Sąd Okręgowy w Szczecinie
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Kz 394/14
Data wyroku: 2014-05-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ryszard Małachowski, Grażyna Sitko, Małgorzata Jankowska
Słowa kluczowe: Właściwość Sądu
Podstawa prawna: 437 § 1 kpk
Teza: Skoro właściwość miejscowa sądu do orzekania w przedmiocie wniosku prokuratora o zasądzenie obserwacji sądowo-psychiatrycznej nie została uregulowana w sposób szczególny, to jest w odrębnym przepisie, to znajduje zastosowanie ogólna regulacja zawarta w art. 329 § 1 kpk, wskazująca na właściwość sądu powołanego do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, przy czym w przypadku sprawy dotyczącej przestępstwa (przestępstw) popełnionego w okręgu kilku sądów - sądem takim nie może być ten, w okręgu którego przestępstwa nie  popełniono nawet jeśli w jego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze, a jednocześnie ustalone jest miejsce popełnienia przestępstwa (przestępstw).

Sygn. akt IV Kz 394/14

POSTANOWIENIE
Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Okręgowy w Szczecinie w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Jankowska (spr.)
Sędziowie: SO Ryszard Małachowski
SO Grażyna Sitko
Protokolant: sekr. sąd. Beata Litra
przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. w Szczecinie Katarzyny Okomskiej-Misiuny
po rozpoznaniu w sprawieD. R.
podejrzanego zart. 200 § 1 kkw zw. zart. 12 kk,art. 245 kkw zw. zart. 12 kk,art. 202 § 4a kk
zażalenia wniesionego przez prokuratora
na postanowienie Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt V Kp 35/14
w przedmiocie stwierdzenia niewłaściwości miejscowej
na podstawieart. 437 § 1 kpk

p o s t a n o w i ł:
zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie stwierdził swoją niewłaściwość miejscową do rozpoznania wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji sądowo-psychiatrycznej podejrzanegoD. R., wskazując, że żaden z czynów, których dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie, nie został popełniony wS., a tymczasem – zgodnie zart. 329 § 1 kpk– przewidzianych w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym dokonuje sąd powołany do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, którym w przypadku tej sprawy jest Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł prokurator, zarzucając temu orzeczeniu obrazę przepisów prawa procesowego, tj.art. 31 § 3 kpk, która miała wpływ na jego treść, polegającą na bezzasadnym przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu w Gorzowie Wielkopolskim, podczas gdy właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji sądowo-psychiatrycznej w toku postępowania przygotowawczego jest w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy Szczecin- Prawobrzeże i Zachód. Prokurator podniósł, iż reguły zawarte wart. 31 kpkdotyczą właściwości miejscowej sądu w zakresie kwestii stanowiącej zasadniczy przedmiot procesu karnego, tj. odpowiedzialności karnej oskarżonego, natomiast wtedy, gdy chodzi rozstrzyganie innych kwestii w ramach właściwości funkcjonalnej, np. zażalenia na zatrzymanie – właściwy jest sąd rejonowy miejsca zatrzymania lub prowadzenia postępowania, czy na zastosowanie tymczasowego aresztowania – sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki – inny sąd rejonowy. Podniósł nadto, że skoro w zakresie orzekania o obserwacji w zakładzie leczniczym stosuje się odpowiednio przepisyart. 249 § 3 i 5 kpk(dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania), to również wniosek o orzeczenie obserwacji winien rozpoznać sąd, w okręgu którego prowadzone jest postępowanie, a zatem nie Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim. Niezależnie od tego rodzaju zastrzeżeń, skarżący powołał się nadto na kwestie związane z ekonomią procesową.
Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania przez Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie prokuratora nie jest trafne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia wykazała, iż Sąd I instancji postąpił prawidłowo, stwierdzając swoją niewłaściwość miejscową i przekazując sprawęD. R.w zakresie dotyczącym rozpoznania wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji sądowo-psychiatrycznej podejrzanego, Sądowi Rejonowemu w Gorzowie Wielkopolskim. Badanie właściwości miejscowej (także rzeczowej) nie jest przejawem niczemu nie służącego komplikowania sytuacji którejkolwiek ze stron procesowych, ani też działaniem wymierzonym w ekonomię procesową, lecz stanowi spełnienie ustawowego wymogu, zgodnie z którym sąd, stosownie do przepisuart. 35 § 1 kpk, z urzędu bada swą właściwość. Zaznaczyć należy, iż wymóg ten aktualizuje się nie tylko wówczas, gdy w grę wchodzi rozpoznanie sprawy co do zasadniczego przedmiotu postępowania, a więc rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności karnej, ale także wtedy, gdy zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia kwestii incydentalnej, w tym również w toku postępowania przygotowawczego, tj. w ramach wykonania w tymże postępowaniu określonych czynności zastrzeżonych ustawowo dla sądu. Nie ulega wątpliwości, że do tego rodzaju czynności z mocyart. 203 § 2 kpk, należy rozpoznanie wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji sądowo-psychiatrycznej podejrzanego w zakładzie leczniczym (vide: Komentarz do art. 329 kpk, J. Grajewski, S. Steinborn-Lex Omega).Przepisart. 203 kpknie konkretyzuje, jaki sąd jest w tym przypadku sądem właściwym miejscowo, co oznacza, iż w zakresie powyższej kwestii nie zostały przewidziane szczególne uregulowania dotyczące właściwości miejscowej, jak ma to miejsce np. wart. 246 § 2 kpk(sąd rejonowy miejsca zatrzymania lub prowadzenia postępowania),art. 293 § 2 kpk(sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie),art. 250 § 2 kpk(sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki także inny sąd rejonowy)oraz w kilku innych jeszcze przepisach. Prokurator błędnie wnioskuje, że skoro w przypadku orzekania o zarządzeniu obserwacji w zakładzie leczniczym, znajdują zastosowanie niektóre przepisy odnoszące się do stosowania tymczasowego aresztowania (art. 156 § 5a kpk,art. 249 § 3 i 5 kpk), to również kwestię właściwości miejscowej sądu mającego orzekać w przedmiocie obserwacji należy ustalać tak, jak w przypadku sądu właściwego do stosowania tymczasowego aresztowania, podczas gdy przepisy dotyczące obserwacji sądowo-psychiatrycznej, nie przewidują odpowiedniego stosowania przepisuart. 250 § 2 kpk, co sprawia, że analogia, jaką w tym zakresie posłużył się prokurator jest nieuprawniona. Skoro bowiem, właściwość miejscowa sądu do orzekania w zakresie powyższej kwestii, nie została uregulowana w sposób szczególny, to niewątpliwie znajduje tu zastosowanie ogólna regulacja zawarta wart. 329 § 1 kpk, zgodnie z którą sądem właściwym do wykonania czynności w postępowaniu przygotowawczym (tu: rozpoznania wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji w zakładzie leczniczym) – jest sąd powołany do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji.
W takich zaś uwarunkowaniach, jak istniejące w niniejszej sprawie, sądem właściwym do rozpoznania sprawyD. R.w pierwszej instancji, bez wątpienia nie jest Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie. Podejrzanemu zarzucono popełnienie trzech przestępstw i odnośnie dwóch spośród nich miejsca ich popełnienia są ustalone, przy czymżadne z nich nie zaistniało w obszarze właściwości miejscowej Sądu Rejonowego Szczecin- Prawobrzeże i Zachód, gdyż pierwsze popełniono wG.(tam też były podjęte czynności w ramach postępowania 2 Ds 1307/13 połączonego ze śledztwem prowadzonym wS.), drugie - w miejscowościP., tj. w obszarze właściwości terytorialnej Sądu Rejonowego w Ostródzie, natomiast miejsce popełnienia trzeciego z czynów (zart. 245 kk, a zatem przestępstwa formalnego) jest nieustalone. W takich okolicznościach zatem, tzw. reguła wyprzedzania, wskazująca jako właściwy miejscowo ten spośród kilku wchodzących w grę sądów (według miejsca popełnienia przestępstwa lub jednego z kilku przestępstw), w okręgu którego wszczęto najpierw postępowanie przygotowawcze (jak stanowią przepisyart. 31 § 3 kpkiart. 33 § 1 kpk) - nie może w tym przypadku wskazywać na Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, jako właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, skoro w okręgu jego działania nie zostało popełnione żadne z trzech przestępstw, będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie(vide: postanowienie SN z 21.09.2005 r. I KZP 26/05:„ W sprawie, w której miejsce popełnienia przestępstwa (przestępstw) jest ustalone,art. 31 § 3 kpknie dopuszcza właściwości miejscowej sądu, w którego okręgu przestępstwa nie popełniono, nawet jeśli w jego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze”(...)....Nieuprawnione jest upatrywanie w tekście§ 3(art. 31 kpk) takiej intencji ustawodawcy, która wyrażałaby się w stwierdzeniu, że jeżeli przestępstwo popełniono w okręgu kilku sądów, to właściwy miejscowo jest sąd, w okręgu którego najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze, niezależnie od tego, czy w tymże okręgu przestępstwo zostało popełnione... Takiemu odczytaniu normy procesowej z przepisuart. 31 § 3 kpksprzeciwia się nie tylko wykładnia językowa i logiczna, lecz także w równym stopniu wykładnia systemowa).
Reasumując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie zasadnie uznał, iż nie jest sądem właściwym do rozpoznania w pierwszej instancji sprawyD. R.i mając na uwadze przepisart. 329 § 1 kpk, słusznie stwierdził, że nie jest on również właściwy miejscowo do rozpoznania wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji podejrzanego w zakładzie leczniczym i mając na uwadze miejsce popełnienia pierwszego z czynów oraz podjęcie czynności równolegle z czynnościami w tej sprawie - również w ramach postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej w Gorzowie Wielkopolskim pod sygn. akt 2 Ds 1307/13 – zasadnie wskazał, iż sądem właściwym miejscowo jest w tym przypadku Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim.
Z powyższych względów, Sąd Okręgowy orzekł jak na wstępie.