Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2071/12
Data wyroku: 2014-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piotrowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Renta Rodzinna
Podstawa prawna: art. 68 ustawy z dnia 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 2071/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Ansion (spr.)

Sędziowie

SSA Ewa Piotrowska
SSA Maria Małek - Bujak

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaT. S.(T. S.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o prawo do renty rodzinnej
na skutek apelacji ubezpieczonegoT. S.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Bielsku-Białej z dnia 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI U 2392/10
1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznaje ubezpieczonemuT. S.prawo do renty rodzinnej od dnia 23 sierpnia 2010 roku;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.na rzecz adwokataA. G.Kancelaria Adwokacka wK.ul. (...), kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z 23% podatkiem od towarów i usług w kwocie 82,80 zł (osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.
/-/SSA E.Piotrowska /-/SSA J.Ansion  /-/SSA M.Małek-Bujak

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 2071/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 listopada 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.odmówił przyznania ubezpieczonemuT. S.,ur. (...), prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy, powołując się na dyspozycjęart. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.), podkreślił, iż ubezpieczony nie mógł nabyć prawa do świadczenia, o którego przyznanie wnioskował, z uwagi na treść orzeczenia komisji lekarskiej z dnia22 października 2010r., w którym nie stwierdzono u niego całkowitej niezdolnoścido pracy przed 16 rokiem życia.
W odwołaniu z dnia 8 listopada 2010r. ubezpieczonyT. S.zażądał zmiany decyzji z dnia 2 listopada 2010r., poprzez przyznanie prawa do renty rodzinnej po ojcuO. S., podkreślając zarazem, iż stał się osobą o całkowitej niezdolności do pracy przed ukończeniem 16 roku życia, wbrew stanowisku organu rentowego.
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2012r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił odwołanie.
Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd I instancji podkreślił, że okolicznością bezsporną pozostawało, iż ojciec ubezpieczonego zmarł w dniu(...).,a w dacie śmierci był uprawniony do renty w powodu całkowitej niezdolnoścido pracy z ogólnego stanu zdrowia. Sąd Okręgowy zauważył, że ubezpieczonyjest osobą uprawnioną do renty socjalnej od dnia 1 października 2003r. do dnia30 listopada 2015r. Uprzednio ubezpieczony w 2004r. występował do organu rentowego o przyznanie prawa do renty rodzinnej, jednakże organ rentowy decyzjąz dnia 29 kwietnia 2005r. oddalił jego wniosek o prawo do w/w świadczenia. Odwołanie ubezpieczonego zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Opoluz dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt V U 1707/05, a wywiedziona od tego orzeczenia apelacja oddalona została wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia6 kwietnia 2007r., sygn. akt III AUa 600/06.
Sąd I instancji przypomniał zarazem, że po wystąpieniu przez ubezpieczonegoz wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia, został on skierowany przez organ rentowy na badania do lekarza orzecznika. Organ ten w orzeczeniu z dnia1 października 2010r. przyjął, iż wnioskodawca jest osobą o całkowitej niezdolności do pracy, która jednakże nie powstała przed ukończeniem przez niego 16 roku życia. Zasadność tego stanowiska potwierdziła komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia22 października 2010r.
Sąd Okręgowy zauważył także, że ubezpieczony do czerwca 1992r.był uczniem Zasadniczej Szkoły Zawodowej wB.w zawodzie górnika. Orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej wB., z związku z poboremdo wojska, otrzymał kategorię „D”, jednakże dokumentacja medyczna związanaz poborem do wojska została wybrakowana.
Pierwsze objawy psychotyczne wystąpiły u ubezpieczonego w 1997r. W tym samym roku zdiagnozowano u niego schizofrenię paranoidalną. Od tego czasu,ze względu na występowanie w/w schorzenia, ubezpieczony był wielokrotnie hospitalizowany. Zarazem - jak to ustalił Sąd I instancji - w okresie szkolnym odwołujący wykazywał zaburzenia zachowania, emocje o typie opozycyjno- buntowniczym, które związane były najprawdopodobniej z jego trudną sytuacją rodzinną i nie pozostawały w związku przyczynowym z później ujawnionym schorzeniem psychiatrycznym. Ubezpieczony jest osobą niezdolną do pracy,a data powstania niezdolności określona została przez Sąd Okręgowy na lipiec 1997r. Sąd I instancji uwypuklił przy tym, że ubezpieczony nie był osobą niezdolną do pracy przed ukończeniem 16 roku życia, ukończył szkołę zawodową, a po jej ukończeniu podjął pracę zarobkową, wskazał także, iż w 1994r. ubezpieczony był aresztowanyi skazany za usiłowanie zgwałcenia, w trakcie postępowania nie był badany psychiatrycznie.
Dokonując prawnej oceny tak ustalonego stanu faktycznego, Sąd Okręgowy - powołując się na dyspozycjęart. 65 ust. 1 oraz art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.), wskazał, że wobec braku powstania niezdolności do pracy przed ukończeniem przez ubezpieczonego 16 roku życia lub przed ukończeniem przez niego nauki w szkole zawodowej, nie zachodziły przesłanki do nabycia przez niego prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu.
Od wyroku Sądu I instancji odwołał się ubezpieczony, wnosząc o jego zmianęi przyznanie mu prawa do renty po zmarłym w dniu(...). ojcu.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
W spornej kwestii prawa do renty rodzinnej, o której mowa w art. 65, 67 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe, uznając, że zgromadzony przed Sądem I instancji materiał dowodowy jest niewystarczający.
Jak to wynika ze zgromadzonego w toku postępowania przed Sądem I instancji materiału dowodowego, co do oceny którego Sąd II instancji nie może podzielić stanowiska Sądu I instancji, a także z przeprowadzonych w toku postępowania apelacyjnego dowodów w postaci zeznań świadków:J. S.(k. 249-250 a.s.),E. M.(k. 250 a.s.),Z. P.(k. 250-251 a.s.),U. J.(k. 272 a.s.) iL. F.(k. 272-273)oraz opinii biegłego z zakresu psychiatrii lek. med.J. P., dopuszczonejjako dowód w sprawie przez Sąd Okręgowy (k. 47-49, 59-60 a.s.) oraz opinii uzupełniającej do tej opinii, przedstawionej przez tego biegłego w toku rozprawy apelacyjnej w dniu 10 października 2014r. (k. 331, k. 333 - protokół elektroniczny), której wnioski podzielił Sąd Apelacyjny - ubezpieczony już przed zakończeniem nauki w Zasadniczej Szkole Górniczej okazywał zachowania dziwaczne, nieadekwatnedo sytuacji, co zgodnie potwierdzili wszyscy zeznający przed Sądem Apelacyjnym świadkowie - w tym lekarz psychiatra z długoletnią praktyką kliniczną, leczący matkę ubezpieczonego w szpitalu psychiatrycznym. Zachowanie to zostało ocenione przez tego specjalistę podczas obserwacji w trakcie odwiedzin matki w szpitalu.BiegłyJ. P.stanowczo podkreślił, że w okresie nauki w szkolewystępowały u ubezpieczonego objawy hebefreniczne, jako jeden z wcześniej występujących objawów schizofrenicznych z podwyższonym nastrojem, dziwacznymi bezceremonialnym zachowaniem.
Powszechnie wiadomo, że diagnoza schizofrenii nie jest prosta, bowiemnie można jej stwierdzić o badania naukowe stosowane w dzisiejszej medycynie,tym bardziej 14 lat wstecz. Podstawą diagnozy jest bardzo starannie przeprowadzony wywiad kliniczny przez specjalistę psychiatrę w oparciu o kryteria diagnostyczne ustalone i stosowane przez lekarzy na całym świecie.
BiegłyJ. P.uzasadnił różnicę w diagnozie postawionej przez niegoi biegłegoK. J., jako różnicę, która mieści się w obrębie dyskusjico do przyczyn i rozwoju schizofrenii toczącej się w psychiatrii. Jego zdaniem, opis funkcjonowania szkolnego przedstawiony przez świadków, jednoznacznie wskazuje, że ubezpieczony nie był w stanie kontynuować długotrwałego i zorganizowanego wysiłku, jakim jest praca zawodowa. W stanie ówczesnego zdrowia ubezpieczonego biegły nie wyobrażał sobie zatrudnienia go na ogólnym rynku.
Już przed ukończeniem 16 roku życia był osobą całkowicie niezdolnądo jakiegokolwiek długotrwałego, wymagającego systematyczności wysiłku, a więc również do pracy zawodowej (vide: k. 49 a.s.). Co więcej - późniejsza historia pokazuje, że zachowania ubezpieczonego nie można było potraktować jako błędu wychowawczego, czy reakcji na trudną sytuację w rodzinie. Istniejąca ciągłość pomiędzy zaburzeniami istniejącymi w czasie nauki w szkole, a późniejszymi zaburzeniami i rozpoznaną chorobą, istniejąca do dnia dzisiejszego, rozpoznanie to potwierdza (vide: zeznanie biegłego na k. 331 odwrót).
Sąd Apelacyjny, stosownie do dyrektyw wynikających zart. 233 § 1 k.p.c., ocenił oraz w pełni podzielił wnioski opinii biegłegoJ. P., jako najstarannieji najwszechstronniej odnoszące się do stanu zdrowia ubezpieczonego i jego zdolności do pracy.
Ocena stanu zdrowia, dokonana przez biegłąK. T., nie może być wiarygodna, gdyż nie uwzględnia zaburzeń hebefrenicznych, aczkolwiek biegła pisze o zaburzeniach zachowania w szkole i zaburzeniach emocji o typie opozycyjno-buntowniczym, to jej analiza nie mogła być pełna z uwagi na brak kompletnego materiału dowodowego, który został uzupełniony dopiero w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym.
Natomiast biegłyK. J.rozważał możliwość powstania całkowitej niezdolności do pracy do 11 grudnia 1990r. (16 lat), bądź do 30 czerwca 1992r. (ukończenie nauki w szkole zawodowej) i przyznał, że jest możliwa interpretacja,że„już w okresie szkoły u ubezpieczonego występowały objawy prepsychotyczne,które na zasadzie kontinuum przeszły potem w ostrą psychozę i już wtedyczyniły ubezpieczonego całkowicie niezdolnym do pracy”. Również i ten biegłynie dysponował pełną informacją na temat zaburzeń ubezpieczonego w okresie szkolnym, stąd asekuracja w résumé opinii (vide: k. 159 a.s.).
To, że ubezpieczony podjął pracę po zakończeniu nauki w szkole zawodowej górniczejKWK (...), nie oznacza, że pracę tę wykonywał w sposób prawidłowy, skoro dwukrotnie zmieniano mu oddział i korzystał ze zwolnienia lekarskiego,a w ostateczności nie przedłużono z nim umowy o pracę, co w sposób oczywisty świadczy o niezdolności do systematycznego wysiłku w tym okresie (vide: k. 60 a.s.).
Istoty sporu nie wyjaśniła również opinia biegłychA. J.iM. D.(vide: k. 288-293 a.s.). Biegli nie przeanalizowali zeznań świadków, lekarzy, rodziny, nauczycieli, stwierdzając ogólnie, że nie wnoszą onenic do sprawy. Stwierdzili, że„Mając na uwadze wyniki badania psychomotorycznego osobowości oraz dane z wywiadu (z analizy opinii na temat funkcjonowania badanego w okresie szkoły podstawowe), sądzić można, że nieprawidłowy rozwój osobowości poprzedzał zachorowanie na psychozę schizofreniczną. Nie ulega wątpliwości,że trudna sytuacja rodzinna była niekorzystna rozwojowo dla ubezpieczonego.Nie można natomiast stwierdzić, czy prezentowane w okresie szkoły podstawowej zaburzenia zachowania i emocji były już wtedy objawami zwiastunowymi psychozyi wskazywały na jej stopniowy rozwój”.W/w opinia biegłych jest wybiórcza, powołuje się na brak możliwości retrospektywnej oceny, nie analizuje całej linii życiowej, wybiórczo skupia się jedynie na pierwszej hospitalizacji wS.od 27 lipca 1997r. Należy z tego wnieść, że nie uwzględniła dowodu z zeznań świadków i rzetelnej informacji od mających wówczas bezpośredni kontaktz ubezpieczonym nauczycieli, lekarzy pediatrów i lekarza psychiatry. Te informacjeo przebiegu rozwoju schorzenia były istotne w sprawie o rentę rodzinną. Dowódz zeznań świadków podlega takiej samej ocenie, jak inne dowody zebrane w toku postępowania. Skoro biegli pominęli te okoliczności, pomimo tezy dowodowej, opinia ich nie mogła być uwzględniona.
Wszystkie istotne w sprawie kwestie wyjaśniła opinia biegłegoJ. P.- główna, uzupełniająca i ustna (k. 231 a.s. odwrót), iż ubezpieczony był osobą całkowicie niezdolną do pracy przed wystąpieniem u niego ostrych objawów psychotycznych, co nastąpiło w lipcu 1997r. Występujące bowiem przed lipcem 1997r. symptomy w zachowaniu ubezpieczonego, przejawiające się w jego ogólnym niedostosowaniu społecznym, w kontekście późniejszego zaostrzenia choroby psychicznej, musiały zostać uznane za przejaw tejże choroby powodującej całkowitą niezdolność do pracy.
Szczególnego podkreślenia wymaga wypowiedź biegłegoJ. P., zawarta w jego uzupełniającej ustnej opinii z dnia 10 października 2014r.Z treści tej opinii wynika bowiem w sposób jednoznaczny, iż zarówno przebieg rozwoju choroby u ubezpieczonego, z występującymi kilkumiesięcznymi okresami remisji już przed dniem 29 lipca 1997r., został w sposób należyty wykazany,a co więcej - koresponduje on w sposób spójny i przekonujący w swojej wymowiez pozostałym, zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zarazem, podzielając wnioski tej opinii, Sąd Apelacyjny nie może nie dostrzec, że już w okresie adolescencji u ubezpieczonego występowały przejawy choroby psychicznej w postaci objawów hebefrenicznych, a ubezpieczony nigdy nie był osobą zdolną do podjęcia pracy na ogólnym rynku pracy.
Całokształt drogi życiowej ubezpieczonego, w tym także nieudane próby podjęcia przez niego zatrudnienia w wyuczonym zawodzie stanowią okoliczności przemawiające za przyjęciem poglądu, iż w dacie ukończenia nauki w szkole zawodowej był on osobą całkowicie niezdolną do pracy.
Ubezpieczony spełnił warunki do nabycia prawa do renty rodzinnej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zaistniałej do daty ukończenia nauki w szkole zawodowej (VII/1997), stosownie do treści art. 65 i 68 ustawy o emeryturachi rentach z FUS.
Mając na względzie powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji na mocyart. 386 § 1 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach uzasadnia treśćart. 98 k.p.c.oraz § 12 ust. 2 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat (…) Dz. U. z 2013r. poz. 461.
/-/SSA E.Piotrowska /-/SSA J.Ansion /-/SSA M.Małek-Bujak

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR