Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 1262/13
Data wyroku: 2014-02-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Rosłoń
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art.184 i 32 ust.4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt V U 1262/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2014 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący: SSO Elżbieta Rosłoń
Protokolant: Bożena Radziusz

po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014 roku w Białymstoku
na rozprawie
sprawyJ. Z. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o emeryturę
na skutek odwołaniaJ. Z. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
z dnia 7 maja 2013 roku
Nr(...)

I. Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznajeJ. Z. (1)prawo do emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach od dnia 1 kwietnia 2013 roku.
II. Orzeka, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
III. Zasądza odZakładu (...) OddziałwB.na rzeczJ. Z. (1)60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

sygn. akt V U 1262/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 7 maja 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.odmówił przyznaniaJ. Z. (1)prawa do emeryturyw obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnym warunkach, z uwagina niespełnienie warunków nabycia tego prawa, przewidzianych przepisamiustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz przepisamirozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Organ rentowy wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż wnioskodawca na dzień1 stycznia 1999 r. udowodnił wymagany okres składkowy i nieskładkowy, natomiast nie udowodnił wymaganych co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (udowodnił11 lat 4 miesiące i 7 dni).
J. Z. (1)złożył odwołanie od tej decyzji. Wniósł o jej zmianę i przyznanie emerytury zgodnie z wnioskiem. W odwołaniu wskazał, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze, nieprzerwanie przez 15 lat, zarówno w okresie niekwestionowanym przez organ rentowy, jak i w okresie od 11 września 1974 r. do31 stycznia 1988 r. Na potwierdzenie tych faktów wnosił o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków. Wskazał, że treść świadectwa pracy nie rozstrzyga definitywnie o okresach wykonywania pracy w szczególnych warunkach, co może być dowodzone za pomocą innych środków dowodowych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowywnosił o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Organ rentowy nie uwzględnił jako pracyw szczególnych warunkach okresu pracy od 11 września 1974 r. do 31 stycznia 1988 r.wMiejskim Przedsiębiorstwie (...) Spółka z o.o.wB., ponieważ okres ten został pominięty przez zakład pracy w świadectwie pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje.
J. Z. (1)urodzony (...), w dniu 11 kwietnia 2013 r. złożyłwniosek o przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury, przedkładając na tę okoliczność świadectwa pracy.
Decyzją z dnia 7 maja 2013 r. – obecnie zaskarżoną - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.odmówił przyznaniaJ. Z. (1)prawado emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkachz uwagi na nieudowodnienie wymaganych co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Pozostałe warunki zostały przez wnioskodawcę spełnione i nie były przedmiotem sporu.
Organ rentowy nie uznał jako okresu pracy w szczególnych warunkach okresuod 11 września 1974 r. do 31 stycznia 1988 r. ponieważ z przedłożonego świadectwa pracyw warunkach szczególnych, wydanego w dniu 25 lipca 2012 r. wynika, że wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych od 1 lutego 1988 r.
Wskazać należy, że prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przewidziane jest wart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440) zwanej dalej ustawą emerytalną. Ustawa taw przepisach przejściowych zawiera szczególną regulację dotyczącą niektórych ubezpieczonych zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przed dniem 1 stycznia 1999 r.
Przepis art. 184 ustawy emerytalnej przewiduje prawo do wcześniejszej emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którym przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnęli:

⚫

okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn;

okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Ponadto emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom spełniającym powyższe warunki przysługuje prawo do emerytury, ustala się zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej na podstawie przepisów rozporządzenia. Zgodnie z§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem, pracownik, który wykonywał pracew szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia w przypadku mężczyzn łącznie następujące warunki:

⚫

osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat;

posiada wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.

Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których pracaw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stalei w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Okresy pracy, o których mowa wyżej, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie §1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy - §2 ust. 2.
W rozpoznawanej sprawie organ rentowy nie uwzględnił zatrudnienia wnioskodawcy w warunkach szczególnych pracy od 11 września 1974 r. do 31 stycznia 1988 r. wMiejskim Przedsiębiorstwie (...) Spółka z o.o.wB., ponieważ okres ten został pominięty przez zakład pracy w świadectwie pracy w szczególnych warunkach z dnia 25 lipca 2012 r. (k.21 część C akt osobowych).
W związku z powyższym należy zwrócić uwagę na przyjęty przez pracodawcę tryb postępowania przy wydawaniu tego świadectwa pracy. Dnia 7 listopada 2011 r. wnioskodawca zwrócił się do zakładu pracy o wydanie świadectwa pracy wykonywanejw szczególnych warunkach, obejmującego również sporny okres (pismo w aktach osobowych bez numeru karty akt). W związku z tym pismem, dnia 15 listopada 2011 r. kierownik działu personalnego zwrócił się do radcy prawnego o opinię prawną w powyższej sprawie (pismo w aktach osobowych bez numeru karty akt). Pomiędzy radcą prawnym aJ. S. (1)trwała korespondencja mailowa w tym zakresie iJ. S. (2)udzielił odpowiedzi „według mojej wiedzy nigdy i nigdzie pracujący na stanowisku mechanika samochodowego nie są zatrudnieni wyłącznie w kanałach remontowych. Napraw pojazdów samochodowych wykonywanych przez mechaników samochodowych dokonuje się zarówno w kanałach remontowych jak też bez ich wykorzystania” (pisma dot. korespondencji mailowej w aktach osobowych bez numeru karty akt).
Na tej podstawie zakład pracy w dniu 13 grudnia 2011 r. udzielił wnioskodawcy odpowiedzi na jego pismo wskazując, że „z informacji uzyskanych od Pana przełożonego, na tym stanowisku (mechanika samochodowego) wykonywał Pan czynności w szerszym zakresie.” (k. 15 części C akt osobowych).
Następnie sporządził świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym pominął sporny okres jako okres pracy wykonywanej w takich warunkach (k. 21 części C akt osobowych).
W piśmie z 30 października 2013 r. zakład pracy wskazał, że wnioskodawca był zatrudniony wMiejskim Przedsiębiorstwie (...) Spółka z o.o.wB.od 11 września 1974 r. do 25 lipca 2012 r. i w okresie zatrudnienia wykonywał pracę na stanowisku mechanika samochodowego od 11 września 1974 r. do 31 października 1989 r., maszynisty żurawia samojezdnego kołowego od 1 listopada 1989 r. do 31 grudnia 2010 r. (faktycznie pracował przy obsłudze żurawia od 1 lutego 1988 r. do 2 maja 2008 r.) i kierowcy od 1 stycznia 2011 r. do 25 lipca 2012 r. Według stanowiska zakładu pracy, praca na stanowisku mechanika samochodowego może być uznana za pracę w szczególnych warunkach jedynie w sytuacji, gdy pracownik jest zatrudniony wyłącznie w kanale remontowym i wykonuje tę pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.J. Z. (1)na stanowisku mechanika samochodowego wykonywał czynności w szerszym zakresie, nie tylko w kanale remontowym. Z tego też powodu warunek wykonywania pracy w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy nie został spełniony i nie wydano świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie od 11 września 1974 r. do 31 stycznia 1998 r. (k. 30).
W odpowiedzi na wezwanie Sądu zakład pracy w piśmie z 4 grudnia 2013 r. poinformował, że pracownikiem, który wskazał, że zakres czynności wnioskodawcyw spornym okresie był szerszy niż tylko praca w kanale remontowym byłJ. S. (2)(k. 36).
ŚwiadekJ. S. (2)zeznał, że pracę wMiejskim Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o.wB.(dawniejWojewódzkie Przedsiębiorstwo (...)) rozpoczął od dnia 1 stycznia 1986 r. jako dyspozytor – zajmował się dysponowaniem samochodami. Dnia 1 czerwca 1986 r. został zastępcą kierownika transportu i w dalszym ciągu zajmował się dysponowaniem samochodami, których było około 40. Warsztat, w którym pracował wnioskodawca, podlegałC. L., który był mistrzem a od marca 1987 r.R. S.. Oni byli bezpośrednimi przełożonymi wnioskodawcy, przydzielali mu pracę, kontrolowali jej wykonanie i rozliczali z wykonania. Świadek niejednokrotnie zaglądał do kanału, kiedy wnioskodawca wykonywał tam prace sprawdzić kiedy samochód zostanie naprawiony. Zeznał, żeJ. Z. (1)specjalizował się w naprawach wykonywanych od spodu, czyli w kanale, takich jak naprawa zawieszenia, podwozia, układu kierowniczego. Świadek zeznał, że w mailu, który otrzymał z działu kadrz zapytaniem czy wnioskodawca wykonywał prace w kanale, wyraźnie podkreślono słowo „ciągle”. Dlatego też udzielił takiej odpowiedzi, jaka znajduje się w aktach osobowych. Tego samego dnia wysłał jednak maila w uzupełnieniu odpowiedzi, że napraw pojazdów samochodowych wykonywanych przez mechaników samochodowych dokonuje się zarówno w kanałach remontowych, jak też bez ich wykorzystania ale uczynił to w oderwaniu od konkretnej sytuacji związanej z pracą wnioskodawcy. Zeznał, że zdarzały się dni naprawy, że przez 8 godzin wnioskodawca dokonywał napraw w kanale. Zdarzały się jednak drobne naprawy wykonywane poza kanałem. Świadek nie był bezpośrednim przełożonym wnioskodawcy i nie kontrolował jego pracy, dlatego nie miał dokładnej wiedzy jaką część czasu pracy zajmowały prace w kanale a jaką poza kanałem. Zeznał, że przedsiębiorstwo obsługiwało teren całego województwa i samochodów do naprawy było dużo. Były to samochody stare, awaryjne(...)a do ich naprawy wykorzystywano5 kanałów remontowych (k. 41 odw.).
Mając powyższe zeznania na uwadze należy uznać, że wiedza świadkaJ. S. (1)nie mogła stanowić podstawy do uznania przez pracodawcę jakiego rodzaju czynności w spornym okresie wykonywał wnioskodawca. Po pierwsze świadek podjął pracę1 stycznia 1986 r. podczas gdy spór dotyczy okresu od 11 września 1974 r. a więc ponad 10 lat wstecz, kiedy to świadek w ogóle nie pracował w tym zakładzie pracy. Ponadto świadek zeznał, że oceny czynności mechanika samochodowego dokonał w oderwaniu od konkretnych czynności wykonywanych przez wnioskodawcę. Dlatego też Sąd uznał, że świadectwo pracy w tym zakresie zostało sporządzone w oderwaniu od faktycznego stanu rzeczy, bazowało na domniemaniach świadkaJ. S. (1).
W celu ustalenia czynności wykonywanych faktycznie przez wnioskodawcę Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe.
Świadkowie zeznający w sprawie pracowali w spornych okresach z wnioskodawcą.I tak świadekJ. B.zeznał, że był kierownikiemZakładu (...)w okresie od 1985 r. do 2007 r. Wcześniej od 1982 r. do 1985 r. pracował w tej firmie jako inspektor w dziale technicznym. Wnioskodawcę poznał jak został kierownikiemZakładu (...). Będąc kierownikiem nadzorował bezpośrednio działalność warsztatu samochodowego. Podstawowym obowiązkiem wnioskodawcy w tym okresie była naprawa samochodów. Dokonywał naprawy samochodów w warsztacie, w którym były kanały i podnośniki. Większość robót wnioskodawca wykonywał w kanale. Na zewnątrz wykonywał jedynie prace pomocnicze, które służyły wykonywaniu prac w kanałach. Wszystkie naprawy związane z naprawą podwozia przebiegały w kanale. Świadek zeznał,że w okresie jego pracy wnioskodawca pracował w kanale w pełnym wymiarze czasu pracy (k. 26 odw.).
ŚwiadekL. K., który pracę w zakładzie rozpoczął w 1980 r. zeznał,że wnioskodawca pracował jako mechanik samochodowy. Przeważnie wykonywał pracew kanale remontowym. Zdarzały się naprawy poza kanałem, jednak były to jedynie drobne, pomocnicze czynności, takie jak np. umycie wyjętej w kanale skrzyni biegów. Zasadnicze czynności wykonywał w kanale (k. 27).
ŚwiadekJ. M.znający wnioskodawcę z pracy w tej samej brygadzie od 1975 r. zeznał, że już wówczasJ. Z. (1)pracował jako mechanik i wykonywał naprawy przy samochodach. Prace w ogromnej większości odbywały się w kanałach, pomijając krótkie przerwy na posiłek. Poza kanałem wykonywał jedynie prace pomocnicze. Wnioskodawca pracował w kanałach do czasu przejścia na kierowcę dźwigu (k. 27).
Podobnie świadekJ. R.pracujący z wnioskodawcą od 1975 r. zeznał,żeJ. Z. (1)już od tego czasu wykonywał pracę przeważnie w kanałach remontowych. Pracował jako mechanik kanałowy, nawet więcej niż inni mechanicy kanałowi, ponieważ był brygadzistą, znał się na tych czynnościach i musiał czasem pokazać innym pracownikom jak przeprowadzić naprawę. Świadek zeznał, że 80 do 90% czasu pracy wnioskodawca spędzał w kanałach. Jego praca polegała na wymianie, jak i naprawie części (k. 27).
Brat wnioskodawcy –J. Z. (2)pracował z nim wMiejskim Przedsiębiorstwie (...)od 1977 r. jako mechanik samochodowy, w tej samej brygadzie. Zeznał, że jego brat pracował w kanałach remontowych w pełnym wymiarze. Były małe przerwy związane z pobraniem części z magazynu, wymianie oleju. Główne naprawy były dokonywane w kanałach. Świadek zeznał, że w czasie gdy jego brat był brygadzistą pracował tak jak wszyscy mechanicy. Pracował w kanałach remontowych do czasu przejściana stanowisko kierowcy dźwigu (k. 27 odw.).
Bezpośredni przełożony wnioskodawcy w latach 1977 - 1986C. L.zeznał,żeJ. Z. (1)był zatrudniony jako mechanik samochodowy i pracował w warsztacie, który podlegał świadkowi. Naprawiał samochody w warsztacie w kanałach naprawczychi praktycznie nie wykonywał innych obowiązków poza kanałem. Wnioskodawca jako brygadzista miał obowiązek podpisać i zatwierdzić dokument pobrania materiałów z magazynu, poza tym wykonywał swoje dotychczasowe czynności. Był on specjalistą od podwozi i przez 90 do 95% czasu nie wychodził w ogóle z kanału remontowego. Świadek zeznał, że park maszynowy wówczas był stary, liczył 40-50 samochodów z obszaru całego województwa i naprawy specjalistyczne wykonywane były w zakładzie pracy, w którym pracował zarówno świadek jak i wnioskodawca (k. 44-45).
J. Z. (1)zeznał, że w spornym okresie zajmował się naprawą pojazdów samochodowych. Był zatrudniony na stanowisku mechanika samochodowego, następnie awansował na brygadzistę warsztatu. Jako brygadzista miał obowiązek podpisania dokumentu(...)na wydanie części z magazynu. Zeznał, że rano po przyjściu do pracy pracę rozdysponowywał majster, a on przekazywał te dyspozycje poszczególnym mechanikom. Następnie wprowadzał samochód na kanał i rozpoczynał naprawę. Specjalizował się przede wszystkim w naprawie tylnych mostów, przednich zawieszeń, hamulców i skrzyni biegów. Tylne mosty bądź skrzynia biegów były demontowane w kanale, a właściwa naprawa odbywała się poza kanałem. Wnioskodawca zeznał, że podczas swojego zatrudnienia wiele czasu przepracował w kanale, często w gumowcach. Ponad 90% pracy wykonywałw kanałach. Czynności poza kanałem były wykonywane sporadycznie, i trwały krótki czas (k. 45 akt).
W ocenie Sądu zeznania przesłuchanych w sprawie świadków, jak również zeznania wnioskodawcy, nie pozostawiają wątpliwości, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach. Świadkowie mieli bezpośrednią wiedzę dotyczącą okoliczności, co do których składali zeznania z uwagi na wspólne okresy pracy. Potwierdzili oni okoliczności podane przez wnioskodawcę. Sąd uznał te zeznania za wiarygodne dowody w sprawie. W oparciu o zasadę bezpośredniości Sąd nie miał wątpliwości, że zeznania te były logiczne, spójne i szczere. Ponadto w korespondująz dokumentacją zawartą w aktach osobowych wnioskodawcy w tej części, z której wynika, że był on zatrudniony jako mechanik samochodowy i pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w spornym okresie wykonywał czynności na stanowisku mechanika samochodowego wykonującego pracę w kanałach remontowych. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że bezpośredni przełożeni wnioskodawcy potwierdzili pracę w kanałach remontowych, zaliczaną do pracy w szczególnych warunkach.
W orzecznictwie sądów powszechnych ugruntowany jest pogląd, że wykonywanie również innej niż wymieniona w wykazie pracy w ramach czasu pracy uniemożliwia zaliczenie danego okresu jako okresu pracy w szczególnych warunkach. Przy czym nie chodzi tu o sytuację, w której inne czynności stanowią konieczny element całego zadania świadczonego w ramach pracy w szczególnych warunkach (czynności przygotowawcze, kończące, immanentnie związane z całym zadaniem, np. przygotowanie warsztatu pracy, materiałów, itp.).
W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczającydo przyjęcia, że w spornym okresie wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach, która jest wymieniona w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzeniaw dziale XIV pkt 16 jako prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,w postępowaniu przed sądem, okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze, przewidziane rozporządzeniem mogą być ustalane także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy a więc wszelkimi dopuszczalnymi przez prawo środkami dowodowymi.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku na podstawieart. 47714§ 2 kpc.
Jednocześnie Sąd uznał, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji ponieważ ustalenie to wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego przed sądem i na podstawie art. 118 ust. 1 a ustawy emerytalnej orzekł jak w punkcie II wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpcw zw. zart. 99 kpcw zw. z§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).