Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 205/14
Data wyroku: 2014-05-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aleksandra Kłoda, Ryszard Biegun, Andrzej Roman
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 305^1^ k.c.
Teza: Ograniczenie własności nieruchomości poprzez objęcie ją strefą kontrolowaną gazociągu mieści się w całości w granicach ograniczeń własności o których mowa w art. 140 k.c. stąd pozostaje bez wpływu na szerokość strefy służebności przesyłu, która to szerokość winna być wyznaczona stosownie do art. 305 (1) k.c., czyli do "korzystania", a nie do "zapobiegania".

Sygn. akt II Ca 205/14

POSTANOWIENIE
Dnia 29 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Ryszard Biegun

Sędziowie:

SSO Andrzej Roman (spr.)
SSO Aleksandra Kłoda

Protokolant:

stażysta Jacek Śliwa

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. w Bielsku-Białej
na rozprawie sprawy
z wnioskuH. B.
z udziałem(...) Spółki AkcyjnejwW.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej
z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt II Ns 1632/12

postanawia

I
oddalić apelację;

II
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sędzia    Przewodniczący    Sędzia
Sygn. akt II Ca 205/14

UZASADNIENIE
Pismem z dnia 20 czerwca 2012 r.H. B., działający przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o ustanowienie służebności przesyłu obciążającej dz.(...),(...),(...)i(...), obj.
Kw (...), położone wB.obrębS.,o łącznej pow. 4099 ha, na rzecz przedsiębiorcy(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wB., której treścią jest znoszenie przez wnioskodawcę istnienia na nieruchomości obciążonej, w przestrzeni pod powierzchnią tej nieruchomości urządzeń przesyłowych, tj. sieci gazowej oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej na obszarze 1.830m((

    2))w zakresie niezbędnym do dokonania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem, zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwoty 440.000 zł płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia, a także o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że przez nieruchomość należącą doH. B.biegnie wkopana pod ziemią sieć gazowa o przekroju Ø 300. Jest to urządzenie przesyłowe, którego właścicielem jest wnioskodawca. Wkopane pod ziemię urządzenie wraz z pasem ochronnym zajmuje pas gruntuo szerokości 30m i długości 61m. Przechodząca przez działki sieć gazowa wraz z pasem ochronnym zajmuje powierzchnię 1.830m2. Właściciel nie może swobodnie dysponować nieruchomością, między innymi, w zakresie posadowienia budynku z uwagi na przebieg pasa ochronnego od sieci gazowej, co stanowi obciążenie nieruchomości. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności zostało obliczone w ten sposób, że 1m2miesięcznej dzierżawy gruntu wynosi 2 zł, co po pomnożeniu przez powierzchnię 1.830 m2i 10 lat, daje kwotę 440.000 zł. Wnioskodawca wystąpił do uczestnika z propozycją zawarcia stosownej umowy służebności przesyłu, jednakże przedsiębiorca nie ustosunkował się do treści pisma, co zostało potraktowane przez wnioskodawcę jako odmowa.
Ostatecznie wnioskodawca wniósł o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem wynikającym z wariantu II opinii biegłej sądowejE. M..
W odpowiedzi na wniosek(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.wniosła o oddalenie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu ww. wskazała, że gazociąg przebiega przez dwie działki(...)i(...), które powstały z podziału dz.(...).
Przedmiotowy gazociąg wysokiego ciśnienia DN 300 PN 6,3 MPa relacjiW.–Ż.(poprzednia nazwa gazociągu – w dacie budowy –M.–Ż.) został wybudowany na podstawie decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę gazociągu w/c Ø 300 m/mM.–Ż.dnia 10 lutego 1988 r. ((...)B.–(...)), wydanej przez Wydział Planowania Przestrzennego Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Wojewódzkiego wB.na wniosek inwestora, tj.(...)Okręgowego Zakładu Gazownictwa wZ., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny, na terenach obejmujących, m. in.,działki o nr (...)w obrębieS.. Ta decyzja o pozwoleniu na budowę została wydana w oparciu o decyzję z dnia 7 lipca 1987 r., zatwierdzającą plan realizacyjny dla budowy gazociągu w/cM.–Ż.orazdecyzję lokalizacyjną nr (...)z dnia 9 czerwca 1987 r., wydaną przez Wojewodę(...). Inwestor uzyskał zgodę właścicieli działek na trasie gazociągu na jego ułożenie, w tym zgodęB. B.- ojca wnioskodawcy, który w dniu 14 września 1987 r. wyraził zgodę na ułożenie przedmiotowego gazociągu żądając wypłacenia odszkodowania za szkody wyrządzone powyższą budową. Odszkodowanie za szkody powstałe w zw. z budową ww. gazociągu zostało wypłaconeH. B.w kwocie 119.312 (starych) zł, zgodnie z operatem szacunkowym rzeczoznawcy z dnia 3 lipca 1989 r. Mając to na względzie uczestnik podniósł zarzut przedawnienia i wystąpił do Sądu RejonowegowB.z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, która toczyła się do sygn. akt II Ns 2003/12 i zakończyła się oddaleniem wniosku.
Ostatecznie uczestnik wniósł o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem zgodnym z wariantem I opinii biegłej sądowejE. M..
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej ustanowił odpłatnie na czas nieoznaczony na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego(...) S.A.z siedzibą wW.służebność przesyłu gazu wysokiego ciśnienia obciążającą działki obj. Kw.(...), a to dz.(...)na dł. 28,90 m i pow. 173 m((
    2))i dz.(...)na dł. 23,05 m i pow. 141 m((
    2)), pasem szerokości 6 m (po 3 m od osi), polegającą na posadowieniu gazociągu DN 300 PN 6,3 MPa oraz dostępie do gazociągu w celu jego konserwacji, naprawy, modernizacji, usunięcia awarii, wymiany elementów – tak jak to przedstawiono graficznie w opinii biegłego sądowego geodety inż.J. H.z 24 listopada 2012 r., który to projekt uczynił integralną częścią zaskarżonego postanowienia. Zasądził także, tytułem wynagrodzenia za służebność przesyłu od(...) S.A.wW.na rzeczH. B.kwotę 13 373 zł – płatną w terminie do 14 dni od daty prawomocności zaskarżonego postanowienia, wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w terminie płatności oraz ustalił, że każda ze stron poniosła koszty związane z własnym udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
Urządzenia do przesyłu gazu – sieci gazowe DN 300 PN 6,3 MPa biegną przez dz.(...)i(...), obj. Kw.(...), które nie zostały zabudowane, położone są w obrębieS.w pobliżuul. (...). Właścicielem wieczystoksięgowym nieruchomości - od 15 czerwca 1987 r. - jestH. B.. Linia sieci gazowej jest oznaczona na gruncie niskim znakiem gazociągu (beton) oraz wysokim znakiem gazociągu na dz.(...)w odległości ok. 41 m od południowej granicy dz.(...). Od strony północnej brak jest jakichkolwiek znaków określających przebieg podziemnego gazociągu. Nad działkami przebiega linia energetyczna wysokiego napięcia.
Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r., w sprawie o sygn. akt II Ns 2003/12 Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej oddalił wniosek(...)z siedzibą wW.o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu gazu obciążającą dz.(...)i(...). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że poprzednik prawny(...)był w złej wierze, gdyż zgodę na ułożenie gazociągu wyraził poprzednik prawny właściciela nieruchomości, a nie jej właściciel, stąd też nie upłynął okres potrzebny do zasiedzenia nieruchomości.
Geodeta uprawniony inż.J. H.w opinii z dnia 24 listopada 2012 r. zaznaczył na mapie przebieg gazociągów wraz z granicą strefy ochronnej wynoszącej po 3m od osi gazociągu. Powierzchnia zajęta pod służebność przesyłu wyniosła dla dz.(...)– 173m((
    2))oraz dla dz.(...)– 141 m((
    2)).
Na podstawie opinii geodety uprawnionego biegły sądowy z zakresu wyceny nieruchomościE. M.sporządziła opinię zawierającą wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu. W wariancie pierwszym ww. przyjęła strefę kontrolną/ochronną po 3m po obu stronach od osi rurociągu. Dla powierzchni zajętej pod służebność sieci wyliczonej przez geodetę jednorazowa wartość wynagrodzenia z tytułu ustanowienia prawa służebności przesyłu na nieruchomości położonej wB.obrębS., obj.Kw (...), dz.(...)i dz.(...)wyniosła 13.373 zł.
Dla wariantu drugiego, przy uwzględnieniu strefy kontrolnej ustalonej na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarski z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, które weszło w życie z dniem 5 września 2013 r., zgodniez załącznikiem nr 2, do rozporządzenia, wybudowanych przed dniem 12 grudnia 2001 r. powierzchnia wynosi (według pomiaru z mapy): dla pgr.(...): 28,9m x 30m = 867m2, dla dz.(...): 630m2, a wynagrodzenie jednorazowe:78.893 zł.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Przesył gazu odbywał się do tej pory bez właściwej podstawy prawnej - właściciel nieruchomości i przedsiębiorstwo przesyłowe nie zawarły bowiem stosownej umowy w tym zakresie (pomimo propozycjiH. B.o zawarcie umowy przed wszczęciem postępowania), stąd wnioskodawca uprawniony był do skorzystania z sądowego trybu ustanowienia służebności przewidzianego wart. 3052§ 2 k.c.Uczestnik początkowo kwestionował zasadności wniosku i wniósł w osobnym postępowaniu o zasiedzenie służebności przesyłu, jednak po oddaleniu wniosku o zasiedzenie sporna pozostała tylko kwestia wynagrodzenia.
W tym zakresie Sąd oparł się na opinii biegłej sądowej z zakresu wyceny nieruchomościE. M., przyjmując wariant pierwszy, gdyż do korzystania ze służebności przesyłu gazu wystarczający jest pas o szerokości po 3m od osi gazociągu, tak jak to przedstawił geodeta uprawnionyJ. H.w opinii sporządzonej do niniejszej sprawy. Według tego wariantu powierzchnia działki zajęta pod służebność wynosi: dla dz.(...)- 173m((

    2)), dla dz.(...)141m((

    2)), nadto odpowiada ona warunkom eksploatacji sieci obowiązującym w przedsiębiorstwie uczestnika. W ten sposób wyznaczona strefa ochronna zabezpiecza potrzeby eksploatacyjne przedsiębiorcy przesyłowego zapewniając mu korzystanie z urządzeń przesyłowych w zakresie konserwacji, naprawy, modernizacji, usunięcia awarii czy wymiany elementów.
Zdaniem Sądu przyznana kwota w wysokości 13.373 zł za ustanowioną służebność przesyłu gazu określoną jako 3 metry od osi gazociągu odpowiada wskazanemu w przepisieart. 3052§ 2 k.c.„odpowiedniemu wynagrodzeniu”.
Przepisart. 3052§ 2 k.c.nie określa przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd przy ustaleniu „odpowiedniego wynagrodzenia” za ustanowioną służebność przesyłu. Sąd w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że „odpowiednie wynagrodzenie” jest ściśle związane z szerokością wyznaczonego pasa służebności i nie może wykraczać poza tę strefę. Sąd dostrzega problem związany z konsekwencjami ustalonej - w rozporządzeniu Ministra Gospodarski z dnia 26 kwietnia 2013 r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie- strefy kontrolnej, która jednak nie jest tożsama i nie pokrywa się ze strefą służebności przesyłu. Stąd też odpowiednie wynagrodzenie za ustanowioną służebność przesyłu nie może obejmować również wynagrodzenia za strefę kontrolną określoną rozporządzeniem.
W tym stanie rzeczy Sąd uznając złożony wniosek jako w pełni uzasadniony ustanowił na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego(...) S.Az siedzibą wW.służebność przesyłu gazu wysokiego ciśnienia obciążającą działki obj. kw.(...), a to dz.(...)na dł. 28,90m i pow. 173m((
    2))i dz.(...)na dł. 23,50m, i pow. 141m((
    2)), pasem szerokości 6m (po 3 m od osi), polegającą na posadowieniu gazociągu DN 300 PN 6,3 MPa oraz dostępie do gazociągu w celu jego konserwacji, naprawy, modernizacji, usunięcia awarii, wymiany elementów tak jak to przedstawiono graficznie w opinii biegłego sądowego geodety inż.J. H.z 24 listopada 2012 r., który to projekt Sąd uczynił integralną częścią postanowienia.
Tytułem wynagrodzenia za służebność przesyłu Sąd zasądził od(...) S.A.wW.na rzeczH. B.kwotę 13.373 zł płatną w terminie do 14 dni od daty prawomocności orzeczenia, wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w terminie płatności.
O kosztach postępowania Sąd orzekł po myśliart. 520 § 1 k.p.c.i ustalił, że każda ze stron poniosła koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca zaskarżając je w pkt 2 zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego, a polegającą na przyjęciu, że przyznana kwota 13 373 zł za ustanowioną służebność przesyłu określoną jako 3 metry od osi gazociągu odpowiada wskazanemu w przepisieart. 3052§ 2 k.c.„odpowiedniemu wynagrodzeniu”, podczas gdy strefa kontrolna dla przemiotowych działek wynosi 30 m a zatem, zgodnie z wariantem II opinii biegłego sądowego „odpowiednie wynagrodzenie” winno wynosić 78 893 zł. Na podstawieart. 368 § 1 pkt 5 k.p.c.w zw. zart. 386 § 1 k.p.c.wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie na rzecz wnioskodawcy kwoty 78 893 zł (zgodnie z wariantem II opinii biegłego sądowego) tytułem wynagrodzenie za służebności przesyłu.
W odpowiedzi na apelację uczestnik wniósł o oddalenie apelacji za przyznaniem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Nie można mieć żadnych zastrzeżeń do ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego i do oceny dowodów.
Postawiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.jest jedynym zarzutem apelacji, a jego wywiedzenie wskazuje na to że apelującemu w istocie rozchodzi się o przyjęcie strefy ochronnej służebności nie 30 metrów, lecz 3 metry co pociągnęło za sobą zasądzenie wynagrodzenia nie 78 893 zł, lecz 13 373 zł, a z tym apelujący się nie zgadza.
Sąd Okręgowy stwierdza, że zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.jest nieprzydatny do zwalczania szerokości strefy ochronnej służebności i przyjętej wysokości wynagrodzenia bo i jedno i drugie należy do oceny prawnej sprawy.
Apelacja zatem w zakresie swoich zarzutów jest oczywiście bezzasadna.
Sąd II instancji przyprowadził jednak z urzędu kontrolę materialno-prawną zaskarżonego postanowienia, a to zgodnie z tezą 1 wyroku SN z 9 maja 2013 r. II CNP 72/12, lex nr 1360205, która jest następująca: „Sąd drugiej instancji ma obowiązek dokonania ustaleń faktycznych i to niezależnie od tego, czy wnoszący apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku. Dokonanie ustaleń faktycznych umożliwia bowiem sądowi drugiej instancji ustalenie podstawy prawnej wyroku, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz dokonanie aktu subsumcji. Sąd ten – bez względu na stanowisko stron – powinien zastosować właściwie przepisy prawa materialnego, a tym samym usunąć ewentualne błędy prawne sądu pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały one wytknięte w apelacji”.
W ramach powyższej kontroli Sąd Okręgowy stwierdził, że przyjęta szerokość strefy służebności była odpowiednia i wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności była również odpowiednia.
Strefa kontrolowana gazociągu została uregulowana w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz. U. 2013. 640).
Wypada wypunktować w związku z tym kilka kwestii.
Po pierwsze ów akt prawny został wydany na podstawieart. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy prawo budowlane, a jego znaczenie oraz zakres powinien być pod tym kątem badany.
Rozchodzi się zatem o administracyjno-prawne kwestie i o proces budowlany szeroko pojęty.
Po drugie z § 1 ust. 1 owego aktu wynika, że przepisy rozporządzenia stosuje się przy projektowaniu, budowie, przebudowie sieci gazowej służącej do transportu gazu ziemnego.
Nie ustalono w rozpoznawanej sprawie związku strefy kontrolowanej z projektowaniem, budową, przebudową sieci gazowej.
Po trzecie z pkt 30 § 2 owego aktu wynika definicja strefy kontrolowanej, w której przedsiębiorstwo energetyczne podejmuje czynności w celu zapobieżenia działalności mogącej mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłowe użytkowanie gazociągu.
Tym samym właściciel nieruchomości jest zobowiązany do znoszenia podejmowania czynności przez przedsiębiorstwo przesyłowe – czynności podejmowanych w celu zapobieżenia działalności „szkodliwej” dla gazociągu.
Odnosząc tą regulację doart. 3051k.c.i doart. 285 § 1 k.c.poprzez odesłanie zart. 3054k.c.wypada dojść do wniosku, że zakresy regulacji są istotnie różne.
Wart. 285 § 1 k.c.wyszczególniono trzy typy obciążeń służebnościami.
Pierwszy typ to możliwość korzystania z nieruchomości obciążonej, drugi typ to ograniczenie w możliwości dokonywania określonych działań przez właściciela nieruchomości obciążonej, trzeci typ to zakaz wykonania określonych uprawnień wobec nieruchomości władnącej przez właściciela nieruchomości obciążonej.
Jak łatwo stwierdzić ustawodawca wart. 3051k.c.wybrał tylko pierwszy typ obciążenia zart. 285 § 1 k.c.czyli typ obciążenia polegający na „możliwości korzystania” z nieruchomości obciążonej.
Nie wybrano wart. 3051k.c.ani typu drugiego ani typu trzeciego.
W definicji strefy kontrolowanej o której była mowa jest zaznaczone o podejmowaniu czynności „zapobiegawczych” przez przedsiębiorcę przesyłowego, podejmowanie zaś czynności zapobiegawczych to nie jest korzystanie z nieruchomości obciążonej, ale prowadzi to do obowiązku znoszenia przez właściciela nieruchomości obciążonej owych czynności i przestrzegania zakazu podejmowania czynności negatywnie wpływających na gazociąg (drugi nie wybrany przez ustawodawcę typ obciążenia służebnością zart. 285 § 1 k.c.).
Należy tutaj wyraźnie odróżnić prawo zart. 3051k.c., polegające na „możliwości korzystania” od prawa z pkt 30 § 2 rozporządzenia polegającego na „podejmowaniu czynności w celu zapobieżenia”.
To ostatnie nie wchodzi w ogóle w zakres uprawnień ze służebności przesyłu.
Jasne jest więc, że korzystanie ze strefy kontrolowanej gazociągu nie łączy się w ogóle ze sferą uprawnień płynących z ustanowienia służebności przesyłu, znajduje się zupełnie poza nią.
Wykonywanie uprawnień w ramach strefy kontrolowanej jest i będzie możliwe niezależnie od tego czy ustanowiono służebność przesyłu czy nie.
Reżim strefy kontrolowanej zarówno jak chodzi o metodę regulacji (prawo budowlane) jak i zakres uprawnień (podejmowanie czynności zapobiegawczych) znajduje się w całości w sferze o której mowa wart. 140 k.c.(w granicach określonych przez ustawy właściciel może korzystać z rzeczy).
Ograniczenie własności nieruchomości poprzez objęcie ją strefą kontrolowaną gazociągu mieści się w całości w granicach ograniczeń własności o których mowa wart. 140 k.c.stąd pozostaje bez wpływu na szerokość strefy służebności przesyłu, która to szerokość winna być wyznaczona stosownie doart. 3051k.c., czyli do „korzystania” a nie do „zapobiegania”.
Bezsporne jest, że pas technologiczny służebności wystarczający do korzystania z urządzenia przesyłowego wynosi 3 metry od osi, zaś pas „zapobiegliwości” wynosi 30 metrów.
Dla potrzeb rozstrzygnięcia zart. 3051k.c.należało przyjąć ten węższy pas służebności, co trafnie uczynił Sąd Rejonowy w zaskarżonym postanowieniu.
Konsekwencją wyboru pasa 3 metrowego służebności było zasądzenie wynagrodzenia z opinii biegłego adekwatnego do takiego pasa służebności co Sąd Rejonowy zasadnie uczynił.
Dlatego apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu zgodnie zart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono zgodnie zart. 520 § 2 k.p.c., przyjmując, że interesy stron były sprzeczne i należał się uczestnikowi zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika – 120 zł.
Sędzia    Przewodniczący    Sędzia
Ref I instancji SSR K. Pabiś
JŚ