Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 338/14
Data wyroku: 2014-11-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Kaniok, Paweł Rysiński, Ewa Jethon
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: Ustawa Lutowa

Sygn. akt II AKa 338/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2014r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie - II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Paweł Rysiński (spr.)
Sędziowie: SA – Rafał Kaniok
SO (del.) – Ewa Jethon
Protokolant: – st. sekr. sąd. Marzena Brzozowska
przy udziale Prokuratora Elżbiety Kozakiewicz - Jackowskiej
po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r.
sprawy z wnioskuA. S. (1)iJ. M. (1)o odszkodowanie i zadośćuczynienie w trybie ustawy z dn. 23 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.)
na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawców i prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt  XII Ko 30/13
zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
WnioskodawcyA. S.iJ. M.w trybie tzw. ustawy rehabilitacyjnej (Dz. U., Nr 34 poz. 149 z dnia 23 kwietnia 1991 r. z późn. zm.) wnieśli o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa za śmierć rodziców zabitych w 1945 r. przez żołnierzy radzieckich i polskich milicjantów – jak twierdzą wnioskodawcy – z powodu ich działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Łączna kwota żądań wnioskodawców wyniosła blisko 16 milionów złotych.
Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę po raz pierwszy (wyrok z dnia21 listopada 2012 r. – sygn. akt VIII Ko 571/11) oddalił wniosek w całości uznając, że zabójstwo rodziców wnioskodawców nie było skutkiem ich uprzedniej działalności niepodległościowej.
Sąd Apelacyjny rozpoznając wniesiony środek odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, nakazując dogłębne zbadanie związku przyczynowego, jaki istniał między uprzednią, niewątpliwą działalnością rodziców wnioskodawców na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a ich zabójstwem - innymi słowy ustalenie czy śmierć ofiar była skutkiem zemsty za ich przynależności do(...)i działalnością niepodległościową, czy była osobistą zemstą, bądź odwetem osoby prywatnej, skonfliktowanego z ofiaramiA. S. (3)(wyrok S.A. z dnia 6 marca 2013 r. – II AKa 51/13).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia9 maja 2014 r. zasądził na rzecz każdego z wnioskodawców po 250.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za represje skierowane przeciwko ich rodzicom z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Wyrok ten zaskarżyli apelacjami:
- na korzyść wnioskodawców ich pełnomocnik, który stawiając orzeczeniu liczne zarzuty i zgłaszając szereg wniosków dowodowych wniósł o zmianę wyroku i zasądzenie żądanych roszczeń w pełnej wysokości;
- na niekorzyść wnioskodawców prokurator, który zarzucił orzeczeniu obrazę prawa procesowego –art. 7, 410 i 966 § 1 k.p.k.przez dowodną i niepełną ocenę zgromadzonych dowodów oraz obrazę przepisów ustawy rehabilitacyjnej przez ich wadliwą wykładnię i nietrafne przyjęcie, że śmierć rodziców wnioskodawców była następstwem ich działalności na rzecz niepodległego Państwa Polskiego.
W konkluzji skarżący prokurator wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się zasadna, dlatego musiała skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Ponieważ rozstrzyganie o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu, z istoty rzeczy ma przebieg dwuetapowy:
- w pierwszym etapie sąd musi ustalić prawo do zasądzenia roszczenia, (w sprawie niniejszej: bezpośredni związek dokonanego przez organy wskazane w art. 8 ustawy zabójstwa ofiar za działalność lub z powodu ich działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;
- w drugim etapie ustala wysokość należnego odszkodowania i zadośćuczynienia, a trafne zarzuty apelacji prokuratora odnoszą się do etapu pierwszego – sąd odwoławczy w myślart. 436 k.p.k.ograniczył rozpoznanie wniesionych środków odwoławczych do uchybień wskazanych w apelacji prokuratora, co było wystarczające do wydania orzeczenia.
Rozpoznawanie uchybień wskazanych w apelacji pełnomocnika wnioskodawców byłoby w tym układzie proceduralnym bezprzedmiotowe.
W tej kwestii Sąd Apelacyjny uznał, że pogląd Sądu Okręgowego o związku śmierci rodziców wnioskodawców z ich uprzednią działalnością niepodległościową nie został należycie wykazany i umotywowany.
Istotę przyjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji zawarł we fragmencie pisemnych motywów wyroku od słów„zdaniem sądu jedną z przyczyn”do słów„przez funkcjonariuszy publicznych państwa komunistycznego”– k. 12 uzasadnienia wyroku. Konstatacja sądu zawarta we wskazanym fragmencie sprowadza się do przyjęcia, że gdyby rodzinaS.nie była zaangażowana w działania konspiracyjne, nie miałaby informacji o niechlubnej działalnościA. S. (3)i nie stanowiłaby dla niego zagrożenia, w efekcie nie stałaby się ofiarą represji.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego wniosek taki jest dowolny i nie znajduje umocowania w materiale dowodowym, a jego umotywowanie w tak skrótowej formie jest niedostatecznie przekonujące. Nie da się zaprzeczyć, że wiedza o działaniachA. S.była znana nie tylko członkom(...), a konflikt między stronami miał charakter osobisty, wynikał z kryminalnych działańA. S., a nie różnic w poglądach ideologicznych, politycznych itp. Jeśli przy tym mieć na względzie, że do zabójstwa obojga małżonkówS.doszło po udzielonej sprawcom przezA. S.nieprawdziwej informacji o współpracyS.z niemieckim okupantem, to wydaje się, iż brak przesłanek przemawiających za przypisaniem działaniom sprawców zabójstwa motywów zemsty, odwetu czy „rozliczenia” za walkę małżonkówS.o niepodległy byt Państwa Polskiego, a w konsekwencji odpowiedzialności Skarbu Państwa za ich zabójstwo.
Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny podzielając zarzuty apelacji prokuratora uchylił zaskarżony wyrok. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji winien dogłębnie rozważyć zgormadzone dowody i ustalić czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyjęcia, że zabójstwo małżonkówS.było represją za (lub z powodu) ich działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, swój pogląd, w tej mierze Sąd należycie i przekonująco winien umotywować, tak by możliwa była ewentualna kontrola instancyjna.
Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w wyroku.