Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1447/13
Data wyroku: 2014-01-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Piątkowska-Bidas, Magdalena Bajor-Nadolska, Teresa Strojnowska
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art.222§1kc

Sygn. akt II Ca 1447/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 stycznia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Piątkowska-Bidas
Sędziowie: SSO Magdalena Bajor-Nadolska,
SSO Teresa Strojnowska
Protokolant: sekr. sądowy Beata Wodecka

po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. w Kielcach
na rozprawie
sprawy z powództwaH. S.,W. S.
przeciwkoA. J.,G. J.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. VIII C 1394/12
I zmienia zaskarżony wyrok w części dotyczącej działki(...)i nakazuje pozwanymG. J.iA. J.wydanie powodomH. S.iW. S.pasa gruntu o powierzchni 0,0030 ha, oznaczonego punktami(...)na szkicu granicznym sporządzonym w dniu 25.05.2013 roku przez geodetęJ. K.(k.144 akt sprawy), stanowiącego część działki o numerze(...), położonejwB., gminaG., dla której prowadzona jest księga wieczysta(...)zasądza odA. J.iG. J.solidarnie na rzeczH. S.iW. S.219,70 (dwieście dziewiętnaście 70/100) złotych tytułem kosztów procesu oraz nakazuje pobrać odA. J.iG. J.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Kielcach 262,05 (dwieście sześćdziesiąt dwa,05/100) złotych tytułem poniesionych wydatków;
II uchyla zaskarżony wyrok w pozostałej części i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego;
III zasądza odA. J.iG. J.solidarnie na rzeczH. S.iW. S.14 (czternaście) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 1447/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 25 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił powództwoH.S.iW. S.o zobowiązanieA.iG.małżonkówJ.do wydania im pasów gruntu należących do działki nr(...)o szerokości 130 cm oraz100 cm oraz pasa gruntu należącego do działki nr(...)o szerokości 50 cm.
Sąd Rejonowy ustalił, że współwłaścicielami nieruchomości rolnej położnej wB.gm.G.składającej się między innymi z działek oznaczonych numerami(...)i(...)jestH.iW.małżonkowieS.na zasadach wspólności majątkowejmałżeńskiej. Z działkami powodów oznaczonych numerem(...)sąsiadują działki nr(...)będące współwłasnością na zasadach majątkowej wspólności małżeńskiejA.iG.małżonkówJ.. Specyfiką wsiB.w tej części jest to, iż co do zasady niema wspólnych dróg na pola, lecz każdy z rolników po prawej stronie swojego pola ma drogępolną, którą dojeżdża na pole. Także małżonkowieS.iJ.na pole dojeżdżająpolną drogą położoną po prawej stronie swoich działek. Pomiędzy działkami(...)niema urządzonej na gruncie widocznej miedzy. Faktyczną granicę między działkami(...)wyznacza południowa strona drogi gruntowej pozwanych. Na znacznej części długości drogiwidoczna jest różnica poziomów pomiędzy drogą i polem pozwanych a polem powodów.Działki(...)oddzielone są miedzą o szerokości około 40 cm, która położona jest mniejwięcej w linii południowej strony drogi polnej pozwanych. Miedza pomiędzy tymi działkamizawsze była w tym samym miejscu. RodzinaJ.uważała tę drogę za część swojejnieruchomości. Akty własności ziemi dla poprzedników prawnych stron wydane zostały woparciu o dane geodezyjne ewidencji gruntów z lat 1967 - 1968, przy czym przed wydaniemaktów własności ziemi nie dokonano pomiarów istniejącego stanu posiadania, lecz przyjętodane ewidencyjne uproszczonych pomiarów dla celów fiskalnych. Tak ustalona granicaewidencyjna dla działek(...)jest wyznaczana przez punkty(...)oraz(...). Południowa strona drogi gruntowej użytkowana przez pozwanych na działce nr(...)nie pokrywa się z granicą ewidencyjną na długości(...), tworząc powierzchnię spornąwynoszącą 270 m-. Również stan użytkowania w części wschodniej działek nr(...)nie pokrywa się z linią ewidencyjną na długości 84,54 m, tworząc powierzchnię spornąwynoszącą 30 m".

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za niezasadne wświetleart.222 k.c.Sąd wskazał na konieczność zbadania przebiegu granicy międzynieruchomościąH.iW. S., a nieruchomością pozwanychA.iG. J.wskazując, że ich ustalenie jest możliwe według pierwszego z kryteriówprzewidzianych wart. 153k.c.- stanu prawnego. Zdaniem Sądu Rejonowego zgromadzony wsprawie materiał dowodowy dał podstawy do przyjęcia, iż w dniu 4 listopada 1971 r. graniceprzedmiotowych nieruchomości były inne, niż te wynikające z ewidencji gruntów. Sądwskazał, że miedza pomiędzy działkami li(...)zawsze była w tym samym miejscu,a pozwani małżonkowieJ.korzystają z drogi polnej po prawej stronie ich działki nr(...)od czasu przejęcia gospodarstwa rolnego w 1999 r., przy czym tą samą drogą na pole jeździlirodzice pozwanego. Sąd uznał, że granica pomiędzy działkami nr(...)faktycznieprzebiega po południowej stronie drogi gruntowej użytkowanej przez pozwanych, zaś granicapomiędzy działkami nr(...)po istniejącej między nimi miedzy, co sprawia, żepozwani małżonkowieJ.nie naruszają własności powodów w żadnej części.
Apelację od tego wnieśli powodowie zaskarżając go w całości. Zarzucili:
-obrazę prawa materialnego a mianowicieart. 222 k.c.polegającą na jego nie zastosowaniupomimo, iż własność powodów została wykazana stosownymi zapisami w księgachwieczystych prowadzonymi przez Sąd Rejonowy w Kielcach: nr(...)oraz nr(...)z danymi w ewidencji gruntów oraz protokołem wyznaczenia punktówgranicznych dla działek nr(...)a naruszenie własności zostało potwierdzone opiniąbiegłego geodety, zeznaniami powodów, samych pozwanych i świadków,
-obrazę prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart.321 k.p.c., polegającą na dokonaniu przez Sąd rozgraniczenia nieruchomości stron pomimo,iż żadna ze stron tego nie żądała oraz na faktycznym uzgodnieniu treści księgi wieczystejpowodów, o którym mowa wart. 10ustawy z dnia 6 lipca 1982 rokuo księgach wieczystych ihipotecepomimo, iż treść powództwa dotyczyła wydania pasa gruntu,
-sprzeczność istotnych ustaleń Sądu Rejonowego z treścią zebranego w sprawie materiałudowodowego, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia polegającą na pominięciu przezSąd I instancji dowodów świadczących o naruszeniu przez pozwanych własności powodów(opinia biegłego), przyjęciu nieuprawnionego twierdzenia, że spór dotyczy granic, choćpozwani nie twierdzili, że granice są sporne a jedynie, że drogą położoną na działce powodów jeżdżą w pole od lat, a nadto zgłosili zarzut zasiedzenia pasa gruntu położonego nadziałce powodów;

- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia polegającą na przyjęciu, że pozwani czuli sięwłaścicielami spornego pasa gruntu, choć zgłoszony przez nich zarzut zasiedzenia orazzeznania samych pozwanych i zgłoszonych przez nich świadków świadczą o tym, żewłaścicielami się nigdy nie czuli, tylko tą drogą jeździli w pole i uważali się za jejużytkowników - posiadaczy.
W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powodów zasługuje na uwzględnienie.
Powodowie, domagając się wydania przygranicznych pasów gruntu, wywodzą swojeroszczenie z prawa własności i znajduje ono uzasadnienie w treściart. 222 § l k.c.Zgodnie znim, w sytuacji udowodnienia tytułu własności wskazanych w pozwie pasów gruntu mogądomagać się od pozwanych ich wydania, natomiast pozwani mogą odmówić wydania o ilewykażą przysługujące im, skuteczne wobec właściciela prawo do władania nimi.
Powodowie udowodnili, że ich prawo własności działek(...)obejmuje takżesporne pasy gruntu. Fakt ten wynika z opinii biegłegoJ. K., który wskazałjak przebiega granica ewidencyjna. Opinia nie byłą kwestionowana przez strony. Zgodnie zopinią biegłego zaznaczone na szkicu granicznym pasy gruntu winny zostać wydanepowodom jako ich właścicielom.
Realizując swoje uprawnienie, pozwani podnieśli zarzut zasiedzenia przygranicznegopasa gruntu wzdłuż granicy między działkami(...). Od ustalenia czy nastąpiłozasiedzenie tego pasa gruntu przez pozwanych, zależało rozstrzygnięcie sporu w odniesieniudo żądania wydania pasa gruntu przebiegającego wzdłuż działek(...). Sąd Rejonowyjednak tego zarzutu nie rozpoznał. Błędnie natomiast uznał, że zachodzi koniecznośćdokonania rozgraniczenia także w odniesieniu do działek(...)

Sąd przed którym toczy się sprawa o własność jest właściwy również doprzeprowadzenia rozgraniczenia ale wtedy gdy ustalenie przebiegu granicy jest potrzebne dorozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy (art.36 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne).Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała. Powodowie powołali się na granicęgeodezyjną, która została odzwierciedlona na gruncie przez geodetęA. M.,który dokonał wyznaczenia punktów granicznych w lutym 2012 roku. Pozwani w odpowiedzina pozew oświadczyli, że nie mają zastrzeżeń do wyznaczonych punktów granicznych, byligotowi zwrócić powodom ich własność, którzy jednak o to się do nich nie zwrócili (k27 ik28). Następnie pozwani podnieśli zarzut zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu międzydziałkami(...)(k88), a zatem również nie zakwestionowali przebiegu granicy, a jedynieprawo własności powodów do wskazanego pasa gruntu, co do którego wywodzili skutecznewzględem powodów prawo do władania nim z uwagi na nabycie własności w drodzezasiedzenia. Ustalenie przebiegu granicy nie było więc potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy.Przedmiotem postępowania dowodowego winny natomiast być przesłanki zart. 172 kc.
Ustalając granicę istniejącą w dniu 4 listopada 1971 roku, a nie rozważajączgłoszonego zarzutu zasiedzenia, Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy w odniesieniu dożądania dotyczącego działek(...)Stosownie do treściart. 386§4 k.p.c.sąd II instancjimoże uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razienierozpoznania przez sąd I instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymagaprzeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Pojęcie "istoty sprawy" łączy się zmerytoryczną sferą załatwiania sprawy. Przez zawarte wart. 386§ 4 k.p.c.sformułowanie"nierozpoznanie istoty sprawy" należy przede wszystkim rozumieć niezbadanie podstawymerytorycznej dochodzonego roszczenia lub zarzutu materialnoprawnego. Sąd Rejonowy nieustalił i nie rozważył czy nastąpiło zasiedzenie przygranicznego pasa gruntu przezpozwanych, a tym samym czy powodom przysługuje w tym zakresie roszczeniewindykacyjne. Nierozpoznanie zarzutu zasiedzenia uniemożliwiło Sądowi Okręgowemuwydanie orzeczenia reformatoryjnego.
Wobec przytoczonych okoliczności zasadne okazały się zarzuty apelacji dotyczącenaruszenia prawa materialnego -art. 222§ l kc.oraz prawa procesowego -art.321 k.p.c,
Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej żądania wydania pasagruntu między działkami(...), na podstawieart. 386§4 k.p.c.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy dokona oceny wszystkich dowodów, aw tym dowodów zgłoszonych przez pozwanych, w szczególności czy wykazali nimiprzesłankiart. 172 k.c.w odniesieniu do pasa gruntu między działkami(...)i wkonsekwencji oceni zasadność powództwa. Ponadto będzie zachodziła koniecznośćrozliczenia kosztów związanych z tą częścią sporu.
Apelacja okazała się także zasadna w odniesieniu do żądania powodów dotyczącegopasa gruntu między działkami(...). W stosunku do tego pasa gruntu pozwani niepodnosili zarzutu zasiedzenia. Powołali się tylko na okoliczność, iż ten pas gruntu stanowigranicę między działkami dwóch właścicieli, którzy w równym stopniu są obowiązani do
1 utrzymania go, jako granicy. Z tej okoliczności pozwani wywodzili brak podstaw do wydaniapasa gruntu między działkami(...)(k.88).
Jak już wyżej wspomniano, przebieg granicy prawnej między nieruchomościami stronobrazuje opinia biegłego geodetyJ. K.. Granica ewidencyjna międzydziałkami(...)została przedstawiona na szkicu linią ciągłą, przebiegającą przez punkty(...), a faktyczny stan władania na gruncie linią przerywaną przebiegającą przez punkty(...)Obszar sporny znajduje się w granicach linii ciągłej i przerywanej, przebiegającychprzez punkty(...)i wynosi 0,0030 ha. Z niekwestionowanych ustaleń SąduRejonowego wynika, że w tej części wsiB.nie ma wspólnych dróg, rolnicy dojeżdżająna swoje pola drogami biegnącymi po prawej stronie swoich nieruchomości (k.161). Wobectego ustalenia, nie można przyjąć, że wskazany pas gruntu stanowi wspólną granice (miedzę).Skoro każdy z rolników przejeżdża po swojej działce, to nie ma potrzeby tworzeniawspólnych miedz, czy dróg. Pozwani nie wykazali więc aby przysługiwało im skutecznewzględem powodów prawo do władania pasem gruntu między działkami(...), a zatem wtym zakresie powództwo było zasadne i należało je uwzględnić.
Uznając za zasadny zarzut apelacyjny, dotyczący naruszenia prawa materialnego -art.222§ 1 k.c.oraz zarzut procesowy dokonania sprzecznych z materiałem dowodowymustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok i nakazał pozwanym wydaniepasa gruntu między działkami(...)o powierzchni 0,0030 ha. Sąd Okręgowy orzekł wtym zakresie na podstawieart. 386§ 1 k.p.c.
Z uwagi na zakończenie tej części sporu, Sąd Okręgowy orzekł także o kosztachprocesu, w związku z koniecznością orzeczenia o kosztach procesu stosownie do treściart.108§1 k.p.c.Ponieważ rozstrzygnięte żądanie stanowiło 1/10 część całego żądania, zasądzone

zastały kwoty odpowiadające tej proporcji. Pozwani jako przegrywający spór w tej częściwinni zwrócić powodom koszty na podstawieart.98§ 1 k.p.c.Koszty procesu poniesione przezpowodów przez Sądem Rejonowym wyniosły: 50 złotych opłata od pozwu, 180 złotychwynagrodzenie pełnomocnika, 17 złotych opłata od pełnomocnictwa, 1500 złotych zaliczkana wynagrodzenie biegłego, łącznie 1747 złotych. Na rzecz powodów winny być zatemzasądzone kosztu procesu w kwocie 174,70 złotych, omyłkowo zasądzono 219,70 złotych, azatem o 45 złotych ponad należne koszty. Sąd Okręgowy sprostował tę oczywistą pomyłkęrachunkową odrębnym postanowieniem.

Podobnie rozliczono koszty sądowe, nakazując pobrać od pozwanych 1/10 częśćkosztów wyłożonych z sum Skarbu Państwa czyli z kwoty 2620,52 złote. Pozostałą częśćkosztów Sąd Rejonowy rozliczy po ponownym rozpoznaniu sprawy.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k. p.c.koszty poniesione przez powodów w związku z uwzględnionym żądaniem,wyniosły 140 złotych (50 zł opłata i 90zł wynagrodzenie pełnomocnika) czyli 1/10odpowiada kwocie 14 złotych.

SSO M. Bajor - Nadolska SSO E.Piątkowska-Bidas SSO T. Strojnowska