Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 408/14
Data wyroku: 2014-09-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność Drogi Koniecznej
Podstawa prawna: art. 145 k.c.

Sygn. akt. III Ca 408/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Łowiczu oddalił wniosekT. S.o ustanowienie służebności drogi koniecznej na nieruchomości należącej doŁ. W.. Nadto zasądził odT. S.na rzeczŁ. W.kwotę 878,12 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz nakazał pobrać odT. S.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Łowiczu kwotę 423,89 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych wyłożonych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa.
Jak wskazano w uzasadnieniuT. S.wniósł o ustanowienie służebności drogi koniecznej na nieruchomości położonej wR.gm. Zduny, oznaczonej jakodziałka numer (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonuch jakodziałki nr (...), położonych wR., a to na szerokości 4 m, po południowej stronie rzekiS.i przy jej brzegu na odcinku od brodu na tejże rzece w kierunku wschodnim. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo rolne wR., ukierunkowane na chów bydła i utrzymanie w dobrej kulturze rolnej łąk urządzonych na przedmiotowych działkach władnących. Działki te posiadają dostęp do drogi publicznej, ale jest on nieodpowiedni, bo zwierząt z gospodarstwa wnioskodawcy nie można bezpiecznie przepędzić po drogach, po których poruszają się pojazdy mechaniczne. Zwierzęta płoszą się oraz stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Uczestnik wnosił o oddalenie wniosku.
W sprawie ustalono, żeT. S.jest właścicielem gospodarstwa rolnego położonego we wsiR.gminaZ.o powierzchni 14,47 ha, w skład którego wchodzą między innymidziałki nr (...). Przedmiotową nieruchomość wnioskodawca nabył od swoich rodziców umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 16 lipca 1982 r. UczestnikŁ. W.jest właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsiR., gminaZ., w skład której wchodzą między innymidziałki nr (...), dla której to nieruchomości urządzona jest w Sądzie Rejonowym w Łowiczu KW nr(...). Własność nieruchomości powód nabył na mocy umowy darowizny z dnia 24 stycznia 2011 r. Wskazane we wniosku działki, stanowiące własność wnioskodawcy i uczestnika, graniczą ze sobą. Położone są naprzemiennie po obu stronach rzekiS., oznaczonej jakodziałka ewidencyjna nr (...). Na rzece tej pomiędzy działkami uczestnikaŁ. W.nr 469 i 546 znajduje się bród, służący do przechodzenia i przepędzania bydła na drugą stronę rzeki. Wnioskodawca po obu stronach rzeki ma na wszystkich swoich działkach łąki zaś uczestnik nadziałce (...)ma pole uprawne. Siedliska gospodarstw stron znajdują się od strony drogi przez wieś (działka ewidencyjna nr (...)) a asfaltowa jezdnia biegnąca wzdłuż zabudowań stron w tej części wsiR.kończy swój bieg na wysokości siedliska wnioskodawcy. Dalej droga zakręca i biegnie w stronę wsiP.i poza stronami sporadycznie przejeżdża nią ktoś inny. Wzdłuż południowej granicydziałek (...), w odległości około 350 metrów od rzekiS., po granicy pomiędzy gruntami wsiR.i wsiZ.biegnie nieutwardzona droga gruntowa, którą mieszkańcy obu wsi dojeżdżają do łąk. Droga ta oznaczona jakodziałka nr (...)ma status drogi publicznej i jest uwidoczniona na mapie ewidencyjnej. Droga ta jest wykorzystywana sezonowo przez okolicznych rolników ze wsiZ.,R.iZ.w celu dojazdu do łąk położonych wzdłuż rzekiS.ciągnikami i innymi maszynami rolniczymi przy nawożeniu łąk, koszeniu trawy 2-4 razy w roku i zwożeniu sianokiszonki lub siana. Ruch na tej drodze ma charakter sezonowy, lokalny i gospodarski.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Łowiczu z dnia 6 czerwca 1980 r., sygn. akt Ns 860/79 ustanowiona została na nieruchomości stanowiącej obecnie własność uczestnikaŁ. W.służebność gruntowa na rzecz nieruchomości stanowiącej obecnie własność wnioskodawcyT. S., polegająca na prawie przechodzenia i przeganiania bydła po pasie gruntu o szerokości 3 metrów, biegnącym od nieruchomości małżonkówS.wzdłuż drzew rosnących nad brzegiem rzekiS., po zewnętrznej stronie pasa drzew patrząc od rzeki, następnie wzdłuż pasa drzew rosnących prostopadle do tejże rzeki, po lewej stronie tych drzew patrząc od rzeki, do wyjścia z brodu i w tenże sam sposób po drugiej stronie rzeki. Ustalono, że w czasie, gdy zapadło to postanowienie ojciec wnioskodawcy, będący uprawnionym do korzystania ze służebności posiadał i przepędzał przez nieruchomość 4 krowy. Obecnie wnioskodawca posiada 14 krów, które wypada na nieruchomości władnącej.
Ustalono, że wnioskodawca korzysta z przysługującej mu służebności. Aby skrócić sobie drogę do swej łąki położonej na wschód od brodu wnioskodawca przepędzał bydło przez działki uczestnika również poza granicami ustanowionej służebności, tj. na wschód od brodu po obu stronach rzekiS.- południowej i północnej. Wnioskodawca wypędza na pastwiska od 10 do 14 sztuk bydła. Krowy wnioskodawcy są przepędzane luzem, nie są spętane ani prowadzone na uwięzi, nie mają kagańców uniemożliwiających zjadanie rosnących wzdłuż drogi przepędu roślin. Rozbiegają się w sposób trudny do opanowania przez wnioskodawcę. Przepędzając bydło na swe łąkiT. S.po obu stronach rzeki stawiał tymczasowe ogrodzenie z palików i sznurków, aby zapewnić nie rozchodzenie się bydła.P.wbijał w działki uczestnika oraz swoje działki i łączył je sznurkami. Na tym tle od lat dochodziło do sporów pomiędzy wnioskodawcą i uczestnikiem a wcześniej także pomiędzy wnioskodawcą a poprzednikami prawnymi uczestnika.
Wyrokiem z dnia 5 listopada 1984 r. w sprawie I C 236/84 Sąd Rejonowy w Łowiczu zakazałT. S.przechodzenia, przejeżdżania i przepędzania inwentarza przez łąkę stanowiącą własnośćT. D.(który był poprzednim właścicielem nieruchomości należącej obecnie do powodaŁ. W.) położoną po południowej stronie rzekiS.na odcinku od brodu na tejże rzece w kierunku wschodnim.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej i załączone do akt sprawy dokumenty urzędowe i prywatne, zeznania świadkówK. D.,R. R.iE. S.oraz zeznania stron. Dowody z dokumentów nie były kwestionowane przez strony i nie wzbudzały wątpliwości sądu co do swojej mocy dowodowej.
W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy ocenił, że wniosek nie jest zasadny. Stwierdził, że droga gruntowa oznaczona jakodziałka nr (...), biegnąca w granicy gruntów wsiR.i wsiZ., po południowej stronidziałek (...)ma status drogi publicznej i jest uwidoczniona na mapie ewidencyjnej. Gwarantuje ona wnioskodawcy odpowiedni dostęp dodziałki (...). Droga ta jest wykorzystywana sezonowo przez okolicznych rolników w celu dojazdu do łąk położonych wzdłuż rzekiS.na pograniczu gruntów wsiZ.iR.. Ze swej istoty służy więc potrzebom gospodarczym okolicznych rolników dla dojazdów przy nawożeniu łąk, koszeniu trawy 2-4 razy w roku i zwożeniu sianokiszonki lub siana. Ruch na tej drodze ma charakter sezonowy i lokalny a przejeżdżający nią kierowcy ciągników rolniczych i innych maszyn rolniczych muszą liczyć się z obecnością inwentarza żywego pędzonego na pastwiska. Z drugiej strony wnioskodawca, jako osoba ponosząca odpowiedzialność za chowane przez siebie zwierzęta winien zapewnić podczas przegonu bydła jakąkolwiek drogą publiczna, nawet gminną gruntową, odpowiedni dozór, albo samemu przeprowadzać sukcesywnie mniejszą liczbę krów, nad którymi będzie w stanie zapanować albo zatrudnić do nadzoru nad większym stadem odpowiednią liczbę osób. Nadto, skorodziałka (...)jest najdalej położoną od siedliska łąką wnioskodawcy i jest wykorzystywana do wypasu bydła w wyjątkowych sytuacjach, to korzystanie z niej wnioskodawca powinien skorelować z okresem sianokosów i w czasie ich trwania wypasać bydło na innych działkach, aby ograniczyć przepędzanie bydła drogą w okresie zwiększonego ruchu. Ustanowiona w sprawie Ns 860/79 Sądu Rejonowego w Łowiczu służebność przechodu i przeganiania bydła służyła pokonaniu naturalnej przeszkody, rozdzielającej grunty należące wówczas do rodziców wnioskodawcy, to jest rzekiS.. Przebieg służebności został wówczas dostosowany do istniejących warunków w terenie poprzez wykorzystanie brodu przez rzekę, urządzonego w tym celu znacznym nakładem sił i środków przez poprzedników prawnych obecnych właścicieli okolicznych gospodarstw. Był on jednak przystosowany do przegonu mniejszej liczby inwentarza trzymanego dawniej w gospodarstwach i nie stwarzał nadmiernej uciążliwości dla nieruchomości obciążonych. Siedlisko wnioskodawcy, z którego pędzone są krowy na pastwiska, leży na końcu wsi. Pomiędzy nim a objętą wnioskiemdziałką nr (...)leży tylko niezamieszkałe siedlisko sąsiadaS.i siedlisko uczestnika. Natężenie ruchu na drodze publicznej w tej części wsiR.jest minimalne, tak co do liczby czy rodzaju pojazdów mechanicznych jak i prędkości. Stąd przechodzenie i przepędzanie bydła zdziałki siedliskowej nr (...)na oddaloną o kilkadziesiąt metrówdziałkę nr (...)w żadnej mierze nie może stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu. Także jeśli chodzi odziałkę nr (...), to zapewniony jest dostęp dla przechodu i przepędzania bydła: z siedliska podziałce wnioskodawcy nr (...), istniejącą służebnością biegnąca przezdziałki nr (...)do brodu, za brodem istniejącą służebnością biegnąca przezdziałki nr (...), dalej podziałce wnioskodawcy nr (...)idrogą gruntową nr (...)do tejżedziałki nr (...). Jest to dłuższa i trudniejsza, niż wnioskowana w niniejszej sprawie służebność przezdziałkę (...), ale wykorzystuje grunty wnioskodawcy i minimalizuje obciążenie gruntów należących do sąsiadów. Zdaniem Sądu Rejonowego podstawową zasadą powinno być maksymalne wykorzystanie przez wnioskodawcę możliwości dostępu poprzez własne grunty, nawet jeżeli wydłuża to czas przepędu czy wymagają zwiększenia liczby osób sprawujących nadzór nad przepędzanym bydłem. Dlatego Sąd Rejonowy oddalił wniosek.
Powyższe orzeczenie zaskarżył wnioskodawca osobiście, jak również za pośrednictwem pełnomocnika. Wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku, jak również wnosząc o zasądzenie na swoją rzecz od uczestnika zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów:
-art. 233 § 1 kpcskutkujące błędnym przyjęciem, że obie działki wskazane we wniosku jako władnące posiadają odpowiedni dostęp do drogi publicznej a wnioskodawca nie może domagać się ustanowienia służebności w sytuacji, gdy z przedmiotowego gruntu korzystał nieodpłatnie od dziesiątek lat; wskazała także na zignorowanie faktu, że na chwilę obecną istnieje już służebność na spornej nieruchomości. Stwierdził, że gospodarstwo wnioskodawcy jest obecnie całkowicie odmienne niż w latach 80., gdyż w tamtym czasie nie posiadał stada krów. Obecnie wnioskodawca jest producentem mleka i wnioskowana służebność jest mu niezbędna w prowadzeniu gospodarstwa.
Uczestnik wniósł o oddalenie apelacji, oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja nie jest zasadna.
Wbrew literalnej treści apelacji należało ocenić, że skarżący ani w apelacji sporządzonej osobiście, ani w apelacji sporządzonej przez jego pełnomocnika, nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy. Jest tak, gdyż mimo formalnego podniesienia zarzutu naruszenia przepisuart. 233 § 1 kpcnie wskazuje które konkretnie dowody Sąd Rejonowy ocenił wadliwie, jakie w konsekwencji tej oceny ustalenia faktyczne poczynił błędnie ani jakie winny być ustalenia prawidłowe. W tej sytuacji, mając na uwadze całokształt treści wywiedzionego środka zaskarżenia należało ocenić, że podstawa faktyczna orzekania nie była przedmiotem sporu. W tym stanie rzeczy znalazła się ona poza granicami zaskarżenia i nie podlegała badaniu przez sąd odwoławczy (art. 378 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc). Jednocześnie Sąd Okręgowy przyjmuje ustalenia poczynione przez Sąd I. instancji za własne.
Podniesiony zarzut w ocenie Sądu Okręgowego należy traktować jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności błędnej oceny tego, czy nieruchomości wskazywane we wniosku jako władnące posiadają odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu przepisuart. 145 kc.Wywód apelującego nie jest trafny. Instytucja przymusowego ustanowienia służebności w trybie tego przepisu służy jedynie uzdrawianiu sytuacji, w których nieruchomość w ogóle nie posiada dostępu do drogi publicznej, bądź dostęp ten posiada, ale jest on nieodpowiedni. Przepis ten daje bowiem możliwość żądania co prawda odpłatnego, ale mimo wszystko przymusowego ustanowienia służebności gruntowej, co w oczywisty sposób umniejsza uprawnienia każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej. Nie może on natomiast służyć gospodarczemu udoskonalaniu nieruchomości, która ma zapewniony odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Należy tu wskazać na okoliczność nie do końca czytelnie wyrażoną przez Sąd Rejonowy. Otóż ścisła interpretacja przepisuart. 145 kcnie daje pola do przyjmowania, że przesłanką do ustanowienia służebności może być potrzeba zapewnienia lepszej komunikacji pomiędzy różnymi nieruchomościami jednego właściciela. O ile więc ma znaczenie przy analizie wniosku to, czy nieruchomość posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej, to nie ma znaczenia to, czy posiada odpowiednie skomunikowanie z innymi nieruchomościami należącymi do tego samego gospodarstwa rolnego. Jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1975 r., III CRN 52/75, jeżeli należące do wnioskodawcy dwie działki, mają bezpośredni dostęp do drogi publicznej, wnioskodawca nie może domagać się ustanowienia drogi koniecznej przez grunt uczestnika tylko dlatego, że droga ta stanowiłaby krótsze połączenie jego działek niż droga publiczna. W sprawie jest oczywiste, że obydwie działki wnioskodawcy wskazane w piśmie inicjującym postępowanie posiadają dostęp do drogi publicznej umożliwiający wykorzystywanie ich zgodnie z ich charakterem, tj. jako łąki - czy to kośnej, czy też jako miejsca wypasu bydła. Oznacza to, że dostęp do drogi publicznej jest w obu przypadkach odpowiedni, w rozumieniu, w jakim pojęciem tym posługuje się przepisart. 145 kpc.
Oczywiście chybiony jest podniesiony w apelacji argument, że wnioskodawca od wielu lat korzystał z nieruchomości uczestnika w kształcie odpowiadającym służebności. Działanie to w granicach przekraczających uprawnienia wynikające z postanowienia Sądu Rejonowego w Łowiczu z dnia 6 czerwca 1980 r., sygn. akt Ns 860/79, było bezprawne i nie może być argumentem dla uwzględnienia wniosku. Bezprawne działania o których mowa stały się zresztą podstawą faktyczną wydania przez Sąd Rejonowy w Łowiczu przeciwko wnioskodawcy, w dniu 5 listopada 1984 r. w sprawie I C 236/84, wyroku zakazującego przechodzenia, przejeżdżania i przepędzania inwentarza przez łąkę stanowiącą obecnie własność uczestnika w części objętej obecnym wnioskiem. Należy więc stwierdzić, że deklarowane w apelacji działania wnioskodawcy nie tylko naruszały wynikające z przepisówustawy Kodeks Cywilnyuprawnienia właściciela, ale wprost lekceważyły prawomocne orzeczenie sądowe. Jest zatem jasne, że takie działanie nie może być argumentem uzasadniającym uwzględnienie wniosku.
Konkludując należy stwierdzić, że rozważania prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy są w całości trafne, zaś Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne. Dotyczy to w szczególności obszernych uwag odnoszących się do „odpowiedniości” dostępu nieruchomości do drogi publicznej. Nader skąpa argumentacja zawarta w obydwu apelacjach wnioskodawcy nie zdołała podważyć trafności stanowiska, które zajął Sąd I. instancji.
Z tych względów Sąd Okręgowy oddalił apelację (art. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc).
W ocenie Sądu odwoławczego sprzeczność interesów uczestników była w sprawie tak oczywista, że uzasadniała odstąpienie od zasady wyrażonej w przepisieart. 520 § 1 kpci zasądzenie, na podstawie przepisuart. 520 § 2 kpc, od wnioskodawcy na rzecz uczestnika, zwrotu kosztów procesu. Wysokość zasądzonej kwoty obejmującej jedyny poniesiony przez niego koszt, tj. koszt zastępstwa procesowego, została ustalona stosownie do§ 8 pkt 3 oraz § 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2013 r. poz. 461).