Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 177/14
Data wyroku: 2014-06-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosława Gołuńska, Iwona Wiszniewska, Eugeniusz Skotarczak
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.

Sygn. akt I ACa 177/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Iwona Wiszniewska

Sędziowie:

SA Mirosława Gołuńska
SA Eugeniusz Skotarczak (spr.)

Protokolant:

sekr.sądowy Justyna Kotlicka

po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na rozprawie w Szczecinie
sprawy z powództwaE. G. (1),G. G. (1)iZ. G. (1)
przeciwkoTowarzystwu (...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp.
z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I C 606/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II, III i IV w ten sposób, że:

1
zasądza od pozwanejTowarzystwa (...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powódkiE. G. (1)kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 17 czerwca 2014 roku,

2
zasądza od pozwanejTowarzystwa (...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powódkiZ. G. (1)kwotę 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 17 czerwca 2014 roku,

i oddala powództwo w pozostałej części,

3
znosi wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego,

4
nakazuje pobrać od pozwanejTowarzystwa (...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. kwotę 5.975 (pięć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,

II
oddala apelację w pozostałej części,

III
znosi wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym,

IV
nakazuje pobrać od pozwanejTowarzystwa (...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. kwotę 4.000 (cztery tysiące) złotych tytułem należnej części opłaty sądowej w postępowaniu apelacyjnym.

SSA M.Gołuńska SSA I.Wiszniewska SSA E.Skotarczak

Sygn. akt I ACa 177/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 grudnia 2013 roku zasądził od pozwanejTowarzystwa (...)na rzecz małoletniego powodaG. G. (1)kwotę 32.000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 20.12.2013 roku.
Oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach procesu.
Sąd ustalił, że w dniu 2 marca 2008 r. w okolicach miejscowościM.doszło do zdarzenia, w którym kierujący pojazdem markiO. (...)P. S.nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że nie zachował należytej ostrożności podczas kierowania pojazdem zbliżając się do skrzyżowania oraz nienależycie obserwował drogę przed pojazdem w następstwie czego wjechał na skrzyżowanie i doprowadził do czołowo-bocznego zderzenia z prawidłowo jadącym pojazdem markiN. (...). W wyniku odniesionych obrażeń pasażer samochodu markiO. (...)- mąż powódkiE. G. (1)i ojciec powodówZ.iG. K.G.poniósł śmierć na miejscu.
W samochodzieO. (...)podróżowało 6 osób: kierowcaP. S.,K. G. (1), powódkaE. G. (1), małoletniaZ. G., małoletniG. G. (1)i siostra powódkiE. G. (1). Pojazd był przystosowany do przewozu pięciu osób.
Sprawca zdarzenia został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 6 listopada 2009 r. w sprawie II K 272/09. Posiadacz pojazdu w dniu zdarzenia miał ważną polisę OC w(...) S.A.wW..
K. G. (1)w chwili śmierci miał 25 lat. Wraz z żonąE.i dziećmiZ.iG.mieszał wW.w bloku. Pozostawali w związku małżeńskim przez 4 lata do śmierci męża. Pracował wV.na trzy zmiany, zarabiał 2.800 zł. Ponadto dorabiał w swoim zakładzie naprawiając samochody i z tego tytułu zarobki wynosiły około 1.000 zł miesięcznie. Zarobione pieniądze oddawał żonie.
K. G. (1)iE. G. (1)byli dobrym małżeństwem. Mąż wyremontował mieszkanie, w którym małżonkowie z dziećmi mieszkali. Dbał o rodzinę.
K. G. (1)miał bardzo dobre relacje ze swoimi dziećmi, był bardzo dobrym ojcem. Po pracy zajmował się dziećmi: robił im posiłki, kąpał dzieci. OdprowadzałG.do przedszkola i przyprowadzał do domu, jeżeli pozwalały mu na to godziny pracy. Rodzina wyjeżdżała na ferie i wakacje w góry i nad morze.
Po śmierciK. G. (1)dziećmi zajmowała się babcia podczas pobytu ich matki w szpitalu.

E. G. (1)straciła przytomność podczas wypadku, po wypadku obudziła się w szpitalu. O śmierci męża dowiedziała się w szpitalu, gdzie przebywała około miesiąca. Miała skruszenie miednicy, połamaną kość łonową, i kulszową. Przez miesiąc czasu przebywała na lekach przeciwbólowych, przeciwzakrzepowych i uspokajających. Po wyjściu ze szpitala zamieszkała u swoich rodziców, gdzie leżała bez ruchu przez około pół roku. Jej dzieciG.iZ.cały czas po wyjściu ze szpitala mieszkały właśnie u tych dziadków.E. G. (1)przez pół roku poruszała się o kulach. Pozostawała pod kontrolą ortopedyczną przez około 8 miesięcy. Po wypisaniu ze szpitala brała przez 3 miesiące lekarstwa uspokajające, wypisane przez lekarza rodzinnego. Z uwagi na stan zdrowia nie była na pogrzebie męża. Do swojego mieszkania wW.powróciła wraz z dziećmi po trzech latach po śmieci męża. To mieszkanie znajduje się niedaleko mieszkania dziadków. W chwili śmierci męża miała 25 lat, przebywała wtedy na urlopie wychowawczym. Przed urlopem pracowała przez 4 lata wT.wG.. Śmierć męża bardzo ciężko przeżyła. Musiała znosić otoczenia: ,,to ta, która straciła męża i zaraz będzie go szukała". Dlatego przez pewien czas nawet nie odpowiadała żadnemu mężczyźnie powitalnego ,,cześć". Była rozgoryczona. Nie chciała rozmawiać o przeszłości, zamknęła się w sobie. Ponieważ po wypadku była nerwowa skorzystała z jednej wizyty u psychiatry drS., który przepisał jej ziołowe tabletki, które brała przez około pół roku. Nie korzystała z terapii psychologicznej. Zaczęła rozmawiać o przeszłości ze swoja matką około 2011 r. Przed śmiercią męża małżonkowie mieli dobre kontakty z przyjaciółmi, po śmierci męża wszyscy przyjaciele odsunęli się odE. G. (1). Powróciła do stanu sprzed śmierci męża w 2012 r. Po śmierci męża pracowała dorywczo u rodziców około 2012 r. przez miesiąc w gospodarstwie rolnym ale zaniechała tej pracy ze względu na bóle kręgosłupa. Poszukiwała bezskutecznie pracy wT.. Pracowała też krótko w(...)do czasu likwidacji stoiska. Obecnie od dwóch lat nie pracuje.

G. G. (1)urodził się dnia (...)Po wypadku przebywał w szpitalu około 3 dni, miał połamane barki, nosił gips około miesiąca, około dwóch miesięcy miał rehabilitację. Początkowo babcia - matka powódki powiedziała mu, że jego ojciecK. G. (1)leży na innej sali w szpitalu i niedługo go zobaczą. Podczas odwiedzin matki wszpitalu (...)pytał o tatę. W chwili śmierci ojcaG. G. (1)miał ukończone 5 lat. Nie był na pogrzebie ojca. O śmierci ojca dowiedział się miesiąc po pogrzebie ojca od matkiE. G. (1), kiedy wróciła ze szpitala. Powiedziała synowi, że tatuś poszedł do aniołków, że tatuś robi domek u aniołków i będzie czekał na rodzinę. Po tej informacjiG.uciekł z domu, 15 minut biegał naokoło bloków. Do domu przyprowadził go dziadek. Ciągłe zadawał pytanie: ,,dlaczego". Zarzucał sobie, dlaczego budził po wypadku tylko mamę a nie tatę, a przecież kochał i mamę i tatę. Matka dużo rozmawiała z synem. Przed wypadkiemG.chodził od trzeciego roku życia do przedszkola wW.a po wypadku został przepisany do przedszkola wG.., gdzie pracowała babcia od stronyK. G. (1). WypisałaG.z przedszkola matka, bo dzieci dokuczały mu słowami: ,,damy ci szpadel, żebyś mógł odkopać ojca". Miewał nocne napady w czasie których bił matkę, rzucał zabawkami wychodził w nocy z domu. Moczył się w nocy. Takie zachowaniaG.trwały przez trzy lata. Przez trzy miesiące niedługo po wypadku przychodził do chłopca psycholog do domu, terapia trwała po godzinie raz w tygodniu. O zaprzestaniu terapii zdecydowała powódkaE. G. (1)i babcia dziecka. Na wyraźną sugestię wychowawczyniG.od września 2012 r. chłopiec korzystał z pomocy szkolnego psychologa raz w miesiącu a z czasem raz na trzy miesiące. Potrzeba terapii psychologicznej wynikała stąd, że chłopiec był bardzo nerwowy i agresywny wobec rówieśników. Od I klasy szkoły podstawowej uczy się bardzo dobrze. Wspomina często ojca ulubione posiłki, marzy aby zostać mechanikiem tak, jak tata. RównieżE. G. (1)wspominała w domu przy dzieciach ojca, mówi dzieciom co ojciec lubił zjeść. Przez cały czas chłopiec wspomina ojca.
Z. G. (1)urodziła się dnia (...)Po wypadku miała wstrząs mózgu i przebywała w szpitalu około 3 dni. W chwili śmierci ojcaZ.miała ukończone 7 miesięcy. W wieku dwóch lat zaczęła uczęszczać do przedszkola doW.. Wówczas dopytywała, czemu nie przychodzi po nią tata, tak jak po inne dzieci przychodzą tatusiowie. Matka odpowiadała jej, że tata niedługo wróci. O śmierci ojca dowiedziała się w wieku 4 lat w czasie pobytu na cmentarzu. Po tej informacji położyła się na pomnik i zaczęła płakać. Od tego czasu codziennie rozpytywała, kiedy tata wróci i patrzyła w niebo, bo matka tłumaczyła jej, że tata jest aniołkiem i tam mieszka.
PowódkaE. G. (1)jeździła z dziećmi na cmentarz na grób męża dwa razy w tygodniu, od około 2012 r. - raz w tygodniu. Pierwszy raz po śmierci mężaE. G. (1)wyjechała z dziećmi na 10 dni w 2010 r. nad morze.
W styczniu 2012 r. poznała innego mężczyznę, z którym jest aktualnie związana. Na dzień zamknięcia rozprawy była z nim w ósmym miesiącu ciąży. Jest spokojna, nie ma napadów płaczu podczas oglądania zdjęć, jakie miewała po śmierci męża. Wspomina jednak męża i zastanawia czy dobrze robi układając sobie życie na nowo. Ciągle śpi z dziećmi, a dzieje się tak od śmierciK. G. (1). Mężczyzna ten zamieszkał z nią latem 2013 r. DzieciG.iZ.zaakceptowały partnera matki, bawią się z nim, zwracają się do niego po imieniu. Pomaga dzieciom w sprzątaniu pokoju, pomaga im w odrabianiu lekcji.G. G. (1)chodzi z nim trzy razy w tygodniu na tenisa stołowego. Wszyscy razem wyjeżdżają do rodziców tego mężczyzny doW.. Od paru miesięcy dzieci śpią spokojnie, nie są nerwowe, poprawiły wyniki w nauce, nie pytają już tak często o ojcaK. G. (1). Widać jednak, że tęsknią za nim, bowiemZ.jeszcze pyta dlaczego tata nie odbiera jej z przedszkola. Wszyscy razem w czwórkę odwiedzają gróbK. G. (1). Przy grobie ojca obecnie zachowują się spokojnie.G. G. (1)otworzył się, rozmawia o swoich problemach z matką i jej partnerem. Wcześniej o problemach szkolnych rozmawiał wyłącznie z dziadkami.G.rozmawia o ojcu ale mówi też, żeD.- partner matki jest podobny do ojca. Od września 2013 r.G.ma spotkania wG.nieodpłatnie co dwa miesiące przez 1,5 - 2 godzin. W czasie tych spotkań psycholog rozmawia również zE. G. (1)na temat sytuacji życiowej powódki i syna. Dochody powódkiE. G. (1)obejmują rentę na nią i na dzieci w łącznej kwocie 720 zł i rodzinne łącznie 490 zł. Jej partnerD.pracuje w firmie transportowej wG.. jako kierowca. Zarabia on 1.500 zł. Pomaga powódce w ponoszeniu opłat za mieszkanie, dokłada się do codziennych kosztów utrzymania. Opłaty za mieszkanie wynoszą łącznie 1.200 zł. Ma wsparcie finansowe od rodziców swojego partnera, którzy przysyłają co miesiąc na jej konto po 500 zł. Powódka nie korzysta z pomocy(...). Nie ma żadnych oszczędności ani zadłużenia.Z.chodzi pieszo do zerówki wW..G.dojeżdża do szkoły autobusem doR..
Z opinii biegłego sądowegoI. K.z dnia 15 lutego 2013 r. wynika, że u powódkiE. G. (1)śmierć męża wywołała zaburzenia emocjonalne w postaci utrwalonych zaburzeń po stresie traumatycznym (PTSD). Zaburzenia te trwają nadal, mają wpływ na funkcjonowanie z życiu osobistym, społecznym i zawodowym. Wykazuje tendencję do zamartwiania się, rozdrażnienia i gniewu, łatwo zniechęca się w trudnych sytuacjach, wykazuje niskie poczucie wartości, czuje się wyalienowana, osamotniona, nie nawiązuje nowych relacji w obawie o osąd środowiska, jest skoncentrowana na problemach dzieci. Nie pracuje zawodowo - nie ma bowiem możliwości uzyskania pomocy w opiece nad dziećmi. Ograniczeniu podlega też życie społeczne powódki - utrzymuje ona relacje z rodzicami i rodzeństwem a poza tym z koleżanką. Opisane zaburzenia wywołały u powódki długotrwały uszczerbek na zdrowiu, który według tabeli uszczerbkowej można ocenić na 10 %. Biegła stwierdziła, że powódka nie przeżyła prawidłowo żałoby po mężu, nadal pielęgnuje pamięć o nim w sobie i dzieciach w formie i wymiarze przekraczającym zwyczajowo i kulturowo usankcjonowane zachowania (liczne pamiątki po mężu w całym mieszkaniu, cotygodniowe wizyty na cmentarzu przez cały okres po śmierciK., częste rozmowy z dziećmi o ojcu, powracanie do wspomnień o małżonku, opory przed ewentualnym związkiem z nowym partnerem.
Z opinii biegłego sądowegoI. K.z dnia 15 lutego 2013 r. wynika, że u małoletniegoG.występują chroniczne zaburzenia po stresie traumatycznym (PTSD). Doświadczył on przerażenia i bezsilności, traumatyczne wydarzenie powraca i jest ponownie przeżywane przez małoletniego (wracają obrazy, uporczywe myśli i wrażenia) związane z wypadkiem, występują przerażające sny nie pozwalające na samodzielne zasypianie, występują reakcje kinetyczne w czasie snu, także reakcje napięcia i płaczu w sytuacji opowiadania o wypadku i jego następstwach. Pojawiła się u chłopca skłonność do dystansowania się od rówieśników, dominacja negatywnych uczuć- poczucie żalu, skrzywdzenia, cierpienia, nieszczęścia. koncentracja na przeszłości. Utrzymują się u chłopca symptomy wzmożonego pobudzenia - trudności ze snem, drażliwość, wzmożona czujność, wybuchy gniewu, trudności w koncentracji uwagi, zapominanie o obowiązkach. Zaburzenia powodują klinicznie istotny dyskres i załamanie w życiu społecznym i rodzinnym (ograniczenie relacji rówieśniczych, nadmierne przylgnięcie do matki, a jednocześnie próby podejmowania nieadekwatnych ról - zarządzanie matką, kierowanie na siebie jej uwagi, zazdrość o siostrę). Według biegłego zaburzenia te trwają nadal. Mają wpływ na funkcjonowanie w życiu osobistym, rówieśniczym, rodzinnym i w szkole. W ocenie biegłego chłopiec wymaga indywidualnej terapii psychologicznej. Opisane przez biegłego zaburzenia emocjonalne w postaci PTSD wywołały u małoletniego długotrwały uszczerbek na zdrowiu, który według tabeli uszczerbkowej można ocenić na 10 %. MałoletniG.nie przeżył prawidłowo żałoby po zmarłym ojcu, nadal pielęgnuje pamięć o nim, wspierany w tym zakresie przez mamę.
Z opinii biegłego sądowegoI. K.z dnia 15 lutego 2013 r. wynika, że u małoletniej 5 letniejZ.nie ujawniają się szczególne zaburzenia życia emocjonalnego i zachowania, które byłyby następstwem tragicznej śmierci taty. Identyfikuje się z tęsknotami mamy i brata, sama tęskni za ojcem, którego wizerunek jest kreowany i utrwalany w pamięci dziecka. Czasem dziewczynka wyraża chęć posiadania ojca, dopytując mamę o niego. Biegła proponuje monitorowanie sytuacji emocjonalnej dziewczynki i w razie potrzeby zgłoszenie się do psychologa.
PowódkaE. G. (1)po roku od śmierci męża nawiązała kontakt z(...) Centrum (...)na podstawie informacji, jaką pozyskała sama w internecie celem pozyskania stosownego odszkodowania w związku z wypadkiem. Kobieta reprezentująca tę firmę omawiała z powódką jej żądania, uprzedzała o możliwości zawarcia ugód. PowódkaE. G. (1)nie zakreśliła warunków, na jakich mają być zawarte te ugody. W czasie jednego ze spotkań udzieliła pisemnych pełnomocnictw we własnym imieniu i jak przedstawiciel ustawowy małoletnich dla(...)z oo. wL.do reprezentowania wobec sprawcy zdarzenia, powodującego szkodę, zakładów ubezpieczeń, ponoszących odpowiedzialność za zaistniałą szkodę oraz innych podmiotów i organów administracji publicznej, organów policji i prokuratury i sądów w sprawach związanych z ustaleniem okoliczności powstania i rozmiaru szkody powstałej w dniu 2 marca 2008 r. W szczególności te pełnomocnictwa upoważniały do uzyskiwania wszelkich informacji związanych ze szkodą, zawierania ugód z podmiotami zobowiązanymi do naprawienia szkody, odbioru i przekazania wszelkich wyegzekwowanych należności w przedmiotowej sprawie na rachunek bankowy(...) Spółki z o.o.wL., odbioru wszelkiej korespondencji dotyczącej roszczenia, ustanawiania pełnomocników procesowych w związku z sądowym dochodzeniem naprawienia szkody. Pełnomocnictwo upoważniało do ustanawiania dalszych pełnomocników. PowódkaE. G. (1)dokładnie przeczytała pełnomocnictwa przed ich podpisaniem. Podpisała je w dniu 5 kwietnia 2008 r. w imieniu własnym i dnia 10 kwietnia 2008 r. jako przedstawiciel małoletnichG.iZ..
Pismem z dnia 25 kwietnia 2008 r.(...) Spółka z o.o.wL.wezwałoTowarzystwo (...) S.A.wZ.o zadośćuczynienie na podstawieart. 445 § 1 k.c.z powodu doznanych obrażeń ciała w wyniku wypadku w kwocie 30.000 zł na rzeczE. G. (2), na rzeczG. G. (1)- w kwocie 15.000 zł i na rzeczZ. G. (1)- w kwocie 6.000 zł.(...) Spółka z o.o.wL.w osobieK. L.-prezesa zarządu udzieliło pełnomocnictwaK. D.- wiceprezesowi zarządu do zawierania ugód w toku prowadzonych postępowań likwidacyjnych szkód na rzecz osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych z podmiotami uprawnionymi do likwidacji tych szkód. W dniu 9 kwietnia 2009 r. zostały zawarte dwie ugody: na rzeczE. G. (1)i na rzeczZ. G. (1). Ugodę podpisał wiceprezesK. D.i w imieniu(...) S.A.Oddział wG.. -T. A.. Przedmiotem ugód były roszczenia dotyczące szkody wynikłej ze zdarzenia drogowego, który wydarzył się w dniu 2 marca 2008 r., w wyniku którego poszkodowane doznały obrażeń ciała. W ugodach zamieszczone jest oświadczenie w imieniu powódekE.iZ. G. (1), że całkowita wysokość roszczeń z tytułu zadośćuczynienia, kosztów leczenia, dojazdów, opieki osób trzecich oraz wszelkich innych roszczeń odszkodowawczych z tym wypadkiem związanych wynosi 2.000 zł na rzeczZ. G. (1)i 13.000 zł na rzeczE. G. (1). Zawarte jest też oświadczenie, że ustalona kwota odszkodowania w całości zaspokaja roszczenia odszkodowawcze zarówno obecne, jak i mogące powstać w przyszłości jako następstwa tego zdarzenia. Zamieszczone jest w obu ugodach zrzeczenie się dalszych roszczeń odszkodowawczych i rentowych w stosunku dozakładu (...) S.A.Ugoda na rzeczE. G. (1)opiewała na kwotę 13.000 zł, a na rzeczZ. G. (1)na kwotę 2.000 zł.E. G. (1)została powiadomiona o zawartych ugodach. Nie odwoływała się od zawartych ugód. Nie została zawarta ugoda w odniesieniu doG. G. (1).
Pozwany(...) S.A.wypłaciło łącznie do dnia zamknięcia rozprawy na rzeczE. G. (1): zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na mocy decyzji z dnia 24 czerwca 2008 r. kwotę 6.000 zł, na mocy decyzji płatniczej z dnia 22 września 2008 r. kwotę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 1.600 zł, na mocy decyzji płatniczej z dnia 14 kwietnia 2009 r. tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania kwotę 5.400 zł (akta(...)), a zatem łącznie 13.000 zł. Na mocy decyzji płatniczej z dnia 3 października 2008 r. wypłaconoE. G. (1)odszkodowanie za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej po zgonieK. G. (1)kwotę 25.000 zł i zwrot kosztów nagrobka w kwocie 3.150 zł.
Na rzecz małoletniejZ. G. (2)uiszczono na mocy decyzji płatniczej z dnia 3 października 2008 r. odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej po zgodnieK. G. (1)w kwocie 30.000 zł (akta(...)). Ponadto wypłacono na jej rzecz na mocy decyzji płatniczej z dnia 24 czerwca 2008 r. kwotę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 500 zł, na mocy decyzji płatniczej z dnia 7 listopada 2008 r. kwotę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 500 zł, na mocy decyzji płatniczej z dnia 14 kwietnia 2009 r. kwotę zadośćuczynienia i odszkodowania w łącznej kwocie 1.000 zł (akta(...)) zatem z tego tytułu łącznie kwotę 2.000 zł.
Na rzecz(...) S.A.wypłaciło:
- kwotę 8.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (akta(...)),
- kwotę 30.000 zł odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej po zgonieK. G. (1)(akta(...)).
Pismem z dnia 29 czerwca 2011 r.(...) Centrum (...)wystąpiło do(...) S.A.z pismem o zapłatę na rzeczE. G. (1)kwoty 60.000 zł, na rzeczG. G. (1)- kwoty 60.000 zł i na rzeczZ. G. (1)- kwoty 60.000 zł na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.Pismem z dnia 4 sierpnia 2011 r.(...) S.A.odmówiło wypłaty zadośćuczynienia na tej podstawie prawnej (akta(...)).
Za otrzymane pieniądze powódkaE. G. (1)spłaciła kredyty na kwotę łączną 70.000 zł. Zakupiła też pomnik mężowi. Odnowiła mieszkanie, wykonała ogrzewanie gazowe w mieszkaniu około 2011 r.
W toku procesu z dniem 28 grudnia 2012 r. nastąpiło połączenie w trybieart. 492 § 1 pkt 1 kodeksu spółek handlowychprzez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej tj.(...) S.A.wW.na spółkę przejmującą tj.Towarzystwo (...) S.A.wW..
Sąd uznał, że powództwo oparte na podstawieart. 24 kciart. 448 kcjest nieuzasadnione wobec powódkiE. G. (1)i małoletniejZ. G. (1), zaś częściowo uzasadnione wobec małoletniegoG. G. (1).
Zdaniem Sądu, nie ma żadnych wątpliwości, iż spowodowanie śmierci mężaE. G. (3)i małoletnich powodów naruszyło ich dobra osobiste w postaci prawa do życia rodzinnego, utrzymywania i rozwijania więzi rodzinnych ze wszystkimi członkami rodziny, i to w każdym wieku – zarówno w dzieciństwie, życiu młodzieńczym, jak i dorosłym, a ponadto w postaci prawa do wzajemnego darzenia się uczuciami z mężem i ojcem oraz prawa do wsparcia ze strony męża i ojca(tego materialnego, ale i duchowego). Dostrzec należy, iż więź rodzicielska i małżeńska jest jedną z silniejszych więzi międzyludzkich, o fundamentalnym znaczeniu dla życia człowieka. Nagłe i dramatyczne rozerwanie tej więzi przez spowodowanie śmierci męża i ojca stanowi naruszenie dóbr osobistych żony i dzieci występujących po stronie powodowej.
Sąd wskazał, że pozwana w sferze cywilnoprawnej odpowiada za skutek zachowania sprawcy wypadku, jakim była śmierćK. G. (1), która z kolei spowodowała naruszenie dóbr osobistychE. G. (1)i małoletnich powodów w postaci prawa do życia w rodzinie i utrzymywania więzi rodzinnych. Pozwana w żaden sposób nie uchyliła domniemania bezprawności zachowania sprawcy wypadku. Zachowanie to było przy tym zawinione, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym w stosunku do sprawcyP. S.. Skutki tego orzeczenia są wiążące dla sądu cywilnego (art. 11 k.p.c.). W świetle powyższego Sąd uznał, że roszczenia powodów zgłoszone w niniejszym postępowaniu, określone jako zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych, podlegają ochronie i są uprawnione co do zasady.
Pozwana podnosił fakt zawarcia ugód pozasądowych zawartych dnia 9 kwietnia 2009 r. w odniesieniu doE. G. (1)i małoletniejZ. G. (1), w których zawierający te ugody w imieniu powódek oświadczył, że wypłacone im na mocy porozumień ugodowych kwoty w całości zaspokajają ich roszczenia odszkodowawcze zarówno obecne, jak i przyszłe, będące następstwem zdarzenia komunikacyjnego oraz, że powódki zrzekają się dalszych roszczeń z tegoż tytułu w stosunku do pozwanego obecnie Towarzystwa. W ocenie Sądu z uwagi na treść zawartych ugód i res transacta (powagę rzeczy ugodzonej) Sąd stwierdza brak podstaw do uwzględnienia powództwa. PowódkiE. G. (1)iZ. G. (1)były reprezentowane przy zawieraniu ugód przez profesjonalny podmiot(...) Spółkę z o.o.wL.. Do dnia wytoczenia powództwa, pomimo prowadzenia sprawy przez profesjonalną kancelarię radców prawnych zL.powódki nie uchyliły się od skutków prawnych zawartych ugód i złożonych w nich oświadczeń wedługart. 918 k.c., co w sprawie okazało się niesporne. Z zeznań powódkiE. G. (1)wynika, że sama wyszukała w internecie podmiot(...) Spółkę z o.o.wL., samodzielnie zgłosiła temu podmiotowi swoje żądanie pozyskania od(...)Asekuracja kwot 120.000 zł dla siebie i po 100.000 zł dla dzieci nie klasyfikując tytułu - podstawy prawnej poszczególnych roszczeń. Domagała się roszczeń związanych z wypadkiem drogowym, jaki miał miejsce dnia 2 marca 2008 r.. Zadaniem profesjonalnego podmiotu było zachowanie dbałości o ewentualne uściślenie treści zawartych ugód i czytelność złożonych w nich oświadczeń. W ugodzie pozasądowej wzajemne ustępstwa nie muszą być ekwiwalentne. Ugoda może być skutecznie zawarta także wtedy, gdy z obiektywnego punktu widzenia wzajemne ustępstwa nie są jednakowo ważne, a przeciwnie, w zakresie ekwiwalentności występują wzajemne różnice. Wyłączone jest stosowanieart. 84 k.c.w zakresie uchylenia się od skutków ugody zawartej pod wpływem błędu. Zagadnienie to bowiem zostało unormowane w sposób szczególny wart. 918 k.c.Nie zostało wykazane zdaniem sądu w niniejszym procesie, aby treść zawartych ugód z dnia 9 kwietnia 2009 r. nie regulowała całościowo roszczeń powódkiE. G. (1)iZ. G. (1), by pozostawiała możliwość dochodzenia pozostałych roszczeń wynikających ze zdarzenia drogowego, jakie miało miejsce w dniu 2 marca 2008 r. W ugodach zamieszczone jest oświadczenie w imieniu powódekE.iZ. G. (1), że całkowita wysokość roszczeń z tytułu zadośćuczynienia, kosztów leczenia, dojazdów, opieki osób trzecich oraz wszelkich innych roszczeń odszkodowawczych z tym wypadkiem związanych wynosi 2.000 zł na rzeczZ. G. (1)i 13000 zł na rzeczE. G. (1). Zawarte jest też oświadczenie, że ustalona kwota odszkodowania w całości zaspokaja roszczenia odszkodowawcze zarówno obecne, jak i mogące powstać w przyszłości jako następstwa tego zdarzenia. Zamieszczone jest w obu ugodach zrzeczenie się dalszych roszczeń odszkodowawczych i rentowych w stosunku dozakładu (...) S.A.Niewątpliwie takim roszczeniem zdaniem sądu jakie mogło powstać w przyszłości jako następstwo wypadku z dnia 2 marca 2008 r. mogło być roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych z powodu tragicznej śmierciK. G. (1), na skutek wypadku drogowego z dnia 2 marca 2008 r.
Taka ugoda pozasądowa nie została zawarta na rzeczG. G. (1)a zatem rzeczą Sadu było rozważenie wysokości dochodzonego w tym procesie roszczenia przez tego małoletniego. Skuteczność i wysokość zadośćuczynienia była z kolei uzależniona od wykazania krzywdy będącej konsekwencją naruszenia dóbr osobistych, która jest podstawową przesłanką roszczenia zart. 448 k.c.Jej rodzaj i rozmiar stanowią zaś decydujące kryteria wpływające na wysokość przysługującego zadośćuczynienia. Gdy idzie o wysokość zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek naruszenia dóbr osobistych, toart. 448 k.c.mówi o sumie „odpowiedniej”. Wskazał że zadośćuczynienie powinno być adekwatne do rodzaju naruszonego dobra, a przede wszystkim do rozmiaru doznanej krzywdy. Podstawowym kryterium winien być tu rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tego względu konieczne jest ustalenie zakresu cierpień pokrzywdzonego,a przy ocenie tej przesłanki nie można abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszących powstaniu krzywdy. Sąd zauważył także, że skoro zadośćuczynienie przewidziane w przepisachart. 24 k.c.iart. 448 k.c.ma charakter kompensacyjny, to jego wysokość nie może być symboliczna, lecz winna dla poszkodowanego przedstawiać wartość satysfakcjonującą, a więc ekonomicznie odczuwalną. Z drugiej jednak strony, jego wysokość nie powinna być nadmierna w tym sensie, żeby stanowić mogła źródło wzbogacenia się poszkodowanego na tle dotychczasowego jego statusu materialnego.
Uwzględniając powyższe, przy orzekaniu o wysokości zadośćuczynienia należnego małoletniemu powodowiG. G. (1)Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy i doszedł do wniosku, że kwotą właściwą z tego tytułu będzie suma 32.000 zł.
Sąd uwzględnił przede wszystkim fakt, że dobro osobiste, które w przypadku tego powoda zostało naruszone (więź rodzinna z ojcem), ma szczególną doniosłość i znaczenie w życiu człowieka. Istnienie tej więzi, jako elementu wszystkich więzi rodzinnych, jest jedną z podstawowych potrzeb życiowych, której zaspokojenie ma pozytywny wpływ na wiele innych życiowych aktywności, a także na poczucie jedności rodzinnej oraz uzyskiwanie wzorców wychowawczych, wsparcia materialnego i niematerialnego ze strony ojca. Wypadek, wskutek którego utracił ojca spowodował u małoletniegoG.chroniczne zaburzenia po stresie traumatycznym. Oczywiście zaburzenia te wynikają również z doznanych przez siebie obrażeń ciała i przeżyć wywołanych obrażeniami doznanymi przez jego matkę i siostrę. Małoletni doświadczył przerażenia i bezsilności. Niewątpliwie brakuje mu ojca, z którym przed wypadkiem miał bardzo dobre relacje, spędzał wiele czasu, tęskni za nim, chętnie przegląda zdjęcia taty, zjada potrawy, jakie lubił tata, odwiedza z rodziną jego grób. Ojciec był wzorem do naśladowania, o czym świadczy chęć wyrażana przez chłopca pozostania w przyszłości mechanikiem tak, jak tata. Aktualnie rolę tę spełnia inny mężczyzna - partner matki o imieniuD., który swoją postawą i zachowaniem złagodził utratę ojca. Chętnie spędza z nim czas, razem sprzątają mieszkanie, korzysta z pomocy w odrabianiu lekcji, grają razem dwa razy w tygodniu w tenisa stołowego.G.dopatrzył się w nim podobieństwa do ojca, którego tragicznie utracił i wyciszył się, uspokoił, nie jest tak agresywny, przestał moczyć się w nocy. Biegła psycholog podkreśliła w opinii, że dla dziecka 7-10 latka moment, w którym uświadamia sobie, że już nigdy więcej nie zobaczy najbliższej osoby jest o wiele bardziej szokujący, niż dla osoby dorosłej. Dziecko nie ma bowiem doświadczenia odchodzenia, tracenia. Nie zna pojęcia ,,czasu leczącego rany", a takie kategorie jak ,,za dziesięć lat", ,,za dwadzieścia lat", to dla niego niemal nierealna perspektywa. Jeszcze w dzień wywiadu przez psychologa sądowego, któremu Sąd zlecił sporządzenie opinii w tej sprawie, tj. w dniu 9 lutego 2013 r. chłopiec, mając wówczas 10 lat, płakał na wspomnienie wypadku, w którym zginął tata. Jeszcze wówczas miał kłopoty ze snem, mówił, że usypia go mama, przychodzi do mamy łóżka i tam śpi. Wówczas też oświadczył biegłej, że tata był dobrym człowiekiem, jeździli razem quadem po łąkach. Zdarzenie tragicznej śmierci ojca stanowiło źródło traumatycznych przeżyć dla małoletniego, który w chwili zdarzenia miał ukończone 5 lat. Ponadto był on naocznym świadkiem zdarzenia, choć wiadomość o śmierci ojca pozyskał dopiero po wyjściu matki ze szpitala. Pamięć o zmarłym ojcu w domu rodzinnym powodów jest ciągle żywa. Powodowie go wspominają, oglądają zdjęcia w rodzinnych albumach, chodzą na gróbK. G. (2).
Dla Sądu jest oczywistym, że w miarę upływu czasu intensywność cierpień małoletniego powoda wynikających z tragicznej śmierci ojca maleje. Sąd wskazał jednak, że pamięć o nim, a przez to poczucie zerwanej z nim więzi, towarzyszyć będzie małoletniemu przez długie lata i w pewnym stopniu pozostanie na zawsze. Skutki wypadku z dnia 2 marca 2008 r. dla małoletniego powodaG. G. (1)nie ograniczają się zatem do samego przeżywania utraty osoby bliskiej w chwili zdarzenia i bezpośrednio później. Skutki te rozciągają się na całe dalsze jego życie.
Sąd nie uznał za uzasadniony zarzut 30 % przyczynieniaK. G. (1), podnoszony przez pozwanego, jako mogący wpływać na wysokość zasądzonego roszczenia. Niesporne jest, żeK. G. (1)siedział obok kierowcy a dwoje dorosłych i dwoje dzieci- na tylnych siedzeniach. BiegłyP.w swojej opinii nie stwierdził przyczynieniaK. G. (1)do powstania szkody poza stwierdzeniem jazdy w samochodzie 6 osób, zamiast dozwolonej liczy 5 osób. Pozwany nie wykazał zarzutu ani co do zasady, ani co do wysokości.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, właśnie kwota 32.000 zł w odniesieniu doG. G. (1)tytułem zadośćuczynienia jest adekwatna do rodzaju naruszonego jego dobra osobistego i rozmiaru doznanej przez niego krzywdy. Uwzględnia ona w sposób właściwy ujemne następstwa w sferze psychicznej i będzie stanowić odpowiednią ich rekompensatę oraz łagodzić doznaną krzywdę moralną. Zasądzona kwota nie ma wymiaru symbolicznego, lecz stanowi dla małoletniego powoda wartość ekonomicznie odczuwalną. Jednocześnie nie będzie ona nadmierna i nie będzie stanowić źródła wzbogacenia się powoda. Spełni ona również podstawową funkcję kompensacyjną zadośćuczynienia, łagodząc w sposób niedoskonały – bo tylko finansowy – krzywdy i cierpienia, jakich małoletni powód doznał. Jego roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia w wyższej kwocie Sąd uznał za nieuzasadnione, co skutkowało oddaleniem powództwa w tej części.
Podstawą roszczenia odsetkowego byłart. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Ponieważ datę wymagalności roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia determinuje ustalenie czasu, w którym zaistniały okoliczności wpływające na jego wysokość uzasadnionym było według Sądu określenie daty wymagalności roszczeń wszystkich małoletnich powodów na dzień wyrokowania. To z kolei skutkowało zasądzeniem odsetek za opóźnienie od dnia następnego, tj. od dnia 20 grudnia 2013 r. Roszczenie o odsetki w dalej idącym zakresie Sąd oddalił.
Podstawę ustaleń Sądu poczynionych w sprawie stanowiły zebrane w toku procesu dokumenty, zeznaniaE. G. (1)w charakterze powódki i jako przedstawicielki ustawowej małoletnich powodów oraz opinie biegłego sądowegoI. K..
Wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów, w tym także zgromadzonych w aktach szkodowych, strony nie kwestionowały, a Sąd nie znalazł żadnych przesłanek, aby czynić to z urzędu. PowódkaE. G. (1)nie kwestionowała zawarcia ugód zawartych dnia 9 kwietnia 2009 r. ani faktu otrzymania pieniędzy wynikających z zawartych ugód. Przedłożony przez pełnomocnika powodów pełny odpis KRS na k. 263-267 dotyczy podmiotu o nazwie(...) Spółka AkcyjnazL.powstałego z przekształcenia(...) Spółki z o.o.wL.i wykazuje wpisy od 1 lipca 2010 r. z dlatego nie miał ten dokument istotnego znaczenia dla wykazania celu jego złożenia, tj. dla oceny skuteczności ugód zawartych dnia 9 kwietnia 2009 r. Z pełnomocnictw z dnia 5 kwietnia 2008 r. i z dnia 10 kwietnia 2008 r. wynika, że prezes zarządu(...) Spółki z o.o.wL.K. L.był uprawniony do jednoosobowej reprezentacji a zatem mógł udzielić pełnomocnictwa do zawierania ugód wiceprezesowiK. D..
Opinia biegłego sądowegoI. K.jest profesjonalna, nie została zakwestionowana przez żadną ze stron.
Wiarygodności i mocy dowodowej Sąd nie odmówił także osobowym źródłom dowodowym, tj. zeznaniomE. G. (1). Zeznania te korespondowały z dokumentami i wzajemnie się uzupełniały. Dotyczyło to więzi jakie występowały pomiędzy powodami a zmarłymK. G. (1)oraz przeżyć jakie wywołało to zdarzenie w domu rodzinnym powodów, zarówno dla nich samych, jak i pozostałych członków rodziny. Zeznania były spontaniczne, naturalne, nieskrępowane, szczere. Cechowały je także emocje osobiste, gdyż zdarzenie było również ogromnym przeżyciem dla niej samej. Sąd pominął dowód z zeznań w charakterze strony pozwanej wskazanego przez pełnomocnika powodówR. S.na okoliczność zgodnego zamiaru stron ugody z dnia 9 kwietnia 2009 r. a także okoliczności zawarcia ugód i braku możliwości indywidualnego uzgodnienia ich postanowień albowiem nie stawił się on na termin rozprawy a z oświadczenia pełnomocnika pozwanego na rozprawie wynikało, że nie ma on wiedzy w tym zakresie. Z analizy ugód wynika, że za pozwaną ugody podpisał dyrektor Oddziału wG..T. A.a w imieniu strony powodowejK. D.. Niestety pełnomocnik powodów nie złożył stosownego wniosku dowodowego o przesłuchanie tych osób, a nie zaistniały przesłanki do działań Sądu z urzędu.
Apelację od tego wyroku wnieśli powodowie.
Zaskarżyli go częściowo, a mianowicie:
- w stosunku doE. G. (1)w części oddalającej powództwo co do kwoty 60.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 sierpnia 2011 roku do dnia zapłaty (pkt II wyroku) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt III wyroku),
- w stosunku doG. G. (1)w części oddalającej powództwo co do kwoty 68.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 sierpnia 2011 roku do dnia zapłaty (pkt II wyroku), a także w zakresie niezasądzonych odsetek od kwoty 32.000 złotych od dnia 5 sierpnia 2011 roku do dnia 19.12.2013 roku (pkt I wyroku) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt III wyroku),
- w stosunku doZ. G. (1)w części oddalającej powództwo co do kwoty 100.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 sierpnia 2011 roku do dnia zapłaty (pkt II wyroku) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt III wyroku).
Wyrokowi zarzucili:

I
w stosunku do powódekE. G. (1)iZ. G. (1):

1
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 39 § 1 k.c.z zw. zart. 205 § 1 k.s.h.orazart. 96 k.c.przez ich nie zastosowanie i uznanie, iż działanie członka zarząduspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...), który złożył podpis pod dokumentem zawierającym oświadczenie pisemne – oświadczenie od ugodzie z dnia 9 kwietnia 2009 roku posługując się jednocześnie pieczęcią. Wiceprezes Zarządu i bez wskazania, iż działa jako pełnomocnik stanowiło działanie umocowanego pełnomocnika obu powódek,

2
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 65 § 2 k.c.przez uznanie, iż zgodnym zamiarem stron ugód z dnia 09.04.2009 roku było objęcie jej treścią roszczeń o zadośćuczynienie oparte oart. 448 k.c.,

3
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 101 § 3 k.r.i o. z zw. zart. 58 § 3 k.c.przez ich nie zastosowanie i uznanie, iż ugoda zawarta w imieniu małoletniej obejmująca zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych bez zgody sądu opiekuńczego jest ważna,

4
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 24 § 1 k.c.w zw. zart. 448 k.c.przez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego nie przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, a w konsekwencji przez jego niezastosowanie w okolicznościach, w których powinien być zastosowany.

II
w stosunku do powodaG. G. (1):

1
naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnięart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c., polegającą na przyjęciu, iż zasądzone zadośćuczynienie na rzecz powoda w kwocie 32.000 złotych jest w okolicznościach faktycznych sprawy adekwatne do krzywdy powoda jaką wywołała śmierć ojcaK. G. (1),

2
przez błędną wykładnięart. 481 § 1 k.c.oraz przez niezastosowanieart. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz. U. nr 124, poz 1152 ze zm.) i w konsekwencji przyjęcie, że odsetki należą się od dnia 20.12.2013 roku, a nie od dnia zakończenia postępowania likwidacyjnego przez pozwanego,

Zarzucając powyższe powodowie wnieśli o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego a rzecz powodów:

-E. G. (1)kwoty 60.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 05.08.2011 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia zgodnie zart. 448 § k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.,
-Z. G. (1)kwoty 100.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 05.08.2011 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia zgodnie zart. 448 § k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.,
-G. G. (1)dalszej kwoty 68.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 05.08.2011 roku do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia zgodnie zart. 448 § k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.,
2. przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. decyzji(...) S.A.z dnia 20.10.2009 roku,(...) (...)- (...)na okoliczność ustalenia przyczyny odmowy wypłaty renty alimentacyjnej powodomZ.iG. G. (1);
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja powodów jest częściowo zasadna.
Nie jest zasadny zarzut naruszeniaart. 39 § 1 k.c.w związku zart. 205 § 1 k.s.h.orazart. 96 k.c.Pełnomocnictwo udzielone przez powódkęE. G. (1)oraz przez nią jako reprezentanta ustawowego małoletniejZ. G. (2)w postępowaniu likwidacyjnym (k. 11 akt(...)i k. 10 akt(...)) są pełnomocnictwami materialnymi i mogły być udzielonespółce – (...)(zwanej dalej skrótowo jako(...)). Każde z tych pełnomocnictw zawiera zapis, że powódka działając w imieniu własnym i jako reprezentant ustawowy małoletniej córkiZ.udzieliła pełnomocnictwa spółce do ustanawiania dalszych pełnomocnictw.
Zgodnie z tym upoważnieniem prezes spółki(...)mający uprawnienie do jednoosobowej reprezentacji udzielił pełnomocnictwa wiceprezesowispółki (...)(k. 97 akt(...)i k. 64 akt(...)).
Z obu tych pełnomocnictw o identycznej treści jednoznacznie wynika, żeK. D.został upoważniony w imieniuspółki (...)do zawierania ugód w toku prowadzonych postępowań likwidacyjnych szkód na rzecz osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych oraz innych zdarzeniach losowych, z podmiotami uprawnionymi do likwidacji wyżej wymienionych szkód osobowych oraz rzeczowych.
W tej sytuacji jednoznacznym jest, żeK. D.przy zawieraniu ugód działał jako upoważniony pełnomocnik powódek i nie było koniecznym powoływanie się na treść udzielonego jemu pełnomocnictwa przez prezesa spółki(...).
Posługiwanie się przez tego pełnomocnika pieczątką o treści wynikającej z funkcji członka zarządu (taką funkcję pełnił w spółce) nie stoi w żadnej sprzeczności z udzielonymi jemu przez prezesa spółki(...)pełnomocnictw.
Zgodzić natomiast należy się z apelującymi, że Sąd naruszyłart. 65 § 2 k.c.uznając, że zgodnym zamiarem stron zawierających ugodę było objęcie ich treścią roszczeń o zadośćuczynienie oparte na podstawieart. 24 k.c.iart. 448 k.c.
Z zeznań powódkiE. G. (1)(k. 293-294) wynika co prawda, że była ona na bieżąco informowana przez pracownicęSpółki (...)o przebiegu ustaleń negocjacji z pozwaną, brak jednak dowodu, że swoją zgodę na zrzeczenie obu ugód obejmowało roszczenie oparte na podstawieart. 244 k.c.i448 k.c.
Wskazać należy, że oba pełnomocnictwa udzielonespółce (...)udzielone zostały 5.04.2008 roku (powódka) i 10.04.2008 roku (małoletniaZ.), a więc w okresie kiedy nie wprowadzono jeszczeart. 446 § 4 k.c., który wszedł w życie z dniem 3 sierpnia 2008 roku.
Co prawda ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje na możliwość dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z tytułu śmierci najbliższych członków rodziny na podstawieart. 24 k.c.i448 k.c.za zdarzenia powstałe przed tą datą ale orzecznictwo to praktycznie w całości dotyczy poglądów judykatury po 2008 roku, głównie po 2010 roku.
Skoro w świadomości profesjonalistów – prawników nie istniała świadomość o możliwości dochodzenia powyższych roszczeń za zdarzenie powstałe przed 3.03.2008 roku to tym bardziej nie sposób przyjąć, że powódka jako nieznająca prawa w imieniu własnym jak i małoletniej córki udzielając pełnomocnictw pozwanejspółce (...)obejmowała swoją wolą powyższe roszczenia. Ponadto sama treść ugód z 26.09.2009 roku (k. 68 akt(...)i k. 101 akt(...)) nie daje podstaw do przyjęcia, że obejmują one roszczenie zart. 24 k.c.iart. 448 k.c.
Z treści obu ugód identycznych w treści wynika, że przedmiotem ugody (pkt 2) są roszczenia dotyczące szkody wynikłej ze zdarzenia drogowego, które wydarzyło się w dniu 2.03.2008 roku w wyniku którego poszkodowane doznały obrażeń ciała, a więc skutki ugód ograniczone zostały do następstw związanych z obrażeniami ciała poszkodowanych. Co prawda dalsza treść ugód, a są one wyjątkowo nieprecyzyjne wskazują na roszczenie z tytułu zadośćuczynienia, jednakże z akt szkodowych jednoznacznie wynika, że powódki dochodziły roszczeń o zadośćuczynienie jedynie na podstawieart. 445 § 1 k.c.(k. 12 akt(...)i k. 13 akt(...)).
Podkreślić należy, że obie powódki były również uczestnikami wypadku w dniu 2.03.2008 roku i doznały obrażeń ciała. I tak powódkaE. G. (1)doznała w wyniku wypadku złamania kości łonowej i kulszowej lewej, stłuczenia głowy, wstrząśnienia mózgu, ran tłuczonych głowy oraz licznych otarć skóry rąk, twarzy i podudzia prawego.
Małoletnia powódkaZ. G. (1)doznała natomiast w wyniku wypadku stłuczenia głowy.
Zatem jeśli powódki zrzekają się wszelkich roszczeń odszkodowawczych to nie sposób przyjąć, że ich wolą mogłoby być objęte roszczenie o zadośćuczynienie oparte na podstawieart. 24 k.c.iart. 448 k.c.
Sąd Apelacyjny uznał zatem, że zrzeczenie się wszelkich roszczeń odszkodowawczych związanych ze skutkami wypadku z dnia 2.03.2008 roku nie obejmuje powyższych roszczeń o zadośćuczynienie i obie powódki mogą ich dochodzić w niniejszym procesie. W przypadku ugody zawartej przez powódkęE. G. (1)w imieniu małoletniej powódkiZ. G. (1)niezależnie od powyższych roszczeń za zasadny należy uznać zarzut naruszeniaart. 101 § 3 k.r.o.w związku zart. 58 § 3 k.c., polegający na uznaniu przez Sąd I instancji, że ugoda zawarta w imieniu małoletniej obejmująca zrzeczenie się roszczeń bez zgody sądu opiekuńczego jest ważna.
PowódkaE. G. (1)jako matka – przedstawiciel ustawowy małoletniej powódkiZ. G. (1)mogła udzielić pełnomocnictwaspółce (...)oraz zawrzeć w jej imieniu ugodę, jednakże z bardzo istotnym zastrzeżeniem, a mianowicie powódkaE. G. (1)mogła bez zgody sądu opiekuńczego dokonywać na rzecz małoletniej powódki jedynie czynności przysparzających. Do czynności, które mogły pozbawić i pozbawiły przysporzeń na rzecz małoletniej powódki przedstawiciel ustawowy winien dysponować zezwoleniem sądu opiekuńczego, a niespornym jest, że powódka takim zezwoleniem nie dysponowała i nie dysponuje.
Sąd Apelacyjny uznał również, że z tych przyczyn zrzeczenie się roszczeń przez powódkę w imieniu małoletniejZ.było sprzeczne z prawem –art. 101 § 3 kro,art. 156 kro,art. 58 § 1 i 3 k.c.i jest nieważne. Wskazać również należy, że czynność taka (zgoda sądu opiekuńczego) nie może być konwalidowana. Ugodą z pozwaną nie są zatem objęte roszczenia małoletniej powódki dotyczące zadośćuczynienia opartego na podstawieart. 24 k.c.iart. 448 k.c.
Wskazać należy, że zarzut apelacji wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancjiart. 24 § 1 k.c.iart. 448 k.c.jest bezzasadny, gdyż Sąd I instancji jednoznacznie wskazał w swoim uzasadnieniu (k. 315-317), że istnieje podstawa do odpowiedzialności pozwanej na podstawie tych przepisów (uwzględnił je przecież częściowo na tej podstawie w stosunku do powodaG. G. (1)), jednakże powództwa powódek nie uwzględnił ze względu na treść zawartych ugód i zawartych w nich oświadczeń o zrzeczeniu się roszczeń. Przy ustaleniu przez Sąd Apelacyjny podstawy do odpowiedzialności pozwanej co do zasady dochodzenia przez powodów roszczeń o zadośćuczynienie związanych z doznaną krzywdą wskutek śmierci osoby bliskiej (męża i ojca powodów) zasadnym będzie wskazanie naruszonych dóbr osobistych jak i przyznanie odpowiednich kwot zadośćuczynienia.
Niewątpliwie nagła śmierćK. G. (1), mężaE. G. (1)i ojca małoletnichZ.iG. G. (1)naruszyła ich dobra osobiste.
Naruszone zostały ich dobra osobiste w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie, do istnienia więzi emocjonalnych między zmarłym a powodami, prawa do wzajemnego wspomagania się w życiu. Doszło również u powódki do osłabienia jej aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności jako następstwa naruszenia relacji emocjonalnej między osobą zmarłą a jej najbliższym w szczególności powódką.
Odnośnie wysokości zadośćuczynieniaart. 448 k.c.stanowi o przyznaniu „sumy odpowiedniej”. Pojęcie „sumy odpowiedniej” było wielokrotnie przedmiotem roszczeń doktryny i judykatury. Generalnie sprowadzają się one do ustaleń, by kwota ta miała realną wartość kompensacyjną uwzględniającą zakres doznanej krzywdy, z drugiej zaś strony kwota ta nie powinna prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia osoby poszkodowanej.
Spółka (...)wnosząc wobec pozwanej pismem z dnia 29.06.2011 roku o przyznanie zadośćuczynienia dla powodów na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 k.c.wniosła o przyznanie na rzecz każdego z powodów kwoty po 60.000 złotych (akta 374689).
W pozwie z dnia 30 kwietnia 2012 roku (10 miesięcy później) powódka domagała się z tego tytułu kwoty 120.000 złotych (k. 2), a małoletni powodowieZ.iG.kwoty po 100.000 złotych (k. 26, 50). W apelacji powodowie dochodzą uwzględnienia ich roszczeń tytułu zadośćuczynienia do kwoty po 100.000 złotych na rzecz każdego z nich.
Powodowie nie wykazali jakim okolicznościom miałoby być spowodowane tak zdecydowanie podwyższenie dochodzonych roszczeń na przestrzeni 10 miesięcy o 100% w stosunku do powódkiE. G. (1), a o 66% w stosunku do pozostałych powodów.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego dochodzone kwoty (nawet z uwzględnieniem wniosku apelacyjnego w stosunku do powódkiE. G. (1)) są zbyt wysokie i nie odpowiadają powszechnie przyjętym kryteriom przy ustalaniu „odpowiedniej sumy”.
Istotnym dla oceny wysokości dochodzonych roszczeń są tutaj przede wszystkim zeznania powódkiE. G. (1)(k. 292-294) oraz opinie sądowo – psychologiczne dotyczące wszystkich powodów wydane przez biegłą sądową z zakresu psychologiiI. K.(k. 155-171).
Z opinii biegłej wynika, że u powódki śmierć męża wywołała zaburzenia emocjonalne w postaci utrwalonych zaburzeń po stresie traumatycznym (PTSD). Zaburzenia te trwają nadal, mają wpływ na funkcjonowanie z życiu osobistym, społecznym i zawodowym. Wykazuje tendencję do zamartwiania się, rozdrażnienia i gniewu, łatwo zniechęca się w trudnych sytuacjach, wykazuje niskie poczucie wartości, czuje się wyalienowana, osamotniona, nie nawiązuje nowych relacji w obawie o osąd środowiska, jest skoncentrowana na problemach dzieci. Nie pracuje zawodowo - nie ma bowiem możliwości uzyskania pomocy w opiece nad dziećmi. Ograniczeniu podlega też życie społeczne powódki - utrzymuje ona relacje z rodzicami i rodzeństwem a poza tym z koleżanką. Opisane zaburzenia wywołały u powódki długotrwały uszczerbek na zdrowiu, który według tabeli uszczerbkowej można ocenić na 10 %. Biegła stwierdziła, że powódka nie przeżyła prawidłowo żałoby po mężu, nadal pielęgnuje pamięć o nim w sobie i dzieciach w formie i wymiarze przekraczającym zwyczajowo i kulturowo usankcjonowane zachowania (liczne pamiątki po mężu w całym mieszkaniu, cotygodniowe wizyty na cmentarzu przez cały okres po śmierciK., częste rozmowy z dziećmi o ojcu, powracanie do wspomnień o małżonku, opory przed ewentualnym związkiem z nowym partnerem.
Od stycznia 2012 roku powódka związana jest z innym mężczyzną. Na dzień zamykania rozprawy przed Sądem I instancji była z nim w ósmym miesiącu ciąży. Jest spokojna, nie ma już napadu płaczu podczas oglądania zdjęć jakie miewała po śmierci męża. Wspomina jednak męża i zastanawia się czy dobrze czyni układając sobie życie na nowo.
Mając powyższe na uwadze – z jednej strony, że powódka przeżyła śmierć męża w wymiarze przekraczającym zwyczajowo i duchowo usankcjonowane zachowanie z tego powodu, z drugiej zaś strony mając na uwadze, że po około 4 latach poznała innego mężczyznę, z którym związała swoje życie. Sąd Apelacyjny uznał, że w jej przypadku odpowiednie będzie przyznanie jej tytułem zadośćuczynienia z tytułu śmierci męża w kwocie 60.000 złotych.
Kwota ta ma również stosowany wymiar kompensacyjny, nie powodując równocześnie przekroczenia o przyznaniu go w zbyt wysokim wymiarze.
Apelację w pozostałym zakresie jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Z opinii biegłej jak i zeznań powódkiE. G. (1)wynika, że u małoletniej obecnie 5 – letniej powódkiZ. G. (1)nie ujawniają się szczególne zaburzenia życia emocjonalnego i zachowania, które byłyby następstwem tragicznej śmierci taty. Identyfikuje się z tęsknotami mamy i brata, sama tęskni za ojcem, którego wizerunek jest kreowany i utrwalany w pamięci dziecka. Czasem dziewczynka wyraża chęć posiadania ojca, dopytując mamę o niego. Biegła proponuje monitorowanie sytuacji emocjonalnej dziewczynki i w razie potrzeby zgłoszenie się do psychologa. W chwili śmierci ojcaZ.miała ukończone 7 miesięcy. W wieku dwóch lat zaczęła uczęszczać do przedszkola doW.. Wówczas dopytywała, czemu nie przychodzi po nią tata, tak jak po inne dzieci przychodzą tatusiowie. Matka odpowiadała jej, że tata niedługo wróci. O śmierci ojca dowiedziała się w wieku 4 lat w czasie pobytu na cmentarzu. Po tej informacji położyła się na pomnik i zaczęła płakać. Od tego czasu codziennie rozpytywała, kiedy tata wróci i patrzyła w niebo, bo matka tłumaczyła jej, że tata jest aniołkiem i tam mieszka.
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznając z jednej strony, że krzywda małoletniej powódki z powodu śmierci ojca rozumianej jako skutek bezpośrednich następujących po jego śmierci doznań był niewielki, a z drugiej strony, że krzywda ta uwidoczniła się u niej w nieco późniejszym zakresie wskutek towarzyszących jej wspomnień rodzinnych stwierdził, że usprawiedliwionym będzie przyznanie jej zadośćuczynienia z tytułu straty ojca w kwocie 20.000 złotych. Kwota ta ma również stosowany wymiar kompensacyjny, nie powodując równocześnie przekroczenia o przyznaniu go w zbyt wysokim wymiarze.
Sąd I instancji uznając powództwo za częściowo zasadne zasądził o pozwanej na rzecz małoletniegoG. G. (1)zadośćuczynienie za krzywdę z tytułu śmierci ojca w kwocie 32.000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 20 grudnia 2013 roku, tj. od dnia następnego od daty wydania zaskarżonego wyroku (19.12.2013r.).
Sąd Apelacyjny nie podziela tutaj zarzutu apelacyjnego, że kwota ta jest zbyt niska ze względu na wielkość doznanej krzywdy przez małoletniego powoda z powodu śmierci ojca.
Sąd I instancji szczegółowo w uzasadnieniu wyroku określił rozmiar krzywdy małoletniego jak i przesłanki przyznania określonej kwoty.
Sąd Apelacyjny uznając dokonaną przez Sąd I instancji prawidłowość oceny rozmiaru doznanej krzywdy jak i wysokości przyznanej temu powodowi kwoty z tytułu zadośćuczynienia, stwierdza, że bezzasadnym byłoby powielanie tych ustaleń i rozważań.
Zarzuty apelacji w tym zakresie należy uznać za polemikę, która nie zawiera zarzutów merytorycznych. Z przyznaniem kwoty zadośćuczynienia małoletniemu powodowiG. G. (1)wiąże się zarzut naruszeniaart. 481 § 1 k.c.oraz przez niezastosowanie art. 14 ust 1 ustawy z dnia 22.05.2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym w i konsekwencji przyjęcie, że odsetki należą się od dnia20.12.2013 roku, a nie od dnia zakończenia postępowania likwidacyjnego przez pozwanego. Zarzut ten należy uznać za bezzasadny w sytuacji, gdy kwota zadośćuczynienia przyznawana jest według oceny przez sąd mając na uwadze rozmiar doznanej krzywdy na dzień wyrokowania a nie na dzień zakończenia postępowania likwidacyjnego. Skoro Sąd I instancji ocenił wysokość doznanej krzywdy na datę wyrokowania, zasadnym było ustalenie daty początkowej biegu opóźnienia w wymagalności płatności odsetek na dzień następny po dacie wyrokowania.
W związku z powyższym wskazać należy, że Sąd Apelacyjny zasądzając na podstawieart. 481 k.c.odsetki ustawowe od kwot zasądzonych w wyroku tego sądu w stosunku do powodówE. G. (1)i małoletniejZ. G. (1)miał na uwadze rozmiar doznanej krzywdy ustalony na datę wyrokowania, tj. na dzień 16 czerwca 2014 roku. Odsetki ustawowe od wyżej wymienionych kwot zasądzono zatem od dnia następnego po wydaniu wyroku tj. od dnia 17 czerwca 2014 roku.
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznając apelację powodów za częściowo zasadną zmienił zaskarżony wyrok na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.
Oddalił apelację w pozostałej części na podstawieart. 385 k.p.c.Orzeczenie o kosztach Sąd Apelacyjny oparł na podstawieart. 98 k.p.c.iart. 100 k.p.c.oraz art. 113 ust 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr 167 poz. 1398 ze zm.), mając na uwadze, że pozwana przegrała proces i ją w tej części obciążają koszty których powodowie nie ponieśli będąc zwolnionymi od ponoszenia kosztów sądowych w całości (k. 80, 341).
Na kwotę kosztów przed Sądem I instancji składa się ½ części nieuiszczonego wpisu przez powódkę (5.600 złotych) i ½ części nieuiszczonych wydatków od opinii biegłej sądowej z zakresu psychologii (375 złotych) – łącznie 5.975 złotych. Koszty postępowania apelacyjnego stanowi opłata sądowa w wysokości 5% od sumy kwot zasądzonych przez Sąd Odwoławczy tj. od 8.000 złotych co stanowi kwotę 4.000 złotych.

     SSA E. Skotarczak SSA I. Wiszniewska SSA M. Gołuńska