Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 218/14
Data wyroku: 2014-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Anna Polak, Beata Górska
Słowa kluczowe: Zawieszenie, Wstrzymanie Lub Zmniejszanie Emerytury Lub Renty
Podstawa prawna: art. 103a FUS

Sygn. akt III AUa 218/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 listopada 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SSA Barbara Białecka (spr.)
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. w Szczecinie
sprawyB. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wypłatę emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonej
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt VI U 1941/13
oddala apelację.
SSO del. Beata Górska SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka
Sygn. akt III AUa 218/14

UZASADNIENIE
Decyzją z 8 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.na podstawie przepisówustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawoo szkolnictwie wyższym(Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz przepisówustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej jako: ustawa emerytalna), po rozpatrzeniu wniosku z 27 czerwca 2013 r., wznowił wypłatę emerytury ubezpieczonej od 1 czerwca 2013 r.
Ubezpieczona w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła, że zgodniez wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 2/12) przysługuje jej świadczenie emerytalne od dnia 22 listopada 2012 r.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Wskazał, że ubezpieczona prawo do emerytury nabyła od 1 grudnia 2008 r.; emerytura została zawieszona z powodu kontynuacji zatrudnienia. Organ rentowy 3 kwietnia2009 r. wydał decyzję o wznowieniu wypłaty emerytury od 1 marca 2009 r.i jednocześnie zawiesił wypłatę świadczenia z powodu osiągnięcia przychodu przekraczającego 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Z kolei decyzjąz 3 października 2011 r. organ rentowy wstrzymał wypłatę emerytury od1 października 2011 r. W ocenie organu rentowego, brak jest podstaw do podjęcia wypłaty świadczenia za okres przed dniem 1 czerwca 2013 r. gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2013 r. dotyczył jedynie osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Nadto organ rentowy wskazał, iż wypłatę świadczeń wznawia się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wnioseko wznowienie (art. 135 ust. 2 ustawy emerytalnej).
Pismem z 9 grudnia 2013 r. ubezpieczona wniosła o wypłatę emerytury za okres od 21 listopada 2012 r. do 31 maja 2013 r.
Wyrokiem z 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonaurodziła się (...)W okresie od 1 września 1975 r. do 30 września 2013 r. była zatrudniona na stanowisku adiunkta w(...)Uniwersytecie(...)wS..
W dniu 10 grudnia 2008 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury.
Decyzją z 17 grudnia 2008 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od 1 grudnia 2008 r. Wypłatę emerytury zawieszono z uwagi na kontynuowanie przez ubezpieczoną zatrudnienia.
Decyzją z 3 kwietnia 2009 r. organ rentowy przeliczył ubezpieczonej wysokość emerytury i zawiesił wypłatę świadczenia z uwagi na osiąganie przychodu przekraczającego 130 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Decyzją z 3 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.wstrzymał ubezpieczonej wypłatę emerytury od 1 października 2011 r.z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia. Organ rentowy wskazał, że w celu podjęcia wypłaty emerytury, ubezpieczona winna przedłożyć świadectwo pracylub zaświadczenie potwierdzające fakt rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznychoraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707; dalej jako: ustawa zmieniająca) w związku z art. 103a ustawy emerytalnej, dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 22 listopada 2012 r., poz. 1285.
W dniu 27 czerwca 2013 r. ubezpieczona, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., złożyła w organie rentowym wnioseko wznowienie wypłaty emerytury.
Decyzją z 8 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS., po rozpatrzeniu wniosku z 27 czerwca 2013 r., wznowił wypłatę emerytury ubezpieczonej od 1 czerwca 2013 r. i ponownie ustalił wysokość świadczenia.
Sąd I instancji zważył, że odwołanie okazało się nieuzasadnione. Wskazał, że ubezpieczona domagała się wypłaty świadczeń emerytalnych za okres od 22 listopada 2012 r. do 31 maja 2013 r. (od 1 czerwca 2013 r. organ rentowy wznowił wypłatę należnego jej świadczenia). Żądanie swoje ubezpieczona wywodziła z treści  wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. (sygn. K 2/12).
Zdaniem Sądu Okręgowego, stanowisko ubezpieczonej nie znajduje oparciaw prawie. Sąd ten zwrócił uwagę, że badając zgodność zKonstytucjąart. 28 ustawy zmieniającej, Trybunał Konstytucyjny powiązał treść tego przepisu z treścią art. 103a ustawy emerytalnej, wskazując, iż oba te przepisy nie znajdują zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Tylko w stosunku do tych osób przepis art. 28 ustawy zmieniającej, w zakresie,w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy emerytalnej, utracił moc z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw, czyli z dniem 22 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1285).
W rozpoznawanej sprawie, ubezpieczona uzyskała, co prawda, prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r. - niemniej jednak, z niespornych ustaleń stanu faktycznego wynika, że prawo do świadczeń emerytalnych nabyła decyzją z 17 grudnia 2008 r. (od 1 grudnia 2008 r.), a więc przed dniem 8 stycznia 2009 r.W związku z tym, ubezpieczona nie należy do grupy osób, które z mocy omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zachowały prawo do wypłaty emerytury (są to osoby, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 listopada 2012 r. podkreślał, że rozpatrywana sprawa będąca przedmiotem orzeczenia, nie dotyczyła istoty rozwiązania zawartego w art. 103a ustawy emerytalnej. Trybunał badał zastosowanie nowej treści ryzyka emerytalnego na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej do osób, które w momencie jej wejścia w życie miały ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów, które nie uzależniały realizacji prawa do emerytury (wypłaty) od rozwiązania stosunku pracy.
Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika jednoznacznie, że ubezpieczonej przyznano prawo do emerytury w czasie, gdy obowiązywał art. 103ust. 2a ustawy emerytalnej, który brzmiał identycznie, jak dodany ustawą zmieniającą art. 103a ustawy emerytalnej. Decyzją z 17 grudnia 2008 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od 1 grudnia 2008 r. i jednocześnie zawiesił wypłatę świadczenia, ponieważ kontynuowała ona zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
W świetle przedstawionych argumentów uznać należy, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki, które uprawniały organ rentowy do zawieszenia wypłaty emerytury w okresie od 1 października 2011 r. do 31 maja 2013 r. Ubezpieczona w dniu wejścia w życie przepisu art. 103a ustawy emerytalnej (1 października 2011 r.) kontynuowała zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, na rzecz którego wykonywała zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, tj. przed dniem1 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy uznał, że trafnie zauważył organ rentowy, że swoim zachowaniem wyczerpała dyspozycję znowelizowanego art. 103a ustawy emerytalneji zasadnie wstrzymał jej wypłatę świadczenia emerytalnego, a tym samym, zaskarżoną decyzję organu rentowego należy uznać za prawidłową i odpowiadającą obowiązującemu prawu. Stwierdził, że zawieszenie wypłaty świadczenia w okresie od 1 października 2011 r. do 31 maja 2013 r. (kiedy to ubezpieczona nieprzerwanie kontynuowała zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, na rzecz którego wykonywała zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, tj. przed dniem 1 grudnia 2008 r.), nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawai brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wypłatę świadczeń emerytalnych za okres od 21 listopada 2012 r. do 31 maja 2013 r.
Odnośnie kwestionowania decyzji z 8 lipca 2013 r. w zakresie daty wznowienia emerytury, Sąd Okręgowy wskazał, że generalną zasadą prawa emerytalno-rentowego jest przyznawanie, podejmowanie i wypłacanie świadczeń na wniosek zainteresowanego, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń (spełnienia przesłanek wznowienia czy wypłaty), lecz nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o świadczenie (art. 129, 135 ustawy emerytalnej). Z żadnego zaś przepisu nie wynika, by po ogłoszeniu w dniu 22 listopada 2012 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, organ rentowy miał obowiązek z urzędu podjąć wypłatę świadczenia. Sąd I instancji wskazał, że skoro ubezpieczona wniosek o wznowienie wypłaty emerytury złożyła 27 czerwca 2013 r., to organ rentowy na mocy art. 135ust. 1 ustawy emerytalnej prawidłowo podjął wypłatę świadczeń od 1 czerwca 2013 r.
Ubezpieczona wniosła apelację od powyższego wyroku. Wskazała, że prawo do emerytury nabyła faktycznie 1 grudnia 2008 r. bez względu na wiek emerytalny, jednak wiek 60 lat osiągnęła(...). Od 7 stycznia 2013 r. do 5 lipca 2013 r. przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia. Ponownie podjęła pracę od 6 lipca 2013 r. Uzyskała z ZUS informację, że w związku z wyrokiem TK (K 2/12), uzyskała prawo do wypłaty zaległego świadczenia emerytalnego od 21 listopada 2012 r. W związku z tym, złożyła wniosek z 27 czerwca 2013 r., a organ rentowy wskazał, że wypłatę świadczenia wznowiono od daty złożenia wniosku. Skarżąca podniosła, że Sąd I instancji nie odniósł się do tych faktów i nie ocenił sytuacji, dlaczego nie złożyła wniosku. Wskazała, że nie było w tym jej winy. Stwierdziła, ze skoro z informacji ZUS wynikało, że ma zwrócić się o zaległe świadczenie, to dopiero wówczas złożyła wniosek. Wskazała, ze na początku 2013 r. uzyskała informację, że przepisy się nie zmieniły, a już wówczas (przed urlopem) mogłaby złożyć wniosek. W ocenie apelującej, znalazła się ona w kręgu adresatów wyroku TK i należy jej się wypłata zaległego świadczenia emerytalnego za sporny okres. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowiI instancji albo o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że należy jej się wypłata świadczenia emerytalnego za sporny okres, albo o uchylenie zaskarżonego wyrokui poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.
Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonej okazała się nieuzasadniona.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Sąd Odwoławczy podzielił ustalenia i rozważania prawne Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyroki Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. I PKN 339/98, OSNAPiUS 1999/24 poz. 776, z 22 lutego 2010 r. I UK 233/09, Lex nr 585720).
W pierwszej kolejności należy wskazać, że orzecznictwo Sądu Apelacyjnegow zakresie wypłaty emerytur zawieszonych w związku z wejściem w życie art. 103a ustawy emerytalnej jest jednolite. Sąd Apelacyjny podkreśla, że – jak prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy – powoływany wyrok TK (K 2/12) ma ograniczony zakres zastosowania, a mianowicie, zawężony jedynie do osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 lutego 2014 r., III UK 154/13, niepubl. oraz III UK 140/13, niepubl.). Jest to spowodowane tym, że nie obowiązywała wówczas ani regulacja art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, ani też przepis art. 103a tej ustawy. W związku z tym, niezgodny z zasadą zaufania obywateli do organów państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażoną wart. 2 Konstytucji RP, był przepis art. 28 ustawy zmieniającej, który zakładał nadanie przepisowi art. 103a ustawy emerytalnej mocy wstecznej, rozciągającej się na okres przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (1 stycznia 2011 r.), ale jedynie w czasie po uchyleniu przepisu art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej (od 8 stycznia 2009 r.). Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjnyw uzasadnieniu wyroku z 13 listopada 2012 r. (sygn. akt K 2/12), nie badał on konstytucyjności obowiązku uprzedniego rozwiązania stosunku pracyz dotychczasowym pracodawcą jako warunku realizacji nabytego prawa do emerytury, lecz zastosowanie nowej treści ryzyka emerytalnego na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej do osób, które w momencie jej wejścia w życie miały już ustalonei zrealizowane prawo do emerytury. Trybunał podkreślił, że przy podejmowaniu decyzji o przejściu na emeryturę istotne jest, aby ubezpieczony znał warunki, jakie będzie musiał spełnić, aby zrealizować to prawo i mógł się do nich przygotować. Trybunał wskazał, że w przypadku zasady zaufania obywateli do organów państwai stanowionego przez nie prawa, podstawą jest pewność prawa, lecz nie tylew rozumieniu stabilności przepisów, co w aspekcie pewności tego, że na podstawie obowiązującego prawa obywatel może kształtować swoje stosunki życiowe.W związku z tym, głównym aspektem naruszenia tej konstytucyjnej zasadyw kontekście poruszonej problematyki był fakt, że gdyby obywatele, którzy nabyli prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.,w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia, wiedzieli, że będą musieli przerwać zatrudnienie, aby świadczenie uzyskać, to w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego mogliby zrezygnować ze złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury i kontynuować zatrudnienie.
Ubezpieczona miała przyznane prawo do emerytury od 1 grudnia 2008 r.,a zatem nie znalazła się w kręgu osób, wobec których Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności powoływanej regulacji art. 28 ustawy zmieniającej w zw. z art. 103a ustawy emerytalnej, z zasadą ochrony zaufania obywateli do organów państwai stanowionego przez nie prawa wyrażoną wart. 2 Konstytucji RP. W treści nabytego przez nią prawa do emerytury zawierał się nakaz rozwiązania stosunku pracyz dotychczasowym pracodawcą w celu pobierania świadczenia. Prawo do emerytury nabywa się tylko raz w ciągu życia (por. uzas. wyr. TK sygn. akt K 2/12). Dotyczy to także emerytury, tzw. wcześniejszej, po ukończeniu 55 roku życia. Wówczas emerytura przyznana wnioskodawcy po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, w sytuacji gdy był on uprawniony do wcześniejszej emerytury, nie stanowi nowego świadczenia. Prawo do emerytury wcześniejszej nie wygasa,a w związku ze spełnieniem warunku osiągnięcia wieku emerytalnego następuje jedynie ustalenie na nowo podstawy emerytury, tzw. przeliczenie (por. wyrok SAw Lublinie III AUa 1120/12, Lex nr 1271914). Z wnioskiem o przeliczenie świadczenia emerytalnego można zwracać się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wielokrotnie i z różnych powodów dających podstawę do przeliczenia wysokości świadczenia. Jednak decyzja o wysokości świadczenia emerytalnego, wydana po jego przeliczeniu, nie stanowi nabycia prawa do emerytury. Nadto, czym innym jest nabycie prawa do świadczenia, a czym innym realizacja jego wypłaty.
Reasumując, skoro ubezpieczona nie znalazła się w kręgu podmiotów, wobec których regulacja art. 28 ustawy zmieniającej w zw. z art. 103a ustawy emerytalnej została uznana za niezgodną zKonstytucją RP, nie było podstaw prawnych do wypłaty zawieszonej emerytury za sporny okres.
Należy ponadto wskazać – jak trafnie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy – żew prawie ubezpieczeń społecznych obowiązuje zasada wnioskowości. Oznacza to, że – z nielicznymi wyjątkami – ubezpieczony musi złożyć wniosek w celu wypłaty/ przyznania świadczenia. Nieliczne przypadki wypłaty świadczeń z urzędu nie dotyczą sytuacji ubezpieczonej. Zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej, w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2. Ubezpieczona złożyła wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia dopiero 27 czerwca 2013 r. i organ rentowy prawidłowo wznowił wypłatę świadczenia od miesiąca złożenia wniosku (1 czerwca 2013 r.).
Na marginesie należy wskazać, że organ rentowy, po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji wydał nową decyzję (z 27 maja 2014 r.) i przyznał ubezpieczonej prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada2012 r. - na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. (Dz.U.2014.169), która te kwestie reguluje. Sąd Apelacyjnyw niniejszej sprawie nie orzeka na podstawie tej ustawy, ponieważ zaskarżona decyzja nie uwzględnia stanu prawnego wprowadzonego powyższą ustawą, a sąd ubezpieczeń społecznych bada sprawę, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny aktualny na dzień wydania zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonej jako bezzasadną.
SSO del. Beata Górska SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka