Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 157/14
Data wyroku: 2014-06-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 840 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 157/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 września 2013 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, VIII Wydział Cywilny, sygn. akt VIII C 4337/12, oddalił powództwoT. G.iK. G.wywiedzione przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (punkt 1) oraz zasądził solidarnie od powodów na rzecz pozwanej kwotę 1.217,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w całości (punkt 2).
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
T.iK. G.przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wŁ.przyul. (...), którego właścicielem jestSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wŁ.. Powodowie zobowiązani byli do płacenia miesięcznych opłat eksploatacyjnych na rzecz pozwanej, czego nie czynili.
Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 3 grudnia 2010 roku wydanym w postępowaniu upominawczym, sygn. akt VIII Nc 6938/10, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi nakazałK.iT. G., aby zapłacili solidarnie na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.kwotę 3.965,03 złotych z ustawowymi odsetkami od kwoty 3.769,55 złotych od dnia 1 października 2010 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 195,48 złotych od dnia 1 grudnia 2010 roku do dnia zapłaty, a także kwotę 642 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powodowie -T. G.iK. G.dokonali następujących wpłat na rzecz pozwanej:

-

kwotę 2.000 złotych w dniu 31 stycznia 2011 roku,

kwotę 1.800 złotych w dniu 5 lipca 2011 roku oraz

kwotę 2.400 złotych w dniu 30 listopada 2011 roku.

Wpłacone przez powodów kwoty zostały zarachowane przez pozwaną w pierwszej kolejności na rzecz zaległych zobowiązań zasądzonych nakazem zapłaty z dnia 3 grudnia 2010 roku wydanym w postępowaniu toczącym się pod sygnaturą VIII Nc 6938/10. Pozostałą zaś kwota 1.304,97 złotych pozwana zaliczyła na poczet bieżących opłat eksploatacyjnych obciążających powodów.
Po dokonaniu wskazanych powyżej wpłat powodowie w dalszym ciągu nie płacili opłat eksploatacyjnych.
Następnie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 25 czerwca 2012 roku, sygn. akt VIII Nc 2872/12, prawomocnym od dnia 14 lipca 2012 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi nakazałT.iK. G., aby zapłacili solidarnie na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.kwotę 8.752,21 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 1.292,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Po zaopatrzeniu wskazanego nakazu zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku (sygn. akt VIII Nc 2872/12) w klauzulę wykonalności, na wniosek wierzyciela -Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Widzewa w ŁodziA. B.o sygn. akt KM 1902/12.
W dniu 16 lipca 2012 rokuK.iT.małżeństwoG.wnieśli sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku, wydanego w sprawie VIII Nc 2872/12. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2012 roku Sąd Rejonowy odrzucił sprzeciw powodów, gdyż został on wniesiony po upływie przypisanego terminu. Powyższe postanowienie z dnia 20 lipca 2012 roku zostało utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy.
Sąd Rejonowy poczynił przedstawione ustalenia faktyczne, w większości bezsporne między stronami, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów prywatnych, których prawdziwość nie była kwestionowana w toku postępowania.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku, sygn. akt VIII Nc 2872/12, opatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 roku, zostało oparte na zarzucie spełnienia zasądzonego świadczenia. Powodowie twierdzili, iż pozwana w sposób nieprawidłowy zarachowała dokonane przez nich wpłaty, kolejno 2.000 złotych, 1.800 złotych i 2.400 złotych, które w całości zaspokajają wierzytelność z tytułu opłat eksploatacyjnych zasądzonych nakazem zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku (sygn. akt VIII Nc 2872/12).
Na wstępie Sąd Rejonowy, opierając się na obszernym orzecznictwie podniósł, iż powództwo opozycyjne winno być oparte na zdarzeniu, które powstało po wydaniu nakazu zapłaty, albowiem w przeciwnym wypadku uwzględnienie zarzutów skierowanych przeciwko prawomocnemu orzeczeniu naruszałoby powagę rzeczy osądzonej. W związku z powyższym Sąd Rejonowy wywiódł, iż należy zbadać okoliczności faktyczne, które zaistniały po wydaniu przedmiotowego nakazu zapłaty oraz czy okoliczności te wypłynęły na to, aby obowiązek stwierdzony w tym tytule egzekucyjnym przestał istnieć.
Po dokonaniu wskazanych ustaleń Sąd Rejonowy stwierdził, iż w realiach niniejszej sprawy nie ujawniły się żadne okoliczności, o których mowa wart. 840 § 1 k.p.c.Po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub po zamknięciu rozprawy nie nastąpiło zdarzenie, które skutkowałoby wygaśnięciem zobowiązania albo niemożliwością jego egzekwowania, a także podniesiony przez powodów zarzut spełnienia świadczenia, mimo iż nie był przedmiotem rozpoznawania w sprawie VIII Nc 2872/12, okazał się być chybiony, bowiem powodowie mogli powołać się na powyższy zarzut w postępowaniu, w którym doszło do wydania tytułu egzekucyjnego, lecz nie zrobili tego skutecznie, a złożony przez nich sprzeciw od przedmiotowego nakazu zapłaty został odrzucony przez Sąd postanowieniem z dnia 20 lipca 2012 roku jako spóźniony. Sąd Rejonowy argumentował, iż wpłaty, na które powołuje się strona powodowa zostały dokonane przed wydaniem tytułu egzekucyjnego jakim jest nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie VIII Nc 2872/12.
Dodatkowo Sąd Rejonowy zważył, iż pozwana spółdzielnia precyzyjnie wskazała jakie roszczenia zostały zaspokojone przez powodów dokonanymi przez nich wpłatami, a także fakt zaliczenia pozostałej kwoty w wysokości 1.304,97 złotych na poczet bieżących opłat eksploatacyjnych.
Apelację od powyższego orzeczenia wywiedli powodowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie spawy Sądowi I instancji w celu ponownego rozpoznania. Apelujący zarzucili orzeczeniu Sądu I instancji: 1. naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanieart. 410 k.c.oraz prawa procesowego a w szczególnościart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.przez niewłaściwą jego interpretację, 2. nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, 3. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, 4. uchybienia procesowe, które wpłynęły na wynik sprawy.
W odpowiedzi na apelację strona pozwana, działająca przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o: oddalenie apelacji powodów jako bezzasadną oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.
Na rozprawie odwoławczej w dniu 28 maja 2014 roku powódT. G., działający także jako pełnomocnik powódkiK. G.oświadczył, iż popiera wniesioną apelację. Pełnomocnik pozwanej wniósł zaś o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
/e-protokół rozprawy z dnia 28 maja 2014 roku: 5.32 – stanowisko powoda, 9.23 – stanowisko pełnomocnika pozwanej/
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Szczegółowa analiza akt oraz uzasadnienia Sądu I instancji wskazuje, iż apelacja wywiedziona przez powodów nie jest zasadna i podlega oddaleniu na mocyart. 385 k.p.c.
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne, jak również w następstwie bezbłędnie zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Z uzasadnienia apelacji wynika, iż powodowie zarzucają rozstrzygnięciu Sądu I instancji naruszenieart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, iż zarzut spełnienia świadczenia jest niedopuszczalny, gdyż dokonane przez powodów wpłaty miały miejsce przed wydaniem tytułu egzekucyjnego, jakim jest nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie VIII Nc 2872/12. W dalszej kolejności powodowie zarzucają, iż Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił, że dokonane przez nich wpłaty zostały w sposób prawidłowy zarachowane przez pozwaną na poczet ich długów; w ocenie apelujących przedmiotowe wpłaty w całości zaspokajają wierzytelność z tytułu opłat eksploatacyjnych zasądzoną nakazem zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku (sygn. akt VIII Nc 2872/12).
W pierwszej kolejności celowe jest odniesienie się do zarzutów naruszeniaart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ uznanie, iż w niniejszej sprawie niedopuszczalne było powołanie się przez powodów na zarzut spełnienia świadczenia, może czynić irrelewantnym pozostałe zarzuty apelacji, choć oczywiście także i do nich Sąd się merytorycznie odniesie.
Stosownie do treściart. 840 § 1 k.p.c.dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia, jeżeli:

1
przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym nie będącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście;

2
po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie.

Sąd odwoławczy podziela w pełni stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 23 maja 2012 roku w sprawie III CZP 16/12 (OSNC 11/2012, poz. 129), zgodnie z którą oparcie powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zarzut ten - ze względu na ustanowiony ustawą zakaz - nie mógł być rozpoznany w sprawie, w której wydano tytuł egzekucyjny.
W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że w judykaturze oraz nauce prawa procesowego cywilnego ugruntowane jest stanowisko, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku dochodzi do prekluzji materiału faktycznego sprawy, w której został on wydany. Oznacza to, że jeżeli określone okoliczności i oparte na nich zarzuty lub wypływające z nich wnioski istniały i dały się sformułować w chwili zamknięcia rozprawy, lecz strona skutecznie ich nie podniosła lub nie przytoczyła, w związku z czym nie zostały spożytkowane przez Sąd przy wydawaniu wyroku, podlegają prekluzji, czyli tzw. „wykluczającemu działaniu prawomocności”. Powództwo przeciwegzekucyjne nigdy nie należało do wyjątków przełamujących zasadę prekluzji łączonej z prawomocnością materialną; prawnodogmatyczny wzorzec tego powództwa, wywodzony jeszcze z powództwa o umorzenie egzekucji (art. 566 d.k.p.c.), przewiduje pozbawienie wykonalności prawomocnego (wykonalnego) orzeczenia - a ściślej, tytułu wykonawczego, tj. orzeczenia opatrzonego klauzulą wykonalności - a nie ugodzenie w jego prawomocność i podważenie jego treści. W związku z tym podstawą tego powództwa mogą być wyłącznie twierdzenia wskazujące, że po zamknięciu rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku nastąpiły okoliczności, wskutek których zobowiązanie dłużnika wygasło z powodu wykonania lub z innych przyczyn albo nie może być egzekwowane. Nie mogą być natomiast podstawą powództwa opozycyjnego zarzuty skierowane przeciwko orzeczeniu, zmierzające do zmiany jego treści. Przedmiotem rozpoznania w sprawie wszczętej powództwem opozycyjnym nie mogą być zdarzenia istniejące przed powstaniem tytułu korzystającego z powagi rzeczy osądzonej, gdyż wówczas jego uwzględnienie prowadziłoby do zanegowania tej powagi i zakwestionowania prawomocnych orzeczeń, co jest niedopuszczalne. Sąd rozpoznający powództwo opozycyjne jest bezwzględnie związany wyrokiem wydanym w sprawie między wierzycielem a dłużnikiem co do ustalonego w sentencji obowiązku świadczenia. Z tego względu - przy orzekaniu na podstawieart. 840 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., gdy tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu - uwzględnia wyłącznie zdarzenia, które nastąpiły po wydaniu tego wyroku.
Sąd Najwyższy podniósł, że w wyniku licznych zmian ustawowych dostosowujących postępowanie cywilne do wymagań współczesności, wkodeksie postępowania cywilnegopojawiły się przepisy uniemożliwiające pozwanemu wykazanie w toku sprawy faktu wygaśnięcia zobowiązania będącego przedmiotem roszczenia powoda. Ustawowy zakaz wykazywania w postępowaniu rozpoznawczym faktu wygaśnięcia zobowiązania - mogący w niektórych wypadkach prowadzić do wydania orzeczenia sprzecznego ze stanem faktycznym oraz z prawem materialnym - musiał znaleźć odniesienie do odpowiedniego narzędzia procesowego likwidującego jego negatywne skutki. Narzędziem tym jest właśnieart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.w obecnym brzmieniu, przy czym tej funkcji nie odbiera mu fakt, że wskazana w nim podstawa przynależy raczej do przesłanek powództwa opozycyjnego wymienionych wart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.
Reasumując Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż powoływanie się naart. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.nie wchodzi w rachubę kiedy tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu, gdyż rozpatrywaniu zdarzenia sprzed powstania tego tytułu stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej. Powództwo opozycyjne zart. 840 k.p.c.nie może prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądowym. Jedyny zaś wyjątek od wspomnianej zasady ma miejsce tylko wtedy, gdy zarzut ten - ze względu na ustanowiony ustawą zakaz - nie mógł być rozpoznany w sprawie, w której wydano tytuł egzekucyjny.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w świetleart. 840 § 1 k.p.c., jak słusznie stwierdził Sąd Rejonowy - niedopuszczalne było powołanie się przez stronę powodową na zarzut spełnienia świadczenia. Sąd Okręgowy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska skarżących, iż brzmienieart. 840 § 1 k.p.c., pozwala na podniesienie zarzutu spełnienia świadczenia bez żadnych ograniczeń. Zarzut spełnienia świadczenia mógł być przedmiotem rozpoznania w ramach postępowania w sprawie o sygn. akt VIII Nc 2872/12. Tak się jednak nie stało, nie z powodu ustawowych ograniczeń zabraniających wykazania faktu wygaśnięcia zobowiązania będącego przedmiotem roszczenia powoda, lecz z powodu zaniedbania procesowego strony. Należy bowiem podkreślić, iż sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie VIII Nc 2872/12 został przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi odrzucony z powodu uchybienia terminowi do jego wniesienia. W zaistniałej sytuacji zarzut spełnienia świadczenia nie może stanowić podstawy do wystąpienia z powództwem o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, gdyż w istocie prowadziłoby to do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy o zapłatę, a tym samym do podważenia treści wydanego orzeczenia, co w świetle zaprezentowanych wyżej poglądów orzecznictwa, które Sąd odwoławczy w pełni podziela, jest niedopuszczalne na gruncieart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.orazart. 365 k.p.c.
W kontekście powyższych rozważań należy uznać za bezprzedmiotowe także pozostałe zarzuty apelujących sprowadzające się do twierdzenia, iż dokonane przez nich wpłaty na rzecz pozwanej spółdzielni zaspokajają w całości wierzytelność z tytułu opłat eksploatacyjnych, zasądzoną nakazem zapłaty z dnia 25 czerwca 2012 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VIII Nc 2872/12. Sposób zaliczenia dokonanych przez powodów wpłat na poczet wierzytelności pozwanej był już przedmiotem rozpoznania przez Sąd, a jego zasadność mogła być kwestionowana przez stronę powodową w toku postępowania, w którym doszło do wydania tytułu wykonawczego. Skarżący mieli zarówno możliwość kwestionowania sposobu zarachowania dokonanych przez nich wpłat, jak też możliwość złożenia wniosku o powołanie biegłego w toku postępowania, w którym wydano tytuł egzekucyjny. Dopuszczenie przez Sąd dowodu z opinii biegłego w niniejszym postępowaniu godziłoby w zasadę powagi rzeczy osądzonej, która gwarantuje stabilność orzeczeń sądowych.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z wyrażoną wart. 99 k.p.c.w zw. zart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.zasadą odpowiedzialności za wynik sporu zasądzając odT. G.iK. G.solidarnie na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.kwotę 600 (sześćset) złotych. Na kwotę tę złożyło się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w postępowaniu odwoławczym ustalone w oparciu o§ 12 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 490).