Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Ga 134/14
Data wyroku: 2014-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Przywrócenie Posiadania
Podstawa prawna: art. 344 kc

Sygn. akt.

VIII Ga 134/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2014r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący
Sędzia
Sędzia

SSO Wojciech Wołoszyk (spr.)
SO Elżbieta Kala
SR del. Ewa Gatz - Rubelowska

Protokolant

Karolina Glazik

po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa:K. P.

przeciwko:(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąw

P.

o przywrócenie naruszonego posiadania

na skutek apelacji wniesionej przez pozwaną
od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
z dnia 7 kwietnia 2014r.sygn. akt VIII GC 1603/13

1
oddala apelację,

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 78 zł (siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą.

Sygn. akt VIII Ga 134/14

UZASADNIENIE
Powódka –K. P.domagała się nakazania pozwanej– (...) sp. z o.o.przywrócenia naruszonego dniu 11.09.2013 r. posiadania poprzez wydanie powódce odebranej jej samowolnie i bez tytułu prawnego bliżej opisanej w pozwie nieruchomości położonej w budynku przyul. (...)wP., w której posiadanie powódka weszła na podstawie umowy dzierżawy oraz zakazania pozwanej dokonywania naruszeń posiadania w przyszłości. W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwąT.. Jednocześnie powódka pełniła funkcję prezesa zarządu(...) sp. z o.o.Powódka wskazała, że od dnia 05.08.2013 r. korzystała z owej nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy. W dniu 10 września 2013 r.A. K., działając jako udziałowiec(...) sp. z o.o.wypowiedziała powódce umowę dzierżawy ze skutkiem na dzień 13 września 2013 r. Tego samego dniaA. K.zażądała, aby powódka iJ. W.opuścili dzierżawioną nieruchomość oraz, że zostali odwołani z funkcji członka zarządu. Dnia 11 września 2013 r.(...) sp. z o.o.odłączyła prąd w części nieruchomości, z której korzystała powódka. W dalszej części powódka wskazała, że na terenie dzierżawionej nieruchomości prowadziła działalność polegającą na produkcji odzieży i aktualnie nie posiada innej nieruchomości, na której mogłaby prowadzić działalność.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu. Pozwana podniosła m. in. , że nie jest prawdą, iżby powódka od dnia 05.08.2013 r. korzystała nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy zawartej z pozwaną. Wskazała, że umowa z dnia 05.08.2013r. jest nieważna, została bowiem zawarta z naruszeniemart. 210 § 1 k.s.h., gdyż spółki nie reprezentowała rada nadzorcza ani pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. W piśmie procesowym z dnia 23 stycznia 2014 r. powódka wskazała, ze kognicja sądu w sprawach o naruszenie posiadania ogranicza się jedynie do badania ostatniego stanu posiadania oraz faktu naruszenia posiadania, wobec czego dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie ma znaczenia okoliczność, czy umowa dzierżawy zawarta przez strony była ważna.
Sąd Rejonowy ustalił , iż w dniu 01.08.2013 r. powódka została powołana na stanowisko prezesa zarządu pozwanej spółki. Tego samego dnia powołano również nowego członka zarządu –J. W.. W dniu 05.08.2013 r. powódka w ramach prowadzonej przez siebie działalności pod nazwąT.K. P.podpisała z pozwaną spółką umowę dzierżawy dotyczącą nieruchomości położonej w budynku przyul. (...)wP., usytuowanej nadziałkach nr (...), znajdującej się na parterze budynku o powierzchni 340 m2 i składającej się z hali produkcyjnej, pomieszczenia socjalnego, toalety, wydzielonej powierzchni magazynowej i pomieszczenia biurowego. W czasie, gdy zawierana była ta umowa powódka była prezesem spółki. Za pozwaną pod umową podpisał się drugi członek zarządu –J. W.. Zgodnie z treścią § 6 ust. 1 umowy została ona zawarta na czas określony do 31.07.2018 r. Powódka udostępniła wydzierżawioną nieruchomośćK. W., który prowadził działalność gospodarczą pod nazwą(...). W sierpniuK. W.zaczął prowadzić tam szwalnię. W dniu 7 września 2013r. nadzwyczajne walne Zgromadzenie Wspólników pozwanej spółki podjęło uchwałę o odwołaniu powódki iJ. W.z funkcji – odpowiednio prezesa i członka zarządu spółki. Jednoczenie do pełnienia funkcji Prezesa zarządu powołanoA. K.a do pełnienia funkcji członka zarządu –M. K.. W dniu 10.09.2013r.A. K.jako udziałowiecspółki (...) sp. z o.o.wypowiedziała powódce umowę dzierżawy. W dniu 11.09.2013r. pozwana wyłączyła prąd w obiektach których korzystała powódka. Następnie do tego lokalu przyszła prezes pozwanej -A. K., która zażądała natychmiastowego opuszczenia terenu nieruchomości. Lokal został opuszczony. Później powódka iJ. W.usiłowali prowadzić rozmowy celem ustalenia zasad dalszej współpracy, ale zarząd pozwanej odmówił podjęcia jakichkolwiek rozmów.
Sąd Rejonowy ustalając powyższy stan faktyczny dał wiarę w całości zeznaniom świadkaM. S.,I. K.iK. W.uznając je za jasne, dokładne i rzetelne. Zeznania te potwierdzały się i uzupełniały wzajemnie. Pozostawały w zgodzie z treścią dokumentów załączonych do akt niniejszej sprawy. Sąd I instancji uznał w szczególności , że pozwana nie udowodniła swego twierdzenia, ze umowa została zawarta po odwołaniuJ. W.i powódki z funkcji członków zarządu. Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron na podstawieart. 299 k.p.ca contrario. W ocenie sądu wszystkie istotne okoliczności zostały w toku postępowania wyjaśnione i przeprowadzenie tego dowodu powodowałoby jedynie zbędne przedłużenie postępowania.
Sąd Rejonowy zważył , iż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się według przepisów odrębnych w ramach postępowania o naruszenie posiadania. Zgodnie z brzmieniemart. 478 k.c.w sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego. Skuteczność roszczenia o ochronę posiadania jest niezależna od zgodności posiadania ze stanem prawnym. Strony nie mogą więc podnosić zarzutów wywodzących się z prawa własności albo innego prawa, chyba, że dysponują orzeczeniem sądu albo innego organu państwowego powołanego do rozstrzygania tego rodzaju spraw, stwierdzającym, że stan posiadania powstały w związku z naruszeniem jest zgodny z prawem (art. 344 k.c.).
W toku niniejszego procesu Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była w dniu 11.09.2013r. posiadaczem zależnym przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z treściąart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadanie samoistne) jak i ten, kto faktycznie nią włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo , z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stosunkiem rzeczowym opartym na faktycznym władaniu rzeczą. Na ten stosunek składa się element fizyczny (corpus possessionis) wyrażający się we władaniu rzeczą i element psychiczny (animus possidendi) wyrażającym się w psychicznym nastawieniu, którego istotą jest zamiar władania rzeczą dla siebie. Podkreślić należy, że władanie rzeczą nie jest równoznaczne z jej fizycznym dzierżeniem, polega bowiem jedynie na możliwości dysponowania rzeczą. Posiadanie zależne tym różni się od posiadania samoistnego, że pierwsze jest władztwem niezawisłym od dyspozycji drugiej osoby, zaś drugie jest władztwem podporządkowanym innej osobie. Powódka zawarła z pozwaną umowę dzierżawy, na podstawie której objęła przedmiotową nieruchomość we władanie. Zgodzić się należy z twierdzeniem pozwanej, że umowa ta jako niezgodna z treściąart. 210 § 1 k.s.h.była nieważna. Nie ma to jednak znaczenia dla niniejszej sprawy. Istotny jest jedynie fakt władania rzeczą i nastawienie psychiczne posiadacza, aby postępować z nią jak właściciel bądź jak dzierżawca, najemca, zastawnik użytkownik itp. Nieważność umowy, na podstawie której posiadacz objął władanie rzeczą decyduje jedynie o jego dobrej lub złej wierze. Powódka znalazła się w posiadaniu części nieruchomości położonej wP.przyul. (...)w sierpniu 2013r. Wówczas też w ramach posiadanego władztwa umożliwiła korzystanie z niejK. W., który rozpoczął prowadzenie na tej nieruchomości działalności gospodarczej. Na terenie tej nieruchomości przechowywała też należące do niej sprzęty w postaci stołu, komputerów, plotera, maszyn do szycia i innych drobnych narzędzi. Udostępniając przedmiotową część nieruchomości osobie trzeciej, powódka zamanifestowała fakt władania nią jako posiadacz. Podkreślić należy bowiem, że posiadanie może być wykonywane zarówno bezpośrednio jak i pośrednio. Wyrazem tej zasady jest brzmienieart. 337 k.c., zgodnie z którym posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Podobnie posiadacz zależny nie wyzbywa się posiadania w sytuacji oddania rzeczy w dalsze posiadanie zależne (por. wyrok SN z 19.11.1993 r., II CRN 130/93). W tej sytuacji nie może budzić żadnych wątpliwości ustalenie, że w dniu 11.09.2013r. powódka była w posiadaniu części nieruchomości położonej wP.przyul. (...). Bezspornym w niniejszej sprawie było, że pozwana w dniu 11.09.2013r. wyłączyła prąd na terenie tej części nieruchomości, którą dysponowała powódka i zażądała opuszczenia lokalu przez przebywające tam osoby. Bezspornym również było , że w późniejszym czasie powódka odmówiła podjęcia rozmów w celu
ustalenia zasad korzystania przez powódkę z nieruchomości. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości fakt, że doszło do naruszenia posiadania wykonywanego przez powódkę. Pozwana nie dysponowała przy tym orzeczeniem sądu stwierdzającym jej prawo własności.
Powyższe okoliczności zdecydowały o uznaniu powództwa za zasadne. Zgodnie z treściąart. 342 k.c.nie można naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze. Zgodnie z treściąart. 344 § 1 k.c.przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie jak również przeciwko temu, na czyją rzecz naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to jest niezależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba, że prawomocne orzeczenie sądu albo innego organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Kierując się tą argumentacją Sąd I instancji nakazał przywrócenie naruszonego posiadania poprzez wydanie powódce części nieruchomości położnej w budynku przyul. (...)wP., usytuowanej nadziałkach (...), składającej się z hali produkcyjnej, pomieszczenia socjalnego, toalety, wydzielonej powierzchni magazynowej i pomieszczenia produkcyjnego o łącznej powierzchni 340m2 oraz nakazał pozwanej zaniechanie dalszych naruszeń. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpciart. 99 kpc- zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Powyższy wyrok zaskarżyła pozwana , zarzucając Sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę jego wydania, mający wpływ na jego treść, a polegający na dowolnym uznaniu, jakoby powódkaK. P.była posiadaczem części nieruchomości, podczas gdy na powyższą konstatację nie pozwala prawidłowa , tj. zgodna z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c., ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego a także naruszenieart. 321 § 1 k.p.c.poprzez uwzględnienie roszczenia strony powodowej w oparciu o inną podstawę faktyczną (przekazanie posiadania osobie trzeciej, tj.K. W.) niż podaną przez powódkę (prowadzenie w przedmiotowej nieruchomości własnej działalności gospodarczej ).
Zdaniem pozwanej w sposób całkowicie dowolny sąd I instancji uznał, jakoby powódkaK. P.była posiadaczem części nieruchomości opisanej w punkcie pierwszym zaskarżonego orzeczenia. Z części motywacyjnej pozwu jak również z pisma procesowego z dnia 23 stycznia 2014 r. wynika, że powódka miała prowadzić w nieruchomości, stanowiącej własność strony pozwanej działalność gospodarczą, miały znajdować się tam stanowiące jej własność maszyny, towar, a prace miały wykonywać zatrudnione przez nią osoby. Strona powodowa nie podnosiła również, jakoby przeniosła posiadanie na rzecz osoby trzeciej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy zaprzecza w sposób, który nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości, że powódka działalności gospodarczej w nieruchomości pozwanej spółki nie prowadziła. Powódka nie wykazała, pomimo ciążącego na niej obowiązku, wynikającego z dyspozycjiart. 6 k.c., podnoszonych przez nią w uzasadnieniu pozwu i w piśmie procesowym okoliczności, jakoby w nieruchomości, opisanej w petitum zaskarżonego wyroku prowadziła działalność gospodarczą a prace w niej wykonywali zatrudnieni przez nią pracownicy. Strona powodowa w niniejszym postępowaniu nie podnosiła okoliczności, jakoby przeniosła posiadanie na rzecz osoby trzeciej. Tym samym za całkowicie dowolne uznać należy twierdzenie sądu pierwszej instancji, jakoby powódka w ramach posiadanego władztwa umożliwiła korzystanie z nieruchomościK. W., który rozpoczął prowadzenie na tej nieruchomości działalności gospodarczej.
Odnośnie zarzutu naruszenia przez sąd pierwszej instancji dyspozycjiart. 321 § 1 k.p.c.pozwana twierdziła , iż Sąd nie może uwzględnić roszczenia w oparciu o inną podstawę faktyczną niż podana przez powoda. Sąd nie może zmienić podstawy faktycznej powództwa, ponieważ wówczas, przekraczając jej granice i nawet uwzględniając zasługujący na ochronę interes prawny jednej ze stron, staje się jej adwokatem, pozbawiając przegrywającego możności obrony swych praw (tak m.in. wyrok SA w Szczecinie z dnia 08 maja 2013 r., I ACa 1/13, LEX nr 1378841 ). Strona powodowa podnosiła bowiem w pozwie, a także piśmie procesowym, że posiadała we własnym imieniu część nieruchomości, stanowiącej własność pozwanej, w której miała rzekomo prowadzić działalność gospodarczą na własny rachunek, a także zatrudniać tamże pracowników. Nie podnosiła okoliczności, jakoby przeniosła posiadanie na rzecz osoby trzeciej. W sytuacji więc, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził podstawy faktycznej roszczenia powódki, sąd a quo nie mógł bez naruszenia dyspozycjiart. 321 § 1 k.p.c.dokonać oparcia zaskarżonego wyroku o odmienny stan faktyczny. W sytuacji więc, gdy powódka nie podnosiła, jakoby przeniosła posiadanie na rzecz osoby trzeciej, tj.K. W., który w przedmiotowej nieruchomości prowadził własną działalność gospodarczą, a także nie wykazała, pomimo ciążącego na niej obowiązku ( arg. exart. 6 k.c.), jakoby w ogóle była posiadaczem części nieruchomości opisanej w pozwie, to brak jest podstaw do uwzględnienia jej roszczenia posesoryjnego, o którym mowa wart. 344 § 1 k.c.Legitymacja czynna w postępowaniu odrębnym w sprawach o naruszenie posiadania przysługuje aktualnemu posiadaczowi i to zarówno samoistnemu, jak i zależnemu. Jeżeli więc posiadanie przejdzie na inną osobę w drodze nabycia wtórnego ( przeniesienie posiadania lub dziedziczenie ), albo w drodze nabycia pierwotnego, to legitymacja czynna będzie służyła nowemu posiadaczowi, od momentu nabycia posiadania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, jakoby powódka w ogóle była posiadaczem nieruchomości.
W konsekwencji pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za pierwszą i drugą instancję, według norm przepisanych.
Powódka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje :

Apelacja jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Nie może się ostać zarzut , iż Sąd I instancji w sposób całkowicie dowolny ustalił , iż powódka była posiadaczem części nieruchomości wymienionej w zaskarżonym wyroku. Przede wszystkim z samego tylko faktu , iż powódka nie wskazywała w swoich pismach , iż miała przenieść posiadanie na rzecz osoby trzeciej w żaden sposób nie wynika , iż Sąd I instancji nie miał prawa poczynić takowych ustaleń. Sąd Rejonowy w sposób zgodny zart. 233 kpcustalił stan faktyczny nie przekraczając zasady swobodnej oceny dowodów. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji ustalił ten stan w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego , wskazał na jakich dowodach się oparł i z jakich przyczyn pominął także dowód z przesłuchania stron , czego zresztą pozwana nie kwestionowała w apelacji. Należy tutaj wskazać , iż dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 kpcnie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając (zob. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753; wyrok SN z dnia 6 lipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925). Takich zarzutów zabrakło w apelacji. Tak więc twierdzenie , iż powódka w ramach posiadanego władztwa umożliwiła korzystanie z nieruchomościK. W.jest wynikiem zgodnej zart. 233 § 1 kpcoceny zebranego materiału dowodowego, której apelujący w sposób skuteczny nie podważył.
Odnosząc się zaś do zarzutu naruszeniaart. 321 § 1 kpcnależy stwierdzić , iż Sąd Rejonowy nie zmienił podstawy faktycznej powództwa. Powódka domagała się bowiem nakazania pozwanej przywrócenia naruszonego w dniu 11.09.2013 r. posiadania poprzez wydanie powódce odebranej jej opisanej w pozwie nieruchomości położonej w budynku przyul. (...)wP., w której posiadanie powódka miała wejść na podstawie umowy dzierżawy. Wbrew twierdzeniu pozwanej , w uzasadnieniu pozwu powódka w nie precyzowała jednoznacznie czy jest posiadaczką w imieniu własnym , ewentualnie czy oddała sporną nieruchomość w dalsze posiadanie zależne. Sąd I instancji był zatem zarówno uprawniony jak i zobowiązany zbadać powyższe okoliczności a w szczególności ustalić jaki charakter miało posiadanie powódki. Zagadnienie, czy okoliczność faktyczna mieści się nie w jakimkolwiek innym podłożu faktycznym, lecz właśnie w tym, na którym opiera się powództwo, rzutuje - w okolicznościach konkretnej sprawy - na ocenę, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych stanowiących podstawę żądania. Sam fakt, że sąd orzekający rozstrzygał spór na podstawie innego, niż to twierdził powód stanu faktycznego, nie przesądza o zmianie powództwa, jeśli nastąpiło to w ramach stosunku prawnego przedstawionego przez powoda ( por. T. Żyznowski , komentarz do art. 187 kpc , LEX 2013 ). Tak więc okoliczność , iż stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy nie odpowiadał dokładnie treści uzasadnienia pozwu, nie stanowi o naruszeniuart. 321 § 1 kpc, gdyż sąd I instancji obracał się w ramach nakreślonego przez powódkę stosunku prawnego. Należy też zauważyć , iż w myślart. 321 kpcSąd nie jest związany podstawą prawną roszczenia. „Przyjęcie przez sąd innej podstawy rozstrzygnięcia niż wskazana przez strony nie stanowi wyjścia poza granice żądania, wynikające zart. 321 § 1, gdyż w sposób niekwestionowany działa w procesie cywilnym zasada da mihi factum, dabo tibi ius. Wystąpienie powinności sądu oparcia rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej niż wskazana przez powoda może wynikać z okoliczności konkretnej sprawy" (wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2003 r., V CKN 115/01, Lex nr 407051). Reasumując, Sąd Rejonowy był jak najbardziej władny ustalić , iż powódka oddała nieruchomość w dalsze posiadanie zależne, czym nie wykroczył poza podstawę faktyczną powództwa. Sąd Okręgowy podziela przy tym pogląd Sądu Najwyższego wyrok SN z 19.11.1993 r., II CRN 130/93, przytoczony przez Sąd Rejonowy , iż posiadacz zależny nie wyzbywa się posiadania w sytuacji oddania rzeczy w dalsze posiadanie zależne , z czym koresponduje pośrednio treśćart. 337 k.c.Powódce jak najbardziej przysługiwała zatem legitymacja czynna do wytoczenia powództwa.
W związku z powyższym apelację oddalono w oparciu oart. 385 kpc. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono w myślart. 98 kpc.