Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 257/14
Data wyroku: 2014-08-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Hyła, Robert Kirejew, Bożena Summer-Brason
Słowa kluczowe: Swobodna Ocena Dowodów, Oszustwo
Podstawa prawna: art. 286§1 kk

Sygn. akt : II AKa 257/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Bożena Summer-Brason

Sędziowie

SSA Robert Kirejew (spr.)
SSA Iwona Hyła

Protokolant

Oktawian Mikołajczyk

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Andrzeja Kuklisa
po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. sprawy
W. J. (1), s.J.iZ.,ur. (...)wK.,
oskarżonego zart. 586 ksh,art. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkprzy zast.art. 12 kki inne,
na skutek apelacji prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt V K 24/12
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Katowicach.
II AKa 257/14

UZASADNIENIE
W. J. (1)oskarżony został o to, że:

I
w dniu 15 lipca 2009 r., będąc prezesem zarządu spółki(...) Sp. z o.o.z/s wK.przyul. (...), nie zgłosił wniosku o upadłość w/wym. spółki, pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłości spółki tj. o przestępstwo zart. 586 ksh;

II
w okresie od 15.12.2009 r. do 29.12.2009 r. wK.przyul. (...), działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jako prezes zarządu spółki(...) Sp. z o.o.z/s wK.przyul. (...), poprzez podpisanie umowy dystrybucyjnej, nie dysponując odpowiednimi środkami finansowymi, wprowadzając w błąd co do możliwości płatniczych, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartościHotele (...) Sp. z o.o.Fabryka (...) OddziałwT.w kwocie 202.641,43 zł w postaci różnego rodzaju alkoholi wyszczególnionych na fakturach sprzedaży(...)i(...), nie realizując zapłaty za zamówiony i dostarczony towar, tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkprzy zast.art. 12 kk;

III
w dniu 12.11.2009 r. wK.przyul. (...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 11.266,18 zł, poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania, na szkodęM. K.Hurtownia (...)z/s wR., tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 kk;

IV
w dniu 26.06.2009 r. wK.przyul. (...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 34.283,35 zł, poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania, na szkodęZakładu (...) Sp. z o.o.z/s wW., tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 kk.

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt V K 24/12, uniewinniłW. J. (1)od popełnienia wszystkich zarzucanych mu czynów, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Apelację wniósł prokurator zaskarżając ten wyrok w całości na niekorzyść skazanego i zarzucając:

I
obrazę przepisów postępowania, a toart. 7 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez nietrafne uznanie, iż oskarżony nie dopuścił się zarzucanych mu przestępstw, podczas gdy zebrane w sprawie dowody w postaci zeznań świadkówM. Z.,M. K.,M. F.,P. M.,W. J. (2), zebranych dokumentów i opinii w przedmiocie ustalenia momentu pojawienia się przesłanek do ogłoszenia wniosku o upadłość obrazującej sytuację finansową podmiotu(...) sp. z o.o.w okresie czerwiec 2009 - grudzień 2009 r. prowadzą do odmiennych wniosków;

II
obrazęart. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez niedostateczne wykazanie w uzasadnieniu wyroku jakie fakty sąd uznał za udowodnione a jakie za nie udowodnione oraz na jakich dowodach się oparł w zakresie uznania, iż „Splot niefortunnych okoliczności w tym choroba oskarżonego uniemożliwiła mu należytą pieczę nad firmą” co w efekcie miało de facto skutkować brakiem uznania zamiaru kierunkowego w zakresieart. 286 § 1 k.k.oraz skutkować brakiem realizacji znamion czynu określonego wart. 586 k.s.h.w sposób uniemożliwiający przypisanie oskarżonemu świadomości, iż zaistniały okoliczności tego rodzaju, że nieodzowne stało się złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji nie dokonanie ich należytej oceny pod kątem przesłanek do przypisania oskarżonemu zarzucanych przestępstw;

III
obrazę przepisuart. 393 § 1 – 2 k.p.k.iart. 394 § 1 i 2 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez ujawnienie w całości bez odczytywania wobec braku sprzeciwu stron materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy bez konkretnego nazwania i wskazania poszczególnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które mogły stanowić podstawę wyroku;

IV
obrazę przepisuart. 366 § 1 k.p.k.w zw. zart. 167 k.p.k.mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na zaniechaniu dopuszczenia dowodu z dokumentów obrazujących czasokres choroby oskarżonego, poprzestając jedynie na wyjaśnieniach oskarżonego oraz nie wyjaśnieniu sprzeczności w opiniach w przedmiocie ustalenia sytuacji finansowejspółki (...) sp. z o.o.z/s wK.i opinii w przedmiocie ustalenia momentu pojawienia się przesłanek do ogłoszenia wniosku o upadłośćfirmy (...) sp. z o.o.powołanych przez Sąd w części motywacyjnej wyroku stanowiących podstawę ustaleń faktycznych, co w odniesieniu niewyjaśnionej kwestii absencjiW. J. (1)w zarządzanym podmiocie, co ma istotne znaczenie dla przypisania mu realizacji znamion zarzucanych mu przestępstw.

Podnosząc te zarzuty oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja okazała się skuteczna i doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Większość zarzutów podniesionych w środku odwoławczym była trafna, a wskazane uchybienia w procedowaniu na tyle poważne, że kwestionowane rozstrzygnięcie o uniewinnieniuW. J. (1)od wszystkich postawionych mu zarzutów nie mogło znaleźć akceptacji w instancji odwoławczej. Przeprowadzone dotychczas postępowanie dowodowe nie było wyczerpujące, a dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów nie może być uznana za wszechstronną, logiczną oraz zgodną ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Dlatego ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji w oparciu o taką wadliwą analizę dowodów, prowadzące do stwierdzenia, że działania oskarżonego nie wyczerpały znamion zarzucanych mu przestępstw, należy uznać za nieuprawnione albo co najmniej przedwczesne.
Nie można odmówić słuszności apelującemu w odniesieniu do zarzuconego naruszenia przepisuart. 7 k.p.k., rzutującego na treść zapadłego orzeczenia. Statuowana wskazanym przepisem zasada swobodnej oceny dowodów dotyczy, zgodnie z literalnym brzmieniem początkowej części tej normy, kształtowania przekonania sędziowskiego w oparciu o wszystkie przeprowadzone dowody. Nieprawidłowa i nie pozostająca pod ochroną wymienionego przepisu jest więc wybiórcza analiza dowodów i ich ocena nie uwzględniająca całokształtu materiału dowodowego oraz poszczególnych dowodów pozostających we wzajemnym powiązaniu.
W przedstawionym kontekście wymogów zart. 7 k.p.k.nie spełniała w szczególności przeprowadzona przez sąd I instancji ocena wyjaśnień oskarżonegoW. J. (1). Sąd Okręgowy dał wiarę procesowym wypowiedziom oskarżonego, mimo że w wielu istotnych kwestiach pozostawały one w wyrazistej sprzeczności nie tylko z zeznaniami świadków związanych z pokrzywdzonymi podmiotami, ale przede wszystkim ze zgromadzonymi w toku postępowania i znajdującymi się w aktach sprawy wiarygodnymi dokumentami oraz opiniami biegłych. WyjaśnieniaW. J. (1)zostały zaakceptowane bezkrytycznie i nie podjęto w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym w Katowicach żadnej próby ich procesowej weryfikacji. Tymczasem dostrzec można było w nich sprzeczności – już w pierwszych słowach przed sądem oskarżony mówił o prowadzeniu siedmiu punktów sprzedaży, a potrafił wymienić tylko sześć (co zresztą powielił Sąd Okręgowy w swych ustaleniach faktycznych).W. J. (1)zapewniał, że prowadzona przez niegospółka (...)do momentu przejęcia punktu handlowego wS.pozostawała w dobrej sytuacji majątkowej, a na koniec czerwca 2009 r. miała wygenerowane 300.000 złotych zysku. Twierdzeniom tym w sposób jaskrawy przeczyły dowody włączone do akt sprawy. Z dokumentów dołączonych do wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wynikało, że w roku 2008(...) Sp. z o.o.odnotowała stratę w wysokości 9.208,06 zł brutto i 19.804 zł netto (k. 82, 90), na koniec 2009 r. strata wyniosła 811.064,09 zł, a pierwsze trzy miesiące następnego roku przyniosły dalszą stratę w wysokości 607.400,28 zł (k. 199). Z kolei z niekwestionowanej opinii biegłejR. S.(k. 319-335) wynikało, że na koniec czerwca 2009 r. w kasie spółki wystąpił niedobór środków finansowych na ponad milion złotych, przy czym w tym samym czasie odnotowano nie rozliczone rozrachunki z właścicielem na kwotę 88.709,61 zł, zobowiązania wobec dostawców spółki sięgały wtedy sumy 3.248.911,26 zł, a należności od dostawców wynosiły łącznie 814.776,19 zł. Zarówno z tej opinii, jak i z dwóch opinii biegłego sądowegoP. K.(k. 241-246, 853-864) jednoznacznie wynikało, że już w tamtym okresie spółka trwale zaprzestała płacenia swych zobowiązań i była niewypłacalna.
Oskarżony twierdził w swych wyjaśnieniach, uznanych za miarodajne przez sąd I instancji, że według niego nie było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłościspółki (...)m.in. dlatego, że zobowiązania wobec kontrahentów realizowane były na bieżąco, a ewentualne problemy z płatnościami załatwiane były na zasadzie porozumienia. Z tymi wyjaśnieniami sprzeczne były nie tylko zeznania osób związanych z pokrzywdzonymi podmiotami oraz przedstawiane przezeń dokumenty, ale przede wszystkim zalegające w aktach sprawy (k. 126 i nast.) wykazy wierzycieli spółki, wyliczenia wysokości jej zobowiązań, czy uzyskane od komorników listy postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko tej spółce. Z wykazów tytułów wykonawczych i egzekucyjnych dotyczącychspółki (...)(k. 166-174, 268-269, 520-524) wynikało, że pierwsze prawomocne już wyroki sądowe nakazujące spółce zapłatę swoim kontrahentom pochodziły z maja i czerwca 2009 r.
Informacje uzyskane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k.266) wskazywały, że zaległościspółki z o.o. (...)z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, bagatelizowane w wyjaśnieniach oskarżonego i ustaleniach sądu I instancji, w odniesieniu do samej tylko należności głównej (bez odsetek i kosztów) przekraczały 200 tysięcy złotych i dotyczyły okresu począwszy od kwietnia 2009 roku.
Z opinii biegłego sądowegoP. K.(k. 244-245) wynika z kolei, że wskazywana w zeznaniach świadkaS. P.i wyjaśnieniach oskarżonego kwota należnego do zwrotu na rzecz spółki nadpłaconego podatku VAT była wysoce wątpliwa i mogła wystąpić w rezultacie nienależytego prowadzenia księgowości spółki.
Sąd I instancji nie wziął w żadnym stopniu pod uwagę i nie przeanalizował przyczyn tego, że po zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłościspółki z o.o. (...)Sąd RejonowyK.postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt(...)(k. 252-254) oddalił wniosek ze względu na okoliczność, że majątek spółki nie wystarczałby nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.
Sąd meriti przyjął bezkrytycznie również wypowiedzi oskarżonego wskazujące, że jedną z przyczyn niepowodzenia gospodarczegospółki (...)była nieoczekiwana odmowa zawarcia umowy faktoringowej ze spółką przez bank. Wyjaśnienia w tym zakresie musiały budzić wątpliwości, gdyż ze słów oskarżonego wynikało, że miało chodzić nie o klasyczny faktoring, a tzw. faktoring odwrotny, gdy bank – faktor finansuje nie uzyskiwanie należności od odbiorców przez podmiot objęty faktoringiem, a spłacanie zobowiązań wobec dostawców przez ten podmiot (patrz np. Anna Wawryszuk – Misztal: Wykorzystanie faktoringu odwrotnego w zarządzaniu płynnością przedsiębiorstw, Zarządzanie i Finanse, nr 1/4/2013, Prace i Materiały Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego i powołana tam literatura). Oczywistym jest, że przy takim rodzaju faktoringu sytuacja finansowa i majątkowa, tj. wypłacalność podmiotu mającego zostać objętym faktoringiem jest dla banku – faktora kluczowa, a wziąwszy pod uwagę wyniki finansowe i stan księgowości oraz majątkuspółki (...)trudno przyjąć, aby jakikolwiek bank mógł realnie rozważać zawarcie umowy tzw. faktoringu odwrotnego z rzeczoną spółką.
Przy tak istotnych sprzecznościach wyjaśnień oskarżonego oraz wspierających go zeznań świadkaS. P.z materiałem dokumentarnym, zgromadzonym w aktach sprawy, za niewątpliwy błąd sądu I instancji, wytknięty w pisemnej apelacji prokuratora, uznać należy brak jakiejkolwiek weryfikacji twierdzeńW. J. (1)o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, czy nawet hospitalizacji, co miało mu uniemożliwić panowanie nad prawidłową działalnościąspółki (...), której był prezesem. Przeprowadzenie bardziej wnikliwego postępowania dowodowego w tym zakresie i poczynienie dokładniejszych ustaleń co do tej kwestii przez sąd meriti było niezbędne w sytuacji, gdy właśnie tę okoliczność sąd I instancji upatrywał jako główną przesłankę uniemożliwiającą przypisanie oskarżonemu realizacji znamion zarzucanych mu przestępstw, zwłaszcza od ich strony podmiotowej.
Z przedstawionych powodów sąd odwoławczy zmuszony był stwierdzić trafność zarzutów przedstawionych w pisemnej apelacji oskarżyciela publicznego, w jej punktach I, II i IV uznając jednocześnie, że brak jest wystarczających podstaw do przyjęcia, aby nie wskazanie konkretnych dokumentów, ujawnianych na rozprawie w trybieart. 394 § 2 k.p.k.(zarzut III apelacji), mogło mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia. Niemniej jednak potwierdzenie uchybień wyszczególnionych w punktach I, II i IV środka odwoławczego skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd Okręgowy w ponownym postępowaniu po wysłuchaniu wyjaśnień oskarżonego i umożliwieniu mu ustosunkowania się do zasygnalizowanych wyżej dowodów z dokumentów oraz wniosków wynikających z opinii biegłych, winien przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe w niezbędnym zakresie, a także dokonać weryfikacji twierdzeń oskarżonego dotyczących jego choroby w 2009 roku poprzez uzyskanie stosownych informacji pisemnych o jego zwolnieniach lekarskich lub hospitalizacji, ich okresie oraz tego, czy i w jakim zakresie kierował wówczas działalnością spółki, której był prezesem lub czy powierzył innej osobie prowadzenie jej spraw. Wskazane byłoby także uzyskanie potwierdzonych informacji, czy i w jakim banku oraz z jakim rezultatem toczyły się negocjacje dotyczące objęciaspółki z o.o. (...)tzw. faktoringiem odwrotnym. Zachodzi również potrzeba rozstrzygnięcia w zakresie rozbieżności wskazanych w poszczególnych wydanych w tej sprawie opiniach biegłych co do momentu pojawienia się przesłanek do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki.
Poszerzony we wskazanych kierunkach materiał dowodowy sąd I instancji podda wszechstronnej, wnikliwej ocenie, zgodnej ze wskazaniami zawartymi w przepisieart. 7 k.p.k., aby stwierdzić, czy i w jakim momencie oskarżony zrealizował swym zachowaniem znamiona występku zart. 586 k.s.h., a nadto czy możliwe jest przypisanie mu popełnienia przestępstw oszustwa ujętych w pozostałych punktach aktu oskarżenia. Należy mieć przy tym na względzie wypracowane w doktrynie i orzecznictwie wskazania, że dla przypisania przestępstwa oszustwa trzeba wykazać obejmowanie przez sprawcę zamiarem umyślnym, ukierunkowanym na osiągnięcie korzyści majątkowej, wszystkich znamion tego przestępstwa już w chwili przystąpienia do działania (patrz np. wyrok SN z 14 stycznia 2004 r., sygn. IV KK 192/03, Prok i Pr.-wkł. 2004, nr 9, poz. 5), a także, iż stanowiący znamię tego przestępstwa skutek w postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem nie jest równoznaczny z wystąpieniem szkody w mieniu pokrzywdzonego, a wystarczające jest doprowadzenie pokrzywdzonego, w sposób opisany w przepisieart. 286 § 1 k.k., do zadysponowania mieniem niekorzystnego z punktu widzenia interesów pokrzywdzonego (patrz np. wyrok SN z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. V KKN 267/00, OSNKW 2000, nr 9-10, poz. 85).
Z wszystkich przedstawionych względów orzeczono zatem jak w sentencji wyroku odwoławczego.