Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 698/13
Data wyroku: 2014-02-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Dorota Rzeźniowiecka, Mirosław Godlewski
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 698/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Mirosław Godlewski (spr.)
Sędziowie: SSA Iwona Szybka
SSO del. Dorota Rzeźniowiecka
Protokolant: st.sekr.sądowy Kamila Tomasik

po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. w Łodzi
sprawyW. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
o wznowienie postępowania o wypłatę emerytury w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie sygn. akt VI U 1408/11
o podjęcie wypłaty emerytury,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt: VI U 1605/12,

zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym i oddala skargę.

Sygn. akt. III AUa 698/13

UZASADNIENIE
UbezpieczonaW. M., złożyła 31 grudnia 2012 roku skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku wydanym dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie VI U 1408/11.
Skargę o wznowienie oparła o przepisart. 401/1/k.p.c.wywodząc, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257 poz. 1726) stanowiący podstawę zawieszenia pobieranej przez nią emerytury, oraz podstawę prawną wydanego wyroku, został przez Trybunał Konstytucyjny w wyrokiem z 13 listopada 2012 roku (K 2/12) uznany za niezgodny z wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Wskazując na powyższe, skarżąca akcentując zachowanie terminu do wniesienia skargi, wobec opublikowania wyroku K 2/12 w dniu 22 listopada 2012 roku, wniosła o wznowienie zakończonego prawomocnie postępowania, zmianę wyroku wydanego dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie VI U 1408/11 poprzez zmianę decyzji organu rentowego zawieszającej wypłatę emerytury.
Skarżąca wnosiła także o zasądzenie od organu rentowego, na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Organ rentowy wnosił o oddalenie skargi. Nie kwestionując formalnej dopuszczalności wznowienia postępowania, wskazywał, że wypłata świadczenia należnego ubezpieczonej została podjęta od dnia 22 listopada 2012 roku to jest od daty ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i nie ma merytorycznych podstaw do podjęcia wypłaty świadczenia za okres wcześniejszy.
Wyrokiem wydanym 11 marca 2013 roku w sprawie VI U 1605/12 Sąd Okręgowy w Płocku zmienił zaskarżony wyrok z dnia 10 stycznia 2012 roku oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że podjął wypłatę emeryturyW. M.od dnia 1 października 2011 roku, umorzył postępowanie w zakresie wypłaty emerytury od dnia 22 listopada 2012 roku i przekazał do załatwienia organowi rentowemu wniosek o wypłatę odsetek.
Wydając przedmiotowy wyrok sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne.
W. M.nabyła prawo do emerytury z dniem 1 października 2008 roku. Wypłata świadczenia została zawieszona z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia sprzed nabyciem prawa do emerytury. Od 12 marca 2009 roku organ rentowy podjął wypłatę przyznanej emerytury. Następnie decyzją z dnia 7 listopada 2011 roku wstrzymał wypłatę świadczenia od 1 października 2011 roku w oparciu o przepis art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych. Złożone przez ubezpieczoną odwołanie zostało prawomocnie oddalone wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w Płocku dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie VI U 1408/11. Na wniosek ubezpieczonej, organ rentowy podjął wypłatę emerytury od 22 listopada 2012 roku.
W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji uznał skargę o wznowienie postępowania za dopuszczalną i merytorycznie zasadną. Przywołując przepisart. 401/1/k.p.c., treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 2/12 ogłoszonego dnia 22 listopada 2012 roku sąd skonstatował, że mimo nabycia prawa do emerytury pod rządem przepisuart. 103 ust. 2 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychi obowiązującej wówczas treści pojęcia ryzyka emerytalnego, ubezpieczona winna mieć wypłaconą emeryturę także za okres od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku albowiem niezgodność zKonstytucjązawieszenia emeryturyW. M.na podstawie art. 103 a ustawy emerytalnej wymaga przywrócenia stanu zgodnego z prawem od chwili wejścia niekonstytucyjnej normy prawnej w życie. Wskazując na powyższe, sąd pierwszej instancji przywołując przepis art. 401/1/k.p.c.iart. 412 § 2 k.p.c.orazart. 477/13/k.p.c.iart. 477/10/k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w części w zakresie zawartego w punkcie pierwszym wyroku orzeczenia nakazującego podjęcie wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 roku, organ rentowy.
W apelacji zarzucił wyrokowi błędną wykładnięart. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejorazart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych ustaww związku z art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyjęcie, że prawo do wznowienia wypłaty emerytury przysługuje od daty wejścia w życie niekonstytucyjnego przepisu, a nie od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a także poprzez przyjęcie, iż ubezpieczona należy do kręgu osób, do których niezasadnie zastosowano art. 103 a powołanej ustawy.
Motywując podniesione zarzuty, apelant argumentował, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność określonego przepisu zKonstytucjąwywiera skutki prawne od dnia ogłoszenia w sposób określony w przepisieart. 190 ust. 2 Konstytucji, czyli na przyszłość (ex nunc). Wobec powyższego o prawie do wypłaty w związku z treścią wskazanego wyroku, można mówić jedynie poczynając od 22 listopada 2012 roku, czyli od daty opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw.
Niezależnie od powyższej argumentacji, apelant podniósł także, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie obejmuje swą treścią ubezpieczonej, która nabyła emeryturę przed 8 stycznia 2009 roku, pod rządem innej treści ryzyka emerytalnego i już z tej przyczyny nie ma prawa do wypłaty świadczenia za okres od 1 października 2011 roku.
W konkluzji apelacji, apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi o wznowienie postępowania ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja jest zasadna, skutkując zmianą zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania mimo błędności zarzutu dotyczącego wykładniart. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Mając na uwadze, stanowiska stron jak i wynik analizy okoliczności sprawy, zaakceptować należy stanowisko sądu pierwszej instancji co do tego, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do wznowienia postępowania w granicach zakreślonych przywołaną podstawą,art. 401/1/k.p.c..
Wskazane w apelacji granice zaskarżenia, wymuszają także ograniczenie się w zakresie orzekania jak i rozważań do treści zaskarżanego wyroku zawartej w punkcie pierwszym sentencji. Wobec powyższego, jedynie ubocznie wskazać należy na brak wewnętrznej spójności w rozumowaniu jak i działaniu, tak organu jak i sądu pierwszej instancji odnośnie zakresu objętego punktem drugim wyroku. Niezrozumiałym jest bowiem dlaczego organ, skoro twierdzi, że ubezpieczona nie należy do kręgu podmiotowego osób objętych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 2/12 podejmuje wypłatę emerytury od 22 listopada 2012 roku, a sąd rozpoznając skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 12 stycznia 2012 roku wychodzi poza cezurę czasową wznowienia. Z przyczyn wskazanych powyżej, w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości prowadzenia bliższej analizy wskazanych zagadnień.
Przechodząc od istoty, stwierdzić należy, że w sprawie nie ma sporu co do stanu faktycznego. Ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji są pełne, niekwestyjne i wystarczające do merytorycznego rozpoznania sprawy na etapie postępowania apelacyjnego. Wobec powyższego, sąd drugiej instancji, przyjmuje wskazane ustalenia faktyczne, za własne, dla potrzeb rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym.
Apelujący nie ma racji twierdząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność zkonstytucjąokreślonego przepisu (w tym przypadku art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 roku) jest skuteczny ex nunc od daty ogłoszenia wyroku, to jest od 22 listopada 2012 roku. Apelujący, formułując wskazany zarzut oraz jego motywacje, pomija podstawowe w tej kwestii stanowisko judykatury zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2011 roku wydanego w sprawie I CSK 410/10 zawierające syntetyczny wywód dotyczący czasowego obowiązywania wyroków Trybunału Konstytucyjnego. (patrz – legalis nr 348442). W świetle, przedstawionej w przywołanym wyroku argumentacji, skutek ex tunc wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 2/12 nie powinien wzbudzać jakichkolwiek wątpliwości. Za takim rozumieniem skutku czasowego przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wypowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z 4 września 2013 roku wydanym w sprawie II UK 24/13 (legalis nr 736946) stwierdzając, że skutkiem uznania za niekonstytucyjne przepisówart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww związku z art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach w określonym zakresie jest obowiązek zapewnienia przez wszystkie sądy, które orzekły na podstawie niekonstytucyjnych przepisów prawa, stanu zgodnego zKonstytucjąw zakresie wiążąco rozstrzygniętym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skoro uznane za niezgodne zKonstytucjąprzepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia ich wejścia w życie (ex tunc), przeto nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy. Tok rozumowania zaprezentowany w tym orzeczeniu zdaje się stanowić inspirację wydania zaskarżonego wyroku. Jednakże, prezentując tok rozumowania, który doprowadził do wydania zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji całkowicie pominął kwestię zakresu podmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 2/12, na co trafnie, zwrócił uwagę apelujący. Przede wszystkim tego, że rzeczony wyrok nie dokonuje oceny przepisu art. 103 a ustawy.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 listopada 2012 roku (K 2/12) sam określił zakres wyroku stwierdzając –„Z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw utraci moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku, bez rozwiązania stosunku pracy. Znaczy to, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą – jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury – nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku. Natomiast przepis ten pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie i później t.j. od 1 stycznia 2011 roku Trybunał Konstytucyjny jeszcze raz przypomina, że rozpatrywana sprawa nie dotyczy istoty rozwiązania zawartego w art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Trybunał nie badał konstytucyjności obowiązku uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą jako warunku realizacji nabytego prawa do emerytury, lecz zastosowania nowej treści ryzyka emerytalnego na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 roku do osób, które w momencie jej wejścia w życie miały już ustalone i zrealizowane prawo do emerytury.”
Oznacza to, że z dobrodziejstwa wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ze skutkiem ex tunc, korzystają jedynie ci ubezpieczeni, którzy prawo do emerytury nabyli w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku. Tylko bowiem tego kręgu podmiotowego nie dotyczy warunek rozwiązania stosunku pracy. Jak prawidłowo wskazuje apelant, ubezpieczona nabyła prawo do emerytury 1 października 2008 roku pod rządem przepisu art. 103 ust. 2 a ustawy i tam zawartego ryzyka emerytalnego. Przepisu ocenianego przez Trybunał Konstytucyjny (SK 45/04), przepisu, który spowodował zawieszenie przyznanego świadczenia, podjęcie którego nastąpiło dopiero w marcu 2009 roku wobec uchylenia przepisu art. 103 ust. 2 a ustawy. Uchylenie wskazanego przepisuustawą z 21 listopada 2008 roku o emeryturach kapitałowych(Dz. U. nr 228 poz. 1507) skutkujące możliwością łączenia kontynuowanego zatrudnienia z pobieraniem emerytury, było dla ubezpieczonej rozwiązaniem korzystnym. Kolejna zmiana przepisów i powrót do poprzedniego pojęcia ryzyka emerytalnego, ryzyka pod rządem którego ubezpieczona nabyła prawo, zmiana skutkująca ponownym wstrzymaniem wypłaty emerytury od 1 października 2011 roku, było działaniem prawnie dopuszczalnym. (patrz także – SA w Łodzi wyrok z 20 maja 2013 roku III AUa 1483/12 legalis nr 723165). Ubezpieczona z racji nabycia prawa do emerytury przed 9 stycznia 2009 roku, pod rządem ryzyka emerytalnego zdefiniowanego w treści art. 103 ust. 2 a ustawy, nie należała bowiem do kręgu podmiotowego wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 2/12 i nie korzysta z dobrodziejstwa tego wyroku. Z uwagi na obowiązującą od tej daty treść art. 103 a ustawy, odwołująca się będzie mogła mieć wypłacaną emeryturę, gdy spełni warunki wskazane w art. 103 a ustawy. Ubezpieczona, niewątpliwie nabyła prawo przed 1 stycznia 2011 roku, ale nie jest osobą, która nabyła to prawo w okresie kiedy nie było konieczności rozwiązywania stosunku pracy i w konsekwencji nie przynależy do kręgu podmiotowego określonego w art. 28 przywoływanej ustawy oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 2/12.
W świetle powyższego, fakt podjęcia wypłaty emerytury od 22 listopada 2012 roku pomimo istnienia przeszkody z art. 103 a ustawy, nie ma jakiegokolwiek jurydycznego znaczenia w sprawie, fakt ten mógł stanowić dla ubezpieczonej co najwyżej pozytywne zaskoczenie. Z oczywistych, także wskazanych powyżej przyczyn, podyktowanych charakterem rozpoznawanej sprawy, poza wszelkim rozważaniami muszą pozostać kwestie, związane z regulacją zawartą w ustawie z 13 grudnia 2013 roku o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 do dnia 21 listopada 2012 roku, która wejdzie w życie 19 lutego 2014 roku (Dz. U. z 2014 roku poz. 169), aczkolwiek dokonując wykładni przepisu art. 1 tejże ustawy i kręgu podmiotowego do którego jest ona adresowana, organy będą zmuszone analizować i rozważać problematykę, która legła u podstaw wydania niniejszego wyroku.
Kierując się wskazaną argumentacją, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 412§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił skargę o wznowienie postępowania.