Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1159/13
Data wyroku: 2014-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Cesarz, Bożena Rządzińska, Anna Miastkowska
Słowa kluczowe: Renta
Podstawa prawna: art. 444 § 2 k.c.

Sygn. akt: I ACa 1159/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 lutego 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Miastkowska

Sędziowie:

SA Anna Cesarz
SO del.  Bożena Rządzińska (spr.)

Protokolant:

stażysta Agnieszka Kralczyńska

po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. S.
przeciwkoTowarzystwu (...) Spółce AkcyjnejwW.
o zadośćuczynienie i rentę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I C 1433/12
1. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I, II i IV w ten tylko sposób, że:
- w punkcie I zasądzoną tytułem skapitalizowanej renty kwotę 9.400 złotych obniża do kwoty 2.316 (dwa tysiące trzysta szesnaście) złotych,
- w punkcie IV należną opłatę sądową w kwocie 920 złotych obniża do kwoty 562,24 (pięćset sześćdziesiąt dwa i 24/100) złotych;
2. oddala apelację w pozostałej części;
3. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 1159/13

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem wydanym w dniu 4 lipca 2013r. w sprawie z powództwaZ. S.przeciwkoTowarzystwu (...) S.A.wW.o zadośćuczynienie i rentę, zasądził od pozwanego na rzecz powoda 9 000 zł tytułem zadośćuczynienia, 9 400 zł tytułem skapitalizowanej renty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, nie obciążył powoda kosztami procesu, nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 920 zł tytułem należnej opłaty sądowej i odstąpił od obciążania powoda pozostałą częścią tejże opłaty.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na ustaleniu, że powód w dniu 17 marca 2011r, będąc w gospodarstwie rolnym swojego ojca, uczestniczył przy źrebieniu klaczy. W wyniku powikłań osłabione zwierzę nie mogło podnieść się z podłoża. Podczas kolejnej z prób pionizowania, klacz osunąwszy się ziemię, przygniotła powoda, uszkadzając mu lewą stopę. Powodowi udzielono pomocy ambulatoryjnej w szpitalu wT., rozpoznano złamanie kości śródstopia stopy lewej, założono opatrunek gipsowy na okres 6 tygodni, następnie zastosowano zabiegi fizjoterapeutyczne, leczenie farmakologiczne, sanatoryjne, rehabilitację leczniczą. Trwały uszczerbek na zdrowiu powoda wywołany urazem wynosi 7%. Niezdolność powoda do pracy zawodowej trwała od 17 marca 2011r do 11 stycznia 2012r. Powód był zatrudniony wSpółce Budowlanej (...).(...),M. W.sp.j. wT.na stanowisku hydraulika. Średnie miesięczne wynagrodzenie powoda w okresie poprzedzającym wypadek, bo od 1 września 2010r do 28 lutego 2011r z uwzględnieniem wszystkich dodatkowych składników stanowiło kwotę 2 669,63 zł brutto. W okresie niezdolności do pracy wypłacono powodowi łącznie 16 950,01 zł tytułem wynagrodzenia, zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Podmiot odpowiedzialny za zdarzenie łączyła z ojcem powoda – właścicielem gospodarstwa rolnego umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników.
Oceniając zasadność żądania pozwu Sąd Okręgowy podniósł, iż zasada gwarancyjnej odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela była w sprawie kwestią sporną, wobec kwestionowania przez pozwanego odpowiedzialności rolnika, w którego gospodarstwie rolnym doszło do zdarzenia szkodzącego. Sąd wykluczył podstawę odpowiedzialności rolnika w oparciu o regulację zawartą wart. 435 k.c., a także wart. 431 § 1 k.c.Ustalony stan faktyczny pozwolił zaś Sądowi Okręgowemu na przyjęcie odpowiedzialności ubezpieczonego rolnika na podstawieart. 431 § 2 k.c.Względy słuszności przemawiały za przyznaniem choćby częściowego odszkodowania, albowiem powód doznał szkody przy podejmowaniu działań służących cierpiącemu zwierzęciu, a pomoc świadczył ojcu w ramach prawidłowo ukształtowanych stosunków rodzinnych. Za adekwatną w ustalonych okolicznościach Sąd uznał kwotę 9 000 zł z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.). Na podstawieart. 444 § 1 k.c.rozstrzygnął o rencie wyrównawczej. Skoro w okresie 301 dni niezdolności do pracy powód uzyskał dochody w łącznej kwocie 16 950,01 zł, czyli przeciętnie 1 700 zł miesięcznie, a średni hipotetyczny dochód z wynagrodzenia za pracę wynosiłby 2 670 zł miesięcznie, to różnica między wskazanymi wielkościami wynosi 970 zł miesięcznie. Zatem wyrównanie szkody zamyka się kwotą 9 700 (10 miesięcy x 970zł), która podlegała zasądzeniu. W tym miejscu nieodzowną jest uwaga, że powyższe ustalenie Sądu Okręgowego należy traktować jako omyłkę, skoro renta wyrównawcza została zasądzona w kwocie 9 400 zł. O kosztach procesu orzeczono w odwołaniu do zasady słuszności wyrażonej wart. 102 k.p.c.
Apelację od opisanego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając orzeczenie w części zasądzającej skapitalizowaną rentę ponad kwotę 2 265 zł. Skarżący zarzucił:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego, to jestart. 233 k.p.c.w zw. zart. 217

k.p.c.przez zaniechanie przez Sąd wszechstronnej oceny materiału dowodowego, ocenę tegoż materiału w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego przez uznanie, że różnica między hipotetycznymi dochodami, które powód mógłby uzyskać, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała a dochodami faktycznie uzyskanymi wynosi 970 zł miesięcznie w sytuacji, gdy faktycznie wynosi ona 226,59 zł;
2. naruszenie prawa materialnego to jestart. 805 k.c.w zw. zart. 444 § 2 k.c.poprzez uznanie, iż renta wyrównawcza należna powodowi kształtuje się na poziomie 970 zł miesięcznie w sytuacji, gdy faktycznie należna powodowi renta wynosi 226,59 zł miesięcznie.
Wskazując na powyższe apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz powoda tytułem renty kwoty 2 269,50 zł ewentualnie uchylenie kwestionowanego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

apelacja jest zasadna w części.
Analizę wywiedzionego środka zaskarżenia należy rozpocząć z natury rzeczy od zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, albowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny i oceniony zgodnie z regułami zawartymi wart. 233 § 1 k.p.c.determinuje kierunek dalszych rozważań.
W ramach zarzutu naruszenia przywołanego przepisuart. 233 § 1 k.p.c.trzeba podzielić zapatrywanie apelującego tylko w jednej kwestii, dotyczącej wadliwie ustalonej podstawy obliczenia hipotetycznych dochodów powoda w okresie objętym pozwem. Sąd Okręgowy ustaliwszy wynagrodzenie powoda możliwe do uzyskania w okresie niezdolności do pracy na kwotę 2 670 zł brutto, wyprowadził wadliwy wniosek, iż w takiej formie ujęty dochód stanowi podstawę do wyliczenia renty wyrównawczej. W opisanym kontekście podstawa faktyczna wymagała dodatkowego ustalenia, które Sąd Apelacyjny poczynił, iż wskazane wynagrodzenie brutto stanowi 1 926,59 zł netto (kalkulator wynagrodzeń).
W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku podziela, przyjmując za własne ustalenia Sądu I Instancji i uznając, że ich ocena prawna mieści się w ramach wyznaczonych dyrektywamiart. 233 § 1 k.p.c.
Opisany zarzut naruszenia prawa procesowego ściśle związany jest z zarzutem naruszenia prawa materialnego w postaciart. 444 § 2 k.c.. Osią sporu było bowiem wadliwe przyjęcie przez Sąd Okręgowy u podstaw kwestionowanego wyroku wysokości dochodów możliwych do uzyskania przez powoda w okresie objętym niezdolnością do pracy.
Na gruncieart. 444 § 2 k.c.regulującego instytucję renty wyrównawczej
zabiegiem, jakiego należy dokonać dla ustalenia należnej z tego tytułu renty jest porównanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez uprawnionego w okresie objętym niezdolnością do pracy z dochodami które uzyskiwałby, gdyby zdarzenia szkodzącego nie było. Funkcją renty wyrównawczej, jako jednego z roszczeń przewidzianych w wypadku powstania szkody na osobie, jest zrekompensowanie faktycznej utraty możliwości zarobkowych poszkodowanego (tak przykładowo SN w wyroku z dnia 4 kwietnia 2007r., I PK 125/7, M. P. Pr.(...)).
Renta odszkodowawcza z tytułu zmniejszonych dochodów, zasądzana w
postępowaniu cywilnym nie podlega opodatkowaniu, gdyż poszkodowany nie płaci od niej podatku dochodowego od osób fizycznych (art. 21 ust. 1 pkt. 3jat tezart. 12 ust. 1 acontarioustawy z dnia 26 lipca 1991r o podatku dochodowym od osób fizycznych– t.j. w Dz. U. z 2012r poz. 361 ze zm.) –tak m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 3 lipca 2013r I ACa 128/13 –L.). W tej sytuacji dla wyliczenia renty wyrównawczej należy przyjąć kwoty faktycznie wypłacone i możliwe do uzyskania w wartościach netto.
Konsekwencją powyższego zapatrywania jest odmienne od przyjętego przez Sąd Okręgowy ustalenie wysokości renty wyrównawczej. Skoro hipotetyczne wynagrodzenie powoda w okresie niezdolności do pracy od 17 marca 2011r do 11 stycznia 2012r. wyniosło 19 266 zł netto, a z tytułu wszelkich świadczeń we wskazanym okresie wypłacono powodowi kwotę 16 950 zł, to szkoda w majątku powoda zamyka się sumą 2 316 zł (19 266 – 16 950), która podlegała zasądzeniu.
W tym miejscu nadmienić należy, iż przy obliczaniu renty na podstawieart. 444 § 2 k.c.sąd nie jest zobowiązany do drobiazgowej dokładności w wyliczeniu wysokości świadczenia. W tym zakresie należy, podobnie jak co do innych roszczeń służących naprawieniu szkody, kierować się wskazaniamiart. 322 k.p.c.(por. wyrok SN z dnia 3 listopada 2009r., II CSK 249/09,(...)).
Innymi słowy, na podstawieart. 322 k.p.c.wolno przyjąć, iż podstawą obliczenia świadczenia należnego powodowi z tytułu utraconych zarobków może być powyżej ustalona kwota netto średnich miesięcznych dochodów, skoro przeprowadzony materiał dowodowy nie dostarczył podstaw dla innych ustaleń, a ścisłe udowodnienie utraconych zarobków jest co najmniej utrudnione.
Przedstawiony rezultat kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia skutkował jego zmianą w oparciu o przepisart. 386 § 1 k.p.c.i obniżeniem zasądzonej na rzecz powoda skapitalizowanej renty wyrównawczej do kwoty 2 316 zł. W pozostałej części apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Modyfikacja rozstrzygnięcia w przedmiocie procesu spowodowała konieczność zmiany orzeczenia o kosztach sądowych. Ostatecznie powód ostał się ze swym żądaniem w około 11,2%, zatem w tej tylko części obciążają pozwanego koszty tymczasowo poniesione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przez Skarb Państwa, na podstawieart. 113 ust. 1z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) w związku zart. 100 k.p.c.zdanie pierwsze.Skoro opłata sądowa od pozwu, od której powód został zwolniony wyniosła 5 020 zł, należało w odpowiedniej proporcji 11,2% - co dało kwotę 562,24 zł- pobrać ją od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zapadło w odwołaniu do zasady słuszności określonej w przepisieart. 102 k.p.c.Wskazany przepis nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem jak i leżące poza nim, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Odnosząc powyższe do realiów badanej sprawy wolno powiedzieć, że zarówno sytuacja majątkowa powoda jak i charakter sprawy przemawiają za nieobciążaniem go kosztami postępowania apelacyjnego. W istocie zmiana rozstrzygnięcia wywołana została przyjęciem odmiennego poglądu prawnego w sprawie odszkodowawczej, co rzutuje w sposób zasadniczy na opisane wyżej zasady słuszności, które legły u podstaw orzeczenia Sądu Apelacyjnego.