Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 565/13
Data wyroku: 2014-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Dubinowicz – Motyk
Słowa kluczowe: Decyzja Administracyjna, Odszkodowanie
Podstawa prawna: art 160 kpc

Sygn. akt II C 565/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 listopada 2014 roku
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Dubinowicz – Motyk
Protokolant: Aniela Zając
po rozpoznaniu w dniu 31 października 2014 roku na rozprawie
sprawy z powództwaJ. S.
przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie(...)
o zapłatę kwoty 6 421 800zł
I zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody(...)na rzecz powodaJ. S.kwotę 2 522 016zł (dwa miliony pięćset dwadzieścia dwa tysiące szesnaście złotych);
II oddala powództwo w pozostałym zakresie;
III znosi koszty procesu między stronami;
IV nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.
Sygn. akt II C 565/13

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 31 sierpnia 2011 rokuA. S.wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Wojewody(...)kwoty 6 421 800zł tytułem odszkodowania za szkodę powstałą w następstwie wydania z rażącym naruszeniem prawa decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku nr(...)znak(...). W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż w/w decyzją odmówiono mu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przyul. (...)wW., dla której prowadzona była księga hipotecznaO.T.K.lit.(...)hip(...), w 2011 roku organ nadzoru stwierdził iż decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa, odmawiając stwierdzenia jej nieważności z uwagi na wywołane przez ową decyzję nieodwracalne skutki prawne (decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 roku prawa wieczystego użytkowania gruntu przez(...) Zakłady (...)i sprzedaż tego prawa dokonana w dniu 15 stycznia 1993 roku na rzecz(...) S.A.), stąd w następstwie wadliwości w/w decyzji i sprzedaży gruntu powód nie posiada możliwości skutecznego domagania się przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu, ponosząc szkodę wyrażającą się równowartością tego prawa. (k.2-6 i 22)
Skarb Państwa – Wojewoda(...)domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwany zarzucał, iż roszczenia powoda są przedwczesne wobec nieskorzystania przez powoda z możliwości ubiegania się o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości zamiennej, a nadto iż powód nie udowodnił by jego poprzedniczka prawna –E. S.była właścicielką nieruchomości przyul. (...)wW.w chwili wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W., nie udowodnił by na dzień wydawania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku istniały przesłanki do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu na rzecz powoda oraz istnienia normalnego związku przyczynowego między wadliwą decyzją administracyjną a uszczerbkiem majątkowym w postaci utraconego prawa użytkowania wieczystego. Odnośnie ostatniego z zarzutów pozwany wywodził, iż ów ciąg przyczynowo – skutkowy został przerwany przez wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu z mocy prawa przez(...) Zakłady (...)oraz sprzedaż tego prawa. (k.64-67)
Ustosunkowując się do zarzutów pozwanego, powódA. S.wskazywał, iż samodzielną przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego nie jest ani wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz powoda ani wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego przez(...) Zakłady (...)i dopiero łączne uzyskanie przez powoda decyzji stwierdzającej wadliwość decyzji o odmowie przyznania własności czasowej oraz decyzji stwierdzającej wadliwość decyzji uwłaszczeniowej umożliwia wykazanie powstania uszczerbku w majątku powoda oraz istnienia adekwatnego związku przyczynowego między rażącą wadliwością tych decyzji a szkodą. (k.76-80)
Postanowieniem tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2013 roku postępowanie w sprawie zostało zawieszone wobec śmierci powodaA. S.(k.90), zaś postanowieniem z dnia 22 maja 2013 roku zostało podjęte z udziałem następcy prawnegoA. S.–J. S.(k.93).
Do chwili zamknięcia rozprawy strony podtrzymywały dotychczasowe stanowiska, nie kwestionując wartości prawa użytkowania wieczystego w/w nieruchomości wskazywanej w opinii biegłego, przy czym pozwany dodatkowo podniósł zarzut przedawnienia zart. 160§6 kpcjeśli źródłem poniesionej przez powoda szkody miałaby być wadliwa decyzja Wojewody(...)z 14 lipca 1992 roku stwierdzająca nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu przez(...) Zakłady (...). (k.281-283)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

E. S.była właścicielką nieruchomości położonej wW.przyul. (...), opisanej w dawnej księdze wieczystej „O.T.K.lit.(...)nr hip.(...). Z mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W., właścicielem tej nieruchomości stał się Skarb Państwa. Nieruchomość ta była wówczas niezabudowana.
Dowód: zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z 26.06.1990r. (k.83)
E. S.w dniu 18 maja 1949 roku, z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W., złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do w/w nieruchomości przyul. (...)wW..
niesporne
E. S.zmarła w dniu 22 maja 1971 roku; spadek po niej nabyłA. S..
Dowód: odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu z 12 grudnia 1978 roku sygn. Ns 2590/78 (k.84)
W 1977 roku nieruchomość opisana w dawnej księdze wieczystej „O.T.K.lit.(...)nr hip.(...)została przekazana w użytkowanieZakładom (...)pod budowę montowni odbiorników telewizji kolorowej.
Niesporne, nadto odpis decyzji Naczelnika DzielnicyW.–W.z 6 marca 1977 roku (k.175-177)
Wojewoda(...)decyzją z dnia 14 lipca 1992 roku stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 roku przez(...) Zakłady (...)z siedzibą wW.prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego wW.przyul. (...), z mocyart. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Decyzja ta dotyczyła m.in. gruntu stanowiącego przed wejściem w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W.własnośćE. S..
(...) Zakłady (...)z siedzibą wW.w dniu 15 stycznia 1993 roku sprzedały(...) S.A.z siedzibą wW.prawo użytkowania wieczystego gruntu, którego dotyczyła w/w decyzja Wojewody(...)z dnia 14 lipca 1992 roku.

    Niesporne, nadto odpis decyzji Wojewody(...)nr(...)z dnia 14 lipca 1992 roku (k.154-156 i 168-171), odpis umowy sprzedaży z dnia 15 stycznia 1993 roku znajdujący się w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę(...)pod nr(...)(koperta k.209),

Wymieniany powyżej wniosekE. S.z dnia 18 maja 1949 roku został rozpoznany przez Kierownika Urzędu Rejonowego wW.decyzją nr (...)z dnia 5 lutego 1994 roku –A. S., jako spadkobiercyE. S.odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW.przyul. (...).

    Niesporne, nadto odpisdecyzji nr (...)Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku znajdujący się w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę(...)pod nr(...)(koperta k.209)

Po rozpatrzeniu wnioskuA. S., decyzją z dnia 2 października 2009 roku Minister Infrastruktury stwierdził, iż decyzja Wojewody(...)nr(...)z dnia 14 lipca 1992 roku w części odnoszącej się do nieruchomości hipotecznej „O.T.K.lit.(...)nr rej.hip.(...)” została wydana z naruszeniem prawa, przy czym nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji w tej części z uwagi na nastąpienie jej nieodwracalnych skutków prawnych, polegające na zbyciupraw rzeczowychdo nieruchomości objętych w/w decyzją.

    Niesporne, nadto odpis wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji (k.164-167), odpis decyzji Ministra Infrastruktury nr(...)z dnia 2 października 2009 roku (k.17-18 i 160-163)

Po rozpatrzeniu wnioskuA. S.z dnia 11 maja 2001 roku, decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 roku Wojewoda(...)stwierdził, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku nr(...)o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego została wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie stwierdzając jej nieważności ze względu na wywołane tą decyzją nieodwracalne skutki prawne.

    Niesporne, nadto odpis decyzji Wojewody(...)nr(...)z dnia 27 kwietnia 2011 roku znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę(...)pod nr(...)(koperta k.209),

Pismem z dnia 18 maja 2011 rokuA. S.wezwał Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę(...)do zapłaty kwoty 6 421 800zł tytułem odszkodowania za odmowę przyznania i pozbawienie go możliwości uzyskania prawa użytkowania wieczystego gruntu przyul. (...)wW.. Skarb Państwa odmówił wypłaty odszkodowania, uznając roszczeniaA. S.za nieudowodnione.
Dowody: pismo z 01.06.2011r. (k.9), pismo z 18.05.2011r. (k.10-11)
W sierpniu 2012 rokuA. S.wystąpił do Prezydenta m.st.W.z wnioskiem o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu o wartości użytkowej równej prawu użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW.przyul. (...), stosownie do art. 7 ust.4 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W..Miasto S.W.nie zaoferowałoA. S.gruntu zamiennego.
Dowody: pismo z 29 sierpnia 2012r. (k.85), pismo z 10 sierpnia 2012r. z potwierdzeniem nadania (k.86-88)
A. S.zmarł w dniu 21 grudnia 2012 roku. Jego spadkobiercą jest syn,J. S..
Dowód: wypis aktu poświadczenia dziedziczenia (k.87)
Wartość 1m(

    2)gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste, zlokalizowanego wW.przyul. (...), dla którego prowadzona była księga hipoteczna „O.T.K.lit.(...)nr hip.(...), stanowiącego część obecnychdziałek ewidencyjnych nr (...)z obrębu(...)(dawnadziałka nr (...)) o łącznej powierzchni 5838m(

    2), ustalona według cen aktualnych, według stanu nieruchomości na dzień 5 lutego 1994 roku i przy przyjęciu założenia iż nieruchomość jest niezabudowana, wynosi 432zł.

    Dowody: dokumenty znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę(...)pod nr(...), w tym wyrysy z map, wypisy z rejestru gruntów, opinia techniczna (koperta k.209), opinia biegłego (k.214-235 i 277-280)

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, a jedynie częściowo co do wysokości.
PowódJ. S., a wcześniej jego poprzednik prawny –A. S., domagał się zasądzenia odszkodowania za doznany przez siebie uszczerbek majątkowy, polegający na utracie możliwości skutecznego domagania się ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego gruntu przyul. (...)wW.o powierzchni 5838 m(
    2), będący następstwem wydania z rażącym naruszeniem prawadecyzji nr (...)Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku idecyzji nr (...)Wojewody(...)z dnia 14 lipca 1992 roku. Wydanie owych decyzji z rażącym naruszeniem prawa zostało stwierdzone, odpowiednio, decyzją Wojewody(...)z 27 kwietnia 2011 roku i decyzją Ministra Infrastruktury z dnia 2 października 2009 roku. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, który tut. Sąd popiera, iż do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 roku, której nieważność lub wydanie z naruszeniemart. 156§1 kpastwierdzono po tym dniu, ma zastosowanieart. 160§1, 2, 3 i 6 kpa(uchwała Sądu Najwyższego z 31 marca 2011 roku sygn. III CZP 112/10). Stosownie zaś doart. 160§1 i 2 kpa, stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisuart. 156§1albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie; do odszkodowania stosuje się przepisykodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Przedłożone do akt sprawy dokumenty wykazują, iżA. S.iJ. S.są kolejnymi następcami prawnymiE. S., która była uprawniona do domagania się ustanowienia na swoją rzecz prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) gruntu przy(...)wW.na podstawie przepisów dekretu, zaśA. S.był stroną postępowań administracyjnych w toku których stwierdzono wydanie z rażącym naruszeniem prawadecyzji nr (...)Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku idecyzji nr (...)Wojewody(...)z dnia 14 lipca 1992 roku, jak i to, żeJ. S.jest spadkobiercąA. S.. W ocenie Sądu, legitymacja czynna powoda została więc udowodniona.
Wbrew zarzutom strony pozwanej, nie budziło wątpliwości Sądu, iż powód jako źródło doznanej przez siebie szkody wskazywał obie w/w decyzje administracyjne. Mianowicie, już w przedsądowym wezwaniu do zapłatyA. S.wskazywał na obie w/w wadliwe decyzje i domagał się odszkodowania za odmowę przyznania prawa użytkowania wieczystego i pozbawienie go możliwości uzyskania prawa użytkowania wieczystego (k.10-11). Podobne stwierdzenia zamieszczone zostały w uzasadnieniu pozwu, gdzie powód podawał iż w następstwie wadliwości decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oraz w następstwie sprzedaży gruntu, którego wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego dotyczył, nie posiada możliwości skutecznego domagania się przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu, ponosząc szkodę wyrażającą się równowartością tego prawa (k.4). Twierdzenia te doprecyzowane zostały w toku postępowania, po udzieleniu przez powoda pełnomocnictwa procesowego – pełnomocnik powoda wskazywał, iż zdaniem powoda samodzielną przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego nie jest ani wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz powoda ani wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego przez(...) Zakłady (...)oraz że łączne uzyskanie przez powoda decyzji stwierdzającej wadliwość decyzji o odmowie przyznania własności czasowej oraz decyzji stwierdzającej wadliwość decyzji uwłaszczeniowej umożliwia wykazanie powstania uszczerbku w majątku powoda oraz istnienia adekwatnego związku przyczynowego między rażącą wadliwością tych decyzji a szkodą (k.76-80).
Wymaga także podkreślenia, iż między wydaniem decyzji Ministra Infrastruktury stwierdzającej wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji Wojewody(...)nr(...)a wniesieniem pozwu oraz między wydaniem decyzji Wojewody(...)stwierdzającej wydanie z rażącym naruszeniem prawa decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego wW.nr(...)a wniesieniem pozwu nie upłynął okres dłuższy niż trzy lata, co czyniło bezprzedmiotowym zgłaszany przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia zart. 160§6 kpa. Z omawianego punktu widzenia istotne są bowiem daty 2 października 2009 roku i 27 kwietnia 2011 roku, co oznacza, iż o przedawnieniu roszczeń powoda można by było zasadnie mówić począwszy od dnia 2 października 2012 roku, podczas gdy pozew w niniejszej sprawie wniesiony został w dniu 31 sierpnia 2011 roku.
Sąd w pełni podziela pogląd powoda, iż źródłem doznanej przez niego szkody jest i wydana z rażącym naruszeniem prawadecyzja nr (...)Kierownika Urzędu Rejonowego wW.z dnia 5 lutego 1994 roku i wydana z rażącym naruszeniem prawadecyzja nr (...)Wojewody(...)z dnia 14 lipca 1992 roku. W realiach rozpoznawanej sprawy oczywiste jest, iż gdyby Wojewoda(...)nie wydał wadliwej decyzji o uwłaszczeniu prawem użytkowania wieczystego gruntu przy ul.(...)(...)Zakładów(...)wW., prawo to nie mogłoby zostać zbyte przez to przedsiębiorstwo i istniałaby nadal możliwość ustanowienia tego prawa na rzecz powoda, jako spadkobiercy przedwojennego właściciela nieruchomości „dekretowej”, zaś wadliwa decyzja o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego niesłusznie kwestionowała prawa spadkobiercówE. S.do uzyskania prawa użytkowania wieczystego gruntu przyul. (...)wW., a bez doprowadzenia do jej wzruszenia powód nie miałby możliwości wykazania, iż to na jego rzecz prawo użytkowania wieczystego gruntu powinno było być ustanowione. W ocenie Sądu, obie w/w decyzje stanowią współprzyczynę szkody doznanej przez powoda a między faktem ich wydania a doznaną przez powoda szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy. Zbliżone do rozpoznawanego stany faktyczne były już przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który np. w uchwale z dnia 21 sierpnia 2014 roku III CZP 49/14 stwierdził: „Jeżeli stwierdzono nieważność decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania byłemu właścicielowi nieruchomości prawa własności czasowej na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.W., źródłem poniesionej przez niego (jego następców prawnych) szkody może być także wydana z naruszeniem prawa decyzja zezwalająca na sprzedaż lokali w budynku położonym na tej nieruchomości.”.
Zasadne było też stanowisko powoda w tej części, w jakiej precyzował doznaną przez siebie szkodę na równowartość prawa użytkowania wieczystego gruntu, którego możliwości ustanowienia na swoją rzecz został pozbawiony. Sąd podziela ustalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, zgodnie z którym uszczerbek majątkowy wynikły z niezaspokojenia uprawnienia do przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu, objętego działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku, stanowi stratę w rozumieniuart. 361§2 kci zarazem szkodę rzeczywistą w rozumieniuart. 160§1 kpc(m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2003 roku III CZP 6/03). W rozpoznawanej sprawie, po sporządzeniu opinii przez biegłego, strony nie kwestionowały tego, iż wartość 1m(

    2)gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste, zlokalizowanego wW.przyul. (...), dla którego prowadzona była księga hipoteczna „O.T.K.lit.(...)nr hip.(...), ustalona według cen aktualnych, według stanu nieruchomości na dzień 5 lutego 1994 roku i przy przyjęciu założenia iż nieruchomość jest niezabudowana, wynosi 432zł. Skoro więc powierzchnia tego gruntu wynosi 5838m(

    2), to wartość utraconego przez powoda prawa wyraża się kwotą 2 522 016zł.
Konsekwencją przedstawionych powyżej ustaleń i ocen prawnych było zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 2 522 016zł tytułem odszkodowania, na podstawieart. 160§1 kpai oddalenie dalej idącego żądania pozwu.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 kpc, znosząc je wzajemnie między stronami. W ocenie Sądu, wzajemne zniesienie kosztów było bardziej uzasadnione i lepiej oddawało wynik postępowania w sprawie, niż ewentualne ich stosunkowe rozdzielenie. Z uwagi na dysproporcję w wysokości poniesionych kosztów procesu (powód – 17 217zł, pozwany – 7200zł), stosunkowe rozdzielenie kosztów doprowadziłoby bowiem do zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego kwoty 2566zł, mimo iż powód jest stroną wygrywającą sprawę jedynie w 40%.