Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 389/14
Data wyroku: 2014-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c., 994 k.c., 1000 k.c.

Sygn. akt III Ca 389/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Zgierzu w sprawie z powództwaA. W. (1)przeciwkoA. G.iM. G. (1)o zapłatę:
- w punkcie 1 oddalił powództwo w stosunku doA. G.;
- w punkcie 2 oddalił powództwo w stosunku doM. G. (1);
- w punkcie 3 zasądził od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 2.434 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższy wyrok Sąd Rejonowy wydał w oparciu o ustalenie, że matka powodaA. W. (2)zmarła 19 września 2002 roku, a spadek po niej nabyli: jej mążJ. W.oraz dzieciB. G.iA. W. (1), po 1/3 części każde z nich, a w dniu 7 października 2011 roku zmarł ojciec powodaJ. W., a spadek po nim nabyły jego dzieci:A. W. (1)iB. G.po ½ części spadku każde z nich.Nadto Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 2 lutego 2000 rokuA. W. (2)darowała należącą do niejdziałkę nr (...)położoną wZ.przyulicy (...)pod nr 33, aJ. W.przysługujące mu prawa i roszczenia z tytułu wybudowania na powyższej działce budynku mieszkalnego darował: swoim wnukomA. G.iM. G. (1), po ½ części każdemu z nich. Był to główny składnik majątkuJ.iA.małżonkówW.. PowódA. W. (1)w wyniku doliczenia jego wartości do majątku spadkowego jaki powód odziedziczył po zmarłej matce, jako jej spadkobierca ustawowy, uzyskał należny mu po niej zachowek od pozwanychA. G.iM. G. (1). Sąd Rejonowy ustalił również, że udziałJ. W.w majątku dorobkowym, w chwili jego śmierci, z uwzględnieniem dziedziczenia poA. W. (2)wynosił 2/3 części a w skład spadku po zmarłym ojcu powoda wchodziły jedynie długi. Pozwani w dniu 19 czerwca 2008 roku sprzedali przedmiotową nieruchomość za cenę w kwocie 535.000 złotych.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy uznał, że powództwo podlegało oddaleniu w całości. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie zart. 994 § 1 k.c.(w zw. zart. 1000 k.c.) wynika, iż zaliczalność bądź niezaliczalność darowizny do masy spadkowej podlegającej ustaleniu dla potrzeb obliczenia zachowku zależy od trzech czynników: przedmiotu darowizny, daty jej dokonania w stosunku do daty otwarcia spadku oraz przynależność bądź nie obdarowanego kręgu osób spadkobierców darczyńcy lub uprawnionych do zachowku. Sąd Rejonowy podniósł, że darowizny uczynionej przezJ. W.na rzecz pozwanych nie można doliczyć do spadku przy obliczaniu zachowku, gdyż miała miejsce ponad dziesięć lat przed śmiercią spadkodawcy i była dokonana na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku i w konsekwencji powód nie może dochodzić od pozwanych zachowku ponieważ nie są oni osobami, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę doliczaną do spadku.
Apelacjęod powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając wyrok w całości.
Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 994 § 1 k.c.w zw. zart. 991 § 1 k.c.w zw. zart. 1000 § 1 k.c.poprzez błędną wykładnię przepisu, tj. uznanie, że darowizna nieruchomości dokonana w dniu 2 lutego 2000 roku przezA.W.iJ. W.na rzeczA. G.iM. G. (2)nie może zostać zaliczona do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku, co doprowadziło w konsekwencji do oddalenia powództwa przez Sąd I instancji, podczas gdy z materiału zgromadzonego przez Sąd I instancji w sprawie wynika, że darowizna ta jako dokonana na rzecz zstępnych, czyli grona osób wchodzących do kręgu uprawnionych do zachowku powinna zostać zaliczona przy obliczaniu zachowku, pomimo upływu 10 lat pomiędzy datą darowizny a otwarciem spadku po zmarłymJ. W..
W konkluzji wniesionego środka odwoławczego strona powodowa wniosła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
W głosie do protokołu z dnia 9 października 2014 roku strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji w stosunku do obydwu pozwanych, a także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa adwokackiego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje :
Apelacja, jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd Okręgowy w całości przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz podziela stanowisko tego Sądu co do analizy przepisów prawa materialnego.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnięart. 994 § 1 k.c.w zw. zart. 991 § 1 k.c.w zw. zart. 1000 § 1 k.c.poprzez uznanie, że darowizna nieruchomości dokonana w dniu 2 lutego 2000 roku przezA.W.iJ. W.na rzeczA. G.iM. G. (2)nie może zostać zaliczona do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. Nie przytaczając w tym miejscu rozważań Sąd Rejonowego i powołanego w tych rozważaniach orzecznictwa, Sąd Okręgowy ograniczy się do wskazania, że analizaart. 994 § 1 k.c.,art. 991 § 1 k.c.orazart. 1000 § 1 k.c.została przeprowadzona przez Sąd Rejonowy prawidłowo.
Zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, że zart. 994 § 1 k.c.( w zw. zart. 1000 k.c.) wynika, iż zaliczalność bądź niezaliczalność darowizny do masy spadkowej podlegającej ustaleniu dla potrzeb obliczenia zachowku zależy od trzech czynników:
- przedmiotu darowizny;
- daty jej dokonania w stosunku do daty otwarcia spadku;
- przynależność bądź nie obdarowanego kręgu osób spadkobierców darczyńcy lub uprawnionych do zachowku.
Sąd Rejonowy prawidłowo wskazał, iż przedmiot darowizny w niniejszej sprawie wyklucza przyjęcie, że jest to drobna darowizna przyjęta zwyczajowo i dla oceny, czy zachowku powinna być ona zaliczona do spadku poJ. W.są pozostałe dwa kryteria. Słusznie również przyjęto, że od chwili dokonania darowizny przezJ. W.do otwarcia po nim spadku upłynęło ponad 10 lat. Powyższe oznacza, że przedmiotowa darowizna podlegałaby zaliczeniu jedynie wówczas, gdyby obdarowani byli spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymiJ. W.bądź uprawnionymi do zachowku. Jednakże jak słusznie przyjął Sąd Rejonowy pozwani tego kryterium nie spełniają. Są jedynie wnukami spadkodawcy będącego darczyńcą, ale nie doszli do spadku po nim, ani nie uzyskali uprawnienia do zachowku wobec faktu, że spadek ten nabyli poJ. W.jego dzieci w tym m.in. powódA. W. (1). Bez znaczenia przy tym jest, że gdyby matka pozwanych nie dożyła otwarcia spadku, odrzuciła go albo została uznana za niegodną dziedziczenia, względnie zawarła umowę ze spadkodawcą o zrzeczeniu się to pozwani mogliby znaleźć się w kręgu osób, dla których darowizny podlegają zaliczeniu do spadku bez względu na datę ich dokonania. Powyższe rozumowania stanowią bowiem rozważania wyłącznie teoretycznie, nie nastąpiło bowiem żadne ze zdarzeń, w wyniku których status prawny pozwanych uległby zmianie. Zarówno status spadkobiercy, jak i uprawnionego do zachowku należy wiązać z chwilą otwarcia spadku. Póki nie nastąpi ostateczne ustalenie kręgu tych osób w chwili śmierci spadkodawcy, nie sposób określić, które darowizny mogą być doliczone. (P. Księżak Komentarz do Kc pod red. K. Osajdy wyd. 9 – publ. w Legalis) W przedmiotowej sprawie spadkobiercy ustaleni zostali w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Reasumując darowizna dokonana na rzecz pozwanych nie podlega zaliczeniu na poczet spadku, a w konsekwencji pozwani nie są zobowiązani z tytułu zachowku poJ. W.. Sąd Rejonowy prawidłowo dokonał zatem analizy przepisów. Nadto wskazać należy, że powyższe nie stoi w sprzeczności z ochroną praw spadkobierców, bowiem w istocie ogranicza się ona do zabezpieczenia stanu majątkowego spadkodawcy na datę otwarcia spadku, zaś przepisart. 994 § 1 k.c.stanowi wyjątek od tej zasady i nie może być wykładany rozszerzająco(podobne stanowisko wyraził Sadu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 VI 2013 r., sygn. akt I ACa 36/2013, na który to wyrok powoływał się również Sąd Rejonowy).
Z tych wszystkich względów, Sąd Okręgowy działając na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
Na marginesie wskazać należy, iż okoliczności podniesione przez powoda w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia. Po pierwsze pismo złożone zostało już po upływie terminu do wniesienia apelacji, a po drugie powód nie wskazywał, że zrzeczenie się służebności osobistej mieszkania przezJ. W.ma jakąkolwiek wartość, ani takiej wartości nie udowodnił. Nadto na całym etapie postępowania przed sądem I instancji tej okoliczności nie podnosił.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.obciążając powoda kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez każdego pozwanych. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanych - obliczone dla każdej z połączonych spraw – a ustalone na podstawie§ 13 ust. 1 pkt 1w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.(Dz.U.2013.461 j.t.).