Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 214/14
Data wyroku: 2014-07-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Tokarczyk, Małgorzata Peteja-Żak, Kazimierz Cieślikowski
Słowa kluczowe: Wymuszenie Rozbójnicze
Podstawa prawna: art. 410 kpk

Sygnatura akt VI Ka 214/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia29 lipca 2014r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Grażyna Tokarczyk
Sędziowie SSO Kazimierz Cieślikowski
SSR del. Małgorzata Peteja-Żak (spr.)
Protokolant Wenesa Kubaczyńska

po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r.
przy udziale Andrzeja Zięby
Prokuratora Prokuratury Okręgowej
sprawyW. S.ur. (...)wZ.
synaE.iH.
oskarżonego zart. 282§1 kk
na skutek apelacji wniesionych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 4 listopada 2013 r. sygnatura akt IX K 263/11
na mocyart. 437 kpk,art. 438 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt VI Ka 214/14

UZASADNIENIE WYROKU

z dnia 29 lipca 2014r.
OskarżonyW. S.stanął pod zarzutem tego, że w okresie od 2000r. do września 2002r. wG.doprowadziłJ. K. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że po zwrocie przez pokrzywdzoną pożyczki wraz z odsetkami zastraszył ją mówiąc, iż pieniądze w rzeczywistości pochodziły odR. W., który nadal żąda odsetek w wysokości 60% oraz kar umownych od pożyczonej sumy pod groźbą postrzelenia pokrzywdzonej lub wywiezienia jej córki do domu publicznego i w ten sposób wymusił na niej przekazanie pieniędzy w kwocie 50.000 złotych oraz ośmiu weksli in blanco, w oparciu o które zasądzono od pokrzywdzonej kwotę 135.000 złotych, tj. popełnienia występku zart. 282 § 1 kk.
Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 listopada 2013r., w sprawie o sygn. IX K 263/11, uniewinnił oskarżonego od zarzucanego mu czynu.
Nadto na mocyart. 632 pkt 2 kpkkosztami procesu obciążono Skarb Państwa.
Wyrok ten zaskarżyli w całości na niekorzyść oskarżonego pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej oraz osobiście oskarżycielka posiłkowaJ. K. (1). Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zarzucił wyrokowi:

1
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a to:

a
naruszenieart. 442 § 3 kpkpoprzez:

- niewyjaśnienie zbieżności pomiędzy zapisami dokonanymi w dokumencie stworzonym przez córkę oskarżonego, podpisanym(...)a dokumentami utworzonymi przez samego oskarżonego oraz podpisanymi(...),
- brak wnikliwej analizy rozbieżności pomiędzy zapisami w dokumentach utworzonych w okresie objętym zarzutem a dokumentami utworzonymi w czasie postępowania przygotowawczego przez oskarżonego – dołączonymi do wyjaśnień oskarżonego,
- brak dokonania analizy w kierunku zasadności zmiany kwalifikacji prawnej czynu wobec oskarżonego w miejsce zarzutu określonego w akcie oskarżenia, tj. przestępstwa zart. 282 § 1 kkna czyn stypizowany wart. 191 § 2 kk,
- brak oceny dowodu w postaci karty zabiegów praktyki stomatologicznej prowadzonej przez oskarżycielkę posiłkową dot. przebiegu leczenia i dat wizyt w gabinecie córki oskarżonego w kontekście dokumentu podpisanego(...);
b) obrazęart. 7 kpkpoprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów ocenianych z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, i tak:
- bezzasadne przyjęcie, iż nie sposób wykluczyć aby świadekD. S.okoliczności powstania dokumentu opatrzonego podpisem(...)nie opisała podczas poprzednich przesłuchań na skutek „przeoczenia”, a powstać miałyby one podczas rzekomych „wizyt towarzyskich w gabinecie dentystycznym oskarżycielki posiłkowej”,
- stwierdzenie, iż kwestia dowodu z zapisku o formie zbliżonej do pozostałych rozliczeń oskarżonego, opatrzonego nazwiskiem(...)nie uwiarygadnia w stopniu istotnym wersji oskarżycielki posiłkowej – mając w polu widzenia pozostały zgromadzony materiał dowodowy,
- całkowite pominięcie analizy dowodu z zaświadczenia Urzędu Skarbowego, iż w okresie wskazywanym przez świadkaD.S., kiedy rzekomo miałoby dochodzić do „wizyt towarzyskich” w gabinecie stomatologicznym oskarżycielki posiłkowej i powstania dokumentu opatrzonego podpisem(...)J. K. (1)od roku juz nie prowadziła działalności gospodarczej,
- błędna ocena zeznań świadkaB. J.uprawdopodobniająca zdaniem Sądu tezę co do podjęcia przez oskarżycielkę posiłkową próby spowodowania potwierdzenia przez świadka stanu rzeczy niezgodnego z zapamiętanymi przez świadka faktami, a mająca korespondować z tezą oskarżonego o tworzeniu przezJ. K. (1)fałszywych dowodów w świetle zeznań świadka podczas rozprawy wskazujących, iż oskarżycielka posiłkowa wspominała, iż „ten mężczyzna jej groził”,
- brak dogłębnej analizy motywów i korzyści pozaprocesowych bądź procesowych osoby na której polecenie świadekD. S.utworzyła dokument opatrzony podpisem(...), a także bezzasadne założenie, iż osobą tą mogła być oskarżycielka posiłkowa, co w świetle dokonanych na dokumencie zapisów w sposób oczywisty było dla niej niekorzystne,
- brak wnikliwej analizy zeznań świadkaW., z których wynika, iż posiadał on oświadczenie oskarżycielki posiłkowej nie zgłoszone w żadnym postępowaniu jako dowód – wystawione na nazwisko oskarżonego, a które to w świetle przyjętej przezW. S.linii obrony było dokumentem potwierdzającym przedstawioną przez niego wersję;
2. obrazę przepisu postępowania, a toart. 170 § 1 pkt 5 kpkpoprzez bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego oskarżycielki posiłkowej z opinii biegłego rewidenta, mającego na celu wykazanie mechanizmu tworzenia dokumentów przez oskarżonego w okresie objętym zarzutem oraz na etapie postępowania przygotowawczego;
3. błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a to:
- ustalenie, nieoparte na materiale dowodowym, iż oskarżycielka posiłkowa nie wykazała gróźb bezprawnych i obawy przed ich spełnieniem przez oskarżonego,
- błędne ustalenie, iż oskarżony swym zachowaniem nie wypełnił znamion zarzucanego mu czynu.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Oskarżycielka posiłkowa natomiast, zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego oraz wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuciła mu:

1
błąd w ustaleniach faktycznych leżący u podstaw zaskarżonego wyroku i mający wpływ na jego treść polegający na niesłusznym przyjęciu, iż oskarżony nie dopuścił się zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do bezspornego ustalenia, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu zart. 282 § 1 kk;

2
obrazę przepisów dotyczących uzasadnienia wyroku polegającą na tym, że uzasadnienie nie spełnia wymogów formalnych, albowiem Sąd nie wykazał jakie fakty uznał za udowodnione lub nieudowodnione i na podstawie jakich dowodów poczynił swe ustalenia, a nadto uzasadnienie jest wewnętrznie sprzeczne;

3
całkowity brak realizacji wiążących wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15 lutego 2011r., sygn. akt VI Ka 893/10.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje okazały się zasadne na tyle, że w wyniku ich wywiedzenia zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. Koniecznym stało się zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Wyrok ten zapadł z obrazą prawa procesowego, a toart. 410 kpk, ale takżeart. 366 kpk, która miała wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przepisart. 410 kpkzostaje wszak naruszony wówczas, gdy Sąd merytoryczny opiera wyrok na okolicznościach nieujawnionych w toku rozprawy głównej, jak też i wówczas, gdy pomija przy wyrokowaniu ujawnione w toku rozprawy głównej okoliczności. A zatem zawarty w owym przepisie obowiązek Sądu rozstrzygania na podstawie całokształtu ujawnionych okoliczności będzie przez Sąd respektowany, gdy zgodnie z obowiązującą ustawą procesową przeprowadzi on dowody, w tym również te wnioskowane przez strony i prawidłowo rozważy całokształt ujawnionych w ten sposób okoliczności, zwłaszcza te istotne dla rozstrzygnięcia (por. wyrok SN z dnia 15 XII 2011r., II KK 183/11, Lex nr 1108458; wyrok SN z dnia 5 VI 2007r., II KK 396/06, Lex nr 282281; wyrok SN z dnia 26 VII 2007r., IV KK 172/07, Lex nr 307757; wyrok SN z dnia 26 VI 2007r., II KK 120/07, Lex nr 282233; wyrok SA w Krakowie z dnia 28 II 2013r., II AKa 26/13, KZS 2013/4/68, Prok. i Pr. - wkł.2013/12/21). Z kolei obowiązkiem Przewodniczącego składu orzekającego, stosownie do dyrektywy zawartej wart. 366 § 1 kpk, jest czuwanie nad tym, aby wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy. Realizacja tego obowiązku następuje m. in. poprzez prawidłowe przeprowadzenie dowodów zgłoszonych przez strony, jak również podjęcie z urzędu inicjatywy zmierzającej do przeprowadzenia dowodów potrzebnych dla ustalenia okoliczności wpływających na kierunek i kształt rozstrzygnięcia (tak wyrok SN z dnia 5 XII 2012r., IV KK 340/12, Lex nr 1231600, Prok. i Pr. – wkł. 2013/3/9).
Tymczasem Sąd I instancji dopuścił się poważnego uchybienia procesowego - z jednej strony nie dopełniając owego obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów zawnioskowanych, a nawet dopuszczonych już do postępowania, z drugiej zaś strony opierając swoje orzeczenie na materiale dowodowym nieujawnionym na rozprawie głównej. Uchybienie to wprost zatem uniemożliwiało realizację zaleceń Sądu Okręgowego w Gliwicach, zawartych w pisemnych motywach jego wyroku z dnia 15 lutego 2011r., sygn. VI Ka 893/10, dot. podjęcia analizy i merytorycznej oceny zapisków oskarżonego oraz pisma podpisanego danymi(...)w powiązaniu z innymi dowodami, w tym zwłaszcza z wyjaśnieniami oskarżonego i zeznaniamiJ. K. (1).
Bez wątpienia w toku przewodu sądowego Sąd Rejonowy, po przesłuchaniu oskarżonego oraz świadków, ujawnił poszczególne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Gliwicach o sygn. I Nc 127/05 (a po złożeniu zarzutów od nakazu zapłaty – o sygn. I C 444/05), a także dokumenty z akt Sądu Rejonowego w Gliwicach o sygn. I C 1018/05 oraz z sześciu innych akt tegoż Sądu, wobec połączenia spraw do wspólnego rozpoznania (k. 672, 729). Niestety, przed zamknięciem przewodu sądowego Sąd Rejonowy ponownie nie sięgnął po instytucję zart. 394 § 2 kpki nie ujawnił wszystkich dowodów zawnioskowanych przez Prokuratora w akcie oskarżenia, w tym przede wszystkim dowodu z ekspertyzy pisma ręcznego i podpisów, sporządzonej przez biegłego pismoznawcę (k. 345-356), wedle której zapiski zawierające pewne rozliczenia, a podpisane nazwiskiemR. W., zostały nakreślone przez córkę oskarżonegoD.S., ale także i dowodów zgromadzonym w roku rozprawy, złożonych przez oskarżycielkę posiłkową na wezwanie Sądu, w postaci odpisu aktu notarialnego dot. sprzedaży mieszkania oraz zaświadczeń Naczelnika US o wysokości dochodu (k. 438-439, 440-441, 500), czy w końcu karty zabiegów pacjentkiD.S.(k. 760). O ile pozostałe ważkie dowody w postaci licznych, odręcznych zapisków – rozliczeń oskarżonego, pisma z nazwiskiemR. W., czy chronologicznego zestawienia wypłaconej gotówkiJ. K.znajdują się na k. 743-754 akt sprawy oraz na k. 135-143 akt I C 444/05 (ujawnionych na rozprawie), o tyle zaniechanie ujawnienia wskazanych m. in. wyżej dowodów skutkowało ograniczeniem przez Sąd meriti postępowania dowodowego, a tym samym niemożnością oparcia się na nich przy ferowaniu wyroku, czego jednak Sąd wydający rozstrzygnięcie nie zauważył. Mimo to więc, w pisemnych motywach wyroku Sąd oparł się przede wszystkim na opinii grafologicznej, dokonując oceny tego dowodu w połączeniu z dowodami innymi, w tym głównie z zeznaniami samej pokrzywdzonej, do czego jednak nie był uprawniony; podjęcie zaleconej przez Sąd Okręgowy analizy rozbieżności pomiędzy zapisami i merytorycznej oceny zapisków oskarżonego, zawierających rozliczenia, w powiązaniu z pismem podpisanym nazwiskiemR. W.(k. 344) nie było zatem możliwe, jak również weryfikowalne przez Sąd odwoławczy w obliczu nieujawnienia co najmniej we wskazanym wyżej zakresie materiału dowodowego. Nieujawniony dowód z opinii biegłego pismoznawcy, jak wynika z analizy akt sprawy oraz treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, był podstawowym i wyjściowym wręcz dla dokonania dalszej analizy pozostałych dokumentów zawierających odręczne zapiski oraz zestawienie chronologiczne wypłat, dokonane przez oskarżonego. Zatem o ile zarzut apelacji dot. braku dokonania analizy w kierunku zasadności zmiany kwalifikacji prawnej czynu naart. 191 § 2 kkw obliczu poczynionych przez Sąd orzekający ustaleń miał znaczenie drugoplanowe, o tyle dopuszczenie dowodu o tak zasadniczym znaczeniu dla kwestii odpowiedzialności oskarżonego, jak i innych wyżej wymienionych dowodów, było konieczne, a omawiane uchybienie miało charakter rażący, doprowadzając do wyrokowania w sprawie w oparciu o dowody nieujawnione na rozprawie.
Nadto należy zauważyć, iż Sąd merytoryczny – uwzględniając wniosek pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, dopuszczając na rozprawie dowód z akt o sygn. Ds. 43/10 i IX K 300/06 i zwracając się o te akta (k. 692verte) – następnie dowodu z dokumentów zawartych w aktach tych spraw nie przeprowadził, przesłuchując jedynie na okoliczność ustalenia tożsamości sytuacji w jakiej znalazł się oskarżony świadkówJ. R.iA. K..
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że przeprowadzenie kontroli odwoławczej w niniejszej sprawie nie było możliwe. Tym samym też bezprzedmiotowe i przedwczesne stało się odniesienie do pozostałych zarzutów obu apelacji. Zaistniałe uchybienie procesowe jest rażące i musi być ocenione jako mogące mieć istotny wpływ na treść wyroku, zatem konieczne było jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia Sądu Rejonowego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy rodzi się konieczność ponownego, szczegółowego przesłuchania przez Sąd orzekający co najmniej oskarżonego i oskarżycielki posiłkowejJ. K. (1)celem wyjaśnienia rysujących się rozbieżności w ich relacjach, zwłaszcza w zakresie ilości zawartych między nimi umów pożyczek oraz częściowej ich spłaty (na co ma wskazywać zdaniem skarżącej analiza załączonych dokumentów k. 743 i nast.), a także okoliczności powstania wszystkich dołączonych dokumentów (m. in. tego podpisanego nazwiskiemR. W., tych z podpisemP. K., w końcu i tych spisanych najprawdopodobniej przez oskarżonego w latach 2002-2003, wiadomości mailowych z roku 2003 oraz potwierdzenia wykonania przez bank dyspozycji wypłaty gotówki, które wskazują w swej treści na utrzymywanie kontaktu przez strony także i w roku 2003, w tym dalsze dokonywanie wypłat przez oskarżonego pieniędzyJ. K. (1), a nawet przekazanie jej 1 egz. umowy pożyczki - k. 219-225). Po ujawnieniu wszystkich zgromadzonych dokumentów w sprawie Sąd orzekający dokona ich oceny i analizy ich wzajemnych powiązań w zestawieniu z pozostałymi dowodami w postaci wyjaśnień oskarżonego, zeznań pokrzywdzonej, jak również zeznań pozostałych świadków, które Sąd będzie uprawniony ujawnić na rozprawie po myśliart. 442 § 2 kpk, o ile nie pojawi się konieczność ich ponownego bezpośredniego przeprowadzenia. Podejmie także decyzję odnośnie przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach innych dołączonych spraw, w tym tych o sygn. Ds. 43/10 i IX K 300/06.
Tak zebrany materiał dowodowy Sąd podda następnie wszechstronnej i wnikliwej analizie oraz swobodnej ocenie zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, po czym wyciągnie prawidłowe wnioski końcowe, oczywiście z uwzględnieniem podniesionych powyżej uwag Sądu odwoławczego i wystrzegając się uchybień, które zadecydowały o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Przy tak zgromadzonych dowodach, dbając o wyjaśnienie różnic zachodzących pomiędzy nimi oraz dokonując oceny każdego przeprowadzonego dowodu w powiązaniu z pozostałym materiałem, stosując dyrektywy swobodnej analizy określone wart. 7 kpk, wyciągnie merytoryczne wnioski końcowe oraz dokona ponownie oceny prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu, ewentualnie także zart. 191 § 2 kk.
Z tych wszystkich powodów Sąd Okręgowy orzekł jak w części dyspozytywnej swego wyroku.