Sąd Okręgowy w Krakowie
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 876/14
Data wyroku: 2014-11-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Rokosz, Sławomir Noga, Grażyna Pawela-Gawor
Słowa kluczowe: Fałszywe Zeznania

Sygn. akt IV Ka 876/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 listopada 2014 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:  SSO Sławomir Noga (spr.)
Sędziowie:  SSO Grażyna Pawela-Gawor
SSR del. Małgorzata Rokosz
Protokolant:  prot. Aneta Woźniczka
przy udziale Marka Stanka Prokuratora Prokuratury Okręgowej,
po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 roku, sprawy
D. P.
oskarżonego o przestępstwo zart. 238 kkiart. 233 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk;art. 233 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 11 sierpnia 2014r. sygn. akt II K 319/14,
zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że na zasadzieart. 414§1 kpkw zw. zart. 17§1 pkt 2 kpkiart. 632 pkt 2 kpkuniewinnia oskarżonegoD. P.od popełnienia występku zart. 233§1 kkw zw. zart. 12 kkopisanego w punkcie I wyroku a kosztami procesu za obie instancje obciąża Skarb Państwa; zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. W.(Kancelaria Adwokacka wO.) kwotę 621,91 (sześćset dwadzieścia jeden 91/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji.
SSO Grażyna Pawela-Gawor  SSO Sławomir Noga SSR Małgorzata Rokosz
Sygn. IV Ka 876/14

UZASADNIENIE
Wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 5 listopada 2014 roku
D. P.został oskarżony o to, że:

I
w dniu 02 czerwca 2013r. wZ., woj.(...), zawiadomił organy ścigania o przestępstwie kradzieży rowerum-ki K.wiedząc, że przestępstwa tego nie popełniono i składając podczas przesłuchania w charakterze świadka w toku postępowania o sygn. RSD 69/13KPZ., 1 Ds. 822/13/D PRO., zeznania mające służyć za dowód i będąc prawidłowo pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał nieprawdę co do pozostawienia go w dn. 01.06.2013r. ok. godz. 23.00 w rejoniesklepu (...)i jego kradzieży oraz nie posiadania go przy sobie po tym czasie

tj. o przestępstwo zart. 238 kkiart. 233 §1 kkw zw. zart. 11 §2 kk

II
w dniu 07 czerwca 2013r. wZ., woj.(...), składając podczas czynności okazania rzeczy i przesłuchania w charakterze świadka w toku postępowania o sygn. RSD 69/13KPZ., 1 Ds. 822/13/D PRO., zeznania mające służyć za dowód i będąc prawidłowo pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał nieprawdę co do pozostawienia w dn. 01.06.2013r. ok. godz. 23.00 w rejoniesklepu (...)rowerum-ki K.i jego kradzieży oraz nie posiadania go przy sobie po tym czasie

tj. o przestępstwo zart. 233 §1 kk
Sąd Rejonowy w Oświęcimiu, wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2014 roku sygn. II K 319/14 orzekł w tym przedmiocie następująco:

I
orzekając w ramach czynów zarzuconych oskarżonemu w punktach I i II aktu oskarżenia uznaje oskarżonegoD. P.za winnego tego, że w okresie od dnia 02 czerwca do dnia 07 czerwca 2013 roku wZ.woj.(...), w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, składając podczas czynności przesłuchania w charakterze świadka, a następnie podczas czynności okazania rzeczy i przesłuchania w charakterze świadka w toku postępowania o sygn. RSD 69/13KPZ., 1 Ds. 822/13/D PRO., zeznania mające służyć za dowód i będąc prawidłowo pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał nieprawdę co do pozostawienia w dniu 01.06.2013 roku około godziny 23.30 w rejoniesklepu (...)rowerum-ki K.i jego kradzieży oraz nie posiadania go przy sobie po tym czasie, przy czym czynu tego dopuścił się oskarżony w nieusprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność w postaci realizacji prawa do obrony przed odpowiedzialnością grożącą mu za wykroczenie, to jest za winnego występku zart. 233 §1 kkw zw. zart. 12 kkw zw. zart. 29 kki na podstawieart. 233 §1 kk,art. 29 kkiart. 60 § 6 pkt 4 kkwymierza oskarżonemu karę 4 (czterech) miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując go do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 (dwudziestu) godzin w miesiącu;

II
na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturzezasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataA. W.kwotę 619,92 zł (sześćset dziewiętnaście złotych 92/100), w tym podatek od towarów i usług wg stawki 23%, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przed sądem;

III
na zasadzieart. 624 §1 kpkiart. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnychzwalnia oskarżonego w całości od ponoszenia kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa.

Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonego i zarzucił mu:

1
na podstawieart. 438 pkt 1 k.p.k.obrazę przepisów prawa materialnego, a toart. 233 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.w zw. zart. 29 k.k.- poprzez ich niewłaściwe zastosowanie;

2
działając z tzw. ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielenia przez Sąd odwoławczy powyższego zarzutu, na podstawieart. 438 pkt 4 k.p.k.rażącą niewspółmierność kary - poprzez zastosowanie wobec oskarżonego kary 4 miesięcy ograniczenia wolności w wymiarze 20 godzin miesięcznie, która jest nieadekwatna z punktu widzenia sytuacji oskarżonego;

W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego od wszystkich zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów;

2
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

3
działając z tzw. ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia powyższego, wnoszę o orzeczenie wobec oskarżonego kary grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł każda;

Sąd Odwoławczy zważył co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego jest zasadna w tej części w której zarzuca naruszenie prawa materialnego tj.art. 233§1 kkw zw. zart. 12 kkw zw. zart. 29 kkpoprzez przypisanie oskarżonemu tego czynu w sytuacji gdy oskarżony realizował przysługujące mu prawo do obrony.
Ustalenia faktyczne w omawianej sprawie nie są kwestionowane przez skarżącego obrońcę oskarżonego i podlegają one ochronieart. 7 kpk.
Z niekwestionowanych ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy wynika, iż oskarżonyD. P.zeznając nieprawdę w dniu 02 i 07 czerwca 2013r., co do faktu kradzieży roweru, co do pozostawienia go w dniu 01.06.2014r., około godziny 23.30 w rejoniesklepu (...)oraz co do nie posiadania przy sobie owego roweru po tym czasie, oskarżony chciał uniknąć odpowiedzialności grożącej mu za zakłócanie ciszy nocnej i ucieczkę przed policjantami, żywił przekonanie, że realizuje prawo do obrony i w jej ramach nie może ponosić odpowiedzialności za fałszywe zeznania składane w charakterze świadka (uzasadnienie k. 151-152).
W polskim orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, przyznające prawo do obrony jako okoliczności uchylającej odpowiedzialność za przestępstwo składania fałszywych zeznań szeroki zakres ( zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1991r., I KZP 12/91, OSNKW 19991/10-12/46, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007r., 4/07, OSNKW 2007/6/45, OSP 2008/3/29, Biul. SN 2007.SN 2007/4/18, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007r., I KZP 26/07, OSNKW 2007/10/71, Prok. i Pr-wkł. 2007/12/9, OSP 2008/4/46, Biul. SN 2007/9/13, wyrok SN z dnia 17 października 2012r., IV KK 99/12, Lex nr. 1231601, wyrok SN z dnia 22 listopada 2012r, V KK 265/12, Lex nr. 1231653).
Analiza tych przełomowych dla przedmiotowego zagadnienia orzeczeń wskazuje trafną tendencję ku znacznemu poszerzaniu granic prawa do obrony jako szczególnego rodzaju kontratypu zachowania w ramach uprawnień, mającego swoje umocowanie w przepisach ustawy zasadniczej (art. 42 ust.1) oraz regulacjach zawartych wKodeksie postępowania karnego(art. 6, art. 74§1 i art. 175§1 kpk).
Należy podzielić pogląd, że działanie w warunkach wskazanego kontratypu nie jest uzależnione od formalno-procesowego statusu osoby sprawcy, ale wynika z obiektywnie istniejących okoliczności, tj. samego faktu popełnienia przestępstwa, czy też wykroczenia stanowiącego źródło uprawnień, służących realizacji prawa do obrony. Stanowisko to jest aprobowane przez większość przedstawicieli doktryny ( zob. głosy do wspomnianej uchwały Sądu Najwyższego: M. Filara, OSP 2008/4/46,
  A. Lacha, System Informacji Prawnej Lex 2008, nr. 298949 oraz
  Sz. Stypuły, M. Prawn. 2008/15/834-837) i jest aktualne także na gruncie postępowania w sprawach o wykroczenia.
Wykładania prokonstytucyjna w przepisachKodeksu postępowania w sprawach o wykroczenianakazuje potwierdzić występowanie takich samych standardów prawa do obrony w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów tego Kodeksu, tym bardziej, że przepisart. 4 kpwna wzórart. 6 kpk, wprowadza zasadę prawa do obrony, natomiastart. 20 § 3 kpw, w zakresie praw obwinionego, nakazuje stosować odpowiednioart. 74§1 i 2 kpkorazart. 175 kpktj. przepisy, z których wywodzona jest ustawowa podstawa dla obowiązywania kontratypu prawa do obrony na gruncie postępowania karnego. Z tego względu składanie fałszywych zeznań, nie może być uznane za przestępstwo, jeżeli zeznania te dotyczą okoliczności istotnych dla realizacji prawa do obrony w postępowaniu o wykroczenie.
Oskarżony składając przedmiotowe zeznania, chciał uniknąć odpowiedzialności grożącej mu za zakłócanie ciszy nocnej, ucieczkę przed policjantami, jak Sąd Rejonowy ustala, groziła mu odpowiedzialność za wykroczenia z art. 51 kw, art. 92§1 kw, art. 97 kw w zw. z art. 14 pkt.4 i art. 11 ust. 1 Prawo o uchu drogowym, gdyby oskarżony ujawnił w swoich zeznaniach prawdziwy przebieg zdarzenia z 01/02.06.2013r. Zapewnienie realności prawa do obrony oskarżonego wymaga uznania jego zachowania za działanie w warunkach uchylających bezprawność, niezależnie od faktu, że w trakcie składania relacji procesowych nie posiadał jeszcze statusu obwinionego. Istotne jest bowiem to, że okoliczności, których dotyczyły składanych przez niego zeznań, przy jego prawdomówności wskazałyby bezpośrednio na dokonanie przez niego wykroczeń. Trzeba też podkreślić, że aktywna postawa w toku postępowania i decyzja o złożeniu fałszywych zeznań najpełniej realizowały prawo do obrony.
Chociaż w polskim systemie prawnym wykroczenia stanowią odrębną od przestępstw kategorię czynów karalnych, to jednak w wyniku ewolucji jej ujęcia nastąpiło poszerzenie katalogu wykroczeń, tradycyjnie postrzeganych jako naruszenia o charakterze administracyjnym, o czyny, uznawane dotychczas za przestępne, w szczególności o tzw. czyny przepołowione, które od przestępstw odróżnia jedynie znamię ilościowe(zob. A. Marek, Prawo wykroczeń, Warszawa 2008, s.30-33), wskazujące na mniejszy ciężar gatunkowy (społeczną szkodliwość) tego rodzaju czynów, stanowiących zasadniczą differentiam specyficam między wykroczeniem a przestępstwem. Zbliżenie charakteru przestępstwi wykroczeń zdeterminowało także podobne uregulowanie zasad odpowiedzialności oraz jej ram formalno-procesowych, tj. przede wszystkim wprowadzenie w związku zart. 237 ust. 1 Konstytucji RPsądowego modelu odpowiedzialności za wykroczenia. Pozwala to na uznanie, że odpowiedzialność za wykroczenie stanowi rodzaj odpowiedzialności karnej, chociaż o zredukowanych konsekwencjach prawnych ( zob. A. Marek, System prawa karnego. Zagadnienia ogólne. Tom I, pod red. A. Marka, Warszawa 2010, s. 46; por. T. Grzegorczyk,
  W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks wykroczeń. Komentarz, red.
  T. Grzegorczyk, Warszawa 2010, s. 20, gdzie odpowiedzialność za wykroczenia ujawniona jest jako odpowiedzialność karna sensu largo), co z kolei uzasadnia stosowanie jednakowych standardów w zakresie prawa do obrony.
Należy ponadto zauważyć, że na gruncieart. 42 ust. 2 Konstytucji RP, pojęcie postępowania karnego ma znaczenie swoiste, oznaczające wszelkiego rodzaju postępowanie o charakterze represyjnym, w tym także postępowanie w sprawach o wykroczenia ( zob. W. Wróbel, Konstytucyjne prawo do obrony w perspektywie prawa karnego materialnego (w:). Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Markowi, red. V. Konarska-Wrzosek, J. Lachowski, J. Wójcikiewicz, Warszawa 2010,s. 215-216; Cz. Kłak, Czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczeniaa ochrona praw człowieka, Prokuratura i Prawo 2008, nr. 10, s. 83).
Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że brak jest postaw ku temu, by na gruncie postępowania w sprawacho wykroczenia przyjmować wyższy zakres realizacji zasady nemo se ipsum accusare tenetur, niż ten, który został ukształtowany przez orzecznictwo na płaszczyźnie postępowania karnego. Uznanie doniosłości dla realizacji prawa do obrony już samego faktu popełnienia czynu zabronionego, wypełniającego znamiona wykroczenia, implikuje bezkarność jego sprawcy za przestępstwo składania fałszywych zeznań w zakresie wszelkich informacji składanych organom władzy publicznej, o ile tylko celem składania fałszywych zeznań jest uniknięcie samodenuncjacji, a taka sytuacja zachodziła w przedmiotowej sprawie.
Na powyższe stanowisko nie ma wpływu obecna treść przepisuart. 183 kpkco do którego odnosi się Sąd Rejonowy. Związany jest on bowiem z innym zagadnieniem prawnym, tj. z przyznaniem świadkowi uprawnienia do uchylenia się do odpowiedzi na dane pytanie. Nawet jeśli traktować ten przepis jako wyjątkowy, a zatem obligujący do literalnego stosowania, to jednak dotyczy on jednej z form realizacji prawa do obrony, które to in extenso stanowi okoliczność uchylającą bezprawność. Z tego względu nie wydaje się ani racjonalne, ani celowe, zakreślanie granic tego kontratypu przez pryzmat przepisu o charakterze wyjątkowym, regulujący jedynie pewien wycinek sfery prawa oskarżonego do obrony.
Reasumując, oskarżonyD. P.składając przedmiotowe zeznania w dniu 2 i 7 czerwca 2013 roku umyślnie składając je nieprawdziwe realizował przysługujące mu prawo do obrony, gdyż celem składania fałszywych zeznań było uniknięcie przez niego samodenuncjacji w zakresie popełnionych przez niego powyżej podanych wykroczeń.
Z tych przyczyn na zasadzieart. 237§2 kpkzaskarżony wyrok zmieniono w ten sposób, że na mocyart. 414§1 kpkw zw. zart. 17§1 pkt 2 kpkiart. 632 pkt 2 kpkuniewinniono oskarżonegoD. P.od popełnienia występku zart. 233§1 kkw zw. zart. 12 kkopisanego w punkcie I wyroku, a kosztami procesu za obie instancje obciążono Skarb Państwa, zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. W.(Kancelaria Adwokacka wO.) kwotę 621,91 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu przed Sądem drugiej instancji.
SSO Grażyna Pawela -Gawor SSO Sławomir Noga SSR Małgorzata Rokosz
A.W.