Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1026/13
Data wyroku: 2014-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Daśko, Marek Wojnar, Włodzimierz Suwała
Słowa kluczowe: Płatna Protekcja
Podstawa prawna: art. 230 § 1 kk, art. 230a § 1 kk

Sygn. akt VI Ka 1026/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: SSO Marek Wojnar (spr.)
Sędziowie:  SSO Włodzimierz Suwała
SSR del. Joanna Daśko
protokolant - sekr. sądowy Renata Roman
przy udziale prokuratora - Mariusza Ejflera
po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r.
sprawyA. B.
oskarżonej o przestępstwa zart. 230 § 1 kk,art. 230 a § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi- Północ w Warszawie
z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt III K 358/10
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt VI Ka 1026/13

UZASADNIENIE
A. B.została oskarżona o to , że:

1
w bliżej nieustalonym czasie, pomiędzy 22 kwietnia 2008 r. a 24 czerwca 2008 r. wW., powołując się na wpływy w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego wW., w zamian korzyści majątkową w kwocie 2000 zł udzieloną jej przezA. F. (1)podjęła się pośrednictwa w załatwieniu sprawy polegającej na ułatwieniuA. F. (2)pozytywnego zaliczenia egzaminu praktycznego na prawo jazdy kat. B w dniu 24 czerwca 2008 r. i 13 października 2008 r., poprzez wywarcie bezprawnego wpływu na przebieg tego egzaminu - tj. o czyn zart. 230 § l kk;

2
w bliżej nieustalonym czasie, pomiędzy 22 kwietnia 2008 r. a 24 czerwca 2008 r. wW.udzieliłaB. S.korzyść majątkową w kwocie 1700 zł, w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy polegającej na ułatwieniuA. F. (2)pozytywnego zaliczenia egzaminu praktycznego na prawo jazdy kat. B w dniu 24 czerwca 2008 r. i 13 października 2008 r., poprzez wywarcie bezprawnego wpływu na przebieg tego egzaminu - tj. o czyn zart. 230a § l kk.

    Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawiewyrokiem z dnia  29 maja 2013 roku, sygn. akt III K 358/10uznałA. B.w ramach zarzucanych jej czynów opisanych w pkt I i II aktu oskarżenia za winną tego, że w okresie pomiędzy 22 kwietnia 2008 r. a 24 czerwca 2008 r. wW., działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru powołując się na wpływy w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego wW.podjęła się pośrednictwa w załatwieniu sprawy polegającej na ułatwieniuA. F. (2)pozytywnego zdania egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B w zamian za korzyść majątkową w kwocie 300 zł i w zamiarze abyA. F. (3)udzielił korzyści majątkowej instruktorowi szkoły jazdy w zamian za pośrednictwo w ułatwieniu zdania egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B w WORD wW., poprzez wywarcie bezprawnego wpływu na decyzję pełniącego funkcję publiczną i w związku z pełnieniem tej funkcji egzaminatora WORD przeprowadzającego egzamin państwowy, co do zdania tego egzaminu przezA. F., ułatwiła popełnienie tego czynu w ten sposób, że przekazała ustalonej osobie kwotę 1700 zł., którą otrzymała odA. F. (5)za pośrednictwemA. F. (1), tj. winną popełnienia czynu zart. 230 § 1 kkw zb. zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 230a § 1 kkw zw. zart. 11§2kkwzw.zart. 12 kki za to na podstawieart. 230 § 1 kkw zb. zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 230a § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 12 kkskazał ją i przy zastosowaniuart. 11 § 3 kkna podstawieart. 230 § 1 kkw zw. zart. 33 § 2 kkw zw. zart. 12 kkwymierzył jej karę roku pozbawienia wolności i pięćdziesięciu stawek dziennych grzywny w kwocie po trzydzieści złotych; na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący trzy lata; na podstawieart. 45 § 1 kkorzekł przepadek uzyskanej korzyści majątkowej w kwocie trzystu złotych; na podstawieart. 627 kpkzasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa 480 zł tytułem opłat oraz 90 zł tytułem zwrotu wydatków.
Apelację od powyższego wyroku wniósł prokurator.Zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonejA. B.i zarzucił mu:

1
obrazę prawa karnego materialnego -art. 18 § 3 kkw zw. zart. 230 a § l kkpoprzez wyrażenie błędnego poglądu, iż zachowanieA. B.polegające na przekazaniu innej osobie pieniędzy, w celu uzyskania bezprawnych ułatwień podczas egzaminów na prawo jazdyA. F. (2)w WORD wW.w dniu 24.06.2008r stanowi jedynie pomocnictwo do występku zart. 230 a § l kk, w sytuacji gdy prawidłowa analiza takiego czynu, wskazuje na to, iż stanowi on występek zart. 230 a § l kkpopełniony w formie sprawstwa;

2
obrazę prawa materialnego -art. 11 § 2 kkw zw. zart. 12 kk- poprzez błędne uznanie, iż zachowania zarzucaneA. B.w pkt. I i II aktu oskarżenia, stanowią jedno przestępstwo ciągłe, w sytuacji gdy są one dwoma odrębnymi przestępstwami zart. 230 § l kkoraz zart. 230 a § l kk;

3
rażącą niewspółmierność kary orzeczonej wobec oskarżonejA. B., poprzez wymierzenie jej za przypisany jej czyn kary 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 3 lat próby oraz karę grzywny w rozmiarze 50 stawek dziennych, w kwocie po 30 zł, w sytuacji gdy okoliczności tego przestępstwa, a także wzgląd na kary orzeczone uprzednio wobecA.iA. F. (2), nakazują wymierzenieA. B.kary zdecydowanie surowszej.

W konkluzji apelacja wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez uznanie, iż oskarżona dopuściła się popełnienia dwóch zarzucanych jej w akcie oskarżenia czynów, z których jeden wyczerpał dyspozycjęart. 230 § l kk, zaś drugi dyspozycjęart. 230 a § l kki wymierzenie za to oskarżonej:
- za czyn zart. 230 § l kk, na podstawieart. 230 § l kkkary jednego roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz na podstawieart. 33 § 2 kkkary grzywny w rozmiarze 200 stawek po 20 zł; na podstawieart. 45 § l kkprzepadek 300zł;

-

za czyn zart. 230 a § l kk, na podstawieart. 230 a § l kkkary jednego roku i czterech miesięcy pozbawienia wolności oraz na podstawieart. 33 § 2 kkkary grzywny w rozmiarze 200 stawek po 20 zł;

wymierzenie oskarżonej na podstawieart. 85 kkiart. 86 § l kkjako kary łącznej dwóch lat pozbawienia wolności oraz kary łącznej grzywny w rozmiarze 300 stawek po 20zł;

-

warunkowe zawieszenie, na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kk, tak orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności na okres 4 lat próby.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja prokuratora nie jest pozbawiona słuszności jednakże jej wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez Sąd odwoławczy nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący słusznie podnosi, iż Sąd Rejonowy błędnie uznał, że skoro oskarżonaA. B.przekazałaB. S.pieniądze nie własne, leczA. F. (2), to udzielającym korzyść majątkową byłA. F. (2)i z tego względu zachowanie oskarżonej polegało jedynie na ułatwieniu przekazania tej korzyści, a w konsekwencji takie rozumowanie doprowadziło Sąd meriti do niezasadnego przyjęcia, że takie zachowanie oskarżonej stanowi jedynie pomocnictwo do popełnienia występku zart. 230 a § 1 kk, nie zaś jego bezpośrednie sprawstwo. Trudno podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym fakt przekazania przezA. B.pieniędzy nie własnych, lecz otrzymanych odA. F. (2)statuuje działanie oskarżonej w formie pomocnictwa. Do znamion przestępstwa stypizowanego wart. 230 a § 1 kknie należy bowiem ustalenie do kogo należała udzielana korzyść majątkowa. Powyższe przestępstwo popełnia ten, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy. Okoliczność, iż przekazane pieniądze stanowiły własnośćA. F. (2)nie ma znaczenia dla odpowiedzialności karnej oskarżonej w świetleart. 230 a § 1 kk. Gdyby uznać taki pogląd za słuszny, należałoby stwierdzić, iż również działanieA. F. (1)było pomocnictwem do przestępstwa określonego wart. 230 a § 1 kk, ponieważ przekazała ona oskarżonejA. B.pieniądze należące do jej mężaA. F. (2). Taka ocena prawna nie jest zasadna. Na marginesie wskazać należy, że chociaż zgodnie zart. 8 § 1 kpksąd rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne i nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu to godzi się zauważyć, że w sprawie dotyczącej odpowiedzialności karnejA. F. (1)nie przyjęto konstrukcji pomocnictwa do występku zart. 230 a § 1 kk, bowiem było to przestępstwo popełnione w formie sprawstwa.
Wprawdzie oskarżonaA. B.powołując się na wpływy w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego wW., podjęła się pośrednictwa w załatwieniu sprawy, w zamian za korzyść majątkową, a następnie część uzyskanej kwoty przekazała innej ustalonej osobie, część zaś zostawiła dla siebie, jednakże tego rodzaju zachowanie oskarżonej trudno uznać za jeden czyn wypełniający znamiona dwóch przepisów ustawy karnej i podlegający kumulatywnej kwalifikacji. Skarżący nie bez racji podnosi, że ustawodawca spenalizował zachowania określone wart. 230 § 1 kki wart. 230 a § 1 kkjako dwa odrębne występki, których znamiona wzajemnie nie pokrywają się. Przepisy te dotyczą tak zwanej płatnej protekcji biernej oraz płatnej protekcji czynnej. Do popełnienia każdego z wyżej wymienionych przestępstw konieczne jest zrealizowanie różnych znamion, które wzajemnie się nie pokrywają w tym sensie, że żadna część zachowania zart. 230 a § 1 kk, nie zawiera się w zachowaniu zart. 230 § 1 kk.
Przepisart. 230 § 1 kkstanowi o powołaniu się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołaniu przekonania innej osoby lub utwierdzeniu jej w przekonaniu o istnieniu takich wpływów oraz podjęciu się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę. Pośrednictwo zachodzi wtedy, gdy sprawca stanowi ogniwo między osobą, która chce załatwienia sprawy, a tym, kto może ją załatwić. Dla odpowiedzialności za omawiane przestępstwo jest bez znaczenia, czy pośrednictwo w istocie miało miejsce.  Płatna protekcja dokonana jest bowiem w czasie, kiedy sprawca podejmuje się załatwienia sprawy. Jest to przestępstwo formalne, nie jest więc konieczne, by sprawca wywarł jakikolwiek wpływ na działalność instytucji czy choćby rozpoczął załatwianie sprawy. Jak to ujął Sąd Najwyższy(wyrok SN z dnia 29 lutego 1984 r., Rw 53/84, OSNKW 1984, nr 9-10, poz. 94),faktyczne osiągnięcie przez sprawcę korzyści, jak również to, czy i w jaki sposób sprawca realizuje pośrednictwo w załatwieniu sprawy, nie należą do znamion omawianego przestępstwa.
W niniejszej sprawie oskarżonaA. B.wyczerpała powyższe znamiona poprzez powołanie się na wpływy w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego wW., w zamian za korzyść majątkową udzieloną jej przezA. F. (1)oraz podjęcie się pośrednictwa w załatwieniu sprawy polegającej na ułatwieniuA. F. (2)pozytywnego zaliczenia egzaminu praktycznego na prawo jazdy kat. B w dniu 24 czerwca 2008 r. i 13 października 2008 r.
Przepisart. 230 a § 1 kknatomiast dotyczy płatnej protekcji czynnej, która polega na udzieleniu albo obietnicy udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, polegające na bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, działanie lub zaniechanie osoby pełniącej funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji. Dla dokonania przestępstwa niezbędne jest udzielenie korzyści lub jej obietnicy w zamian za wywarcie wpływu i podobnie jak w przypadkuart. 230 § 1 kknie jest konieczne, aby osoba, która przyjmuje korzyść majątkową albo jej obietnicę, wywarła w rzeczywistości wpływ na działalność określonych w przepisie podmiotów, albo aby rzeczywiście była ona w stanie go wywrzeć.
Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, że oskarżonaA. B.bez wątpienia udzieliłaB. S.korzyść majątkową w kwocie 1700 zł, w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy polegającej na ułatwieniuA. F. (2)pozytywnego zaliczenia egzaminu praktycznego na prawo jazdy kat. B w dniu 24 czerwca 2008 r. i 13 października 2008 r., poprzez wywarcie bezprawnego wpływu na przebieg tego egzaminu.
Okoliczność, iż powołanie się na wpływy, podjęcie się pośrednictwa w doprowadzeniu do zdaniu egzaminu występowało od razu z zamiarem dalszego przekazania pieniędzy innej osobie nie stanowi, że zachowanie oskarżonejA. B.stanowi jeden czyn. Gdyby oskarżona, wbrew swoim zapewnieniom, nie przekazała pieniędzy dalej i tak doszłoby do zrealizowania znamion przestępstwa określonego wart. 230 § 1 kk. Natomiast dalsze przekazanie pieniędzy należy uznać za dodatkową aktywność sprawcy, zachowanie, którego znamiona zostały opisane wart. 230 a § 1 kk. Do powyższego wniosku można dojść analizując orzecznictwo Sądu Najwyższego, które co prawda odnosi się do realnego zbiegu przestępstwa płatnej protekcji oraz przestępstwa przekupstwa osoby pełniącej funkcję publiczną, jednakże z uwagi na podobieństwo stanu faktycznego, będzie miało ono zastosowanie również w przedmiotowej sprawie.(por. wyrok SN z dnia 17 września 1974 r., IV KR 191/74, OSNPG 1975, nr 2, poz. 22).Zgodnie z przytoczonym wyżej orzeczeniem, dla spełnienia znamion przestępstwa tzw. "płatnej protekcji" nie jest konieczne, aby sprawca wykazał jakąkolwiek inicjatywę, a w tym, aby żądał korzyści majątkowej lub osobistej. Wystarcza przyjęcie przez niego takiej korzyści zaoferowanej mu przez osobę zainteresowaną w załatwieniu konkretnej sprawy, a nawet przyjęcie samej tylko obietnicy określonego świadczenia. W razie gdy sprawca zatrzymał dla siebie całą uzyskaną korzyść materialną popełnia jedno przestępstwo zart. 244 kk(obecnieart. 230 kk) Jeżeli zaś przekazał ją w całości lub w części osobie pełniącej funkcję publiczną, u której pośredniczył w załatwieniu sprawy, dopuszcza się nadto odrębnego czynu zart. 241 kk(obecnieart. 229 kk).
Przedmiotowa sprawa dotyczy dwóch przestępstw: płatnej protekcji określonej wart. 230 § 1 kki przekupstwa pośrednika, stypizowanego wart. 230 a § 1 kk. Ponadto zachowanie oskarżonej stanowi sprawstwo czynu zabronionego polegającego na udzieleniu korzyści, dla zaistnienia w/w nie ma bowiem znaczenia, do kogo należała korzyść majątkowa.
Powyższe okoliczności przemawiają za zasadnością zarzutów apelacji kwestionujących dokonaną przez Sąd I instancji ocenę prawną zachowania oskarżonej.
Na uwzględnienie nie zasługuje jednak wniosek zawarty w apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, iż oskarżona dopuściła się popełnienia dwóch czynów zarzucanych jej w akcie oskarżenia oraz wymierzenie jej za to wskazanych w apelacji kar. Wnioskowana przez apelację zmiana zaskarżonego wyroku prowadziłaby bowiem w istocie do zmiany ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, iż zachowanie oskarżonej stanowiło dwa czyny, w tym uznanie, iż do popełnienia przestępstwa stypizowanego wart. 230a § 1 kkdoszło w formie sprawstwa, nie zaś pomocnictwa, a nadto wymierzenia za to surowszych kar pozbawienia wolności za każdy z czynów oraz surowszej kary łącznej pozbawienia wolności niż kara pozbawiania wolności orzeczona przez Sąd Rejonowy za jeden czyn podlegający kumulatywnej kwalifikacji prawnej. Tego rodzaju orzeczenie reformatoryjne wydane przez Sąd odwoławczy sprzeczne byłoby z dyspozycjąart. 454 §2 kpk. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu sąd odwoławczy może orzec surowszą karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku.
W tej sytuacji zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania dokonać trafnej oceny prawnokarnej zachowania oskarżonej, a w przypadku orzekania o karze winien mieć na względzie całokształt okoliczności istotnych dla wymiaru kary, określonych wart. 53 § 1 i 2 kk.
Reasumując – Sąd Okręgowy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku.