Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2171/13
Data wyroku: 2014-02-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Modrzyński
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 i 993 k.c.

Sygn. akt I C 2171/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 lutego 2014 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Wojciech Modrzyński
Ławnicy : --------------------------
Protokolant: : st. sekr. sądowy Monika Falkiewicz
po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014 r. w Toruniu
sprawy z powództwaP. K.
przeciwkoJ. B.
o zachowek

1
Zasądza od pozwanegoJ. B.na rzecz powodaP. K.kwotę 119.230zł (sto dziewiętnaście tysięcy dwieście trzydzieści złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

2
zasądza od pozwanegoJ. B.na rzecz powodaP. K.kwotę 9.579zł (dziewięć tysięcy pięćset siedemdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 3.617zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

IC 2171/13

UZASADNIENIE
Do Sądu Okręgowego w Toruniu wpłynął pozewP. K.przeciwkoJ. B.o zapłatę kwoty 119.230,00 zł. W uzasadnieniu swego pozwu powód wskazał, iż jest synemJ. K., który zmarł 4 grudnia 2010 roku wT.. Powód jest jedynym spadkobiercą ustawowymJ. K.. Postanowieniem z 30 października 2012 roku Sąd Rejonowy w Toruniu stwierdził, że spadek poJ. K., który zmarł 4 grudnia 2010 roku wT.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 5 marca 2004 roku otwartego i ogłoszonego przez przed Sądem Rejonowym wT.w dniu 18 maja 2012 roku w sprawie XI Ns 337/12 nabył siostrzeniecJ. B.w całości. Jednocześnie spadkodawca obciążył spadkobiercę zapisami polegającymi na nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz siostryJ. D., spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wT., przyulica (...)oraz wypłaceniu powodowi kwot znajdujących się w chwili otwarcia spadku na książeczkach oszczędnościowych w(...) S.A.Pismem z dnia 28 lutego 2013 roku pozwanyJ. B.został wezwany do wykonania zapisu na rzecz powoda wynikającego z testamentuJ. K.. W dniu 15 maja 2013 rokuJ. B.wypłacił powodowi kwotę 767 zł znajdującą się na książeczce oszczędnościowej należącej do spadkodawcy. Zgodnie z treściąart. 911 k.c.powodowi przysługuje roszczenie o zachowek wynoszący połowę udziału spadku. Gdyby spadkodawca w niniejszej sprawie nie sporządził testamentu cały spadek przypadłby jego synowi jako spadkobiercy ustawowemu. W skład spadku po janieK.wchodzą: prawo własności lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wT.dla którego prowadzona jestKsięga Wieczysta KW nr (...)o wartości 120.000 zł oraz udział wynoszący 3/4 części w prawie własności nieruchomości rolnej położonej wM.gminaC., dla której w Sądzie Rejonowym wG.prowadzona jestKsięga Wieczysta KW nr (...)o powierzchni 9,0100 ha o wartości 120.000 zł. Powód otrzymał tytułem zapisu 767 zł i w tej sytuacji żądanie zapłaty kwoty 119 230 zł jako należnego zachowku uznać należy za usprawiedliwione.
W odpowiedzi na pozewJ. B.uznał powództwo do kwoty 60.000,00 zł i wniósł o oddalenie powództwa w pozostałej części. Domagał się także zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu oraz wg zestawienia, które zostanie przedłożone na rozprawie. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż dziedziczenieJ. B.poJ. K.jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie. Pełnomocnik pozwanego przyznał, iż w skład spadku poJ. K.wchodzi udział we własności nieruchomości położonej wM.gminaC., dla której w Sądzie Rejonowym wB.Wydział Zamiejscowy w Golubiu-Dobrzyniu prowadzona jestKsięga Wieczysta KW (...)o wartości 120.000 zł. W ocenie pełnomocnika pozwanego przy obliczaniu zachowku nie można uwzględniać zapisu lokalu mieszkalnego jako zapisu zwykłego , stąd należny powodowi zachowek wynosi 60.000 zł, a nie 120.000 zł.

Sąd ustalił, co następuje:
SpadkodawcaJ. K.zmarł 4 grudnia 2010 roku wT.i przed śmiercią na stałe zamieszkiwał wT., przyulicy (...).J. K.w chwili śmierci był rozwiedziony i miał jednego synaP. K..
Dowód: okoliczność niesporna, zapewnienie spadkowe złożone w SR wT.w sprawie XI Ns 1666/12 k- 24
W dniu 5 marca 2004 roku, przed notariuszemI. L.J. K.sporządził testament, w którym oświadczył, że do całości spadku powołuje swojego siostrzeńcaJ. B., synaW.iE., którego obciąża zapisami: polegającymi na przeniesieniu nieodpłatnie na rzeczJ. D., córkiS.iH.spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, położonego wT.przyulicy (...)oraz na wypłaceniu synowi spadkodawcyP. K.synowiJ.iG.kwot znajdujących się w chwili otwarcia spadku na książeczce oszczędnościowej w(...)II Oddział wT.nr(...)oraz na książeczce oszczędnościowej na wkłady terminowe w(...) SAII Oddział wT.nr(...).
Dowód: okoliczność niesporna, testament J.K.k 18 akt XI Ns 1666/12
Postanowieniem z dnia 30 października 2012 roku Sąd Rejonowy wT.stwierdził, że spadek poJ. K., który zmarł 4 grudnia 2010 roku wT.i ostatnio stale zamieszkiwał wT.na podstawie testamentu notarialnego z 5 marca 2004 roku otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym wT.18 maja 2012 roku w sprawie XI Ns 337/12 nabył siostrzeniecJ. B.w całości.
Dowód: okoliczność niesporna, postanowienie SR wT.k – 26 akt XI Ns 1666/12
W skład spadku po zmarłym wJ. K.wchodzą wyłącznie:

⚫

własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, położone wT.przyulicy (...), dla którego w Sądzie Rejonowym wT.prowadzona jestKsięga Wieczysta KW nr (...)o wartości 120.000 zł,

oraz udział wynoszący 3/4 części w prawie własności nieruchomości rolnej, położonej wM.gminaC., dla której w Sądzie Rejonowym wB.Wydział Zamiejscowy wG.prowadzona jestksięga wieczysta KW (...)o powierzchni 9,0100 ha o wartości 120.000 zł.

Kwota 767 zł znajdująca się na wskazanych w testamencie książeczkach oszczędnościowych w(...) S.A.wW.II Oddział wT..

Dowód:okoliczność niesporna, odpisy KW k-17 i n.
Na wezwanie powoda z dnia 28 lutego 2013 roku pozwanyJ. B.wykonał zapis, wynikający z testamentuJ. K., na jego rzecz i w tym celu w dniu 15 maja 2013 rokuJ. B.wypłacił powodowi kwotę 767 zł znajdującą się na książeczkach oszczędnościowych należący wcześniej do spadkodawcy.
Dowód:okoliczność niesporna

Sąd zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o złożone do akt sprawy dokumenty, w szczególności odpisy ksiąg wieczystych, dokumenty stwierdzające nabycie spadku znajdujące się w aktach Sądu Rejonowego wT.w sprawie XI Ns 1666/12 oraz zgodne oświadczenia obu stron postępowania. Sąd uznał złożone do akt dokumenty za w pełni wiarygodne. Żaden z dokumentów nie był kwestionowany przez strony postepowania. Co do zasady stan faktyczny niniejszej sprawy był bezsporny między stronami.
W niniejszej sprawie strony zgodnie wskazały skład spadku jak i wartość poszczególnych składników majątkowych wchodzących do spadku. Spór między stronami dotykał wykładniart. 993 k.c.i zasad obliczania należnego powodowi zachowku. W ocenie powoda przy obliczaniu zachowku konieczne jest uwzględnienie jako podstawy obliczenia zachowku także zapisów zwykłych ujętych w testamencie. W tej sytuacji powód miałby prawo do żądania połowy wartości mieszkania położonego wT.jak i połowy wartości udziału w nieruchomości położonej wM.gminaC.. Po odliczeniu wypłaconego mu zapisu (767 zł) do zapłaty pozostała by kwota 119.230 zł tytułem należnego zachowku.
Zdaniem pozwanegoart. 993 k.c.nie pozwala na uwzględnienie przy obliczaniu zachowku, zapisu zwykłego. W tej sytuacji przy obliczaniu zachowku można byłoby uwzględnić wyłącznie udział w nieruchomości położonej wM.gminaC.. Wartości nieruchomości strony ustaliły zgodnie na kwotę 120 000 zł i w tej sytuacji podstawą ustalenia zachowku byłby wyłącznie udział w tej nieruchomości. Należny powodowi zachowek wynosiłby 60 000 zł.
Zgodnie zart. 993 k.c.przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Powyższy przepis w chwili sporządzania testamentu przezJ. K.i jego śmierci brzmiał: Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Ustalenie substratu zachowku jest operacją czysto rachunkową, od wartości aktywów odlicza się długi spadkowe.Artykuł 993 k.c.nakazuje jednak uwzględniać, przy ustalaniu czystej wartości spadku, uczynione przez spadkodawcę zapisy i polecenia. Stąd też wartość zapisów i poleceń stanowi podstawę do obliczenia zachowku, nie odejmuje się ich od wartości aktywów, mimo że są długami spadkowymi (tak Komentarz do Kodeksu Cywilnego pod red. E. Niezbeckiej, A. Kidyba uwagi do art. 993 k.c., LEX 2011). Podobny pogląd wyraziła E. Skowrońska w Komentarzu doKodeksu Cywilnego, Księga Czwarta. Spadki (wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1995, uwagi do art. 993 k.c.) wskazując, iż ustawa wyraźnie określa, iż przy ustalaniu wartości stanu czynnego spadku nie odejmuje się wartości zapisów i poleceń, mimo, iż stanowią one długi spadkowe. Sąd Okręgowy rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje powyższy pogląd. W tej sytuacji wartość stanu czynnego spadku ustalona powinna zostać przy uwzględnieniu zapisów- także zapisu własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wT.przyul. (...)o wartości 120.000 zł. Łączna wartość strony czynnej spadku poJ. K.wynosi 240.767 zł. Pozwany wykonując zapis na rzecz powoda wypłacił mu 767 zł. Do ustalenia wysokości należnego zachowku pozostała kwota 240.000 zł. Zgodnie zart. 991 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Powód –P. K.jest jedynym spadkobiercom ustawowym zmarłegoJ. K.. W tej sytuacji ma on prawo do zachowku wynoszącego ½ ustalonej wartości stanu czynnego spadku.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd zgodnie z powołanymi wyżej przepisami orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w myślart. 98 k.p.c.W ocenie Sądu pozwany jako strona przegrywająca ma obowiązek zwrócenia powodowi kosztów postepowania, w tym również kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. W niniejszej sprawie sporna między stronami była zasada w oparciu, o którą powinna zostać ustalona strona czynna spadku stanowiąca podstawę ustalenia należnego zachowku. Sąd nie podzielił poglądu pozwanego i uznał go za stronę przegrywającą sprawę w całości. Na koszty postępowania składają się: opłata od pozwu 5.962,00 zł i wynagrodzenie pełnomocnika powoda w kwocie 3.617,00 zł ustalone zgodnie z §6 pkt 6 Rozporządzeni Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2013.490 tekst jednolity).