowy stwierdził, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie były sporne. Ponadto Sąd dodał, że uczestniczkaI. I.podnosiła, iż powinna być jednym ze spadkobierców poJ. R.a tym samym współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego.
W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że wniosek jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie.
Sąd odwołał się doart. 199 k.c.według, którego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.
Sąd Rejonowy ustalił, że udziały wnioskodawcówM. R.,R. R.,S. R.,M. O., spadkobiercówE. K.- czyliP. K.,R. K.,A. K.wynoszą łącznie połowę. W tej sytuacji, zdaniem Sądu Rejonowego, wnioskodawcy, posiadając co najmniej połowę udziałów w nieruchomości, są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem zgodnie z treścią cytowanego wyżej przepisuart. 199 k.c.i mogą skutecznie domagać się wydania postanowienia zezwalającego im na sprzedaż przedmiotowej nieruchomości.
Sąd Rejonowy postanowił udzielićM. R.,R. R.,S. R.,M. O.,A. K.,R. K.,P. K.zezwolenia na sprzedaż nieruchomości położonej wJ.gminaC., bowiem zamiarem wnioskodawców jest właśnie sprzedaż gospodarstwa rolnego objętego współwłasnością a następnie podział uzyskanej ze sprzedaży kwoty, proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności. Sprzedaż gospodarstwa jest jednak utrudniona przez postawę uczestniczkiC. R., która w zasadzie zgadza się na sprzedaż, jednak w oznaczonym miejscu i czasie nie przystąpiła do aktu notarialnego, pomimo tego, że zawarcie aktu zostało wcześniej zgodnie ustalone przez wszystkich współwłaścicieli. Uczestniczka jednocześnie nie godzi się na inne czynności wynikające ze współwłasności oraz nie wykonuje żadnych praw współwłaściciela. Uczestniczka nie opłaca żadnych ciężarów publicznych związanych z gruntami. Uczestniczka jest osobą w podeszłym wieku, trudno nawiązać z nią kontakt, ma problemy z poruszaniem się. Uczestniczka nie zamieszkuje na terenie gospodarstwa, jak również nie korzysta z gruntów będących jego częścią. Grunty wchodzące w skład gospodarstwa są zaniedbane.
UczestniczkaC. R.w składanych pismach procesowych wskazywała, iż zrzeka się prawa do swojej części majątku po mężuJ. R.. W ostatnim piśmie, złożonym już po wydaniu przez Sąd postanowienia,C. R.podała, iż zrzeka się spadku po mężu na rzecz uczestniczkiI. I..
W ocenie Sądu Rejonowego sprzedaż przedmiotowego gospodarstwa jest zasadna i nie narusza interesów uczestniczkiC. R., a wręcz przeciwnie pozwoli zapobiec dalszemu niszczeniu gospodarstwa a co za tym idzie dalszej utracie jego wartości. Sprzedaż gospodarstwa a następnie podział uzyskanej ze sprzedaży kwoty proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności jest zgodna z interesem wszystkich współwłaścicieli.
Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że z treścią wniosku nie zgadzała się jedynie uczestniczkaI. I.. Podnosząc tę okoliczność podkreślił jednak, iżI. I.nie jest wymieniona w treści postanowienia z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sygn. akt I Ns 417/07 jako spadkobierczyni poJ. R., a postanowienie to jest prawomocne i nie zostało zmienione w odpowiednim postępowaniu.I. I., pomimo że powinna być wymieniona w postanowieniu jako spadkobierczymi poJ. R., nie może obecnie wykazać swoich praw do przedmiotowej nieruchomości i nie została wymieniona w niniejszym postanowieniu jako współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości.
Ponadto, jak zauważył Sąd Rejonowy,C. R., jeśli podtrzyma swą decyzję, wyrażoną w ostatnio złożonym piśmie procesowym, po dokonaniu sprzedaży przedmiotowej nieruchomości i proporcjonalnym podziale uzyskanej ze sprzedaży kwoty, będzie mogła przekazać należną jej kwotęI. I..
Apelację od powyższego postanowienia złożyła uczestniczkaI. I.. Zaskarżając postanowienie w całości zarzuciła między innymi błędne ustalenia faktyczne co do tego, że nieruchomość jest zaniedbana i niszczeje. Podniosła również, że podana kwota 33000 złotych za jaką zamierzają wnioskodawcy sprzedać nieruchomość jest zaniżona oraz to, że jest córką przyrodniej siostryJ. R.i po rozstaniu rodziców była wychowywana przezJ. R..
Wnosiła o zmianę zaskarżonego „wyroku” albo o uchylenie go w całości „przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia” (k.139-141; k.151-152).
W piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2014 roku pełnomocnik uczestniczkiI. I.podniósł zarzut braku legitymacji wnioskodawców do występowania z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu i w związku z tym wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez oddalenie wniosku.
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik uczestniczkiI. I.popierał apelację, natomiast pełnomocnik wnioskodawcówM. R.,R. R.,S. R.orazM. O.wnosił o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako zasadna zasługuje na uwzględnienie.
Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości nabytej przez nich w drodze dziedziczenia poJ. R..
Nieruchomość położona wJ., gminaC., składająca się zdziałek : nr (...)o powierzchni 0,07 ha, nr(...)o powierzchni 0,80 ha, nr(...)o powierzchni 1,98 ha, nr(...)o powierzchni 0,04 ha, nr(...)o powierzchni 0,14 ha, została nabyta przezJ. R.na podstawie aktu własności ziemi(...).J./74 ( k.25 i 26, por. k.8). Nabycie nastąpiło z mocy prawa w dniu 4 listopada 1971 roku.J. R.od 12 lipca 1969 roku pozostawał w związku małżeńskim zC. R.( odpis skrócony aktu małżeństwa k. 38 w aktach sprawy I Ns 417/07).
Kwestia zaliczenia do majątku wspólnego lub odrębnego małżonków nieruchomości nabytej na podstawieart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) podlega ocenie na gruncie przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczego( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie IIICK 475/02). Stanowisko to wywodzi się z powszechnie aprobowanego poglądu, że nabycie własności nieruchomości, na podstawie art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy, ma charakter nabycia pierwotnego. Według zasadkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w szczególności jegoart. 31, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa małżeńska obejmująca ich dorobek, chyba że ustrój ten zostanie umownie wyłączony przez zainteresowane strony. Wspólny majątek małżonków stanowią przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. W myśl tych zasad każda nieruchomość rolna nabyta na podstawie przepisówustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychpowinna być zaliczona do majątku wspólnego małżonków, gdy w dniu 4 listopada 1971 r. istniała między nimi wspólność ustawowa (taką ostatecznie ukształtowaną linię orzecznictwa potwierdzają np.: uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 1 lutego 1989 r., III CZP 114/88 (Przeg. Sąd. 1992, nr 10, s. 76), z dnia 24 stycznia 1991 r., III CZP 61/90 (OSNCP 1991, nr 7, poz. 87) i z dnia 14 kwietnia 1994 r., III CZP 45/94 (Radca Prawny 1994, nr 4, s. 66), wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 września 1999 r., II CKN 458/98, (nie publikowany), z dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 327/00, (nie publikowany)). Jak wynika z utrwalonej wykładni przepisówustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychsąd w przedmiocie zaliczenia nieruchomości do majątku wspólnego rozstrzyga samodzielnie (np. postanowienie SN z dnia 21 maja 1999 r., III CKN 244/98, OSNC 1999/12/210). Stanowisko to opiera się na stwierdzeniu, że wiążąca moc prawna aktu administracyjnego sprowadza się do tej sfery stosunków, do której uregulowania organ administracyjny jest ustawowo powołany. Sąd Rejonowy natomiast swoje ustalenia oparł na błędnym założeniu, że to treść aktu własności ziemi, wydanego w trybie wymienionej wyżej ustawy, wiążąco rozstrzyga w przedmiocie, czy objęta tym aktem nieruchomość weszła w skład majątku wspólnego małżonków, czy też należy do majątku odrębnego jednego z nich. To założenie spowodowało następnie błędne ustalenia co do obecnego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku.
SpadkobiercyJ. R., ustaleni prawomocnym - dotychczas nie podważonym - postanowieniem Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 25 lipca 2007 roku w sprawie I Ns 417/07 mogli nabyć wyłącznie udział przypadającyJ. R.w nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego spadkodawcy i jego żonyC. R.. Tymczasem Sąd Rejonowy ustalił wysokość udziałów wnioskodawców w nieruchomości przyjmując, że należała ona wyłącznie do majątku osobistego spadkodawcy. Prawidłowe wyliczenie udziałów w nieruchomości wskazuje, żeC. R.jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w udziale ¾ ( przy czym udział ½ pochodzi z tytułu nabycia nieruchomości w trakcie trwania małżeństwa, a pozostała część z dziedziczenia po mężu – ¼ ), zaś pozostałym spadkobiercom przysługuje łącznie udział wynoszący ¼ części w nieruchomości (w tymM. R.,R. R.,S. R.orazM. O.udział w wysokości po 1/20 części każdemu z nich, natomiast spadkobiercomE. K., to jestA. K.,P. K.,R. K.udział w wysokości po 1/60 części każdemu z nich).
Słusznie zatem podniesiono w apelacji, że wnioskodawcy nie są uprawnieni do występowania z wnioskiem o zezwolenie im na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem, bowiem jak wynika zart.199 k.c.w braku zgody wszystkich współwłaścicieli do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd.
Brak tej przesłanki zadecydował o uwzględnieniu apelacji i zmianie postanowienia na podstawieart. 386§1 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego uzasadniaart. 520§1 k.p.c.Wysokość wynagrodzenia fachowego pełnomocnika będącego adwokatem, ustanowionego dla apelującej z urzędu przez Sąd Okręgowy w Lublinie ustalono na podstawie§19 i §20w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z pkt§ 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 461). O kosztach sądowych Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. zart. 520§1k.p.c.