Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 2346/13
Data wyroku: 2014-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Horbacz

Sygnatura akt XII C 2346/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Poznań, dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Magdalena Horbacz
Protokolant: p.o. stażysty Joanna Bendlewska

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. w Poznaniu
sprawy z powództwaN. W.
przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego wP., Dyrektorowi Zakładu Karnego wG., Dyrektorowi Zakładu Karnego weW., Dyrektorowi Zakładu Karnego wP.zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
o zapłatę

1. Oddala powództwo.
2. Zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę
3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

/-/ M. Horbacz

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 16 września 2013 r. nadanym dnia 13 listopada 2013 r. powódN. W.wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego wP., Dyrektora Zakładu Karnego wG., Dyrektora Zakładu Karnego weW., Dyrektora Zakładu Karnego wP.kwoty 200.000 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tytułem zadośćuczynienia. Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że odbywał w okresie od dnia 16 marca 2004 r. do dnia 16 września 2008 r. karę pozbawienia wolności, początkowo był osadzony w Zakładzie Karnym wG., następnie w Areszcie Śledczym wP., Zakładzie Karnym weW., w Zakładzie Karnym wP.i ponownie w Zakładzie Karnym weW.. Powód wskazał, że zaraz po osadzeniu w Zakładzie Karnym wG.powód poddał się badaniom lekarskim i ich wynik był pozytywny, nie wykryto żadnych poważniejszych chorób i problemów zdrowotnych. Powód wskazał, że we wrześniu 2008 r., gdy opuszczał Zakłady Karny weW.zdiagnozowano u niego obecność wirusa HCV, który wywołał przewlekłe zapalenie wątroby typu C. Powód wskazał, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności nie opuszczał zakładów karnych, w których był osadzony. Powód wskazał, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności zakład karny, na terenie którego doszło do zainfekowania powoda wirusem nie zachował należytej staranności w sprawowaniu nadzoru oraz opieki nad osadzonymi, i dlatego też doszło do zarażenia. Powód wskazał, że ww. kwoty domaga się tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda wskazując, że z treści pozwu wynika, że powód we wrześniu 2008 r. opuszczając zakład karny dowiedział się o zarażeniu wirusem HCV, w związku z czym roszczenie powoda uległo przedawnieniu w dniu 16 września 2011 r. Niezależnie od powyższego, pozwany zakwestionował zasadność powództwa podnosząc, że z wywiadu lekarskiego przeprowadzonego w związku z przyjęciem do Zakładu Karnego weW.w 2005 r. wynika, że powód przed osadzeniem poddawał się czynnościom związanym z przerwaniem ciągłości tkanek (tatuaże) oraz dokonywał samookaleczeń. Zdaniem pozwanego źródłem zakażenia były najprawdopodobniej czynności podejmowane przez samego powoda.

W toku postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił, co następuje:

PowódN. W.odbywał w okresie od dnia 16 marca 2004 r. do dnia 16 września 2008 r. karę 4 lat pozbawienia wolności. Początkowo do dnia 29 lipca 2004 r. powód był osadzony w Zakładzie Karnym wG., następnie od dnia 29 lipca 2004 r. do dnia 18 maja 2005 r. był w Areszcie Śledczym wP., następnie od dnia 18 maja 2005 r. do dnia 9 lipca 2008 r. był w Zakładzie Karnym weW., następnie od dnia 9 lipca 2008 r. do dnia 27 sierpnia 2008 r. był w Zakładzie Karnym wP.i ponownie w Zakładzie Karnym weW.był od dnia 27 sierpnia 2008 r. do dnia 16 września 2008 r., kiedy został zwolniony na wolność.
Poprzednio powód w okresie od 7 lutego 1994 r. do 21 grudnia 1995 r., od 16 września 1997 r. do 17 września 2003 r., przebywał w związku z tymczasowym aresztowaniem, odbywaniem kary pozbawienia wolności lub wykonywaniem kary zastępczej pozbawienia wolności, w Zakładzie Karnym wG., Zakładzie Karnym wR., Zakładzie Karnym wK., Areszcie Śledczym wP., Zakładzie Karnym wW., Zakładzie Karnym weW..
Okoliczności niesporne, informacja o pobytach i orzeczeniach (k.18-22); karta karna (k.80 akt(...))

W czasie pobytu w Zakładzie Karnym wP.w dniach 9 lipca 2008 r. – 31 lipca 2008 r. powód przebywał na Oddziale Zakaźnym (WZW) Szpitala Zakładu Karnego wP.celem pogłębienia diagnostyki i ewentualnego leczenia zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C. Przy przyjęciu na ww. Oddział w wywiadzie powód podał, że o zakażeniu ww. wirusem dowiedział się w kwietniu 2007 r., kiedy to wykonano w trakcie diagnostyki bólów brzucha badania anty-HCV, które wyszło dodatnie.
Podczas pobytu na ww. Oddziale na podstawie wykonanych badań laboratoryjnych i konsultacji specjalistycznych rozpoznano przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C, uzależnienie od nikotyny i alkoholu, osobowość dyssocjalną, oraz w wywiadzie rozpoznano chorobę wrzodową dwunastnicy.
Przed kwietniem 2007 r. podczas pobytu w Zakładzie Karnym weW.powód nie był poddawany badaniom na obecność wirusa WZW typu C. Powód nie zgłaszał w tym czasie dolegliwości bólowych dotyczących wątroby w powyższych jednostkach penitencjarnych.
Dowód: kopia notatki służbowej z 04.12.2013 r. (k.34); kopia pisma Służby Więziennej z 06.12.2013 r. (k.35-36)

W okresie od 16 września 2008 r. do dnia 22 października 2011 r. powód przebywał na wolności.
Okoliczności niesporne, informacja o pobytach i orzeczeniach (k.18-22); wydruk z NoeNET (k.51)

Powód nie jest osobą nieporadną. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym wW.pod sygn. akt(...)powód działając bez adwokata sformułował wniosek o przyznanie obrońcy z urzędu. W drugiej sprawie przed Sądem Rejonowym wW.pod sygn. akt(...)powód występując bez adwokata sam składał pisma procesowe stosowne do sytuacji procesowej w jakiej się znajdował.
Dowód z akt SR wW.sygn.(...): wniosek powoda o przyznanie obrońcy z urzędu (k.109), wniosek powoda o przesłuchanie świadków (k.110-111) , wniosek powoda o przesłanie sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem (k.136); z akt SR wW.sygn.(...): wniosek powoda o doprowadzenie do z aresztu na posiedzenie sądu (k.174); wniosek powoda o przesłanie sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem (k. 237); wniosek powoda o odroczenie kary pozbawienia wolności (k.242-243,245-246); załącznik powoda do ww. pisma (k.249); pismo powoda wnoszącego opłatę (k.253)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej dowodów z dokumentów, które załączone w kopii nie były przez żadną ze stron kwestionowane co do istnienia oryginałów tych dokumentów. Podkreślić należy, że pełnomocnik powoda nie zakwestionował prawdziwości i wiarygodności dokumentów załączonych przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa co do okoliczności wskazanych m.in. w notatce służbowej z dnia 4 grudnia 2013 r., z której wynika, że w dniach 9 lipca 2008 r. – 31 lipca 2008 r. powód przebywał na Oddziale Zakaźnym (WZW) Szpitala Zakładu Karnego wP.celem pogłębienia diagnostyki i ewentualnego leczenia zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C. Przy przyjęciu na ww. Oddział w wywiadzie powód podał, że o zakażeniu ww. wirusem dowiedział się w kwietniu 2007 r., kiedy to wykonano w trakcie diagnostyki bólów brzucha badania anty-HCV, które wyszło dodatnie. Pełnomocnik powoda nie zawnioskował także dowodu z przesłuchania powoda aby wykazać inne okoliczności dowiedzenia się powoda o zakażeniu. W związku z powyższym Sąd uznał, że ww. okoliczności jako niezaprzeczone, zostały przyznane przez pełnomocnika powoda, a zatem były niesporne w niniejszym postępowaniu.
Sąd oparł się ponadto na wskazanych dokumentach z akt Sądu Rejonowego wW.w sprawach(...)na okoliczność braku bezradności życiowej powoda i procesowej w postępowaniu sądowym.
Jednocześnie Sąd uwzględniając zarzut przedawnienia roszczenia powoda pominął pozostałe wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocników obu stron, które zmierzały do merytorycznej oceny powództwa.

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszym postępowaniu powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę jaką doznał na skutek zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C, w jednej z jednostek penitencjarnych, w których przebywał w okresie od dnia 16 marca 2004 r. do dnia 16 września 2008 r. tj. w Areszcie Śledczym wP., w Zakładzie Karnym wG., w Zakładzie Karnym weW.lub w Zakładzie Karnym wP..
Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wskazał, że postaw żądania powoda upatruje w niezgodnym z prawem działaniu polegającym na nienależytej staranności w sprawowaniu nadzoru oraz opieki nad osadzonymi, tj. przepisuart. 417 § 1 k.c.iart. 445 k.c.Z uwagi na podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia powoda w związku z zakażeniem wirusem wątroby typu C wskazać należy naart. 4421§ 1 k.c., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W myśl§ 3w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Przesłanka wiadomości o szkodzie zostaje zrealizowana już w tej chwili, w której poszkodowany wie o istnieniu szkody w ogóle, gdy ma świadomość faktu powstania szkody(por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2013 r. I ACa 1286/12, LEX nr 1312005).O "dowiedzeniu się o szkodzie" można mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody". Dopóki tak rozumiane dowiedzenie się o szkodzie nie nastąpi, dopóty bieg przedawnienia w ogóle nie może się rozpocząć(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2011 r. IV CSK 46/11, LEX nr 1084557).
W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód o zakażeniu wirusem zapalenia wątroby typu C dowiedział się już w kwietniu 2007 r., kiedy to wykonano u powoda w trakcie diagnostyki bólów brzucha badania anty-HCV, które wyszło dodatnie. Powyższą okoliczność powód wskazał w wywiadzie lekarskim podczas przyjęcia na Oddział Zakaźny Zakładu Karnego wP., gdzie powód przebywał w dniach 9 lipca 2008 r. – 31 lipca 2008 r. Natomiast przed kwietniem 2007 r. (kiedy powód przebywał w Zakładzie Karnym weW.) powód nie był poddawany w jednostkach penitencjarnych badaniom na obecność wirusa WZW typu C. Powód nie zgłaszał w tym czasie dolegliwości bólowych dotyczących wątroby. Zatem uznać należało, że 3 letni termin przedawnienia roszczenia powoda minął w kwietniu 2010 r. Nie mniej przyjmując nawet za prawdziwe twierdzenia wskazane w pozwie, że powód o ww. zakażeniu dowiedział się podczas opuszczania jednostki penitencjarnej w dniu 16 września 2008 r., to i tak 3 letni termin przedawnienia minął z dniem 17 września 2011 r. Powód zaś reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł w niniejszej sprawie pozew dopiero w dniu 13 listopada 2013 r.
W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pełnomocnika powoda, że w stosunku do powoda winien być brany pod uwagę 10 letni termin przedawnienia roszczenia, bo powód „nie posiadał wiedzy o osobie, która jest zobowiązana do naprawienia szkody”. Wskazać należy, że wart. 4421§ 1 k.c.ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art. 4421§ 2 k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art. 4421§ 3 k.c.). Wskazać należy, że dla rozpoczęcia biegu terminu a tempore scientiae nie jest konieczne, aby poszkodowany, który dowiedział się o szkodzie, znał już rozmiar szkody(por.: uchwała SN (7) z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSN 1964, nr 5, poz. 87 oraz wyrok SN z 24 listopada 1971 r., I CR 491/71, OSN 1972, nr 5, poz. 95).Także nie jest konieczne, aby poszkodowany dowiedział się równocześnie o szkodzie, jak i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jeżeli o dłużniku dowie się później niż o samej szkodzie, wówczas termin przedawnienia rozpocznie bieg w tej późniejszej dacie(por.: wyrok SN z 10 kwietnia 2002 r., IV CKN 949/00, Biul. SN 2002, nr 11, s. 11).Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie dla oznaczenia biegu terminu a tempore scientiae nie stanowi rekonstrukcji rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego, lecz przypisanie mu świadomości wystąpienia szkody, opartego na obiektywnie sprawdzalnych okolicznościach(por.: wyrok SN z 8 grudnia 2004 r., I CK 166/04, LEX nr 277853).Przepisart. 4421§ 3 k.c.oznacza termin przedawnienia roszczeń w razie wyrządzenia szkody na osobie wyłącznie a tempore scientiae: przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Dla oceny zarzutu przedawnienia istotne jest uzyskanie wiedzy o dwóch faktach, po pierwsze, o szkodzie, po drugie, o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Wymaganie ustalenia chwili, w której poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, dotyczy przy tym konkretnej szkody i poszkodowanego. Chodzi oczywiście nie o chwilę, w której poszkodowany uzyskał jakąkolwiek wiadomość na temat sprawcy, lecz o chwilę uzyskania takich informacji, które - oceniając obiektywnie - pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Poszkodowany powinien przy tym zachować się w swoich sprawach w sposób zapobiegliwy i dołożyć starań o uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia przesłanek odpowiedzialności za doznaną szkodę(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r. IV CSK 611/12 LEX nr 1365718).
W ocenie Sądu brak świadomości powoda co do tego, w której ze wskazanych jednostek penitencjarnych doszło do ewentualnego zakażenia powoda, nie oznacza, że powód nie mógł w terminie 3-letnim od dnia opuszczenia zakładu karnego we wrześniu 2008 r. wytoczyć powództwa. Podkreślić należy, że powód swojej szkody upatruje w niezgodnym z prawem działaniu jednostek statio fisci Skarbu Państwa, a więc miał świadomość podmiotu ponoszącego ewentualną odpowiedzialność za zakażenie. Tym podmiotem zawsze jest Skarb Państwa. Kwestia ustalenia, określenia właściwej stationes fisci, leży w gestii sądu, który dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego może ocenić, z której działaniem bądź zaniechaniem jednostki penitencjarnej można wiązać odpowiedzialność Skarbu Państwa. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby powód we wskazanym terminie wytoczył powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wskazując jako statio fisci nawet wszystkie jednostki penitencjarne, w których dotychczas przebywał. Ustalenie bowiem, czy i gdzie nastąpiło zakażenie powoda wirusem zapalenia wątroby typu C wymaga bowiem przeanalizowania całej dostępnej dokumentacji medycznej z okresu osadzenia powoda w jednostkach penitencjarnych. W związku z powyższym brak było podstaw do ustalenia, że 3 letni termin przedawnienia roszczenia powoda nie minął. Wskazany 10 –letni termin przedawnienia nie przedłuża roszczeń o naprawienie szkody na osobie. W tym przypadku jak wskazano powyżej nie stosujemy przepisuart. 4421§ 1 k.c.zdanie drugie, które tak de facto ograniczałoby prawo powoda do dochodzenia roszczeń na osobie do 10 lat od powstania szkody, niezależnie od tego kiedy powód dowiedziałby się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W praktyce może bowiem zdarzyć się, że okoliczności wskazane w§ 3nastąpią później niż w ciągu 10 lat od dnia zdarzenia szkodzącego.
Sąd nie podzielił także argumentów pełnomocnika powoda, że zarzut przedawnienia roszczenia godzi w zasady współżycia społecznego, że powód jest osobą niezaradną życiowo. Stosującart. 5 k.c.trzeba mieć na względzie szczególny charakter tego przepisu, wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Możliwość zastosowaniaart. 5 k.c.nie zawsze jednak musi być wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, przejawiającego się w utrudnianiu wcześniejszego dochodzenia roszczenia przez poszkodowanego(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r. IV CSK 611/12 LEX nr 1365718).
Podkreślić należy, że zarzut przedawnienia stanowi prawo podmiotowe dłużnika, dlatego jedynie w wyjątkowych sytuacjach może nie zostać uwzględniony przez sąd i potraktowany jako nadużycie prawa na podstawieart. 5 k.c.
W ocenie Sądu nie zachodziły w niniejszej sprawie żadne okoliczności, które ze względu na osobę powoda lub zachowanie pozwanego pozwalałyby uznać, że zachodzi wyjątek w rozumieniuart. 5 k.c.Z ustaleń Sądu wynika, że w okresie biegu przedawnienia roszczenia tj. od dnia 16 września 2008 r. do dnia 22 października 2011 r., powód przebywał na wolności, a zatem miał możliwość w tym okresie podjąć działania w celu wytoczenia powództwa przeciwko pozwanemu o zapłatę zadośćuczynienia. Okoliczność, że we wcześniejszym okresie lub późniejszym powód przebywał w warunkach izolacji penitencjarnej nie ma wpływu na niniejszą sprawę. Jednocześnie podkreślić należy, że z akt Sądu Rejonowego wW.(...)wynika, że powód jest osobą poradną życiowo, złożył wniosek o obrońcę z urzędu, formułuje wnioski dowodowe i wnioski procesowe stosownie do okoliczności sprawy. Ponadto powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie powołał żadnych dowodów, że stan zdrowia powoda z uwagi na zakażenie uniemożliwiało powodowi wcześniej przedsięwziąć odpowiednie kroki prawne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo jako przedawnione.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie mając na uwadze wynik sprawy i przepisart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.iart. 11 ust 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwaw zw. z§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SSO Magdalena Horbacz