Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 211/14
Data wyroku: 2014-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ewa Adamczyk, Tomasz Białka, Sędzia Katarzyna Kwilosz-Babiś
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 1 Konwencji haskiej z 5.10.1961r. (Dz.U. 1969.34.284)

Sygn. akt III Ca 211/14

POSTANOWIENIE
Dnia 22 maja 2014r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:
Przewodniczący - Sędzia: SO Katarzyna Kwilosz – Babiś
Sędzia SO Ewa Adamczyk
Sędzia SO Tomasz Białka (sprawozdawca)
Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Burnagiel
po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. K.
przy uczestnictwieJ. P.,S. T.
o stwierdzenie nabycia spadku poF. K.i poH. K.
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Zakopanem
z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I Ns 647/13

p o s t a n a w i a :
zmienić pkt I zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że stwierdzić, że spadek poF. K.s.J.iA.zmarłym dnia 30 stycznia 2008r. wP. H.w Stanach Zjednoczonych ostatnio stale zamieszkałym wH.H.w Stanach Zjednoczonych na podstawie testamentu z dnia 19 września 2005r. nabyłJ. K.s.H.iF.w całości.
sygn. akt III Ca 211/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 16 I 2014 r. Sąd Rejonowy w Zakopanem stwierdził, że spadek poF. K.synuJ.iA.zmarłym dnia 30 I 2008 r. wP. H.– USA ostatnio stale zamieszkałym wH.H.– USA na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyli wdowaH. K.córkaJ.iA.oraz dzieciS. A.dwojga imionT.córkaH.,J. P.córkaH.,J. F.dwojga imionK.synH.po ¼ części (pkt I), natomiast spadek poH. K.z domuK.córceJ.iA.zmarłej dnia 7 I 2011 r. wC.– USA i tam ostatnio stale zamieszkałej na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyły dzieciS. A.dwojga imionT.córkaF.,J. P.córkaF.,J. F.dwojga imionK.synF.po 1/3 części (pkt II). Koszty postępowania zostały wzajemnie zniesione (pkt III).
W uzasadnieniu wskazał Sąd Rejonowy, że spadkodawcaF. K.zmarł w dniu 30 I 2008 r. w USA, gdzie stale zamieszkiwał. W chwili śmierci spadkodawca był żonaty zH. K., z którą miał troje dzieci,tj. wnioskodawcęJ. K.,J. P.iS. T..H. K.zmarła natomiast w dniu 7 I 2011 r. również w USA, gdzie stale zamieszkiwała. Spadkodawcy nie mieli dzieci pozamałżeńskich, ani przysposobionych. Nikt nie zrzekł się dziedziczenia po nich, ani nie odrzucił spadku. Poza wnioskodawcą i uczestniczkami nie ma innych osób uprawnionych do dziedziczenia.
W dniu 19 IX 2005 r. wC.w USA spadkodawcaF. K.sporządził testament, w którym do całości spadku powołał synaJ. K., zaś na rzecz swoich córek ustanowił zapisy po 100 dolarów, dla każdejz nich. Testament sporządzony został pismem maszynowym i zawierał własnoręczne podpisy testatora oraz jednego świadka, które zostały poświadczone przeznotary public. Natomiast spadkodawczyniH. K.nie sporządziła testamentu.
W sytuacji tak ustalonego stanu faktycznego, uznał Sąd, iż tytułem powołania do spadku zarówno poF. K., jak i poH. K.jest ustawa.H. K.nie pozostawiła testamentu, zaś testament sporządzony przezF. K.wC.w stanie(...)(USA) jest nieważny. Nie odpowiada bowiem wymogom określonym w prawie tego stanu. Zgodniez przepisami obowiązującymi w dacie sporządzenia testamentu spadkodawcy zawartymi w ustawie 755 ILCS 5/ Probate Act of 1975/Article IV/sec. 4-3, testament powinien być podpisany przez testatora lub przez inną osobę w jego obecnościi kierowaną wolą testatora. Ponadto, w obu przypadkach, złożenie podpisu powinno nastąpić w obecności dwóch świadków, których podpisy poświadczanotary public. Tymczasem przedłożony przez wnioskodawcę testament, pomimo podpisu testatora oraz poświadczenia przeznotary public, zawierał podpis tylko jednego świadka, wobec czego Sąd Rejonowy uznał, iż powołanie spadkodawców w obu przypadkach winno nastąpić na podstawie ustawy, dlatego orzekł jak na wstępie. O kosztach postępowania rozstrzygnął w oparciu oart. 520 k.p.c.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodził się wnioskodawca, który wnosząc apelację zaskarżył go w zakresie pkt I, zarzucając:
- obrazę prawa materialnego tj. art. IV ust 3 lit. A ustawy 755 ILCS 5/Probate Act of 1975 stanu(...)poprzez błędną interpretację polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że ważność pisemnego testamentu sporządzonegow stanie(...)w USA zależy od jego poświadczenia przeznotary public, w sytuacji gdy w rzeczywistości wystarcza, gdy został napisany przez testatora lub inną osobę działającą pod jego kierunkiem oraz poświadczony przez dwóch lub więcej wiarygodnych świadków,
- błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez błędne uznanie, że testamentF. K.zawiera podpis tylko jednego świadka oraz podpis testatora,w sytuacji gdy przedmiotowy testament został poświadczony przez dwóch świadków tj.M. K.orazM.P.(notary public), albowiem przy dokumencie działał on jako świadek oświadczenia ostatniej woli spadkodawcy.
Wobec tak postawionych zarzutów apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt I sentencji, poprzez stwierdzenie że spadek poF. K.nabył w całości synF.na podstawie pisemnego testamentu z dnia 19 września 2005 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowieniai przekazanie sprawy Sadowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona.
Przedmiotem niniejszego postępowania było stwierdzenie nabycia spadku po obywatelu Polski, zamieszkałym jednakże w Stanach Zjednoczonych, a zatem sprawa zawierała element transgraniczny, co obligowało Sąd, przed przystąpieniem do oceny zasadności roszczenia o stwierdzenie nabycia spadku, do rozważenia kwestii jurysdykcji krajowej, a w dalszej kolejności do oceny statutu spadkowego.Z uwagi na treśćart. 1099 § 1 k.p.c.brak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, a w razie stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew lub wniosek.
Istnienie jurysdykcji krajowej w niniejszej wynika zart. 1108 § 1 k.p.c.Powołany przepis został znowelizowany ustawą z dnia 5 XII 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2008.234.157), tj. już po dacie śmierci spadkobiercy, jednakże należało zastosować przepis w brzmieniu obecnie obowiązującym, z uwagi na normę intertemporalną zawartą w art. 8 ust. 1 wskazanej ustawy nowelizującej, nakazującą stosowanie nowej regulacji do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy. Zgodnie zatem zart. 1108 § 1 k.p.c.do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
Analizując w dalszej kolejności kwestię ważności testamentuF. K., który został sporządzony w Stanach Zjednoczonych, należy zaznaczyć, że w dacie jego sporządzenia, aktem prawnym obowiązującym w zakresie tzw. międzynarodowych norm kolizyjnych byłaustawa z dnia 12 XI 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe(Dz. U. 1965.46.290), która została uchylona przepisemart. 80 ustawy z dnia 4 II 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe(Dz. U. 2011.80432). Zgodnie z poglądem przeważającym w piśmiennictwie i orzecznictwie (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia: 15 I 1929 r., I C 1818/27; 6 VII 1932 r.,I C 724/32; 23 X 1936 r., III C 888/36; 23 VI 1967 r., III CR 248/66) kwestie intertemporalne z zakresuprawa prywatnego międzynarodowegonależy rozstrzygać według ogólnych reguł międzyczasowego prawa cywilnego, wywodzonych obecnie przede wszystkim zkodeksu cywilnegoi przepisów wprowadzających kodeks cywilny. Stosownie zaś do art. LI p.w.k.c., w odniesieniu do spraw spadkowych stosuje się co do zasady prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Przepis ten oraz następujący po nimart. LII, dotyczący określonych zagadnień testamentów, odwołania testamentów, umów o zrzeczenie się dziedziczenia i umów zbycia spadku, są oparte na - zgodnym z wynikającą zart. 3 k.c.zasadą nieretroakcji - założeniu wykluczającym stosowanie do oceny zdarzeń zaistniałych podczas obowiązywania ustawy dawnej przepisów nowej ustawy, a więc - w okolicznościach sprawy - art. 64i 65 p.p.m. z 2011 art. zamiast art. 34 i 35 p.p.m. z 1965 r.
Zgodnie zart. 35p.p.m. z 1965 r. o ważności testamentu i innych czynności prawnych na wypadek śmierci rozstrzyga prawo ojczyste spadkodawcy z chwili dokonywania tych czynności. Wystarcza jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana. Jak stwierdził jednak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 II 2013 r. (sygn. akt II CSK 294/12) zakres zastosowania tego przepisu, na który wskazuje jego brzmienie, uległ istotnemu ograniczeniu wskutek przystąpienia przez Polskę doKonwencji dotyczącej kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowychsporządzonej wH.w dniu 5 października 1961 r. (Dz. U. 1969.34.284). Jej postanowienia mające pierwszeństwo przed przepisami ustawy, pozbawiły w zasadzie praktycznego znaczenia regulację zawartą w art. 35 p.p.m.
Stosownie do treści art. 1 lit. a powołanej Konwencji, rozporządzenie testamentowe jest ważne pod względem formy, wówczas, gdy forma ta jest zgodnaz prawem wewnętrznym miejsca, w którym spadkodawca dokonał rozporządzenia. Celem zbadania tej okoliczności Sąd zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości - Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Prawa Europejskiego o ujawnienie przepisów stanowych(...)– USA, w zakresie formy testamentu obowiązujących we wrześniu 2005 r. oraz w styczniu 2008 r. Z nadesłanych przepisów zawartychw art. IV ust 3 lit. A ustawy 755 ILCS 5/Probate Act of 1975 stanu(...)wynika,że testament musi być sporządzony na piśmie, podpisany przez testatora lub przez inną osobę w jego obecności i pod jego kierunkiem. Ponadto, w obu przypadkach, złożenie podpisu powinno nastąpić w obecności dwóch lub więcej wiarygodnych świadków.
Wskazane wymogi formalne przewidziane przez przepisy prawa amerykańskiego, jak słusznie podniesiono w apelacji, spełnia testament sporządzony przezF. K.w dniu 19 IX 2005 r. Nie ma racji Sad I instancji twierdząc, że testament został podpisany jedynie przez jednego świadka. Nie budzi wątpliwości, że testament został podpisany przez dwóch świadków, w tym przez poświadczającego później podpisynotary publicM.P.. Słusznie podnosi zresztą apelujący, że do ważności testamentu nie było wymagane poświadczenie podpisów świadków przeznotary public. Taki obowiązek nie znajduje bowiem w oparcia w przepisach prawa stanu(...)obowiązujących w dniu sporządzenia testamentu.
Wobec tak poczynionych ustaleń koniecznym była zmiana zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie nabycia spadku poF. K.w oparciuo sporządzony przez niego testament.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji w oparciuoart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.