Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 422/14
Data wyroku: 2015-01-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SA– Marcin Strobel, Tomasz Pałdyna, Sędzia SA– Krzysztof Tucharz
Słowa kluczowe: Odsetki
Podstawa prawna: art. 480 i 481 k.c.

Sygn. akt VI ACa 422/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA– Krzysztof Tucharz
Sędzia SA– Marcin Strobel
Sędzia SO del.  – Tomasz Pałdyna (spr.)
Protokolant: – sekr. sąd. Mariola Frąckiewicz
po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.
przeciwko miastu(...)W.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 30 stycznia 2014 r.
sygn. akt III C 740/09

I
oddala apelację;

II
zasądza od miasta(...)W.na rzecz(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 422/14

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 22 stycznia 2015 roku
W pozwie z dnia 24 czerwca 2009 roku(...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wniosła o zasądzenie od m.(...)W.na swoją rzecz kwoty 89 087, 78 zł, dochodząc w ten sposób zwrotu części opłaty uiszczonej za użytkowanie wieczyste za rok 2008, ze względu na późniejsze uzyskanie przez członków spółdzielni bonifikaty w tej opłacie – łącznie w dochodzonej kwocie.
Pozwany domagał się oddalenia powództwa, powołując się na wzajemną wierzytelność przedstawioną wcześniej do potrącenia.
W piśmie procesowym z 9 kwietnia 2010 roku żądanie pozwu zostało zmodyfikowane w ten sposób, że obok należności głównej zgłoszone zostało żądanie zapłaty ustawowych odsetek „od dnia wymagalności wierzytelności o zwrot nadpłaconej opłaty w użytkowaniu wieczystym za 2008 r.” Na ostatniej rozprawie strona powodowa cofnęła powództwo z uwagi na spełnienie świadczenia przez pozwanego, ograniczając swe żądanie do zapłaty odsetek od należności głównej, precyzując, że dochodzi ich od dnia złożenia przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu, tj. od 2 marca 2009 roku do dnia zapłaty.
W odpowiedzi na tak sprecyzowane żądanie pozwany zasłaniał się zarzutem przedawnienia.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Warszawie umorzył postępowanie w zakresie należności głównej, zasądził od pozwanego na rzecz powódki odsetki ustawowe od kwoty 88 836, 87 zł od 2 marca 2009 roku do 18 grudnia 2013 roku, w pozostałym zakresie powództwo oddalił i rozstrzygnął o kosztach procesu.
Z ustaleń poczynionych przez sąd pierwszej instancji wynika, że za 2008 rok powodowa spółdzielnia zobowiązana była do wniesienia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego w łącznej wysokości 8 235 830, 03 zł i już po uregulowaniu na rzecz m.(...)W.tej należności członkowie spółdzielni uzyskali bonifikaty od opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego za 2008 rok w łącznej wysokości 89 087, 78 zł. Sąd ustala dalej, że pismem z 2 stycznia 2009 roku spółdzielnia wezwała pozwanego do dobrowolnego zwrotu należności w wysokości 88 836, 87 zł, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Natomiast pismem z 23 lutego 2009 roku pozwany złożył powódce oświadczenie o potrąceniu wierzytelności z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu przyul. (...)w wysokości 205 431, 36 zł z wierzytelnością z tytułu udzielonych bonifikat w opłacie rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za 2008 rok w wysokości 89 087, 78 zł. Pismo to spółdzielnia otrzymać miała 2 marca 2009 roku.
Z dalszych ustaleń sądu wynika, że postanowieniem z 31 marca 2008 roku stwierdzono nabycie przez powodową spółdzielnię własności gruntu przyul. (...)przez zasiedzenie z dniem 27 maja 2005 roku, a także, że ostatecznie pozwany zapłacił wierzytelność główną 18 grudnia 2013 roku.
Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek sąd pierwszej instancji powołałart. 481 k.p.c.i wskazał, że „podniesiona w pozwie kwota bonifikaty do wysokości 88 836, 87 zł winna być wypłacona powódce przez pozwanego jeszcze przed dniem wniesienia pozwu w niniejszej sprawie”. Zdaniem sądumeritiroszczenie stało się wymagalne z dniem, w którym zaistniały wszystkie przesłanki skutkujące możliwością żądania zwrotu bonifikaty przez powódkę, nazwaną tu omyłkowo pozwanym. Zdaniem Sądu Okręgowego było to zobowiązanie bezterminowe, a termin jego płatności skonkretyzował się z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania do zapłaty. W konkluzji sąd uznaje, że odsetki należą się od dnia następnego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty z 2 stycznia 2009 roku, którym powódka wezwała pozwanego do wypłaty kwoty 88 836, 87 zł w terminie 14 dni od otrzymania wezwania.
Za niezasadny sąd pierwszej instancji uznał zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia odsetek. Jest to – jak wywodzi sąd – świadczenie okresowe w rozumieniuart. 118 k.c.i przedawniać się ma z upływem trzyletniego terminu. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego sądmeritiuznał, że przypadku, gdy roszczenie główne wygasło na skutek jego zapłaty przed upływem terminu przedawnienia, do przedawnienia roszczeń o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego stosuje się ustanowiony przezart. 118 k.c.przewidziany dla roszczeń o świadczenia okresowe trzyletni termin przedawnienia także wtedy, gdy termin przedawnienia roszczenia głównego już upłynął. Ostatecznie stwierdza się, że trzyletni termin przedawnienia roszczenia o odsetki od kwoty 88 836, 87 zł nie upłynął w dniu 9 kwietnia 2010 roku, tj. w dacie wytoczenia o nie powództwa. Sąd czuł się przy tym związany żądaniem strony powodowej, która wnosiła ostatecznie o zasądzenie odsetek w wysokości ustawowej od 2 marca 2009 roku, tj. od dnia otrzymania oświadczenia pozwanego o potrąceniu.
Sąd Okręgowy oddalił natomiast powództwo w zakresie, w jakim powódka domagała się odsetek od kwoty przewyższającej sumę wskazaną w wezwaniu do zapłaty, ale nie wyjaśnił bliżej przyczyn tego rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c., uznając że stroną przegrywają jest pozwany, który w toku postępowania zaspokoił roszczenie główne dochodzone pozwem.
Apelację od tego rozstrzygnięcia wywiódł pozwany, zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo i w części rozstrzygającej o kosztach procesu, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnięart. 6 k.c.w zw. zart. 481 § 1 i 2 k.c.przez przyjęcie, że powódka wykazała żądanie pozwu i odsetki są jej należne od kwoty 88 836, 87 zł od dnia 2 marca 2009 roku do dnia 18 grudnia 2013 roku, poprzez niewłaściwe zastosowanieart. 480 k.c.w zw. zart. 481 k.c.polegające na przyjęciu, że roszczenie o odsetki stało się wymagalne z upływem 14 terminu od wezwania do spełnienia świadczenia wskazanego w wezwaniu pozwanego przez powódkę do zapłaty, a nie z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zasiedzeniu, tj. od dnia 15 stycznia 2013 roku, poprzez niewłaściwe zastosowanieart. 118 k.c.polegające na przyjęciu, że zarzut przedawnienia odsetek jest niezasadny, gdyż wytoczono o nie powództwo z dniem 9 kwietnia 2010 roku, tj. przed upływem terminu wymagalności. Apelujący zarzuca sądowi także naruszenie przepisów postępowania w postaciart. 233 § 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 328 § 2 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w przedmiotowej sprawie materiału, nie odniesieniu się do faktu prawomocności postanowienia o zasiedzeniu co do daty wymagalności przedmiotowego roszczenia, pomimo, że była to istotna okoliczność w przedmiotowej sprawie, pozwany ją podnosił, oraz błędnym przyjęciu, że prawomocne postanowienie zapadło 31 marca 2008 roku, podczas gdy prawomocne w tej materii postanowienie zapadło 15 stycznia 2013 roku, co skutkowało przyjęciem bez stosownego uzasadnienia faktycznego i prawnego, że dochodzona pozwem kwota bonifikaty do wysokości 88 836, 87 zł winna być wypłacona powódce przed dniem wniesienia pozwu w przedmiotowej sprawie, co ma stanowić także naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, w postaciart. 203 § 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 193 § 3 k.p.c.przez przyjęcie, że powódka mogła w niniejszym postępowaniu wystąpić z żądaniem zapłaty odsetek zamiast roszczenia głównego, jak też w postaciart. 98 k.p.c.w zw. zaart. 100 k.p.c.iart. 190 k.p.c.przez przyjęcie, że stroną przegrywającą jest pozwany i winien ponieść on koszty przedmiotowego postępowania ponieść w całości, podczas gdy powództwo zostało uwzględnione w części, pozwany spłacił w toku postępowania wierzytelność główną, zatem koszty winny być zniesione lub rozdzielone stosunkowe, a w dacie wytoczenia powództwa nie było ono wymagalne. W konkluzji pozwany wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. II przez zasądzenie odsetek od kwoty 88 836, 87 zł od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zasiedzeniu, tj. od 15 stycznia 2013 roku do dnia 18 grudnia 2013 roku lub oddalenie powództwa w pkt. II, tj. w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powódki odsetek w wysokości ustawowej od kwoty 88 836,87 zł od dnia 2 marca 2009 roku do dnia 18 grudnia 2013 roku oraz obciążenie powódki kosztami postępowania, w tym zasądzenia od niej na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, względnie – o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia, a w przypadku uznania, że postępowanie dotknięte jest nieważnością – zniesienie go i przekazanie sprawy celem ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie na koszt przeciwnika.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna. Zaskarżony wyrok w pełni odpowiada prawu.
Wprawdzie Sąd Okręgowy nie oznacza ściśle daty wymagalności należności głównej, a tym samym – początkowej daty naliczania odsetek, ale z rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że termin oznaczony w wezwaniu do zapłaty ekspirował przed 2 marca 2009 roku. Tak w istocie być musi, skoro na wezwaniu do zapłaty widnieje pieczęć urzędu gminy z datą 6 lutego 2009. Skoro w wezwaniu oznaczono termin zapłaty na 14 dni, to termin ten upłynął 20 lutego 2009 roku. Żądanie było zatem wymagalne jeszcze przed datą, od której powódka domaga się odsetek. O ile uchybienie sądu uzasadnia zarzut naruszeniaart. 328 § 1 k.p.c., o tyle nie ma ono znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Zupełnie nie wiadomo, dlaczego pozwany próbuje datę wymagalności dochodzonej należności wiązać z losami sprawy o stwierdzenie zasiedzenia. Wszak – jak wynika zart. 481 k.c.– odsetki należą się wierzycielowi bez względu na to, czy opóźnienie w zapłacie należności głównej jest wynikiem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Odsetki należą się bowiem za opóźnienie, a nie za zwłokę. Skoro tak, to przekonanie m.(...)W.co do tego, czy służy mu pretensja wzajemna zgłoszona do potrącenia, nie ma tu jakiegokolwiek znaczenia, co przekreśla zarzut naruszeniaart. 480 k.c.
O dacie wymagalności dochodzonego w pozwie roszczenia – z racji na jego charakter – rozstrzyga wezwanie do zapłaty i oznaczony w nim termin spełnienia świadczenia. Zarzut potrącenia w żaden sposób nie wpływa na wymagalność wzajemnej należności (co najwyżej na jej byt). Tym bardziej związku takiego nie może być z datą orzeczenia w przedmiocie zasiedzenia, skoro orzeczenie to ma charakter deklaratywny, a datę nabycia własności przez zasiedzenie ustalono w nim na rok 2005. Sąd Okręgowy nie naruszył zatemart. 481 k.c.Na marginesie odnotować trzeba, że nie wiadomo dlaczego autor apelacji wiąże ten przepis zart. 6 k.c.
Nie ma też racji apelujący, jakoby żądanie zapłaty odsetek zgłoszone zostało dopiero na terminie ostatniej rozprawy. Roszczenie takie wyeksponowano już w piśmie procesowym z 9 kwietnia 2010 roku. Wprawdzie nie zostało ono oznaczone konkretną datą kalendarzową, lecz ujęte opisowo („od dnia wymagalności wierzytelności o zwrot nadpłaconej opłaty w użytkowaniu wieczystym za 2008 r.”), ale zostało później sprecyzowane i z pewnością data ta (2 marca 2009 roku) jest późniejsza, niż „dzień wymagalności” z rzeczonego pisma, o czym była już mowa.
To, co powiedziano wyżej, przekreśla zarzut naruszeniaart. 118 k.c., skoro wiadomo, że roszczenie o zwrot bonifikaty powstało w roku 2008, a termin przedawnienia wynosi 3 lata. W żadnym razie termin ten nie ekspirował przed datą zgłoszenia żądania o zapłatę odsetek. W tej dacie, to jest 9 kwietnia 2010 roku, doszło do przerwy biegu przedawnienia i roszczenie o zapłatę odsetek nie przedawniło się w żadnej części.
Odnotować przy tym trzeba, że wszystkie powyższe uwagi odnoszą się do roszczenia uwzględnionego w wyroku, bo tylko ta część odsetek jest – siłą rzeczy – objęta zakresem zaskarżenia w apelacji wywiedzionej przez pozwanego.
Niezrozumiały jest zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Dyspozycja tego przepisu dotyczy warstwy faktologicznej orzeczenia. Tymczasem, apelujący ustaleń faktycznych sądu nie kwestionuje, inaczej jedynie oceniając doniosłość dowodu w postaci postanowienia w przedmiocie zasiedzenia. Chodzi zatem o proces subsumpcji, a nie ustaleń faktycznych, a więc przywołany na wstępie przepis nie może być ilustracją podniesionego zarzutu. Okoliczności podnoszone w ramach omawianego zarzutu – jak już wywiedziono – nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy nie naruszył takżeart. 203 § 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 193 § 3 k.p.c.Żaden z tych przepisów nie ma w sprawie niniejszej zastosowania. Z całym naciskiem podkreślić trzeba, że pomiędzy należnością główną a roszczeniem odsetkowym nie zachodzi związek, którego doszukuje się apelujący: wygaśnięcie wierzytelności głównej nie powoduje wygaśnięcia odsetek. Roszczenie o odsetki za opóźnienie, po jego powstaniu, uzyskuje samodzielny byt niezależny od długu głównego (tak, tytułem przykładu jedynie, Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroków: z 10 sierpnia 2005 roku, I CK 140/05, z 20 lipca 2000 roku, V CKN 104/00 czy z 19 stycznia 1990 roku, IV CR 294/89, OSNC 1991, Nr 2-3, poz. 33). Można zatem cofnąć powództwo w zakresie należności głównej, podtrzymując żądanie zapłaty odsetek. Cofnięcie powództwa było jak najbardziej dopuszczalne, a kwestionowanie teraz tej możliwości, na którą zresztą pozwany wyraził zgodę, jest niezrozumiałe. Z racji na to, że sprawa niniejsza wszczęta została przed wejściem w życieart. 193 § 21k.p.c., modyfikacja taka mogła być zgłoszona ustnie do protokołu.
Również zarzut naruszeniaart. 98w zw. zart. 100 k.p.c.nie może wywołać zamierzonych skutków, bo orzeczenie w zakresie kosztów procesu odpowiada prawu. Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że zarzut ten jest wadliwie sformułowany, gdyż przepisy te nie mogą pozostawać ze sobą w związku, bo wprowadzają dwie komplementarne reguły, które zdeterminowane są zasięgiem hipotez niezachodzących w żaden sposób na siebie. Po wtóre uznać należy, że sądmeritimiał podstawy do obciążenia pozwanego kosztami w całości i uznania go za stronę przegrywającą, skoro oddalił powództwo w znikomym zakresie. Prawdą jest jednak, że podstawą normatywną rozstrzygnięcia winien byćart. 100 k.p.c., nie zaśart. 98 k.p.c.
O kosztach procesu przed sądem odwoławczym orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z 2013 roku, poz. 490).
Z tych wszystkich powodów na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczono jak na wstępie.