Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1119/14
Data wyroku: 2014-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Hajda, Leszek Dąbek, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Służebność Gruntowa
Podstawa prawna: art. 294 kc i art. 295 kc

Sygn. akt III Ca 1119/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 grudnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędzia    SO Anna Hajda
Sędzia    SR (del.) Marcin Rak
Protokolant    Dominika Tarasiewicz
po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaC. M.iI. M.
przeciwkoM. T.iK. T.
o zniesienie służebności drogi koniecznej
oraz sprawy z powództwaC. M.iI. M.
przeciwkoM. T.iK. T.
o zniesienie służebności drogi koniecznej za wynagrodzeniem
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I C 1158/13

1
prostuje zawarte w części wstępnej zaskarżonego wyroku oznaczenie sprawy w ten sposób, że sprawa dotyczy powództwaC. M.iI. M.przeciwkoM. T.iK. T.o zniesienie służebności drogi koniecznej oraz powództwaC. M.iI. M.przeciwkoM. T.iK. T.o zniesienie służebności drogi koniecznej za wynagrodzeniem;

2
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSR (del.) Marcin Rak SSO Leszek Dąbek SSO Anna Hajda
Sygn. akt III Ca 1119/14

UZASADNIENIE
PowodowieC. M.iI. M.żądali zniesienia służebności drogi koniecznej obciążającej nieruchomość objętąKW (...)na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 28 11 2007r. w sprawie o sygn. akt II Ns 1825/06 oraz zasądzenia na ich rzecz
od pozwanychM. T.iK. T.zwrotu kosztów procesu.
Uzasadniając żądanie twierdzili, że ustanowiona służebność utraciła dla pozwanych znaczenie, bowiem nieruchomość pozwanych przylega obecnie do drogi publicznejul. (...), która uzyskała status drogi gminnej na podstawie uchwały Rady MiastaK.z dnia 29 05 2013r.
PozwaneM. T.iK. T.wniosły o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na ich rzecz od powodów zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucały, że służebność drogi koniecznej nie utraciła znaczenia dla nieruchomości władnącej, gdyż w dalszym ciągu brak jest z tej nieruchomości bezpośredniego dostępu doul. (...)a wybudowanie wyjazdu na tę ulicę wiązałoby się z koniecznością poniesienia kosztów przekraczających wartość nieruchomości.
W toku postępowania- na rozprawie w dniu 13 11 2013r. - powodowie
Podali, że swoje roszczenie opierają na regulacjiart. 295 k.c.oraz z ostrożności procesowej naart. 294 k.c.za wynagrodzeniem w kwocie 2.106 zł oraz zasądzenia na ich rzecz od pozwanychM. T.iK. T.zwrotu kosztów procesu (k. 145-146).
PozwaneM. T.iK. T.wniosły o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na ich rzecz od powodów zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż służebność drogi koniecznej nie utraciła znaczenia
dla nieruchomości władnącej a wybudowanie wyjazdu naul. (...)wiązałoby się z koniecznością poniesienia kosztów przekraczających wartość nieruchomości. Nie wyraziły zgody na zapłatę wynagrodzenia przez powodów ze względu
na brak podstaw do zniesienia służebności.
Sąd Rejonowy w Gliwicachw wyroku z dnia 23 04 2014r. oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. W ustalonym stanie faktycznym w mo - tywach rozstrzygnięcia przywołał regulacjeart. 295 k.c.,art. 294 k.c.iart. 293 § 1 k.c.Wyjaśnił, że pomiędzy nieruchomością władnącą i obciążoną nie nastąpiła zmiana stosunków gospodarczych. Powodowie twierdzili, że nieruchomość jest dla nich uciążliwa w takim samym stopniu jak w dacie jej ustanawiania. Powodowie nie wskazali na jakiekolwiek okoliczności, za wyjątkiem przyczyn osobistych niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia, które dotyczyłyby zmiany stosunków gospodarczych pomiędzy nieruchomościami. Jednocześnie pozwane nadal korzystają ze służebności drogi koniecznej, dojeżdżając do budynku mieszkalnego od stronyul. (...). Wykonanie zjazdu odul. (...)wymagałoby uzyskania zezwoleń, wycięcia drzew i krzewów, budowy zjazdu i bramy wjazdowej, przeniesienia skrzynki elektrycznej pozwanych. Zdarzeniem przyszłym i niepewnym jest wyrażenie zgody na usunięcie drzew zarówno z działki pozwanych jak i z należącego już do gminy pasa gruntudziałki nr (...). Nadto budowa drogi po niemal całej długości działki pozwanych do garażu mogłaby się wiązać z utratą wartości nieruchomości. Sąd pierwszej instancji podniósł również, że w toku procesu powodowie nie byli zgodni co do kwestii wypłaty pozwanym wynagrodzenia. Sąd ten zaznaczył, że skoro wynagrodzenie dla właściciela nieruchomości władnącej ma być ekwiwalentem utraty wartości nieruchomości wskutek pozbawienia go służebności i spowodowania konieczności budowy nowej drogi, to winno ono być równe sumie koniecznej do wybudowania alternatywnej drogi w celu zapewnienia nieruchomościom władnącym dostępu do drogi publicznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie doszło również do wygaśnięcia służebności drogi koniecznej, gdyż ta, zgodnie zart. 293 § 1 k.c., wygasa wskutek niewykonywania przez lat 10. Pozwane nie korzystają na co dzień z całości ustanowionej służebności, to jednak, jak zeznał powód, sporadycznie do tego dochodziło w 2007r. lub 2008r. a nadto od daty ustanowienia służebności nie upłynął jeszcze okres 10 lat. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie regulacjiart. 98 k.p.c.iart. 105 § 2 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżylipowodowieC. M.iI. M., domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenia na ich rzecz od pozwanych zwrotu kosztów procesu bądź jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucili orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji:

- mając podstawy – w dopuszczonych i przeprowadzonych dowodach w postaci wypisu z rejestru gruntów, wykazu zmian danych ewidencyjnych, protokołu z oględzin nieruchomości, zeznańM. T., w tym m.in. jej oświadczeniu, że córka zamierza wybudować dom nadziałce nr (...)i zeznańC. M.– do uznania utraty wszelkiego znaczenia ustanowionej służebności drogi koniecznej dladziałki nr (...)(dawniej nr 167) tego nie uczynił, czy naruszył przepis prawa materialnego tj.art. 295 k.c., błędnie przyjmując, że brak jest podstaw dla zniesienia służebności na podstawie tego artykułu również w odniesieniu dodziałki nr (...)(dawniej nr 167). Sąd przeprowadził powyższe dowody, ale je pominął przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, dokonując w ten sposób błędnego ustalenia stanu faktycznego, przyjmując, iż służebność drogi koniecznej również w odniesieniu dodziałki nr (...)(dawniej nr 167) nie utraciła dla jej właścicieli całkowitego znaczenia, pomimo tego, iż z wyżej wskazanego zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż argumenty Sądu pierwszej instancji dotyczące konieczności poczynienia nakładów dla wykonania zjazdu z tejże działki doul. (...), wybudowania drogi dojazdowej do garażu odul. (...)czy wstawienia w ogrodzeniu bramy i utraty wartości nieruchomości odnoszą się co najwyżej (a i ta kwestia zdaniem powodów jest sporna) do zniesienia służebności drogi koniecznej odnośniedziałki nr (...)(dawne 164 i 165),
- mając podstawy w dopuszczonych i przeprowadzonych dowodach takich jak: wykaz zmian ewidencyjnych, zeznaniaC. M., dziennik urzędowy województwa(...), pismo Zastępcy Prezydenta MiastaK., zeznania świadkaR. W., protokół z oględzin nieruchomości, zeznania strony pozwanej, przyjmuje iż pozwane w rzeczywistości nie korzystają z całości ustanowionej drogi koniecznej, bowiem część służebności od bramy wjazdowej nadziałkę nr (...)do granicydziałek (...)jest nieużytkowana przez pozwane, mimo to Sąd pierwszej instancji uznał błędnie, że w dotychczasowym zakresie konieczne jest korzystanie przez właścicieli nieruchomości władnącej ze służebności wedle pierwotnego jej ustanowienia, pomimo istnienia udowodnionej wyraźnej przesłanki zmiany stosunków gospodarczych w tym zakresie, w szczególności znacznego ograniczenia korzystania ze służebności drogi koniecznej przez właścicieli nieruchomości władnącej, wymiany części gruntów dokonanej pomiędzy powodami a pozwanymi także w zakresie gruntów, na których ustanowiona jest służebność drogi koniecznej oraz uzyskanie przez nieruchomość władnącą dostępu do drogi publicznej od stronyul. (...), co powoduje, iż służebność nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej. Tym samym błędnie ustalił Sąd pierwszej instancji, iż nie doszło do takiej zmiany stosunków względem nieruchomości, która uzasadniałaby zniesienie służebności na podstawieart. 294 k.c.w zakresiedziałki nr (...)(dawniej 165 i 164), czym w konsekwencji naruszył tenże przepis,
- błędnie przyjął jako niebudzące wątpliwości okoliczności, że nieruchomość
w wyniku zniesienia służebności utraci swą wartość, pomimo jej przylegania
do drogi publicznej a nadto że koszty ustanowienia dostępu do drogi będą znaczne, opierając się jedynie na niepopartych dowodami oświadczeniach strony pozwanej w sytuacji, w której pozwani nie udowodnili wysokości kosztów budowy takiej drogi. Sąd pierwszej instancji przyjął, że pozbawienie nieruchomości władnącej służebności drogi koniecznej spowoduje utratę jej wartości w sytuacji, w której wartość ta mogłaby wrosnąć poprzez uzyskanie bezpośredniego dostępu do zorganizowanej przez Gminę drogi publicznej tj. doul. (...). Sąd pierwszej instancji nie przytoczył jednoznacznego kryterium oraz merytorycznych i rzeczowych argumentów, które w sposób przekonujący mogłyby potwierdzić trafność dokonanej oceny,

b
art. 233 k.p.c.poprzez brak powołania w sprawie biegłego dla oceny,

czy i w jakim zakresie nieruchomość władnąca utraciłaby wartość w wyniku zniesienia służebności oraz ewentualnych kosztów ustanowienia nowej drogi, dla oceny czy zaproponowana przez powoda kwota wynagrodzenia za zniesienie służebności jest adekwatna do kosztów, jakie należałoby w związku
z tym ponieść. Sąd pierwszej instancji oparł się w tej kwestii wyłącznie
na twierdzeniach pozwanych, dodatkowo stwierdzając, że byłyby to koszty znaczne, jednak nie poparł tego żadnym wymiernym argumentem.
Na rozprawie w dniu 3 12 2014r.pozwanaM. T.wniosła
o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Przy rozpoznaniu sprawy i orzekaniu umknęło uwadze Sądu pierwszej instancji, iż na skutek dokonanej przez powodów modyfikacji powództwa przedmiotem rozpoznania i orzekania w sprawy były dwa roszczenia: roszczenie
o zniesienia służebności drogi, które ma prawne odniesienie w regulacjiart. 295 k.c.oraz roszczenie o zniesienie służebności za wynagrodzeniem mające źródło
w regulacjiart. 294 k.c.
Jakkolwiek z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, iż przedmiotem orzekania były obydwa powództwa, to nie znajduje to odzwierciedlenia w sentencji wyroku, w którym wyrzeczono „powództwo oddala”, co dodatkowo komplikuje zawarte w jego części wstępnej oznaczenie przedmiotu sprawy, zgonie z którym przedmiotem rozpoznania sprawy jest „zniesienie służebności drogi koniecznej”.
Rodzi to uzasadnione wątpliwości co do przedmiotu wyrzeczenia, gdyż
z sentencji wyroku nie wiadomo czy rozstrzygnięcie dotyczy obu roszczeń czy też tylko jednego nich, a jeżeli tak to którego.
Uniemożliwia to Sądowi odwoławczemu skontrolowanie prawidłowości zaskarżonego wyroku, co już tylko z tego powodu skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Niezależnie od tego z materiału sprawy wynika, że pozwani korzystają tylko z części szlaku drogowego prowadzącego do ich nieruchomości (do ogrodzenia ich nieruchomości).
Jakkolwiek Sąd pierwszej instancji ferując zaskarżony wyrok ustalił,
że z pozostałej części tego szlaku korzystają oni przy dojeździe do nieruchomości samochodów ciężarowych, to nie wiadomo w jakim celu, jak często i kiedy to miało miejsce (w szczególności czy miało to miejsce w ostatnim czasie).
Ustalenie tych okoliczności ma istotne znaczenie dla prawidłowej oceny czy w tej części szlaku drogowego przedmiotowa służebność gruntowa utraciła wszelkie znaczenie dla nieruchomości pozwanych (art. 295 k.c.) oraz czy jest konieczna dla prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej (art. 294 k.c.)
Brak ustaleń dotyczących tych okoliczności powoduje, iż w tym zakresie istota sprawy nie została w sposób prawidłowy rozpoznana, co dodatkowo prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania Sądowi Rejonowemu prawy do ponownego rozpoznania
Reasumując zaskarżony wyrok jest wadliwy i dlatego apelację powodów jako uzasadnioną uwzględniono orzekając jak sentencji w oparciu o regulacjęart. 386 § 4 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i sposób jednoznaczny wyjaśni co jest przedmiotem sprawy,
czy dwa odrębne powództwa jak wynika to z obecnego stanu sprawy, czy też jedno powództwo ewentualne obejmujące dwa roszczenia.
Następnie zakreśli stronom termin do zgłoszenia wniosków dowodowych na wskazane powyżej okoliczności, które rozpozna, a dopuszczone dowody przeprowadzi.
Rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę, że możliwe jest zniesienie służebności drogowej tylko na części istniejącego szlaku drogowego.
Orzekając wyrzeknie w sposób prawidłowy o przedmiocie procesu.
SSR (del.) Marcin Rak SSO Leszek Dąbek SSO Anna Hajda