Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1120/13
Data wyroku: 2014-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Skarga O Wznowienie Postępowania
Podstawa prawna: art. 416 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sygn. akt III Ca 1120/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2013 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, sprawy ze skargiH. P., z udziałem Skarbu Państwa - Prezydenta MiastaŁ., GminyŁ.,S. P.velP.,R.A.,(...) Sp. z o.o.wŁ.,Z. K.,I. K.,A. G.,R. D. (1),A. H. (1)iA. H. (2)o wznowienie postępowania w sprawie V Ns I 2618/59, zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 14 grudnia 1959 roku o stwierdzenie nabycia prawa własności w drodze przedawnienia (zasiedzenia) postanowił:
1. uwzględnić skargęH. P.o wznowienie postępowania w sprawie V Ns I 2618/58;
2. uchylić postanowienie byłego Sądu Powiatowego dla m. Łodzi wŁ.z dnia 14 grudnia 1959 roku, wydane w sprawie V Ns I 2618/59 w zakresie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności udziałówS. E. (1)iH., małżonkówP.w nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), o powierzchni 920,30 mkw, oznaczonej numerem hipotecznym nr 630 C repertorium hipotecznego nr(...), obecnie KW nr 905, wynoszących 1/6 (jedną szóstą) część i wniosek w tym zakresie oddalić;
3. ustalić, że skarżąca i uczestnicy ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił, że dla nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)/R.5 prowadzona była dawna księga wieczysta Rep. hip.(...).(...). Jako właściciele ujawnieni w niej byli:R.zG.H.w 1/6 części,R.iE.-R.małżonkowieP.w 3/6 częściach,S.-E.iH.małżonkowieP.w 1/6 części iL. P.w 1/6 części.
Wnioskiem z dnia 13 czerwca 1945 rokuH. G.velG.wystąpiła o wprowadzenie jej w posiadanie 1/6 części nieruchomości, stanowiącej współwłasność małżonkówP., wywodząc swoje prawa jako siostraH. P., zamordowanej w czasie wojny przez Niemców. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 1945 roku Sąd Grodzki wŁ.w sprawie o sygn. akt C 2377/45 wprowadziłH. G.velG.w posiadanie nieruchomości oznaczonej hipotecznym numerem 630 C, rep. hip. Nr(...), położonej wŁ.przyul. (...).
Na wniosek z dnia 3 sierpnia 1947 roku Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w Łodzi założyłksięgę wieczystą KW (...), jako ciąg dalszy księgi wieczystej Rep. hip.(...).
Wnioskiem z dnia 10 października 1959 roku Skarb Państwa - Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi - Wydział Finansowy wystąpił o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości opuszczonej, wskazując że w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 rokuR.H.,R.iE. R.małż.P.,S. E. (2)iH., małż.P.orazL. P.utracili posiadanie nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), oznaczonej w księgach wieczystych Sądu Powiatowego dla m. Łodzi Wydział VI Ksiąg Publicznych hip.Nr 630 c, Rep. hip. Nr(...), obecnie KW nr 905, o powierzchni 920,30 mkw. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że przedmiotowa nieruchomość jest majątkiem opuszczonym w rozumieniuart.1 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich(Dz. U. Nr 13, poz. 87) i znajduje się w zarządzie M.Z.B.M.(...)C.. Z dniem 31 grudnia 1959 roku upłynął 10 letni termin przewidziany w art. 34 ust. 1 lit. A i lit. B in fine dekretu, który nie został przerwany przez złożenie wniosku o przywrócenie ich posiadania w trybie art. 19 bądź 20 dekretu, ani przez skierowanie wniosku właściciela majątku do organu likwidacyjnego (finansowego) o jego wydanie albo wytoczenie powództwa sądowego. Na tej podstawie Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi wystąpił o stwierdzenie nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie (przemilczenie).
Do wniosku zostały załączone:
- zaświadczenie Miejskiego Zarządu Budynków MieszkalnychŁ.-C.z dnia 29 września 1959 roku, wskazujące że nieruchomość położona wŁ.przyul. (...)znajduje się w administracji tutejszego przedsiębiorstwa, dawniejZarządu (...)wŁ.od 1945 r.,
- pismo Dzielnicowej Rady NarodowejŁ.-C.Oddziału (...)z dnia 1 września 1959 roku stwierdzające, że podatki od nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)od dnia 1 stycznia 1954 roku uiszcza Miejski Zarząd Budynków MieszkalnychŁ.-C., natomiast od 1945 do 31 grudnia 1953 roku opłacał(...)Miejskich wŁ.,
- 6 informacji adresowych wydanych w dniu 4 września 1959 roku przezK.Milicji(...)wskazujące, żeS.E. P. (1),L. P.,H. P.,E. P. (2),R. P.iR.H.nie figurują w kartotece Ewidencji Ludności MiastaŁ.,
- zaświadczenie z Sądu Powiatowego dla m. Łodzi, Wydziału VI Ksiąg Publicznych wydane w dniu 24 sierpnia 1959 roku, wskazujące, żeR.H.w 1/6 części,R.iE. R.małż.P.w 3/6 częściach,S. E. (2)iH., małż.P.w 1/6 części orazL. P.w 1/6 części są właścicielem nieruchomości położonej wŁ.przy zbieguulic (...)N 1 iR. N.5, zawierającej powierzchni 920,30 mtr kw, oznaczonej hipotecznym numerem 630c, Repertorium hipotecznego Nr(...), obecnie Kw.Nr 905. Podstawę wpisu prawa stanowiły decyzje Wydziału Hipotecznego z dnia 1 maja 1931 roku i 2 marca 1938 roku.
Postanowieniem z dnia 25 listopada 1960 roku Sąd, na zasadzie art. 13 § 2 kodeksu postępowania niespornego, ustanowił kuratora dla nieznanych z miejsca pobytuR.H.,R.iE. R.małż.P.,S. E. (1)iH.małż.P.orazL. P.w osobieJ. K.. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 1959 roku kurator wyjaśnił, że od wojny nikt z właścicieli nie interesował się nieruchomością i są nieznani z miejsca pobytu.
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 1959 roku Sąd stwierdził, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej wŁ.ul. (...), zawierającej powierzchni 920,30 m2, oznaczonej numerem hipotecznym Nr 630 C repertorium hipotecznego Nr(...), obecnie KW Nr 905.
Wpisu prawa własności Skarbu Państwa w dziale IIksięgi wieczystej (...)na podstawie postanowienia z dnia 14 grudnia 1959 roku dokonano w dniu 2 kwietnia 1960 roku. Decyzją Wojewody(...)z dnia 22 listopada 1993 roku przedmiotowa nieruchomość została skomunalizowana.
W dniu 8 września 1999 rokuC.M., będąca córkąR.iE.-R.małżonkówP., wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt V Ns I 2618/59, zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 14 grudnia 1959 roku. Wniosła o uchylenie tego postanowienia i o oddalenie wniosku Skarbu Państwa o nabycie przez przedawnienie (zasiedzenie) 3/6 części we współwłasności nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)/R.5, należącego doR.iE.-R., małżonkówP.. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2001 roku, w sprawie o sygn. akt I C 228/00/2 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi wznowił postępowanie zakończone zaskarżonym postanowieniem i sprawę po wznowieniu postanowił rozpoznać w trybie procesu. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2002 roku, w sprawie o sygn. akt I C 515/01 Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że a) ustalił, że Skarb Państwa stał się z dniem 31 grudnia 1955 roku współwłaścicielem w 3/6 częściach zabudowanej nieruchomości, położonej wŁ., przyul. (...), o powierzchni 956m2, dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...), w miejsceR.H.,S.P.,H.P.iL. P., oraz b) oddalił powództwo w pozostałej części. Apelacja wniesiona przez Skarb Państwa oraz GminęŁ.została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 maja 2003 roku, w sprawie o sygn. akt I ACa 131/03.
W chwili obecnej nieruchomość położona wŁ.przyul. (...)/R.5 oznaczona jest jakodziałka nr (...)w obrębie G-3 o powierzchni 0,0956ha. Jej współwłaścicielami są:(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.w 3/6 częściach,Z.iI.małżonkowieK.w 24/1000 częściach,A. G.w 14/1000 częściach,R. D. (2)w 33/1000 częściach,A.iA.małżonkowieH.w 23/1000 częściach oraz GminaŁ.w 406/1000 częściach.
W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania jest zasadna. Spełnienie przesłanek formalnych przewidzianych w art.art. 407-410 kpcskutkowało wznowieniem postępowania w sprawie o sygn. akt V Ns I 3952/59 z powodu nieważności postępowania – pozbawienia strony możności działania (art. 401 pkt 2 kpc).
W ocenie Sądu doszło do naruszenia przepisów ówcześnie obowiązującej procedury cywilnej, w szczególności Dekretu z dnia 18 lipca 1945 roku - Kodeks postępowania niespornego (Dz.U.R.P.1945.27.169, ze zm., dalej powoływany jako kpn). Art. 13 powołanego dekretu regulował kwestię kręgu osób zainteresowanych w sprawie, stanowiąc że każdy, czyich praw dotyka wynik postępowania, jest zainteresowany w sprawie. Ma on prawo wziąć udział w sprawie w każdym jej stanie. Jeżeli weźmie udział, staje się uczestnikiem jak zgłaszający wniosek o wszczęcie postępowania (§ 1). Jeżeli się ujawni, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do wzięcia udziału w sprawie. Przez wyzwanie do wzięcia udziału w sprawie wezwany staje się uczestnikiem. W razie potrzeby przewodniczący wyzna-czy kuratora do zastępowania zainteresowanego, którego miejsce pobytu jest nieznane. (§ 2). Do sposobu ustanowienia kuratora, jako kwestii nieuregulowanej w kpn, poprzez jegoart. 4, zastosowanie miały przepisyKodeksu Postępowania Cywilnego- powstałego z połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 roku (Dz. U. nr 83, poz. 651) i z dnia 27 października 1932 roku (Dz. U. nr 93, poz. 803), ogłoszonych jako tekst jednolity wobwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 1950 roku(Dz. U. Nr 43, poz. 394 ze zm.).Art. 153 kpcstanowił, że jeżeli stronie nieznanej z miejsca pobytu ma być doręczony pozew lub inne pismo wymagające dokonania czynności procesowej, doręczenie może nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego do zastępowania nieobecnego; obowiązuje to aż do chwili zgłoszenia się strony lub osoby uprawnionej do jej zastępowania (§ 1). Przewodniczący ustanowi kuratora na wniosek strony oraz ogłosi o tym przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej, w sprawach zaś większej wagi - nadto w piśmie urzędowym przeznaczonym do ogłoszeń, a według uznania także w gazetach (§ 2).
Po analizie akt sprawy V Ns I 2618/59 Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że dokonane w tej sprawie ustanowienie kuratora nie spełniało przedstawionych wymogów proceduralnych, gdyż zaniechano ogłoszenia o ustanowieniu kuratora przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej. Co więcej ustanowienie kuratora we wznawianym postępowaniu było, w ocenie Sądu, jedynie formalną fikcją. W istocie rzeczy brak jest bowiem przesłanek do stwierdzenia, że ustanowiony kurator podjął w sprawie jakiekolwiek czynności. Nie złożył on nawet sprawozdania, a cała jego - ewentualna - aktywność w sprawie skwitowana została ogólnikowym oświadczeniem, złożonym do protokołu rozprawy z dnia 14 grudnia 1959 roku.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy umotywował rozstrzygnięcie co do meritum wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie przepisówDekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich(Dz.U.R.P. nr 13, poz. 87, ze zm.).
Powyższe orzeczenie zaskarżył Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta MiastaŁ., wnosząc o jego zmianę i odrzucenie skargi o wznowienie postępowania a z ostrożności o oddalenie skargi o wznowienie postępowania.
Apelujący podniósł zarzuty naruszenia przepisów:
-art. 416 § kpcorazart. 412 § 2w zw. zart. 13 § 2 kpc- poprzez wznowienie postępowania prowadzonego przed Sądem Powiatowym wŁ.za sygn. akt: V Ns I 2618/59, które zostało wcześniej wznowione, na skutek skargiC.M., postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi z dnia 20 lipca 2001 r., w sprawie I C 228/00/2, a które po ponownym rozpoznaniu zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 grudnia 2002 r. sygn. I C 515/01. Orzeczenie to zostało wydane o wznowienie postępowania. Powoduje to, że orzeczenie, do którego kierowana jest skarga nie istnieje,
-art. 339 § 1 kpci405 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc- przez wznowienie postępowania i uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi wŁ.z dnia 14 grudnia 1959 r., które jednak został wcześniej uchylone, a zatem nie istnieje,
-art. 407 § 1 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcprzez nie ustalenie przez Sąd w jaki sposób strona skarżąca lub jej pełnomocnik dowiedzieli się o wyroku i w konsekwencji czy została złożona w terminie,
-art. 510 § 1 i 2 kpcw zw. zart. 406 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc- przez nieustalenie pełnego kręgu uczestników postępowania, w tym brak wezwania do udziału w sprawie następców prawnych uczestników postępowania prowadzonego przed Sądem Powiatowym wŁ.za sygn. akt: V Ns I 2618/59,
-art. 1027 k.c.przez uznanie skarżącej za spadkobiercęS. E. (1)iH.małż.P.w sytuacji, gdy nie przedstawiła prawomocnego postanowienia stwierdzającego ciągłość dziedziczenia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest zasadna.
Sąd Okręgowy przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy.
W świetle zebranych materiałów ocenić należało, że istniały podstawy do wznowienia postępowania w sprawie V Ns I 2619/59. Było tak, gdyż w sprawie tej ustanowiono kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu, a faktycznie nieżyjącego w tym czasie, poprzednika prawnego skarżącej. Stanowiło to naruszenie przepisów postępowania, skutkujące pozbawieniem prawa do obrony następców prawnych zmarłego.
Jednocześnie z akt sprawy wynika, że nie zostało ujawnione w księdze wieczystej postanowienie o wprowadzeniu w posiadanie nieruchomości poprzedników prawnych skarżącej, co stanowiło naruszenie przepisuart. 31 Dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Tymczasem wprowadzenie w posiadanie uniemożliwiało nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa w trybie przepisów tego Dekretu (co wynika z art. 33 tego aktu).
W sprawie obecnie badanej przez Sąd Okręgowy należy jednak stwierdzić, że uchybienia te nie mogły skutkować wznowieniem postępowania w sprawie V Ns I 2619/59. Jest tak, gdyż postępowanie to zostało już w przeszłości wznowione, a to postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi, z dnia 20 lipca 2001 roku, w sprawie o sygn. akt I C 228/00/2. Po tymże wznowieniu sprawa została rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Łodzi, który wyrokiem z dnia 20 grudnia 2002 roku, w sprawie o sygn. akt I C 515/01 stwierdził, że Skarb Państwa stał się z dniem 31 grudnia 1955 roku współwłaścicielem w 3/6 częściach zabudowanej nieruchomości, położonej wŁ., przyul. (...), o powierzchni 956 mkw, dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...), w miejsceR.H.,S.P.,H.P.iL. P., oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Apelacja wniesiona przez Skarb Państwa oraz GminęŁ.została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 maja 2003 roku, w sprawie o sygn. akt I ACa 131/03. Z wyroku Sądu Okręgowego wprost wynika, że przedmiotem jego orzekania były wszystkie udziały w nieruchomości. Jest także czytelnym, że pozytywne orzeczenie w przedmiocie zasiedzenia dotyczyło udziałów po poprzednikach prawnych skarżącej.
W tej sytuacji należało ocenić, że z uwagi na uchylenie postanowienia z dnia 14 grudnia 1959 roku, nie istnieje substrat zaskarżenia wskazywany w obecnie badanej skardze. Nie jest zatem możliwe badanie możliwości wznowienia postępowania, nią "zakończonego". Okoliczność ta powoduje, że bezprzedmiotowym jest odnoszenie się do pozostałych, tj. nie omówionych zarzutów, które podniósł apelujący.
Z przywołanych względów jedynym możliwym orzeczeniem, jakie władny był wydać Sąd Okręgowy, było postanowienie o uchyleniu merytorycznego orzeczenia Sądu Rejonowego i odrzucenie skargi z przyczyn formalnych. Podstawą prawną orzeczenia był przepisart. 386 § 3 kpc, stosowany w obecnym postępowaniu za pośrednictwem przepisuart. 13 § 2 kpc.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie przepisuart. 520 § 1 kpc, nie znajdując podstaw, by odstąpić od zasady w nim wyrażonej.