Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 870/13
Data wyroku: 2014-05-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 27 a i 101 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 870/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 maja 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Białecka

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSO del. Beata Górska (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. w Szczecinie
sprawyE. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.
o emeryturę
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 7 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV U 1751/13

oddala apelację.

SSA Romana Mrotek SSA Barbara Białecka SSO del. Beata Górska

Sygn. akt III A Ua 870/13

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK., decyzją z dnia 18 kwietnia 2013 roku(...), wydaną na podstawieart. 101a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych/Dz. U. z 2009 roku Nr 153, poz. 1227 z zm./ umorzył postępowanie w sprawie wniosku ubezpieczonegoE. K.z dnia 12 lutego 2013 roku Jednocześnie w uzasadnieniu sporządzonym do decyzji wskazano, że dalej będzie płatna emerytura z urzędu zamiast pobieranej renty, ponieważ prawo do renty z dniem przyznania emerytury urzędowej ustało.
UbezpieczonyE. K.zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem wniesionym w dniu 13 maja 2013 roku podnosząc, iż nie zgadza się z wydaną decyzją organu rentowego. Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i podjęcie wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Podniósł, że wniosek o wypłatę emerytury został skutecznie cofnięty, a więc nie było podstaw do przyznania emerytury z urzędu. Tym samym w dalszym ciągu powinna być płatna renta.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie powtarzając argumenty użyte w uzasadnieniu decyzji z dnia 18 kwietnia 2013 roku. Zdaniem organu rentowego w myśl art. 101 a ustawy emerytalnej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustaje z dniem, od którego została przyznana emerytura zgodnie z art. 24a lub 27a. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do dalszego wypłacania świadczenia rentowego zamiast emerytury. Wskazany wyżej przepis art. 27a ustawy emerytalnej odnosi się do instytucji obowiązkowego zamieniania renty z tytułu niezdolności do pracy na emerytury po ukończeniu 65 lat. Osiągnięcie tego wieku wiąże się automatycznie z ustaniem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i ustaleniem z urzędu uprawnień emerytalnych. Tym samym skoro prawo do renty ustaje automatycznie z dniem przyznania emerytury urzędowej brak jest możliwości dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami do wypłaty. Bez znaczenia pozostaje wycofanie przez ubezpieczonego wniosku o emeryturę z dnia 12 lutego 2013 roku, ponieważ emerytura urzędowa przyznawana jest z mocy prawa nie zaś na podstawie wniosku.
Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2013r. Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił odwołanieE. K.od decyzji z dnia 18 kwietnia 2013r..

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

UbezpieczonyE. K.urodzony w dniu (...)nabył prawo do świadczenia rentowego z dniem 1 czerwca 2001 roku (decyzja z dnia 14 września 2001 roku). Decyzją z dnia 5 lutego 2007 roku prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zostało ustalone na stałe.
W dniu(...)roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznani emerytury powszechnej, z uwagi na ukończenie 65 roku życia. Po rozpatrzeniu decyzją z dnia 23 lutego 2013 roku organ rentowy odmówił przyznania świadczenia emerytalnego, ponieważ ubezpieczony nie posiada co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Kolejną decyzją z dnia 22 lutego 2013 roku przyznano ubezpieczonemu emeryturę urzędową zamiast świadczenia rentowego.
W dniu 22 marca 2013 roku ubezpieczony wystąpił z wnioskiem w sprawie wycofania wniosku o emeryturę powszechną z dnia(...)roku. Ubezpieczony podkreślił, iż chce dalej pobierać rentę zamiast emerytury, albowiem przy otrzymywanym świadczeniu rentowym może liczyć dodatkowo na dopłaty do aparatów słuchowych, do stabilizatora itp.
Organ rentowy decyzją z dnia 18 kwietnia 2013 roku umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia(...)roku. Jednocześnie wskazał, iż dalej będzie płatna emerytura z urzędu zamiast pobieranej renty, ponieważ prawo do renty z dniem przyznania emerytury urzędowej ustało (art. 101a ustawy emerytalnej).
Sąd Okręgowy uzasadniając swoje stanowisko przywoła l treść art. z 27austawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 roku Nr 153, poz. 1227 z zm.) zgodnie , z którym emeryturę przyznaje się z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek emerytalny, o którym mowa wart. 27 ust. 2 i 3oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Zwrócił uwagę na orzecznictwo, w którym podnosi się, że celem wprowadzenia od 1 stycznia 2006 roku do prawa ubezpieczeń społecznych na podstawie przepisu art.27a ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS zamiany rent z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę było usunięcie systemowego błędu "dożywotniej renty z tytułu niezdolności do pracy". Okoliczność ta jednak nie może pozbawić uprawnienia dla ubezpieczonych do wyboru świadczenia w przypadku zbiegu prawa do świadczeń (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 kwietnia 2010 roku III AUa 3482/09).
Zdaniem Sądu Okręgowego wskazane powyżej orzeczenie chociaż dotyczyło zamiany renty z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę kolejową z urzędu nadal jest w pełni aktualne również i w niniejszej sprawie, bowiem na gruncie sprawy III AUa 3482/09 ubezpieczony również żądał przywrócenia prawa do uprzednio wypłacanej renty. Przyznanie emerytury kolejowej z urzędu spowodowało utratę posiadanego przez niego uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami PKP. W niniejszej sprawie chociaż wypłacane ubezpieczonemuE. K.świadczenie emerytalne jest o 20 zł korzystniejsze to tak naprawdę pozbawia go prawa do wcześniej otrzymywanych przy świadczeniu rentowym dopłat do np. aparatów słuchowych itp.
Sąd Okręgowy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ rentowy bezzasadnie odmówił ubezpieczonemu przywrócenia wypłaty przyznanej poprzednio renty z tytułu niezdolności do pracy, w dalszym ciągu kontynuując wypłatę przyznanej z urzędu emerytury. Organ rentowy w przedmiotowej sprawie powołując się wyłącznie na art. 27a i 101a ustawy emerytalnej, nie wziął pod uwagę przepisów regulujących zbieg prawa do świadczeń, które w przedmiotowej sprawie również mają zastosowanie.
Zbieg prawa do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. W stosunku do świadczeń określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS mogą zachodzić następujące zbiegi:
a) emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej,
b) emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy,
c) emerytury i renty rodzinnej,
d) renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej.
Dlatego tez w oparciu o art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczony jako osoba uprawniona do dwóch świadczeń: renty z tytułu niezdolności do pracy i emerytury urzędowej może wybrać świadczenie, które będzie mu wypłacane.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż art. 27a ustawy w żadnej mierze nie wyłącza zastosowania art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej i w oparciu o ten ostatni przepis ubezpieczonemu przysługuje prawo wyboru wypłacanego świadczenia. Organ rentowy błędnie uważa, że w przypadku zamiany prawa do renty na emeryturę z urzędu nie znajduje zastosowania przepis art. 95 ust. 1 ustawy, który przyznaje ubezpieczonemu uprawnienie związane z wyborem świadczenia. Zdaniem Sądu Okręgowego okoliczność, że organ rentowy z urzędu stosownie do treści przepisu art. 27a ustawy przyznał ubezpieczonemu w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego 65 lat zamiast pobieranej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy emeryturę urzędową spowodowało, że ubezpieczony jest osobą uprawnioną do dwóch świadczeń i stosownie do treści przepisu art. 95 ust. 1 może wybrać świadczenie, które będzie mu wypłacane. W sytuacji gdy ubezpieczony zgłosił wniosek o wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy w miejsce wypłacanej z urzędu emerytury kolejowej organ rentowy winien wypłacać świadczenie wybrane przez ubezpieczonego.
Jak już na wstępie wskazano celem wprowadzenia od 1 stycznia 2006 roku prawa do ubezpieczeń społecznych na podstawie przepisu art. 27a ustawy zamiany rent z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę było usunięcie systemowego błędu "dożywotniej renty z tytułu niezdolności do pracy". Okoliczność ta jednak nie może pozbawić uprawnienia dla ubezpieczonych do wyboru świadczenia w przypadku zbiegu prawa do świadczeń.
Na poparcie powyższego twierdzenia Sąd Okręgowy powołał się na komentarz doart. 24a. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki,Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC, 2009, wyd. III, że "emerytury z urzędu nie przyznaje się również w sytuacji ustalenia prawa do emerytury i pobierania, jako świadczenia wybranego, renty z tytułu niezdolności do pracy".
Stosownie do treści art. 95 ust. 1 w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W doktrynie wielokrotnie wskazywano, że treść art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej została niewłaściwie sformułowana, w związku z czym podlega wykładni zwężającej. Interpretacja językowa tegoż przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że organ rentowy zobowiązany jest wypłacać świadczenie wyższe, gdy u danej osoby powstanie do niego prawo w rozumieniu art. 100 ust. 1 (np. u osoby pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy powstanie prawo do korzystniejszej kwotowo emerytury). Jeśliby faktycznie tak interpretować ten przepis to zachodziłaby oczywista sprzeczność z art. 129 ustawy emerytalnej, jak również zasadą wnioskowości wynikającą z art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej. Owszem regułą jest, że zbieg prawa do kilku świadczeń określonych w ustawie rodzi dla organu rentowego obowiązek wypłaty tylko jednego - wyższego - świadczenia. Zainteresowanemu przysługuje jednak wybór: jeżeli zażąda wypłaty niższego świadczenia, żądanie będzie musiało zostać uwzględnione. Jeśli zainteresowany nie złoży żadnego oświadczenia w tej kwestii, organ rentowy kontynuuje wypłatę świadczenia wyższego. Wybór niższego z przysługujących osobie zainteresowanej świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych należy do sfery jego samodzielnych uprawnień i nie podlega ocenie sądu (wyrok SN z dnia 9 września 1997 r., II UKN 218/97, OSNAPiUS 1998, nr 13, poz. 401). Zainteresowany może w każdym czasie zażądać zamiany świadczenia wypłacanego na inne, również przysługujące.
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 47714§2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Apelację od tego wyroku złożył ubezpieczony.
Zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 7.08.2013r. w sprawie IV U 1751/13 w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 27a i 101 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez przyjęcie, że Ubezpieczonemu należy przyznać z urzędu prawo do emerytury w miejsce pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy oraz że Ubezpieczony pobiera emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
W uzasadnieniu podkreślił, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że Ubezpieczonemu przysługuje prawo do emerytury. Sąd przeoczył bowiem, iż Ubezpieczony cofnął wniosek o przyznanie mu emerytury w miejsce renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie ubezpieczonego wybór prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy czy do emerytury należy wyłącznie do niego. Skoro Ubezpieczony cofnął wniosek o emeryturę, to Organ rentowy jest tym wnioskiem związany i nie mógł przyznać z urzędu emerytury. Dlatego to w tym kontekście Ubezpieczony powoływał wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21.04.2010r. Oznacza to również, że nie ma znaczenia czy chodzi w sprawie o świadczenie szczególne rentowe dla kolejarzy czy świadczenie w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. W każdym tym przypadku wybór należy do Ubezpieczonego, a nie do Organu rentowego - w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
Zdaniem apelującego uszła również uwadze Sądu kwestia że ustalenie ( stwierdzenie ), że Ubezpieczonemu przysługuje prawo do emerytury. Ubezpieczony cofnął wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury, stąd Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury. W takiej sytuacji Ubezpieczony nie uzyskał dodatkowego prawa do emerytury z art. 27a w/w ustawy obok prawa do renty- tak jak to sugeruje Sąd Okręgowy.
Z uwagi na to, że Sąd I-instancji nie dokonał istotnych ustaleń w sprawie, chociażby w zakresie czy i w jaki sposób został rozpatrzony wniosek Ubezpieczonego cofający wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury i wobec braku ustaleń co do uprawnień Ubezpieczonego w zakresie różnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, to zaskarżony wyrok nie może się utrzymać, stąd wnoszę jak na wstępie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie .
Na wstępie wskazać należy, iż postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treściąart. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż sformułowanie „w granicach apelacji” wskazane w tym przepisie oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, niepubl.). Dodatkowo należy wskazać, iż dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, sąd drugiej instancji może podzielić i uznać za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., sygn. akt II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
Wskazać należy, że ostatecznie przedmiotem sporu zainicjowanym odwołaniem ubezpieczonego od decyzji z dnia 18 kwietnia 2013r. było ustalenie, czy organ rentowy zasadnie przyznał z urzędu prawo do emerytury i czy ubezpieczonemu przysługuje prawo wyboru świadczenia, z którego będzie korzystał.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji przeprowadził należyte rozważania na okoliczność spełnienia przezE. K.wszystkich przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury z urzędu na podstawieart. 27a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
Analiza prowadzonego przez Sąd I instancji postępowania słusznie prowadzi do wniosku, że ubezpieczony z chwilą osiągnięcia wieku 65 lat utracił prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zmiana obowiązujących przepisów, jak słusznie podkreślił to Sąd Okręgowy, miała zagwarantować osobą korzystających z prawa do renty, prawo do emerytury przyznanej z urzędu. Słusznie również Sąd Okręgowy nie zgodził się z ubezpieczonym i podkreślił, żeE. K.nie uzyskał dodatkowego prawa do emerytury z art. 27a ustawy o emeryturach i rentach obok prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, lecz prawo do tej emerytury spowodowało ustanie prawa do renty.
Ustaleń tych nie może również zmienić podnoszona przez ubezpieczonego okoliczność, co do cofnięcia wniosku o przyznanie emerytury. Skoro przepisy prawa przewidują możliwość nabycia prawa do świadczenia z urzędu, to złożenie wniosku bądź jego cofnięcie jest bezprzedmiotowe przy ustalaniu prawa do świadczenia.
Dodatkowo należy podnieść, że Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela konstatację Sądu Okręgowego, co do niemożności czynienia analogii w przedmiotowej sprawie co do okoliczności będących podstawą wyrokowania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, w sprawie wskazywanej przez ubezpieczonego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego zgromadzony przez Sąd Okręgowy materiał dowodowy w pełni potwierdził okoliczność, że decyzja organu rentowego jest zgodna z obowiązującym prawem.
Kierując się przedstawioną argumentacją, a także uwzględniając fakt, iż nie dopatrzono się uchybień, ani materialnych ani procesowych, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest trafne oraz odpowiada prawu, a wydanie wyroku reformatoryjnego albo kasatoryjnego byłoby bezpodstawne. Mając na względzie powyższe, uznając bezzasadność apelacji – na podstawie przepisuart. 385 k.p.c.– orzeczono jak sentencji wyroku.

SSA Roma Mrotek SSA Barbara Białecka SSO del. Beata Górska