Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 473/14
Data wyroku: 2014-06-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Mariusz Broda, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Oświadczenie Woli, Spadek
Podstawa prawna: art. 1019 k.c., art. 88§2 k.c., 84 k.c.

Sygn. akt II Ca 473/14

POSTANOWIENIE
Dnia 13 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Mariusz Broda
Sędziowie:SO Elżbieta Ciesielska (spr.)
SO Barbara Dziewięcka
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2014 r.
sprawy z wnioskuK. P.
z udziałemSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wO.,P. P.,M. P.iB. P.
o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku
na skutek apelacji uczestniczkiSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wO.od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim
z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt I Ns 626/12
postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalić; oddalić apelację w pozostałym zakresie; zasądzić odK. P.na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wO.kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 473/14

UZASADNIENIE
We wniosku złożonym w dniu 1 czerwca 2012r.K. P.wniosła ozatwierdzenie przez sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminieoświadczenia o odrzuceniu spadku poW. P.wskazując, że o długachobciążających spadek po ojcu dowiedziała się dopiero z wezwania do zapłaty kierowanego doniej w dniu 24 października 2011r. przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wO.W związku z powyższym, jako przyczynę nie złożenia w terminieoświadczenia o odrzuceniu spadku poW. P.wskazała błąd co do rzeczywistegostanu majątkowego spadkodawcy.
Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2014r. Sąd Rejonowy w OstrowcuŚwiętokrzyskim postanowił zatwierdzić uchylenie się przez wnioskodawczynięK. P.z domuP., córkęW.iB.w dniu 8 stycznia 2014r. od skutkówprawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. P.synuM.iC., zmarłym 15 czerwca 2008r.O.i tam też ostatnio stale zamieszkałym" . Nadto w punkcie drugim orzekł, iżuczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Rozstrzygnięcie swoje Sąd Rejonowy oparł na ustaleniach faktycznychprzedstawionych w pisemnym uzasadnieniu na kartach 170v - 173v.
W świetle tych ustaleń doszedł do przekonania, iżK. P.aż do dnia wezwaniajej do zapłaty przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wO.tj. dodnia 24 października 2011r. nie wiedziała, że jej ojciec razem zB. P.był nazasadach małżeńskiej wspólności ustawowej współwłaścicielem własnościowegospółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wO.,Osiedle (...), oraz że miał długi. Nigdy bowiem nie zaciągał długów, nie posiadałżadnych dokumentów, z których by wynikało, że jest on dłużnikiem, a w szczególnościdłużnikiem uczestnikaSpółdzielni Mieszkaniowej (...). Po jego śmierci nie przychodziłydo niej żadne wezwania do zapłaty niewykonanych przez niego zobowiązań. Sąd Rejonowystwierdził, że w tych okolicznościach wnioskodawczyni mogła nie mieć wiedzy ojakichkolwiek pasywach wchodzących w skład spadku po ojcu. Czyniąc takie ustaleniewskazał, iż wezwania kierowane przez Spółdzielnię doK. P.na adresO.ul. (...), podczas gdy w rzeczywistości od 2003r.mieszkała ona pod adresem -(...), były nieskuteczne. Przypomniał, iż zgodnie zart.138 k.p.c.i139 k.p.c.doręczenie zastępcze tylko wtedy jest prawidłowe, gdy przesyłkaskierowana została na właściwy adres, pod którym adresat faktycznie zamieszkuje.
Sąd I instancji podkreślił także, iż dla oceny dochowania przez wnioskodawczynię aktówstaranności nie ma znaczenia fakt żeW. P.odebrał odpis nakazu zapłaty wydanyprzez Sąd Rejonowy w Kielcach w sprawie VI Nc 474/08. Stwierdził nadto, że brak wiedzywnioskodawczyni o rzeczywistym stanie spadku nie pozostaje w związku przyczynowym zniedołożeniem przez nią należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątkowego.
W kontekście tych ustaleń Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, iżK. P.powzięła wiadomość o pasywach obciążających spadek poW. P.dopiero napodstawie wezwania doręczonego w dniu 24 października 2011r. i od tej daty należy liczyćbieg rocznego terminu do złożenia przez nią oświadczenia o uchyleniu się od skutkówprawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie. Sąd Rejonowystwierdził, że wnioskodawczyni działała pod wpływem błędu co do przedmiotu spadku, abłąd ten był istotny i usprawiedliwiony okolicznościami. W skutek tegoż błęduwnioskodawczyni nie złożyła w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu.Oświadczenie to złożyła ostatecznie przed Sądem w dniu 8 stycznia 2014r. Sąd podkreślił przy tym, że niewątpliwym jest także, to że gdybyK. P.miała wyobrażenie orzeczywistym stanie spadku tj. gdyby nie działała pod wpływem błędu, złożyłaby w terminieoświadczenie o odrzuceniu spadku po swym ojcu. Ostatecznie Sąd I instancji stwierdził ,żenależało uwzględnić wniosekK. P.i zatwierdzić uchylenie się przez nią wdniu 8 stycznia 2014r. od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia oodrzuceniu spadku poW. P., o czym orzekł w oparciu o przepisyart. 1019 k.c.Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd Rejonowy oparł na regulacji zawartej wart.520par. 1 k.p.c.
Apelację od postanowienia wywiódł uczestnik Spółdzielnia Mieszkaniowa(...)wO.zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu:
1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w spawie materiałudowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ nawynik sprawy, a mianowicieart. 233 k.p.c.poprzez dokonanie oceny dowodów w sposóbniewszechstronny oraz niezgodny z regułami logiki i doświadczenia życiowego, bowiem zpominięciem tych okoliczności, które przemawiają za tym, iż spadkodawca wiedział, aprzynajmniej powinien był przypuszczać, ze będący jego współwłasnością lokal mieszkalny naosiedlu (...)był zadłużony, a także że wnioskodawczyni dowiedziała się o istnieniu zadłużenia dopiero w wyniku wysłania do niej przez Spółdzielnię pisma z dnia 24 października 2011r., a w związku z czym uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia woli o odrzuceniu spadku nie wygasło,
2. naruszenie przepisów postępowania w postaciart. 6 k.c.w zw. zart. 232 k.p.c.polegające na przyjęciu, że wobec twierdzenia powódki, iż nie posiada ona wiedzy o zadłużeniu ojca na rzecz apelującej, to na skarżącej ciążył obowiązek udowodnienia, że wnioskodawczyni nie dopełniła należytej staranności przy ustalaniu stanu majątku po zmarłymW. P.,
3. naruszenie prawa materialnego w postaci:
a)art. 61 k.c.poprzez przyjęcie że powódka skutecznie obaliła domniemanie doręczeniaoświadczenia Spółdzielni zawartego w piśmie z dnia 8 czerwca 2009r. pomimo, że pismo to wysłane listem poleconym nie zostało zwrócone przez operatora pocztowego, lecz zostało przyjęte przez osobę uprawnioną,
b)art. 1019 k.c.w zw. zart. 88 par. 1 k.c.polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym uprawnienie wnioskodawczyni do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku nie wygasło,
c)art. 1019 k.c.w zw. zart. 84 k.c.polegające na przyjęciu, że nieznajomość stanu
majątku spadkowego po ojcu stanowiła w niniejszej sprawie błąd istotny będący uzasadnioną podstawą do złożenia oświadczenia przez wnioskodawczynię o uchyleniu się przez nią od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonegopostanowienia i oddalenie wniosku oraz zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestnikaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)kosztów postępowania według norm przepisanych. Nad to wniosła o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnikaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE:
Chociaż nie wszystkie zarzuty sformułowane w apelacji były trafne to ostatecznie okazała się ona zasadna i jako taka poskutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia.Zasadnym i wystarczającym do uznania wadliwości zaskarżonego orzeczenia okazał się w ocenie Sądu Okręgowego zarzut naruszenia prawa materialnego w postaciart. 1019 k.c.w zw. zart. 88 par. 2k.c. Zaznaczyć przy tym należy, iż mino błędnego powołania w apelacjiparagrafu 1 art. 88 k.c.,przy podniesieniu zarzutu wygaśnięcia uprawnieniawnioskodawczyni do składania oświadczenia o jakim mowa wart. 1019 w odniesieniu do spadku po ojcu, a zatem odnoszącego się dopar. 2 art. 88 k.c.Sąd II instancji rozpoznając sprawę w granicach apelacji i uwzględniając granice zaskarżenia był zobowiązany do uwzględnienia stwierdzonego naruszenia prawa materialnego w postaci przepisu 1019k.c., na podstawie którego Sąd Rejonowy wydał zaskarżone orzeczenie. Naruszenie, które w ocenie Sądu Okręgowego miało w przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie, polegało na złożeniu przezK. P.oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. P.oraz oświadczenia o odrzuceniu spadku po tym spadkodawcy po terminie wskazanymwart.88 par. 2 k.c.Jak wynika z treści przepisuart. 1019par. li 2k.c.spadkobierca, który pod wpływem błędu najaki w przedmiotowej sprawie powołuje się wnioskodawczyni nie złożył w terminie żadnego oświadczenia tj. czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca, może uchylić się od skutków prawnych tego zaniechania poprzez złożenie przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych tegoż zaniechania, przy czym powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje czy też go odrzuca. Dla skuteczności takiego oświadczenia niezbędnym jest aby zgodnie z przepisemart. 88 par. 2 k.c.stosowanego tu zgodnie zart. 10 19 k.c.zostało ono złożone przed upływem roku od wykrycia błędu. Z upływem roku bowiem, od wykrycia błędu uprawnienie to wygasa. Tymczasem jak wynika z analizy materiału zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy,K. P.czek co prawda wniosek o przyjęcie przez Sąd oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych nie złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie złożyła lczerwca 2012r. tj. przed upływem roku od wykrycia błędu, co zgodnie z ustaleniami Sądu Rejonowego, w pełni akceptowanymi przez Sąd Okręgowy nastąpiło w dniu 24października 2011r: ,jednakże samo oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku z uwagi na błąd polegający na niewiedzy o istnieniu długów spadkowych wraz z oświadczeniem o odrzuceniu spadku poW. P.złożyła dopiero w dniu 8 stycznia 2014r. przed Sądem Rejonowym, ha rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego postanowienia (k. 161v), a zatem po upływie ponad dwóch lat i dwóch miesięcy od dnia 24 października 2011r. kiedy wykryła błąd," który jej zdaniem jako istotny spowodował nie złożenie przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie, i po upływie ponad półtora roku od złożeniawniosku inicjującego przedmiotowe postępowania.
Mając powyższe stwierdzenia na uwadze i nie wdając się w tym miejscu w szczegółowąanalizę zasadności zarzutu apelacyjnego dotyczącego charakteru błędu, na który jakoprzyczynę nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku powołała sięwnioskodawczyni, zdaniem Sądu Okręgowego stwierdzić należało, iż nawet przy przyjęciu , iż był to błąd istotny o jakim mowa w art. 84k.c.K. P.nie uchyliła sięskutecznie od nie złożenia w terminie oświadczenia woli o odrzuceniu spadku po ojcu, gdyżwbrewart. 1019 par. 1 k.c.w zw. zart.88 par. 2 k.c.oświadczenie o uchyleniu się odskutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku wraz zoświadczeniem o odrzuceniu spadku złożyła dopiero po upływie terminu zawitego dodokonania tej czynności tj. w czasie gdy wygasło jej uprawnienie do uchylenia się od skutkówzaniechania złożenia stosownego oświadczenia dotyczącego spadku pozostałego po jej ojcuW. P..Ipor. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013r. III CZP77/13 l.Podkreślić w tym miejscu należy, iż samo pismo inicjujące postępowania wprzedmiotowej sprawie, złożone przed upływem terminu zakreślonego wart. 88par. 2 k.c.nie czyniące zadość wymaganiomart. 1019 par. 1 i 2 k.c.w zw. zart. 1018 par. 3 k.c.niemogło zastąpić wskazanych w nim oświadczeń, a zatem nie można było uznać, że z chwilą jego wniesienia zachowany został termin do złożenia oświadczenia wskazanego wart. 1019par. 1 i 2 k.c.Zważywszy zatem na powyżej podniesione naruszenie prawa materialnegoujawnione w sprawie, wystarczające do rozstrzygnięcia apelacji, za zbyteczne Sąd Okręgowyuznał dokonywanie szczegółowej analizy pozostałych zarzutów podniesionych w apelacji.
Reasumując powyższe rozważania i działając na podstawieart. 386 par. 1 k.p.c.SądOkręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, iż wniosekK. P.oddalił. Apelację w pozostałej części tj. domagającej się zasądzenia kosztów postępowaniawedług norm przepisanych oddalił, bowiem apelująca nie wykazała aby w tokupostępowania przed Sądem Rejonowym poniosła jakiekolwiek koszty, w tym kosztyzwiązane z zastępstwem procesowym wykonywanym przez pracownika SpółdzielniMieszkaniowej(...)z siedzibą wO..
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 par. 2k.p.c.w zw. zart. 391 i 108 k.p.c.bowiem interesy apelującej Spółdzielni iwnioskodawczyni są sprzeczne. Na koszty te złożyły się koszty zastępstwa prawnegoudzielonego przez radcę prawnego, z jakiego na tym etapie postępowania korzystałaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...), a których wysokość została ustalona na podstawiepar.12 ust. 1 pkt. 1w zw. zpar. 8 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28września 2002r. w sprawie opłaty za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przezSkarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego zurzędu(tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 490).