Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1254/14
Data wyroku: 2014-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Teresa Kołbuc, Cezary Klepacz, Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172§1 i 2 k.c., art. 176§2 k.c.

Sygn. akt II Ca 1254/14

POSTANOWIENIE
Dnia 18 grudnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Teresa Kołbuc
Sędziowie: SSO Cezary Klepacz
SSO Rafał Adamczyk
Protokolant: st. protokolant sąd. Beata Wodecka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy
z wniosku
A. K.
z udziałem
K. G.,S. R.,K. K.,Z. K.,E. K.,B. B.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcyA. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt VII Ns 561/13
postanawia:
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie II ( drugim) i stwierdzić, żeA. K.córkaD.iE.nabyła z dniem 15 sierpnia 2010r. przez zasiedzenie udział w wysokości 3/64 ( trzy sześćdziesiąte czwarte) części we współwłasności nieruchomości położonej wK.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadziksięgę wieczystą (...)- w ramach udziału we współwłasności należącego doK. G.(poprzednioS.); oddalić apelację w pozostałej części.
II Ca 1254/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 20 lutego 2014r. Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, żeA. K.nabyła z dniem 15 sierpnia 2010r. przez zasiedzenie udział w wysokości ¼ części we współwłasności nieruchomości onumerze ewidencyjnym (...)położonej wK.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadziksięgę wieczystą (...). Oddalił jej wniosek o zasiedzenie udziału w tej nieruchomości po jej ojcuE. K..
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Nieruchomość położona wK.przyulicy (...), oznaczona numerem(...)zabudowana jest domem mieszkalnym, w którym urządzone są dwa mieszkania. Współwłaścicielami tej nieruchomości w udziałach po ½ części byłaS. R.iK. S.( obecnieG.). W dniu 15 sierpnia 1980r.K. S.zawarła w formie aktu notarialnego warunkową umowę sprzedaży przysługującego jej udziału w tej nieruchomości na rzeczD. L.iE. K..D. L.iE. K.nabyli należący doK. S.udział w nieruchomości w wysokości ½ części za kwotę 90000 złotych na współwłasność w częściach równych, tj. po ¼ części pod warunkiem, że Prezydent MiastaK.nie skorzysta z prawa pierwokupu. Prezydent MiastaK.nie skorzystał z prawa pierwokupu.D. L.iE. K.nie zawarli zK. S.umowy przenoszącej własność udziałów w powyższej nieruchomości. W dacie zawarcia umowyD. L.iE. K.objęli w posiadanie jedno z mieszkań w domu położonym na nieruchomości, w którym wcześniej zamieszkiwałaK. S.. W drugim mieszkaniu mieszkała wówczas i nadal mieszkaS. R.. Nieruchomość oznaczona nr(...)w części nie zajętej pod budynek mieszkalny znajdowała się od tego czasu we wspólnym posiadaniuD. L.,E. K.orazS. R.i członków jej rodziny. Po zamieszkaniu na nieruchomościD. L.iE. K.ogrodzili działkę, wymienili poszycie dachowe i ocieplili dom.E. K.uzależniony był od alkoholu i zdecydowaną większość czynności związanych z utrzymaniem nieruchomości podejmowałaD. L..D. L.iE. K.pozostawali w konkubinacie. W roku(...) urodziła sięich córkaA. K.i do chwili obecnej zamieszkuje ona na przedmiotowej nieruchomości.D. L.iE. K.byli postrzegani jako współwłaściciele nieruchomości.
E. K.zmarł dnia 16 lutego 1990r. Spadek po nim nabyli: żonaK. K.w ¼ części oraz dzieciA. K.,Z. K.,E. K.iB. B.po 3/16 części każde z nich. W chwili śmierci ojcaA. K.miała 8 lat. Z pośród spadkobiercówE. K.tylkoA. K.mieszkała wraz zD. L.na przedmiotowej nieruchomości. Pozostali spadkobiercyE. K.nigdy nie mieszkali na przedmiotowej nieruchomości ani też nie rościli pretensji do niej. Po śmierciE. K.D. L.przeprowadziła na nieruchomości szereg innych remontów, m.in. wykonała przyłącze wodociągowe i gazowe.
D. L.zmarła 20 stycznia 2007r. a jedyną jej spadkobierczynią jestA. K..
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że zarównoD. L.jak iE. K.byli do czasu swojej śmierci współposiadaczami samoistnymi nabytych w dniu 15.08.1980r. udziałów w przedmiotowej nieruchomości. Posiadacze samoistni, którzy zawarli umowę warunkową nabycia udziałów w nieruchomości są posiadaczami w złej wierze. Przy zachowaniu należytej staranności powinni bowiem wiedzieć, że do nabycia własności konieczne jest zawarcie kolejnej umowy w formie aktu notarialnego przenoszącej własność. Zatem zarównoD. L.jak iE. K.winni być świadomi tego, że nie przysługiwało im prawo własności do nabytych udziałów w nieruchomości. Zgodnie zart. 172 k.c.przy posiadaniu w złej wierze niezbędny okres posiadania samoistnego prowadzący do zasiedzenia nieruchomości wynosi lat 30. Gdyby posiadali oni nieruchomość przez okres 30 lat, to nabyliby udziały w nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 16.08.2010r. Jednak aniD. L.aniE. K.nie dożyli do momentu upływu terminu zasiedzenia. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie przepisart. 176 § 2 k.c., który stanowi, że jeżeli obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza, może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swojego poprzednika.D. L.posiadała swój udział w nieruchomości w wysokości ¼ części od dnia 15.08.1980r. do dnia swojej śmierci, tj. do dnia 20 stycznia 2007r, czyli przez okres niespełna 27 lat.A. K.jako jedyna spadkobierczyniD. L.może doliczyć sobie cały okres posiadania swojego poprzednika prawnego i w związku z tym nabyła przez zasiedzenie udział w wysokości ¼ części przedmiotowej nieruchomości z dniem 16.08.2010r.
Jeśli chodzi o udział poE. K.to Sąd Rejonowy wskazał, iż posiadał on go samoistnie w okresie od 15.08.1980r. do 16.02.1990r., a więc przez okres 9 lat, 6 miesięcy i 1 dnia.A. K.objęła w posiadanie jego udział jako spadkobierczyni w dniu 16.02.1990r. i do dnia 6 lutego 2014r ( dzień zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji) posiadała go przez okres 23 lat, 11 miesięcy i 20 dni. Okres posiadania swojego poprzednika prawnego może ona doliczyć do swojego posiadania ale tylko w takim zakresie w jakim po nim dziedziczy. Tylko bowiem udział odziedziczony poE. K.posiadała ona w swoim imieniu. Zdaniem Sądu Rejonowego udział ten wynosi 3/16 części, co stanowi 1 rok, 10 miesięcy i 6 dni ( 9 lat 6 miesięcy i 1 dzień = 3555 dni; 3555 x 3/16= 666 dni, co stanowi 22 miesiące i 6 dni, czyli 1 rok 10 miesięcy i 6 dni). Doliczając w/ w okres do jej okresu posiadania daje to 25 lat 9 miesięcy i 26 dni. Jest to więc okres niewystarczający do stwierdzenia zasiedzenia przez nią udziału poE. K.. Dlatego też w tym zakresie Sąd Rejonowy wniosekA. K.oddalił ( punkt II postanowienia).
Apelacjęod tego postawienia w części oddalającej wniosek wniosła wnioskodawczyni, która zarzuciła naruszenie prawa procesowego, a to:
-art. 325 k.p.c.w zw. zart. 361k.p.c. iart. 516 k.p.c.polegający na niewskazaniu przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu osoby przeciwko której nastąpiło zasiedzenie udziału, który w dacie zasiedzenia tej osobie przysługiwał,
-art. 233 § 1 k.p.c.polegające na dokonaniu oceny zgromadzonego materiału w sposób dowolny, z pominięciem zasad doświadczenia życiowego, czego skutkiem było niewłaściwe uznanie, iż wniosek o zasiedzenie zasługuje jedynie w części.
Zarzuciła nadto naruszenie prawa materialnego, a toart. 172 § 1 i 2 k.c.iart. 176 § 1 i 2 k.c.polegające na błędnym uznaniu przez Sąd , że posiadanie samoistne części nieruchomości objętej wnioskiem wykonywane przez poprzednika prawnegoA. K., tj.D. L.ograniczało się jedynie do samoistnego udziału w tej nieruchomości wynoszącego ¼ podczas, gdy samoistne jej posiadanie dotyczyło udziału w ½ części, a co za tym idzie wniosek o zasiedzenie całego udziału wynoszącego ½ był uzasadniony.
Z ostrożności zarzuciła naruszenieart. 176 § 2 k.c.polegające na błędnym uznaniu, że doliczenie czasu posiadania poprzednika do czasu jej posiadania w rozumieniu w/w przepisu oznacza możliwość doliczenia okresu tego posiadania liczonego od odziedziczonego udziału, podczas gdy zgodnie z tym przepisem spadkobierca może żądać stwierdzenia zasiedzenia na swoją rzecz z zaliczeniem okresu posiadania spadkodawcy w takiej części w jakiej dziedziczy.
Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku w całości, tj. stwierdzenie zasiedzenia udziału w ½ części w nieruchomości należącego w dacie zasiedzenia doK. S..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest częściowo zasadna.
Zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. Powyższe oznacza związanie sądu drugiej instancji granicami środka zaskarżenia i niemożność rozpoznania apelacji dotyczącej niezaskarżonej części orzeczenia. Orzeczenie w części niezaskarżonej, a więc pozostającej poza granicami apelacji, staje się prawomocne.
Wnioskodawczyni wniosła apelację od oddalonej część jej wniosku o zasiedzenie. Powyższe oznacza, że postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 20 lutego 2014r. w punkcie I ( pierwszym) uprawomocniło się.
Należy przyznać rację apelującej, że w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi współwłasność kilku osób, postanowienie o zasiedzeniu udziału w takiej nieruchomości winno wskazywać, który z dotychczasowych współwłaścicieli utracił swoje prawo na skutek zasiedzenia jego udziału. Jednak sąd drugiej instancji wobec uprawomocnienia się postanowienia w pkt. I nie mógł w tym zakresie orzekać.
Sąd Rejonowy dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne. Z tak ustalonego stanu faktycznego sąd pierwszej instancji wyprowadził trafny wniosek, że rodzice wnioskodawczyni byli współposiadaczami samoistnymi udziałów jakie nabyli w przedmiotowej nieruchomości odK. S.w drodze warunkowej umowy sprzedaży. ZarównoD. L.jak iE. K.„nabyli” przedmiotową umową należący doK. S.udział w przedmiotowej nieruchomości w wysokości ½ części po połowie ( po ¼ części każde). Rodzice wnioskodawczyni w chwili zawarcia tej umowy jak i przez cały czas wspólnego pożycia byli w konkubinacie, wspólnie zamieszkiwali w części domu, do której zostali wprowadzeni przezK. S., współkorzystali z drugą współwłaścicielką z nieruchomości gruntowej. To, że to matka wnioskodawczyniD. L.głównie dbała o tę nieruchomość nie oznacza, żeE. K.został tego współposiadania pozbawiony, że jego posiadanie z posiadania samoistnego zmieniło się na zależne. Współposiadał on tę nieruchomość, bowiem mieszkał na niej, korzystał z niej według swojej woli, traktował ją jako swoją własność. Jak wynika z zeznańS. R.- współwłaścicielki powyższej nieruchomości w ½ części - zarównoD. L.jak iE. K.traktowała ona jako współwłaścicieli tej nieruchomości od momentu sprzedaży im swojego udziału przez jej siostrę. Nie zostało w sprawie wykazane, żeE. K.wyzbył się współposiadania na rzeczD. L.. Zatem każde z nich od dnia 15.08.1980r. współposiadało przedmiotową nieruchomość w ramach nabytego odK. S.udziału.
Własność w drodze zasiedzenia nabywa z reguły osoba posiadająca rzecz bez przerwy przez okres przewidziany w przepisach. Zmiana osoby posiadacza powoduje przerwę zasiedzenia.Kodeks cywilnywart. 176dopuszcza możliwość doliczenia okresu posiadania poprzednika, ale może to nastąpić tylko w dwóch wypadkach w tym przepisie wskazanych. Pierwszy wypadek dotyczy sytuacji, gdy nastąpiło przeniesienie posiadania, drugi – gdy posiadacz jest spadkobiercą swojego poprzednika. Pojęcie przeniesienia posiadania oznacza przejście posiadania na inną osobę w czasie biegu zasiedzenia w sposób określony w przepisachart. 348- 351 k.c.
Jest bezsporne, żeE. K.nie dożył do momentu upływu okresu prowadzącego do zasiedzenia. Wnioskodawczyni w chwili śmierci swojego ojca miała 8 lat i na przedmiotowej nieruchomości pozostała po śmierci ojca wraz z matką. Nie zostało wykazane przez wnioskodawczynię, żeE. K.przeniósł przed śmiercią swoje współposiadanie udziału w przedmiotowej nieruchomości na rzeczD. L.w sposób określony w/w przepisach. Ograniczony zakresart. 176 § 1 k.c.oznacza, że nie można doliczyć posiadania poprzednika gdy nastąpiło samowolne objęcie posiadania, a do takiego doszło ze stronyD. L.po śmierciE. K..D. L.nie została powołana do spadku poE. K.. W takim wypadku dlaD. L.okres posiadania prowadzący do zasiedzenia jego udziału ( z wyłączeniem udziału spadkowego małoletniej wówczas wnioskodawczyni) zaczynałby biec dopiero od chwili objęcia przez nią posiadania, czyli od dnia 16.02.1990r. Jednak liczony od tej daty okres jej posiadania i posiadania wnioskodawczyni jest zbyt krótki, aby doprowadził do zasiedzenia.
Prawidłowo Sąd Rejonowy wskazał, że w stosunku do wnioskodawczyni zastosowanie ma przepisart. 176 § 2 k.c.Zasada doliczenia posiadania poprzednika ma zastosowanie na korzyść wszystkich spadkobierców. Nie może być ona stosowana na korzyść tylko jednego z nich, szczególnie tego, który posiada nieruchomość we własnym imieniu. Dla takiego spadkobiercy bieg terminu zasiedzenia rozpoczyna się od chwili otwarcia spadku ( por. postanowienie SN z 7 maja 1986r. III CRN 60/86 – OSNCP z 1987r, z.9, poz. 138). Zatem wnioskodawczyni jako spadkobiercaE. K.może żądać stwierdzenia zasiedzenia na swoją rzecz, doliczając sobie okres posiadania spadkobiercy, ale tylko w takiej części, w jakiej dziedziczy. Wnioskodawczyni dziedziczy spadek poE. K.w 3/16 części. Zatem doliczając okres posiadania swojego ojca nabyła ona z dniem 15.08.2010r. udział we współwłasności nieruchomości w wysokości 3/64 części ( 3/16 x ¼).
Rację ma apelująca, że przyjęty przez Sąd Rejonowy sposób obliczenia okresu posiadania podlegającego zaliczeniu jest nie do zaakceptowania. Przyart. 176 § 2 k.c.mamy do czynienia z ciągłością posiadania. Skoro wnioskodawczyni objęła w posiadanie z chwilą śmierci swojego ojca odziedziczony po nim udział w spadku to po doliczeniu okresu posiadaniaE. K.nabyła przez zasiedzenie po upływie lat trzydziestu, tj. z dniem 15.08.2010r. udział w wysokości 3/64 części w przedmiotowej nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie i stwierdził, żeA. K.córkaD.iE.nabyła przez zasiedzenie z dniem 15.08.2010r. udział w wysokości 3/64 części we współwłasności nieruchomości położonej wK.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadziksięgę wieczystą (...)– w ramach udziału we współwłasności należącego doK. G.( poprzednioS.). Dalej idącą apelację jako niezasadną Sąd Okręgowy oddalił na podstawie 385k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
( SSO T. Kołbuc) ( SSO C. Klepacz) ( SSO R. Adamczyk)
(...)