Sąd Okręgowy w Gliwicach
X Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: X Ga 106/14
Data wyroku: 2014-06-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Żymełka, Barbara Przybyła –, Leszek Guza
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Członka Zarządu
Podstawa prawna: art. 299 ksh

Sygn. akt X Ga 106/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy
w składzie
Przewodniczący Sędzia SO Leszek Guza
Sędzia SO Katarzyna Żymełka
Sędzia  SO  Barbara Przybyła – spr.
ProtokolantAleksandra Ciesińska
po rozpoznaniu w dniu27 czerwca 2014 rokuw Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwa:(...) S.A.wZ.
przeciwko:A. G.
o zapłatę
na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 30 grudnia 2013 roku
sygn. akt VII GC 1155/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo w stosunku do pozwanegoA. G..

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanegoA. G.kwotę 139,00 (sto trzydzieści dziewięć 00/100) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Katarzyna Żymełka   SSO Leszek Guza  SSO Barbara Przybyła
Sygn. akt X Ga 106/14

UZASADNIENIE
Powódka(...) Spółka AkcyjnawW.wniosłao zasądzenie solidarnie od pozwanychA. G.iW. B.kwoty 2.761,28 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania należnego od pozwanych na podstawieart. 299 § 1 ksh, jako członków zarządu(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ..
Powódka powołała się na fakt wydania w dniu 18 kwietnia 2008 r. przeciwko tej spółce przez Sąd Rejonowy w Zamościu nakazu zapłatyw postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt V GNc 603/08 oraz bezskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w ZabrzuJ. M.w sprawieKm 53/09 wobecspółki (...).
W dniu 4 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z żądaniem powódki, który pozwanyA. G.zaskarżył w całości wnosząc o oddalenie powództwa.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwanyA. G.powołał się na fakt, że w dniu 12 grudnia 2005r. złożył rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu(...) Sp. z o.o.na ręce prokurentaM. K.. Pozwany zarzucił, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych, z której powódka wywodzi skutki prawne, została zawarta przez inny podmiot gospodarczy niż(...) Sp. z o.o.Stroną umowy byłZakład (...) Sp. z o.o.Dłużna spółka nigdy nie zawierała żadnej umowy o przejęcie długu z wyżej wskazanym podmiotem, ponadto nie udzielała żadnego pełnomocnictwa do zawierania umów na jej rzecz. A zatemspółka (...)nie posiadała legitymacji biernejw sprawie o sygn. akt V GNc 603/08. W okresie sprawowania przez pozwanegoA. G.funkcji członka zarządu,spółka (...)nie zawierała żadnych umów gospodarczych, a w grudniu 2005r. została zawieszona w Urzędzie Skarbowym wZ.. Podnosił również, że w czasie, gdy pozwany pełnił funkcję członka zarząduspółki (...), stan jej majątku nie uzasadniał złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż wszelkie zobowiązania wobec jedynego- według posiadanych ksiąg handlowych i bilansów spółki - wierzyciela spółki, tj. Urzędu Skarbowego wZ.były na bieżąco realizowane, a zobowiązania spółki nie przekraczały jej majątku.A. G.podniósł, żespółka (...)była reprezentowana przez prokurentaM. K., który wyrządził szkodę pozwanemu. Prokurent przekroczył przyznane mu umocowanie poprzez dysponowanie dokumentacją księgowąspółki (...).M. K.naraził dokumentację na zniekształcenie i zniszczenie, uniemożliwiając aktualnym członkom zarządu wywiązywanie się z ciążących na nich obowiązków.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt VII GC 1155/12 Sąd Rejonowy w Gliwicach zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.761,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2012 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 652 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, przy czym zastrzegł, że odpowiedzialność pozwanego za zapłatę powyższych kwot jest solidarna z pozwanymW. B., przeciwko któremu Sąd Rejonowy w Gliwicach wydał w dniu 4 czerwca 2012 r. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt VII GNc 2267/12.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 12 sierpnia 2004 r. zawarto umowę(...) Sp. z o.o.Prezesem zarządu zostałA. G..
W dniu 11 marca 2005 r.(...) Sp. z o.o., reprezentowana przezA. G., zawarła trzy umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z(...) Sp. z o.o.wW..
W dniu 26 kwietnia 2007 r.(...) Sp. z o.o.wW.zawarła z(...) Spółką AkcyjnąwZ.(obecniewW.) umowę o przelew wierzytelności, obejmującą wierzytelnościw stosunku dospółki (...).
Nakazem zapłaty z dnia 18 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Zamościu zasądził od(...) Sp. z o.o.na rzecz powódki kwotę 8.851,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz kosztami procesu.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2009 roku postępowanie egzekucyjne prowadzone przezJ. M.Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu względem(...) Sp. z o.o.zostało umorzone, albowiemw toku postępowania stało się oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
Wobec bezskuteczności egzekucji względemspółki (...)powód wezwał do zapłaty pozwanego.
Dochodzenie, prowadzone przez Komisariat I Policji wG.,w sprawie podrobienia podpisówA. G.na umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartych pomiędzy(...)Sp. z o. o. wW.a(...) Sp. z o. o.zostało umorzone postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Gliwicach z dnia 28 listopada 2013 r. wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego.
W momencie powstania zobowiązania względem(...) Sp. z o.o.pozwany był członkiem zarządu(...) Sp. z o.o.
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy zważył, powołując się na treśćart. 299 ksh, że przesłankami odpowiedzialności członków zarządu jest istnienie niezaspokojonej wierzytelności względem spółki w czasie, gdy dana osoba była jej członkiem zarządu oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku spółki.
Pozwany podniósł zarzut, żespółka (...)nie posiadała legitymacji biernej w sprawie o sygn. akt V GNc 603/08. Sąd Rejonowy zważył, że zarzut pozwanego był niezasadny. W trakcie niniejszego postępowania pozwany nie mógł kwestionować legitymacji biernejspółki (...)w sprawie, która została prawomocnie rozstrzygnięta. Skoro powódka przedstawia prawomocny wyrok stwierdzający zobowiązanie spółki, Sąd nie może badać, czy stwierdzone w nim zobowiązanie istnieje i w jakim rozmiarze.
Zarzut pozwanego, jakoby nie zawarł z(...)Sp. z o.o., w imieniuspółki (...)umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, jest nieuzasadniony, albowiem nie wykazał on, że jego podpisy na trzech umowach zostały podrobione. Postępowanie w tym zakresie zostało umorzone postanowieniem Prokuratora Prokuratury RejonowejG.- Zachód z dnia 28 listopada 2013 roku. Nie mógł zatem zostać wzruszony nakaz zapłaty wydany przeciwkospółce (...)w sprawie o sygn. akt V GNc 603/08, którym Sąd był związany, a to na mocyart. 365 § 1 k.p.c.
Dalej, pozwany zarzucił, że nie wyrządził powódce szkody swoim działaniem, gdyż nawet zgłoszenie upadłości w czasie właściwym nie spowodowałoby zaspokojenie wierzyciela w części większej, niż w sytuacji zaniechania dokonanego przez członków zarząduspółki (...). Jednak pozwany nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, a to na nim spoczywał ciężar dowodu zgodnie zart. 299 k.s.h.
Pozwany podniósł także zarzut, że gdy pełnił funkcję członka zarządu stan(...) spółki (...)nie uzasadniał złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż wszystkie zobowiązania spółki były na bieżąco realizowane. Sąd Rejonowy nie uznał zasadności tego zarzutu, gdyż pozwany nie przedstawił żadnych dowodów na to, żespółka (...)w momencie jego rezygnacji posiadała majątek oraz że nie zachodziły w tamtym czasie przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Pozwany poprzestał jedynie na przedstawieniu własnych twierdzeń w tym zakresie.
Sąd Rejonowy zwrócił przy tym uwagę, że pozwany powoływał się na okoliczności, które miały wskazywać na jego niezawiniony brak kontaktuz finansami i(...) spółki (...). Skoro pozwany nie posiadał informacji na temat stanu finansowego spółki i nie miał możliwości zapoznania sięz dokumentami finansowymi spółki, to nie mógł posiadać wiedzy na temat pełnej sytuacji finansowej spółki. A skoro nie posiadał wiedzy o sytuacji finansowej i księgowej spółki to nie mógł w sposób rzetelny ocenić, czy stan majątku spółki uzasadniał złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego.
Pozwany zarzucił ponadto, że nie ponosi winy za niezgłoszenie wnioskuo ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego, gdyż nie miał dostępu do dokumentacji finansowej i księgowejspółki (...)z powodu podstępnego działania prokurentaM. K.. Pozwany nie wykazał na czym miało polegać to podstępne działanie prokurenta. Sąd zważył, że, niezależnie od niewykazania przez pozwanego obiektywnej niemożności wglądu w dokumentację finansową spółki, wewnętrzny podział czynności ustalony przez wspólników nie zwalniałby pozwanego z odpowiedzialności za dochodzone zobowiązania spółki. Wewnętrzny podział obowiązków między członkami zarząduspółki (...)lub brak szczegółowej wiedzy pozwanegoo sytuacji finansowej i majątkowej tego podmiotu, nie mógł stanowić podstawy do przyjęcia, że pozwany nie ponosił winy za niezgłoszenie wnioskuo ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego. Podział czynności ma jedynie znaczenie wewnątrzorganizacyjne, nie niweczy skutkówzart. 204 § 1 k.s.h.i nie może wyłączyć odpowiedzialności odszkodowawczej członka zarządu płynącej z ustawy. Ponadtoart. 21 ust. 2 p.u.n.jednoznacznie obliguje do złożenia wniosku o ogłoszenia upadłości każdą osobę, która samodzielnie lub z innymi osobami reprezentuje spółkę.
W konsekwencji powyższego Sąd Rejonowy, na mocyart. 299 § 1 ksh, uwzględnił powództwo. O kosztach orzeczono na podstawieart. 98 kpc.
PozwanyA. G.w apelacji od powyższego wyroku wniósło jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania.
Pozwany podnosząc szereg zarzutów naruszenia prawa materialnegoi procesowego wskazał w szczególności, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych została zawarta nie dość, że niezgodnie z przepisamio reprezentacji i postanowieniami umowy, ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym (reprezentacja łączna), to przez osobę nie posiadającą umocowania do działania w imieniu i na rzecz dłużnej spółki, co czyni omawiane zobowiązanie za niebyłe w świetle prawa z uwagi na nieważność umowy.
Następnie pozwany wskazał, że dowody potwierdzające zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej przez dłużną spółkę oraz bezskuteczność egzekucji po jej zawieszeniu, jednoznacznie wskazują na brak szkody z uwagi na fakt, że już w chwili powstawania zobowiązania majątek spółki nie pozwalał na zaspokojenie powódki.
Dalej pozwany podniósł, że na dzień sprawowania przez niego funkcji członka zarządu, dłużna spółka podejmowała jedynie czynności techniczne oraz prawne w celu nabycia własności fabryki i uruchomienia produkcji, nie generowała dochodu oraz kosztów, dlatego stan księgowy spółki nie był skomplikowany. Jednakże czynności organizacyjne zostały przerwanew wyniku prawnego kwestionowania przejęcia fabryki – przeniesienia akcji na pokrycie udziałów, a zakończone zawieszeniem podejmowania działalności gospodarczej z uwagi na niemożność podjęcia produkcji. Z uwagi na powyższe z dniem 12 grudnia 2005 r. pozwany złożył rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu, gdyż dalszy jego udział w spółce był zbędny z uwagi na wewnętrzny podział zadań. Zdaniem pozwanego wewnętrzny podział zadańw spółce stanowi podstawę uznania braku zawinionego kontaktuz dokumentacją księgową spółki, podobnie jak w przypadku podstępnego wprowadzenia w błąd co do danych finansowych spółki przez pozostałych współpracowników, czy podrobienia podpisu na zobowiązaniu przez osobę trzecią.
Pozwany podniósł, że polskie prawo nie zna instytucji domniemania szkody. Dlatego powódka winna wykazać nie tylko istnienie szkody, ale również jej wysokość. Bezczynność wierzyciela – cedenta – trwająca długi okres pozwala dłużnikowi przypuszczać, że nie jest zobowiązany do żadnego świadczenia. Jeżeli uznać, żeart. 299 kshjest odpowiedzialnością gwarancyjną to pozwany podnosi zarzut przedawnienia roszczeń wynikających z umówo świadczenie usług telekomunikacyjnych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie zarzuty podnoszone przez skarżącego w apelacji okazały się zasadne.
W pierwszej kolejności na aprobatę nie zasługiwało stanowisko pozwanego, iż w postępowaniu prowadzonym w oparciu oart. 299 ksh, pozwany jest uprawniony do kwestionowania tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnej spółce.
Powyższa kwestia została w sposób jednoznaczny rozstrzygniętaw judykaturze.
Mianowice, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 2007 r., sygn. akt III CSK 227/06, opubl. OSNC-ZD 2008/1/19 wskazał, że jeżeli wierzyciel dochodzący roszczenia przewidzianego wart. 299 kshprzedstawia prawomocny wyrok stwierdzający zobowiązanie spółki, sąd nie może badać, czy stwierdzone w nim zobowiązanie istnieje i w jakim rozmiarze.
Podobnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięta została kwestia charakteru odpowiedzialności członka zarządu, która wbrew twierdzeniom pozwanego nie ma charakteru gwarancyjnego, lecz odszkodowawczy.
Stanowisko to ugruntowane zostało w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r. (sygn. akt III CZP 72/08, opubl. OSNC 2009, nr 2, poz. 20), gdzie Sąd Najwyższy przyjął, że członkowie zarządu ponoszą na podstawieart. 299 kshodpowiedzialność odszkodowawcząex delicto.
Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. ma charakter sankcji za prowadzące do bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce nieprawidłowości w kierowaniu jej sprawami, a wyrazem tych nieprawidłowości jest niezłożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości. Specyfika tego rodzaju odpowiedzialności odszkodowawczej przejawia się w tym, że wierzyciel, który nie wyegzekwował swojej wierzytelności od spółki, nie musi na zasadach ogólnych dowodzić wysokości doznanej wskutek tego szkody. Wystarczające będzie przedłożenie tytułu egzekucyjnego stwierdzającego istnienie zobowiązania spółki.
Podkreślić przy tym należy, że w aktualnym stanie prawnym Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do odstąpienia od powyższego stanowiska przedstawionego w przywołanej powyżej uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego, mając przy tym na uwadze, że dokonanie przez sąd powszechny wykładni przepisów prawa, która odbiega od wykładni przyjętej w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego i późniejszym jednolitym orzecznictwie, bez odniesienia się do argumentów leżących u podstaw tej uchwały, stanowi kwalifikowane naruszenie prawa, wymagane przezart. 4241§ 1 k.p.c.do stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt I CNP 35/12, opubl. LEX nr 1365585).
Rację ma również Sąd I instancji, iż dla skutecznego złożenia rezygnacjiz pełnienia funkcji członka zarządu rezygnacja ta musi być złożona do rąk członka tego organu, który go powołał.
Mianowicie, jeżeli rezygnującym jest jeden członek zarządu, skutek nastąpi w przypadku złożenia stosownego oświadczenia pozostałym członkom zarządu albo osobom powołującym zarząd. Oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu powinno być złożone organowi spółki, który powołuje zarząd. Jeśli organem tym jest rada nadzorcza, to wystarczające jest - w braku odmiennych postanowień regulaminu rady nadzorczej - dojście oświadczeniao rezygnacji z funkcji członka zarządu do jednego z członków rady nadzorczej.
Pozwany zaś nie wykazał, aby oświadczenie o rezygnacji z pełnionej funkcji doręczył komukolwiek.
Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy zważył jednakże, iż okoliczności, w których zapadł wyrok przeciwko dłużnej spółce wpłynęły na ocenę wiarygodności stanowiska pozwanego w przedmiocie tego czy miał dostęp do dokumentacji spółki, jaka była kondycja finansowa spółki, czyw sposób zawiniony nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki, a także czy w związku z nie zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody.
W rozpatrywanej sprawie istotnym jest, że kapitał początkowy dłużnej spółki wynosił 4.000 zł.
Jak wynika z protokołu z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników dłużnej spółki z dnia 12 sierpnia 2004 r. (k. 97-106), sporządzonego w formie aktu notarialnego, dokonano podwyższenia dotychczasowego kapitału zakładowego spółki z kwoty 4.000 zł do kwoty 620.000 zł poprzez utworzenie 6.160 nowych udziałów o wartości 100 zł każdy.
Wspólnik dłużnejspółki Fundacja (...)wniósł tytułem wkładu akcjespółki (...) S. A.wZ.w ilości 368.570 zł o łącznej wartości 276.427,50 zł.
Z kolei drugi wspólnik dłużnejspółki (...) Sp. z o.o.wniósł tytułem wkładu wierzytelność wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Katowicach z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. akt XIV GNc 1028/02/16 nabytą umową cesji od(...) Sp. z o.o.wS., jaką posiada w stosunku doPrzedsiębiorstwa Handlowego (...)B.D. S.w wysokości 337.239,23 zł.
Istotnym jest przy tym jednak, że spółka, której akcje zostały wniesione tytułem wkładu była w złej kondycji finansowej, wierzytelność wniesiona tytułem wkładu nie została zrealizowana, zaś wobecM. K.– prokurenta spółki, toczyły się liczne postępowania karne.
Nadto, Sąd Okręgowy zważył, że z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego wZ.z dnia 24 lipca 2013 r. (k. 130) wynika, że dłużna spółka w dalszym ciągu nie podjęła działalności.
Wszystko to potwierdza stanowisko pozwanego, że dłużna spółka nie osiągała żadnego przychodu.
W konsekwencji powyższego można założyć z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że nawet gdyby pozwany złożył wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki to wierzyciele spółki i tak nie zostaliby zaspokojeniw żadnym stopniu.
Zgodnie zaś z treściąart. 299 § 2 k.s.h.członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa wart. 299 § 1 k.s.h., jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody. Ciężar dowodu w tych przypadkach spoczywa na osobie pozwanej.
Skoro pozwany wykazał zaistnienie przesłanki negatywnej zart. 299§ 2 ksh, tj. iż pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody, albowiem dłużna spółka nie dysponowała majątkiem, z którego wierzyciele mogliby zostać zaspokojeni, Sąd Okręgowy, po myśliart. 386 § 1 kpczmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił.
Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego oparto na przepisieart. 98 kpcorazart. 391 § 1 kpc.
Pozwany w toku postępowania odwoławczego poniósł koszty opłaty od apelacji w kwocie 139 zł.
SSO Katarzyna Żymełka SSO Leszek Guza SSO Barbara Przybyła