Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 265/14
Data wyroku: 2014-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Janusz Kasnowski, Irena Dobosiewicz, Maria Leszczyńska
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 679 § 1 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 265/14

POSTANOWIENIE

Dnia

30 października 2014 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący – Sędzia

SSO Maria Leszczyńska

Sędzia
Sędzia

SO Irena Dobosiewicz
SO Janusz Kasnowski (spr.)

Protokolant

st. sekr. sądowy Sylwia Sondaj

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r.

w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z wniosku
T. W.

z udziałem
A. W.,B. K.
iK. M.

o zmianę postanowienia i stwierdzenie nabycia spadku

na skutek apelacji wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Rejonowego w Szubinie IX Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Żninie

z dnia 16 stycznia 2014 r.

sygn. akt. IX Ns 439/13

p o s t a n a w i a :

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestniczek uprawnionych solidarnie kwotę 60 zł (sześćdziesiąt ) tytułem zwrotu kosztów postepowania apelacyjnego.

II Ca 265/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaT. W.we wniosku z dnia 20 czerwca 2013r. domagał się m.in. zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Szubinie z 11 kwietnia 1989 r. w sprawie I Ns 134/89 poprzez stwierdzenie, że wchodzące w skład spadku poJ. W. (1)gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabył jej synT. W.w całości.
W uzasadnieniu podał, że nie brał udziału w tym postępowaniu, gdyż nie był o nim zawiadomiony. Wiadomość dotyczącą zakwestionowanego postanowienia z dnia 11 kwietnia 1989 r. powziął dopiero w grudniu 1990 r.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczkiA. W.,B. K.iK. M.domagały się jego odrzucenia.
Twierdziły, że upłynęły już terminy do podjęcia czynności czy to w trybieart. 679 k.p.c.(do zmiany stwierdzenia nabycia spadku), czy to w trybieart. 407 § 1 k.p.c.(do wznowienia postępowania).
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014r., określonym jako częściowe, Sąd Rejonowy w Szubinie IX Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Żninie oddalił wniosekT. W.w zakresie żądania zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Szubinie z dnia 11 kwietnia 1989 r. o stwierdzenia nabycia spadku poJ. W. (1)(pkt 1) i zasądził od niego na rzecz uczestniczek kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2).
Sąd Rejonowy ustalił, że dniu 21 marca 1989r. do Sądu Rejonowego w Szubinie wpłynął wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poJ. W. (1)podpisany przez jej mężaJ. W. (2).T. W.nie był obecny na rozprawie wyznaczonej w tej sprawie.
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 1989r. Sąd Rejonowy w Szubinie stwierdził, że spadek poJ. W. (1), w tym wchodzące w jego skład gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabył: mążJ. W. (2)w 1/4 części oraz zstępniT. W.,A. W.,K. W.iB. W.- każde z nich w 3/16 części.
T. W.podpisał zeznanie podatkowe z dnia 1 sierpnia 1989 r.
W dniu 7 grudnia 1990r.T. W.złożył do Sądu Rejonowego w Żninie wniosek o zmianę postanowienia z dnia 11 kwietnia 1989r. poprzez stwierdzenie, że gospodarstwo rolne poJ. W. (1)nabyli tylko on iJ. W. (2). W toku postępowania wnioskodawcaT. W.cofnął ten wniosek i Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 28 marca 1991r. umorzył postępowanie w sprawie.
Przechodząc do oceny prawnej tych ustaleń Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawca nie może obecnie domagać się zmiany postanowienia z dnia 11kwietnia 1989r. w sprawie I Ns 134/89 z uwagi na treśćart. 679 § 1 k.p.c., nawet gdyby przyjąć, że o postępowaniu w tej sprawie dowiedział się dopiero w roku 1990. Wnioskodawcę wiąże bowiem roczny termin od uzyskania możności powołania podstawy żądania. W przywołanym przepisie mowa jest o uczestnictwie w postępowaniu w sensie formalnym, aT. W.był wskazany jako uczestnik we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (sygn. I Ns 134/89). Wysłano też do niego zawiadomienie o rozprawie. Przyjmując nawet, że o postępowaniu spadkowym dowiedział się w grudniu 1990 r., to od tego momentu rozpoczął bieg roczny termin do złożenia wniosku o zmianę postanowienia spadkowego i upłynął on w grudniu 1991r. Co prawdaT. W.złożył w grudniu 1990r. wniosek o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 kwietnia 1989r., ale wniosek ten cofnął i postępowanie umorzono (sygn. I Ns 260/90). Poza tym prowadzenie obecnie postępowania w sprawie zmiany orzeczenia z dnia 11 kwietnia 1989r. na skutek wniosku złożonego po 22 latach od umorzenia postępowania w sprawie I Ns 260/90 nie dałoby się pogodzić z zasadami współżycia społecznego oraz pewności obrotu gospodarczego. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł zgodnie zart. 520 § 2 k.p.c.
Apelację od postanowienia złożył wnioskodawcaT. W.i domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.
Apelujący zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

-

naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie, czyT. W.był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy w dniu 11kwietnia 1989 r. w sprawie I Ns 134/89;

błędną wykładnięart. 679 § 1 k.p.c.polegającą na przyjęciu, że dowód, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku i nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, a nie była uczestnikiem tego postępowania, jest ograniczony w czasie z uwagi na zasady współżycia społecznego i pewność obrotu gospodarczego oraz na przyjęciu, że fakt powzięcia wiadomości przezT. W.o postanowieniu z 11kwietnia 1989r. - w grudniu 1990r. oznaczał rozpoczęcie biegu rocznego terminu zart. 679 § 1 zd. 2 k.p.c.;

obrazęart. 679 § 1 k.p.c.w zw. zart. 203 § 2 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.poprzez błędne ustalenie, że wniesiony, a następnie cofnięty przezT. W.wniosek o zmianę postanowienia spadkowego rodzi skutki prawne w zakresie biegu terminu dla ponownego złożenia wniosku;

naruszenie przepisów postępowania poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych wnioskodawcy.

W dalszej części apelacji wnioskodawca przedstawił szersze uzasadnienie stawianych w niej zarzutów (k. 63-66).
W odpowiedzi na apelację uczestniczki wniosły o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie znajduje uzasadnienia. Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego jest prawidłowe. Sąd ten poczynił właściwe ustalenia faktyczne i dokonał trafnej ich oceny prawnej. Zarzuty apelacji zmierzały w istocie do zaprezentowania takiej wykładni przepisuart. 679 § 1 k.p.c.oraz oceny okoliczności faktycznych, które nie znajdują żadnego uzasadnienia.
Zgodnie z przywołanym przepisem, dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Widać z tego, że postępowanie unormowane wart. 679 § 1 k.p.c., ma charakter wznowieniowy. Uwidacznia się on w szczególności w tym, że zainteresowany, który był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, winien wykazać szczególne przesłanki swego żądania, czyli podstawę, której nie mógł powołać w poprzednim postępowaniu oraz zachowanie rocznego terminu, który biegnie od chwili, w której uzyskał możliwość powołania się na nią. Jednocześnie postępowanie o zmianę postanowienia spadkowego nie służy i nie może być wykorzystywane jako środek do usunięcia skutków bezczynności uczestnika postępowania spadkowego, a roczny termin do złożenia wniosku o zmianę postanowienia stwierdzającego nabycie spadku ma charakter zawity, co oznacza, że z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie do skorzystania z tego prawa.
Skarżący twierdził, że nie uczestniczył w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, w którym zostało wydane kwestionowane przez niego postanowienie z dnia 11 kwietnia 1989 r. (sygn. I Ns 134/89). Wskazywał, że nie wiedział o wyznaczonej rozprawie, a o postępowaniu dowiedział się dopiero w grudniu 1990 r., kiedy to złożył do Sądu wniosek o zmianę powyższego orzeczenia, a następnie go cofnął, co prowadziło do umorzenia postępowania (sygn. I Ns 260/90). Z akt sprawy I Ns 134/89 wynika jednak, że był on wskazany jako uczestnik postępowania, doręczono mu wezwanie na rozprawę. Fakt odebrania przesyłki przez jego siostrę nie oznacza jeszcze, że nie został on skutecznie zawiadomiony o terminie posiedzenia. Przyjmując jednak nawet najbardziej korzystny dla skarżącego termin, w którym powziął wiadomość o postanowieniu z dnia 11 kwietnia 1989r., tj. grudzień 1990 r., to i tak roczny termin zart. 679 § 1 k.p.c.upłynął w grudniu 1991r. Złożenie zatem wniosku w przedmiotowej sprawie dopiero po 22 latach tj. w czerwcu 2013r. należało uznać za oczywiście spóźnione, co też Sąd Rejonowy słusznie uczynił. Termin zakreślony wart. 679 § 1 k.p.c.jest terminem dość rygorystycznym, ograniczającym faktycznie możliwość skorzystania z możliwości zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zauważyć jednak należy, że zmiana prawomocnych postanowień Sądu może nastąpić jedynie w szczególnych wypadkach, a uzasadnione jest to koniecznością zachowania stabilności orzeczeń sądowych i, jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy, zmiana postanowienia wydanego ponad 22 lata temu godziłaby w ustalony porządek, zasady współżycia społecznego oraz pewność obrotu gospodarczego.
Z tych zasadniczych przyczyn Sąd Okręgowy apelację wnioskodawcy oddalił, jako nieuzasadnioną (na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.). Obciążył wnioskodawcę kosztami postępowania odwoławczego przyjmując, że interesy uczestników przedmiotowego postępowania były w tym przypadku sprzeczne (po myśliart. 520 § 2 k.p.c.i w związku z § 8 pkt 2, § 5 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Min. Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).