Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 156/14
Data wyroku: 2014-10-17 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grzegorz Szacoń, Robert Bury, Dorota Gamrat-Kubeczak
Słowa kluczowe: Postępowanie Spadkowe, Przyjęcie Spadku
Podstawa prawna: art. 1019 §1 i 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 156/14

POSTANOWIENIE
Dnia 17 października 2014 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Dorota Gamrat - Kubeczak

Sędziowie:

SO Robert Bury (spr.)
SR del. Grzegorz Szacoń

Protokolant:

Lidia Saga-Kolasa

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2014 roku wS.
sprawy z wnioskuA. W.iA. K.
z udziałem(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
o uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku
na skutek apelacji uczestnika
od postanowienia Sądu Rejonowego w Goleniowie
z dnia 10 września 2013 roku, sygn. akt I Ns 210/12
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Goleniowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Sygn. akt II Ca 156/14

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Goleniowie w sprawie z wnioskuA. W.iA. K.z udziałem(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.postanowieniem z dnia 10 września 2013 roku zatwierdził oświadczenia wnioskodawcówA. W.orazA. K.o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poE. W., zmarłym w dniu 10 lutego 2011 roku wT.i tam ostatnio stale zamieszkałym.
Sąd ustalił, żeE. W.mieszkał wT., pozostawał w nieformalnym związku zE. H. (1). Spadkodawca na 5 lat przed śmiercią wyjechał do Niemiec, gdzie pracował przez 3 lata, następnie powrócił do Polski, gdzie zmarł 10 lutego 2011 roku. Miał dwójkę dzieci:A. W.iA. K.. Dzieci mieszkały wG., zmarły bardzo rzadko kontaktował się z nimi. Z córką ostatni raz widział się na komunii jej dziecka, zaś z synem na kilka lat przed śmiercią.E. H. (2)dowiedziała się o długach zmarłego dopiero po jego śmierci. Siostra zmarłego -B. W.nie miała dobrego kontaktu z bratem. Nie wiedziała o istnieniu długów. Spotykała się z nim średnio raz do roku. Na pogrzebie brata dowiedziała się od jego partnerki -E. H. (1), że brat nie zostawił żadnych długów.A. W.iA. K.rozmawiali o długach ojca na pogrzebie z rodzeństwem zmarłego orazE. H. (2). Nikt z obecnych nic nie wiedział o istnieniu długów.
Sąd przyjął, że podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2w zw. zart. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c.). Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego. W ocenie Sądu, materiał dowodowy potwierdza, że spadkobiercy, będąc dziećmi zmarłego i wiedząc o jego śmierci i swoim tytule do dziedziczenia, nie mając od lat kontaktu z ojcem, podjęli działania w celu ustalenia owego majątku - rozpytywali na pogrzebie ojca członków rodziny a także konkubinę zmarłego o istnieniu majątku spadkodawcy. Wszyscy zapewniali o braku wiedzy o jakichkolwiek zobowiązaniach. W ocenie Sądu spadkobiercy dochowali należytej staranności wypytując o majątek spadkowy. W toku postępowania nie ujawnione zostało aby do zmarłego przychodziła korespondencja, z której wnioskodawcy bądź inny członkowie rodziny mogli dowiedzieć się o istnieniu długu.
Postanowienie zostało zaskarżone w całości przez uczestnika postepowania(...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwS., która zarzuciła orzeczeniu naruszenie:

1
art 1019 § 2 k.c.w zw. zart. 84 k.c.i88 § 2 k.c.przez nierozpoznanie przez Sąd I instancji spełnienia przez wnioskodawców ad. 1 i 2 przesłanki zachowania przewidzianego wart. 88 § 2 k.c.terminu do skorzystania z uprawnienia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poE. W., co skutkowało brakiem ustaleń faktycznych w tym zakresie, błędną wykładnią w zakresie czynności spadkobierców, których spełnienie należy traktować spełnienie przesłanki dołożenia należytej staranności w ustaleniu przedmiotu spadku po zmarłym spadkodawcy.

2
art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.i13 § 2 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyrażający się w odmówieniu mocy dowodowej zeznaniom świadkaE. H. (1)i dokonaniu oceny materiału dowodowego z pominięciem zeznań ww. świadka, z których wynika, że wnioskodawcy w dniu pogrzebu ojca nie zadawaliE. H. (1)żadnych pytań odnośnie spadku po nim, zwłaszcza pozostawieniu przez niego długów spadkowych, co w konsekwencji doprowadziło do poczynienia przez Sąd I instancji błędnych ustaleń, że wnioskodawcy podjęli próbę ustalenia pasywów spadku po ojcu, tym samym pozostawali w usprawiedliwionym okolicznościami błędzie, który nie jest skutkiem niedołożenia należytej staranności,

3
art. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 233 § 1 k.p.c.i13 § 2 k.p.c., polegające na nie wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn, dla których odmówił mocy dowodowej zeznaniom świadkaE. H. (1), co uniemożliwiało uczestnikowi postępowania ustosunkowanie się do przyjętej przez Sąd oceny dowodów w tym zakresie.

W oparciu o powyższe zarzuty, apelująca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenia wniosku. Apelująca wniosła także o sprostowanie przez Sąd (I lub II instancji) z urzędu pkt. 1 sentencji zaskarżonego postanowienia oraz uzasadnienia (w części ustalającej stan faktyczny) w zakresie daty zgonuE. W.przez zmianę błędnej daty ,40 lutego 2011 r.” na prawidłową „ 10 lutego 2004 r.” W apelacji zawarto również szereg wniosków dowodowych.
Wnioskodawcy domagali się oddalenia apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

1
Apelacja jest zasadna. Ponowne rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym, wyrażające się w ponownym ustaleniu stanu faktycznego i subsumpcji prawnej prowadzi do wniosku o nierozważeniu przez Sąd istoty sprawy w zakresie zachowania przez wnioskodawców terminu do skorzystania z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poE. W.określonegoart. 88 § 2 k.c.; nie poczyniono ustaleń istotnych w tym przedmiocie i nie odniesiono się do obowiązującej normy prawnej.

2
Norma prawna mająca zastosowanie w sprawie wyznacza fakty istotne dla rozstrzygnięcia, które powinny być przedmiotem dowodu, zgodnie zart. 227 k.p.c.Odniesienie się przez Sąd do okoliczności wyznaczonych znajdującym zastosowanie przepisem prawa materialnego jest właśnie rozpoznaniem istoty sprawy, w zasadzie jednolicie określanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nierozpoznanie istoty sprawy należy odnieść do badania materialnoprawnej podstawy dochodzenia roszczeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 roku, IV CSK 299/10), podstawy merytorycznej roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2010 roku, I CSK 661/09), materialnej podstawy żądania pozwu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2010 roku, II CSK 239/09), materialnej (istotnej) podstawy żądania pozwu, rozważenia oraz oceny poddanych przez strony pod osąd żądań i twierdzeń, a w konsekwencji - załatwienia sprawy w sposób merytoryczny lub formalny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 roku, II CKN 897/97, OSNC 1999, z. 1, poz. 22). Nierozpoznanie istoty sprawy ujmowano także jako pominięcie podstawy roszczenia, tj. przesłanek stanowiących o jego istnieniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2008 roku, III UK 86/07), nie odniesienie się do tego, co jest przedmiotem sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2002 roku, IV CKN 1298/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2002 roku, I CKN 486/00), trafnie także wskazując, że nierozpoznanie istoty sprawy to niewyjaśnienie i pozostawienie poza oceną okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1998 roku, III CKN 411/97), oceny czy rozpoznano istotę sprawy dokonuje się na podstawie żądań pozwu i przepisów prawa materialnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999 roku, I UKN 589/98, OSNP 2000, z. 12, poz. 483); w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 roku (II CKN 838/97) istotę sprawy określono przez przedmiot i zakres postępowania sądowego, więc przez roszczenie procesowe.

3
Stosownie do 1019§ 1 i 2 k.c.jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli ze zmianami, spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Zastosowanie znajduje jednakart. 88 § 2 k.c., według którego uprawnienie do uchylenia się wygasa w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia. Spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku złożonego pod wpływem błędu w terminie określonym wart. 88 § 2 k.c., tj. w ciągu roku od wykrycia błędu, w rozpoznanej sprawie - w ciągu roku od chwili dowiedzenia się o istnieniu długów spadkowych. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 roku (IV CK 799/04, OSNC 2006/5/94) wyrażono pogląd, że podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2w zw. zart. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 k.c.). Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Faktami istotnymi dla rozstrzygnięcia są zatem te, które stanowią o zachowaniu należytej staranności przez wnioskodawców w ustaleniu długów spadkowych oraz – jeżeli zachowali należytą staranność – w jakiej dacie dowiedzieli się o istnieniu tych długów. Upływ roku od tej daty wyłącza możliwość uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.

4
W postępowaniu przed Sądem I instancji zaniechano ustalenia faktów stanowiących o dacie, w jakiej wnioskodawcy dowiedzieli się o istnieniu długów spadkowych. Sąd zaniechał zatem ustalenia faktycznej podstawy żądania, wytyczonej hipotezą normy prawa materialnego znajdującej zastosowanie w sprawie –art. 88 § 2 k.c.Oznacza to nierozpoznanie istoty sprawy, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania zgodnie zart. 108 § 2 k.p.c.Czyni to zbędnym rozważenie pozostałych zarzutów apelacji.

5
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji ustali i ponownie rozważy wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia, w szczególności pozostawanie przez spadkobierców w usprawiedliwionym błędzie co do nieistnienia długów spadkowych, zachowanie należytej staranności w ustalaniu nieistnienia długów, w wypadku ustalenia tej ostatniej okoliczności – w jakiej dacie wnioskodawcy dowiedzieli się o istnieniu długów spadkowych. Konieczne jest w szczególności odniesienie się do normyart. 88 § 2 k.c.

6
Z powyższych przyczyn apelacja jest zasadna, a Sądu I instancji podlegał uchyleniu na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.