Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 237/14
Data wyroku: 2014-10-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Ochrona Własności
Podstawa prawna: art. 222 § 1 kc§

Sygn. akt I Ca 237/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 października 2014 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
SSO Joanna Składowska
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z powództwaJ. R. (1)iH. R.
przeciwkoO. O.iB. O.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 800/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanychO. O.iB. O.na rzecz powodówJ. R. (2)iH. R.150,44 (sto pięćdziesiąt 44/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 237/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 03 kwietnia 2014r. Sąd Rejonowy w Łasku,w sprawie o sygn. akt I C 800/12, z powództwaJ. R. (2)iH. R.przeciwkoO. O.iB. O.o wydanie nieruchomości, nakazał pozwanym, aby wydali powodom oznaczoną punktami A-B-C-D-E-F na szkicu załączonym do pozwu w niniejszej sprawie częśćdziałki nr (...), położonejw obrębie nr(...)L., gminaL., powiat(...), województwo(...),dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw. nr(...). Ponadto Sąd Rejonowy zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powodów kwotę120 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na ustaleniach, które Sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne, a których istotne elementy przedstawiały się następująco:
F. M.z dniem 04 listopada 1971r. stał się właścicielemdziałki nr (...)o powierzchni 0,03 ha położonej wL., gminaL., powiat(...), województwo(...).
W dniu 23 stycznia 1979H. R.iJ. R. (2)kupiliodF. M.w/w działkę.
F. M.przed sprzedażą przedmiotowej działki rozebrał budynek murowany, który tam się znajdował. Powodowie po kupnie objęli ją w posiadanie. Po objęciu działkiH. R.porozumiał się zeS. S., który był właścicielem sąsiedniejdziałki nr (...)i zgodził się na to, aby wydzielić dlaS. S.częśćdziałki nr (...)na roguulic (...)na szerokości ok. 1 metra od strony podwórka za budynkiem należącym do niego.
S. S.objął w posiadanie w/w fragmentdziałki nr (...)i ogrodziłgo wspólnie z swojądziałką nr (...).
Decyzją nr(...)z dnia 17 października 1981 roku Wojewoda(...)zatwierdził projekt scalenia gruntów wsiL.. Decyzja ta m.in. zatwierdziła przebieg granicdziałek nr (...)(po scaleniu częśćdziałki nr (...)) i nr(...)(po scaleniudziałka nr (...)) odpowiadający faktycznemu stanowi posiadania, który powstał na skutek zbycia częścidziałki nr (...)przezH. R.na rzeczS. S..
S. S.zmarł 22 lutego 1999r. Spadek po nim nabyły żonaK. S.i córkiE. M.iA. S.po 1/3 części każda z nich.
K. S.zmarła w dniu 09 lutego 2001r. Spadek po niej nabyły córkiE. M.iA. S.po 1/2 części każda z nich.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2001r., sygnatura akt III Ns 1022/01, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi dokonał działu spadku poS. S.i poK. S.w ten sposób, żedziałkę nr (...)położoną wL.przyznał na wyłączną własnośćE. M..
W dniu 13 maja 2003r. uczestniczkaJ. R. (2)złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wŁ.wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody(...)z dnia 17 października 1981r. nr Sc. 472/22-2/81o zatwierdzeniu projekt scalenia gruntów wsiL.w zakresie scaleniadziałek nr (...)orazdziałki nr (...).
W dniu 10 lipca 2003r.E. M.sprzedaładziałkę nr (...)B. O.iO. O.. Nabywcy w chwili zawierania umowy kupnadziałki nr (...)nie wiedzieli o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej (powierzchnia, kształt i przebieg granic działki) a rzeczywistym stanem prawnym. Objęli w posiadanie nieruchomość w takich samych granicach, w jakich posiadała jąE. M.(w granicach istniejącego ogrodzenia).
W chwili, gdy pozwani zawierali umowę kupna działki dla spornej jej części były prowadzone dwieksięgi wieczyste: Nr (...)(właściciele powodowie)i Nr(...)(właścicielE. M.), w których wpisani byli różni właściciele.
Pozwani wiedzieli o roszczeniach powodów zgłaszanych w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi co najmniejod 07 maja 2009 roku, ponieważ są wymienieni jako uczestnicy postępowania administracyjnego w Decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi(...)z dnia 07 maja 2009r. Powyższą decyzją stwierdzono nieważność decyzji Wojewody(...)z dnia 17 października 1981r. nr(...)o zatwierdzeniu projekt scalenia gruntów wsiL.w części dotyczącej działki oznaczonej po scaleniu nr 426, będącej własnościąJ. R. (2)orazdziałki nr (...)będącej własnościąO. O.iB. O., a w szczególności w części dotyczącej przebiegu granicy między tymi działkami. Decyzja jest ostateczna.E. M.i wnioskodawcyB. O.iO. O.byli uczestnikami postępowania administracyjnego.
Na skutek w/w decyzji zmieniono w ewidencji gruntów przebieg granici powierzchniędziałek nr (...), w ten sposób, że zmniejszonodziałkę nr (...),a jej kosztem powiększonodziałkę nr (...).
Na skutek zmiany przebiegu granic i powierzchni tych działek dokonano sprostowań w tym zakresie w Kw. nr SR1(...)prowadzonej dladziałki nr (...)i Kw. nr(...)oraz zamknięto Kw. nr(...)prowadzoną dla działkinr(...).
W kwietniu i maju 2012r. pełnomocnik powodów wezwał pozwanych do wydania spornej działki. Pozwani odmówili.
Pozwani w sprawie I Ns 54/13 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Łasku wystąpili o stwierdzenie zasiedzenia spornej części gruntu na swoją rzecz. Wniosek został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w Łasku z dnia 13 grudnia 2013r. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 25 stycznia 2014r.
Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwani na dzień zawarcia przez nich umowy kupna w dniu 10 lipca 2003r., nie wiedzieli, żedziałka nr (...)ma inny kształt, granice i mniejszą powierzchnię niż wynikało to z wyrysu z mapy ewidencji gruntów załączonego do akt Kw. Nr SR1L/00019394/2, jednakże pomimo tego nabycie spornej nieruchomości przez pozwanych nie jest chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia wydanego w sprawie I Ns 54/13 Sądu Rejonowego w Łasku, że pozwani nabyli własność spornej działki w okresie biegu terminu zasiedzenia na podstawie umowy chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych należy uznać za błędne. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest bowiem wyłączona w sytuacji, gdy w chwili zbycia nieruchomości prowadzone są dla niej dwie księgi wieczyste, w których wpisania są różni właściciel, co miało miejsce w sprawie przedmiotowej – księgi Nr(...)i Nr SR1(...). Brak możliwości zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu przez zasiedzenie wynika natomiast z przerwania biegu terminu zasiedzenia na skutek wszczęcia przez powódkę postępowania administracyjnego, mającego na celu stwierdzenie nieważność decyzji o zatwierdzeniu projekt scalenia gruntów wsiL.w części dotyczącej działki oznaczonej po scaleniu nr 426, będącej własnością powodów orazdziałki nr (...)będącej własnością pozwanych, a w szczególności w części dotyczącej przebiegu granicy między tymi działkami.S. S.objął w posiadanie częśćdziałki nr (...)pomiędzy jej kupnem przez uczestników w dniu 23 stycznia 1979r.a zatwierdzeniem projektu scalenia gruntów wsiL.t.j. dnia 17 października 1981r. w złej wierze, ponieważ uczynił to na podstawie umowy zawartej z jednym z właścicieli gruntu bez zachowania formy aktu notarialnego. Tymczasem do nabycia własności przedmiotowego gruntu przez zasiedzenie konieczne jest samoistne posiadanie trwające przez lat trzydzieści. Późniejsze zatwierdzenie stanu faktycznego powstałego na skutek nieformalnej umowy przez wydanie decyzji Wojewody(...)z dnia 17 października 1981r. nie ma wpływu na długość okresu posiadania wymaganego do zasiedzenia, ponieważ przepisart.172 kcuzależnia okres potrzebny do zasiedzeniaod dobrej lub złej wiary posiadacza w chwili nabycia posiadania. Według Sądu Rejonowego, wszczęcie przezJ. R. (2)postępowania administracyjnego w maju 2003r. było z pewnością czynnością przed organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju przedsięwziętą bezpośrednio w celu ustalenia prawa własności spornej działki i z chwilą, kiedy pozwani dowiedzieli się o prowadzeniu postępowania administracyjnego (najpóźniej w maju 2009r., a bieg terminu zasiedzenia zakończyłby się najwcześniej w październiku 2011r.), doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia.
Zatem skoro właścicielamidziałki nr (...)w granicach sprzed scalenia i nieformalnego przeniesienia posiadania części gruntu są powodowie, należało uwzględnić powództwo o wydanie jej części na podstawieart. 222 § 1 kc.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i § 2w zw. zart.105 § 2 kpc.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wnieśli pozwaniO. O.iB. O., zarzucając:
- obrazę przepisówart. 379 pkt 3 i 5 kpcwskutek nieważności postępowania,
- obrazęart. 365 kpcpoprzez „zmianę” uzasadnienia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku wydanego w sprawie sygn. akt I Ns 54/13,
- naruszenieart. 380 kpcpoprzez niewskazanie motywów oddalenia wnioskuo zawieszenie postępowania,
- obrazęart. 212 kpcpoprzez uniemożliwienie pozwanym wyjaśnienia sprawy,
- obrazęart. 199 § 1 pkt 2 kpcpoprzez nieodrzucenie pozwu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia i odrzucenie pozwu, ewentualnie stwierdzenie nieważności postępowania, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji lub zawieszenie postępowania do czasu wydania prawomocnego wyroku w sprawie o uzgodnienie treści księgi czystej z rzeczywistym stanem prawnym , sygn. akt I C 310/14 zawisłej w Sądzie Rejonowym w Łasku.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanych jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie można zgodzić się ze skarżącymi, że w sprawie niniejszej zachodzi nieważność postępowania wskutek pozbawienia ich możności obrony swoich praw (art. 379 pkt. 5 kpc).
Pozbawienie strony możności obrony swych praw polega na tym, że z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisówkodeksu postępowania cywilnego, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (zob. wyrok SN z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, z. 3, poz. 66; postanowienie SN z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. - wkł. 1999, nr 5, poz. 41; wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, LEX nr 55517). Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że w toku całego procesu, który trwaod listopada 2012r., pozwani działali sami bez profesjonalnego pełnomocnika. Ustanowili go 24 marca 2014r., natomiast poinformowali o tym zdarzeniu Sąd dopiero 31 marca 2014r., czyli w przeddzień wyznaczonej rozprawy, o której terminiewiedzieli od 28 lutego 2014r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 75 i 76).Skoro w dacie, w której ustalano termin rozprawy – 21 luty 2014r. pozwani nie byli reprezentowani przez pełnomocnika, Sąd nie miał możliwości przesłania mu zawiadomienia. W sytuacji gdy do udzielenia pełnomocnictwa doszło po otrzymaniu przez pozwanych wezwania na rozprawę, to na nich, nie zaś Sądzie, spoczywał obowiązek przekazania wiedzy o jej terminie. Także obowiązujące profesjonalistę zasady starannego działania wymagały, aby ustanowiony w toku sprawy adwokat, niezwłocznie uzyskał wiedzę o jej stanie, w szczególności zaś o zaplanowanych już wcześniej czynnościach procesowych. Zarówno zatem pozwani, jak i ich pełnomocnik mogli i powinni stawić się na rozprawie, a Sąd Rejonowy nie naruszył żadnego z przepisów procedury cywilnej.
Odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 212 kpczaważyć należy, iż w przedmiotowym postępowaniu Sąd zgromadził wszelkie niezbędne dokumenty, natomiast skarżący nie wskazali jakie to okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia nie zostały wyjaśnione.
Za nieuzasadniony trzeba uznać również zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 365 kpc.
Związanie prawomocnym wyrokiem (postanowieniem merytorycznym wydanym w postępowaniu nieprocesowym) oznacza, iż sąd obowiązany jest uznać, że kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym wyroku, nawet jeżeli argumentacja prawna, na której opiera się to rozstrzygnięcie jest nietrafna. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że moc wiążąca orzeczenia odnosi się tylko do treści jego sentencji, a nie uzasadnienia (wyrok SN z dnia 8 czerwca 2005 r., V CK 702/04, Lex nr 402284). Nie mają zatem mocy wiążącej motywy i ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu, a przede wszystkim wyrażone tam poglądy prawne orzeczenia (wyrok SN z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, Lex nr 345525, wyrok SN z dnia 13 marca 2008 r., III CSK 284/07, Lex nr 380931). Przedmiotem prawomocności materialnej jest bowiem ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Zatem zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy mogą mieć jedynie znaczenie dla ustalenia zakresu mocy wiążącej orzeczenia.
Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej należy podnieść, iż przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie I Ns 54/13 Sądu Rejonowego w Łasku było stwierdzenie, czy na dzień orzekania wnioskodawcy (pozwani w sprawie przedmiotowej) stali się właścicielami posiadanej częścidziałki nr (...)w drodze zasiedzenia. Moc wiążąca wydanego postanowienia odnosi się zatem wyłącznie do tej kwestii.
Nie ma także mowy o tożsamości roszczeń w sprawie przedmiotowej i zakończonym postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, co skutkowałoby koniecznością odrzucenia pozwu na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 kpc.
Odnosząc się do zarzutu w zakresie nieprawidłowości postanowienia Sadu Rejonowego o odmowie zawieszenia postępowania i naruszeniaart. 380 kpcponieść należy, iż wskazany przepis dotyczy sadu odwoławczego, zatem nie mógł został naruszony przez sad pierwszej instancji. Brak uzasadnienie decyzji Sądu Rejonowego w tym zakresie nie uniemożliwia jej kontroli. Należy podkreślić, iż zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 kpcnie ma charakteru obligatoryjnego. Powodowie korzystali z domniemań prawnych zart. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ewentualna kwestia niezgodności aktualnych wpisów wobec nabycia przez pozwanych częścidziałki nr (...)z uwagi na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych mogła zostać jako przesłanka rozstrzygnięcia ustalona w sprawie niniejszej i nie stało temu na przeszkodzie wszczęcie postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wydane w sprawie przedmiotowej orzeczenie jest skuteczne bowiem tylko wobec stron procesu. Ewentualne uzyskanie przez skarżących korzystnego dla niech rozstrzygnięcia w postępowaniu opartym naart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotecenoże zaś stać się podstawą powództwa przeciwegzekucyjnego, a w razie wykonania orzeczenia powództwa o wydanie nieruchomości.
Sąd Rejonowy wskazał na niemożność powoływania się przez pozwanych naart. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotecewobec prowadzenia dla spornego fragmentu gruntu w dacie jego zakupu dwóch ksiąg wieczystych, w których wpisani byli różni właściciele i prawidłowość rozumowania Sądu w tym zakresie nie została przez skarżących zakwestionowana.
Z tych wszystkich względów nie sposób przyjąć, aby Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę naruszył jakikolwiek przepis prawa materialnego, czy procesowego i dlatego zdaniem Sądu Okręgowego zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a apelacja pozwanych podlega oddaleniu w oparciu oart. 385 kpc.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i § 2 kpc, zasądzając od pozwanych na rzecz powodów kwotę 150,44 złotych stanowiącą koszt dwukrotnego przejazdu na rozprawę apelacyjną własnym samochodem.