Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 101/14
Data wyroku: 2014-05-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marian Rżany, Zdzisław Błasiak, Robert Pelewicz
Słowa kluczowe: Postępowanie Odwoławcze
Podstawa prawna: art.437 kpk. art.177§1 kk, art.66§1 kk

Sygn. akt II Ka 101/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 maja 2014 roku
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: Prezes SO Robert Pelewicz (spraw.)
Sędziowie: SSO Zdzisław Błasiak
SSR (del.) Marian Rżany
Protokolant: st. sekr. sąd. Edyta Bełczowska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Tarnobrzegu –Doroty Sochackiej
po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 roku
sprawyE. S.
oskarżonej zart. 177§1 kk
na skutek apelacji wniesionych przez Prokuratora Rejonowego w Nisku i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowegoW. J.od wyroku Sądu Rejonowego w Stalowej Woli – VIII Zamiejscowy Wydział Karny z/s w Nisku z dnia 18.12.2013r. w sprawie sygn. aktVIII K 379/13

I
zmieniazaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie II z podstawy orzeczenia obowiązku naprawienia szkody eliminujeart. 39 pkt 5 kki na podstawieart. 67§3 kkzobowiązuje oskarżonąE. S.do naprawienia szkody w części na rzecz pokrzywdzonegoK. J.- w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku;

II
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrokutrzymuje w mocy;

III
zwalniaoskarżonąE. S., w całości, od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, a wydatkami w tym zakresieobciążaSkarb Państwa.

Sygn. aktII Ka 101/14

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 13 maja 2014r.
Aktem oskarżenia z dnia 3 kwietnia 2013 r.E. S.została oskarżona o to, że:
W dniu 1 stycznia 2013 roku, wB., w woj.(...), nieumyślnie naruszyła zasady w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując samochodem osobowym m-kiO. (...)onr rej. (...)przed wykonaniem manewru skrętu w lewo nienależycie obserwowała jezdnię za swoim pojazdem, co spowodowało, że w chwili rozpoczęcia skrętu w lewo wjechała na pas lewy ruchu bezpośrednio przed wyprzedzający ją motocykl m-kiH. (...)onr rej. (...)kierowany przez małoletniegoK. J., wskutek czego doprowadziła do zderzenia pojazdów w wyniku którego kierujący motocyklemK. J.doznał obrażeń ciała w postaci otwartego złamania kostki bocznej podudzia prawnego z raną szarpaną powodujących uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia i naruszenie czynności narządu ruchu na okres powyżej siedmiu dni,

tj. o przestępstwo określone wart. 177 § l kk.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., w sprawie VIII K 379/13, Sąd Rejonowy w Stalowej Woli - VIII Zamiejscowy Wydział Karny z/s w Nisku:

I
na podstawieart. 66 § l kkiart. 67 § l kkpostępowanie karne przeciwkoE. S.warunkowo umorzył na okres próby 2 lat;

II
na mocyart. 67 § 3 kkw zw. zart. 39 pkt 5 kkzobowiązałE. S.do naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonegoK. J.kwoty 1.000,00 zł;

III
zasądził odE. S.na rzecz oskarżyciela posiłkowegoW. J.kwotę 1.230,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego;

IV
zasądził od oskarżonejE. S.na rzecz Skarbu Państwa część kosztów sądowych w kwocie 120,12 zł, a w pozostałej części zwolnił ją od kosztów sądowych, w tym od opłaty sądowej w całości.

Z takim rozstrzygnięciem w sprawie nie zgodził się zarówno Prokurator Rejonowy w Nisku, jak i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoW. J..
Prokurator Rejonowy w Nisku na zasadzieart. 425§1 i §2 kpk,art. 444 kpkiart. 447§2 kpkzaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonejE. S., zarzucając wyrokowi:
- na zasadzieart. 427§1 i 2 kpkiart. 438 pkt 2 kpkobrazę przepisów postępowania, tjart. 342§2 kpk, mającego wpływ na treść wyroku, poprzez zobowiązanie oskarżonejE. S.do naprawienia szkody w części na rzecz pokrzywdzonegoK. J.bez wskazania terminu, w jakim ten obowiązek winien zostać wykonany ;
- na zasadzieart. 427§2 kpkiart. 438 pkt 1 kpkobrazę prawa materialnego, a toart. 39 pkt 5 kkpoprzez powołanie tego przepisu w podstawie prawnej zobowiązania do naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonegoK. J., podczas gdy orzeczone zobowiązanie stanowi środek probacyjny, a nie środek karny wymieniony wart. 39 pkt 5 kk.
Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zobowiązanie na podstawieart. 67§3 kkE. S.do naprawienia szkody w części poprzez zapłatę w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia na rzeczK. J.kwoty 1000 zł .
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoW. J.na zasadzieart. 427 kpkorazart. 438 pkt 1 i 4 kpkzaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- rażącą niewspółmierność kary, w tym zastosowanie wobec oskarżonej warunkowego umorzenia postępowania na okres próby 2 lat;
- obrazę przepisów prawa materialnego:
-art. 66§1 kkw zw. zart. 67§1 kkpoprzez warunkowe umorzenie postępowania w stosunku do oskarżonej na okres próby lat dwóch – podczas gdy oskarżona do samego końca postępowania nie wyraziła skruchy, nie przyznała się do popełnionego jej zarzutu, nie pogodziła się z pokrzywdzonym, czyniła starania, aby to na niego spadła odpowiedzialność za zaistniałe zdarzenie drogowe, co nie wskazuje na to, aby jej postawa uzasadniała przypuszczenie, że pomimo umorzenia postepowania będzie przestrzegała porządku prawnego, skoro do dnia dzisiejszego nie zrozumiała, że popełniła przestępstwo, ani nawet zrobiła coś złego;
-art. 67§3 kkw zw. zart. 39 pkt 5 kkpoprzez zobowiązanie oskarżonej do naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonegoK. J.kwoty 1.000 zł, podczas gdy pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnosił o zasądzenie na rzecz pokrzywdzonego nawiązki w kwocie 4.000 zł.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego na zasadzieart. 427§1 kpkiart. 437§1 kpkwniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez:

a
wymierzenie oskarżonejE. S.kary roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby lat trzech;

b
orzeczenie od oskarżonej na rzecz pokrzywdzonego nawiązki w kwocie 4.000 zł.

Pełnomocnik wniósł także o zasądzenie odE. S.na rzecz oskarżycieli posiłkowych kosztów zastępstwa pełnomocnika za postępowanie według stawek taryfowych.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu stwierdził, co następuje:
Apelacja wywiedziona przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowegoW. J.nie zasługuje na uwzględnienie. Natomiast apelacja Prokuratora Rejonowego w Nisku jest w pełni zasadna.
W niniejszej sprawie sądmeritiuznał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego fakt popełnienia przezE. S.zarzucanego jej czynu zart. 177§1 kk, jego okoliczności oraz wina oskarżonej nie budzą najmniejszych wątpliwości - pomimo tego, żeE. S.konsekwentnie nie przyznawała się do winy. Zastrzeżeń, co do poczynionych przez sądmeritiustaleń w zakresie sprawstwa oskarżonej nie miał ani prokurato, ani pełnomocnikW. J., a także sama oskarżona, która nie skorzystała z prawa do złożenia apelacji.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoW. J.wytknął w swojej apelacji rażącą niewspółmierność kary i obrazę przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie instytucji warunkowego umorzenia postępowania w stosunku do oskarżonej na okres próby 2 lat oraz zobowiązanie oskarżonej do jedynie częściowego naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 1.000 zł, podczas gdy pełnomocnik wnosił o zasądzenie nawiązki w kwocie 4.000 zł. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego podkreślał fakt nieprzyznawania się oskarżonej do winy, niewyrażenia przez nią skruchy i niepogodzenia się z pokrzywdzonym, a ponadto próby przerzucenia odpowiedzialności za spowodowanie wypadku na pokrzywdzonego.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu nie może uwzględnić stanowiska pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, ponieważ zarzut rażącej niewspółmierności kary jest zasadny tylko wówczas, gdy suma zastosowanych kar i środków karnych za przypisane oskarżonemu przestępstwo, nie uwzględnia należycie stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celu kary w zakresie świadomości prawnej społeczeństwa, z jednoczesnym uwzględnieniem celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie kara ma osiągnąć w stosunku do oskarżonego (por. m.in. OSNKW 1974, z.11, poz.213; OSNPG 1987, z.10, poz.131; OSNKW 1991, z.7-9, poz.39). Pomimo respektowania zasady domniemania słuszności wyroków Sądu I instancji, zmiana orzeczenia o karze jest uzasadniona wówczas, jeżeli podniesiony zarzut apelacyjny wskazuje, że różnica pomiędzy karą wymierzoną, a karą sprawiedliwą jest wręcz „bijąca w oczy”, a tym samym niemożliwa do zaakceptowania (por. m.in. wyroki SA w Łodzi: Prok. i Pr. 2002/1/30 i 2002/11/29; wyroki SA w Krakowie: KZS 2000/10/37 i KZS 2001/1/33; wyrok SA we Wrocławiu: OSA 2003/11/113). Tylko wówczas sąd odwoławczy legitymowany jest do ukształtowania wymiaru kary na nowo i według własnej oceny.
Odnosząc zarzuty pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego przez pryzmatart. 118§1 i 2 kpkdo zaskarżonego rozstrzygnięcia i podkreślając, że charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia czyni rozważania apelacji bezzasadnymi, to należało przyjąć, że w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sądmeritiw uzasadnieniu wyroku przekonująco wykazał, dlaczego zastosowanie warunkowego umorzenia postępowania na okres próby 2 lat uznał w niniejszej sprawie za wystarczające.E. S.jest osobą młodą, jest matką czworga dzieci, nie była karana za żadne przestępstwo. Prowadzi ustabilizowany tryb życia, a zaistniałe zdarzenie było czymś incydentalnym w jej życiu. Dlatego też uzasadnione jest przypuszczenie, że pomimo warunkowego umorzenia postępowania będzie ona przestrzegała porządku prawnego i nie popełni kolejnego przestępstwa. Przedstawione okoliczności w powiązaniu z pozostałymi wymogami formalnymiart. 66§1 kki67§1 kkskutkowały warunkowym umorzeniem postępowania na okres próby 2 lat.
Zgodnie z przyjętym w judykaturze poglądem nie stanowi warunku niezbędnego zastosowania omawianej instytucji przyznanie się oskarżonego do winy (m.in. post. SN z 27 listopada 2003 r., V KK 301/03, OSNKW 2004, nr 1, poz. 9). Tak jak to miało miejsce w realiach sprawy -E. S.nie przyznawała się do popełnienia zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu zart. 177§1 kk. Niemniej jednak, jak wyżej podkreślono, nie jest to warunek konieczny do zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego, zwłaszcza w sytuacji, kiedy fakt popełnienia przezE. S.zarzucanego jej czynu, jego okoliczności oraz wina nie budzą najmniejszych wątpliwości.
Natomiast kwestię rozpatrzenia wnioskowanej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego nawiązki słusznie sądmeritipozostawił sądowi cywilnemu i orzekł tylko w części nie budzącej wątpliwości. Środek karny nie musi bowiem obejmować pełnego odszkodowania - sąd karny może ograniczyć się jedynie do określonego sposobu naprawienia szkody lub jej naprawienia w części. W takiej sytuacji do dochodzenia pełnego odszkodowania pozostaje droga powództwa cywilnego, co również ma miejsce w niniejszej sprawie. Z powodów przedstawionych powyżej apelacja wystosowana przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowegoW. J.nie mogła odnieść żądanych skutków prawnych.
Przechodząc do apelacji wywiedzionej przez oskarżyciela publicznego, to należy stwierdzić, że została ona oparta na zarzutach dotyczących kwestii proceduralnych, a konkretnie podstawy prawnej nałożenia na oskarżoną obowiązku naprawienia szkody w części na rzecz pokrzywdzonegoK. J.oraz na zarzucie obrazy przepisuart. 342§2 kpk. Zgodnie z treściąart. 67§3 kk,umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd zobowiązuje sprawcę do naprawienia szkody w całości albo w części, a może na niego nałożyć obowiązki wymienione wart. 72 § 1 pkt 1-3, 5-6a, 7a lub 7b, a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione wart. 39 pkt 7lub nawiązkę oraz zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony wart. 39 pkt 3, do lat 2.Obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części wynika zatem samoistnie z przepisuart. 67§3 kki jest to środek probacyjny orzekany w związku z warunkowym umorzeniem postępowania karnego, a nie środek karny wymieniony w katalogu zart. 39 pkt 5 kk. Taki też pogląd ukształtował się w doktrynie (m.in. G. Łabuda,Komentarz do art.67 Kodeksu karnego, t.7). To obligowało Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu do przychylenia się do wniosku prokuratora i zmiany wyroku sądumeritiw ten sposób, że usunięto z podstawy prawnej zobowiązującejE. S.do naprawienia szkody w części zawarty w punkcie II wyroku przepisart. 39 pkt 5 kk.
Za słuszny należy uznać również drugi zarzut apelacyjny – obrazy przepisów postępowania, tj.art. 342§2 kpk, poprzez zobowiązanie oskarżonejE. S.do naprawienia szkody w części na rzecz pokrzywdzonegoK. J., bez wskazania terminu, w jakim ten obowiązek winien zostać wykonany. Zgodnie zart. 342§2 kpkw wyroku sąd określa także nałożone na oskarżonego obowiązki oraz sposób i termin ich wykonania.Sądmeritibrak określenia terminu naprawienia szkody w wyroku uzasadniałart. 74 kkw zw. zart. 67§4 kk, a mianowicie zapisem, żeczas i sposób wykonania nałożonych obowiązków wymienionych wart. 72sąd określa po wysłuchaniu skazanego.Podał, że decyzję o zasądzeniu naprawienia szkody w części podjął już po zamknięciu przewodu sądowego i nie było możliwości wysłuchania oskarżonej na okoliczność nałożenia na nią obowiązków finansowych względem pokrzywdzonego. Ponadto sądmeritipodniósł, że użyte w przepisieart. 74§1 kksformułowania dotyczące czasu i sposobu wykonania obowiązków oraz „skazanego” pozwalają na interpretację, że sąd może zasięgnąć opinii także w postępowaniu wykonawczym, orzekając w trybieart. 178 kkw.
Niemniej jednak, takie twierdzenie jest nieuprawnione w świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa. Przytoczyć tu można chociażby wyrok SA w Katowicach z 26.01.2012 r., II AKa 518/11 (LEX nr 1171007):Art. 74 § 1 k.k.ma zastosowanie także w postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie wyłącznie wykonawczym - pomimo użycia w nim wyrażenia "skazany". Obliguje on sąd orzekający w sprawie do uprzedniego wysłuchania oskarżonego przed zastosowaniem środka probacyjnego określonego wart.72 § 2 k.k.Ustawodawca nie precyzuje jednak na czym to "wysłuchanie" oskarżonego miałoby polegać. Przyjąć należy, że wystarczające w tej mierze będzie odebranie od oskarżonego danych dotyczących miejsca aktualnego zatrudnienia, możliwości finansowych, zarobkowych, aktualnych dochodów, posiadanego majątku, a także sytuacji rodzinnej i ewentualnie osób pozostających na utrzymaniu oskarżonego w celu ustalenia, czy zobowiązanie takie będzie możliwe do wykonania przez oskarżonego i w jakim terminie. Procedowanie polegające na wysłuchaniu oskarżonego po uprzedzeniu go, że sąd może taki środek zastosować jeszcze przed wydaniem wyroku, byłoby swoistym przesądzeniem o winie, a więc nie byłoby odpowiednie.W związku z powyższym uprawnione jest twierdzenie, że nie stało nic na przeszkodzie, aby na podstawie posiadanej przez sądmeriti,a uzyskanej w trakcie przewodu sądowego wiedzy o stanie majątkowym i rodzinnym oskarżonej, wyznaczyć odpowiedni termin do wykonania nałożonego wyrokiem sądu obowiązku naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonegoK. J.kwoty 1.000 zł.
Nie zachodziły w sprawie okoliczności opisane wart. 439§1 kpkiart. 440 kpk, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia. Zebrany przed Sądem I instancji materiał dowodowy również uznać należało za wystarczający dla ferowania ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Przedstawiając całokształt naprowadzonych wyżej okoliczności i ustaleń, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wydał orzeczenie reformatoryjne – wpunkcie IIz podstawy orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wyeliminowałart. 39 pkt 5 kki na podstawieart. 67§3 kkzobowiązał oskarżonąE. S.do naprawienia szkody w części na rzecz pokrzywdzonegoK. J.- w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, naprawiając tym samym błąd Sądu I instancji. Korekty te zawarte zostały w punkcie I orzeczenia Sądu Odwoławczego.
W punkcie III wyroku na mocyart. 624§1 kpkw zw. zart. 634 kpkorzeczono o kosztach procesu, zwalniając oskarżonąE. S., w całości, od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, przy jednoczesnym obciążeniu Skarbu Państwa wydatkami wyłożonymi w tym postępowaniu. Za rozstrzygnięciem tej treści przemawiała trudna sytuacja finansowa oskarżonej, która nie pracuje i ma na utrzymaniu czwórkę dzieci.