Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 467/14
Data wyroku: 2015-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 k.c.

Sygn. akt II Ca 467/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

14 stycznia 2015r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Ireneusz Płowaś

Sędziowie

SO Bogumił Goraj (spr.)
SO Tomasz Adamski

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa

J. K.iB. M.

przeciwko(...) Spółce Akcyjnej
wW.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Świeciu

z dnia 26 marca 2014r. sygn. akt. I C 90/14

I/ zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1 i 3 (pierwszym i trzecim) w ten sposób, że oddala powództwo i nie obciąża powódek kosztami procesu,
II/ nie obciąża powódek kosztami postępowania apelacyjnego.
II Ca 467/14

UZASADNIENIE
PowódkiJ. K.iB. M.żądały zasądzenia zadośćuczynień za doznana krzywdę od pozwanego(...) SAwW.w kwotach po 15.000,00 złotych każda wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 21 marca 2013 roku do dnia zapłaty oraz domagały się zwrotu kosztów procesu. W pozwie wskazały, że w dniu 22 marca 2005 roku w wypadku komunikacyjnym zginął ich bratD. K.. Sprawca tego zdarzenia był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy poj azdów mechanicznych u pozwanego. Pozwany odmówił zaspokój enia jakichkolwiek żądań powoda z tytułu zadośćuczynienia. Powódki powołały się na doznane negatywne przeżycia po tym zdarzeniu. Powołały się na orzeczenia Sądu Najwyższego wskazujące na możliwość przyznania zadośćuczynienia powodom za śmierć osoby najbliższej na podstawie przepisów obowiązujących w dniu zdarzenia. Żądanie odsetek za opóźnienie uzasadniły obowiązkiem pozwanego likwidacji szkody w określonym terminie od wezwania.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Uznał za bezsporne zdarzenie w postaci śmierciD. K.w wypadku drogowym spowodowanym przez posiadacza pojazdu mechanicznego, któremu udzielił ochrony ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej. Jednakże wskazał, że przepisart. 446 § 4 k.c, z którego wywodzić można odpowiedzialność za krzywdę doznaną na skutek deliktu przez śmierć osoby najbliższej nie obowiązywał w momencie samego zdarzenia. Podważył także wysokość samego żądania uznając je za wygórowane i zakwestionował żądanie zasądzenia odsetek od zdarzenia wskazanego w pozwie.

2
Sąd Rejonowy w Świeciu wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r. zasądził od
pozwanego(...) S.A.wW.na rzecz
powódekJ. K.iB. M.kwoty po 7.000,00 zł dla
każdej z powódek z odsetkami ustawowymi od dnia 21 marca 2013r. do dnia
zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie i zniósł wzajemne
roszczenia stron z tytułu kosztów procesu. Sąd I instancji ustalił i zważył, że
pomiędzy stronami nie było sporu, co do okoliczności śmierciD. K.w
wypadku drogowym w dniu 22 marca 2005 roku, którego sprawca był
ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów
mechanicznych u pozwanego. Sąd ustalił, że w chwili śmierciD. K.
zamieszkiwał ze swoimi braćmi wP., był osobą pełnoletnią,
lecz w 2003 roku rozwiódł się i nie posiadał dzieci, a rodzeństwo było dla niego
najbliższą rodziną. Powódki mają swoje rodziny, jednak ze względu na silne
poczucie więzi rodzinnej oraz sytuację osobistą zmarłego utrzymywały z nim
bardzo ścisłe kontakty. Powódki często odwiedziały powoda, rozmawiały z nim,
wspierały w okresie po rozwiązaniu małżeństwa i poszukiwaniu zatrudnienia.
Wobec trudnej sytuacji materialnejD. K.wspierały go także
materialnie. Obie powódki prowadzą gospodarstwa rolne i systematycznie
przekazywały bratuD.żywność przez siebie produkowaną, wspierały
także brata, który przyjąłD. K.do swego domu po rozwodzie. O
wypadku komunikacyjnym powódki dowiedziały się od osoby trzeciej, jednak
nie otrzymały żadnej pewnej wiadomości o stanie brata. Na wiadomość o
wypadku, powódkaJ. K.udała się wraz z mężem doB., aby
uzyskać pewne informacje o swym bracie. Jednakże ze względu na zbyt późną
porę takich informacji jej nie udzielono. Następnego dnia obie powódki
ponownie udały się doB.. Tam poinformowano je o śmierci brata oraz
poproszono o identyfikację jego ciała. Powódki wraz z braćmi przystąpiły do
organizacji pogrzebuD. K.. Obie powódki bardzo przeżyły śmierć
brata, przez długi okres towarzyszyło im poczucie osamotnienia, miały

3
Problemy ze snem, zażywały leki uspokajające. Po pogrzebie powódki
regularnie odwiedzają grób swego brata. Wysiłkiem całej rodziny został
postawiony nagrobek. Sąd Rejonowy wskazał, że powyższe ustalenia opierały
się na przesłuchaniu samych powódek. Uznał, ze złożone przez nie wyjaśnienia
są jasne i logiczne, poszczególne fakty łączą się chronologicznie, zostały
potwierdzone wzajemnie pomiędzy sobą i wszystkimi innymi dowodami
przeprowadzonymi w postępowaniu i w efekcie stwierdził, iż są wiarygodne. W
ocenie Sądu Rejonowego silne przeżycia i doznany szok wynikający z relacji
powódek potwierdza ich zachowanie po otrzymaniu informacji o śmierci brata.
Podkreślił, że powódki i zmarły utrzymywali silna więź. Zmarły mieszkał ze
swoimi braćmi, nie posiadał własnej rodziny, a wobec braku źródeł utrzymania
cała rodzina roztoczyła nad nim pieczę. Te okoliczności same w sobie, zdaniem
Sądu Rejonowego, potwierdzają silne więzi emocjonalne istniejące pomiędzy
powódkami a zmarłym. Sąd uznał za wiarygodne wszystkie twierdzenia
powódek o odczuwanych następstwach zdarzenia jako zgodne z zasadami
wiedzy i doświadczenia logicznego, bo mieszczące się w normie odczuć po
utracie najbliższego członka rodziny. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji
zważył, że sama zasada odpowiedzialności nie budzi wątpliwości. Wskazał, ze
zgodnie z treściąart. 822§1 i § 4 k.c.przez umowę ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia
określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim,
wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo
ubezpieczony, a uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem
objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić
roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela, a zakres ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej sięga tak daleko, jak odpowiedzialność cywilna
samego ubezpieczającego, zatem będzie analogiczna podstawa
odpowiedzialności opartej na zasadzie winy, ryzyka, słuszności oraz w
sytuacjach, gdy odpowiedzialności nadano charakter absolutny. Sąd Rejonowy

4
powołał się na przepis art. 34 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach
obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim
Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych i uznał, że w żadnym razie nie
stanowi on o wyłączeniu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w zakresie
zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych osób bliskich osoby zmarłej w
wyniku wypadku komunikacyjnego, za który odpowiedzialność ponosi jego
sprawca. W tym zakresie Sąd I instancji podzielił stanowisko zawarte w
uchwale Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 r., wydanej w sprawie 111
CZP 93/12. Podkreślił, że zasada pełnej odpowiedzialności ubezpieczyciela za
skutki wypadków komunikacyjnych była przedmiotem wielu orzeczeń i obecnie
musi być uznana za niewątpliwą. Dalej Sąd zważył, że nie budzi wątpliwości w
orzecznictwie sądowym prawo do żądania zadośćuczynienia za krzywdy
spowodowane śmiercią osób najbliższych także w okresie, gdy nie
obowiązywała jeszcze regulacjaart. 446 § 4 k.c, gdyż samoistną podstawą tego
typu roszczeń może być obowiązujący w czasie zdarzenia przepisart. 448 k.c.
W tym zakresie Sąd meriti odwołał się do poglądu wyrażonego w uchwale Sądu
Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 r., wydanej w sprawie III CZP 93/12.
Ponadto Sąd I instancji powołał się na utrwalony w judykaturze pogląd
(uchwały z dnia 22 października 2010 r., III CZP 76/10 i z dnia 13 lipca 2011 r.,
III CZP 32/11), że już samo spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło
stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci
szczególnej więzi rodzinnej. Dlatego w uznał, że możliwa jest wbrew zarzutom
pozwanego, kompensacja szkód niemajątkowych wynikłych z naruszenia dóbr
osobistych na ogólnej podstawie, jaką jestart. 448 k.c.tym bardziej, że chodzi o
własne dobro osobiste osób najbliższych i że zadośćuczynienie przysługuje z
tytułu własnej krzywdy tych osób, poszkodowanych bezpośrednio przez
spowodowanie śmierci osób. Sąd wskazał, że w orzecznictwie podkreśla się, iż
przyznanie zadośćuczynienia jest możliwe tylko wtedy, gdy krzywda
poszkodowanego jest realna i istotna (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3

5
listopada 1976 r., IV CR 433/76), a przy ustalenia wysokości zadośćuczynienie
należy mieć na uwadze czas trwania cierpień, intensywność ujemnych doznań
fizycznych i psychicznych ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 kwietnia
2006r., IV CSK 99/05). Sąd Rejonowy zważył, że powódki wskazywały na
intensywność swoich przeżyć jakich doznały po dowiedzeniu się o śmierci
swego brata, z którym ze względu na jego sytuacje życiowa łączyły silne więzi
emocjonalne i uznał, że w takiej sytuacji normalnymi są przeżycia silnego stresu
wobec bliskiej osoby, z którą utrzymuje się intensywne kontakty, wspiera i
pomaga w ułożeniu życia. Dlatego, w ocenie Sądu Rejonowego, u powódek
wystąpiły wiec uczucia osamotnienia wynikające ze śmierci osoby najbliższej co uznał za ich krzywdę wymagającą stosownego zadośćuczynienia. Wskazał,
że krzywdą powódek były same przeżycia związane z dowiedzeniem się o
śmierci brata. Wiadomość ta miała silny wpływ na powódki. Doznawały one
kolejnych wielu negatywnych przeżyć przygotowując pogrzeb, a pamięć
zmarłego jest ciągle żywa wśród powodów - dbają one o jego grób,
współfinansowały nagrobek. Sąd podkreślił, że zadośćuczynienie musi mieć
charakter kompensacyjny, a więc musi przedstawiać odczuwalną wartość
ekonomiczną nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej
krzywdy. Zadośćuczynienie winno mieć wreszcie wartość utrzymaną w
granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej
społeczeństwa. Sąd wziął wiec pod uwagę wskazywane wyżej przeżycia
powódek, które były bezpośrednim skutkiem wypadku, czas ich trwania oraz
intensywność i uznał, że adekwatną kwotą zadośćuczynienia w rozumieniu art.
448k.c.byłaby kwoty po 7 tysięcy złotych. Sąd zważył, że żądanie zasądzenia
odsetek ustawowych uzasadnione charakterem zobowiązania, gdyż nie ma ono
charakteru terminowego i wymagalność zależy od żądania złożonego przez
uprawnionego zobowiązanemu. Dlatego Sąd zasądził na rzecz powodów odsetki
od wezwania skierowanego wobec pozwanego ze skonkretyzowanym już
roszczeniem. Mając na uwadze wyniki postępowania tj. okoliczność, iż powódki

6
uzyskały około 50% dochodzonej kwoty Sąd uznał, że naart. 98 k.p.c.koszty procesu poniesione przez strony wzajemnie się zniosły .
Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, który zaskarżył wyrok w części zasądzającej zadośćuczynienie od pozwanego na rzecz każdej z powódek w wysokości 7.000,00 zł. Pozwany zarzucił Sądowi Rejonowemu:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwezastosowanie przepisów:
-art. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.wskutek przyjęcia, że śmierćD. K.brata powódek stanowi naruszenie dóbr osobistych w postaci zerwania więziemocjonalnych oraz uznania, że zostały spełnione wszystkie przesłankiprzyznania zadośćuczynienia w zasądzonej kwocie wraz z odsetkamiustawowymi;
- art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniachobowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i PolskimBiurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ( Dz. U z 2003 r., nr 124, poz. 1152ze zmianami) regulującego odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w ramachumowy gwarancyjnej odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdówmechanicznych,
2) naruszenie prawa procesowego:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granicswobodnej oceny dowodów przez uznanie za udowodniony fakt, że wskutekśmierciD. K.nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powódek w postacizerwania więzi emocjonalnej z bratem, które należy chronić przyznaniemzadośćuczynienia oraz uznania, że zostały spełnione wszystkie przesłankizasądzenia na rzecz powodów zadośćuczynienia w zaskarżonej wysokości;
Wskazując na te zarzuty wniósł: 1) o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1 i oddalenie powództwa,

7
2) o zmianę wyroku w punkcie 3 poprzez zasądzenie od każdej z powódek na rzecz pozwanego(...) S.Akosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
W przypadku nieuwzględnienia żądania zmiany wyroku pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.
Powódki wniosły o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdej z nich zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona. Sąd Rejonowy dokonał ustaleń faktycznych bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów określonej w przepisieart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ten dał wiarę wszystkim dowodom przeprowadzonym w sprawie tj. dokumentom i przesłuchaniu powódek. Brak jest postaw do tego, aby te dowody zakwestionować. Dlatego Sąd Okręgowy stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji przyjął jako własny.
Nie był także zasadny zarzut naruszenia przepisuart. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz. U z 2003 r., nr 124, poz. 1152 ze zmianami). W orzecznictwie Sądu Naj wyższego ukształtowało się j ednolite stanowisko zgodnie z którym, najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną przed dniem 3 sierpnia 2008 r. krzywdę, stanowiącą następstwo naruszenia deliktem dobra osobistego w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie czy też szczególnej więzi rodzinnej ze zmarłym, której zerwanie powoduje ból, cierpienia psychiczne, poczucie krzywdy i osamotnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 22 października 2010 r., III CZP 76/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 42, z dnia 13

8
lipca 2011 r, III CZP 32/ll,OSNC 2012, Nr 1, poz. 10, z dnia 7 listopada 2012 r, III CZP 67/12,OSNC 2013, Nr 4, poz. 45, z dnia 20 grudnia 2012 r., III CZP 93/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 84 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 listopada 2010 r., II CSK 248/10, z dnia 11 maja 2011 r., I CSK 621/10). W myśl przepisu art. 36 ust. 1 powyższej ustawy ubezpieczyciel odpowiada w granicach odpowiedzialności sprawcy szkody. Nie ma żadnych podstaw, aby z tej odpowiedzialności wyłączyć zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych spowodowanych śmiercią poszkodowanego.
Zasadny był natomiast zarzut naruszenia przepisuart. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.W uchwale z dnia z dnia 13 lipca 2011 r., wydanej w sprawie III CZP 32/11 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, lecz jedynie taką której zerwanie powoduje ból, cierpienie, rodzi poczucie krzywdy. Osoba dochodząca roszczenia na podstawieart. 448 k.c.powinna zatem wykazać istnienie tego rodzaju więzi, stanowiącej jej dobro osobiste podlegające ochronie.
W przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe ograniczyło się w zasadzie do dowodu z przesłuchania powódek na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. Wynika z nich, że śmierć brata miała wpływ na stan psychiczny powódek, lecz nie wymagał on korzystania z pomocy lekarzy specjalistów, czy też psychologa. Powrót do normalnego życia nie nastręczał powódkom szczególnych trudności, poza koniecznością stosowania leków ziołowych.
Wobec tego Sąd Okręgowy uznał, że skutki naruszenia więzi rodzinnej powódek przez śmierć brata, nie uzasadniają przyznania zadośćuczynienia na podstawie przepisuart. 448 k.c.
Dlatego Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił i nie obciążył powódek kosztami procesu (art. 102 k.p.c). Sąd Okręgowy zastosował ten przepis z

9
uwagi na ocenny charakter sprawy oraz naruszenie dobra osobistego powódek w postaci więzi rodzinnej. Z tej samej przyczyny Sąd na podstawie przepisówart. 102 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.nie obciążył powódek kosztami postępowania apelacyjnego.