Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 168/12
Data wyroku: 2014-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sławomir Urbaniak
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 i n. k.c.

Sygnatura akt I C 168/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Wrocław, dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Sławomir Urbaniak
Protokolant:Irmina Szawica

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego weW.
przeciwkoT. S.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
uznaje za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego weW.umowę darowizny zawartą w dniu 14 grudnia 2009 r., mocą którejM. S.darował pozwanemuT. S.nieruchomości w postacidziałek gruntu nr (...)położonych wG., GminaŚ., dla których Sąd Rejonowy w Oławie prowadziksięgi wieczyste (...)(akt notarialny – Rep. A.(...)) z pokrzywdzeniem strony powodowej, której przysługuje wierzytelność wobecM. S.z tytułu zaległości w płatności podatku od towarów i usług w kwocie 429.778,55 zł wraz z odsetkami ustalonych prawomocną decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej weW.z dnia 20 czerwca 2011 r. (decyzja nr (...));

II
zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

I C 168/12

UZASADNIENIE
Powód Skarb Państwa –Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego weW.domagał się w pozwie uznania za bezskuteczną wobec niego umowy darowizny zawartej 14.12.2009 r., mocą którejM. S.darował pozwanemuT. S.nieruchomości w postacidziałek gruntu nr (...)położonych wG., gminaŚ.dla których Sąd Rejonowy w Oławie prowadziksięgi wieczyste (...), w celu umożliwienia powodowi zaspokojenia jego wierzytelności z tytułu zaległości podatkowych wobec darczyńcyM. S..
W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powodowi przysługuje wierzytelność wobec darczyńcyM. S., który dokonując przeniesienia własności w/w nieruchomości na rzecz pozwanego stał się niewypłacalny. Wierzytelność powoda wynika z zobowiązań podatkowych dłużnika, których wysokość została zweryfikowana w postępowaniu podatkowym. W trakcie prowadzenia postępowania kontrolnego ujawniono fakt dokonywania obrotu towarami przez podatnikaM. S.z pominięciem obowiązku składania deklaracji podatkowych. Wobec powyższego Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej decyzją z dnia 20.06.2011r. określiłM. S.kwoty należnego podatku od towarów i usług, których wysokość ustalona została na podstawie faktur wystawionych za okres luty-lipiec 2007r. Decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej została utrzymana w mocy w toku procedury odwoławczej - decyzją Dyrektora Izby Skarbowej wydaną 29.09.2011 r. Powód wyjaśniał dalej, że zobowiązania te powstały przed dokonaniem zaskarżonej czynności rozporządzenia majątkowego, a dłużnik poza przekazanymi nieruchomościami gruntowymi, nie posiada innego majątku, który mógłby służyć efektywnemu zaspokojeniu wierzyciela. DłużnikM. S.na kilka dni przed dokonaniem czynności złożył oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynikało, że poza nieruchomościami gruntowymi nie posiada majątku, z którego mogłaby zostać przeprowadzona egzekucja. Wynika więc z tego, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Natomiast ocena wiedzy pozwanego, co do świadomego działania dłużnika, winna być dokonywana zgodnie z treścią 527§ 3 k.c.i528 k.c.
W odpowiedzi na pozew (k.83-86) pozwanyT. S.wniósł o oddalenie powództwa podając, że roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie albowiem nie wystąpiły przesłanki określone wart. 527 kc.W opinii pozwanego powodowi nie przysługiwało uprawnienie do żądania uznania dokonanej darowizny za bezskuteczną ponieważ nie przysługuje mu prawnie chroniona wierzytelność wobec darczyńcy. W niniejszym postępowaniu wierzytelność, której ochrony domaga się strona powodowa ma swoje źródło w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej wydanej 29.09.2011r., utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej weW.z 20.06.2011 r. Tymczasem wyrokiem z 28.03.2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny weW., w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1658/11 uchylił w całości w/w decyzję Dyrektora Izby Skarbowej weW.z 29.09.2011 r. Orzeczenie WSA zostało z kolei zaskarżone skargą kasacyjną i postępowanie nie zostało jeszcze zakończone. W tym stanie rzeczy- jak wywodził pozwany – brak jest podstaw do przyjęcia istnienia zobowiązania podatkowego.
Postanowieniem z 15.11.2012 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie (k. 96).
Po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowo-administracyjnego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym weW.zawieszone postępowanie zostało podjęte 28.10.2013r. (k.118).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
M. S.w ramach prowadzonej działalności gospodarczejFirmy Handlowo- Usługowej (...)M. S.nie deklarował w okresie od lutego do lipca 2007 r. zobowiązań podatkowych.
W sierpniu 2009r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej weW.wszczął postępowanie kontrolne wobec podatnikaM. S..
W dniu 31.08.2009 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o zabezpieczenie wykonania przyszłego zobowiązania podatkowego i dokonanie zabezpieczenia na majątku podatnikaM. S..
Dłużnik unikał udziału w czynnościach podatkowych (nie odbierał korespondencji).
W oświadczeniu o stanie majątkowym złożonym 10.12.2009r.M. S.wskazał, że utrzymuje się z prac dorywczych, a jego jedyny majątek stanowią nieruchomości gruntowe wG., gminaŚ..
(dowód:wniosek Dyrektora Urzędu Skarbowego k. 53, protokół i oświadczenia o stanie majątkowym k. 54-56).

W dniu 14.12.2009 r. w Kancelarii Notarialnej weW.M. S.darował pozwanemuT. S.nieruchomości stanowiącedziałki gruntu nr (...)położone wG., gminaŚ.dla których Sąd Rejonowy w Oławie prowadziksięgę wieczystą nr (...).
(dowód:umowa darowizny z dnai 14.12.2009r. k. 8-11, wypis zksięgi wieczystej (...)k. 41-52).

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej weW.decyzją z 20.06.2011 r., na podstawie wystawianych faktur VAT wskazywanych w ewidencji zakupów kontrahenta, określił wysokość zobowiązań(...)z tytułu podatku od towarów i usług na następujące kwoty:
- za luty 2007 r. – 100.655,01 zł,
- za marzec 2007 r.- 59.160,20 zł,
- za kwiecień 2007 r. - 61.880,98 zł ,
- za maj 2007 r. - 93.449,18 zł,
- za czerwień 2007 r. -57.149,03 zł,
- za lipiec 2007 r. -60.023,15 zł.
Decyzją Dyrektora Izby Skarbowej weW.z 27.09.2011 r., wydaną w postępowaniu odwoławczym, utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej weW..
(dowód:decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej weW.z dnia 20.06.2011r. k. 12-24, decyzja DyrektoraI. S.weW.z dnia 27.09.2011r. k. 25-33, postanowienie Naczelnika Pierwszego urzędu Skarbowego o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności k. 34-37).

Na skutek skargi złożonej przez dłużnikaM. S.Wojewódzki Sąd Administracyjny weW.w wyroku z 28.03.2012 r. ( w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1658/11) uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej weW.z 27.09.2011 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia WSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak było zarówno oryginałów jak i kopii faktur oraz ich duplikatów, a sam fakt istnienia ich śladu w ewidencji zakupów kontrahenta nie jest wystarczającym do ustalenia podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
(dowód:wyrok WSA k. 70-80).

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29.05.2013r. na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Dyrektora Izby Skarbowej weW.uchylił wyrok WSA z 28.03.2012 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd ten ustalił, że bezspornieM. S.nie prowadził działalności gospodarczej i nie posiadał dokumentacji księgowej w tym faktur VAT, niemniej ustalenia dotyczące wystawiania spornych faktur można było dokonać na podstawie deklaracji VAT wystawcy oraz rejestru zakupów i deklaracji nabywcy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny (sygn. akt ISA/Wr 1249/13) w wyroku z dnia 28.08.2013 r. ostatecznie oddalił skargęM. S..
(dowód:wyrok WSA z dnia 28.08.2013r. k. 122, wyrok NSA k. 123-133).

ZaległościM. S.z tytułu należności podatkowych na dzień 20.01.2012 r. wynosiły łącznie 673.009,55 zł, w tym z tytułu należności głównej 429.788,55 zł.
(dowód: lista zaległości k.39).

Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu SkarbowegoW.przeciwkoM. S.na podstawie tytułów wykonawczych(...),(...),(...)i(...)obejmujące zaległości zobowiązanego z tytułu podatków od towaru i usług za okres od lutego 2007 r. do lipca 2007 r. na kwotę należności głównej 429.788,60 zł wraz z odsetkami zostało umorzone albowiem, jak ustalono w trakcie postępowania, dłużnik nie posiada źródeł dochodu ani składników majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję.
(dowód:postanowienie Naczelnika US k. 134-138).

Sąd zważył co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Strona powodowa Skarb Państwa- Naczelnik Urzędu Skarbowego weW., dochodziła uznania za bezskuteczną w stosunku do niej umowy darowizny zawartej 14.12.2009 r., mocą którejM. S.darował pozwanemuT. S.nieruchomości w postacidziałek gruntu nr (...)położonych wG., gminaŚ.. Strona powodowa wskazała, że czynność przeniesienia własności nieruchomości dokonana została w celu uniemożliwienia powodowi zaspokojenia jego wierzytelności z tytułu zaległości podatkowych wobec darczyńcyM. S.. Skarb Państwa- Naczelnik Urzędu Skarbowego weW.powołując się na przepisyart. 527 i nast. kcwskazywał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki, od których ustawodawca uzależnia zastosowanie skargi pauliańskiej i w związku z tym żądanie jest uzasadnione.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wskazywał, że przesłanki te nie zostały spełnione, albowiem powodowi nie przysługuje prawnie chroniona wierzytelność wobec darczyńcy. W toku postępowania pozwany chciał także wykazać, że brak jest po stronie dłużnika przesłanki działania ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
W ocenie Sądu po przeprowadzeniu postępowania dowodowego istotnie należy stwierdzić, że wszelkie przesłanki roszczenia ze skargi pauliańskiej zostały spełnione.  Zgodnie z treścią przywołanego przepisuart. 527 kcprzesłankami od których ustawodawca uzależnia zasadność roszczenia o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną są: 1) dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz doszło do pokrzywdzenia wierzycieli, 2) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, 3) wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią. Wskazane powyżej przesłanki spełnione być muszą łącznie.
Kluczową kwestią sporną było to czy strona powodowa posiada godną ochrony prawnej wierzytelność wobec zobowiązanego MatkaU.-S..
Zdaniem Sądu strona powodowa niewątpliwie tę okoliczność wykazała. Istnienie zobowiązania podatkowego dłużnikaM. S.wynikające z zaległości w płatności podatku od towarów iusług Firmy Handlowo- Usługowej (...)M. S., w okresie luty-lipiec 2007r., dowiedzione zostało w przeprowadzonym postępowaniu podatkowym oraz sądowo-administracyjnym, zakończonym prawomocnymi decyzjami administracyjnymi. Ostatecznie zatem w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego weW.z dnia 28.08.2013r. (sygn. akt ISA/Wr 1249/13) skargaM. S.na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 29.09.2011r. określającą wysokość jego zaległości podatkowych została oddalona. Tym samym potwierdzone zostało istnienie zobowiązania(...)wobec strony powodowej powstałe wskutek dokonywania obrotu towarami przez podatnikaM. S.z pominięciem obowiązku składania deklaracji podatkowych.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu, nie było dalszych podstaw do kwestionowania, tego, że zobowiązanie podatnika nie istnieje. Skoro tak to wniosek pozwanego o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego prowadzonego przeciwkoM. S.w sprawie dotyczącej ustalenia kto w okresie luty – lipiec 2007 r. w imieniufirmy (...)wystawiał faktury VAT, nie zasługiwał na uwzględnienie. Okoliczności te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a ponadto były już pośrednio wskazywane w toku postępowania administracyjnego lecz nie zostały w tamtym procesie uwzględnione. Jeżeli natomiast w przyszłości (po zakończeniu postępowania karnego) okaże się jednak, że istnieje możliwość wzruszenia tych decyzji administracyjnych to będzie to przedmiotem odrębnego postępowania.
W ocenie Sądu powód wykazał też istnienie pozostałych przesłanek, od których ustawodawca uzależnia zastosowanie skargi paulińskiej.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy, a zwłaszcza ten zgromadzony w postępowaniu przed WSA potwierdza, iż dłużnik dokonując czynności darmego przeniesienia własności nieruchomości na pozwanego, działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. W kontekście ustalenia świadomości działania dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela wystarcza bowiem wykazanie, że dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności (wyrok SA w Gdańsku z dnia 10 stycznia 1995 r., I ACr 1014/94, natomiast zamiar pokrzywdzenia wierzyciela i zła wiara dłużnika nie jest konieczna dla objęcia wierzyciela ochroną na podstawieart. 527 k.c.i n. (wyrok SA w Poznaniu z dnia 19 września 2006 r., I ACa 1021/05, LEX nr 298435).
Pomimo, żeM. S.nie odbierał żadnej korespondencji zdaniem Sądu niewątpliwie miał świadomość wszczętej i prowadzonej wobec niego -od sierpnia 2009 r. kontroli podatkowej. Zaskarżona czynność prawna z 14.12.2009 r. została dokonana przezM. S.już po powstaniu zaległości podatkowych na rzecz powoda i po wszczęcia postępowania kontrolnego oraz krótko po wydaniu decyzji w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych dłużnika. Wcześniej jeszcze Policjanci z Komisariatu PolicjiW.rozmawiali wielokrotnie z sąsiadami zobowiązanego, a o planowanej kontroli wobecM. S.wiedział jego syn. Bezspornie także, w dniu 10.12.2009 r., a zatem jeszcze przed dokonaniem kwestionowanej czynności prawnej,M. S., w związku z prowadzonym postępowaniem kontrolnym złożył oświadczenie o swoim stanie majątkowym, w którym jako jedyny wartościowy składnik majątkowy wskazał nieruchomości wG.. (k. 54). W tych okolicznościach zbędne było zatem w ocenie Sądu przeprowadzenie dodatkowego dowodu z przesłuchaniaM. S.na okoliczność ustalenia stanu jego świadomości w dacie dokonanego rozporządzenia majątkowego. Dowód ten, zgłoszony na końcowym etapie postępowania był spóźniony (pozwany nie podnosił tych okoliczności w odpowiedzi na pozew) i zdaniem Sądu zmierzał jedynie do przedłużenia postępowania.
Sąd uznał również za udowodnione to, że dłużnikM. S.dokonując rozporządzenia przysługującym mu prawem majątkowym działał z pokrzywdzeniem wierzyciela. Działanie na szkodę wierzyciela występuje wówczas, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika stał się on niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność to aktualny (w chwili orzekania) brak możliwości wywiązywania się z zobowiązań finansowych.
W postępowaniu tym wykazane zostało, że po dokonaniu przez dłużnika zaskarżonej czynności prawnej z dnia 14.12.2009 r. nie było możliwe wyegzekwowanie żadnych należności, jakie przysługują stronie powodowej. Z przedłożonej decyzji Naczelnika Urzędu SkarbowegoW.z 22.11.2012r. (k.134) wynika bowiem, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwkoM. S.z tytułu zaległości podatkowych za okres od lutego 2007 r. do lipca 2007 r. w kwocie 429.788, 60 zł wraz z odsetkami zostało umorzone albowiem dłużnik nie posiada źródeł dochodu ani składników majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję.
Niewątpliwie zatem należy dojść do wniosku, że ten składnik majątkowy, który „wyszedł” z majątku dłużnika w postaci własności nieruchomości działek położonych wG.- których wartość określono w umowie notarialnej na kwotę 170.000zł -mógłby choćby częściowo zaspokoić należności wierzyciela.
Kolejną przesłanką subiektywną, której spełnienie jest konieczne dla skutecznego wystąpienia ze skargą pauliańską jest okoliczność, by osoba trzecia wiedziała (lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć) o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Ustawodawca w przepisieart. 527 § 3 k.c.ustanowił jednak domniemanie, działające na korzyść wierzyciela występującego ze skargą pauliańską. Jeśli wykaże on, że czynność prawna dokonana przez dłużnika przyniosła korzyść majątkową osobie pozostającej w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, iż osoba ta wiedziała o świadomym pokrzywdzeniu wierzyciela przez dłużnika. Ponadto wart. 528 k.c.wprowadzono kolejne domniemanie, zgodnie z którym, jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
W kontekście tych unormowań przyjąć należało, że pozwany jako syn darczyńcy niewątpliwie miał świadomość co do celu działania dłużnika, co i tak w niniejszej sprawie nie musiało zostać wykazane, albowiem przeniesienie korzyści majątkowych na rzecz pozwanego dokonane zostało bezpłatnie (art. 528 k.c.).
Wreszcie wskazać trzeba, że zaskarżona czynność prawna bez wątpienia doprowadziła do osiągnięcia korzyści majątkowej przez osobą trzecią (pozwanego). Do przyjęcia, iż osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, wystarczy wykazanie, że na podstawie czynności prawnej dłużnika nabyła ona rzecz lub prawo albo została zwolniona z obowiązku, co spowodowało zmianę w majątku dłużnika prowadzącą do pokrzywdzenia wierzycieli (wyrok SN z dnia 7 grudnia 1999 r., I CKN 287/98, LEX nr 147235).
Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu wszelkie przesłanki skutecznego dochodzenia roszczenia o uznanie czynności prawnej zawartej w dniu 14.12.2009 r. za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego weW.zostały spełnione i w związku z tym powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, o czym Sąd orzekł w pkt I wyroku.
Podstawę orzeczenia o kosztach zawartego w punkcie II wyroku stanowił przepisart. 98 kpc. Mając na uwadze, że pozwany w całości spór przegrał Sąd zasądził od niego na rzecz strony powodowej koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu- Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. w zw. aart. 99 kpc.

.