Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 998/14
Data wyroku: 2014-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jarosław Komorowski

WYROK

W I M I E N I U

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 października 2014 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu w XVII Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący:  SSO Jarosław Komorowski
Protokolant: st. prot. sąd. Agnieszka Popławska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Artura Domańskiego
po rozpoznaniu w dniu 27 października 2014 roku
sprawyJ. E. (1)
oskarżonej o przestępstwa zart. 190 § 1 k.k.iart. 193 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą we Wrześni z dnia 15 maja 2014 roku, sygn. akt VII K 730/13
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania
SSO Jarosław Komorowski

UZASADNIENIE
J. E. (1)została oskarżona o to, że:
I. w dniu 7 czerwca 2013 roku w miejscowościB., gm.W., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu zJ. E. (2)wbrew woliI. Z.wdarła się do jej mieszkania na terenie posesji przyul. (...),
tj. o czyn zart. 193 k.k.,
II. w tym samym miejscu i czasie, kierowała groźby pozbawienia życia pod adresemI. Z., które to groźby wzbudziły w zagrożonej uzasadnioną obawę, iż mogą zostać spełnione,
tj. o czyn zart. 190 § 1 k.k.
Postanowieniem z dnia 15 maja 2014 roku, wydanym na rozprawie głównej w sprawie o sygn. akt VII K 730/13, Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą weW.na podstawieart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.umorzył postępowanie karne wobec oskarżonejJ. E. (1)o czyn zarzucany w punkcie II aktu oskarżenia zart. 190 § 1 k.k.i to wobec cofnięcia wniosku o ściganie przez pokrzywdzoną.
Wyrokiem z dnia 15 maja 2014 roku, wydanym w tej samej sprawie na posiedzeniu, Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą weW.:
1. na podstawieart. 66 § 1 i 2 k.k.iart. 67 § 1 k.k.warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonejJ. E. (1)o czyn zart. 193 k.k.na okres próby 1 roku,
2. na podstawieart. 67 § 3 k.k.w zw. zart. 39 pkt 7 k.k.iart. 49 § 1 k.k.orzekł od oskarżonej na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w kwocie 300 zł,
3. na podstawieart. 627 k.p.k.zasądził na rzecz Skarbu Państwa kwotę 90 zł tytułem kosztów sądowych.
Od powyższego wyroku apelację wywiódł prokurator, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonejJ. E. (1).
Apelujący zarzucił mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów postępowania karnego, a mianowicie przepisówart. 339 § 5 k.p.k.w zw. zart. 135 k.p.k.polegającą na braku właściwego zawiadomienia o posiedzeniu oskarżyciela publicznego w przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania karnego, co pozbawiło prokuratora prawa do wzięcia udziału w posiedzeniu i wyrażenia swojego stanowiska co do wniosku i ewentualnego zastosowania obowiązków w okresie próby i środków karnych.
Poza tym apelujący zarzucił mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów postępowania karnego, a mianowicie przepisówart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.w zw. zart. 12 § 3 k.p.k.polegającą na umorzeniu postępowania wobecJ. E. (1)o czyn zart. 190 § 1 k.k.wobec cofnięcia przez pokrzywdzoną wniosku o ściganie w sytuacji, gdy Sąd nie wydał zarządzenia o wyrażeniu zgody na cofnięcie takiego wniosku.
Uzasadniając wywiedzioną apelację prokurator wskazał, że Sąd Rejonowy nie wydał zgody na cofnięcie wniosku o ściganie, wbrew dyspozycjiart. 12 § 3 k.p.k., gdyż w protokole rozprawy z dnia 15 maja 2014 roku nie zawarł zarządzenia w tym przedmiocie. Poza tym, jako że oświadczenie pokrzywdzonej o cofnięciu wniosku wpłynęło do Sądu w dniu 29 kwietnia 2014 roku, prezes sądu winien skierować sprawę na posiedzenie zgodnie z treściąart. 339 § 3 pkt 1 k.p.k., w którym strony mogły wziąć udział.
Prokurator podkreślił, że Sąd Rejonowy o umorzeniu postępowania nie poinformował prokuratora, który z uwagi na jego tryb nie był obecny na rozprawie głównej. Tym samym uniemożliwił złożenie zażalenia przez oskarżyciela publicznego w terminie 7 dni. Dlatego zasadnym i koniecznym jest również skierowanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia powołując się na wyżej przytoczone uchybienia proceduralne Sądu, na które oskarżyciel publiczny nie miał wpływu.
W dalszej części uzasadnienia skarżący podkreślił, że wobec złożenia wniosku przez oskarżonąJ. E. (1)na rozprawie głównej o warunkowe umorzenie postępowania Sąd skierował sprawę na posiedzenie, wyznaczając jego termin w tym samym dniu pół godziny później. Z adnotacji w protokole wynika, że prokurator został zawiadomiony o jego terminie telefonicznie, mimo że przepisy takiej możliwości nie przewidują. Zgodnie zart. 135 k.p.k.prokuratora zawiadamia się o rozprawach i posiedzeniach przez doręczenie wykazu spraw, które maja być w danym dniu rozpoznane. W konsekwencji Sąd pozbawił prokuratora prawa do wzięcia udziału w posiedzeniu, a tym samym uniemożliwił wyrażenia stanowiska co do wniosku i ewentualnego zastosowania obowiązków w okresie próby i środków karnych.
Wobec powyższego prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się częściowo zasadna, przy czym nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku w postaci uchylenia zarówno wyroku jak i postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w dniu 15 maja 2014 roku. Zaznaczyć bowiem trzeba, że w analizowanym układzie procesowym przedmiotem kontroli instancyjnej Sądu Odwoławczego mógł być wyłącznie wyrok Sądu Rejonowego w Środzie Wlkp., dotyczący kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonejJ. E. (1)za występek zart. 193 k.k.Prowadzone przeciwko oskarżonej postępowanie karne o przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.zostało bowiem umorzone wydanym w tym samym dniu postanowieniem, które - wobec jego niezaskarżenia przez żadną ze stron - uprawomocniło się w dniu 23 maja 2014 roku. Skoro prokurator uznał, że decyzja w tym zakresie jest wadliwa, a przy tym nie została przez niego zakwestionowana z przyczyn od niego niezależnych, winien sformułować wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, dopełniając wszystkich warunków, o których mowa w dyspozycjiart. 126 § 1 k.p.k.Wprawdzie prokurator zasygnalizował konieczność złożenia takiego wniosku w uzasadnieniu wywiedzionej skargi, jednakże nie sposób uznać, aby w ten sposób skutecznie go złożył, tym bardziej że nie tylko nie podjął próby wykazania, że zaistniały formalne i merytoryczne przesłanki zart. 126 § 1 k.p.k., ale nawet nie wyartykułował swojej woli w tym zakresie w sposób precyzyjny i kategoryczny, domagając się od Sądu I instancji przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W tych okolicznościach kontrola instancyjna kwestionowanego przez prokuratora postanowienia nie była dopuszczalna.
Przechodząc do analizy zarzutu dotyczącego wydanego przez Sąd I instancji wyroku stwierdzić należy, że rację ma skarżący podnosząc, że Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy przepisówart. 339 § 5 k.p.k.w zw. zart. 135 k.p.k., która nie pozostawała bez wpływu na treść wydanego wyroku.
Zgodnie z regulacjąart. 339 § 5 k.p.k.strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w posiedzeniach wymienionych w§ 1oraz w § 3 pkt 1, 2 i 6, do których należy m.in. posiedzenie w przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania. Analogiczną regulację zawiera przepisart. 341 § 1 zd. 1 k.p.k., wedle którego prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mają prawo wziąć udział w posiedzeniu. Zart. 135 k.p.k.wynika natomiast, że prokuratora zawiadamia się o rozprawach i posiedzeniach przez doręczenie wykazu spraw, które mają być w danym dniu rozpoznane. Wprawdzieart. 137 k.p.k.stanowi, że w wypadkach nie cierpiących zwłoki można wzywać lub zawiadamiać osoby telefonicznie albo w inny sposób stosownie do okoliczności, pozostawiając w aktach odpis nadanego komunikatu z podpisem osoby nadającej, jednakże dotyczy on tylko sytuacji wyjątkowych. Jak słusznie podkreślono w doktrynie, z treściart. 137 k.p.k.wyraźnie wynika, że od doręczeń standardowych wezwań lub zawiadomień wolno odstąpić tylko "w wypadkach niecierpiących zwłoki", a więc wówczas, gdy pilność czynności procesowych, których odłożyć się nie da, nie pozwala na zrealizowanie doręczeń w trybie przewidzianym wart. 131-135 k.p.k.(zob. D. Wysocki, Przewlekłość procesu karnego, Warszawa 2001, s. 153). Przyjmuje się przy tym, że z wypadkiem niecierpiącym zwłoki mamy do czynienia, gdy doręczenie wezwania lub zawiadomienia z jakimkolwiek opóźnieniem grozić może poważnymi skutkami procesowymi (zob. R. A. Stefański, Sposoby wzywania lub zawiadamiania osób w wypadkach nie cierpiących zwłoki w procesie karnym, Prok. i Pr. 2002, nr 9, s. 150). Analogiczne stanowisko prezentuje Sąd Najwyższy i sądy apelacyjne, powołując się m.in. na wyżej cytowaną literaturę (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 24 lutego 2005 r., V KK 293/04, Lex nr 147239).
Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wyraźnie należy podkreślić, że sytuacja, jaka zaistniała w jej toku w dniu 15 maja 2014 roku, a mianowicie złożenie przez oskarżoną wniosku o warunkowe umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania, nie dawała podstaw do sięgania po ów szczególny tryb poinformowania prokuratora o posiedzeniu. Nie zachodziła bowiem żadna wyjątkowa sytuacja, a więc wypadek niecierpiący zwłoki. Nie groziły też tego żadne negatywne konsekwencje. Za wypadek niecierpiący zwłoki nie sposób natomiast uznać sytuacji, że Sąd meriti doszedł do przekonania, iż może w sprawie wyrokować (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 lutego 2013 r. II AKa 7/13, Lex nr 1292877). Co więcej, okoliczności niniejszej sprawy przemawiały za uznaniem, że Sąd Rejonowy w przedmiocie wniosku oskarżonej wręcz powinien procedować w innym terminie, skoro w tym samym dniu bezwarunkowo ale nieprawomocnie umorzył postępowanie karne o jeden z dwóch czynów zarzuconych oskarżonejE.tym samym aktem oskarżenia. Co ważniejsze jednak, telefoniczne zawiadomienie prokuratora o terminie posiedzenia i to 10 minut przed jego planowanym rozpoczęciem ponad wszelką wątpliwość uniemożliwiło mu udział w posiedzeniu, na którym wydano wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne wobec oskarżonejJ. E. (1). W konsekwencji prokurator nie mógł zająć stanowiska w przedmiocie wniosku oskarżonej, w tym zaproponować warunków probacji. Mimo to Sąd Rejonowy wniosek uwzględnił, wydając bardzo korzystne i łagodne wobecJ. E. (1)rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy zarzut sformułowany w punkcie II. petitum skargi okazał się w pełni zasady i musiał skutkować wydaniem orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania.
W ponowionym postępowaniu Sąd I instancji będzie zobowiązany do rozpoznania wniosku oskarżonej w sposób umożliwiający zajęcie stanowiska procesowego także oskarżycielowi publicznemu.
Poza tym obowiązkiem tego Sądu będzie rozważenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy faktycznie istnieją przesłanki do zastosowania wobec oskarżonejJ. E. (1)dobrodziejstwa warunkowego umorzenia postępowania.
Orzekając w tym przedmiocie Sąd winien pamiętać, że zgodnie z art.art. 66 § 1 i 2 k.k.sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 3 lata pozbawienia wolności. Instytucja warunkowego umorzenia powinna, zgodnie z założeniami ustawodawcy, przyczynić się w większym stopniu do likwidacji konfliktu wywołanego przestępstwem i znajdować szersze zastosowanie tam, gdzie nie ma potrzeby, ze względu na cele kary, jej wymierzania, a nawet kontynuowania postępowania karnego i doprowadzania do wyroku skazującego. Z uwagi na okoliczności popełnienia przestępstwa przez oskarżoną, działanie pod wpływem alkoholu oraz postawę kobiety w toku niniejszego procesu, wnikliwej rozwagi - której zaniechał Sąd Rejonowy rozpoznając sprawę po raz pierwszy - wymaga, czy faktycznie warunkowe umorzenie postępowania wobecJ. E. (1)jest słuszne i sprawiedliwe. Obowiązkiem Sądu meriti jest bowiem nie tylko prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego subsumcja pod właściwe normy prawnokarne, ale również orzeczenie o odpowiedzialności karnej sprawcy, kierując się zasadą trafnej reakcji karnej.
Ponadto, w wypadku sporządzania uzasadnienia wydanego wyroku Sąd Rejonowy powinien w sposób staranny sporządzić uzasadnienie dokumentujące jego własny proces myślowy, który doprowadził tenże Sąd do wydania takiego właśnie rozstrzygnięcia. Tylko rzetelne wywiązanie się z tego obowiązku umożliwi Sądowi Odwoławczemu kontrolę instancyjną wyroku oraz pozwoli zrealizować podstawowy cel postępowania karnego, o którym mowa wart. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.
SSO Jarosław Komorowski