Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 880/13
Data wyroku: 2014-02-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Szczepaniak-Cicha, Lucyna Guderska, Beata Michalska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 880/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Lucyna Guderska (spr.)
Sędziowie: SSA Anna Szczepaniak-Cicha
SSO del. Beata Michalska
Protokolant: st. sekr. Patrycja Stasiak

po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. w Łodzi
sprawyA. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi wŁ.
o emeryturę,
na skutek apelacjiA. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt: VIII U 4430/12;

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 880/13

UZASADNIENIE
Decyzją z 24 października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłA. K.prawa do wcześniejszej emerytury na tej podstawie, że do dnia 1 stycznia 1999 r. nie udowodniła 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. ZUS za udokumentowany uznał okres pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 11 lat, 2 miesięcy i 6 dni. Za pracę w warunkach szczególnych organ rentowy nie uznał okresów zatrudnienia od 9 września 1992 r. do 31 marca 1995 r. (z wyłączeniem urlopu bezpłatnego) i od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r. z uwagi na brak świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych, jak również brak informacji od pracodawcy o zatrudnieniu ubezpieczonej na wskazywanym przez nią stanowisku prasowaczki.
W odwołaniu od tej decyzjiA. K.wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła o uwzględnienie w stażu pracy w warunkach szczególnych zakwestionowanych przez ZUS okresów zatrudnienia w firmie P.P.H.U. (...)iFirmie (...)jako pracy na stanowisku prasowaczki. W piśmie procesowym z 14 stycznia 2013 r. pełnomocnik wnioskodawczym wniósł o uznanie, że w szczególnych warunkach na stanowisku prasowaczki wnioskodawczyni pracowała także wZakładach (...)od 1 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r.
Zaskarżonym wyrokiem z 22 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, żeA. K.,urodzona (...), w dniu 18 września 2012 r. złożyła wniosek o emeryturę.
Ogólny staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 22 lata, 4 miesiące i 11 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
Organ rentowy uznał wnioskodawczyni za udokumentowany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych w łącznym wymiarze 11 lat, 2 miesięcy i 6 dni, to jest okresy zatrudnienia wZakładach (...)wŁ.od 26 kwietnia 1976 r. do 5 kwietnia 1981 r. i od 6 kwietnia 1984 r. do 1 lipca 1990 r. na stanowisku prasowacza.
WZakładach (...)wŁ.A. K.była zatrudniona od 26 kwietnia 1976 r. do 15 lutego 1992 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. W trakcie zatrudnienia wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym od 6 kwietnia 1981 r. do 5 kwietnia 1984 r.
W świadectwie pracy z 15 lutego 1992 r.Zakłady (...)w upadłości zaświadczyły, że w wymienionym okresie zatrudnienia wnioskodawczyni zajmowała stanowisko prasowaczki, a ostatnio szwaczki maszynowej.
W świadectwie pracy z 1 czerwca 2012 r. wystawionym przezZakłady (...) spółka z o. o.wŁ.wskazano, że w okresie zatrudnieniaA. K.wykonywała pracę prasowaczki od 26 kwietnia 1976 r. do 30 czerwca 1990 r. oraz pracę szwaczki od 1 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r.
Wnioskodawczyni nie występowała o sprostowanie świadectw pracy wystawionych za okres pracy wZakładach (...)wŁ..
W dniu 1 czerwca 2012 r.Zakłady (...) spółka z o.o.wystawiły świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w którym zaświadczono, że w okresach od 26 kwietnia 1976 r. do 5 kwietnia 1981 r. i od 6 kwietnia 1984 r. do 1 lipca 1990 r.A. K.wykonywała pracę przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych na stanowisku prasowacza wymienionym w wykazie A dziale VII poz. 4 pkt 31 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 19 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z 6 sierpnia 1983 r.
Po otrzymaniu świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych wnioskodawczyni nie kwestionowała go.
WZakładach (...)A. K.została zatrudniona od 26 kwietnia 1976 r. najpierw na okres wstępny, a po jego upływie od 27 kwietnia 1977 r. na czas nieokreślony na stanowisku prasowaczki. Od początku zatrudnienia pracę wykonywała wZakładzie (...)Oddziale Szwalni.
Z dniem 12 maja 1980 r. wnioskodawczyni została przesunięta doOddziału Pracy (...), gdzie dalej wykonywała pracę prasowaczki. Z dniem 1 grudnia 1980 r. została ponownie przesunięta doZakładu (...)na Oddział Szwalni.
Po powrocie z urlopu wychowawczego, z dniem 6 kwietnia 1984 r., wnioskodawczyni powróciła na stanowisko prasowaczki wZakładzie (...)Oddziale Szwalni.
Z dniem 2 października 1989 r. wnioskodawczyni została przesunięta doZakładu (...), gdzie wykonywała pracę prasowaczki.
Pismem z 27 czerwca 1990 r. skierowanym do KierownikaZakładu (...)A. K.wniosła o przeszeregowanie jej ze stanowiska prasowaczki na stanowisko szwaczki maszynowej z dniem 2 lipca 1990 r. W piśmie tym wnioskodawczyni oświadczyła, że na maszynie szyje od kwietnia i wymaganą normę wykonuje.
Z dniem 2 lipca 1990 r. wnioskodawczyni zostały powierzone obowiązki szwaczki maszynowej i stanowisko to wnioskodawczyni zajmowała do końca swojego zatrudnienia w Z.P.Dz.(...), tj. do 15 lutego 1992 r. Na stanowisku szwaczki wnioskodawczyni odszywała kieszenie.
Od 9 września 1992 r. do 31 marca 1995 r. wnioskodawczyni była zatrudniona w firmie P.P.H.U. (...)KrawiectwoHurt - (...)wŁ., której właścicielami byliA.iS. R.. W świadectwie pracy z 31 marca 1995 r. wskazano, że w wymienionym okresie wnioskodawczyni w pełnym wymiarze czasu zajmowała stanowisko prasowaczki.
W firmie P.P.H.U. (...)wnioskodawczyni została zatrudniona od 9 września 1992 r. na czas określony trzech miesięcy, w pełnym wymiarze czasu pracy, w charakterze pomocy szwaczki. Aneksami z dnia 9 grudnia 1992 r. i z dnia 9 stycznia 1993 r. przedłużono umowę o pracę kolejno na okresy do 9 stycznia 1993 r. i do 9 marca 1993 r. Ze względów ekonomicznych wnioskodawczyni na okres od 13 do 30 września 1992 r. został udzielony urlop bezpłatny.
W okresie od 9 marca 1993 r. do 1 września 1993 r. wnioskodawczyni miała kolejno zawarte dwie umowy na czas określony, każda trzech miesięcy, na podstawie których wykonywała pracę pomocy szwaczki.
Na okres od 1 września 1993 r. do 30 czerwca 1995 r. zostało z wnioskodawczynią zawartych kolejno pięć umów o pracę na czas określony, na podstawie których wnioskodawczyni zostały powierzone obowiązki prasowaczki.
W trakcie zatrudnienia wP.P.H.U. (...)wnioskodawczyni zostały wypłacone świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w okresach: od 13 do 21 kwietnia 1994 r. i od 19 października do 22 listopada 1994 r.
Firma P.P.H.U. (...)zajmowała się szyciem sukni wizytowych i ślubnych oraz garsonek. Początkowo firma zatrudniała 5-6 osób, od 1993 r. około 12 osób. W pierwszym roku swojej pracy wP.P.H.U. (...)wnioskodawczyni wykonywała pracę pomocy szwaczki, w późniejszym okresie pracowała jako prasowaczka. Na stanowisku pomocy szwaczki wnioskodawczyni wykonywała prace wykończeniowe, przyszywała guziki, a także prasowała.
W pierwszym roku pracy wnioskodawczyni nie było tyle prasowania, aby pracę prasowacza wnioskodawczyni wykonywała w wymiarze pełnego etatu. Na stanowisku prasowaczki wnioskodawczyni zajmowała się prasowaniem żelazkiem parowym. Jeżeli była taka potrzeba to wnioskodawczyni zajmowała się także przyszywaniem guzików. Praca tego rodzaju zajmowała godzinę, dwie i zdarzała się raz na dwa miesiące. Doklejała także flizeliną klapy żakietów, mankiety, kołnierzyki. Czynności te wykonywała na specjalnej maszynie - klejarce. Prace na klejarce zajmowały godzinę, półtorej raz na tydzień lub dwa.
Przez cały okres zatrudnienia wP.P.H.U. (...)wnioskodawczyni pracę wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy. W godzinach nadliczbowych wnioskodawczyni nie pracowała.
Od 1 października 1997 r. do 28 lutego 1999 r.A. K.była zatrudniona wFirmie (...)wŁ., której właścicielem byłP. C.. Zgodnie ze świadectwem pracy z 28 lutego 1999 r. w wymienionym okresie wnioskodawczyni była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku szwaczki.
WFirmie (...)wnioskodawczyni została zatrudniona od 1 października 1997 r. na czas określony do 31 marca 1998 r., a od 1 kwietnia 1998 r. na czas nieokreślony w wymiarze pełnego etatu na stanowisku prasowaczki.Firma (...)zajmowała się szyciem garniturów. W zakładzie zatrudnione były 2 lub 3 szwaczki i 2 prasowaczy. Wnioskodawczyni wykonywała pracę prasowacza. Prasowanie nie zajmowało prasowaczowi całego dnia.
Wnioskodawczyni nie występowała o sprostowanie świadectwa pracy wystawionego za okres pracy wFirmie (...).
Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawczyni oraz świadkaR.B., że przez cały okres pracy wZakładach (...), w tym w okresie od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r.,A. K.wykonywać miała jedynie pracę prasowaczki, gdyż zeznania te są niespójne, sprzeczne ze sobą, nadto pozostają w ewidentnej sprzeczności z dokumentacją znajdującą się w aktach osobowych wnioskodawczyni. Sąd podniósł, że wnioskodawczyni składając w dniu 8 marca 2013 r. informacyjne wyjaśnienia najpierw przyznała, że od czasu zmiany jej stanowiska z prasowacza na szwaczkę pracę tego rodzaju wykonywała aż do 15 lutego 1992 r. Następnie wnioskodawczyni wycofała się ze swoich twierdzeń i podała, że może przez tydzień próbowano ją uczyć do pracy szwaczki, ale do pracy tej się nie nadawała, dlatego też wróciła do prasowania. Ostatecznie, słuchana w charakterze strony, zeznała, że do szycia przyuczano ją na siłę, ale ona „nie miała do tego daru”. Sąd zaznaczył, że lektura podania ubezpieczonej z 27 czerwca 1990 r. dowodzi, że na stanowisko szwaczki maszynowej z dniem 2 lipca 1990 r. została przesunięta z jej własnej inicjatywy, nadto prace tego rodzaju - wbrew zeznaniom wnioskodawczyni i świadka - wykonywała już od blisko trzech miesięcy (od kwietnia 1990 r.). Na stanowisku tym, co potwierdza treść oświadczenia ubezpieczonej z dnia 27 czerwca 1990 r., dawała sobie ona radę, skoro wymagane normy wykonywała. Jednocześnie - twierdząc, że po okresie przyuczenia do pracy szwaczki wróciła do pracy prasowaczki - nie potrafiła ona w logiczny sposób wyjaśnić, dlaczego - mimo uprzedniej zmiany umów i angaży - nie zmieniono jej stanowiska pracy na takie, na którym faktycznie świadczyła pracę.
Sąd wskazał, że zeznania wnioskodawczyni w zakresie twierdzeń, że przez cały okres pracy w firmie P.P.H.U. (...)wykonywała prace prasowaczki pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadkaA. R. (1)i dokumentacją osobową, dlatego też zeznaniom tym Sąd nie dał wiary. Sąd podkreślił, że z umowy o pracę wynika, że od 9 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r. wnioskodawczyni zajmowała stanowisko pomocy szwaczki, co koresponduje z zeznaniami świadkaR., która podała, że wnioskodawczyni wykonywała wówczas prace wykończeniowe - przyszywanie guzików, klejenie flizeliną np. mankietów, kołnierzyków, a także prasowanie. Okoliczność, że na stanowisku pomocy szwaczki wnioskodawczyni, oprócz prasowania, wykonywała prace wykończeniowe, potwierdziła też odwołująca się. Jak zeznał przy tym w/w świadek, w pierwszym roku pracy wnioskodawczyni wfirmie (...)nie było aż tyle prasowania, aby pracę prasowacza mogła ona wykonywać w wymiarze pełnego etatu, dlatego też poza prasowaniem zajmowała się także pracami wykończeniowymi. Według zeznań świadka pracę prasowacza w wymiarze pełnego etatu wnioskodawczyni wykonywała w drugim okresie swojej pracy, tak jak to zostało podane w umowach o pracę.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie jako niezasadne podlega oddaleniu.
Przywołując treśćart. 184 i art. 32 ust. 1, ust. 1a pkt 1 i ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz treść§§ 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeSąd podniósł, że wykaz A stanowiący załącznik do tego rozporządzenia wskazuje wszystkie te prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego.
Sąd stwierdził, że analiza treści wykazu A wskazuje, iż do prac w warunkach szczególnych należą wymienione w dziale VII (zatytułowanym „W przemyśle lekkim”) pod poz. 4 „Prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych”. Do prac tego rodzaju należy wymieniona w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z 7 lipca 1987 r. w dziale VII pod poz. 4 pkt. 31 praca na stanowisku „prasowacza (wyrobów włókienniczych)”.
Stosownie zaś do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach w nim określonych są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Sąd podkreślił, że wnioskodawczyni spełniła warunki do uzyskania emerytury w zakresie wymaganego wieku (ukończone 55 lat), ogólnego stażu pracy (co najmniej 20 lat) i rozwiązanego stosunku pracy. Organ rentowy uwzględnił wnioskodawczyni jako okres pracy w warunkach szczególnych - okres 11 lat, 2 miesięcy i 6 dni – tj. okresy zatrudnienia wZakładach (...)wŁ.od 26 kwietnia 1976 r. do 5 kwietnia 1981 r. i od 6 kwietnia 1984 r. do 1 lipca 1990 r. na stanowisku prasowacza. Spór dotyczył pozostałego okresu zatrudnienia wZakładach (...)od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r., który nie został w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracy wymieniony jako okres wykonywania pracy tego rodzaju. Sporne były także okresy pracy wP.P.H.U. (...)od 9 września 1992 r. do 31 marca 1995 r. i wFirmie (...)od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r., za które brak jest świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych przez pracodawców.
Sąd I instancji wskazał, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę z zachowaniem warunków przewidzianych normą § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych. Samo jednakże posiadanie świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych organu rentowego nie wiąże i nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia emerytalnego na podstawieart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w postępowaniu sądowym traktuje się jako dokument prywatny w rozumieniuart. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki może być więc weryfikowany pod kątem prawdziwości wskazanych w nim faktów.
Sąd podkreślił, że wZakładach (...)- zgodnie z dokumentacją pracowniczą w postaci angaży, wypowiedzenia umowy o pracę i obiegowej karty zmian w stosunku pracy (zwolnienia) - stanowisko szwaczki maszynowej wnioskodawczyni zajmowała w okresie od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r., to jest do końca swojego zatrudnienia wZakładach (...). Zdaniem tego Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania pracy świadczonej przezA. K.wZakładach (...)w powyższym okresie za pracę w warunkach szczególnych.
Sąd stwierdził też, że z okresu zatrudnienia wnioskodawczyni w firmie P.P.H.U. (...)A.iS. R.tylko okres od 1 września 1993 r. do 31 marca 1995 r. należy zakwalifikować jako okres pracy w warunkach szczególnych, z wyłączeniem okresów niezdolności do pracy. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że w okresie tym wnioskodawczyni wykonywała pracę prasowaczki w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast w pierwszym okresie zatrudnienia w tejfirmie (...)zajmowała stanowisko pomocy szwaczki i wykonywała prace wykończeniowe jak przyszywanie guzików, klejenie flizeliną np. mankietów, kołnierzyków, a także prasowanie. Sąd podkreślił, że wykonywanie w czasie 8-godzinnego czasu pracy, obok pracy prasowacza także innych czynności, takich jak prace wykończeniowe na stanowisku pomocy szwaczki, które nie zaliczają się do prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., wyklucza zaliczenie okresu od 9 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r. do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Podstawy do uznania, że było to stałe i pełnoetatowe wykonywanie pracy na stanowisku prasowacza, czego wymaga przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia, spełnione zostały tylko w odniesieniu do okresu od 1 września 1993 r. do 31 marca 1995 r.
Sąd stwierdził, że uznanie wymienionego okresu za pracę w warunkach szczególnych, po wyłączeniu okresów niezdolności do pracy w łącznym wymiarze 1 miesiąca i 14 dni, daje wnioskodawczyni dodatkowy okres pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 1 roku, 5 miesięcy i 16 dni.
Odnośnie okresu pracy wFirmie (...)od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r. Sąd Okręgowy wskazał, że za okres ten brak jest dokumentacji osobowej, a jedynym dowodem jest świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę w dniu 28 lutego 1999 r., w którym zaświadczono, że przez cały okres pracy wnioskodawczyni w pełnym wymiarze czasu wykonywała pracę szwaczki. Natomiast ze złożonych umów o pracę wynika, że wFirmie (...)P. C.została zatrudniona od 1 października 1997 r. na czas określony do 31 marca 1998 r., a od 1 kwietnia 1998 r. na czas nieokreślony w wymiarze pełnego etatu na stanowisku prasowaczki. W uznaniu Sądu poczynione na podstawie zeznań świadkaK. C.i treści przedłożonych umów ustalenia uzasadniają przyjęcie, że wnioskodawczyni faktycznie w okresie pracy wFirmie (...)P. C.od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r. wykonywała pracę prasowacza. Zakwalifikowanie jednakże i tego okresu (w wymiarze 1 roku i 3 miesięcy) do prac wykonywanych w warunkach szczególnych nie daje podstaw do zmiany skarżonej decyzji, gdyż udowodniony przez odwołującą się staż pracy w szczególnych warunkach wyniósł mniej niż 15 lat. Łącznie z uznanym przez ZUS okresem wnioskodawczyni legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach jedynie w ilości 13 lat, 10 miesięcy i 22 dni, a tym samym nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do wcześniejszej emerytury.
W konsekwencji na podstawieart. 47714§ 1 kpcSąd Okręgowy odwołanie jako bezzasadne oddalił.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyłaA. K., zarzucając:

1
naruszenie przepisów prawa materialnego:

-

-

art. 32 ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z§ 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepoprzez nieuznanie okresu pracy od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r. w Z.P.D.(...)oraz okresu od 9.09.1992 r. do 31.08.1993 r. w firmie P.P.H.U. (...)A.iS. R., na stanowisku prasowacza za pracę w warunkach szczególnych;

art. 32w zw. zart. 27 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez uznanie, iż wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury pomimo spełnienia przesłanek ustawowych;

art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez uznanie, iż wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych na stanowisku prasowacza;

2
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieuznanie, iż wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze czasu w okresie od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r. w Z.P.D.(...)oraz w okresie od 9.09.1992 r. do 31.08.1993 r. w firmie P.P.H.U. (...)A.iS. R.wykonywała pracę na stanowisku prasowacza zaliczoną do pracy w szczególnych warunkach pomimo przedstawienia w toku postępowania dowodów na powyższe twierdzenia, a w konsekwencji oddalenie odwołania.

Jednocześnie skarżąca wniosła o uzupełnienie materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z zeznań świadkówK. K.,J. S.iK. O.na okoliczność, że w okresie od 2 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r. w Z.P.D.(...)wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę prasowacza oraz o zobowiązanie świadkaA. R. (1)do podania danych adresowych pracownika, który w okresie od 9.09.1992 r. do 31.08.1993 r. pracował razem z wnioskodawczynią wfirmie (...)i dopuszczenie dowodu z zeznań tego świadka na okoliczność, że w w/w okresie skarżąca wykonywała pracę prasowacza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Wskazując na powyższeA. K.wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja, jako bezzasadna, nie zasługuje na uwzględnienie.
Argumentacja zaprezentowana przez skarżącą stanowi w istocie bezpodstawną polemikę z prawidłowymi wnioskami i ustaleniami poczynionymi przez Sąd I instancji na podstawie gruntownej analizy materiału dowodowego przedstawionego przez ten Sąd. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, który Sąd Apelacyjny przyjmuje za własny, Sąd Okręgowy sformułował w pełni poprawne rozstrzygnięcie, mające odzwierciedlenie w treści obowiązujących przepisów prawa.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie wnioskowanym przez strony, zgromadzone dowody poddał wszechstronnej i wnikliwej ocenie, ustalając stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę do rozważenia zastosowania norm prawa materialnego.
Za bezzasadny należy uznać zarzut obrazy prawa procesowego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną wart. 233 kpcSąd ocenia bowiem wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, a zatem – jak podkreśla się w orzecznictwie – z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przyjmuje się, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego rozumowania oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których Sąd w sposób racjonalny, bezstronny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 27.09.2002 r., IV CKN 1316/00, niepubl.)
Ocena dowodów jest istotą sędziowskiego wymiaru sprawiedliwości i dla skutecznego zakwestionowania oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji konieczne jest wykazanie, że sąd ten dokonując oceny dowodów w sposób rażący naruszył podstawowe reguły oceny (zasady logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, prawidłowego wnioskowania). Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że Sąd Okręgowy – wbrew zarzutom apelacji - w sposób logiczny i przekonujący wyjaśnił, z jakich przyczyn odmówił wiary zeznaniom odwołującej się oraz świadkaR.B.co do twierdzeń, że również w okresie od 1 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r.A. K.stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę prasowaczki oraz zeznaniom odwołującej się co do jej twierdzeń, że w całym okresie zatrudnienia wfirmie (...)skarżąca wykonywała pracę prasowaczki.
I tak zgodzić się trzeba z Sądem I instancji, że z dokumentów zawartych w aktach osobowychA. K.z okresu jej zatrudnienia w Z.P.Dz.(...)wŁ.jednoznacznie wynika, iż od 2 lipca 1990 r. skarżącej powierzono obowiązki szwaczki maszynowej i pracowała ona na tym stanowisku do końca okresu zatrudnienia w tych Zakładach, tj. do 15 lutego 1992 r. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, powyższa zmiana stanowiska nastąpiła na wniosek odwołującej się, która w podaniu z 27.06.1990 r. wskazała, że na maszynie szyje już od kwietnia i wykonuje wymaganą normę. Wniosek ten poparła mistrz szwalniI. S.(k. 15 B akt osobowych). W świetle treści powyższych dokumentów oraz korespondującej z nimi treści świadectw pracy z 15 lutego 1992 r. i z 15 czerwca 2012 r. oraz świadectwa wykonywania pracy zaliczonej do pierwszej kategorii zatrudnienia z 4.01.2001 r., w których jednoznacznie wskazano, żeA. K.wykonywała pracę prasowaczki w okresach od 26 kwietnia 1976 r. do 5 kwietnia 1981 r. i od 6 kwietnia 1984 r. do 1 lipca 1990 r., zaś od 1 lipca 1990 r. do 15 lutego 1992 r. zajmowała stanowisko szwacza maszynowego, za niewiarygodne należy uznać zeznania skarżącej oraz świadkaR. B., że przez cały okres zatrudnienia w(...)odwołująca wykonywała wyłącznie pracę prasowaczki. Skarżąca nie potrafiła przekonująco wyjaśnić przyczyn wystąpienia do tego pracodawcy z wnioskiem o przeniesienie na stanowisko szwaczki, zaś jej twierdzenia, że „szyła na siłę” i „nie miała do tego daru” pozostają w oczywistej sprzeczności z treścią jej własnoręcznego podania, potwierdzonego przez mistrza szwalni. Również zeznania świadkaB.są w tej mierze nieprzekonujące, tym bardziej, że nie potrafiła ona wskazać precyzyjnie czasokresu swojego zatrudnienia wZakładach (...), nie wiedziała też, że powódka wystąpiła w 1990 r. o przeniesienie na stanowisko szwaczki.
Znamienne jest przy tym - jak trafnie podkreślił Sąd Okręgowy – że odwołująca się nigdy nie występowała do pracodawcy o sprostowanie wydanych jej świadectw pracy i świadectwa pracy w szczególnych warunkach z okresu zatrudnienia w Z.P.Dz.(...), jak również w odwołaniu nie kwestionowała zaliczenia jej przez organ rentowy do stażu szczególnego tylko okresu od 26 kwietnia 1976 r. do 5 kwietnia 1981 r. i od 6 kwietnia 1984 r. do 1 lipca 1990 r.
Nie sposób też zgodzić się ze skarżącą, że wykonywana przez nią w spornym okresie zatrudnienia wZakładach (...)praca szwaczki (odszywanie kieszeni) miała incydentalny, uboczny i krótkotrwały charakter w sytuacji, gdy sama zeznała, że w czasie po napisaniu podania o zatrudnienie na stanowisku szwaczki nie było dużo pracy na prasowaniu.
Na aprobatę zasługuje też dokonana przez Sąd Okręgowy odmowa wiary zeznaniom wnioskodawczyni w zakresie jej twierdzeń, że w całym okresie zatrudnienia wfirmie (...)wykonywała pracę prasowaczki w pełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika bowiem z logicznych i korespondujących z treścią dokumentacji pracowniczej zeznań świadkaA. R. (1), jednej ze współwłaścicieli tego zakładu, w pierwszym roku zatrudnieniaA. K., jako pomoc szwaczki, wykonywała ona różne prace wykończeniowe, prasowała, przyszywała guziki itp. Jak podała świadekA. R.wzakładzie (...)zatrudnionych było wówczas 5-6 osób i nie było potrzeb, by wnioskodawczyni wykonywała prace prasowacza w pełnym wymiarze czasu pracy. Dopiero od 1 września 1993 r. wzrosło zatrudnienie do około 12 osób, zwiększeniu uległa też ilość prasowania i odtąd wnioskodawczyni wykonywała tylko pracę prasowacza. Wprawdzie istotnie, w świadectwie pracy z 31.03.1995 r. wskazano, że w okresie zatrudnienia wPPHU (...)wnioskodawczyni zajmowała stanowisko prasowaczki, jednakże – wobec przekonujących zeznań świadkaA. R. (1)i odpowiadającej tym zeznaniom treści akt osobowychA. K., których autentyczność nie budzi wątpliwości – zasadnie Sąd Okręgowy uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do przyjęcia, że odwołująca się wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę prasowacza dopiero od 1 września 1993 r. Z umów o pracę z 9.09.1992 r., 9.03.1993 r., 9.06.1993 r. jednoznacznie wynika bowiem, że od 9 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r. skarżąca wykonywała pracę pomocy szwaczki, zaś dopiero od 1 września 1993 r. powierzono jej stanowisko prasowaczki w pełnym wymiarze czasu pracy, co potwierdziła w swoich zeznaniach świadekA. R..
Reasumując należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała ani błędów logicznego rozumowania Sądu I Instancji, ani sprzeczności oceny dowodów z doświadczeniem życiowym, ani braku wszechstronności w ocenie dowodów, ani też bezzasadnego pominięcia dowodów, które prowadzą do wniosków odmiennych niż przedstawione przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Podkreślić przy tym należy, że nie jest wystarczające samo przekonanie strony o innej, niż przyjął Sąd, doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie.
W tej sytuacji wywody skarżącej, że przez cały okres zatrudnienia tak w Z.P.Dz.(...), jak i wPPHU (...)wykonywała wyłącznie prace prasowacza nie są przekonujące. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa w obniżonym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Głównym bowiem motywem przyświecającym ustawodawcy w stworzeniu instytucji przewidzianej w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach, a następnie jej zachowaniu w kształcie wynikającym z obowiązujących przepisów, było założenie, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu. W przypadku osób wykonujących prace szczególnie wyniszczające organizm, obniżenie wieku emerytalnego jest skutkiem uzasadnionego medycznie wniosku, że organizm wcześniej traci wydolność umożliwiającą dalszą aktywność zawodową. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się więc pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Zauważyć przy tym należy, że prawo do emerytury w obniżonym wieku stanowi odstępstwo od zasady powszechnego wieku emerytalnego i w związku z tym nie można poprzestać tylko na uprawdopodobnieniu wykonywania pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., lecz musi zostać udowodnione, a temu służą m.in. dokumenty. Dlatego w tej kategorii spraw podkreśla się, że same zeznania świadków czy wnioskodawcy, gdy nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pracowniczych, nie stanowią miarodajnego dowodu pracy w szczególnych warunkach.
Od reguły, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej normy czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, istnieją odstępstwa, na które wskazuje orzecznictwo. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne prace stanowią integralną (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod pozycję załącznika do w/w rozporządzenia. Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały i uboczny (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 12 kwietnia 2012 r., II UK 233/11, LEX nr 1216852). W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie sposób jednak przyjąć, że praca skarżącej wPPHU (...)na stanowisku pomocy szwaczki od 9 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r. polegająca przede wszystkim na wykonywaniu wszelkich czynności wykończeniowych stanowiła integralną część pracy prasowacza, skoro – jak wynika z ustaleń Sądu I instancji –A. K.zajmowała się wówczas, poza prasowaniem, także przyszywaniem guzików, klejeniu fizeliną mankietów i kołnierzyków itp.
Nie ulega wątpliwości, że ustalenie, czy wykonywane obowiązki pracownicze były realizowane w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze podlega ocenie na podstawie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Stosownie do § 2 powołanego wyżej rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy zaaprobować stanowisko Sądu I instancji, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż na dzień 1 stycznia 1999 r. skarżąca legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu w/w przepisów.
Zauważyć w tym miejscu należy, że Sąd I instancji ustalając okres wykonywania przez skarżącą pracy w warunkach szczególnych wfirmie (...)nieprawidłowo przyjął, że wynosi on 1 rok, 5 miesięcy i 16 dni (zamiast 1 rok i 7 miesięcy), gdyż wyłączył z okresu od 1 września 1993 r. do 31 marca 1995 r. okresy zasiłków chorobowych, z których skarżąca korzystała od 13 do 21 kwietnia 1994 r. i od 19 października do 22 listopada 1994 r. Tymczasem, jak wynika z ugruntowanego w tej mierze orzecznictwa, osiągnięcie do dnia 1 stycznia 1999 r. okresu pracy w szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 184 ust. 1 pkt 1ustawy o emeryturach i rentach, wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 tej ustawy, obowiązujących od 1 lipca 2004 r. (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 23 kwietnia 2010 r., II UK 313/09, OSNP 2011/19-20/260). W art. 184 ustawy, obejmującym stany „zastane” w dniu jego wejścia w życie, ustawodawca nie zróżnicował bowiem przesłanek nabycia prawa do emerytury przez osoby wykonujące pracę w warunkach szczególnych w zależności od dat ich urodzenia, a w efekcie od daty osiągnięcia wymaganego wieku emerytalnego (art. 32 i art. 46 ustawy). W tym jednym przypadku uregulował odrębnie, tj. osobno i w sposób szczególny sytuację prawną osób ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., które w dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (1 stycznia 1999 r.) legitymowały się już okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym oraz okresem składkowym i nieskładkowym z art. 27 ustawy (co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn). Powyższa konstatacja nie prowadzi jednak do zmiany zaskarżonego wyroku, gdyż nawet prawidłowe uwzględnienie okresu pracy skarżącej w warunkach szczególnych wPPHU (...), czyli w wymiarze 1 roku i 7 miesięcy, łącznie z uwzględnionym okresem pracy w takich warunkach wZakładach (...)przez 11 lat, 2 miesiące i 6 dni oraz okresem pracyA. K.w szczególnych warunkach wfirmie (...)od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r., tj. okresem 1 roku i 3 miesięcy, daje okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 14 lat i 6 dni.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego, iż skarżąca nie udowodniła wymaganego przepisem art. 184 ustawy o emeryturach i rentach co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, a zatem nie spełniła wszystkich przesłanek do nabycia prawa do emerytury na podstawie tego przepisu.
Sąd Apelacyjny pominął, stosownie do treściart. 381 kpc, nowe dowody zgłoszone przez skarżącą w apelacji, uznając, że ubezpieczona nie wykazała, iż nie mogła powołać tych dowodów w postępowaniu przed Sądem I instancji ani też, by potrzeba ich powołania wynikła później. Sąd wziął przy tym pod uwagę, że odwołująca w toku postępowania odwoławczego reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, który – mimo nadesłania przezZakłady (...)akt osobowych wnioskodawczyni przed terminem rozprawy wyznaczonej na 8 marca 2013 r. i załączenia na tej rozprawie do akt sprawy akt osobowych zfirmy (...)– nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych ani na tej rozprawie, ani też w złożonym 15 marca 2013 r. głosie do protokołu rozprawy.
Z tych przyczyn apelacja, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na mocyart. 385 kpc.