Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 870/14
Data wyroku: 2014-10-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kośka, Ewa Piątkowska-Bidas, Beata Piwko
Słowa kluczowe: Dział Spadku, Gospodarstwo Rolne
Podstawa prawna: art. 55 ze zn. 3 k.c., art. 212-216 k.c. w zw. z art. 1070 k.c.

Sygn. akt II Ca 870/14

POSTANOWIENIE
Dnia 6 października 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Monika Kośka
Sędziowie:SSO Ewa Piątkowska-Bidas
SSO Beata Piwko (spr.)
Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2014 r. sprawy
z wnioskuW. S. (1)
z udziałemE. B.
o dział spadku
na skutek apelacji uczestniczki
od postanowienia Sądu Rejonowego w Końskich
z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt I Ns 502/13
postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Końskich, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 870/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 17 marca 2014 roku Sąd Rejonowy w Końskich ustalił, że w skład spadku poH. S.orazW. S. (2)wchodzą prawo własności nieruchomości o pow. 1,6 ha oznaczonej jakodziałki nr (...), położonej w miejscowościB., udział w wysokości ½ w prawie własności nieruchomości o powierzchni 0,08 ha oznaczonej jakodziałka nr (...), położonej w miejscowościB., udział w wysokości ¾ w prawie własności nieruchomości o powierzchni 0,56 ha oznaczonej jakodziałki nr (...)położonej w miejscowościM.oraz posiadanie nieruchomości o pow. 2,33 ha składającej się zdziałek nr (...)położonej w miejscowościB.oraz dokonał działu spadku na zgodny wniosek wnioskodawcy i uczestniczki w ten sposób, że przyznał na wyłączną własność:W. S. (1)prawo własnościdziałki nr (...), udział w wysokości ½ części w prawie własnościdziałki (...);E. B. (1)prawo własnościdziałek (...)oraz udział w wysokości ¾ części w prawie własnościdziałek (...), orazW. S. (1)iE. B.udziały po ¼ części w posiadaniu nieruchomości obejmującejdziałki (...)oraz orzekł o kosztach postępowania.
Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczkaE. B.zaskarżając je w całości i domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie przy dziale spadku stanowiska uczestniczki wyrażonego na rozprawie w dniu 12 sierpnia 213 roku. Uczestniczka zarzuciła, iż jej pełnomocnik, którego to oświadczenie stało się podstawą wydania postanowienia o dziale spadku uwzględniającego zgodny wniosek stron, działał z przekroczeniem zakresu umocowania. Uczestniczka wskazała również, iż zgodnie zart. 104 k.c.ugoda zawarta przez jej pełnomocnika jest nieważna.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się skuteczna o tyle, o ile doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Końskich.
Na podstawie przepisu art.378k.p.c. sąd odwoławczy związany jest jedynie zarzutami prawa procesowego, zaś naruszenie prawa materialnego bierze pod uwagę z urzędu.
Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie zart. 553k.c.za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia z dnia 7 maja 1997 r., II CKN 137/97 wymienione wart. 553k.c.przedmioty (grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami i inwentarzem) wraz z prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, są gospodarstwem rolnym nie tylko wtedy, gdy aktualnie (np. w dacie otwarcia spadku) stanowią zorganizowaną całość gospodarczą, ale również wówczas, gdy potencjalnie mogą ją stanowić. Natomiast najistotniejszym składnikiem gospodarstwa rolnego - w sensie przedmiotowym - jest grunt rolny. Bez niego nie może istnieć gospodarstwo rolne. Występowanie pozostałych składników tego gospodarstwa, wymienionych wart. 553k.c.nie jest konieczne dla bytu samego gospodarstwa.
Zważyć należy, iż ocena charakteru prawnego nieruchomości podlegającej działowi spadku w celu ustalenia, czy w rozumieniuart. 553k.c.stanowi ona gospodarstwo rolne), do której działu będą miały zastosowanie przepisykodeksu cywilnegoikodeksu postępowania cywilnegodotyczące gospodarstw rolnych, powinna być dokonywana w oparciu o plan zagospodarowania przestrzennego, a w jego braku kataster (art. 92 ust. 1 i 2 u.g.n.) - do czasu przekształcenia ewidencji gruntów i budynków w kataster nieruchomości przez pojęcie katastru należy rozumieć ewidencję gruntów (art. 53a p.g.k.) (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2013 r., IV CSK 256/12).
Niewątpliwie zatem, w świetle tych rozważań, nieruchomość będąca przedmiotem działu spadku w niniejszej sprawie jest gospodarstwem rolnym, skoro składające się na przedmiotową nieruchomość działki ewidencyjne zgodnie z wypisem z rejestru gruntów stanowią łąki trwałe, grunty orne, lasy, nieużytki oraz użytki rolne zabudowane. Dział spadku tego gospodarstwa podlega zatem zasadom określonym wart. 212-216 k.c.w zw. zart. 1070 k.c.orazart. 680-689 k.p.c.i odpowiednio przepisomkodeksu postępowania cywilnegoo zniesieniu współwłasności. Oznacza to stosowanie przepisów o dziale i zniesieniu współwłasności gospodarstwa rolnego, odnośnie do zasad przyznawania gospodarstwa jednemu ze spadkobierców lub jego podziału pomiędzy kilku z nich.
Zgodnie zart. 213 k.c.jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele. Natomiast na podstawieart. 1070 k.c.w razie podziału gospodarstwa rolnego, które należy do spadku, stosuje się odpowiednio przepisy o podziale gospodarstw rolnych przy zniesieniu współwłasności. Powyższe przepisy oznaczają, iż w przypadku, gdy współwłaściciele gospodarstwa rolnego nie wyrażają zgody na przyznanie gospodarstwa jednemu z nich,podział gospodarstwa będzie możliwy jedynie wówczas, gdy nie będzie on sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej.Zgodnie natomiast zart. 619 § 2 k.p.c., który to na mocy przepisuart. 688 k.p.c.stosuje się odpowiednio do działu spadku, podział w naturze gospodarstwa rolnego nastąpić może dopiero po zasięgnięciu opinii biegłych co do sposobu podziału. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem za prawidłową należy przyjąć tylko taką wykładnięart. 619 § 2 k.p.c., zgodnie z którą zasięgnięcie opinii biegłych jest obligatoryjne nie tylko co do formy podziału, ale także co do samej dopuszczalności podziału gospodarstwa rolnego. Ma to związek z patronującą podziałowi gospodarstwa rolnego zasadą prawidłowej gospodarki rolnej, dla której przeszkodą, wymagającą posiadania wiedzy specjalistycznej (art. 278 § 1 k.p.c.), może być sam podział jako taki (art. 213 k.c.), jak również sposób podziału nie uwzględniający wszystkich okoliczności (art. 623 k.p.c.), do których należy zaliczyć m.in. usytuowanie gruntów rolnych w stosunku do budynków mieszkalnych i gospodarczych jak również poszczególnych, odrębnie położonych gruntów względem siebie, dogodność dojazdu, planowany sposób wykorzystania gruntów rolnych, techniczne możliwości faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz dotychczasowe zaangażowanie w jego prowadzenie przy uwzględnieniu priorytetowego traktowania współwłaściciela, który dotychczas nim się zajmował (art. 214 § 1 i 2 k.c.). Okoliczność, że gospodarstwo rolne składa się z kilku wydzielonych ewidencyjnie działek oraz, że dla różnych części gospodarstwa powadzone są odrębne księgi wieczyste niewątpliwie sprzyja technice podziału jednakże nie ma istotnego znaczenia dla oceny, czy wydzielone, przy zastosowaniu tego kryterium, gospodarstwa gwarantują racjonalne prowadzenie każdego z nich i nie może przesądzać o zaniechaniu korzystania przez Sąd z opinii biegłych (tak: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2007 r. IV CSK 305/07).
Wskazać również należy, iż powyższe rozważania dotyczące konieczności zbadania przez Sąd dopuszczalności podziału gospodarstwa rolnego poprzez zasięgniecie opinii biegłego odnoszą się w jednakowym stopniu do działu spadku dokonywanego na zgodny wniosek stron (art. 622 § 2 k.p.cw zw. zart. 688 k.p.c.), gdyż i w tym przypadku, Sąd obowiązany jest czuwać nad tym, by projekt podziału nie sprzeciwiał się prawu.
Nie miał tego na względzie Sąd Rejonowy w zaskarżonym postanowieniu nie rozpoznając istoty sprawy i nie zważając, iż nieruchomość będąca przedmiotem działu spadku stanowi gospodarstwo rolne, co do którego również i w przypadku zgodnego wniosku stron co do sposobu podziału, należy zasięgnąć opinii biegłego odnośnie braku sprzeczności podziału fizycznego gospodarstwa rolnego z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej.
Odnosząc się natomiast do zarzutu apelacji należy wskazać, że jest on niezasadny skoro z mocy samego prawa ( art.91pkt4k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje umocowanie do zawarcia ugody). Skarżąca nie wykazała aby z samego pełnomocnictwa wynikało co innego.
Mając na uwadze powyższe, a także to, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postepowania dowodowego w całości, Sąd Okręgowy na mocy przepisuart. 386 § 4 k.p.c.z zw. zart. 13 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Końskich, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego zgodnie z treścią przepisuart. 108 § 2 k.p.c..
SSO B.Piwko SSO M.Kośka SSO E.Piątkowska-Bidas