Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 362/14
Data wyroku: 2014-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Gabriela Sobczyk, Tomasz Pawlik
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 386 § 4 k.p.c., art. 510 § 2 k.p.c.

POSTANOWIENIE
Dnia 26 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Tomasz Pawlik
Sędziowie:    SO Gabriela Sobczyk (spr.)
SR (del.) Roman Troll
Protokolant   Renata Krzysteczko
po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuK. T. (1),K. T. (2),J. S.,P. T.iŁ. T.
o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawcówJ. S.,P. T.iŁ. T.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt I Ns 1158/13
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSR (del.)  Roman Troll SSO Tomasz Pawlik SSO Gabriela Sobczyk

UZASADNIENIE
WnioskodawcyK. T. (1),K. T. (2),J. S.,P. T.iŁ. T.wnieśli o dokonanie zgodnego działu spadku poZ. T.w ten sposób, aby nieruchomość położoną wR.opisaną w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim KW nr(...)stanowiącądziałkę nr (...)przyznać na wyłączną własnośćP. T., a nieruchomości położone wR.opisane w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim KW nr(...),(...)oraz KW nr(...)stanowiącądziałkę nr (...)przyznać na wyłączną własnośćJ. S.- bez obowiązku spłat i dopłat. Prawa do spadku poZ. T.zmarłym 23 kwietnia 1997r. zostały stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 10 stycznia 2013r, sygn. akt I Ns 1362/12.
Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013r. wnioskodawczyniJ. S.wniosła nadto o ustanowienie na zabudowanej nieruchomościKW (...)stanowiącejdziałkę nr (...)służebności osobistej mieszkania polegającej na bezpłatnym korzystaniuz parteru budynku wraz z piwnicą i obejściem wokół budynku na rzeczŁ. T.orazB. K.(k. 33).
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim, sygn. akt I Ns 1158/13:
1.ustalił, że w skład spadku po zmarłymZ. T., po którym prawado spadku zostały stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowegow Wodzisławiu Śląskim z dnia 10 stycznia 2013r., sygn. akt I Ns 1362/12, wchodzi:
a). udział wynoszący ½ we własności nieruchomości położonej wR.stanowiącejdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 0,2424 ha opisanej w KW nr(...)Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim oraz że przedmiotem zniesienia współwłasności i podziału majątku wspólnego jest pozostały udział we własności tej nieruchomości wynoszący ½,
b). nieruchomość położona wR.stanowiącadziałki nr (...)o powierzchni 0,1276 ha opisana w KW nr(...)Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowegow Wodzisławiu Śląskim,
c). udział wynoszący ½ we własności nieruchomości położonej wR.stanowiącejdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 0,(...)opisanej w KW nr(...)Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim oraz że przedmiotem zniesienia współwłasności i podziału majątku wspólnego jest pozostały udział we własności tej nieruchomości wynoszący ½;
2. dokonał częściowego i zgodnego działu spadku po zmarłymZ. T.i zniesienia współwłasności nieruchomości oraz podziału majątku wspólnego w ten sposób, że przyznał:
a). nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...)opisaną w KW nr(...)na wyłączną własnośćP. T., synowiZ.iŁ.,
b). nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...)opisaną w KW nr(...)oraz nieruchomości wymienione w punktach 1b i 1c na wyłączną własnośćJ. S., córceZ.iŁ.
- bez obowiązku spłat i dopłat;
3. ustanowił na rzeczŁ. T., córkiW.iM.orazB. K., synaF.iK.służebność osobistą mieszkania w postaci bezpłatnego dożywotniego użytkowania całości parteru budynku usytuowanego na nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)opisaną w KW nr(...)z prawem swobodnego dostępu do piwnicy oraz obejścia po całej nieruchomości.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wskazałart. 622 § 2 k.p.c.stosowany na zasadzieart. 688 k.p.c.do postępowania o dział spadku. W postępowaniu tym nawet brak zgody na ustanowienie służebności osobistej mieszkania ze strony uczestnika, który nieruchomości tej nie otrzymuje, nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu służebności. Sąd Rejonowy wskazał, że spadek poZ. T.zmarłym 23 kwietnia 1997r. nabyli z mocy ustawy: żonaŁ. T.w 4/16 częściach oraz dzieci:J. S.,K. T. (1),K. T. (2)iP. T.każdy z nich po 3/16 części, co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 10 stycznia 2013r., sygn. akt I Ns 1362/12. W skład spadku poZ. T.wchodzą udziały w nieruchomościach stanowiących składniki majątku wspólnego małżonkówZ. T.iŁ. T.opisane w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim: KW nr(...),(...),(...). Służebność osobistą mieszkania na rzeczŁ. T.orazB. K.Sąd Rejonowy ustanowił, uwzględniając wniosekJ. S.i obciążając prawem służebności nieruchomość przyznaną tej wnioskodawczyni. Odnośnie służebności osobistej mieszkania podał, powołując się na poglądy judykatury, iż służebność taka może być ustanowiona orzeczeniem sądowym zapadłym w szczególności w postępowaniu o zniesienie współwłasności i o dział spadku na podstawie zgodnego wniosku uczestników postępowania.
WnioskodawcyJ. S.,P. T.iŁ. T.wywiedli apelację od w/w postanowienia, zaskarżając je w części w zakresie punktu 3 dotyczącego ustanowienia prawa służebności osobistej mieszkania na rzeczB. K.. Skarżący zarzucili orzeczeniu naruszenie prawa procesowego tj. regulacji:
a).art. 510 § 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie polegające na zaniechaniu wezwaniado udziału w sprawieB. K.w sytuacji, gdy jest on zainteresowanym w sprawie,
b).art. 158 § 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie polegające na sporządzeniu protokołuw sposób nieodzwierciedlający faktycznego przebiegu rozprawy - w szczególności nie zaprotokołowano rzeczywistej treści wniosku o ustanowienie służebności mieszkania,w którym zawarto zastrzeżenie, że służebność na rzeczB. K.zostanie ustanowiona pod warunkiem zawarcia związku małżeńskiego zŁ. T.,
c).art. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez rozstrzygnięcie o prawach osób, które nie były objęte treścią wniosku, a także niezgodnie z treścią wniosku uzupełniającego, gdyż wniosek o ustanowienie służebności osobistej mieszkania na rzeczB. K.pod warunkiem zawarcia związku małżeńskiego zŁ. T.jako niedozwolony winien zostać oddalony.
We wnioskach apelacyjnych skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku o ustanowienie służebności osobistej mieszkania na rzeczB. K.w postaci bezpłatnego dożywotniego użytkowania całości parteru budynku usytuowanego na nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)opisanej w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim KW nr(...)z prawem swobodnego dostępu do piwnicy oraz obejścia po całej nieruchomości.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się skuteczna.
Rację mają skarżący zarzucając, że Sąd pierwszej instancji nie wezwał do udziałuw sprawieB. K., którego dotyczył wniosek o ustanowienie służebności osobistej mieszkania złożony przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013r.B. K.jest bowiem niewątpliwie zainteresowanym w sprawie, gdyż wynik postępowania dotyczy jego praw (art. 510 § 1 k.p.c.). Na podstawieart. 510 § 1 k.p.c.zainteresowany w sprawie może wziąć udział w każdym stanie sprawy aż do zakończenia postępowania w drugiej instancji. Jeżeli weźmie w niej udział, staje się uczestnikiem.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uchybił regulacjiart. 510 § 2 k.p.c., zgodnie z którym to przepisem jeżeli okaże się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do udziału w sprawie. Przez wezwanie do wzięcia udziału w sprawie wezwany staje się uczestnikiem. Zadaniem sądu jest więc ustalenie wszystkich zainteresowanychi wezwanie ich do udziału w sprawie. Zainteresowani uzyskują status uczestnika z chwilą wydania postanowienia sądu w tym przedmiocie. Jest to postanowienie przedstanowcze(art. 359w zw. zart. 13 § 2) i niezaskarżalne. Sąd w każdym stanie sprawy jest również obowiązany wydać postanowienie o odmowie dopuszczenia uczestnika do udziałuw postępowaniu, jeżeli w jego ocenie uczestnik nie jest zainteresowanym(zob. postanowienie SN z dnia 17 grudnia 1999 r., II CKU 25/98, Prok. i Pr.-wkł. 2000, nr 4, poz. 29),czyli nie ma interesu prawnego stanowiącego merytoryczną przesłankę do udziału w postępowaniu nieprocesowym w charakterze uczestnika(por. P. Telenga, komentarz do art. 510 k.p.c., komentarz LEX/el. 2014).
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wydał postanowieniaw przedmiocie wezwaniaB. K.do udziału w sprawie, choć dotyczył go wniosek o ustanowienie służebności osobistej mieszkania i w orzeczeniu kończącym postępowanie zapadło rozstrzygnięcie odnośnie praw tego zainteresowanego. Już tylko to uchybienie skutkować musi uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawydo ponownego rozpoznania, niezależnie od podniesionego w apelacji zarzutu nieprawidłowego sporządzenia protokołu z rozprawy w dniu 6 grudnia 2013r. Sąd Rejonowy bowiem ze wskazanych przyczyn nie rozpoznał istoty sprawy, nie odbierając oświadczenia od samego zainteresowanego. Nadmienić należy, że w sprawie wniosek o ustanowienie służebności osobistej na rzeczŁ. T.iB. K.nie był złożony zgodnie przez wszystkich zainteresowanych, bowiem na rozprawie, na której doszło do jego zgłoszenia nie byli obecni uczestnicy postępowaniaK. T. (1)iK. T. (2). Tym samym nie mieli oni nawet możliwości ustosunkowania się do tego wniosku.
Zaznaczyć należy, że niezależnie od zakresu zaskarżenia (skarżący zaskarżyli orzeczenie jedynie co do punktu 3) postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 6 grudnia 2013r. podlegało uchyleniu w całości. Rozstrzygnięcie w przedmiocie ustanowienia służebności osobistej mieszkania stanowi bowiem immanentną część zapadłego w sprawie orzeczeniaw przedmiocie działu spadku poZ. T.i nie może być rozpatrywane odrębnie.
Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację wnioskodawców jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji na mocyart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji wezwie do udziałuw sprawie zainteresowanegoB. K.stosownie do regulacjiart. 510 § 2 k.p.c.i zapozna się z jego stanowiskiem w sprawie. Weźmie również pod uwagę ewentualne stanowiska zgłoszone w toku postępowania przez innych uczestników. Następnie wyda orzeczenie końcowe, któremu da wyraz w pisemnych motywach.
SSR (del.) Roman Troll  SSO Tomasz Pawlik  SSO Gabriela Sobczyk