Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 306/14
Data wyroku: 2014-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Dorota Twardowska, Teresa Zawistowska, Ewa Pietraszewska
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 kc

Sygn. akt I Ca 306/14

POSTANOWIENIE
Dnia 19 grudnia 2014r.
Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO Teresa Zawistowska
Sędziowie: SO Ewa Pietraszewska ( spr. )
SO Dorota Twardowska
Protokolant: st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska
po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z wniosku GminyE.
z udziałemP. K. (1),A. S. (1), Skarbu Państwa – Starosty(...)wE.,M. S. (1),J. K.,M. S. (2),O. G.iM. G. (1)
o rozgraniczenie
na skutek apelacji uczestnikaP. K. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Elblągu
z dnia 29 maja 2014r. sygn. akt IX Ns 585/12
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
zasądzić od uczestnikaP. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Starosty(...)kwotę 180 zł ( sto osiemdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję.

Sygn. akt I Ca 306/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem wydanym w dniu 29 maja 2014r. sprawie o sygn. akt IX Ns 585/12 z wniosku GminyE.z udziałemP. K. (1),A. S. (1), Skarbu Państwa – Starosty(...)wE.,M. S. (1),J. K.,M. S. (2),O. G.iM. G. (1)o rozgraniczenie Sąd Rejonowy w Elblągu w pkt I ustalił, że granice między nieruchomościami położonymi we wsiA.w gminieE., oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki nr (...)na ark. mapy nr(...), KW nr(...)i nr(...)na ark. mapy(...), KW nr(...), stanowiących własnośćP. K. (1), przebiegają odpowiednio: z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka (...)na ark. mapy nr(...), KW nr(...), stanowiącą własność GminyE.– wschodnim skrajem drogi, odcinkiem prostym pomiędzy punktami granicznymi od nr ..(...)do nr(...); z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka (...)na ark. mapy nr(...), KW nr(...), stanowiącą własność małżeństwaA.iM. S. (1)– odcinkami prostymi pomiędzy punktami granicznymi od nr ..(...), ..(...)do ..(...); z nieruchomością, dla której brak jest oznaczenia w ewidencji gruntów i brak założonej księgi wieczystej, opisaną w projekcie rozgraniczenia jakodziałka (...)na ark. mapy nr(...), stanowiąca własność Skarbu Państwa – północnym skrajem drogi gruntowej, pomiędzy punktami granicznymi od nr(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)… do(...); zaznaczonymi w projekcie sporządzonym przez geodetęJ. A. (1)jako załącznik do opinii z dnia 31 sierpnia 2012r., stanowiącym integralną część niniejszego postanowienia ( k. 47 akt sprawy ). W pkt II nakazano zaś ściągnąć od wnioskodawcy GminyE.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Elblągu kwotę 1962 zł.
Postanowienie to zapadło na podstawie następujących ustaleń i rozważań co do zastosowanych przepisów:
GminaE.wniosła o rozgraniczenie nieruchomości, składającej się zdziałki gruntu nr (...)o pow. 1,(...), km 2, położonej w obrębieA., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...)orazdziałki gruntu nr (...)o pow. 1,0053 ha, km 2, położonej w obrębieA., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącej własność uczestnikaP. K. (1)z nieruchomościami sąsiednimi, tj.działką gruntu nr (...)o pow. 1,0800 ha, km 2, położoną w obrębieA., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność wnioskodawcy GminyE.,działką gruntu nr (...)o pow. 4,4834 ha, km 2, położoną w obrębieA., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność uczestnikówA. S. (2)iM. S. (3),działką gruntu nr (...)o pow. 0,2700 ha, km 2, położoną w obrębieA., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność wnioskodawcy GminyE.,działką gruntu nr (...)o pow. 8,9453 ha, km 1, położoną w obrębieK., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność uczestniczkiJ. K.,działką gruntu nr (...)o pow. 20,2219 ha, km 1, położoną w obrębieK., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność uczestniczkiM. S. (2)idziałką gruntu nr (...)o pow. 4,9451 ha, km 1, położoną w obrębieK., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...), stanowiącą własność uczestnika Skarbu Państwa – Starosty(...)wE.,
Uzasadniając wniosek wskazano, iż podczas przeprowadzania czynności ustalania przebiegu granic przedmiotowych nieruchomości stwierdzono brak spójności i styczności przebiegu granicy między obrębamiA.iK.. Wskazano, że na podstawie istniejących dokumentów i obliczeń powierzchni działek, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy urządzony odcinek drogi gruntowej, przyległej do nieruchomości uczestnikaP. K. (1), stanowi odrębną działkę ewidencyjną. Podniesiono, że podczas przeprowadzania wyżej opisanych czynnośći, uznano za błędne określenie i przyjęcie przebiegu granicy, będącej przedmiotem niniejszego rozgraniczenia.
Na rozprawie w dniu 26 października 2012r. uczestnikP. K. (1)wskazał, że przylegająca do jego nieruchomości droga gruntowa wchodzi w skład nieruchomości stanowiących jego własność. Ponadto potwierdził istnienie sporu granicznego przedmiotowych nieruchomości. W piśmie zaś z dnia 20 marca 2013r. podniósł zarzut działania w ramach rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych co do zakupu nieruchomości obejmującychdziałki gruntu nr (...)według granic wskazanych w wyrysie i wypisie w ewidencji gruntów. Z ostrożności procesowej zaś, w przypadku nieuwzględnienia powyższego zarzutu, podniósł zarzut zasiedzenia części nieruchomości, ujawnionej w księdze wieczystej jako jego własność, zgodnie z treścią mapy zasadniczej z dnia 22 sierpnia 2007r.
W odpowiedzi GminaE.wskazała, że powierzchnia nieruchomości nie podlega ochronie w oparciu o rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych i wniosła o oddalenie podniesionego przez uczestnikaP. K. (1)zarzutu zasiedzenia części przedmiotowej nieruchomości.
Sąd Rejonowy na podstawie aktksiąg wieczystych KW nr (...)oraz KW nr(...), opinii biegłego k. 40-41 akt, zeznań świadkaZ. K.k.149 -150 akt oraz k.174 akt i zeznań świadkaJ. G.k. 150 akt ustalił, że uczestnikP. K. (1)jest właścicielem nieruchomości składającej się zdziałki gruntu nr (...), położonej w miejscowościA.gminaE., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...)orazdziałki gruntu nr (...), położonej w miejscowościA.gminaE., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą numer (...). Wnioskodawca GminaE.jest zaś właścicielem nieruchomości, składającej się zdziałki gruntu nr (...), położonej w miejscowościA.gminaE., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)orazdziałki gruntu nr (...), położonej w miejscowościA.gminaE., dla której brak jest oznaczenia w ewidencji gruntów i brak założonej księgi wieczystej. UczestnicyA. S. (1)iM. S. (1)są z kolei właścicielamidziałki gruntu nr (...)położonej w miejscowościA.gminaE., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...).
Sąd I instancji przyjął, że granica między opisanymi nieruchomościami, ustalona zgodnie ze stanem prawnym, przebiega według linii koloru czerwonego zaznaczonej na szkicu granicznym sporządzonym przez biegłego geodetęJ. A. (1)( k. 40 - 47 ).
Wskazano, że nieruchomość, stanowiącadziałkę gruntu nr (...)wchodziła uprzednio w skład nieruchomości –działki gruntu nr (...). Nieruchomość stanowiącadziałkę gruntu nr (...)wchodziła uprzednio w skład nieruchomości –działki gruntu nr (...). Pierwotnym właścicielemdziałki nr (...)byłJ. P. (1), co wynika z prawomocnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia 30 sierpnia 1953r. oraz mapy i opisu nieruchomości, zatwierdzonych przez Prezydium(...)wE.. W dniu 27 kwietnia 1954r. dla przedmiotowej nieruchomości została urządzonaksięga wieczysta KW nr (...). Pierwotnym właścicielemdziałki nr (...)byłJ. P. (1)na podstawie prawomocnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia 02 listopada 1958r. Granice przedmiotowej działki zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium(...)wE.z dnia 08 maja 1958r. nr(...). W dniu 28 kwietnia 1959r. dla przedmiotowej nieruchomości została urządzonaksięga wieczysta KW nr (...).
Następnie, jak ustalił Sąd I instancji, spadek poJ. P. (1)na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 27 listopada 1968r. nabyli jego spadkobiercy. Później, na podstawie umowy sprzedaży z dnia 27 października 1970r. nr Rep A(...)prawo własności nieruchomości stanowiącychdziałki gruntu nr (...)nabyłJ. P. (2). Z kolei umową zaś sprzedaży z dnia 22 marca 1978r. nr Rep.(...)Z. K.iL. K.nabyli prawo własności tych nieruchomości, a na mocy umowy o przeniesienie własności nieruchomości z dnia 10 grudnia 1999r. nr Rep. A(...)w/w nieruchomości zostały nabyte przezM. G. (1)iO. G.. W 2003r. z wniosku właścicieliM. G. (1)iO. G.doszło do podziału przedmiotowych nieruchomości w ten sposób, żedziałka nr (...)została podzielona na dwiedziałki nr (...), natomiastdziałka nr (...)została podzielona na dwiedziałki nr (...). Następnie, na podstawie umowy sprzedaży z dnia 24 kwietnia 2007r. nr Rep. A(...)uczestnikP. K. (1)nabył prawo własności nieruchomości stanowiącychdziałki gruntu nr (...).
Sąd orzekający dokonał powyższych ustaleń na podstawie dokumentów zebranych w aktach sprawy, których prawdziwości ani autentyczności żadna ze stron nie kwestionowała, a także na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktachksiąg wieczystych KW nr (...)Sądu Rejonowego w Elblągu. Sąd ten oparł się także na opinii biegłego z zakresu geodezjiJ. A. (1)z dnia 07 stycznia 2013r. Sąd orzekający podzielił wnioski wynikające z przedmiotowej opinii, gdyż została ona sporządzona rzetelnie, zgodnie z zasadami wiedzy oraz doświadczeniem zawodowym biegłego, a nadto zawierała należycie umotywowane wnioski. Biegły w swojej opinii dokonał ustalenia przebiegu granicy między opisanymi nieruchomościami zgodnie z ich stanem prawnym. Sąd I instancji oparł się także na zeznaniach świadkówZ. K.iJ. G.co do opisanego przez nich sposobu korzystania i przeznaczenia odcinka drogi gruntowej, przyległej do nieruchomości uczestnika postępowaniaP. K. (1), poniesionych nakładów na przedmiotową nieruchomość celem utwardzenia oraz zapewnienia przejazdu mieszkańcom sąsiednich nieruchomości. W ocenie tego Sądu, brak było podstaw, aby uznać za niewiarygodne zeznania świadkówZ. K.iJ. G.. Uznano więc, że zeznania te były jasne, konsekwentne i niesprzeczne, nadto korelowały one z wnioskami wypływającymi z innych zebranych w sprawie dowodów.
Jednocześnie Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom uczestnikaP. K. (1), że jest właścicielem nieruchomości w zakresie przez siebie wskazanym. Twierdzenia uczestnika nie zostały poparte żadnymi dowodami, nadto były sprzeczne z wiarygodną opinią biegłego z zakresu geodezji.
Wnioskodawca – jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - opierał swoje żądanie na podstawieart. 34 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku Prawo geodezyjne i kartograficzne( Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm. ), zgodnie z którym, w razie sporu co do przebiegu linii granicznych, gdy nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi ( burmistrzowi, prezydentowi miasta ).Następnie właściwy organ umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.
Jak zauważono, w przedmiotowej sprawie kwestią sporną stało się rozstrzygnięcie, czy urządzony odcinek drogi gruntowej przyległej do nieruchomości uczestnika postępowaniaP. K. (1)przynależy, jak twierdzi uczestnik, do jego nieruchomości, czy też stanowi drogę gminną, jak twierdzi wnioskodawca GminaE.. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić przebieg granicy pomiędzy w/w nieruchomościami.
Zgodnie z treściąart. 153 kodeksu cywilnego( dalejk.c.) jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Rozgraniczenie nieruchomości, czyli ustalenie przebiegu ich granic, następuje zatem wtedy, gdy nie zostały one ustalone, chociażby były niesporne, albo gdy były już ustalone, ale stały się sporne. A zatem podstawową przesłanką dokonania rozgraniczenia nieruchomości jest spór co do przebiegu granicy między nieruchomościami. Spór ten niewątpliwie w niniejszej sprawie istniał pomiędzy wnioskodawcą, a uczestnikiemP. K. (1). Jak wynikało z akt przedmiotowej sprawy, w wyniku postępowania administracyjnego, prowadzonego przez Wójta GminyE.oraz wykonywanych czynności technicznych w trybieustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, nie doszło do ustalenia granic z uwagi na to, żeP. K. (1)odmówił podpisania protokołu granicznego twierdząc, iż przylegająca do jego nieruchomości od strony południowej droga gruntowa wchodzi w skład jego nieruchomości i jest jego własnością. Tym samym w niniejszej sprawie istniały przesłanki do dokonania rozgraniczenia.
Rozgraniczenie nieruchomości – jak podkreślił Sąd Rejonowy - następuje według określonych wart. 153 k.c.kryteriów, z których każde ma priorytet przed następnym. Tak więc, gdy granice gruntów stały się sporne, ustalenie ich powinno nastąpić według stanu prawnego. Dopiero po stwierdzeniu, że stanu prawnego, tj. własności (użytkowania wieczystego), nie można stwierdzić, ustalenie granic powinno nastąpić według spokojnego posiadania. Wymienione kryteria: stan prawny, ostatni stan spokojnego posiadania i „wszelkie okoliczności” wyłączają się wzajemnie; dopóki więc możliwe jest ustalenie granic na podstawie pierwszego kryterium, dopóty niedopuszczalne jest sięganie po dalsze. Stwierdzenie stanu prawnego następuje na podstawie postępowania dowodowego, w którym istotne znaczenie mają środki dowodowe w postaci dokumentów urzędowych i prywatnych, które mogą świadczyć o tym, czyją własnością jest określony grunt. Chodzi więc o akty notarialne, wypisy lub odpisy orzeczeń, dane z ksiąg wieczystych, z ewidencji gruntów i budynków, mapy, plany, szkice i wykazy zmian gruntowych.
W toku postępowania dowodowego doszło, zdaniem Sądu I instancji, do ustalenia stanu prawnego nieruchomości w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktachksiąg wieczystych KW nr (...)iKW (...), prowadzonych przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych wE., a także w oparciu o dokumentację geodezyjną archiwalną oraz mapę ewidencji gruntów obrębuO., znajdujące się w Starostwie Powiatowym,(...) Ośrodku (...)wE.oraz operat techniczny rozgraniczenia nieruchomościK.:(...)- (...), sporządzony przezPrzedsiębiorstwo Usług (...)wE..
W niniejszej sprawie nie znalazła - w ocenie Sądu orzekającego - zastosowania zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, na którą powołuje się uczestnikP. K. (1)odnośnie zakupu przez niego nieruchomości według granic wskazanych na wyrycie i wypisie w ewidencji gruntów.
Zgodnie zart. 5 ustawy z dnia 06 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece( Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 ) ( dalej u.k.w.h ) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inneprawo rzeczowe( rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych ).
Z treści przytoczonego artykułu ustawy wynika, jak wskazano w motywach rozstrzygnięcia, że dotyczy on niezgodności ze stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej. Jak wyjaśniono w uwadze 9 do art. 1 u.k.w.h., stan prawny obejmuje prawa i roszczenia wpisane w działach II - IV, a więc także prawa osobiste i roszczenia, o których mowa w art. 16 u.k.w.h., gdyż stosownie do przepisuart. 3u.k.w.h. są one objęte domniemaniem prawdziwości. W konsekwencji takiego znaczenia stanu prawnego nieruchomości omawiana niezgodność nie obejmuje wpisów w dziale I - O. Zatem wpis w tym dziale nie rozstrzyga o tym, że nabywca nabył taki obszar nieruchomości, jaki był ujawniony w księdze wieczystej ( tak:Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz po nowelizacji prawa hipotecznego. (…)E. G.,H. C.). Przytoczony pogląd podziela takżeS. R.- „wart. 5chodzi o niezgodność ze stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, w tym także z prawami osobistymi i roszczeniami, o których mowa wart. 16, niezgodność z danymi faktycznymi objętymi wpisami w dziale I - O (art.25), dotyczącymi oznaczenia nieruchomości, nie mieści się w pojęciu niezgodności, o którym mowa w tym przepisie ( … ). Podlega on sprostowaniu w trybieart. 27 i 62613§ 2 k.p.c.Dotyczy to w szczególności obszaru i konfiguracji nieruchomości. Jakkolwiek treść tych wpisów może mieć istotne znaczenie dla uprawnionego, zwłaszcza że określają one sam przedmiot prawa, to jednak ani obszar, ani konfiguracja nie są tymi elementami, które w razie ich niezgodności z rzeczywistością powodowałyby niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż same przez się nie tworzą stanu prawnego nieruchomości” ( porównaj Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz, Warszawa 2005, s. 40 ).
Wskazano dalej, że takie stanowisko jest też zajmowane w orzecznictwie sądowym. Jego wyrazem jest min. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012r., sygn. akt IV CSK 252/1, zgodnie z którym „o zakresie ( przestrzennym ) prawa własności nie decydują wpisy z ewidencji gruntów. Również wpisy w księdze wieczystej danych geodezyjnych ustalających stan prawny nieruchomości mają znaczenie deklaratoryjne i same nie tworzą prawa, ani nie sanują jego braku. Wynikające z art. 3 u.k.w.h. domniemanie nie dotyczy danych faktycznych stanowiących przedmiot wpisów zawartych w dziale I - O księgi wieczystej”. Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sadu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011r., sygn. akt III CSK 256/10 „rozgraniczenie dotyczy praw własności do nieruchomości. Dla istnienia i rozmiaru tych praw irrelewantne są dane w ewidencji gruntów”.
Poza tym wskazano, że uczestnik w piśmie procesowym z dnia 20 marca 2013r. podniósł nadto zarzut zasiedzenia przez niego nieruchomości. W ocenie jednak Sądu orzekającego zarzut ten, dot. zasiedzenia nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), był nieskuteczny. Na podstawie bowiem przepisuart. 172 § 1 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze ( zasiedzenie ).Paragraf 2tego przepisu stanowi, że po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Przepisart. 172 k.c.określa przesłanki nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Łącznym warunkiem jest upływ oznaczonego przez ustawę ( wart. 172 k.c.) terminu nieprzerwanego posiadania samoistnego, a długość tego terminu zależy od dobrej lub złej wiary w chwili nabycia posiadania. Naczelną przesłanką zasiedzenia jest posiadanie samoistne nieruchomości. Definiuje jeart. 336 k.c.Zgodnie z tym przepisem, posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. W kontekście zasiedzenia chodzi o posiadanie samoistne, nie poparte jeszcze tytułem ( prawem ) własności. Chodzi bowiem o nabycie własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego „nie będącego jej właścicielem" ( tak: Edward Gniewek w komentarz do art.172 kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, [w:] Gniewek E., Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001, cytowany za systemem informacji prawnej LEX ).
Do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, jak wskazano dalej, niezbędne jest zatem posiadanie samoistne nieruchomości przez cały okres, niezbędny do jej zasiedzenia. Ponadto, zgodnie zart. 176 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.
Zdaniem Sądu Rejonowego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można było uznać, żeP. K. (1)posiadał sporną działkę jako posiadacz samoistny przez okres niezbędny do zasiedzenia. Ciężar udowodnienia słuszności tegoż zarzutu, z uwagi na jego zanegowanie przez wnioskodawcę, obciążał uczestnika.P. K. (1)nie udowodnił jednak zaistnienia w/w przesłanek. Uczestnika wskazał, że jego poprzednicy prawni użytkowali całą nieruchomość oraz wskazaną na mapach, będących podstawą ujawnienia powierzchni nieruchomości w księgach wieczystych, płacili z tego tytułu podatki od nieruchomości oraz wykonywali wszelkie prawa właścicielskie, w tym - jak podniósł - sprzedali mu przedmiotową nieruchomość, co stanowi najwyższy przejaw samoistności posiadania i wykonania praw „jak właściciel”. Z zeznań świadkówZ. K.iJ. G.wynika jednak, że przedmiotowa nieruchomość przez poprzedników prawnychP. K. (1)była użytkowana wyłącznie jako droga dojazdowa do okolicznych nieruchomości. Świadkowie wskazali ponadto, że droga została utwardzona ze środków finansowych GminyE., co świadczy o tym, że brak było u poprzedników prawnych uczestnika przesłanki samoistnego posiadania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy dokonał więc rozgraniczenia nieruchomości w oparciu o szkic graniczny sporządzony przez biegłego do opinii z dnia 07 stycznia 2013r., jak w pkt I. Na podstawie zaś przepisuart. 520 §1 i 2 k.p.c.w zw. z art. 83, art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - nakazał w pkt II ściągnięcie od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa kwoty 1.962 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, tj. wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii - w kwocie 1.184,65 zł i sporządzenie opinii uzupełniającej w niniejszej sprawie, które wynosiło 777,35 zł i zostało wypłacone tymczasowo ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Elblągu.
Z postanowieniem tym nie zgodził się uczestnikP. K. (1).
Orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 5 ustawy z dnia 06 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez zastosowanie błędnej wykładni przepisu i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, co w konsekwencji miało wpływ na wydanie błędnego rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe, uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustalenie, że granice między przedmiotowymi nieruchomościami przebiegają zgodnie z projektem rozgraniczenia w wariancie 2, stanowiącym załącznik do opinii uzupełniającej biegłego z dnia 31.12.2013r. wykonanej przez geodetęJ. A. (1), ewentualnie – o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelacjęP. K. (1), uczestnik Skarb Państwa – Starosta(...)wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od apelanta na rzecz tego uczestnika kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestnika nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 153 k.p.c.jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
Przepisykodeksu cywilnegonie zawierają definicji rozgraniczenia. Bliższe określenie tego terminu prawnego znajduje się natomiast wustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Przepis ten definiuje zatem rozgraniczenie jako procedurę zmierzającą do ustalenia granic. Wynika stąd ponadto, że przedmiotem rozgraniczenia są granice znajdujące się na gruncie, nie zaś na mapie ( mapa jedynie dokumentuje przebieg granic ).
Postępowanie dowodowe przed sądem opiera się na zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że sąd nie jest związany zakresem dowodów, które wart. 31 ust. 2p.g.k. uznane są za wyłączne źródła wiedzy o przebiegu granic w postępowaniu administracyjnym ( są to znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej ). W postępowaniu sądowym dopuszczalne jest zatem korzystanie także z takich źródeł dowodowych jak zeznania świadków i przesłuchanie stron. Nieodzowne jest także dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety. Zgodnie z trafnym stanowiskiem utrwalonym w orzecznictwie SN, sąd powinien przy ustalaniu granic brać także pod uwagę zmianę stanu prawnego nieruchomości, spowodowaną przez zasiedzenie fragmentów gruntu.
Kryteria rozgraniczenia przyjęte w fazie postępowania przed sądem opierają się naart. 153 k.c.i są odmienne od kryteriów obowiązujących w stadium administracyjnym wyznaczonych przezart. 31 ust. 2 i 3p.g.k. Zgodnie zart. 153 k.c.granice gruntów ustala się na podstawie:
a) stanu prawnego;
b) ostatniego spokojnego stanu posiadania;
c) uwzględnienia wszelkich okoliczności sprawy.
Stosownie do wyraźnego brzmieniaart. 153 k.c.powyższe kryteria ułożone są w ścisłej hierarchii.Najpierw zatem sąd powinien ustalić stan prawny granic ( biorąc pod uwagę wszelkie środki dowodowe ). Stan prawny kształtują wszelkie zdarzenia prawne mające wpływ na przebieg granic ( orzeczenia sądowe, czynności prawne, decyzje administracyjne, a także zasiedzenie przygranicznych pasów gruntu ). Sąd może ustanowić nowe punkty graniczne ( nieistniejące poprzednio ), jeżeli takie wytyczenie granicy uzasadnione jest stanem prawnym. Jeżeli stan prawny okazuje się niemożliwy do ustalenia, przebieg granic musi być określony na podstawie ostatniego spokojnego stanu posiadania ( sama tylko wątpliwość co do stanu prawnego granic nie jest wystarczającą przesłanką, aby rozstrzygnięcie zapadło na podstawie opisanego tu drugiego kryterium rozgraniczenia ). Jeżeli również ustalenie ostatniego spokojnego stanu posiadania nie jest możliwe, a uczestnicy postępowania nie zawarli ugody, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
Stan prawny nieruchomości obejmuje prawa i roszczenia wpisane w działach II - IV, a więc także prawa osobiste i roszczenia, o których mowa w art. 16 u.k.w.h., gdyż stosownie do przepisu art. 3 u.k.w.h. są one objęte domniemaniem prawdziwości.
Zgodnie ze stanowiskiem utrwalonym w judykaturze i doktrynie, przez ostatni spokojny stan posiadania należy rozumieć ustabilizowane posiadanie określonej części gruntu, trwające dłużej niż rok ( wynikający zart. 344 § 2 k.c.termin prekluzyjny, który ogranicza dochodzenie roszczeń posesoryjnych ), ale nie tak długotrwałe, aby nastąpiło nabycie tego gruntu przez zasiedzenie, jeśli w świetle zasad współżycia społecznego ustalenie granicy bez uwzględnienia tego faktycznego władztwa byłoby niezasadne. Jest oczywiste, żeart. 153 zdanie pierwsze k.c.nie wymaga, aby ustalenie ostatniego spokojnego stanu posiadania było uzależnione od władztwa faktycznego trwającego przez czas niezbędny do zasiedzenia (art. 172 k.c.). Z drugiej strony błędna byłaby również i taka wykładnia, która ustalenie ostatniego spokojnego posiadania opierałaby na treści wyroku w sprawie posesoryjnej. Wyrok ten jest jedynie dowodem ostatniego stanu posiadania, które jednak wcale nie musi być spokojne w znaczeniu przyjętym wart. 153 k.c.
Trzecim i ostatnim wiążącym sąd kryterium rozgraniczenia, które wchodzi w grę, gdy nie ustalono ostatniego spokojnego stanu posiadania, są wszelkie okoliczności. Oznacza to, że sąd, jeśli strony nie dojdą do porozumienia, powinien określić przebieg granicy przy uwzględnieniu wszelkich faktów, które, rozsądnie rzecz oceniając, powinny decydować o wyznaczeniu granicy. Trzecie kryterium zmierza zatem do rozgraniczenia w myśl postulatów sprawiedliwości i racjonalności. Sąd powinien tutaj brać pod uwagę przeznaczenie gruntów ( zarówno dotychczasowe, jak i planowane, jeśli realizacja tych planów jest wysoce prawdopodobna ) i związane z tym szczególne potrzeby właścicieli. Jeżeli jeden z gruntów ma utrudniony dostęp do drogi publicznej lub należących do niego budynków gospodarskich, a przyjęcie jednego z możliwych ( w świetle zebranych dowodów ) wariantów ustalenia granicy dostęp ten ułatwi, na ogół trzeba przyjąć ten właśnie wariant jako najbardziej odpowiedni. Sąd powinien dążyć do wytyczenia takiej linii granicznej, która stanowi słuszny kompromis między stronami.
W pierwszej kolejności sąd powinien jednak ustalić granice pomiędzy sąsiadującymi ze sobą nieruchomościami w oparciu o aktualny stan prawny, jak kto zostało uczynione w niniejszej sprawie. W istocie polega to na ustaleniu, do jakiego miejsca na gruncie sięga prawo własności, przysługujące właścicielom gruntów sąsiadujących stosownie do ich tytułów własności. Tytułem takim może być w szczególności umowa zawarta w formie aktu notarialnego o zbyciu części nieruchomości, orzeczenie o zniesienie współwłasności itp.
W niniejszej sprawie apelant zwracał szczególną uwagę naart. 5 ustawy z dnia 06 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, który to w jego ocenie został błędnie wyłożony przez Sad Rejonowy, w konsekwencji czego wadliwie przyjęto, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, co w konsekwencji miało wpływ na wydanie błędnego rozstrzygnięcia.
Poglądu tego Sąd Okręgowy nie podziela, za to zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012r. ( sygn. akt IV CSK 252/11 ), gdzie w zbliżonym stanie faktycznym wskazano, że „spór między wnioskodawcą i uczestnikami postępowania wiąże się z przebiegiem linii granicznej i wtórnym, wobec tego sporu, określeniem zakresu prawa własności nieruchomości będących przedmiotem rozgraniczenia ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1972r., III CZP 13/72, OSNCP 1972, nr 7-8, poz. 130, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1963r., III CR 136/63, OSNCP 1964, Nr 10, poz. 203 ) ( … ). O zakresie ( przestrzennym ) prawa własności nie decydują bowiem wpisy z ewidencji gruntów. Również wpisy w księdze wieczystej danych geodezyjnych, ustalających stan prawny nieruchomości, mają znaczenie deklaratoryjne i same nie tworzą prawa, ani nie sanują jego braku ( por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1958r., III CR 258/57, RPE 1/59, s. 334 oraz z dnia 19 sierpnia 2009r., III CZP 51/09, Lex nr 520036 ). Wynikające zart. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece( tekst jedn.: Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm. ) domniemanie nie dotyczy danych faktycznych stanowiących przedmiot wpisów zawartych w dziale I - O księgi wieczystej. Takżeart. 5u.k.w.h. obejmuje niezgodność ze stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a nie danymi faktycznymi dotyczącymi oznaczenia nieruchomości ( jej powierzchni i przebiegu granic ), gdyż dane te same przez się nie tworzą stanu prawnego ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1989r., III CZP 13/89, OSNCP 1990, Nr 2, poz. 26, z dnia 4 marca 1994r., III CZP 15/94, Wokanda 1994, Nr 4, poz. 5 )”.
Jak wskazał również Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, stan prawny nieruchomości obejmuje więc prawa i roszczenia wpisane w działach II - IV, a więc także prawa osobiste i roszczenia, o których mowa wart. 16u.k.w.h., gdyż stosownie do przepisuart. 3u.k.w.h. są one objęte domniemaniem prawdziwości ( tak:Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz po nowelizacji prawa hipotecznego ( … ) –E. G.,H. C.).
Bezspornie, po dokonaniu podziału geodezyjnegodziałek nr (...)w roku 2003, należących obecnie do uczestnikaP. K. (1), podział ten został ujawniony w ewidencji gruntów w 2003r., a w 2004r. w księgach wieczystych. Zdaniem jednak Sądu Okręgowego,O.iM. G. (2), którzy na podstawie umowy sprzedaży działek po podziale, tj. o nr(...)i(...)z dnia 24 kwietnia 2007r. zbyli je na rzecz uczestnikaP. K. (1)( rep. A(...)) byli – jako właściciele - osobami uprawnionymi do tej czynności prawnej według treści ksiąg wieczystych w rozumieniuart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Nadto, przy ustalaniu stanu prawnego w/w nieruchomości, Sąd I instancji zasadnie oparł się także na zeznaniach świadkówZ. K.iJ. G., którzy potwierdzili sposób korzystania i przeznaczenia odcinka drogi gruntowej, przyległej do nieruchomości uczestnika postępowaniaP. K. (1), poniesionych przez gminę nakładów na przedmiotową nieruchomość celem utwardzenia oraz zapewnienia przejazdu mieszkańcom sąsiednich nieruchomości, co dodatkowo wsparło stanowisko wnioskodawcy GminyE., prezentowane w toku postępowania. Między stanem prawnym tych nieruchomości, ujawnionym w księgach wieczystych, a rzeczywistym stanem rzeczy, nie ma więc niezgodności, gdyż uczestnik nabył własnośćdziałek o nr (...)od osób uprawnionych do zbycia tego prawa. Tym samym nie ma potrzeby korzystania z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych dla oceny rzeczywistego stanu prawnego tych nieruchomości.
Generalnie bowiem istota rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych ( zwanej częstokroć „zasadą wiarygodności ksiąg wieczystych” ) sprowadza się do odstępstwa w obrocie prawami ujawnionymi w księdze wieczystej od zasadynemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet.„Ustawodawca wyraził to słowami, że „treść księgi wieczystej rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inneprawo rzeczowe.Chodzi tu o skuteczne nabycie prawa od osoby nieuprawnionej do rozporządzenia( … ). Ustawodawca udziela swego zaufania ujawnieniu w księdze wieczystej stanu prawnego nieruchomości, pomijając w sposób naturalny ( podobnie jak w przypadku domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ) nieuzasadnione rozciąganie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych na zawarte w dziale I-O dane faktyczne ( informacje ) dotyczące oznaczenia nieruchomości jej położenia, obszaru i przeznaczenia ( … ).Zakres rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych rozciąga się tylko naprawa rzeczoweujawnione w księdze wieczystej( tak: E. Gniewek, System Prawa Prywatnego t. 3, Wydawnictwo C.H. Beck 2013, wydanie 3 – uwaga nr 1 i 2 do art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ).
Zasadnym więc było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że przedmiotem skutecznego, niesprzecznego z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości było przeniesienie własności nieruchomości przezO.iM. G. (1)na podstawie umowy sprzedaży działek po podziale, tj. o nr(...)i(...)z dnia 24 kwietnia 2007r. na rzecz uczestnikaP. K. (1)( rep. A(...))działek nr (...). Okoliczność zaś, że wcześniej, w wyniku wadliwego podziału geodezyjnego z 2003r., dokonanego przez geodetę Kijowskiego, włączono w sposób nieuprawniony istniejący odcinek drogi gruntowej w skład dzielonych nieruchomości, przesuwając tym samym granicę tych nieruchomości do granicy z obrębemK.Duża, nie może podważać przekonania tak Sądu Rejonowego, jak i Sądu Okręgowego, że stan prawny ( a nie faktyczny ) nieruchomości, ujawniony w księdze wieczystej i wskazujący na to, iż właścicielem w/w działek jest uczestnikP. K. (2), jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, a tym samym – nie wymaga z tego powodu udzielenia uczestnikowi ochrony wynikającej zart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dla zaprowadzenia zaś porządku co do obszaru i konfiguracji nabytej przez uczestnikaP. K. (2)nieruchomości, wystarczająca będzie bowiem jedynie ingerencja w dane faktyczne, wpisane w księgach wieczystych działek w dziale I-O – poprzez ich sprostowanie w oparciu oart. 27 i 62613§ 2 k.p.c.( tak: Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz. - S. Rudnicki, Warszawa 2013 ).
Rację miał więc Sąd Rejonowy, który twierdził, że uczestnikP. K. (2), w zakresie wpisu dot. obszaru i konfiguracjidziałek o nr (...)nie mógł powoływać się na domniemanie zart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Tym samym zasadne było dokonanie przez Sąd i instancji rozgraniczenia nieruchomości w oparciu o projekt rozgraniczenia sporządzony przez biegłegoJ. A.będący załącznikiem do opinii z dnia 31 grudnia 2012r. – tj. wg wariantu I, jak w pkt I zaskarżonego postanowienia.
Z tych też względów apelacja uczestnikaP. K. (1)podlegała oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy postanowił, jak w pkt I.
Co do pkt II w/w postanowienia, to wskazać należy, że wyjątkowo, jeżeli interesy uczestników były sprzeczne, co miało miejsce w niniejszej sprawie, sąd może orzec o kosztach postępowania na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.Tak też rozstrzygnięto o kosztach postępowania za drugą instancję – również w oparciu o § 8 ust. 2 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozp. MS z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( … ).