Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 143/14
Data wyroku: 2014-06-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hubert Gąsior, Maria Mrozik-Sztykiel, Anna Prokopiuk
Słowa kluczowe: Obrona Konieczna, Zabójstwo
Podstawa prawna: art.148§1 kk w zw. z art.31§2 kk w zw. z art.25§2 kk

Sygn. akt II AKa 143/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 czerwca 2014r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Maria Mrozik-Sztykiel
Sędziowie: SA – Anna Prokopiuk (spr.)
SO (del.) – Hubert Gąsior
Protokolant: – st. sekr. sąd. Katarzyna Rucińska
przy udziale Prokuratora Hanny Gorajskiej-Majewskiej i oskarżyciela posiłkowegoJ. R. (1)
po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2014 r.
sprawyJ. R. (2)
oskarżonego zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.w zw. zart. 25 § 2 k.k.
na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 4 lutego 2014 r. sygn. akt  V K 116/13
- utrzymuje w mocy wyrok w zaskarżonej części;
- zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając wydatkami Skarb Państwa;

    - zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataT. N., Kancelaria Adwokacka wW.738 zł w tym 23% VAT tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu pełnionej przed Sądem Apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 lutego 2014 r. sygn. akt V K 116/13 Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie oskarżonegoJ. R. (2)w ramach zarzucanego mu w pkt I aktu oskarżenia czynu uznał za winnego tego że w dniu 17 listopada 2012 r. w opuszczonym budynku przyul. (...)wR.woj.(...), odpierając bezpośredni, bezprawny zamach na swoją wolność seksualną ze stronyD. R.przekroczył granice obrony koniecznej poprzez zastosowanie sposobu obrony niewspółmiernego do niebezpieczeństwa zamachu i działając w zamiarze ewentualnym dokonał zabójstwaD. R.w ten sposób, że używając szklanej butelki i kawałka cegły zadał wskazanemu kilkanaście uderzeń w głowę powodując u niego obrażenia w postaci bardzo licznych ran tłuczonych oraz zasinień i otarć naskórka głowy zlokalizowanych na twarzy, w okolicy czołowej, obustronnie w okolicach skroniowych oraz ciemieniowych, wybroczyn i niewielkich wylewów krwawych w błonie śluzowej jamy ustnej, podbiegnięć krwawych w tkance podskórnej głowy obejmujących okolice czołowo-skroniowo-ciemieniowe obustronnie, wieloodłamowych złamań kości sklepienia i podstawy czaszki po stronie lewej z wgłobieniem odłamów kostnych w lewej okolicy skroniowej, złamania kości jarzmowej lewej, rozerwania opony twardej oraz opon miękkich i rozfragmentowania tkanki mózgowej w lewej okolicy skroniowej na wysokości wgłobienia odłamów kostnych, niewielkiej ilość krwi pod oponą twardą oraz pod oponami miękkimi mózgu, stłuczenia mózgu oraz obecności krwi w układzie komorowym mózgu, które to obrażenia głowy z następowym nieodwracalnym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego skutkowały zgonem pokrzywdzonego na miejscu zdarzenia, przy czym jego zdolność do rozpoznania czynu i pokierowania swoim postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona i czyn ten zakwalifikował zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.w zw. zart. 25 § 2 k.k.i za to na podstawieart.148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.w zw. zart 25 § 2 k.k.skazał oskarżonego a na podstawie art.art. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.zw. zart. 25 § 2 k.k.w zw. zart. 60 § 1 k.k.w zw. zart. 60 § 6 pkt 2 k.k.wymierzył mu karę 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności.
OskarżonegoJ. R. (2)uznał w ramach zarzucanego mu w pkt II aktu oskarżenia czynu za winnego tego, że w dniu17 listopada 2012 roku przyul. (...)wR., woj.(...), z kurtki należącej doD. R.zabrał w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 400 zł, przy czym jego zdolność do rozpoznania czynu i pokierowania swoim postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona i czyn ten zakwalifikował z art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 17 § 2 k.w. i za to a na podstawie art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 17 § 2 k.w. skazał oskarżonego a na podstawie art. 119 § 1 k.w. wymierzył karę10 (dziesięciu) dni aresztu.
Na podstawieart. 62 k.k.orzekł o wykonaniu orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym.
Na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej wobec oskarżonego w pkt 1. wyroku kary 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia skazanego wolności w niniejszej sprawie, tj. od dnia 18 listopada 2012 roku do dnia 4 lutego 2014 roku.
Sąd nadto orzekł o dowodach rzeczowych na podstawieart. 44 § 2 k.k.,art. 230 § 2 k.p.k.,art. 192a § 1 k.p.k.oraz o kosztach nieopłaconej obrony z urzędu pełnionej w postępowaniu przed Sądem I instancji.
Na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych.
Apelacje od wyroku wnieśli obrońca oskarżonego oraz Prokurator Rejonowy w Wołominie.
Prokuratorzaskarżył wyrok w zakresie czynu z pkt I aktu oskarżenia dotyczącego zarzutu zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.na niekorzyść oskarżonegoJ. R. (2).
Na zasadzieart. 438 pkt 2 i 3 k.k.wyrokowi zarzucił:
1. obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 k.p.k.,art. 366 § 1 k.p.k.orazart. 410 k.p.k.- polegającą na dowolnej i wykraczającej poza ramy swobodnej oceny dowodów analizie materiału dowodowego, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, w szczególności na uznaniu, iż z treści wyjaśnień oskarżonego z dnia 20 listopada 2012 r. oraz z dnia21 listopada 2012 r. wynika, iż zachowanieJ. R. (2)polegające na użyciu wobecD. R.gazu pieprzowego, a następnie uderzenie ww. raz szklaną butelką i wielokrotnie kawałkiem cegły w głowę, stanowiło jedno zachowanie, które miało na celu odpieranie bezprawnego, bezpośredniego zamachu na jego dobro prawnie chronione;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
wynikający z obrazy przepisów postępowania, o której mowa w pkt. 1,
polegający na uznaniu, iż zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy pozwala na uznanie, iż oskarżonyJ. R. (2)dopuścił się zarzucanego mu czynu zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart.31 § 2 k.k.działając w ramach przekroczenia granic obrony koniecznej stypizowanej wart. 25 § 2 k.k., podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wyjaśnień oskarżonegoJ. R. (2), opinii sądowo-lekarskich oględzin i sekcji zwłok oraz opinii ustnej złożonej przez biegłego lekarza z(...)wW., protokołu oględzin zwłok na miejscu ich znalezienia, protokołu oględzin miejsca ujawnienia zwłok, protokołu oględzin i otwarcia zwłok, protokołu odtworzenia przebiegu zdarzenia, opinii sądowo-psychiatrycznej, opinii psychologicznej czy opinii z zakresu badań genetycznych, prowadzi do wniosku, iż oskarżonyJ. R. (2)swoim. działaniem wypełnił znamiona czynu zabronionego zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k., albowiem jego zachowanie polegające na zadaniu kilkunastu uderzeń w głowę szklaną butelką i kawałkiem cegły, które spowodowały uD. R.obrażenia ciała skutkujące jego zgonem na miejscu zdarzenia, stanowiło odrębny czyn i nie obejmowało swym zakresem zachowania polegającego na odpieraniu bezpośredniego i bezprawnego zamachu na jego wolność seksualną, a co za tym idzie nie stanowiło działania w ramach przekroczenia granic obrony koniecznej.
Podnosząc powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie wskazanym w pkt I apelacji.
Obrońcaoskarżonego zaskarżył wyrok, w tej części, która obejmuje skazanie oskarżonego za czyn określony punktem I aktu oskarżeniai 1 wyroku, któremu zarzucił, iż zapadł z naruszeniem następujących przepisów postępowania karnego:
-art. 410 k.p.k.orazart. 424 k.p.k.wyrażającego się niedostatecznym uwzględnieniem przy orzekaniu aspektów podmiotowych, a także niedostateczne wykorzystanie w uzasadnieniu wyroku szeregu elementów stanu faktycznego, a przede wszystkim okoliczności podmiotowych sprawcy przy kwalifikacji prawnej czynu, co doprowadziło również do naruszenia prawa materialnego:art. 148 § 1 k.k.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej część wyroku poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu naart. 148 § 4 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.w zw. zart. 25 § 3 k.k.i zwolnienie oskarżonego od kary względnie, jeśli Sąd uzna, że oskarżony zasługuje na karę, wymierzenie jej w warunkachart. 60 § 1 k.k.i w wysokości pozwalającej na jej warunkowe zawieszenie.
Na rozprawie apelacyjnej Prokurator cofnął apelację wniesioną przez Prokuratora Rejonowego w Wołominie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy nie jest zasadna, a podniesione w jej uzasadnieniu argumenty i wnioski nie zasługują na uwzględnienie.
Odnośnie apelacji oskarżonego podnieść trzeba, że zarzut w niej został nieprawidłowo sformułowany. Z treści motywów apelacji wynika, że zarzucona obraza przepisów postępowania dotyczy sfery oceny dowodów. Należy uznać, że zdaniem skarżącego niepełna ocena dowodów doprowadziła do błędnych ustaleń faktycznych co do postaci winy oskarżonego, który - zdaniem skarżącego - działał w stanie silnego wzburzenia, co w konsekwencji zobowiązywałoby Sąd do zastosowania właściwej oceny prawnej przez zakwalifikowanie czynu zart. 148 § 4 k.k.
Sąd Okręgowy, uznając winę oskarżonego co do czynu zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.w zw. zart. 25 § 2 k.k.za udowodnioną dysponował materiałem dowodowym, który ocenił, nie uchybiając żadnej z obowiązujących reguł procesowych. Wyjaśnienia oskarżonego, stanowiące główny dowód w sprawie co do przebiegu przedmiotowego zdarzenia zostały ocenione przez Sąd z dużą ostrożnością i zweryfikowane innymi dowodami, przede wszystkim opinią biegłego z zakresu medycyny sądowej, opinią z zakresu badań genetycznych, zapisem z wizji lokalnej przeprowadzonej z udziałem oskarżonego, a w sposób pośredni dowodami osobowymi z zeznań świadkówJ. R. (1),R. B.,M. T.,A. P.iM. P.. Jak wynika z treści obszernych motywów zaskarżonego wyroku, Sądmeritiodniósł się także zarówno do motywacji działania oskarżonego – chęć odparcia ataku ze strony pokrzywdzonego na jego wolność seksualną, jak i okoliczności podmiotowych sprawcy (vide str. 28).
Sąd ten poczynił nadto ustalenia co do ewentualnego działania sprawcy pod wpływem wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami i zasadnie uznał na podstawie ujawnionego w sprawie materiału dowodowego, że choć atak pokrzywdzonego na jego osobę mógł wywołać u oskarżonego wzburzenie, to jednak brak było elementu usprawiedliwienia podjętego przez niego działania koniecznego dla przyjęcia wskazanej przez obrońcę kwalifikacji prawnej zarzuconego oskarżonemu czynu (str. 31 uzasadnienia). Okoliczności usprawiedliwiających stan silnego wzburzenia nie można doszukiwać się tylko w cechach charakteru sprawcy, w jego predyspozycjach psychicznych z powodu odchyleń do normy czy to w sferze intelektu, czy to w sferze emocjonalnej, a to sugeruje w apelacji obrońca. Okoliczności te muszą istnieć poza sprawcą, w zjawiskach zewnętrznych, na które silne wzburzenie i podjęte pod jego wpływem działanie jest reakcją współmierną do wywołującej ją przyczyny (vide wyrok SN z dnia12 listopada 1977 r. V KR 228/76 OSNKW 1977 nr 4-5). Sąd I instancji wykazał, iż okoliczności zamachu dokonanego przez pokrzywdzonego na wolność seksualną oskarżonego – brak większej agresywności, brutalności w działaniu, brak użycia przezD. R.niebezpiecznego narzędzia, wcześniejsza ich znajomość, (w tym, jak podał sam oskarżony – wcześniejsze próby nawiązania kontaktów seksualnych ze strony pokrzywdzonego) uwzględnienie dysproporcji wieku i sprawności fizycznej oskarżonego i napastującego go seksualnie pokrzywdzonego, a zwłaszcza wartość zaatakowanego dobra w korelacji z dobrem poświęconym – nie są tego rodzaju, by mogły spełniać konieczny warunek dla przyjęcia, że wzburzenie sprawcy usprawiedliwione było społecznie w warunkach danego zdarzenia. Bezsporne jest nadto w sprawie, że w trakcie przedmiotowego zdarzenia oskarżony był pod wpływem alkoholu i była to zwykła nietrzeźwość alkoholowa. Okoliczność ta – co pomija skarżący – stanowi negatywną przesłankę dla przyjęcia, iż sprawca działał w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami (vide – wyrok SN z dnia 2 lutego 1973 r. IV KR 392/72 OSNP 1973 nr 8, wyrok SN z dnia 7 czerwca 1972 r. III KR 54/72 OSNKW 1972 nr 11).
Sąd Apelacyjny nie podzielił zatem zarzutu apelacji obrońcy i nie uwzględnił wniosku zawartego w środku odwoławczym.
Na aprobatę zasługuje również orzeczenie Sądu I instancji w zakresie wymierzonej oskarżonemuJ. R. (2)kary. Przy jej wymiarze Sąd zastosował nadzwyczajne złagodzenie kary, uwzględniając zachodzący w sprawie zbieg kilku niezależnych, ustawowo określonych, podstaw nadzwyczajnego jej złagodzenia, a toart. 31 § 2 k.k.,art. 25 § 2 k.k.iart. 60 § 1 k.k.Wymierzona oskarżonemu kara pozbawienia wolności, którą na mocyart. 62 k.k.ma odbywać w systemie terapeutycznym, uwzględnia w odpowiednim stopniu wszelkie okoliczności mające wpływ na jej wysokość i niewątpliwie nie nosi cech rażącej surowości. Orzeczona kara w przekonaniu Sądu Apelacyjnego, jest stosowna do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu.
Z powyższych względów Sąd II instancji orzekł jak w wyroku, rozstrzygając nadto o kosztach sądowych i kosztach nieopłaconej obrony z urzędu.