Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 67/14
Data wyroku: 2014-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Jagosz
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie Oc, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc, art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22-05-2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz.1152 ze zm.)

Sygn. akt I C 67/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
PrzewodniczącySSO Przemysław Jagosz
Protokolant Aleksandra Bogusz
po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r., wO., na rozprawie,
sprawy z powództwaA. M.
przeciwko
(...)Towarzystwo Ubezpieczeń SA wS.

o zadośćuczynienie

I
zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 40 000 zł (czterdzieści tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19.05.2014 r. do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałej części;

III
znosi koszty procesu między stronami;

IV
nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Olsztynie) tytułem nieuiszczonej części kosztów sądowych:

a
od powódki z zasądzonego w pkt I roszczenia – kwotę 1 000 zł;

b
od pozwanego kwotę 2 000 zł.

UZASADNIENIE

A. M.
żądała od pozwanego
(...)Towarzystwo Ubezpieczeń SA wS.(dalej również jako(...)) kwoty 80 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 24.12.2011 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazała, że żądana kwota stanowi uzupełnienie zadośćuczynienia, które należy się jej za krzywdę i ból doznane wskutek śmierci matkiA. K.w wypadku komunikacyjnym z 10.11.2008 r. Sprawca wypadku był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego (OC) w pozwanym Towarzystwie, a kwota 10 000 zł wypłacona dotychczas przez pozwanego jest zbyt niska w stosunku do krzywdy powódki i żądań sprecyzowanych pismem z 22.11.2011 r.
(pozew)

Pozwane
(...)Towarzystwo Ubezpieczeń SA wS.
wniosło o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Przyznając wypadek, śmierć matki powódki oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku, pozwane Towarzystwo podniosło, że zmarła przyczyniła się do wypadku na skutek przechodzenia jezdnią w miejscu niedozwolonym oraz ignorowania sytuacji panującej na drodze. Z tego względu przyznane powódce zadośćuczynienie w kwocie 20 000 zł obniżono o 50%. Wypłacona w konsekwencji kwota 10 000 zł w ocenie pozwanego jest adekwatna do stopnia krzywdy i okoliczności wypadku oraz wyczerpuje wszystkie roszczenia powódki, co sprawie, że brak jest podstaw do jej zwiększania.
(odpowiedź na pozew k. 65-67)

Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 10.11.2008 r. wS.doszło do wypadku komunikacyjnego, w którym śmierć poniosła matka powódki -A. K.. Wyrokiem z dnia 8.04.2009 r. Sąd Rejonowy w Bartoszycach uznałK. S.za winnego popełnienia przestępstwa zart. 177 § 2 Kodeksu karnego(kk), polegającego na umyślnym naruszeniu zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym „w ten sposób, że kierując na obszarze zabudowanym samochodem osobowym marki(...)nie zachował należytej obserwacji drogi oraz prowadził pojazd z nadmierną prędkością około 98 km/h, w wyniku czego opóźnił reakcję na obecnośćA. K.na jezdni i doprowadził do jej potrącenia, skutkiem czego doznała ona obrażeń ciała (…) skutkujących jej zgonem”.
(bezsporne, dokumentacja w aktach II K 94/09 SR w Bartoszycach)

W chwili śmierciA. K.miała 76 lat, a powódka - 48. Relacje między powódką i jej matką były prawidłowe, spotykały się kilka razy w miesiącu, a nadto z okazji świąt. Matka była wsparciem dla powódki, zwłaszcza po trudnym okresie dzieciństwa w wielodzietnej rodzinie nie wsi, w trakcie którego powódka odczuwała brak ciepła spowodowany licznymi obowiązkami matki.
Po śmierci matki na życie powódki nałożyło się kolejne trudności wywołane problemami zdrowotnymi jej i jej najmłodszej córki. Z powodu dolegliwości natury psychicznej powódka przyjmowała leki. Wcześniej, jeszcze z matką, korzystała z pomocy lekarza psychiatry po śmierci jednego z braci, który zginął również w wypadku drogowym na tej samej drodze, na której śmierć poniosła jej matka.
Powódka, która pracuje w szpitalu jako pielęgniarka, utrzymuje się z mężem z wynagrodzenia za pracę, które łącznie osiągają w kwocie ok. 3 000 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 22.11.2011 r. powódka zgłosiła pozwanemu żądanie 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek śmierci matki.
Decyzją z 15.12.2011 r. pozwany przyznał powódce 20 000 zł zadośćuczynienia, lecz kwotę do wypłaty pomniejszył o 50 %, wskazując, że zachowanie matki powódki przyczyniło się do wypadku poprzez przechodzenie jezdni w niedozwolonym miejscu i niezwracanie uwagi na samochód nadjeżdżający z prawej strony.
Kolejnym pismem z dnia 11.02.2012 r. powódka – reprezentowana przez pełnomocnika – żądała anulowania decyzji w zakresie przyczynienia i wypłaty zadośćuczynienia w kwocie 50 000 zł (łącznie z wypłaconymi już 10 000 zł).
Pozwany nie uwzględnił tego żądania, podtrzymując swoje stanowisko w zakresie przyczynienia i adekwatności wypłaconej kwoty.
(bezsporne, zeznania powódki za adnotacjami k. 87v-88, kopie aktu zgonu, aktu małżeństwa, korespondencji przesądowej ze zdjęciami k. 12-30)

Sąd zważył, co następuje:
W świetle poczynionych w sprawie ustaleń roszczenie powódki jest zasadne częściowo.
Nie były sporne między stronami okoliczności sprawy oraz podstawa faktyczna i prawna odpowiedzialności pozwanego, która - w związku ze śmiercią osoby najbliższej powódki w wypadku komunikacyjnym, którego sprawca był objęty umową obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego – wynika zart. 446 § 4 Kodeksu cywilnego(kc) w zw. zart. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz. U. z 2013 r. poz. 392).
Żadna ze stron nie kwestionowała nadto okoliczności tego wypadku komunikacyjnego, ujawnionych w toku postępowania karnego w sprawie II K 94/09 Sądu Rejonowego w Bartoszycach, zakończonego wyrokiem skazującym sprawcę wypadku za przestępstwo zart. 177 § 2 kk, jak również zgromadzonego wówczas materiału dowodowego, ujętego w sporządzonych tam protokołach i innych dokumentach.
Sporne pozostawało natomiast, jakie zadośćuczynienie należy się powódce w świetle tych okoliczności, zwłaszcza wobec twierdzeń pozwanego dotyczących przyczynienia się zmarłej do wypadku oraz dobrowolnej wypłaty na rzecz powódki kwoty 10 000 zł.
W pierwszej z tych kwestii dostrzec trzeba, że z materiałów zgromadzonych w toku postępowania karnego w sprawie II K 94/09, w szczególności opinii z zakresu ruchu drogowego, wynikało, że przyczyną wypadku była nadmierna prędkość prowadzenia pojazdu (98 km/h w stosunku do dozwolonej w miejscu wypadku prędkości 50 km/h) oraz opóźnienie reakcji kierującego na obecność pieszej na jezdni. W pierwszej ocenie biegłegoA. K.przyczyniła się do wypadku nie zwracając uwagi na nadjeżdżający samochód, jednak przy zachowaniu przez kierującego dozwolonej prędkości, mógł on swobodnie zatrzymać pojazd przed miejscem jej przechodzenia, a nawet nie musiałby zwalniać, gdyż piesza zdołałaby przejść jezdnię (k. 97 ww. akt). W ramach opinii uzupełniającej na rozprawie biegły dodał, że matka powódki przechodziła jezdnię przy skrzyżowaniu, w miejscu, gdzie nie było wyznaczonych pasów, zaś wchodząc na jezdnię miała prawo sądzić, że kierowca nadjeżdżającego pojazdu będzie przestrzegał przepisów, a ona zdoła przejść (por. szkice i zdjęcia k. 69-71 oraz ustna opinia k. 159-160v ww. akt).
Z materiału poglądowego (zdjęć i szkiców) oraz ww. opinii uzyskanych w postępowaniu karnym jasno wynika, że w miejscu wypadku nie było przejścia dla pieszych. Z tych samych źródeł wynika, żeA. K.przechodziła jezdnię przy skrzyżowaniu. Żaden z tych materiałów dowodowych nie był kwestionowany, podobnie jak stwierdzone nimi okoliczności. W konsekwencji nie można przyjąć za uprawnione twierdzenia pozwanego, że matka powódki przechodziła w miejscu niedozwolonym. Przechodzenie poza pasami przy skrzyżowaniu było i jest dozwolone zgodnie zart. 13 ust. 2 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym(w ówczesnym i niezmienionym dotychczas brzmieniu), przy zachowaniu szczególnej ostrożności i pod warunkiem, że nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu lub utrudnienia ruchu pojazdów (por. art. 13 ust. 1 i 3 cyt. ustawy).
Nie można też uznać, aby nawet przy zachowaniu szczególnej ostrożnościA. K.mogła spodziewać się, że nadjeżdżający z prawej strony pojazd porusza się z prędkością niemal dwukrotnie większą niż dozwolona w tym miejscu. Brak takiego przewidywania ze strony pieszej nie może być uznany za naruszenie obowiązku szczególnej ostrożności, a tym samym zachowaniu zmarłej nie można przypisać cech przyczynienia się do wypadku, które miałoby być podstawą do ograniczenia odpowiedzialności pozwanego.
Dla dokonania takiej oceny zbędne było przeprowadzenie dowodu z opinii z zakresu rekonstrukcji wypadków proponowanego przez pozwanego. Prowadzenie dowodu w celu ponownego ustalenia niekwestionowanych okoliczności faktycznych dotyczących przebiegu wypadku nie było potrzebne. Ocena prawna zachowaniaA. K.z punktu widzenia przyczynienia do wypadku i ewentualnego wpływu tej okoliczności na zakres odpowiedzialności pozwanego należała do Sądu. Z tej przyczyny wniosek pozwanego o przeprowadzenie takiego dowodu pominięto, uznając, że okoliczności sprawy w tym zakresie są już dostatecznie wyjaśnione.

Przechodząc do oceny wysokości należnego powódce zadośćuczynienia, dostrzec natomiast należy, że z zeznań powódki, które nie budzą wątpliwości co do ich zgodności z prawdą lub odczuciami samej powódki, wynika, że stopień krzywdy doznanej wskutek śmierci matki był znaczny, zaś poczucie straty towarzyszy powódce do dzisiaj.
Zbędne było przy tym prowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa, albowiem okoliczności, które miałyby być stwierdzone tą opinią w zakresie wnioskowanym przez pełnomocnika powódki (por. pkt 10 pozwu), w sposób wystarczający wynikały z zeznań samej powódki. Opisała ona swoją więź ze zmarłą matką, skutki, które utrata matki wywołała w jej życiu, doznane cierpienia i przebieg żałoby. Zeznania w tym zakresie brzmią wiarygodnie, a powódka szczerze relacjonowała okoliczności dotyczące relacji rodzinnych, trudności, jakie pojawiały się po śmierci matki i również wpływały na jej życie i funkcjonowanie. Nie było zatem podstaw do podważania istniejącego miedzy powódką i jej matką stosunku bliskości i smutku oraz cierpienia odczuwanego przez powódkę wskutek jej utraty.
Celem zadośćuczynienia jest kompensacja doznanej krzywdy, czyli „złagodzenie cierpienia wywołanego śmiercią osoby bliskiej oraz pomoc osobie pokrzywdzonej w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym rzeczywistości”, natomiast na sam „rozmiar krzywdy mają przede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego z zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego”, przy czym „każdy przypadek powinien być indywidualizowany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10).
Uwzględniając te kryteria i całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie, Sąd uznał, że odpowiednim w rozumieniuart. 446 § 4 kcuzupełnieniem zadośćuczynienia na rzecz powódki będzie kwota40 000 zł, która wraz z wypłaconą już przez pozwanego kwotą 10 000 zł zapewni jej środki pozwalające na materialne złagodzenie poczucia krzywdy i dolegliwości związanych z utratą osoby najbliższej. W ocenie Sądu kwota powyższa jest również rozsądnie dostosowana do sytuacji materialnej powódki i - odpowiadając rozmiarowi doznanej przez nią krzywdy - nie będzie prowadzić do jej bezpodstawnego wzbogacenia na skutek śmierci matki.
Na podstawieart. 481 § 1 i 2 kcodsetki od powyższej kwoty przyznano za okres opóźnienia, który w ocenie Sądu należy liczyć od daty zamknięcia rozprawy w sprawie. Dostrzec trzeba, że pierwsze wezwanie do zapłaty 100 000 zł , skierowane do pozwanego w 2011 r. nie zawierało zbyt wielu konkretnych informacji na temat krzywdy doznanej przez powódkę i operowało twierdzeniami natury ogólnej. Pewne skonkretyzowanie argumentacji i twierdzeń nastąpiło w wezwaniu do zapłaty kwoty łącznie 50 000 zł z lutego 2012 r., niemniej dopiero przesłuchanie powódki na rozprawie i jej zeznania w zakresie wpływu śmierci matki na sytuację życiową, w powiązaniu z danymi dotyczącym wpływu innych czynników wpływających na sytuację, daje podstawę do kompleksowej oceny i uzasadnia wniosek, że dopiero po zapoznaniu się z tak zgromadzonym materiałem pozwany, nie spełniając świadczenia, znajdzie się w opóźnieniu uzasadniającym żądanie odsetek.
Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku, w pkt II oddalając powództwo w pozostałej części.
Na podstawieart. 100 Kodeksu postępowania cywilnego(kpc) koszty procesu między stronami wzajemnie zniesiono, uwzględniając, że uległy sobie one w równym stopniu.
Z tych samych przyczyn, na podstawie art. 113 ust. 1 i ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych orazart. 100 kpc, koszty sądowe obejmujące kwotę 4 000 zł opłaty od pozwu należało rozdzielić na strony w równej proporcji (tj. po 50%) i uwzględniając, że koszty te powódka poniosła już częściowo, uiszczając kwotę 1 000 zł przy wnoszeniu pozwu. W konsekwencji nakazano ściągnąć od stron łącznie 3 000 zł brakującej opłaty od pozwu, przy czym od powódki kwotę 1 000 zł z roszczenia zasądzonego na jej rzecz, zaś od pozwanego pozostałą część nieuiszczonych kosztów (2 000 zł).