Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 240/14
Data wyroku: 2014-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Stanisław Łęgosz, Jarosław Gołębiowski, Magdalena Wojciechowska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt II Ca 240/14

POSTANOWIENIE
Dnia 22 maja 2014 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jarosław Gołębiowski (spr.)

Sędziowie:

SSO Stanisław Łęgosz
SSR del. Magdalena Wojciechowska

Protokolant:

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2014 roku
sprawy z wniosku Skarbu Państwa -(...)
z udziałem GminyT.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 6 lutego 2014 roku, sygn. akt I Ns 687/13
postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że stwierdzić iż Skarb Państwa reprezentowany przez(...)nabył z mocy prawa przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1988 roku własność nieruchomości gruntowej położonej w GminieT.w obrębie wsiB., oznaczonej w ewidencji gruntów jako droga i numeremdziałki (...)o powierzchni 0,44 ha;

2
ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Na oryginale właściwe podpisy
Sygn. akt II Ca 240/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lutego 2014 roku Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. po rozpoznaniu sprawy z wniosku Skarbu Państwa -(...)z udziałem GminyT.o zasiedzenie postanowił oddalić wniosek.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.
Nieruchomość położona wB.oznaczona w rejestrze gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 0,44 ha stanowi drogę i jako droga jest oznaczona w rejestrze gruntów.
W starej ewidencji gruntów GminyT.w rejestrze wsiB.z 1967 r. w odniesieniu do tej nieruchomości jako osoba nią władająca wpisany był(...)Zarząd Dróg Lokalnych. Kolejny zapis w tej ewidencji pochodzi z 1995 r., wtedy w pozycji właściciel wpisano Skarb Państwa - użytkowanie drogi publiczne i inne drogi będące w powszechnym użytkowaniu i taki zapis istnieje do chwili obecnej.
Działka (...)była i jest wykorzystywana jako droga, prowadzi zT.doW.(...). Jest to droga publiczna ogólnie dostępna o nawierzchni żwirowej, jest w niej wiele dziur, zimowym utrzymaniem tej drogi zajmuje się GminaT..
Burmistrz MiastaT.nie złożył wniosku do Wojewody(...)o nabycie z mocy prawa przez GminęT.na podstawie art. 73 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną własności nieruchomości objętej wnioskiem.
Sąd Rejonowy zważył, iż zasiedzenie jest pierwotnym sposobem nabycia własności nieruchomości. Dla powstania po stronie zainteresowanego przymiotu tego prawa, konieczne jest spełnienie w świetleart. 172 k.c.§ 1 i § 2 k.c.dwóch przesłanek: samoistnego nieprzerwanego posiadania oraz upływu czasu wymaganego przez ustawę. Obie przesłanki musza być spełnione łącznie.
W zależności od rodzaju władaniu rzecząkodeks cywilnyrozróżnia posiadanie samoistne i zależne (art. 336 k.c). Czynnikiem wyróżniającym jest uzewnętrzniona wola posiadacza przejawiająca się w określonym sposobie władania: albo takim jak właściciel w zakresie przysługującego mu prawa własności (posiadanie samoistne) albo takim, jaki ma ten, kto włada cudzą rzeczą w zakresie innego przysługującego mu do niej prawa (posiadanie zależne).
Posiadanie jest stanem faktycznym przejawiającym się we władztwie nad rzeczą (corpus possesionis) oraz wolą władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi).
Pierwszy element występuje, gdy osoba znajduje się w sytuacji pozwalającej jej na korzystanie z rzeczy w sposób, jaki czynić mogą to osoby, którym przysługuje określone prawo do rzeczy. Możliwość korzystania z rzeczy w przypadku posiadania samoistnego jest najszersza i odpowiada wówczas treści prawa własności. Wola władania rzeczą dla siebie przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje faktyczny stosunek do rzeczy jako własność.
Rozważania co do przesłanek zasiedzenia trzeba uzupełnić o stwierdzenie, że przedmiotem zasiedzenia może być tylko rzecz jako przedmiot materialny (art. 45 k.c.) mogący być przedmiotem własności i obrotu cywilnoprawnego oraz indywidualnego posiadania. Przedmiotem zasiedzenia nie mogą być rzeczy wyjęte spod obrotu cywilnego. Do takich rzeczy wyłączonych spod obrotu gospodarczego (res extra commercium) należą właśnie drogi publiczne, place publiczne, parki miejskie lub nieruchomości cmentarne, które nie mogą być jednocześnie przedmiotem publicznego korzystania przez nieograniczoną liczbę osób oraz jednocześnie indywidualnego posiadania samoistnego, a tym samym zasiedzenia. Z dóbr tych korzystać mogą wszyscy, a takie korzystanie nie jest posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia.
Z taką nieruchomością nie mogącą być przedmiotem władztwa cywilnoprawnego mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Podstawowym elementem drogi publicznej jest „droga", która zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy o drogach publicznych jest budowlą wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniem oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia mchu drogowego i zlokalizowaną w pasie drogowym. Przymiot drogi publicznej ma każda droga, z której może korzystać każdy podmiot, chociażby w stosunku do nich nie była podjęta stosowna uchwała przez radę gminy. W takim wypadku o zaliczeniu ulicy do drogi publicznej decyduje okoliczność faktyczna, jaką jest jej położenie „w ciągu dróg publicznych" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2010, I SA./01 661/09, LEX nr 554033).
W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 r. (IV CSK 40/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 17) Sąd Najwyższy przyjął, że w przypadku dróg publicznych mamy do czynienia z rzeczami wyłączonymi z obrotu, w odniesieniu do których przyjęto niedopuszczalność zmiany właściciela oznaczającą, że nikt poza Skarbem Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie może być właścicielem gruntu przeznaczonego i pod drogę publiczną. Niedopuszczalność zmiany właściciela publicznego na osobę prywatną wyłącza możliwość nabycia własności takiej nieruchomości przez zasiedzenie przez inny podmiot niż Skarb Państwa czy jednostkę samorządu terytorialnego. Innymi słowy, skutkiem wyłączenia z obrotu nieruchomości przeznaczonych pod drogi publiczne jest to, że wprawdzie są one przedmiotem prawa własności Państwa lub gminy, lecz może dojść do zmiany właściciela tylko pomiędzy tymi podmiotami i niedopuszczalne jest nabycie tego prawa przez inny podmiot.
Aby było możliwe nabycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości muszą być spełnione przesłanki zasiedzenia.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie powołał się na żadne okoliczności świadczące o tym, że Skarb Państwa był posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej wnioskiem. Wniosek był oparty na twierdzeniu, że nieruchomość jest drogą publiczną, w odniesieniu do której w rejestrze gruntów Skarb Państwa jest wpisany jako jej właściciel bez tytułu prawnego oraz że Skarb Państwa zajmował się wyrównywaniem nawierzchni drogi, jej odśnieżaniem oraz naprawą znajdującego się przy niej mostu. Okoliczności te nie mogą absolutnie usprawiedliwiać żądania wniosku, bowiem nie świadczą o tym, że Skarb Państwa władał nieruchomością i to władał nią dla siebie, co jest nieodzownym warunkiem nabycia własności rzeczy w drodze zasiedzenia (art. 172w zw. zart. 336 k.c). Droga była przedmiotem powszechnego korzystania. Wprawdzie w odniesieniu do niej jako osoba władająca został wpisany Skarb Państwa, jednakże sam taki wpis nie może przesądzać o jakimkolwiek władztwie. Odnotować należy, że w sprawach, gdzie Skarb Państwa ubiegający się o zasiedzenie drogi powoływał się na wykonywanie w stosunku do drogi władztwa publicznego (na co również w rozpoznawanej sprawie powołano się) wnioski o zasiedzenie były przez sądy oddalane (por. uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43 oraz najnowsze postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2012 r., I CSK 408/11, Lex nr 1168865).
Władztwo nad drogą w zakresie utrzymania jej w należytym stanie należało do zadań organów państwowych, a władztwo takie należałoby łączyć z wypełnianiem przez Państwo zadań z zakresu funkcji publicznych {imperium), a nie w zakresie władztwa cywilnoprawnego, to jest z zakresu stosunków prywatnoprawnych {dominium), a zatem nie stanowiło wykonywania posiadania w znaczeniu określonym wart. 336 k.c.Czynności administrowania rzeczą o charakterze publicznym nie stanowią w istocie sprawowania nad nią posiadania samoistnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 OSNCP 1994, nr 3, poz. 49, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1996 r., III CZP 83/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 47 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1996 r., III CKN 8/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 38, z dnia 8 lutego 2002 r., II CKN 1186/99, nie publ. i z dnia 16 października 2002 r., IV CKN 1331/00, nie publ.).
Na marginesie należy wskazać, że szczególny tryb nabywania przez Skarb Państwa lub terenowe jednostki samorządu terytorialnego własności gruntów przejętych pod drogi publiczne regulujeustawa z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawę reformującą administrację publiczną(Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Regulacja prawna w zakresie nacjonalizacji lub komunalizacji dróg publicznych zawarta jest w art. 73 tej ustawy.
Niedopuszczalność zasiedzenia drogi publicznej została przesądzona w orzecznictwie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. (por. postanowienie z dnia 17 stycznia 2005 r., II Ca 719/04 oraz postanowienie z dnia 24 stycznia 2013 r., II Ca 825/12).
Z tych względów wniosek jako pozbawiony uzasadnionych podstaw podlegał oddaleniu.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł wnioskodawca zarzucając mu obrazę przepisów prawa materialnego -art. 172 k.c.- poprzez wadliwą ocenę prawną, że nie zachodzą przesłanki do nabycia przez wnioskodawcę własności nieruchomości przez zasiedzenie.
Na zasadzieart. 368 k.p.c.wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości położonej w GminieT., obrębB., oznaczonej jakodziałka nr (...)przez zasiedzenie, z dniem 1 stycznia 1996r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy jest uzasadniona.
Pogląd sądu, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku oparty jest na złożenia, że grunty przeznaczone pod drogi publiczne wyłączone są z obrotu cywilno-prawnego i nie mogą być przedmiotem zasiedzenia.
Sąd jednocześnie stanął na stanowisku, że władztwo Skarbu Państwa nad przedmiotowym areałem nie miało charakteru posiadania w ujęciu prawa cywilnego, a więc, że nie posiadało cech, o których mowa wart. 336 kc.Nadto według Sądu takie władztwo miało postać władztwa publicznego, co wyklucza nabycie nieruchomości przez zasiedzenie.
Stanowisko to jest wadliwe i Sąd Okręgowy w niniejszym składzie go nieakceptuje.
Na zaskarżonym postanowieniu zaważyła ta część orzeczeń Sądu Najwyższego, w których kładziono nacisk na konieczność rozróżnienia władztwa publicznego ( imperium) i właścicielskiego ( dominium) podnosząc, że czas władania przez organy państwowe lub państwowe osoby wykonywanego w ramach uprawnień Państwa jako podmiotu publicznego nie dolicza się do okresu wymaganego do zasiedzenia.
Ten kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego został zakwestionowany w ostatnich latach ( por. np. Postanowienie z dnia 9.05.2003r. VCK 19/03, OSP 2004, Nr 4, poz. 53, V CK 24/03, niepublik. z dnia 31.01.2008r. IICSK 404/07). Stwierdzono wówczas, że wedługart. 336 kco posiadaniu i jego postaci (posiadanie samoistne, posiadanie zależne) decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela jest posiadaniem samoistnym. Uzyskanie przez Skarb Państwa władania w drodze aktu o charakterze publicznym nie zmienia charakteru posiadania nieruchomości, a zatem nie stoi na przeszkodzie przypisania temu podmiotowi przymiotu posiadacza samoistnego. Jednocześnie wskazywano , iż dokonywanie rozróżnienia na władztwo wykonywane w ramach dominium i comercium jest zabiegiem często stricte teoretycznym. W praktyce istnieje bowiem trudność do znalezienia uchwytnych cech, które pozwalają na wykazanie odmienności obu rodzajów władztwa. ( por. np. Postan. SN z 13.01.2004r., V CK 131/03 z dnia 14.06.2005r., VCK 305/04 z dnia 13.10.2005r., ICK 162/05 z dnia 14.02.2006r. i z dnia 9.03.2006r. IC SK 137/05).
Przytoczone w motywach pisemnych zaskarżonego postanowienia orzeczenie Sądu Najwyższego z 26 października 2007r. wydane w sprawie III CZP 30/07 nie daje argumentów do wyłączenia zasiedzenia gruntu zajętego pod drogę. Przeciwnie, podniesiono, że władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia. Zauważyć należy, że w/w uchwała podjęta przez pełny skład Izby Cywilnej SN przywróciła pojęciu samoistne posiadanie „ klasyczne” jego rozumienie, o którego istnieniu decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą ( nieruchomością).
W realiach rozpoznanej sprawy trudno znaleźć argumenty, że przedmiotowa droga nie była w posiadaniu samoistnym wnioskodawcy.
Sąd Rejonowy całkowicie pominął dyspozycjęart. 339 kc.Przepis ten stwarza domniemanie, ze ten, kto rzeczą fizycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie to jest oczywiście wzruszalne. Lektura akt nie prowadzi jednak do wniosku, że jakikolwiek dowód przeprowadzony przez Sąd to podważył. Z ewidencji gruntów wynika, że jako posiadacz figuruje w niej Skarb Państwa od końca lat 60-tych. Nadto wynika z niej, iż przedmiotowa działka jest wykorzystywana jako droga publiczna. Poza sporem jest, że jej utrzymaniem zajmował się Skarb Państwa, min utwardzając ją i odśnieżając.
W zaistniałej sytuacji niezrozumiałym jest pogląd Sądu, że wykazanie samoistności posiadania w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło.
Wskazując datę zasiedzenia należało uwzględnić brzmienieart. 171 kcjakie obowiązywało przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku (Dz.U.Nr 55, poz.321). Posiadanie było w złej wierze i okres wymagany do zasiedzenia wynosił wówczas lat 20.
Biorąc pod uwagę datę objęcia w posiadanie ( 1967 rok), zasiedzenie z upływem tego okresu nastąpiło z dniem 1 stycznia 1988 roku .
O kosztach postępowania za instancję odwoławczą orzeczono na podstawieart. 520 § 1 kpcstosując zasadę w nim wyrażoną, że każdy ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Na oryginale właściwe podpisy