Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 933/13
Data wyroku: 2014-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Podczaska, Ewa Madera, Bogumiła Burda
Słowa kluczowe: Odsetki
Podstawa prawna: art. 118 ust. 1a ustawy z 17.12.1998 r.

Sygn. akt

III AUa 933/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia25 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Madera (spr.)

Sędziowie:

SSA Bogumiła Burda
SSA Alicja Podczaska

Protokolant

sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu25 czerwca 2014 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. W.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o wypłatę świadczenia wraz z odsetkami
na skutek apelacji wniesionej przez obie strony
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia7 czerwca 2013 r.sygn. aktIV U 297/13

I
odrzuca apelację w zakresie żądania odsetek ,

II
dalej idącą apelację oddala ,

III
umarza postępowanie apelacyjne wywołane apelacją pozwanego Zakładu .

Sygn. akt III AUa 933/13

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z 2 stycznia 2013 r. wznowił wypłatę emerytury na rzecz wnioskodawczyniA. W.od 22 listopada 2012r.
W odwołaniu od powyższej decyzjiA. W.wniosła o jej zmianę przez zobowiązanie organu rentowego do podjęcia wypłaty emerytury od dnia jej wstrzymania tj. od 1 października 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami.
Odpowiadając na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wyjaśniając w uzasadnieniu, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. sygn. akt 2 K/12 nie przewiduje jego wstecznego skutku – konieczności przywrócenia prawa do zawieszonych świadczeń emerytalnych z ich wypłatą od 1 października 2011 r. Zgodnie zaś z zasadą wyrażoną wart. 190 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego obowiązują od dnia ich ogłoszenia w publikatorze w którym został ogłoszony akt prawny, uznany następnie orzeczeniem TK za niezgodny zKonstytucją, w tym przypadku w Dz. U. Nr 1285, z 22 listopada 2012r., w związku z czym brak jest podstaw do wyrównania świadczenia za okres poprzedzający tę datę.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z 7 czerwca 2013 r. w pkt I zmienił zaskarżoną decyzję zobowiązując organ rentowy do wypłaty wnioskodawczyniA. W.emerytury od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., przy ustaleniu, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie świadczenia, a w pkt II zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.na rzeczA. W.kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, iż pozwany Zakład przyznał na rzecz wnioskodawczyni prawo do emerytury począwszy od 1 grudnia 2010 roku. Zarówno w dniu wystąpienia do organu rentowego z przedmiotowym wnioskiem, jak też w dniu wydania przez organ rentowy decyzji emerytalnej, wnioskodawczyni pozostawała nadal w stosunku pracy. Decyzją z 3 października 2011 r. ZUS OddziałwR.wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę przedmiotowej emerytury począwszy od 1 października 2011 r., wskazując na fakt kontynuowania przez nią zatrudnienia. Na skutek wniosku z 11 grudnia 2012 r. o wznowienie wypłaty zawieszonych świadczeń wraz z wypłatą należnych odsetek wydano decyzję będącą przedmiotem rozpoznawanej sprawy.
Dokonując oceny prawnej sprawy Sąd Okręgowy wskazał na treść wyroku z 13 listopada 2012 roku sygn. K 2/12, którym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodnościart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dodanego przezart. 6 pkt. 2 ustawy z 16 grudnia 2010 rokuw zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji RP. Skutkiem wydanego orzeczenia była utrata mocy obowiązującej art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim przewidywała stosowanie art. 103a ustawy emerytalno – rentowej do osób, które nabyły prawo do emerytury od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku. W ocenie Sądu Okręgowego wydany wyrok ma skutek wsteczny tj. eliminuje zakwestionowaną normę prawną od chwili jej wejścia w życie do systemu prawnego. Kontynuując wywód prawny Sąd Okręgowy stwierdził, że konsekwencją uznania przepisu za niekonstytucyjny w dacie jego stosowania przez organ rentowy jest ustalenie, że poddane kontroli czynności organu rentowego zostały podjęte z naruszeniem prawa. Ostatecznie Sąd Okręgowy stwierdził, że wniosek o wyrównanie wstrzymanych świadczeń winien być uwzględniony przy stwierdzeniu, iż pozwany Zakład nie ponosi odpowiedzialność za opóźnienie w wypłacie świadczenia. W podstawie prawnej wydanego orzeczenia wskazany zostałart. 47714§ 2 kpcorazart. 98 i 108 § 1 kpc.
W wywiedzionej od powyższego orzeczenia apelacji organ rentowy, skarżąc powyższy wyrok w zakresie, w jakim przyznaje on wnioskodawczyni prawo do wznowienia wypłaty emerytury począwszy od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., zarzucił naruszenieart. 190 Konstytucjiprzez przyjęcie, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. sygn. K2/12, ogłoszone 22 listopada 2012 r. odnosi skutek prawny z mocą wsteczną i uzasadnia podjęcie wypłaty świadczenia za okres sprzed jego ogłoszenia, pomimo, że orzeczenie takiego stwierdzenia nie zawiera.
W uzasadnieniu apelacji pozwany Zakład naprowadził, że utrata mocy obowiązującej art. 103a ustawy emerytalno - rentowej nastąpiła z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a nie wcześniej. Sąd zaś badając legalność decyzji organu rentowego powinien orzekać według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Konkludując pozwany organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
Z powyższym wyrokiem w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy odmówił prawa do odsetek za okres od 23 listopada 2012r. uznając, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie świadczenia, nie zgodziła się wnioskodawczyni. W apelacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.
- przepisuart. 118 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009r. nr 153, poz.1227 ze zmianami) w znaczeniu, jakie nadał temu przepisowi Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 11 września 2007r. sygn. akt P 11/07, poprzez nieuwzględnienie okoliczności powodujących powstanie po stronie organu rentowego od 23 listopada 2012r.( od dnia następnego po dacie ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012r. sygn. akt K 2/12) odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie zasądzonego na rzecz wnioskodawczyni świadczenia,
-art. 481 kcpoprzez jego nieuwzględnienie, co skutkowało odmową przyznania odsetek,
- naruszenie przepisów prawa procesowego, a toart. 233 kpcpoprzez błędną ocenę skutków ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012r. sygn. akt K 2/12) w kontekście ustalenia granic odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w wypłacie świadczenia emerytalnego.
W oparciu o powyższe wniosła o:
Zmianę pkt I wyroku przez zobowiązanie ZUS – u Oddziału wR.do wypłaty wnioskodawczyniA. W.emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wypłacie świadczenia za okres od 23 listopada 2012r. do dnia zapłaty, przy ustaleniu, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie świadczenia za okres od 1 października 2011r., do 22 listopada 2012r. oraz zasądzenie od pozwanego Zakładu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji wnioskodawczyni podniosła, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w zakresie, w którym Sąd w wyroku ustalił, iż organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie w wypłacie świadczeń. Można bowiem ustalić brak tej odpowiedzialności do daty ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012r. sygn. akt K 2/12 tj. do 22 listopada 2012r. Skoro zatem w dniu ogłoszenie powołanego wyżej wyroku okazało się, że przepisy na podstawie których wstrzymano wypłatę emerytury były niekonstytucyjne od początku wejścia ich w życie, to brak było podstaw do stwierdzenia, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności od dnia następnego po ogłoszeniu wyroku Trybunału. Pozwany Zakład powinien bowiem z urzędu wypłacić świadczenie za okres od 1 października 2011r., czego nie uczynił, a co za tym idzie ponosi odpowiedzialność skutkującą wypłatą odsetek.
Pismem procesowym z 12 maja 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych cofnął w całości apelację od wyżej określonego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji wnioskodawczyniA. W.należy zauważyć, iż dotyczy ona dwóch kwestii: orzeczenia Sądu Okręgowego o braku odpowiedzialności organu rentowego oraz odmowy uwzględnienia roszczenia w przedmiocie odsetek (jak to sformułowano w piśmie zawierającym przedmiotowy środek zaskarżenia). Jeżeli chodzi o drugą z wymienionych wyżej kwestii to przypomnieć wypadnie, iż w sytuacji gdy w sentencji wyroku zmieniającego zaskarżoną decyzję i przyznającego ubezpieczonemu prawo do wypłaty świadczenia nie zostanie zamieszczone orzeczenie w przedmiocie odsetek, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ Sąd I instancji nie orzekł o oddaleniu odwołania w tym zakresie, stronie przysługuje wniosek o uzupełnienie wyroku stosownie do treściart. 351 § 1 kpc. W sytuacji, gdy żadna ze stron w przewidzianym terminie takiego wniosku nie złoży, wykluczone jest skuteczne zaskarżenie wyroku co do tego przedmiotu. Celem apelacji jest ponowne rozpoznanie sprawy w tych samych granicach, w jakich upoważniony był ją rozpatrzyć sąd pierwszej instancji. Ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy ma bowiem naprawić błędy stron oraz błędy popełnione przez sąd pierwszej instancji, i w tym znaczeniu jest jak gdyby przedłużeniem procesu. Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, należało uznać, iż apelacja wnioskodawczyni w zakresie żądania odsetek podlega odrzuceniu, bowiem jest niedopuszczalna pod względem przedmiotowym tj. co do zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego. Żądanie zawarte w skardze apelacyjnej nie było przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd, tym samym brak jest możliwości merytorycznej kontroli podniesionych przez odwołującą w apelacji zarzutów, a co za tym idzie środek zaskarżenia jako skierowany przeciwko orzeczeniu nieistniejącemu musi być uznany za niedopuszczalny. Powyższe orzeczenie znajduje oparcie wart. 373 kpcw związku zart. 370 kpciart. 391 § kpc(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 lipca 2006r. sygn. akt I CZ 35/06 LEX nr 584195).
Ponieważ apelacja dotyczy także orzeczenia Sądu Okręgowego stwierdzającego brak odpowiedzialności organu rentowego i zarzutu naruszenia art. 118 ustawy o emeryturach i rentach z FUS to odnosząc się do powyższej kwestii, w pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, iż orzeczenia tego nie można utożsamiać z odmową uwzględnienia żądania w zakresie odsetek. W prawie ubezpieczeń społecznych kwestia odsetek od nieterminowo wypłaconego świadczenia uregulowana jest wyczerpująco wart. 85 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.). Powyższy przepis zawiera kompleksową regulację przesłanek nabycia przez ubezpieczonego prawa do odsetek od świadczenia z ubezpieczenia społecznego, przyznanego lub wypłaconego przez organ rentowy z naruszeniem obowiązujących terminów. Nawiązanie w tym uregulowaniu do przepisów prawa cywilnego dotyczy jedynie wysokości przysługujących odsetek. W regulacji art. 118 ust.1 chodzi o wynikający zart. 85 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychobowiązek zapłaty odsetek, w sytuacji, gdy organ rentowy nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 118 ust.1 a ustawy emerytalno – rentowej nawiązuje wyłącznie do przedmiotu regulacji art. 118 ust.1. Uregulowanie z art. 118 ust. 1 a nie rozszerza katalogu przesłanek nabycia prawa do odsetek o kolejne kryterium tj. posiadanie przez ubezpieczonego orzeczenia stwierdzającego odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Tego rodzaju orzeczenie ma niewątpliwie istotne znaczenie dla wyniku procesu o odsetki, gdyż wiąże organ rozpoznający spór o odsetki co do kwestii w nim stwierdzonej, która to kwestia nie może być przedmiotem odrębnego postępowania dowodowego i odmiennych ustaleń w kolejnym procesie. Niezamieszczenie tej treści rozstrzygnięcia w sentencji wyroku nie jest równoznaczne z orzeczeniem negatywnym i nie pozbawia stronę prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie (por. uchwała Sądu Najwyższego z 24 marca 2011r. sygn. akt I UZP 2/11). Niezależnie jednak od powyższego należy zauważyć, iż spoczywający na sądzie ubezpieczeń społecznych obowiązek wydania rozstrzygnięcia,o którym mowa w powołanym wyżej przepisie nie dotyczy spraw o innym przedmiocie rozpoznania, niż ustalenie (stwierdzenie nabycia) prawa do świadczenia lub ustalenie jego wysokości. Przepis ten ma charakter wyjątkowy, ponieważ wprowadza obowiązek sądu ubezpieczeń społecznych orzekania w przedmiocie, który nie był objęty zaskarżoną decyzją (ponad żądanie). Rozszerzająca wykładnia tego przepisu jest niedopuszczalna.Tak więc nie może on mieć zastosowania w sprawach z odwołania od decyzji wydanych w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczenia oraz wznowienia ich wypłaty (art. 135 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Rozpoznawana sprawa należy do takiej kategorii spraw. Stanowisko takie zaprezentował Sąd Najwyższy w wyrokach z 3 grudnia 2013r. sygn. I UK 188/13, z 3 grudnia 2013r. sygn. I UK 198/13, jak również Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z 24 stycznia 2013r. III AUa 1045/12,LEX nr 1271964. Tym samym w niniejszej sprawie obowiązek wynikający z art. 118 ust.1 a nie powstaje, a co za tym idzie orzeczenie Sądu Okręgowego w tym przedmiocie nie może wpłynąć na ewentualne przyszłe roszczenie o odsetki, gdyż prawomocny wyrok sądowy w części nieobjętej jego sentencją nie korzysta z przymiotu związania jego treścią innych organów oraz powagi rzeczy osądzonej, o jakich mowa wart. 365 i art. 366 kpc. Z uwagi na powyższe, nie było podstaw prawnych do uwzględnienia żądania w omawianym zakresie, co skutkowało oddaleniem apelacji w tej części, na podstawieart. 385 kpc.
W tym miejscu należy nadmienić, iż ustawa z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. ( Dz. U. z 4.02.2014 r., poz. 169) –, przewiduje możliwość wypłaty odsetek na warunkach określonych w jej art. 8, ( między innymi w sytuacji braku orzeczenia sądu w tym przedmiocie) przy czym niezbędne jest złożenie wniosku o ich wypłatę do właściwego oddziału ZUS.
Już tylko na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, a to mając na względzie, iż pismo zawierające przedmiotowy środek zaskarżenia zarzuca naruszenie art. 118 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, że podstawą zawieszenia wypłaty emerytury wnioskodawczyni były przepisy art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257 poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291 poz. 1707) w zw. zart. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 roku. Przepisy te wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012r., sygn. akt K2/12 zostały deregowane z porządku prawnego w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Po wydaniu, jak i ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, pozwany Zakład nie mógł podejmować z urzędu żadnych czynności zmierzających do wypłaty zaległych świadczeń, jak sugeruje apelująca. W sytuacji bowiem gdy podstawą wydania prawomocnej decyzji (zawieszającej wypłatę ) była norma prawna uznana następnie za niekonstytucyjną, warunkiem wznowienia postępowania administracyjnego i w konsekwencji ewentualnej wypłaty świadczenia, jest złożenie skargi o wznowienie tego postępowania, w trybieart. 145 a kodeksu postępowania administracyjnego, który przewiduje 1 miesięczny termin do wystąpienia z taką skargą od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału. Z kolei organ rentowy, po przesądzeniu w pierwszej kolejności spełnienia przesłanek do wznowienia postępowania, jest zobowiązany w ciągu 30 dni od dnia złożenia skargi, do wydania decyzji merytorycznej. Niewydanie zaś w tak określonym terminie decyzji zgodnej z prawem, może rodzić skutki z art. 85 ustawy systemowej. Ocena okoliczności przewidzianych powołanym przepisem i ocena ich skutków, nie może być jednak przedmiotem niniejszego postępowania.
Ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych cofnął apelację od wyżej określonego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie w części dotyczącej przyznania wnioskodawczyniA. W.prawa do wypłaty emerytury od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012r. wyrażając tym samym wolę odstąpienia od postępowania apelacyjnego w powyższym zakresie, to wobec tak zaistniałej sytuacji procesowej i wobec uznania, że czynność pozwanego Zakładu nie narusza słusznego interesu ubezpieczonej – szczególnie w świetle treści przepisów ustawy z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. ( Dz. U. z 4.02.2014 r., poz. 169) –, Sąd Apelacyjny w pkt III wyroku orzekł o umorzeniu postępowania apelacyjnego w powyższym zakresie stosownie do uregulowania wynikającego zart. 391 § 2 kpcw związku zart. 469 kpc.