Sąd Okręgowy we Wrocławiu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1607/13
Data wyroku: 2014-03-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Kuźniar, Urszula Kubowska-Pieniążek, Elżbieta Sobolewska-Hajbert
Podstawa prawna: 222 § 1 kc

Sygn. akt II Ca 1607/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 marca 2014r
Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący-Sędzia SO Urszula Kubowska- Pieniążek (spr.)
Sędzia SO Monika Kuźniar
Sędzia SO Elżbieta Sobolewska-Hajbert
Protokolant: Elżbieta Biała
po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z powództwaW. M.,E. B.,U. M.,P. M.iA. M. (1)
przeciwkoE. S.,M. S.iJ. S.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Trzebnicy
z dnia 18 września 2013 r.
sygn. akt I C 29/11

I
zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że nakazuje pozwanym, aby wydali powodom częśćdziałki numer (...)o  powierzchni 0,0195 ha zaznaczonej kolorem czerwonym na załączniku nr 1 do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezjiT. M.z dnia 1 czerwca 2013r. oraz zasądza od pozwanych na rzecz powodów solidarnie 885,14 zł kosztów procesu;

II
zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powodów 550 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 1607/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy w Trzebnicy I Wydział Cywilny oddalił powództwoW. M.,E. B.,U. M.,P. M.,A. M. (1)przeciwkoE. S.,M. S.iJ. S.o wydanie nieruchomości, zasadzając równocześnie od powodów na rzecz pozwanych kwotę 2.800,88 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał, iż w toku sprawy ustalono, że spór stron sprowadzał się do ustalenia czy doszło do zasiedzenia przez pozwanych spornej częścidziałki nr (...)stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...), przylegającą dodziałki pozwanych nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...). Sąd pierwszej Instancji wskazał, ponadto żedziałka powodów numer (...)stanowiła najpierw własność Skarbu Państwa a powodowie zaś byli wyłącznie użytkownikami wieczystymi tej działki. Dopiero na podstawie decyzji Przewodniczącego Urzędu Miasta i GminyT.z dnia 21 marca 2000 roku prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w obrębie której znajduje siędziałka powodów numer (...), zostało przekształcone w prawo własności. Zgodnie bowiem z nieobowiązująca już regulacją zawartą wart. 177 k.c., do roku 1990 nie było możliwe zasiedzeniedziałki numer (...)(w tym również spornej części tej działki, graniczącej bezpośrednio zdziałką pozwanych numer (...)). Gdyż nie można było nabyć przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. W związku z nowelizacjaKodeksu cywilnegobieg zasiedzenia nieruchomości państwowych mógł się rozpocząć dopiero od dnia 1 października 1990 roku, lecz osoby, które były posiadaczami samoistnymi takich nieruchomości przed dniem 1 października 1990 roku, mogły skorzystać ze skróconych terminów zasiedzenia, gdyż wobec tychże osób kodeksowe terminy ulegały skróceniu o czas trwania tego posiadania, lecz nie więcej niż o połowę. Sad I instancji zważył, że do okresów posiadania można również doliczyć okresy posiadania poprzednich posiadaczy samoistnych (art. 176 k.c.). Sąd wskazał, że termin zasiedzenia przez pozwanychdziałki numer (...)rozpoczął swój bieg z dniem 1 października 1990 roku, jednakże okres zasiedzenia stosownie do postanowień wyżej wskazanej ustawy uległ skróceniu. We wskazanym dniu właścicielamidziałki numer (...)byli:B. J.w udziale wynoszącym ¼,Z. D.w udziale wynoszącym ¼ orazE.iM. S.w udziale wynoszącym ½, przysługującym im na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wobec powyższego w dniu 1 października 1990 roku, tj. w dniu, w którym mógł rozpocząć się bieg terminu zasiedzeniadziałki powodów numer (...)właścicielamidziałki numer (...)byli:B. J.w udziale wynoszącym ¼,Z. D.w udziale wynoszącym ¼ orazE.iM. S.w udziale wynoszącym ½, przysługującym im na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej.
Już od momentu nabycia własnościdziałki numer (...), a więc od 1948 roku, jej właściciele nieprzerwanie korzystali ze spornej częścidziałki numer (...)i byli przekonani, że są właścicielem tej części gruntu – zarówno poprzednicy prawni, jak i sami pozwani byli przekonani, że sporny pas gruntu stanowi częśćdziałki (...). Majac na względzie, ze stan prowadzący do zasiedzenia spornej częścidziałki numer (...)istniał od 1948 roku, Sąd Rejonowy uznał, ze termin zasiedzenia podlegał maksymalnemu skróceniu tj. o piętnaście lat, a jego upływ tego nastąpił z dniem 1 października 2005 roku kiedy właścicielami nieruchomości byli pozwani, mogący na podstawieart. 176 k.c.doliczyć do swojego czasu czas posiadania przez poprzednika prawnego.
Powyższy wyrok w całości zaskarżyli powodowie zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a polegającą na błędnym przyjęciu, że okres posiadania części rokiem 1949 r. a 1990 r. zaliczyć należy na rzecz osób będących jej posiadaczami w dniu 1 października 1990 r. -B. J.orazE.iM. S., podczas gdy z zeznań szeregu przesłuchiwanych świadków wynika, ze sporny teren od 1961 r. był we władaniuG.iA. M. (2)i ich następców prawnych, a część działki przy tym traktowana była przez mieszkańców jako teren ogólnodostępny, co czyniło rozważania w przedmiocie zasiedzenia bezprzedmiotowym. Ponadto powodowie zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a toart. 233 k.p.c.poprzez bezpodstawne pominięcie dowodów z dokumentów: wniosku Wydziału(...)Urzędu Powiatowego wT.do Powiatowego Biura Notarialnego wT.z dnia 19 listopada 1974 r. o dokonanie zmiany w księdze wieczystejdziałki gruntu nr (...); decyzji Naczelnika Miasta i GminyT.z dnia 1 kwietnia 1987 r. zatwierdzającej projekt podziałudziałki gruntu nr (...); decyzji o pozwoleniu na budowę domu mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr ewid. gruntów(...); pisma z dnia 30 lipca 2002 r. Urzędu Miasta i GminyT.doW. M.zawierającego wskazanie powierzchnidziałki nr (...)oraz okoliczności, ze od 1985 r. nie dokonano żadnej formalnej zmiany granic powierzchni działki,;decyzji nr (...)z dnia 27 marca 2000 r. Przewodniczącego Miasta i GminyT.na mocy której przekształcono prawo użytkowania wieczystegodziałki gruntu nr (...)o powierzchni 795 m((

    2 ))w prawo własności; zaświadczenia Urzędu Miasta i GminyT.potwierdzającego fakt opłacania przez powodów podatku od nieruchomości za cała działke oznaczona nr(...)o powierzchni 795 m((

    2)). Powodowie zarzucili także naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.poprzez nie wyjaśnienie w uzasadnieniu rozstrzygniecia, dlaczego Sad odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadkówB. B.,T. K., iS. S..
Apelujący wnieśli o zmianie zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i nakazanie pozwanymE.iM. S.aby wydali zajętą bezprawnie częśćdziałki nr (...)(pas gruntu o powierzchni 191 m2)m stanowiącej współwłasność powodów opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Trzebnicy nr(...), przylegającą dodziałki pozwanych nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...). Równocześnie powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanych na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sad Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie.
PowództwoW. M.,E. B.,A. M. (1),U. M.iP. M.przeciwkoE.iM.małżonkomS.orazJ. S.o wydanie części nieruchomości tj. częścidziałki nr (...)stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...), przylegającą dodziałki pozwanych nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...), znajdowało swoje oparcie w powództwie windykacyjnym przewidzianym wart. 222 § 1 k.c.Zgodnie z treścią wskazanego artykułu właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.
W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy zważył, żedziałka nr (...)położona przyul. (...)wT., stanowiąca współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...)do dnia 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa a następnie GminyT.. Powodowie pozostawali użytkownikami wieczystymi tejże nieruchomości, uprzednio położonej pod adresemul. (...)o powierzchni 720 m2na podstawie zawartej przez ich poprzedników prawnych umowy sprzedaży budynków i oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości z dnia 31 grudnia 1974 r. (działka gruntu oznaczonageodezyjnie jako nr (...)). Decyzją Przewodniczącego Urzędu Miasta i GminyT.z dnia 27 marca 2000 roku prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w obrębie której znajduje siędziałka powodów numer (...)o powierzchni 795 m2, zostało przekształcone w prawo własności.
Zgodnie z obowiązującą do dnia 1 października 1990 r. regulacją zawartą wart. 177 k.c., niemożliwym pozostawało nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. Możliwość ta została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianieustawy Kodeks cywilny, implikującą rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia nieruchomości państwowych od dnia 1 października 1990 roku. Sąd Okręgowy uwzględnił, że wskazana ustawa uprawniała posiadaczy samoistnych takich nieruchomości przed dniem 1 października 1990 roku, do skrócenia aktualnych kodeksowych terminów o czas trwania tego posiadania, lecz nie więcej niż o połowę. Tym samym, przyjmując, że pozwani zgodnie z podniesionym zarzutem pozostawali w dacie wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji samoistnymi posiadaczami spornej nieruchomości, bieg terminu przedawnienia, co do zasady mogli skrócić do lat 15, a termin ten zacząłby swój bieg z dniem 1 października 1990 r. Ponownie podkreślić należy, że nieruchomość ta stanowiła aż do dnia 27 marca 2000 r. własność najpierw Skarbu Państwa a następnie jednostki samorządu terytorialnego – GminyT.. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury,( m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08,OSNC 2009/7-8/109, OSP 2010/4/41, Biul.SN 2008/7/7) do okresu posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie dolicza się okresu posiadania rzeczy jako użytkownik wieczysty. Przepisy normujące prawo użytkowania wieczystego pozwalają wnioskować, że prawo użytkowania wieczystego ma dawać uprawnionemu władztwo nad nieruchomością porównywalne z uprawnieniami właściciela, jednak z zachowaniem prawa własności po stronie podmiotu publicznoprawnego. Prawo użytkowania wieczystego mimo wielu podobieństw pozostaje prawem odmiennym niż prawo własności, zatem także posiadanie nieruchomości w zakresie każdego z tych praw ma odmienny charakter. W orzecznictwie, jak i doktrynie wskazuje się, że samoistne posiadanie nieruchomości w zakresie użytkowania wieczystego to faktyczne wykonywanie władztwa nad nieruchomością, z wolą posiadania jej dla siebie, jednak w zakresie odpowiadającym treści użytkowania wieczystego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004 r., II CK 105/03 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., IV CKN 103/00 i z dnia 17 kwietnia 1997 r., I CKU 32/97). Jak podkreśla Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 lipca 2008r wydanym w sprawie III CZP 68/08 prawa użytkowania wieczystego nie można utożsamiać z prawem własności, tak jak i posiadania w zakresie użytkowania samoistnego nie można utożsamiać z posiadaniem jak właściciel. Do okresu posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie dolicza się okresu posiadania rzeczy jako użytkownik wieczysty. Konsekwentnie nie można dopuścić, aby posiadanie w zakresie użytkowania wieczystego zostało doliczone do okresu faktycznego wykonywania uprawnień właścicielskich. Mimo że w praktyce trudności może nastręczać rozróżnienie posiadania właścicielskiego i posiadania jak użytkownik wieczysty, nie zmienia to jednak faktu, że są to dwa rodzaje posiadania, które mogą prowadzić do nabycia w drodze zasiedzenia różnych praw. W tym miejscu godzi się ponownie przypomnieć na skutek decyzji z dnia 27 marca 2000r prawo wieczystego użytkowania spornej działki zostało przekształcone w prawo własności i stało się to przed upływem terminu zasiedzenia. Tym samym prawo , które w drodze zasiedzenia miałoby zostać nabyte przez pozwanych wygasło zanim upłynął termin .
Mając na uwadze, iż pozwani w niniejszym procesie nie wykazali, aby nabyli w drodze zasiedzenia prawo własności spornej nieruchomości (a w obliczu powyższego obiektywnie uczynić nie mogli, gdyż nie istniał odpowiedni ku temu przedmiot, nieruchomość stanowiła grunt oddany w użytkowanie wieczyste) przed dniem 27 marca 2000 r. tym samym uznać należy, że termin zasiedzenia wobec częścidziałki nr (...)położonej przyul. (...)wT.rozpoczął bieg przeciw właścicielom tejże nieruchomości (powodom) w dniu 27 marca 2000 r.
Sąd Okręgowy w pełni podziela niekwestionowane przez strony postępowania ustalenia biegłego sądowego z zakresu geodezji zawarte w opinii z dnia 1 czerwca 2013 r. sporządzonej na okoliczność ustalenia granicy prawnej miedzy nieruchomościami należącymi do powodów i pozwanych, a ponadto na okoliczność ustalenia obszaru przygranicznego, który według powodów został zajęty przez pozwanych, a który stanowi własność powodów, a według pozwanych stał się ich własnością w wyniku zasiedzenia, stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którymi grunt ten obejmuje powierzchnię 0,0195 ha i na sporządzonej przez biegłego mapce ulokowany jest na obszarze zaznaczonym kolorem czerwonym (załącznik nr 1 do opinii).
Tym samym, uznając podniesiony przez pozwanych zarzut pozwanych nabycia przezE. S.,M. S.oraz poprzedniczkę pozwanejJ. S.–B.J.w drodze zasiedzenia prawa własności spornej części nieruchomości (działki powodów nr (...)położonej przyul. (...)wT.) za bezzasadny, Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie powodów, a zgłoszone przez nich zarzutu apelacyjne pozostawały bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Mając na uwadze wskazane ustalenia biegłego geodety, zasadnym pozostawało uwzględnienie żądania powodów i nakazanie pozwanym, aby wydali powodom częścidziałki nr (...)stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...), przylegającą dodziałki pozwanych nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...), o powierzchni 0,0195 ha zaznaczonej kolorem czerwonym na załączniku nr 1 do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezjiT. M.z dnia 1 czerwca 2013 r.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy oparł na treściart. 98§1 k.p.c.
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 386§1 kpcorzeczono jak na wstępie.