Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1125/14
Data wyroku: 2014-11-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Bohun, Ewa Kłak-Dybka, Jacek Gołaczyński
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 k.c.

Sygn. akt I ACa 1125/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 listopada 2014 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Wiceprezes SA Jacek Gołaczyński (spr.)

Sędziowie:

SSA Małgorzata Bohun
SSO del. Ewa Kłak - Dybka

Protokolant:

Katarzyna Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaK. K. (1)iJ. K.
przeciwko

(...) S.A.(...)wW.

o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 2563/13

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I i II w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej na rzecz powódkiK. K. (1)dalszą kwotę20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych) i na rzecz powodaJ. K.dalszą kwotę 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych) nie naruszając pozostałych postanowień tych punktów wyroku;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów po 1.720 zł dla każdego z nich tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I C 2563/11, Sąd Okręgowyw Świdnicy Wydział I Cywilny w pkt I zasądził od strony pozwanej(...) Spółki Akcyjnej(...)wW.na rzecz powódkiK. K. (1)kwotę 40.000 zł z odsetkami ustawowymiod 23 maja 2009 r. do dnia zapłaty; w pkt II zasądził od strony pozwanej(...) Spółki Akcyjnej(...)wW.na rzecz powodaJ. K.kwotę 40.000 zł z odsetkami ustawowymi od23 maja 2009 r. do dnia zapłaty; w pkt III oddalił dalej idące powództwa; w pkt IV zniósł koszty procesu między stronami wzajemnie; w pkt V nakazał stronie pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa Sąd Okręgowy w Świdnicy kwotę 2.000 zł tytułem opłaty stosunkowej, od uiszczenia której powodowie byli zwolnieni.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że nie jest uzasadniony podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę zadośćuczynienia. Z ustaleń Sądu dokonanych na podstawie akt postępowania prokuratorskiego wynika, że sytuację wypadkową, w której śmierć poniosła córka powodów, wytworzyłaA. M., naruszając zasady bezpieczeństwaw ruchu lądowym, co stanowi przestępstwo stypizowane wart. 177 § 1 k.k.Kierująca pojazdem ubezpieczonym w zakresie odpowiedzialności cywilnej u strony pozwanejA. M.popełniła występek, a roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z występku ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa (art. 4421§ 1 k.c.). Sąd obdarzył walorem wiarygodności dowody z dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez żadnąze stron postępowania, a Sąd również nie znalazł podstaw, aby odmówić im waloru wiarygodności. Sąd I instancji wskazał ponadto, że gdyby nawet przyjąć trzyletni termin przedawnia, to został on skutecznie przez powodów przerwany na skutek złożonego przez powodów 29 listopada 2011 roku do Sądu Rejonowego wJ.wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).
Sąd Okręgowy podkreślił w uzasadnieniu, że zadośćuczynienieprzewidziane wart. 446 § 4 k.c., stanowiącym podstawę roszczenia powodów, służy kompensacie krzywdy po stracie osoby najbliższej, a zatem uszczerbku dotykającego subiektywnej sfery osobowości człowieka, w szczególności cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia, powstałych utrudnień życiowych, konieczności zasadniczo odmiennego urządzenia sobie życia. Doznana przez powodówkrzywda wywołana śmiercią dziecka jest jedną z najbardziej dotkliwych z uwagina siłę więzów między rodzicem i dzieckiem. Śmierć córki spowodowała, że po konsultacjach u lekarza psychiatry u powodów rozpoznano zaburzenia adaptacyjne, konieczność zażywania leków. Sąd oddalił wniosek dowodowy z opinii biegłego psychologa i psychiatry, mając na uwadze uzasadnienie do wyroku wydanegoprzez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu z 14 czerwca 2013 r. w sprawie sygn. aktI ACa 539/13, w którym Sąd Apelacyjny wskazał, że dowód z opinii biegłego psychologa (zdaniem Sądu analogicznie również dowód z opinii biegłego psychiatry) jest w tego typu sprawach całkowicie zbędny dla rozstrzygnięcia. Przepisart. 446 § 4 k.c., ani przepisart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c., nie wiąże wystąpienia krzywdy ze szkodą ujętą w kategoriach medycznych. Mierzenie skali cierpienia osoby, która nie doznała uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia, pozostaje poza możliwościami dowodowymi Sądu i ubezpieczyciela. Rozmiar krzywdy, jakiej powodowie doznali na skutek śmierci córki, Sąd ocenił na podstawie dowoduz zeznań świadków oraz przesłuchania powodów, które to zeznania były zdaniem Sądu wiarygodne.
W ocenie Sądu pierwszoinstancyjnego zarówno powódce, jak i powodowi należne jest zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie przewidziane wart. 446 § 4 k.c.jest odzwierciedleniem w formie pieniężnej rozmiaru krzywdy, która nie zależy od statusu materialnego pokrzywdzonego. Niewątpliwie powodowie doznali wstrząsu psychicznego po śmierci córki, do tej pory nie mogą odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Jedynie rozmiar zadośćuczynienia może być odnoszony do stopy życiowej społeczeństwa, która pośrednio może rzutować na jego umiarkowany wymiar i to w zasadzie bez względu na status społecznyi materialny pokrzywdzonego. Przesłanka „przeciętnej stopy życiowej” społeczeństwa ma charakter uzupełniający i ogranicza wysokość zadośćuczynienia tak, by jego przyznanie nie prowadziło do wzbogacenia osoby uprawnionej, nie może jednak pozbawiać zadośćuczynienia jego zasadniczej funkcji kompensacyjnej i eliminować innych czynników kształtujących jego rozmiar.
Wypłacone dotychczas przez stronę pozwaną świadczenia, odpowiedniopo 10.000 zł na rzecz każdego z powodów, Sąd Okręgowy uznał za zbyt niskie. Zdaniem Sądu uzasadniona jest kwota 50.000 zł zadośćuczynienia dla powódkiK. K. (1)i kwota 50.000 zł zadośćuczynienia dla powoda. Sąd zasądził dalszą kwotę 40.000 zł na rzecz każdego z powodów. Ponadto Sąd zasądził odsetki ustawowe od dnia 23 maja 2009 roku do dnia zapłaty. Zgodnie zart. 14 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Powodowie, jak wynika z akt szkodowych, 22 kwietnia 2009 r. zgłosili do strony pozwanej roszczenie o wypłatę zadośćuczynienia w kwocie 50.000 zł w związku ze śmiercią córkiA.K.w wyniku wypadku komunikacyjnego i wobec tego odsetki ustawowe należne są powodom od 23 maja 2009 roku. Wobec tego Sąd oddalił żądanie powodów o zasądzenie odsetek od 15 maja 2009 r. do 22 maja 2009 r.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.Powodowie żądali zasądzenia kwoty po 90.000 zł na rzecz każdego z nich, a Sąd zasądził kwotę po 40.000 zł na rzecz każdego z powodów, z uwagi na to że kwota ta stanowi niemalże połowę dochodzonego przez powodów roszczenia, Sąd koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł.
Sąd Okręgowy nakazał stronie pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa − Sądu Okręgowego w Świdnicy kwotę 2.000 zł tytułem części opłaty stosunkowej, od uiszczenia której powodowie byli zwolnieni na podstawieart. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wartość zasądzonego roszczenia to kwota 40.000 zł x 5 % = 2.000 zł i taką też kwotę strona pozwana powinna uiścić na rzecz Skarbu Państwa tytułem opłaty stosunkowej, od której uiszczenia powodowie byli zwolnieni.
Powodowie wnieśli od powyższego wyroku apelację, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w części, tj. pkt III w zakresie oddalenia kwot dalszego zadośćuczynienia oraz pkt IV w zakresie orzeczonych kosztów procesu i zarzucając mu:
1/ naruszenie prawa procesowego, tj.:
-art. 233 § 1 k.p.c.przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, co skutkowało niewłaściwą oceną kryteriów określonychwart. 446 § 4 k.c.i ustaleniem zaniżonych kwot z tytułu zadośćuczynienia– nieadekwatnych do stopnia krzywdy, której doznali powodowie,
-art. 227 k.p.c.przez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychologa i psychiatry na okoliczność ustalenia skutków śmierciA.K.dla stanu zdrowia psychicznego powodów, trwałych następstw na psychice powodów i związanych z tym konsekwencji w życiu codziennym, podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty, powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez:
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki ad 1 kwoty 50.000 złponad zasądzone 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz odszkodowania wrazz odsetkami od dnia 23 maja 2009 r. do dnia zapłaty;
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda ad 2 kwoty 50.000 zł ponad zasądzone 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami od dnia23 maja 2009 r. do dnia zapłaty;
nadto o:
- zasądzenie na rzecz powodów kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji proporcjonalnie do wyniku sprawy w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych;
- zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym wg norm przepisanych.
Ponadto powodowie wnieśli ponownie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych psychiatry i psychologa na okoliczność ustalenia skutków śmierciA.K.dla stanu zdrowia psychicznego powodów.
W uzasadnieniu powodowie podnieśli, że Sąd I instancji wprawdzie prawidłowo ustalił stan faktyczny, jednakże na skutek nienadania odpowiedniejwagi ustalonym okolicznościom przyznał powodom kwoty z tytułu zadośćuczynienia po śmierciA.K.w zaniżonej wysokości. Jak trafnie zauważyłSąd Okręgowy, powodowie byli silnie emocjonalnie związani ze swoją córką. Wiadomość o jej śmierci była dla powodów dramatycznym przeżyciem.Sąd I instancji dostrzegł także, że po rodzinnej tragedii powodowie praktycznie wyłączyli się z normalnego życia. Od tamtej pory punktem centralnym w ich życiu stało się zdarzenie z dnia 8 grudnia 2008 r. Aby dojść do względnej równowagi psychicznej, korzystali z pomocy psychiatry, który stwierdził u nich zaburzenia adaptacyjne. Powódka do chwili obecnej ma problemy ze snem, zażywa leki uspokajające. W związku z tragedią u powodów nasiliły się schorzenia somatyczne. Powodowie często odwiedzają grób córki.
Zdaniem powodów w świetle tak ustalonych okoliczności nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, iż kwoty przyznane skarżącym są adekwatne do ich cierpienia po stracie córki. Z zeznań świadków wynika, żeA. K.miała po skończonych studiach na stałe zamieszkać z rodzicami i wspierać ich finansowo.Od czasu wypadku upłynęło ponad 5 lat, jednak okres ten nie spowodował zaakceptowania przez powodów nowej rzeczywistości.
Apelujący stwierdzili, że kwotami odpowiednimi w stosunku do bólui cierpienia, jakiego doświadczyli, jest łącznie po 100.000 zł. Ustalone przezSąd Okręgowy kwoty, tj. po 50.000 zł, wprawdzie mieszczą się w granicach wyznaczonych przez ramy orzecznictwa, ale są to dolne granice kwot przyznawanych w sprawach o zbliżonym stanie faktycznym. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia, nie uzasadnił, dlaczego oddalił żądanie powodów w pozostałym zakresie. Nie wskazał też, że dochodzone kwoty były zbyt wysokie. Sąd Instancjinie pozwolił także na ocenę stanu psychicznego powodów przez biegłych zawnioskowanych w sprawie, uznając dowody te za zbędne dla rozstrzygnięciaSąd Okręgowy poprzestał na samodzielnej ocenie wpływu skutków śmierci córki na życie powodów, ograniczając się do przesłuchania powodów. W ocenie skarżących samo przesłuchanie w warunkach sali sądowej nie pozwalało na dogłębną ocenę stanu powodów.
Skarżący nie podnieśli odrębnego zarzutu w kwestii zasądzonych przezSąd I instancji kosztów, gdyż te zależą proporcjonalnie od rozstrzygnięcia w zakresie świadczenia głównego.
W złożonej odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o:
- oddalenie obu apelacji powodów;
- zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, że powodowie nie przytoczyli w apelacji nowych okoliczności, a twierdzą jedynie, że Sąd przyznał świadczenia w zaniżonej wysokości. Takie stanowisko powodów nie ma oparcia w stanie faktycznymw sprawie. Sąd I instancji trafnie rozważył wszystkie okoliczności faktyczne sprawyi przyznał zadośćuczynienie w wysokości adekwatnej do rozmiaru szkody. Powodowie w apelacji sami wskazali, że przyznane im sumy mieszczą sięw granicach wyznaczonych przez ramy orzecznictwa. Ponadto zbędne było przeprowadzanie dowodu z opinii biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii, gdyż dowód ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja częściowo zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego dotyczące uznania za uzasadnione roszczenia powodów o wypłacenie im zadośćuczynienia za krzywdęna podstawieart. 446 § 4 k.c.Odmienna jest jednak ocena Sądu Apelacyjnegow kwestii wysokości należnego zadośćuczynienia.
Zakresem odszkodowania na podstawieart. 446 § 4 k.c.objęty jest uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego,w następstwie jego śmierci, wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Zadośćuczynienie za krzywdę jest dodatkowym roszczeniem, którego mogą oni żądać obok odszkodowania, określonego wart. 446 § 3 k.c.Kompensacie podlegaw tym przypadku doznana krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny (por.Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3:Zobowiązania − część ogólna, red. A. Kidyba, LEX 2010,teza 22, 23).
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. aktIV CSK 192/12, w literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że na rozmiar krzywdy,o której mowa wart. 446 § 4 k.c., mają wpływ przede wszystkim: wstrząs psychiczny i cierpienia moralne wywołane śmiercią osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki po jej śmierci, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, rola w rodzinie pełniona przez osobę zmarłą, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci osoby bliskiej, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć sięw nowej rzeczywistości i zdolność do jej zaakceptowania, wiek pokrzywdzonego (porównaj między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r.III CSK 279/10, niepubl.).
Niewątpliwie krzywdę doznaną w wyniku śmierci osoby bliskiej bardzo trudno ocenić i wyrazić w formie pieniężnej. Każdy przypadek powinien być traktowany indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, przy czym ocena ta powinna opierać się na kryteriach obiektywnych, a nie na wyłącznie subiektywnych odczuciach pokrzywdzonego.
Należy przy tym zaznaczyć, że zadośćuczynienie przewidzianewart. 446 § 4 k.c.jest odzwierciedleniem w formie pieniężnej rozmiaru krzywdy, która, jak słusznie wskazuje się w literaturze i orzecznictwie, nie zależy od statusu materialnego pokrzywdzonego. Jedynie zatem rozmiar zadośćuczynienia może być odnoszony do stopy życiowej społeczeństwa, która pośrednio może rzutować na jego umiarkowany wymiar i to w zasadzie bez względu na status społecznyi materialny pokrzywdzonego. Przesłanka „przeciętnej stopy życiowej” społeczeństwa ma więc charakter uzupełniający i ogranicza wysokość zadośćuczynienia tak, by jego przyznanie nie prowadziło do wzbogacenia osoby uprawnionej, nie może jednak pozbawiać zadośćuczynienia jego zasadniczej funkcji kompensacyjnej i eliminować innych czynników kształtujących jego rozmiar (porównaj między innymi wyrokiSądu Najwyższego: z dnia 12 września 2002 r. IV CKN 1266/00, cytowany już z dnia 3 czerwca 2011 r. III CSK 279/10, oraz z dnia 10 maja 2012 r. IV CSK 416/11, niepubl.).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy przyjąć, że kwota zadośćuczynienia zasądzona przez Sąd Okręgowy była zbyt niskaw stosunku do rozmiaru krzywdy doznanej przez powodów. Przemawiają za tym dokonane w sprawie ustalenia faktyczne dotyczące występujących u powodóww wyniku tragicznej śmierci córki długotrwałych zaburzeń adaptacyjnych, stanu podwyższonego napięcia psychicznego, a także konieczności stosowania leków. Dodatkowo podkreślenia wymaga silna więź łącząca powodów ze zmarłą wskutek wypadku córką. Nagła śmierć córki powodów, która zginęła w wieku 22 lat, w okresie odbywania studiów, pozbawiła rodziców możliwości realizacji wspólnych planówna przyszłość. Dramatyczne przeżycia związane z wypadkiem uniemożliwiają powodom – mimo upływu czasu – powrót do normalnego funkcjonowania na co dzień.
Zważyć należy, że ustalenie kwoty zadośćuczynienia należnej pokrzywdzonemu ma charakter ocenny. Kwota zadośćuczynienia żądana przez stronę powodową, czyli po 50.000 zł ponad zasądzone 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz odszkodowania wraz z odsetkami od dnia 23 maja 2009 r.do dnia zapłaty dla każdego z powodów, jest zawyżona. Wobec wskazanych okoliczności stanu faktycznego sprawy, Sąd Apelacyjny uznał za uzasadnione podwyższenie kwoty zadośćuczynienia przyjętej przez Sąd I instancji o 20.000 złna rzecz każdego z powodów.
W świetle przytoczonych powyżej okoliczności, na podstawieart. 385i 386 § 1 k.p.c.orzeczono jak na wstępie.
MR-K