Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 779/13
Data wyroku: 2014-03-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Terlecka, Alicja Surdy, Bogdan Radomski
Słowa kluczowe: Czyny Niedozwolone
Podstawa prawna: art. 415 k.c.

Sygn. akt I ACa 779/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 marca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Bogdan Radomski

Sędzia:
Sędzia:

SA Jolanta Terlecka
SA Alicja Surdy (spr.)

Protokolant

Katarzyna Furmanowska

po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaE. G.iJ. G.
przeciwkoM. J. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt I C 729/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddalai zasądza od powodówE. G.iJ. G.na rzecz pozwanegoM. J. (1)kwoty po 1.808,50 (tysiąc osiemset osiem 50/100)złotych tytułem kosztów procesu;

II
zasądza od powodówE. G.iJ. G.na rzecz pozwanegoM. J. (1)kwoty po 2.100 (dwa tysiące sto) złotych tytułem kosztówpostępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 779/13

UZASADNIENIE
W sprawie z powództwaE. G.iJ. G.przeciwkoM. J. (1)o zapłatę Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r. zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 136.580,41 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21 maja 2012 r. do dnia zapłaty, zastrzegając pozwanemuM. J. (1)prawo powoływania sięw toku egzekucji na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości położonej wW.iJ., gminaP., o powierzchni 7,4300 ha, składającej sięz działek gruntu oznaczonych numerami(...)objętejksięgą wieczystą (...)(dawniej nr(...)) prowadzoną przez Sąd Rejonowy wP.. Zasądził od pozwanegoM. J. (1)na rzecz powódkiE. G.kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesui nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowegow Radomiu) kwotę 6.830 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu.
W pozwie z dnia 21 maja 2012 r. powodowieE. G.iJ. G.wnosili o zasądzenie od pozwanegoM. J. (1)na ich rzecz kwoty 136.580,41 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu orazo zasądzenie od pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Podnosili, że przysługuje im zasądzona prawomocnym wyrokiem wierzytelnośćdo rodziców pozwanego, tj.M.iA.małżonkówJ.,w wysokości dochodzonej pozwem, której egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikom okazała się bezskuteczna. PozwanyM. J. (1)jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 7,43 ha położonej w miejscowościW.iJ., którą nabył w drodze darowizny od swojej matkiA. J.. Jednakże nieruchomość ta wchodziła w skład majątku wspólnegoA.iM.małżonkówJ., stąd też powództwo o uznanie przedmiotowej umowy darowizny na podstawieart. 527 k.c.za bezskuteczną zostało oddalone prawomocnym wyrokiem, wskutek uznania, że zaskarżona czynność pozostajew stanie bezskuteczności zawieszonej wobec braku jej potwierdzenia przez ojca pozwanegoM. J. (2). Stąd też pozwany, który celowo nie żąda potwierdzenia umowy darowizny przez ojca, niwecząc możliwość zaspokojenia powodów w drodze egzekucji skierowanej do przedmiotu darowizny, odpowiada za wyrządzoną powodom swoim zaniechaniem szkodę na podstawieart. 415 k.c.Na możliwość dochodzenia przez powodów ich praw od pozwanego na tej podstawie wskazał sąd w uzasadnieniu wyroku oddalającego ich powództwoze skargi pauliańskiej, powołując pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyrokuz dnia 19 października 2012 r., sygn. akt(...).
PozwanyM. J. (1)wnosił o oddalenia powództwa w całościi zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Kwestionował co do zasady podstawę prawną roszczeń powodów opartych na czynie niedozwolonym (art. 415 k.c.). Powoływał brak podstaw do przypisania pozwanemu winy, która polegana możliwości postawienia sprawcy zarzutu niewłaściwego zachowania się, a więc wymaga ustalenia, że czyn wyrządzający szkodę jest sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym. Wskazywał też na brak związku przyczynowego pomiędzy zaniechaniem pozwanego a szkodą powodów i podnosił, że poglądo przynależności przedmiotu darowizny do majątku wspólnegoA.iM.małżonkówJ.nie ma uzasadnienia na gruncie przepisówustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnychi członków ich rodzin, na podstawie której własność nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny nabyła matka pozwanego, co znalazło również wyrazw orzecznictwie Sądu Najwyższego pominiętym przez powodów. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczeń powodów na podstawieart. 442 § 1 k.c.
Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia i rozważenia:
Powodowie oraz rodzice pozwanego w przeszłości prowadzili wspólną działalność gospodarczą. Razem nabyli nieruchomość położoną wG.,na której następnieJ. G.iM. J. (2)prowadzili w formie spółki cywilnej stację paliw. Na skutek nieporozumień ze wspólnikiemJ. G.wypowiedział umowę spółki i w 1993r. i złożył do sądu wniosek o podział majątku spółki. Sprawa o podział majątku spółki cywilnej zakończyła się prawomocniew 2007 r. zasądzeniem na rzeczJ. G.odM. J. (2)kwoty około 400.000 zł, którą powodowie wyegzekwowali w całości po dwóch latach. Egzekucja sądowa była prowadzona ze stacji paliw i innych nieruchomości dłużnika, na których zostało uzyskane wcześniej jej zabezpieczenie.
Ponadto w postępowaniu wszczętym pozwem wniesionym w dniu 14 lipca 2005 r. powodowie uzyskali tyłem zwrotu pożytków z tytułu władania przezM. J. (2)nieruchomością, na której wybudowana została stacja paliw, ostatecznie kwotę 81.292,50 zł z ustawowymi odsetkami (z żądanej kwoty 432.000 zł), zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 3 lipca 2009 r. w sprawie(...), zmienionym wyrokiem Sądu ApelacyjnegowL.z dnia 24 listopada 2009 r. w sprawie(...). Postanowieniemz dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Radomiu nadał wskazanemu wyżej tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności przeciwkoA. J., małżonce dłużnikaM. J. (2), z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową. Egzekucja prowadzonana podstawie tego tytułu wykonawczego przeciwkoA.iM.małżonkomJ.okazała się bezskuteczna.
Umową darowizny z dnia 12 stycznia 2006 r. zawartą w formie aktu notarialnego(...), w Kancelarii Notarialnej wP.przed notariuszemJ. S.,A. J.darowała małoletniemu synowiM. J. (1)urodzonemu (...)gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami, położone we wsiW.iJ.gminaP., składające się zdziałek oznaczonych nr (...). W imieniu małoletniego synaM. J. (1)oświadczenie o przyjęciu darowizny złożyliM.iA.małżonkowieJ.. Na podstawie tej umowyM. J. (1)został wpisany jako właściciel nieruchomości objętejksięgą wieczystą Nr (...), obecnie nr(...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy wP..

A. J.nabyła własność nieruchomości stanowiących przedmiot darowizny dokonanej na rzecz syna na podstawie umowy z dnia 19 listopada1990 r. zawartej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze NotarialnymwR.za nr(...). Na podstawie tej umowyZ.iM.małżonkowieK.na podstawieustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. z 1989 r., Nr 24, póz. 133) przenieśli nieodpłatnie na rzecz swojej następczyni - córkiA. J.(matki powoda) własność nieruchomości składającej się zdziałek oznaczonych nr (...), położonej we wsiW.gminaP., oraz nieruchomości położonej we wsiJ.gminyP., składającej się z działek oznaczonych numerami:(...)objętychksięga wieczystą KW (...)oraz posiadanie nieruchomości o powierzchni 47 arów położonej we wsiB., gminaR., składającej się zdziałek (...). W chwili dokonywania darowiznyA. J.pozostawała w związku małżeńskim zM. J. (2). Małżonkowie pozostawali w ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej. Na podstawie przedmiotowej umowy przekazania w dziale IIksięgi wieczystej Kw nr (...)(aktualny numer) prowadzonej przez Sąd Rejonowy wP.jako właściciel wyżej opisanej nieruchomości wpisana zostałaA. J..
Przed dniem 21 maja 2012 r., tj. przed datą wniesienia pozwuw rozpoznawanej sprawie, powodowie nie wzywali pozwanegoM. J. (1)aby w trybieart. 37 krozobowiązał swojego ojcaM. J. (2)do potwierdzenia skuteczności umowy darowizny dokonanejna jego rzecz umową z dnia 12 stycznia 2006 r.
Dopiero w grudniu 2012 r. powodowie zwrócili się doM. J. (1)oraz doM. J. (2)o potwierdzenie dokonanej przezA. J.w dniu 12 stycznia 2006 r. darowizny nieruchomości.M. J. (1)potwierdził otrzymanie wezwania w dniu 2 stycznia 2013 r., natomiastM. J. (2)w dniu 19 lutego 2013 r. W odpowiedziM. J. (2)oświadczył powodom, że ich wezwanie jest bezprzedmiotowe ponieważ nieruchomość stanowiła własność jego żony. PozwanyM. J. (1)nie wezwał ojca do potwierdzenia darowizny dokonanej przez jego żonę.
Oceniając w tak ustalonym, w istocie niespornym stanie faktycznym, zasadność powództwa Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności dokonał oceny  charakteru umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 19 listopada 1990 r.,na podstawie którejZ.iM.małżonkowieK., na podstawieustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. z 1989 r., Nr 24, póz. 133) przenieśli nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego na rzecz swojej następczyni - córkiA. J., która z kolei własność tego gospodarstwa przeniosła na rzecz pozwanego na podstawie umowy darowizny.
Wskazał, że szczegółowe rozważania dotyczące charakteru umów przekazania gospodarstwa rolnego na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnikówi ich rodzin(Dz. U. 1977 r. Nr 32 poz. 140) oraz uregulowań zawartychw późniejszych ustawach tj. z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 268)i z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) zawiera uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 25 listopada 2005 r., III CZP 59/2005 (LEX nr 159049).
W wywodach przedstawionych w uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że ustawa z 1977 r. zapewniała rolnikom rentę lub emeryturę w razie przekazania gospodarstwa rolnego następcy, rentę lub spłaty pieniężne w razie przekazania gospodarstwa rolnego na własność państwa, rentę lub spłaty pieniężne w razie przekazania gospodarstwa rolnego tzw. jednostce gospodarki uspołecznionej. Podstawowe rozwiązania ustawy z 1977 r. w zakresie przekazania gospodarstwa rolnego następcy przejęłaustawa z 14 grudnia 1982 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 268 ze zm.), a po jej uchyleniu,ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jednolity: Dz. U. 1998 r.Nr 7 poz. 25).
W myśl art. 49 ust. 1 ustawy z 1982 r., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. (Dz. U. 1989 r. Nr 10 poz. 53), gospodarstwo rolne mogło być przekazane jednemu następcy, a jeżeli następca pozostawał w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom. W wyniku zmiany wskazanego przepisuustawą z dnia 24 lutego 1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin w 1990 r.(Dz. U. 1990 r. Nr 14 poz. 90) przedmiot regulacji nim objętej, w nowej numeracji ujęty został wart. 50, któremu nadano brzmienie: „gospodarstwo rolne może być przekazane według wyboru rolnika, jednemu lub kilku następcom".
Natomiast według art. 84 zd. 1 ustawy z 1990 r. przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego, co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwaz chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następcado tego czasu będzie pracował w tym gospodarstwie. Odmiennie od postanowień poprzednich ustaw, umowa z następcą, a także umowa w celu wykonania umowyz następcą, jest tylko jednym ze sposobów wyzbycia się przez rolnika gospodarstwa rolnego z zachowaniem uprawnień do nabycia świadczeńz ubezpieczenia społecznego. Ustawa dopuszcza bowiem zbycie gospodarstwa rolnego na podstawie każdej z umów przenoszących własność, uzależniając prawo do świadczeń ubezpieczeniowych od osiągnięcia określonego wieku, jeżeli wykazane zostanie, że rolnik wyzbył się własności. Sąd Najwyższy podkreślił też, że cechą wspólną wszystkich przytoczonych uregulowań jest to, że przekazanie gospodarstwa rolnego mogło nastąpić zarówno na rzecz jednego, jak i obojga małżonków pozostających w ustroju majątkowej współwłasności ustawowej, z tym zastrzeżeniem, że na podstawie ustawy z 1977 r. małżonkowie, albo jeden z nich, należeli do zamkniętego kręgu osób, na rzecz których przekazanie mogło nastąpić. Jeżeli stroną umowy był tylko małżonek, to aktualne stawało się zagadnienie, czy przedmiot przekazania jest składnikiem jego majątku osobistego, czy też wchodzi do majątku wspólnego obojga małżonków.
Określając jakiego rodzaju skutek prawny wywołała umowa z 1990 r.,i w jaki sposób kształtowała skład majątku wspólnego lub osobistegoA.iM.małżonkówJ., Sąd wskazał, że art. 5 ust. 2 ustawy z dnia17 czerwca 2004 r., nowelizującej z dniem 20 stycznia 2005 r. przepisydziału III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego(Dz.U.2004.162.1691), statuuje zasadę, że jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy stosunki majątkowe małżonków podlegały wspólności ustawowej, składniki majątków istniejące w tym dniu zalicza się do majątku wspólnego albo majątków osobistych, stosowniedo przepisów ustawy, co oznacza odesłanie doart. 31 kroi33 kro, w ich obecnym brzmieniu.
Wedługart. 31 § 1 kro, majątek wspólny obejmuje przedmioty nabytew okresie pozostawania małżonków we wspólności majątkowej bez względu na to, czy nabywcami byli oboje, czy jeden z nich. Nie należą do majątku wspólnego przedmioty majątkowe, które każdy z małżonków nabył przed powstaniem wspólności (art. 33 pkt 1 kro) albo nabył je wprawdzie w czasie pozostawaniawe wspólności, ale ze źródeł szczególnych (art. 33 pkt 2-10 kro; w tym przez darowiznę, jeżeli darczyńca inaczej nie postanowił) i nie są to przedmioty zwykłego urządzenia domowego nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, służące do użytku obojga małżonków (art. 34 kro). Przynależność nabytych przedmiotów do majątku osobistego małżonka sprowadza się zatemdo wyczerpująco wymienionych wyjątków. Konsekwentnie, nabyte w wyniku przekazania gospodarstwo rolne podlegałoby zaliczeniu do majątku osobistego, gdyby skutek omawianej umowy przekazania mieścił się w katalogu zdarzeń,o których mowa wart. 33 kro.
W prezentowanych w piśmiennictwie i orzecznictwie wypowiedziach,na co zwrócił uwagę pozwany, umowę przekazania kwalifikowano na dwa sposoby. Według pierwszego, umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego jest cywilnoprawną, pozakodeksową umową nazwaną o swoistym charakterze, ściśle określoną co do przedmiotu, podmiotów i formy, której celem nie jest obdarowanie następcy, lecz uzyskanie świadczenia od państwa. Ten charakter umowy nie pozwala na stosowanie do niej, także w drodze analogii, w zakresie,w jakim kolidowałoby to z istotą i celami przekazania gospodarstwa rolnego następcy, przepisówkodeksu cywilnegoorazkodeksu rodzinnego i opiekuńczegodotyczących darowizny. Przekazane na jej podstawie gospodarstwo rolne nie jest więc objęte wyłączeniem zart. 33 pkt 2 kroi wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej, zgodnie z zawartąwart. 32 § 1 kroregułą nabywania praw do tego majątku. Drugi z poglądów głosi natomiast, że mamy do czynienia z umową darowizny w rozumieniuart. 888i nast. k.c., a uzyskanie przez przekazującego świadczeń od państwa pozostaje bez wpływu na taki jej charakter, gdyż nie następuje to kosztem darczyńcy, lecz osoby trzeciej. Gospodarstwo rolne przekazane następcy, jako przedmiot wymienionywart. 33 pkt 2 kroz mocy samego prawa wchodzi więc do jego majątku odrębnego.
Sąd Okręgowy podzielił pierwszy ze wskazanych poglądów, uznając trafność wywodzących się z przytoczonej wyżej argumentacji racji jurydycznych, na których został oparty. Podkreślił, że stanowisko to można uznaćza konsekwentne i utrwalone w orzecznictwie (np. uchwały Sądu Najwyższego:z dnia 16 lipca 1980 r. III CZP 44/80, OSNCP 1981, nr 2-3, poz. 24; z dnia19 lutego 1991 r. III CZP 4/91, OSNCP 1991, nr 8-9, poz. 103; z dnia14 października 1992 r. III CZP 125/92, OSNCP 1993, nr 4, poz. 58; z dnia25 marca 1992 r. III CZP 19/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 163; z dnia 8 września 1993 r. III CZP 121/93, OSNC 1994, nr 5, poz. 97 oraz z dnia 28 listopada 2012 r. III CZP 68/12.).
Podniósł, że w uchwale z dnia 16 lipca 1980 r. III CZP 44/80 (OSNCP 1981/2-3 poz. 24) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że umowa przekazania jest swoistym rodzajem umowy przeniesienia własności, odmiennym od przeniesienia własności na podstawie umów wymienionych w części szczególnejksięgi trzeciej kodeksu cywilnegoo zobowiązaniach. Wspólną cechę umowy przekazania i umowy darowizny dostrzegł wyłącznie w nieodpłatności świadczenia. Zauważył jednak,że o ile wyłącznym celem darczyńcy jest dokonanie nieodpłatnego przysporzenia na rzecz obdarowanego, o tyle w następstwie umowy przekazania, z jednej strony przekazujący zapewnia sobie świadczenie emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych, z drugiej natomiast strony konsekwencją przekazania jest objęcie gospodarstwa rolnego przez osobę zdolną do osiągania lepszych efektów gospodarowania, co odpowiada celowi gospodarczemu tej umowy. Jeżeli wobec tego obie umowy różnią istotne przyczyny ich zawarcia, a tylko umowa przekazania spełnia cel gospodarczy i społeczny, to nie może być ona odwołanaz powodów, które leżą u podstaw odwołania darowizny.
Na te różnice Sąd Najwyższy wskazał także w uchwałach z dnia 19 lutego 1991 r. III CZP 4/91 (OSNCP 1991/8-9 poz. 103); z dnia 25 marca 1992 r. III CZP 19/92 (OSNCP 1992/9 poz. 163); z dnia 14 października 1992 r. III CZP 125/92 (OSNCP 1993/4 poz. 58) i z dnia 8 września 1993 r. III CZP 121/93 (OSNCP 1994/5 poz. 97), wyprowadzając z ich odmienności podmiotowych, przedmiotowych oraz wymagań co do formy konkluzję, że tylko umowie przekazania właściwa jest cecha polegająca na zapewnieniu następcy świadczeńod państwa. Takie rozumienie umowy przekazania Sąd Najwyższy prezentował także w orzeczeniach z późniejszego okresu, czego przykładem może być postanowienie z dnia 4 października 2001 r. I CKN 402/2000 (OSNC 2002/6 poz. 79), w którego uzasadnieniu, odnosząc się do kontrowersji na tle umowy przekazania, podniósł, że na rzecz swoistości umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy przemawia, umacniająca jej odrębność w stosunku do umowy darowizny, treść art. 119 ust. 2 ustawy z 1990 r., wprowadzającego - na szczególnych warunkach - ochronę rolnika przekazującego gospodarstwo rolne następcy
Sąd Okręgowy podzielił też w pełni przedstawiony w orzecznictwie pogląd co do braku możliwości stosowania przez analogię do umowy przekazania gospodarstwa rolnego unormowań dotyczących umowy darowizny, jak również wyrażone zapatrywanie, że wszystkie przedmioty nabyte w okresie małżeństwa pozostającego w ustroju wspólności ustawowej wchodzą do majątku wspólnego niezależnie od ich charakteru i sposobu nabycia, a więc niezależnie od tego,czy oboje lub jeden tylko małżonek je nabył oraz czy nabycie nastąpiłona nazwisko obojga małżonków lub tylko jednego z nich (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1969 r. III CZP 10/69 OSNCP 1970/4 poz. 53). Zatem w małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, przynależność nabytych składników majątkowych do majątków osobistych małżonków, ma charakter wyjątkowy. Zasadą jest, że wszelkie zaistniałe w tym okresie przysporzenia powiększają majątek wspólny. O przynależności nabytego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego decyduje czas w jakim nabycie nastąpiło. Zaliczenie takiego przedmiotu do majątku osobistego wymaga natomiast spełnienia dodatkowej przesłanki, mianowicie wykazania, że nabycie nastąpiłow okolicznościach szczególnych wskazanych wart. 33 kro.
Mając powyższe rozważania na względzie Sąd Okręgowy przyjął,że nieruchomość darowana przezA. J.pozwanemuM. J. (1)stanowiła wspólny majątek jej iM. J. (2)będącego dłużnikiem powodów. ZaśM. J. (2)przy zawieraniu umowy darowizny pomiędzyA. J., aM. J. (1), złożył przed notariuszemw dniu 12 stycznia 2006r., jedynie oświadczenie wiedzy co do przynależności nieruchomości do majątku odrębnego żony oraz wspólnie ze swoją małżonką,ale w imieniu małoletniego syna, oświadczenie woli o przyjęciu darowizny.
Sąd miał też na uwadze, że żądanie pozwu jest niewątpliwie konsekwencją wcześniej wydanego wyroku w sprawie(...)Sądu Okręgowegow Radomiu, toczącej się z udziałem stron oraz rodziców pozwanego. W sprawie tej powodowie wystąpili o ochronę przysługującej im wierzytelności pieniężnej na podstawie skargi paulińskiej skierowanej przeciwkoM. J. (1)jako osobie trzeciej w rozumieniuart. 527 k.p.c., a ich powództwo zostało prawomocnie oddalone. Sąd uznał ponadto, że wyrok w sprawie(...)Sądu Okręgowego w Radomiu, zasądzający na rzecz powodów należność z tytułu pożytków, stanowi materialno-prawną przesłankę powstania po stronie pozwanegoM. J. (1)obowiązku takiego zachowania się, które pozwala wierzycielowi na uzyskanie tego, na co mógł liczyć w przypadku realizacji wierzytelności z majątku dłużnika. W razie czynności podlegającej bezskuteczności zawieszonej powyższy obowiązek osoby trzeciej znajduje uzasadnienie zarówno w koncepcji czynu niedozwolonego (art. 415 k.c.), jeżeli czynowi osoby trzeciej można przypisać charakter czynu niedozwolonegoi stwierdzić wszystkie przesłanki odpowiedzialności deliktowej, jak i w koncepcji bezpodstawnego wzbogacenia (art. 409 k.c.).
Powodowie będący wierzycielamiM. J. (2), i posiadający tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi i jego żonie, z ograniczeniem odpowiedzialnościA. J.do majątku wspólnego małżonków, mogli poszukiwać zaspokojenia swojej wierzytelności kierując egzekucjędo nieruchomości wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa (majątku wspólnego dłużnika i jego małżonki).
Natomiast osoba trzecia pozostająca poza podstawowym stosunkiem prawnym łączącym wierzyciela z dłużnikiem, działająca w złej wierze, może być postrzegana jako współwinna wyrządzenia wierzycielowi szkody przez udaremnienie mu możliwości zaspokojenia się z majątku dłużnika, względnie jako wzbogacona w stosunku do wierzyciela bezpodstawnie jego kosztem o przedmiot lub wartość, które, jako służące pokrzywdzeniu wierzyciela, nie powinny były znaleźć się w jej majątku, i ze zwrotem których powinna się liczyć.
Pomimo, że umowa darowizny dokonana została jedynie przez matkę pozwanegoA. J., i mimo że stanowiła rozporządzenie majątkiem wspólnym małżonków, jest umową ważną. Zgodnie bowiem zart. 37 § 1 pkt 4 kroiart. 37 § 2 kroważność umowy darowizny z majątku wspólnego dokonanej przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Dopóty jednak zgoda taka nie zostanie wyrażona, umowa jest dotknięta sankcją bezskuteczności zawieszonej. Jeżeli małżonek, który nie był stroną umowy, potwierdzi taką umowę, staje się ona ważna już od chwili jej zawarcia (art. 63 § 1zd. drugiek.c.). Stan bezskuteczności zawieszonej ustaje również wtedy, gdy małżonek odmówi potwierdzenia umowy lub termin do potwierdzenia upłynie bezskutecznie, bądź z innej przyczyny możliwość potwierdzenia ustanie (śmierć małżonka). Przy czym termindo potwierdzenia umowy może wyznaczyć małżonkowi nie zawierającemu umowy, stosownie doart. 37 § 3 kro, jedynie kontrahent umowy. Uprawnieniedo potwierdzenia umowy uznawane jest bowiem za uprawnienie osobiste małżonka i może być wykonane wyłącznie przez niego, a żadna ze stron umowy nie może w drodze sądowej przymusić małżonka strony tej umowydo jej potwierdzenia. Może jedynie wyznaczyć termin jej potwierdzenia,po upływie którego, w wypadku jego braku, umowa jest nieważna. Zgoda małżonka strony zawierającej umowę jest oświadczeniem woli, które winno być wyrażone w formie wymaganej dla ważności zawartej umowy. Uprawnienie małżonka do potwierdzenia albo odmowy potwierdzenia umowy ma normatywną postać prawa kształtującego, a jego wykonanie nie jest ograniczone żadnym ustawowym terminem prekluzyjnym (tak: Mirosław Nazar, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 507/00, OSP 2002, z. I, poz. 3,s. 13). Nie można zatem mówić o nieważności umowy dopóty, dopóki istnieje możliwość jej potwierdzenia, chyba że wcześniej nastąpiła definitywna odmowa potwierdzenia (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1995 r., I CRN 48/95, Lex 4244).
Dopiero zatem potwierdzenie lub odmowa potwierdzenia czynności prawnej przez małżonka stwarza możliwość odwołania się wierzycielado konstrukcji akcji pauliańskiej (w pierwszej sytuacji), albo uznania umowyza nieważną (w drugiej sytuacji). Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Sądu Najwyższego przyjętym we wskazanej wyżej sprawie II CKN 507/00, które Sąd Okręgowy podzielił, kontrahent umowy zawartej z jednym z małżonków, który celowo nie żąda jej potwierdzenia przez drugiego małżonka (art. 37 § 2 kro)i wyrządza tym szkodę osobie trzeciej, ponosi odpowiedzialność na podstawieart. 415 k.c.
Wierzyciel nie ma bowiem możliwości aby w drodze sądowej przymusić uprawnionego małżonka do potwierdzenia umowy. Jednocześnie brak takiego potwierdzenia uniemożliwia wszczęcie postępowania egzekucyjnegoz nieruchomości, a uprawniony nie ma obowiązku złożenia takiego oświadczenia. Możliwość "przerwania" istniejącego stanu zawieszenia przewiduje jedynieart. 37 § 2 kro. Zgodnie z tym przepisem, druga strona czynności prawnej (a więc pozwany w niniejszej sprawie) może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy, staje się wolnapo bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu. Z tej możliwości nie może skorzystać wierzyciel małżonka, którego zgoda jest wymagana.
W sprawie niniejszej bezspornym jest, że pozwany pomimo wezwania powodów nie wyznaczył swojemu ojcu terminu do potwierdzenia umowy darowizny. Sytuacja taka jest niewątpliwie korzystna dla niego i jego rodziców. Wobec powyższego odpowiada poprzez swoje zaniechanie za niemożliwość zaspokojenia się powodów z przedmiotowej nieruchomości na podstawieart.415 k.c.bowiem jego zachowanie należy uznać za celowo prowadzącedo uniemożliwienia się zaspokojenia powodów, tym bardziej, że jako stronaw sprawie(...)miał pełną świadomość skutków swojego biernego zaniechania.
W ocenie Sądu Okręgowego nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut przedawnienia. Zgodnie zart. 4421§ 1 zdanie pierwsze k.c.termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z czynu niedozwolonego wynosi trzy lata, przy czym przyjmuje się, że jego bieg rozpoczyna się z dniem,w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanejdo jej naprawienia.
Należy przyjąć, że początkiem biegu terminu przedawnienia roszczenia powodów jest dzień kiedy powodowie mogli obiektywnie przedstawić pozwanemu swoje żądanie wezwaniaM. J. (2)do potwierdzenia umowy darowizny. Skoro dłużnicy powodów byli jednocześnie przedstawicielami ustawowymiM. J. (1), i nie mieli żadnego interesu w likwidacji istniejącego stanu rzeczy, to dopiero z chwilą uzyskania przez pozwanego pełnoletniości tj. z dniem 17 listopada 2010 r. powodowie uzyskali taką możliwość. Od tego dnia nie upłynął jeszcze okres trzech lat do chwili wniesienia powództwa oraz do chwili przedstawienia pozwanemu przez powodów takiego żądania.
Wysokość i wymagalność wierzytelności powodów nie były kwestionowane. Na dzień wniesienia powództwa tj. 21 maja 2012 r. wynosiłaona 141.604,86 zł. (należność główna 81.292,50 zł zasądzona w sprawie(...)Sądu Okręgowego w Radomiu z tytułu pożytków, wraz z odsetkami ustawowymi). Prawem powodów jest możliwość jej ograniczenia, jak również możliwość żądania odsetek od zaległych odsetek od chwili wytoczeniao nie powództwa (art. 482.§ 1 k.c.)
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 415 k.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 wyroku, zastrzegając pozwanemu na podstawieart. 319 k.p.c.prawo powołania się w toku egzekucji na ograniczenie odpowiedzialnoścido nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny.
Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowiła, stosownie do treściart. 98 k.p.c.iart. 100 k.p.c., zasada odpowiedzialności za wynik postępowania. Powódka poniosła w niniejszej sprawie następujące koszty: wynagrodzenie pełnomocnika określone na podstawie z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013.461j.t.)w kwocie 3.600 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (łącznie 3.617 zł). Skoro zaś wygrała sprawę w całości to należy jej się od strony pozwanej zwrot tych kosztów (punkt 2 wyroku).
Podstawę orzeczenia zawartego w punkcie 3 wyroku stanowiłart. 113 ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U.2010.90.594j.t.). Sąd obciążył w nim pozwanego obowiązkiem uiszczenia opłaty od pozwu, od której powodowie zostali zwolnieni.
W apelacji pozwanyM. J. (1)zaskarżył wyrok w całości i zarzucił w apelacji:

I
Naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez:

1
błędne ustalenie, iż pozwany ponosi odpowiedzialność deliktową na podstawieart. 415 k.c.mimo braku podstaw do przypisania pozwanemu zawinieniaw sytuacji, gdy na żądanie powodówM. J. (2)odmówił potwierdzenia czynności darowizny, i gdy brak przesłanek do wnioskowania, że wezwanie dokonane przez pozwanego wywołało by odmienny skutek,

2
błędne ustalenie, iż pozwany ponosi odpowiedzialność deliktową na podstawieart. 415 k.c.mimo braku podstaw do przypisania pozwanemu zawinieniaw sytuacji, gdy pozwany na żądanie powodów pismem z dnia 4 stycznia2013 r. wezwałM. J. (2)do potwierdzenia umowy darowiznyw terminie 7 dni,

3
błędne ustalenie, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego z dnia19 listopada 1990 r. wywołała skutek w postaci wejścia przekazanego gospodarstwa do majątku wspólnegoA.iM.małżonkówJ.,

4
błędne ustalenie, iż bieg terminu przedawnienia roszczenia powodów rozpoczął się w dniu uzyskania przez pozwanego pełnoletniości, tj. w dniu17 listopada 2010 r. podczas, gdy nie było przeszkód aby powodowie zażądali potwierdzenia czynności darowizny niezwłocznie po uzyskaniu informacjio jej dokonaniu na rzecz pozwanego,

5
naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak należytego wyjaśnienia uznaniaza zasadne żądania w kwocie 136.580,41 zł, kwestionowanej przez pozwanego mimo nieudowodnienia przez powodów poniesienia szkody w tej wysokości;

II
Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1
art. 5 k.c.poprzez jego niezastosowanie mimo sprzeczności roszczenia powodów z zasadami współżycia społecznego i mimo, że uwzględnienie niniejszego powództwa nie pozbawi wykonalności wyroku z dnia 24 listopada 2009 r. zapadłego w sprawie Sądu Apelacyjnego w Lublinie oznaczonej sygnaturą(...), a tym samym powodowie będą nadal uprawnienido dochodzenia wierzytelności odM. J. (2),

2
art. 415 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia,że pozwany dopuścił się bezprawnego działania.

We wnioskach apelacji pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu od powodów na rzecz pozwanego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Wnosił też o przedstawienie Sądowi Najwyższemu w trybieart. 390 § 1 k.p.c.zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, wywołującego w orzecznictwie Sądu Najwyższego daleko idące rozbieżności, odnoszącego się do zagadnienia,czy umowa z dnia 19 listopada 1990 r. przekazania gospodarstwa rolnego na rzeczA. J.wywołała skutek w postaci wejścia w skład majątku wspólnego małżonkówA.iM.małżonkówJ.przedmiotowego gospodarstwa czy też przysporzenia do majątku odrębnegoA. J..
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:
Apelacja pozwanegoM. J. (1)jest uzasadniona mimo,że nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.
Podniesione w apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowanianie zasługują na uwzględnienie.
Pozwany podniósł zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c., który określa konieczne elementy uzasadnienia wyroku, stanowiąc, że powinno ono zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn,dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Wiąże naruszenie tego przepisu z brakiem wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku przyczyn ustalenia rozmiaru szkody powodów, za którą odpowiadać ma pozwany, na kwotę 136.580,41 zł wskazaną przez powodów.
Przy ocenie powyższego zarzutu należy jednakże mieć na uwadze,że zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa niedokładności uzasadnienia wyroku, które jest sporządzane po jego wydaniu, mogą uzasadniać zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.tylko w wyjątkowych okolicznościach, gdyz powodu braku wymienionych w powołanym przepisie elementów zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej, gdyż nie jest możliwe odtworzenie toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, bądź gdy sąd zastosował prawo materialne do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 października 2009 r., I UK 129/09, LEX nr 558286; z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX nr 558303; z dnia8 sierpnia 2009 r., II CSK 153/09, LEX nr 553674).
Apelacja nie wskazuje na uchybienia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które skutkowałyby tego rodzaju konsekwencjami. Zarzut nie jest uzasadniony tym bardziej, że Sąd Okręgowy wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, iż szkodę powodów stanowi zasądzona na ich rzecz wyrokiem z dnia 24 listopada 2009 r.,w sprawie Sądu Okręgowego w Radomiu oznaczonej sygnaturą(...)((...)Sądu Apelacyjnego w Lublinie) kwota 81.292,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami wyliczonymi na datę wytoczenia powództwa w rozpoznawanej sprawie (21 maja 2012 r.), której powodowie nie mogli wyegzekwowaćz rozdysponowanego na rzecz pozwanego majątku dłużnika i jego małżonka, wskutek zaniechania przez niego wezwania w trybieart. 37 § 2 kromałżonka darczyńcy do potwierdzenia dokonanej przez niego czynności. Wskazał ponadto,że pozwany nie zgłaszał zrzutów co do tak wyliczonej przez powodów wysokości dochodzonego roszczenia. Tym samym kwestionując wysokość zasądzonegona rzecz powodów odszkodowania pozwany w istocie odnosi się do prawidłowości zastosowania w ustalonym stanie faktycznymart. 415 k.c.w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania należnego powodom na podstawie tego przepisu.
Także zarzut błędnych ustaleń w zakresie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego na podstawieart. 415 k.c.nie odnosi sięw rzeczywistości do oceny dowodów przez Sąd Okręgowy i prawidłowości wniosków wyprowadzonych przez ten Sąd na podstawie zebranego materiału. Uzasadnienie apelacji dotyczy w istocie naruszenia prawa materialnego,a mianowicieart. 415 k.c.poprzez jego nieuzasadnione zastosowaniedo ustalonego stanu faktycznego mimo, że nie obejmuje on okoliczności potwierdzających winę pozwanego i istnienie związku przyczynowego pomiędzy zaniechaniem pozwanego a szkodą powodów polegającą na niemożności zaspokojenia przysługującej im od rodziców pozwanego wierzytelności w drodze egzekucji skierowanej do nieruchomości dłużnika i jego małżonki. Podobnie zarzut błędnego ustalenia początku biegu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego powodów w stosunku do pozwanego w istocie odnosi siędo prawidłowości zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego.
Zarzut błędnego ustalenia, że pozwany zaniechał wezwania swego ojcaM. J. (2)do potwierdzenia umowy darowizny zawartej w dniu12 stycznia 2006 r. pomiędzy pozwanym reprezentowanym przez rodzicówA. J.iM. J. (2)a jego matkąA. J.jest z kolei chybiony. Dokumenty potwierdzające przesłanie przez pozwanego w odpowiedzi na wezwanie powodów z dnia 8 grudnia 2012 r.pisma doM. J. (2), zawierającego zobowiązanie do złożenia przez niego w terminie 7 dni oświadczenia o potwierdzeniu przedmiotowej umowy darowizny (wezwanie wraz z dowodami doręczenia z k. 181-183), zostały bowiem dołączone dopiero do apelacji. Nie mogły tym samym stanowić podstawy ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy.
Uzasadnione jest jednakże przeprowadzenie dowodu z przedmiotowych dokumentów w postępowaniu apelacyjnym. Powód jest osobą młodą, uwikłanąw spór pomiędzy powodami i rodzicami powoda, na tle niejednolitegow orzecznictwie stanowiska co do przynależności nieruchomości wchodzącychw skład gospodarstwa rolnego przekazanego za rentę następcy pozostającemuwe wspólności majątkowej małżeńskiej do jego majątku osobistego bądźdo majątku wspólnego. W sporze tym, nie pełnił i nie pełni aktywnej roli przy podejmowaniu decyzji w spornych kwestiach i nie ma rozeznania co do ich skutków prawnych i ich istotności. Zatem zasługuje na aprobatę wyjaśnienie,iż pozwany nie miał świadomości co do znaczenia wystosowanego doM. J. (2)wezwania, będącego dla niego jedynie jednym z podpisanych, przygotowanych przez inne osoby pism i tylko dlatego twierdził, że wezwania takiego nie dokonał i nie przedłożył sądowi pierwszej instancji przedmiotowych pism zawierających wezwanie i dowody jego doręczenia. Dlatego też podstawę wyrokowania w postępowaniu apelacyjnym stanowią ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, które Sąd Apelacyjny podziela w całości i przyjmuje za własne, uzupełnione o ustaloną w postępowaniu apelacyjnym okoliczność wystosowania przez pozwanego stosownego wezwania doM. J. (2), którynie dokonał w odpowiedzi na to wezwanie, doręczone mu w dniu 10 stycznia2013 r., potwierdzenia czynności prawnej dokonanej w dniu 12 stycznia 2006 r. przezA. J..
W ustalonej podstawie faktycznej rozstrzygnięcia uzasadniony jest zarzut naruszeniaart. 415 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego. Sąd Okręgowy przyjął, że zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej określone w powołanym przepisie. Uznał też, że zaniechanie przez pozwanego wezwania na żądanie powodówM. J. (2)do potwierdzenia umowy darowizny dokonanej przez jego małżonkę było zawinione, gdyż pozwany świadomie, celowo dążył w ten sposób do uniemożliwienia powodom zaspokojenia się z majątku, który na podstawie przedmiotowej darowizny stał się jego własnością.
Należy mieć na jednak na względzie, że jak zostało ustalone w powyżej, pozwany wystosował stosowne wezwanie doM. J. (2)w odpowiedzi na żądanie powodów zawarte w piśmie z dnia 8 grudnia 2012 r.,zaśM. J. (2)nie złożył w odpowiedzi oświadczenia o potwierdzeniu umowy darowizny z dnia 12 stycznia 2006 r. Natomiast jak ustalił Sąd Okręgowy, w odpowiedzi na wezwanie skierowane do niego w imieniu powodów przez komornika (k. 150)M. J. (2)w piśmie z dnia 26 lutego 2013 r. oświadczył, iż przedmiotowej umowy nie potwierdzi, gdyż przedmiot darowizny stanowił majątek odrębny jego żony.
Okoliczności powyższe wymagały rozważenia w kontekście ustalenia winy pozwanego. Na podstawieart. 415 k.c.do naprawienia szkody obowiązany jest bowiem ten, kto wyrządził ją drugiemu ze swojej winy. Pozwany wskazywałw toku postepowania na brak bezprawności swojego zaniechania, a tym samym brak koniecznej przesłanki winy, i stanowisko to podtrzymuje w apelacji wywodząc, że sprzeczność zaniechania jedynie z zasadami współżycia społecznego, gdy jednocześnie nie jest ono sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, nie uzasadnia zarzutu zawinienia na gruncieart. 415 k.c.
Należy jednakże uznać, że w reżimie odpowiedzialności deliktowejna podstawieart. 415 k.c.(odmiennie niż na podstawieart. 417 k.c.w jego aktualnym brzemieniu) bezprawnym jest zachowanie sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który rozumie się nakazy i zakazy wynikającez normy prawnej, ale również nakazy i zakazy wynikające z norm moralnychi obyczajowych, czyli zasad współżycia społecznego (dobrych obyczajów).
Tak też przyjął Sąd Najwyższy w przywołanym przez sąd pierwszej instancji
wyroku z dnia 13 czerwca 2001 r. II CKN 507/00 (LEX nr 48928) stwierdzającw uzasadnieniu, że osoba, która nie wykorzystuje uprawnień przewidzianych wart. 37 § 2 k.r.o.w celu zniweczenia stan bezskuteczności zawieszonej, „nadużywa prawa, postępuje wbrew dobrym obyczajom, co nie może zasługiwać na ochronę prawną i aprobatę społeczną. Jeśli takim postępowaniem naraża osobę trzeciąna powstanie szkody (…), to za jej wyrządzenie odpowiada na podstawieart.415 k.c.Obowiązuje bowiem generalna zasada niewyrządzania szkody drugiemu, którą normatywnie wyrażaart. 415 k.c.” Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy wskazał na konieczność ustalenia poza bezprawnością postępowania polegającą na nadużyciu prawa, także subiektywnego nastawienia sprawcy-pozwanegodo wyrządzenia szkody i związku przyczynowego pomiędzy szkodąa zaniechaniem. Przez winę rozumie się bowiem naganną w konkretnej sytuacji decyzję człowieka odnoszącą się do podjętego przez niego czynu (działaniai zaniechania). Istotą winy jest więc możliwość postawienia sprawcy zarzutu niewłaściwego zachowania się.
Sąd Okręgowy postawił taki zarzut pozwanemu z uwagi na ustalenie,że pozwany nie skorzystał z uprawnień przewidzianych wart. 37 § 2 k.r.o.w celu zlikwidowania stanu bezskuteczności zawieszonej, który uniemożliwia powodom zaspokojenie wierzytelności w drodze egzekucji z nieruchomości stanowiących przedmiot darowizny.
Jednakże, jak wskazano powyżej, pozwany zobowiązany do tego pismem powodów z dnia 8 grudnia 2012 r. wystosował stosowne wezwanie do dłużnikaM. J. (2). Wcześniej powodowie nie żądali wykonania uprawnieniazart. 37 § 2 k.r.o.ani od pozwanego ani od jego przedstawicieli ustawowych. Okoliczność tę należy uznać za istotną w aspekcie ustalenia winy pozwanego.Nie można bowiem pomijać, że w dacie zawarcia umowy darowizny miał on 13 lat, był zatem osobą, która miała ograniczoną zdolność do czynności prawnych,z konsekwencjami określonymi wart. 15 k.c.–art. 20 k.c.Do daty uzyskania pełnoletniości, tj. do dnia 17 listopada 2010 r., pozwany był reprezentowany przez rodziców jako przedstawicieli ustawowych. Ci zaś uznawali i uznają,że przedmiot darowizny stanowił majątek odrębny darczyńcy, a zatem darowizna dokonana przezA. J.dla swej skuteczności nie potwierdzenia przez jej małżonka, dłużnika powodówM. J. (2). Takie stanowisko rodziców pozwanego ma oparcie w poglądach orzecznictwa prezentowanychdo chwili obecnej równolegle z uznanymi za wiążące przez Sąd Okręgowy, który także miał świadomość występującego w orzecznictwie dualizmu w poglądachna temat charakteru umowy przekazania gospodarstwa rolnego za rentę.
Z uwagi na powyższe do chwili przedstawienia przez powodów, skierowanego pierwotnie do przedstawicieli ustawowych pozwanego, a po dniu17 listopada 2010 r. bezpośrednio do pozwanego, żądania uzyskania potwierdzenia przezM. J. (2)czynności darowizny z dnia 12 stycznia 2006 r.,nie można postawić pozwanemu zarzutu zawinienia, nie tylko winy umyślnej,ale też winy nieumyślnej (niedbalstwa) rozumianej jako brak w konkretnych okolicznościach należytej staranności (art. 355 k.c.).
Niemożność przypisania pozwanemu winy wyklucza obciążeniego odpowiedzialnością odszkodowawczą na podstawieart. 415 k.c., co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa.
Z uwagi na powyższe bezprzedmiotowy jest zarzut naruszeniaart. 5 k.c.poprzez jego niezastosowanie i nie oddalenie roszczenia powodów jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, jak i nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia.
Co do zarzutu naruszeniaart. 50 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz.U. z 1989 r., Nr 24, poz. 133) poprzez błędne uznanie, że przedmiot darowizny wchodził w skład majątku wspólnego rodziców pozwanego, należy mieć na uwadze treśćart. 366 k.p.c.i powagę rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku oddalającego powództwoE. G.iJ. G.przeciwkoM. J. (1)o uznanie czynności za bezskuteczną.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzekł jak w sentencji, rozstrzygając o kosztach procesu na podstawieart. 98 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.i § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.461 j.t.).