Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 254/11
Data wyroku: 2014-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 k.c.

Sygn. akt II Ca 254/11

POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2014 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny - Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra (sprawozdawca)Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Kuczyńska
Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski
Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Lewandowska
po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 roku w Lublinie, na rozprawie
sprawy z wnioskuA. W. (1)iM. W.
z udziałemW. C.,E. P. (1),J. B.
P.,F. K.iE. C.
o rozgraniczenie nieruchomości
na skutek apelacjiJ. P. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Kraśniku z dnia 16 lutego 2011 roku, w sprawie I Ns 209/08 postanawia:
I. oddalić apelację;
II. sprostować niedokładność zawartą w punkcie l zaskarżonegopostanowienia w ten sposób, że zawartemu tam rozstrzygnięciu nadaćnastępujące brzmienie:
„dokonać rozgraniczenia:
a) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćJ. P. (1)iE. P. (1), według linii granicznej wskazanej na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęL. B.
i zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wK.w dniu 6 lutego
l
2014 roku pod numerem(...), przebiegającej przez punkty(...),
b) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćF. K.,W. C.iE. C., według linii granicznej wskazanej na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęL. B.i zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wK.w dniu 6 lutego 2014 roku pod numerem(...), przebiegającej przez punkty(...);

III
zasadzić odJ. P. (1)na rzeczW. C.iE.C.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztówpostępowania odwoławczego;

IV
nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa—Sądu Okręgowego wLublinie:

1) odA. W. (1)iM. W.kwotę945,49 zł (dziewięćset czterdzieści pięć złotych czterdzieści dziewięć groszy)tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,
2) odJ. P. (1)iE. P. (2)kwoty po 236,38zł (dwieście trzydzieści sześć złotych trzydzieści osiem groszy) od każdego znich tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,

3
odF. K.kwotę 236,38 zł (dwieścietrzydzieści sześć złotych trzydzieści osiem groszy) tytułem nieuiszczonychkosztów sądowych,

4
odE. C.iW. C.kwotę 236,38 zł(dwieście trzydzieści sześć złotych trzydzieści osiem groszy) tytułemnieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt II Ca 254/11

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 16 lutego 2011 roku Sąd Rejonowy w Kraśniku postanowił:
1. dokonać rozgraniczenia nieruchomości oznaczonych jako działki onumerach ewidencyjnych (...), położonych wU.obrębW., gminaU., zgodnie z projektem rozgraniczenia zawartym w opinii biegłego geodetyL. B., stanowiącym załącznik do opinii z dnia 5 lutego 2009 roku;
2. stwierdzić, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu;
3. nakazać ściągnąć solidarnie od wnioskodawców –A. W. (1)iM. W.oraz solidarnie od uczestników –W. C.,E. C.orazJ. P. (1)iF. K.na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kraśniku) kwoty po 95 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.
÷
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy ustalił, żeJ. P. (1)iE. P. (1)są właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka onumerze ewidencyjnym (...), na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 27 października 1977 roku.
MałżonkowieE.iW. C.są współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka onumerze ewidencyjnym (...), na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 7 maja 1987 roku.
F. K.jest współwłaścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka onumerze ewidencyjnym (...), na podstawie umowy darowizny z dnia 23 sierpnia 1987 roku.
M.iA. W. (2)są właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka onumerze ewidencyjnym (...)na podstawie umowy darowizny z dnia 24 października 2006 roku, zawartej przez małżonków zG. G. (1), wujemM. W..
Sąd Rejonowy ustalił, że w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku dokonano ustalenia i pomiaru granic w miejscowościU.podczas zakładania ewidencji gruntów. Stan pomiarów ujawniony w ewidencji gruntów stanowił podstawę do ustalenia stanu władania w protokołach stanu władania opracowywanych podczas uwłaszczeń. Kolejne pomiary dla celów uwłaszczeniowych nie były dokonywane. Rolnicy, w tym poprzednicy prawni właścicielidziałek (...), nie kwestionowali pomiarów dokonanych w toku zakładania ewidencji gruntów i na nie się godzili.
Sąd Rejonowy ustalił, że w latach sześćdziesiątych XX wieku rolnicy posiadający nieruchomość rolną w obrębieU.W.w pobliżu lasu i posiadający tam jednocześnie działki leśne posiadali grunt rolny i na jego przedłużeniu grunt leśny, odpowiadający szerokością gruntowi rolnemu. Działki leśne w obrębieW.wU.rolnicy mieli w trzech szerokościach – 8 metrowe, nazywane przez nich „kiełbasami”, 10-13 metrowe oraz 15-20 metrowe zwane „półćwiartkami” krótkimi i długimi.
Sąd ustalił, że jednocześnie do roku 1973 zostało przeprowadzone scalenie gruntów we wsiU.. Postępowaniem scaleniowym objęta została część rolna gruntów. Część leśna gruntów została wyłączona ze scalenia. Tym samym po dokonaniu scalenia gruntów właściciele gruntów leśnych –działek (...)otrzymali działki rolne w innych miejscach.
Sąd Rejonowy ustalił, że poprzednim właścicielem nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)byli rodzice JaninyB. P.–P.iS. P. (1).
W latach siedemdziesiątych XX wieku rodziceJ. P. (1)wspólnie ze znajomą rodzinyP., geodetkąT. S., dokonywali czynności zastabilizowania granicy zdziałką nr (...), należącą wówczas doJ. C. (1), obecnie do rodzinyM.. Ustawiono 6 kamieni, których w żaden sposób nie odniesiono do drugiej granicydziałki (...). Zastabilizowanie granicy zdziałką nr (...)służyło uniknięciu konfliktów z uwagi na wycinkę prowadzoną przezJ. C. (1).
Sąd Rejonowy ustalił, że w roku 1978W. C.dokonywał wycinki drzew na potrzeby budowy domu ze swojej działki leśnej oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...). W późniejszym okresie dokonywał jedynie wycinek sanitarnych. Zabierał z działki piasek na potrzeby budowy domu. Bywał w lesie 4-6 razy do roku.
Sąd ustalił, że w późniejszym okresie w latach osiemdziesiątych-dziewięćdziesiątych XX wiekuJ. P. (1)i jej synowie dokonywali niewielkich wycinek sanitarnych w lesie; dokonywali również wycinki na potrzeby budowy domu w roku 2004.
Sąd Rejonowy ustalił, że do momentu nabycia nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...)przezA.iM. W.granice nieruchomości oznaczonych jakodziałki (...)nie były sporne, nie podlegały badaniu.A. W. (1), po tym, jak stał się właścicielemdziałki (...), udał się doJ. P. (1), aby ta, jako właścicielka działki sąsiedniej, wskazała mu, gdzie leży jego działka. Jako punkt odniesieniaJ. P. (1)użyła kamieni zastabilizowanych w latach siedemdziesiątych na granicy z działką należącą doJ. C. (1)i od tych kamieni odmierzała taką odległość, aby obszar jej działki zgadzał się z obszarem ujawnionym w akcie własności ziemi. Do pomiarów używano miarki 25 metrów. Jedna z miar długości nie została zapisana, tym samym uzyskanie pożądanego przezJ. P. (1)areału było możliwe po odmierzeniu większej szerokości działki wynoszącej do nawet 25 metrów. Po takim okazaniuA. W. (1)wspólnie z teściemR. J.dokonali wycinki drzew, wkraczając na działki sąsiednie należące doE. C.iW. C.,F. K.orazM. M. (3).
Sąd Rejonowy wskazał dowody, na podstawie których dokonał ustaleń faktycznych.
Sąd wskazał, że dokonując ustalenia przebiegu granicy Sąd oparł się przed wszystkim na opinii biegłego geodetyL. B., która to opinia była wielokrotnie podważana i kwestionowana przez uczestniczkęJ. P. (1). Pozostali uczestnicy konfrontowali opinię geodety w toku postępowania administracyjnego oraz opinię biegłego geodetyL. B.. W zderzeniu przebiegu granicy opracowanej przez obydwu geodetów, biegłyL. B.w sposób kompetentny, rzeczowy i oparty na istniejącej dokumentacji geodezyjnej wskazał przebieg granic, źródła rozbieżności w miarach i powierzchniach działek wynikających z dokumentacji uwłaszczeniowej. Dokonując ustaleń, biegły nie korzystał ze wskazań stron, a oparł się jedynie na istniejących dokumentach oraz znakach i punktach osnowy geodezyjnej, przy wskazaniu, że na granicach podlegających rozpoznaniu brak jest widocznych śladów granicznych. GeodetaM. S. (1)w toku postępowania administracyjnego opierał się jedynie częściowo na istniejącej dokumentacji, przyjmując również wskazania stron przy ustaleniu granicy – wskazania, które nie znajdowały oparcia w dokumentach własności nieruchomości objętych sporem.
Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do podważenia wartości merytorycznej opinii biegłego geodetyL. B..
Sąd Rejonowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie zeznania świadków miały jedynie znaczenie pomocnicze. Zeznania świadków –S. P. (2),G. K.,J. K.,M. M. (4),A.K.,M. T.,M. G.iS. K.opisują okoliczności pozostające w znacznej mierze poza gestią Sądu. Świadkowie znali okoliczności wkopania kamieni w latach siedemdziesiątych na granicy działki wówczas rodzicówJ. P. (1)iJ. C. (1). Powstawały rozbieżności co do daty dokonania tych czynności. Zeznający jednak o tych o okolicznościach wskazywali zgodnie, że nikt wówczas nie badał granicy nieruchomości obecnieJ. P. (1)z działką należącą obecnie do małżonkówW., a wówczas do rodzinyG.. Nikt nie wzywał właścicielidziałki (...)na grunt. Nie interesował się i nie pytał o zdanie właścicielidziałki (...). Granicadziałki (...)nie była w ogóle przedmiotem zainteresowania dokonujących czynności właścicielidziałek (...). Przesłanką dla wezwania znajomej, geodetyT. S., była sytuacja wycięcia drzew właśnie pomiędzydziałkami (...)i spór co do położenia tej granicy. Żaden ze świadków nie potrafił w sposób jednoznaczny odnieść się do położenia drugiej granicydziałki (...). Żaden ze świadków nie wypowiadał się co do zakresu posiadaniaJ. P. (1). Świadkowie, w większości zainteresowani sprawą z uwagi na posiadanie działek leśnych w pobliżu, wiedzieli jak wyglądają ich działki leśne, obawiali się, aby roszczeniaJ. P. (1)i rozgraniczenie w sprawie niniejszej nie miało wpływu na obszar i położenie granic ich nieruchomości.
Sąd Rejonowy przytoczył treść przepisuart. 153 k.c.i wskazał, że w sprawie niniejszej zachodzą okoliczności uzasadniające dokonanie rozgraniczenia nieruchomości objętych wnioskiemM.iA. W. (1)– działek onumerach ewidencyjnych (...).
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że rozgraniczenie nieruchomości następuje według wskazanychart. 153 k.c.kryteriów, z których każde ma priorytet przed następnym.
Sąd Rejonowy przytoczył stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniach z dnia 26 maja 1999 roku, III CKN 158/98 oraz z dnia 14 grudnia 1999 roku, II CKN 633/98, a mianowicie, że stan posiadania przedmiotu rozgraniczenia w dniu 4 listopada 1971 roku, będący podstawą wydania aktów własności ziemi, jest stanem prawnym w rozumieniuart. 153 k.c.
Sąd Rejonowy wskazał, że pierwszy pomiar nieruchomości objętych sporem dokonany został przy zakładaniu ewidencji gruntów wsiU.w 1966 roku. Ówcześnie władający nieruchomościami – działkami obecnie(...),(...),(...)– uczestniczyli w dokonanych pomiarach, zaakceptowali je i nie wnosili żadnych zastrzeżeń (stare numery działek:(...),(...),(...)). Podpisy w protokołach złożyliS. P. (1),S. G.(jako władający figurowałE. G.), zaś co dodziałki (...)(obecnie(...)) –G., bez wskazania imienia, przy czym ówczesnymi użytkownikami działki byliJ.iA. G..
Sąd Rejonowy wskazał, że stan władania nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem nie uległ zmianie do daty dokonania uwłaszczeń. Nie dokonywano kolejnych pomiarów przy sporządzaniu protokołów stanu władania dla celów uwłaszczeniowych, bazując na pomiarach dokonanych przy zakładaniu ewidencji gruntów. Należy przyjąć, że w takiej sytuacji zakres posiadania nieruchomości objętych postępowaniem nie uległ zmianie do tego czasu. Potwierdzono wówczas stan z daty założenia ewidencji gruntów na datę dokonania uwłaszczeń.
Sąd Rejonowy wskazał, że w okresie, kiedy dokonywano na terenie gminyU.pomiarów do celów uwłaszczeniowych, rozpoczęto również pomiary i sporządzanie operatu dla celów scalenia. Operat scalenia gruntów został zarejestrowany w 1973 roku. Część leśna gruntów była jednak wyłączona ze scalenia i działania w zakresie scalenia pozostały bez wpływu na granicę, wymiar oraz powierzchnię działek leśnych.
Sąd Rejonowy uznał, że należy wiec przyjąć, iż stan posiadania nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem w dacie uwłaszczeń zgodny był ze stanem posiadania nieruchomości dacie dokonywania pomiarów do zakładania ewidencji gruntów, rodząc tym samym prawny, który biegły geodetaL. B.odtworzył w swojej opinii z dnia 5 lutego 2009 roku.
Sąd Rejonowy wskazał, że uczestniczkaJ. P. (1)podniosła w toku postępowania zarzut zasiedzenia części nieruchomości oznaczonych jako działki onumerach ewidencyjnych (...).
Sąd Rejonowy przytoczył treść przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c.i omówił przesłanki nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.
Sąd Rejonowy wskazał, że uczestniczkaJ. P. (1)nie wykazała przesłanek zasiedzenia pasa gruntu, objętego zarzutem zasiedzenia. Okazanie żądanego zasiedzenia na gruncie biegłemu geodecie nie jest równoznaczne z udowodnieniem zakresu posiadania nieruchomości. Zeznający w sprawie świadkowie nie wskazali w żaden sposób, jaki obszar lasu zajmowałaJ. P. (1)i czy faktycznie zakres jej władania sięgał w częśćdziałki (...). Zeznający w toku postępowania świadekM. M. (3), jak również uczestnikW. C., kwestionowali szerokość działki podawaną przez uczestniczkęJ. P. (1).
Sąd wskazał, że szerokość tę, a tym samym okazywany zakres władania nieruchomością, uczestniczka w postępowaniu administracyjnym wskazywała odmiennie niż przed Sądem. Jak wskazał świadekM. M. (3), tradycyjnie działki leśne w miejscowościU.to tzw. „kiełbasy”, „półćwiartki”. „Półćwiartek”J. P. (1)to tak zwany „krótki półćwiartek”, czyli 10-15 metrów. Tak zeznawała również uczestniczkaF. K.. Świadkowie przesłuchiwani na okoliczność stwierdzenia zakresu posiadania przez uczestniczkęJ. P. (1)mieli wiedzę na temat usytuowania kamieni na granicy ustalonej zJ. C. (2), natomiast w żadnej mierze nie wskazywali, jak daleko, dokąd sięgało posiadanieJ. P. (1).
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że posiadanie prowadzące do zasiedzenia nieruchomości musi objawiać się wolą władania nieruchomością w określonym zakresie, ale wola ta musi być wyraźnie ujawniona i objawiona otoczeniu, w sposób widoczny. Uczestniczka podnosiła przed Sądem, że bywała w lesie, dbała tam o porządek, dokonywała wycinek sanitarnych. Podniosła, że wycięła znaczną ilość drzew na cele budowy domu, niemniej jednak nie wykazała, gdzie dokonała wycinki, w jaki sposób wycinka ta miałaby wpływ na pas gruntu objęty zarzutem zasiedzenia. Element wolitywny ujawniony przez uczestniczkę poprzez wskazanie na gruncie nie świadczy o rzeczywistym zakresie władania nieruchomością, którego uczestniczka nie wykazała przed Sądem. Uczestniczka w toku postępowania za punkt wyjścia dla swojego stanowiska przyjmowała powierzchnię nieruchomości ujawnioną w akcie własności ziemi. Taka metodą wskazywała równieżdziałkę (...)A. W. (1). Niemniej brak jest w niniejszej sprawie dowodów na to, aby uczestniczka władała w sposób wyłączny, jak właściciel, przez okres trzydziestu lat, obszarem wskazanym przez nią w zarzucie zasiedzenia, objawiając wolę władania gruntem otoczeniu. Takich okoliczności uczestniczka nie wykazała, nie podnosząc również, z jaką datą nastąpiłoby zasiedzenie spornego pasa.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd Rejonowy wskazał przepisart. 520 § 1 k.p.c.
*
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 roku Sąd Rejonowy w Kraśniku postanowił uzupełnić postanowienie z dnia 16 lutego 2011 roku w ten sposób, że nakazać ściągnąć solidarnie od wnioskodawców –A. W. (1)iM. W.oraz solidarnie od uczestników –W. C.,E. C.orazJ. P. (1)iF. K.na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kraśniku) kwoty po 137,75 zł (k. 458).
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał w uzasadnieniu postanowienia przepisart. 1081k.p.c.
*
Od postanowienia z dnia 16 lutego 2011 roku apelację wniosła uczestniczka –J. P. (1), zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając:
„1. naruszenieart. 153 k.c.przez błędne przyjęcie, że biegły SądowyL. B.prawidłowo ustalił stan prawny granicy działki leśnej o numerze ew.(...)i działek sąsiednich o numerach:(...)i(...), w sytuacji gdy dokumentacja geodezyjna z okresu ewidencji gruntów zawiera liczne błędy, które przedostały się do tytułów prawnych i w konsekwencji biegły ten błędnie wyznaczył punkty graniczne przedmiotowych działek leśnych;
2. błędne ustalenie, że uczestniczkaJ. P. (1)nie wykazała w jakim zakresie posiada swoją działkę, w sytuacji gdy zakres ten wyznaczają kamienie znajdujące się od strony zachodniej, które zostały umieszczone przez jej ojca w, 1970 roku, w maju lub w czerwcu;
3. Naruszenieart. 227, 232w zw. zart. 278 kpc– przez bezpodstawne oddalenie wnioskuJ. P. (1)o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego geodety (spozaK.) w sytuacji, gdy opinia biegłego LB.zawiera zasadnicze sprzeczności z zeznaniami geodetyM. S.z postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia stanu prawnego jej nieruchomości i działek sąsiednich i przebiegu granicy między tymi działkami”.
Uczestniczka wniosła:
„I. o uzupełnienie materiału dowodowego zebranego przed Sądem 1 instancji przez dopuszczenie dowodu z ptk. 3
II. o zmianę zaskarżonego orzeczenia i dokonanie rozgraniczenia przedmiotowych nieruchomości w granicach wskazanych przez uczestniczkęJ. P. (1)na rozprawie sądowej”1.
Na rozprawie apelacyjnejJ. P. (1), reprezentowana przez pełnomocnika, popierała apelację.
Wnioskodawcy i uczestnicy wnosili o oddalenie apelacji, przy czymW. C.iE. C., reprezentowani przez pełnomocnika, wnosili o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 518v, 559v, 678, 711v).
*
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja uczestniczki jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Przystępując do dalszych rozważań należy przypomnieć, że przedmiotem wnioskuA. W. (1)iM. W.było żądanie rozgraniczenia:
a) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćJ. P. (1)iE. P. (2), oraz
b) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćF. K.,W. C.iE. C..
We wskazanym wyżej zakresie toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe na etapie postępowania administracyjnego i w takim też zakresie sprawa została przekazana na drogę postępowania sądowego.
Sąd Rejonowy orzekł o wskazanych wyżej żądaniach rozgraniczenia nieruchomości, chociaż treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu jest niedokładna i wymagała sprostowania, co zostanie omówione w końcowej części uzasadnienia.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Ustalenia Sądu pierwszej instancji należy uzupełnić o dodatkowe okoliczności.

    A.E. G.i jego żona –S. G.nabyli własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 roku Nr 16, poz. 91), co jest okolicznością bezsporną, a ponadto znajduje potwierdzenie w dokumentach zawartych w aktach księgi wieczystej(...), w szczególności w akcie własności ziemi z dnia 31 maja 1974 roku,(...).
E. G.zmarł w dniu 23 lipca 1989 roku, a spadek po nim, w tym także wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, nabyli na podstawie ustawy: żona –S. G.oraz zstępni –G. G. (1)iE. J., po 1/3 części każdy z nich (k. 14 akt księgi wieczystej(...)– postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku).
W dniu 29 grudnia 1989 rokuS. G.zawarła zG. G. (1)umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy, na podstawie której przeniosła naG. G. (1)swój udział w gospodarstwie rolnym, w tym także w nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), wynoszący 4/6 części (k. 16-17 akt księgi wieczystej(...)– odpis aktu notarialnego).
W dniu 28 września 2003 roku zmarłG. G. (1), a spadek po nim nabyły: matka –S. G.w 3/8 części i siostra –E. J.w 5/8 części (k. 33).
W dniu 24 października 2006 rokuM. W.i jej mąż –A. W. (1)nabyli odS. G.iE. J.na podstawie umowy darowizny własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)(k. 31-37).

    B.W. G. (1)iW. G. (2)nabyli własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 roku Nr 16, poz. 91), co jest okolicznością bezsporną, a ponadto znajduje potwierdzenie w dokumentach zawartych w aktach księgi wieczystej(...), w szczególności w akcie własności ziemi z dnia 23 lutego 1981 roku,(...).
W dniu 7 maja 1987 rokuW. G. (2)i jego żona –T. G.zawarli zE. C.i jej mężem –W. C.umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy, na podstawie której przenieśli na następców swój udział w nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), wynoszący 1/2 część (k. 56 – odpis umowy).
W dniu 23 lipca 1987 rokuW. G. (1)i jego siostra –F. K.zawarli umowę darowizny, na podstawie którejW. G. (1)przeniósł naF. K.udział w nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), wynoszący 1/2 część (k. 57-58 – odpis umowy).
C.S. P. (1)i jego żona –P. P. (2)nabyli własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 roku Nr 16, poz. 91), co jest okolicznością bezsporną, a ponadto znajduje potwierdzenie w akcie własności ziemi z dnia 23 marca 1973 roku,(...)(k. 88).
W dniu 2 lutego 1981 rokuS. P. (1)zawarł zJ. P. (1)iE. P. (2)umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy, na podstawie której przeniósł na następców własność gospodarstwa rolnego, między innymi nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)(k. 55 – odpis umowy).
÷
Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że wejście w życie w dniu 4 listopada 1971 rokuustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychspowodowało, że w dniu 4 listopada 1971 roku poprzednicy prawni obecnych właścicieli nieruchomości, oznaczonych jakodziałki numer (...), nabyli własność tych nieruchomości, a tym samym w tym dniu ukształtował się stan prawny tych nieruchomości. Stan ten nie uległ zmianie do chwili obecnej, to jest do chwili orzekania w przedmiocie rozgraniczenia, gdy chodzi o przestrzenny zasięg prawa własności (w odniesieniu do granic objętych wnioskiem). Zmiany następowały jedynie w aspekcie podmiotowym.
Ustalenie zatem jak daleko sięga prawo własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)w stosunku do nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), a więc ustalenie przebiegu granicy między tymi nieruchomościami, wyznaczonej zgodnie ze stanem prawnym, wymagało ustalenia, jak kształtował się stan samoistnego posiadania tych nieruchomości na dzień 4 listopada 1971 roku.
Podobnie, ustalenie jak daleko sięga prawo własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)w stosunku do nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), a więc ustalenie przebiegu granicy między tymi nieruchomościami, wyznaczonej zgodnie ze stanem prawnym, wymagało ustalenia, jak kształtował się stan samoistnego posiadania tych nieruchomości na dzień 4 listopada 1971 roku.
Ustalenia Sądu pierwszej instancji co do tego, jak na dzień 4 listopada 1971 roku kształtował się stan samoistnego posiadania nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)w stosunku do nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...), są prawidłowe.
Każdy z właścicieli sąsiadujących nieruchomości, pomiędzy którymi powstał spór co do przebiegu granicy, powinien przedstawić dowody celem wykazania, jak daleko sięga jego prawo własności. W tym zakresie ma zastosowanie ogólna zasada wyznaczająca ciężar dowodu w znaczeniu materialnym, a więc ta, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.).
Stan (zakres) samoistnego posiadania na dzień 4 listopada 1971 roku może być dowodzony wszelkimi dowodami. Nie ma w tym zakresie żadnych ograniczeń dowodowych. W szczególności celem udowodnienia tego stanu mogą być przedstawiane zarówno dowody z dokumentów, jak i dowody o charakterze osobowym. Mogą to być także oględziny nieruchomości, a w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych – dowód z opinii biegłego odpowiedniej specjalności.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy, jak również Sąd pierwszej instancji, przy ustalaniu stanu posiadania nieruchomości leśnych na dzień 4 listopada 1971 roku oparł się na przede wszystkim na dowodach z dokumentów i pomocniczo na dowodzie z opinii biegłegoL. B..
Skoro wnioskodawcy i uczestnicy nie przedstawili innych wiarygodnych dowodów co do tego, jaki byłwzględem siebiestan posiadania na dzień 4 listopada 1971 roku nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)i nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)oraz stan posiadania nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)i nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), to Sąd Rejonowy trafnie oparł się w tym zakresie na dokumentach geodezyjnych odzwierciedlających stan posiadania na lata sześćdziesiąte XX wieku, kiedy została założona ewidencja gruntów, obejmująca również przedmiotowe nieruchomości. Skoro w tym zakresie nie były kwestionowane wyniku pomiarów gruntu w chwili ich dokonania w latach sześćdziesiątych XX wieku i skoro nie było w tym zakresie pomiędzy sąsiadami i innymi osobami sporów na dzień 4 listopada 1971 roku, to należy uznać, że stan posiadania na dzień 4 listopada 1971 roku jest tożsamy z tym stanem, który istniał w dacie założenia ewidencji gruntów w latach sześćdziesiątych XX wieku.
W rozpoznawanej sprawie trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął opinię biegłego geodetyL. B.za podstawę ustaleń w zakresie tego, jak kształtował się stan samoistnego posiadania nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)na dzień 4 listopada 1971 roku. Sąd Okręgowy podziela ustalenia i wnioski wynikające z opinii biegłegoL. B..
Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji biegły zajął stanowisko co do zarzutów przytoczonych przez uczestników i Sąd Okręgowy stanowisko biegłego podziela. W szczególności należy podkreślić, że biegły przekonująco wyjaśnił, jakimi metodami posługiwał się przy oznaczeniu przebiegu granicy na gruncie na podstawie wykorzystanych przez siebie dokumentów. Sąd Okręgowy podziela również opinię biegłego sporządzoną w postępowaniu apelacyjnym. Biegły szczegółowo i przekonująco wyjaśnił na rozprawie apelacyjnej, dlaczego nie są uzasadnione zarzutyJ. P. (1). Sąd Okręgowy podziela w tym zakresie stanowisko biegłego.
Należy wyjaśnić, że w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości sąd bada, jak daleko sięga na gruncie prawo własności właściciela jednej nieruchomości w stosunku do prawa właściciela nieruchomości sąsiedniej, której dotyczy spór. Powierzchnia nieruchomości wskazana w dokumentach ewidencyjnych, czy też dokumentach dotyczących obrotu nieruchomością, nie jest wyznacznikiem granic nieruchomości.O przebiegu granic nieruchomości decyduje stan prawny nieruchomości, a więc to, do jakiej linii granicznej rozciąga się prawo własności na gruncie. Powierzchnia nieruchomości ma natomiast charakter wtórny w stosunku do przebiegu granic nieruchomości. Oznacza to, że dopiero prawidłowe ustalenie przebiegu granic danej nieruchomości na gruncie pozwala na prawidłowe obliczenie powierzchni nieruchomości. Tytułem przykładu można wskazać, że nabywając prawo własności oznaczonej nieruchomości nabywca nabywa nie określoną ilość metrów kwadratowych, czy też innych jednostek miary powierzchni gruntu, ale nabywa fragment powierzchni kuli ziemskiej wyznaczony przez linie graniczne o ściśle określonym przebiegu. Powierzchnia nabywanej nieruchomości jest zatem wypadkową przebiegu na gruncie granic konkretnej nieruchomości, nie zaś tego, jaka liczba jednostek powierzchni została wskazana w akcie nabycia (umowie, decyzji).
Wyjaśnienie tej zasady ma na celu odniesienie się do tych twierdzeńJ. P. (1), w których granic swojej nieruchomości upatruje w powierzchni tej nieruchomości oznaczonej w akcie własności ziemi. Należy zatem jeszcze raz wyjaśnić, że z dniem 4 listopada 1971 rokuS. P. (1)iP. P. (2)nabyli z mocy samego prawa nie oznaczoną liczbę hektarów gruntu (0,78 ha), ale konkretną nieruchomość, wyznaczoną na gruncie przez konkretne granice, a mianowicie takie, które były granicami ich samoistnego posiadania.
Nie są uzasadnione zarzuty apelacji.
Oczywiście bezzasadny jest zarzut przytoczony w punkcie 2 części wstępnej apelacji.
Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy nie ma znaczenia okoliczność, jak przebiega granica nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...). Granica pomiędzy tymi nie ruchomościami nie była przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie i to zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i sądowego. W związku z powyższym zagadnienie, czy i w jakim zakresieJ. P. (1)(i ewentualnieE. P. (1)) nabyła własność części nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Kwestia ta mogła podlegać jedynie badaniu w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), ewentualnie w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia części nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...).
Na całkowitą nietrafność rozumowaniaJ. P. (1)wskazują już tylko zeznania wnioskodawców i uczestników złożone na rozprawie apelacyjnej w dniu 19 kwietnia 2012 roku, w tym zeznania samejJ. P. (1).
Z zeznań wnioskodawców i uczestników wynika, że w 2007 roku powstał pomiędzy wnioskodawcami aJ. P. (1)spór co do przebiegu granicy pomiędzy nieruchomością wnioskodawców (działką numer (...)), a nieruchomością, której współwłaścicielem jestJ. P. (1)(działką numer (...)). Przy ustalaniu, jak powinna przebiegać ta granica, wnioskodawcy i uczestniczka nie używali jakiegokolwiek specjalistycznego sprzętu mierniczego, jak również w pomiarach nie uczestniczyła jakakolwiek osoba, która miałaby w tym zakresie choćby tylko minimalne kompetencje. Przy pomiarach przyjęto przy tym całkowicie błędne założenia, gdyż po pierwsze, jako punkt odniesienia przyjęto znaki, które miały się znajdować na granicydziałki numer (...), a po drugie, przy „ustaleni” przebiegu granicy nie nawiązano w ogóle w stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), ale do powierzchni tej nieruchomości wskazanej w akcie własności ziemi dotyczącym tej nieruchomości. Jak już wyżej wyjaśniono, to powierzchnia nieruchomości jest wypadkową stanu prawnego nieruchomości, a nie odwrotnie.
Po trzecie, samaJ. P. (1)przyznaje, że w 2007 roku przy określaniu długości granicy między nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...)pominięto jeden odcinek pomiarowy (k. 584v). Skutkiem tego był kolejny istotny błąd w „prywatnym” oznaczeniu granicy, a mianowicie taki, że ustalanie „granicy” między nieruchomościami oznaczonymi jakodziałki numer (...)na podstawie powierzchni ewidencyjnejdziałki numer (...)spowodowało, że „ustalona” w taki sposób granica została przesunięta jeszcze dalej na wschód, to jest w kierunkudziałki numer (...)i kolejnych.
Znamienne jest zwłaszcza stwierdzenieJ. P. (1), że odwołała się do sądu od wyniku administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, gdyż „zabrakło jej areału, a sąsiadom, tzn. panuW., przybyło areału w stosunku do dokumentów” (k. 585). Tego rodzaju stanowisko jest zaprzeczeniem istoty rozgraniczenia nieruchomości i świadczy co najmniej o niezrozumieniu przez uczestniczkę istoty postępowania o rozgraniczenie nieruchomości.
Trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji co do tego, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do ustalenia, żeJ. P. (1)alboJ. P. (1)iE. P. (1)nabyli przez zasiedzenie jakąkolwiek część nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), czy też(...).
B. P.nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby, że przez okres 30 lat ona sama lub łącznie ze swoimi poprzednikami prawnymi była posiadaczem samoistnym części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), czy też(...).
Nieruchomości będące przedmiotem rozgraniczenia są działkami leśnymi, a więc ze swojej istoty tego rodzaju nieruchomościami, na których granica na gruncie jest bardzo często niewidoczna. Ewentualne zajęcie przygranicznej części cudzej nieruchomości leśnej musi być wyraźne i jednoznacznie świadczyć o woli władania zajętą częścią jak właściciel.
W rozpoznawanej sprawieJ. P. (1)nie przedstawiła ani jednego dowodu, który wskazywałby, że była posiadaczką jakiejkolwiek części nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...).
Charakterystyczne jest przy tym, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że działki leśne były w przeszłości faktycznym przedłużeniem działek rolnych, należących przed scaleniem do tych samych osób, które były właścicielami działek leśnych. Granice działek leśnych, chociaż znacznej długości, były liniami prostymi, na co w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji wskazywała samaJ. P. (1)(por. pismo z dnia 10 marca 2009 roku – k. 194).
Zarzut zasiedzenia części nieruchomościJ. P. (1)podniosła wówczas, kiedy zorientowała się, że rozstrzygnięcie w przedmiocie rozgraniczenia, jakie może zostać wydane, będzie dla niej niekorzystne.
Bezzasadny jest zarzut przytoczony w punkcie 3 części wstępnej apelacji.
Niedokładności w oznaczeniu granic na mapie obejmującej projekt rozgraniczenia zostały usunięte w postępowaniu apelacyjnym, przez oznaczenie przez biegłego punktów granicznych, przez które ma przebiegać granica.
÷
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania, Sąd Okręgowy postanowił oddalić apelację, jako bezzasadną.
*
Na podstawieart. 350 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił sprostować niedokładność zawartą w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że zawartemu tam rozstrzygnięciu nadać następujące brzmienie:
„dokonać rozgraniczenia:
a) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćJ. P. (1)iE. P. (2), według linii granicznej wskazanej na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęL. B.i zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wK.w dniu 6 lutego 2014 roku pod numerem(...), przebiegającej przez punkty
(...),
b) nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćA. W. (1)iM. W., z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), stanowiącą własnośćF. K.,W. C.iE. C., według linii granicznej wskazanej na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęL. B.i zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wK.w dniu 6 lutego 2014 roku pod numerem(...), przebiegającej przez punkty
(...)”.
Sprostowanie niedokładności było konieczne, gdyż należało precyzyjnie zaznaczyć w treści postanowienia:
a) granice których sąsiadujących nieruchomości podlegają ustaleniu – które nieruchomości podlegają rozgraniczeniu ze sobą,
b) przebieg linii granicznych w odwołaniu się do punktów granicznych oznaczonych na mapie projektu rozgraniczenia, posiadających dokładnie oznaczone współrzędne.
Rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji prostujące niedokładność w postanowieniu Sądu pierwszej instancji nie wykracza w jakikolwiek sposób poza zakres rozstrzygnięcia tego ostatniego Sądu, ani też poza treść rozstrzygnięcia.
*
Na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił zasądzić odJ. P. (1)na rzeczW. C.iE. C.kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
W związku z tym, że apelacjaJ. P. (1)została oddalona w całości, powinna ona zwrócić uczestnikom –W. C.iE. C.koszty, które ci ponieśli w postępowaniu odwoławczym.
Zasądzona kwota obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika procesowegoW. C.iE. C., ustalone na podstawie§ 8 pkt 2w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461 – tekst jednolity).
*
Na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku zart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Lublinie:
1) odA. W. (1)iM. W.kwotę 945,49 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,
2) odJ. P. (1)iE. P. (2)kwoty po 236,38 zł od każdego z nich tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,
3) odF. K.kwotę 236,38 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,
4) odE. C.iW. C.kwotę 236,38 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Jeżeli chodzi o zasadę rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych, to Sąd Rejonowy uznał, że nie ma podstaw do odstępowania w tym zakresie od zasady wynikającej z przepisów art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku zart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Przepisart. 520 § 1 k.p.c., mający odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Przepisart. 152 k.c.stanowi, że właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.
Przepisart. 152 k.c.jest wprawdzie przepisem materialnoprawnym, jednak wynika z niego zasada, która pozwala na określenie udziałów na potrzeby rozstrzygnięcia o kosztach w sądowym postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości. Należy zatem przyjąć, że właściciele ponoszą koszty postępowania o rozgraniczenie po połowie w odniesieniu do ustalenia granicy między dwiema sąsiadującymi nieruchomościami.
Powyższa zasada ma odpowiednie zastosowanie do rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych, czyli kosztach sądowych należnych Skarbowi Państwa od uczestników postępowania w sprawie o rozgraniczenie (w tym wnioskodawców).
W rozpoznawanej sprawie nieuiszczone koszty sądowe wyniosły w postępowaniu odwoławczym 1890,98 zł i obejmowały wydatki wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa na pokrycie kosztów związanych z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego geodety.
W związku z tym, że przedmiotem rozgraniczenia była nieruchomość wnioskodawcy z nieruchomościami uczestników leżącymi po obu stronach nieruchomości wnioskodawców, zaś długość granic po obu stronach będących przedmiotem ustalenia była prawie jednakowa, wnioskodawcy powinni ponieść 1/2 część nieuiszczonych kosztów sądowych (po 1/4 części całych kosztów w odniesieniu do każdej granicy = 2 · 1/4).
J. P. (1)iE. P. (1)powinni ponieść łącznie 1/4 część nieuiszczonych kosztów sądowych, czyli po 1/8 części na każde z nich – stosownie do udziałów we współwłasności nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...).
NaF. K.,E. C.iW. C.przypada łącznie 1/4 część nieuiszczonych kosztów sądowych, czyli 1/8 część naF. K.i 1/8 część naE. C.iW. C.– stosownie do udziałów we współwłasności nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...).
Należy jednoznacznie podkreślić, że przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego geodety w postępowaniu apelacyjnymleżało w interesie wszystkich właścicieli sąsiadujących nieruchomości, które były objęte wnioskiem o dokonanie rozgraniczenia.
Przeprowadzenie przez sąd dowodu z opinii biegłego i sporządzenie przez biegłego mapy obejmującej oznaczenie punktów granicznych umożliwiło sprostowanie niedokładności w zaskarżonym postanowieniu i nadanie mu właściwego brzmienia, a tym samym w przyszłości umożliwi wykonanie postanowienia poprzez zaznaczenie przebiegu granic na gruncie.
*
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu.
1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych, z zachowaniem zastosowanej przez uczestniczkę pisowni i interpunkcji, a ściślej – z brakami w tym zakresie.