Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 958/13
Data wyroku: 2014-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Krystyna Hadryś, Roman Troll, Barbara Braziewicz
Słowa kluczowe: Nakłady
Podstawa prawna: art. 207 k.c., art. 212 § 3 k.c.

Sygn. akt III Ca 958/13

POSTANOWIENIE
Dnia 6 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Krystyna Hadryś
Sędziowie   SO Barbara Braziewicz
SR (del.) Roman Troll (spr.)
Protokolant   Iwona Reterska
po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na rozprawie
sprawy z wnioskuA. M. (1)
z udziałemA. S. (1)iD. S. (1)
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej
z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I Ns 752/08
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
oddalić wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

SSR (del.) Roman Troll SSO Krystyna Hadryś SSO Barbara Braziewicz
Sygn. akt III Ca 958/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaA. M. (1)wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości o powierzchni 1978 m2, położonej wR.przyul. (...), zabudowanej dwoma budynkami mieszkalnymi, dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadziksięgę wieczystą nr KW (...).
W dniu 27 września 2007 r. Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej w sprawie o sygn. akt I Ns 99/05 wydał postanowienie, w którym:
1. ustalił, iż przedmiotem znoszonej współwłasności jest prawo własności nieruchomościpołożonej wR.o powierzchni 0.1954 ha, obejmującej:
- działkę onumerze geodezyjnym (...)o powierzchni 0.1522 ha, zabudowaną dwoma budynkami mieszkalnymi i budynkiem gospodarczym,
- działkę onumerze geodezyjnym (...)o powierzchni 0.0432 ha, niezabudowaną, która to nieruchomość zapisana jest w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej KW numer(...),
2. dokonał podziału geodezyjnego działek onumerach geodezyjnych (...)i(...)o łącznej powierzchni 0.1954 ha na:
- działkę onumerze geodezyjnym (...), o powierzchni 0.1323 ha, zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym,
- działkę onumerze geodezyjnym (...)o powierzchni 0.(...), zabudowaną budynkiem mieszkalnym zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez biegłego geodetęA. F.,
3. zniósł współwłasność nieruchomości opisanych w punkcie 2 postanowienia w tensposób, że:
a. na wyłączną własność wnioskodawcyA. M. (1)przyznał nieruchomość zabudowanąbudynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, obejmującą działkę o numerzegeodezyjnym(...)o powierzchni 0.1323 ha o wartości 216.654 zł,
b. na wyłączną własność uczestnikaA. S. (1)przyznał nieruchomośćzabudowaną budynkiem mieszkalnym, obejmującą działkę onumerze geodezyjnym (...)o powierzchni 0.0631 ha o wartości 173.169 zł,
4. zasądził od wnioskodawcyA. M. (1)na rzecz uczestniczkiD. S. (1)tytułem spłaty kwotę 21.742,50 zł, płatną do dnia 30 listopada 2007r. z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w płatności,
5. zasądził od uczestnikaA. S. (1)na rzecz uczestniczkiD. S. (1)tytułem spłaty kwotę 43.228 zł, płatną w trzech ratach:
- pierwsza rata w kwocie 14.409 zł płatna do dnia 15 listopada 2007r.,
- druga rata w kwocie 14.409 zł płatna do dnia 31 grudnia 2007r.,
- trzecia rata w kwocie 14.410 zł płatna do dnia 15 lutego 2008r., z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
6. uczynił mapę stanowiącą załącznik do opinii biegłego sądowegoA. F.z dnia 6 września 2006 r. integralną częścią postanowienia,
7. ustalił wartość przedmiotu sprawy na kwotę 389.823 zł,
8. ustalił wpis stosunkowy na kwotę 4.218,23 zł i uznał go za pokryty przez wnioskodawcę do kwoty 1.769,40 zł,
9. nakazał pobrać od wnioskodawcyA. M. (1)na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej kwotę 339,76 zł tytułem części nieuiszczonego wpisu oraz kwotę 731,84 zł tytułem wydatków na wynagrodzenie biegłego.
10. odstąpił od obciążania uczestnikaA. S. (1)kosztami postępowania.
Apelację od powyższego postanowienia wnieśli uczestnicy postępowaniaD. S. (1)iA. S. (1), a Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt III Ca 410/08, z apelacji obojga uczestników postępowania uchylił zaskarżone postanowienie w punktach 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rudzie Śląskiej, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania odwoławczego oraz oddalił apelację uczestniczkiD. S. (1)w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę w uchylonym zakresie Sąd Rejonowy w pierwszym rzędzie odbierze od uczestników postępowania oświadczenia odnośnie popierania zgłoszonych żądań rozliczenia nakładów na nieruchomość wspólną, ze wskazaniem ich zakresu, oceniając przydatność zaoferowanych przez uczestników wniosków dowodowych, pamiętając o wysłuchaniu zainteresowanych na okoliczności istotne dla rozpoznania sprawy w ostatecznie sprecyzowanym zakresie, a zgromadzony materiał dowodowy podda ocenie i zależnie od jej wyniku wyda rozstrzygnięcie zgodne zart. 212 § 2 kpcw związku zart. 207 kc, mając przy tym na uwadze, że postanowienie również w przedmiocie spłaty ma charakter konstytutywny, zatem terminy spłaty oznaczone w oparciu oart. 212 § 3 kcpowinny przypadać na okres po uprawomocnieniu się postanowienia zasądzającego spłaty.
Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej ustalił następujący stan faktyczny.
WnioskodawcaA. M. (1)i uczestnicyA. S. (1)iD. S. (1)byli współwłaścicielami nieruchomości położonej wR.przyul. (...), obejmującej działki o nr geodezyjnych(...)o powierzchni 0,1522 ha i(...)o powierzchni 0,0432 ha.Działka nr (...)zabudowana była budynkiem mieszkalnym posadowionym od wschodniej strony nieruchomości - nazywanym przez uczestników "starym". Budynek ten był zamieszkały przez rodziców wnioskodawcyA.iJ. M. (1), przez wnioskodawcę oraz jego siostręŁ. S. (1)z rodziną. Wspólne zamieszkiwanie 3 rodzin było utrudnione z uwagi na konflikty pomiędzyŁ. S. (1), a jej matką oraz rodziną wnioskodawcy. W efekcie w 1970 r.Ł. S. (1)wraz ze swoim mężemB. S.rozpoczęła budowę nowego domu w części zachodniej działki (aktualne geodezyjne oznaczeniedziałki (...)) z przeznaczeniem dla rodzinyS.. W dniu 2 lipca 1970 r. zostało wydane pozwolenie na budowę budynku nr BU.II1-7/20/70 dlaŁ. S. (1). Prace trwały do 1973 r. i budowa została doprowadzona do stanu surowego zamkniętego. Wartość nakładów poczynionych przezŁ. S. (1)na wybudowanie na działce o oznaczeniu geodezyjnym(...)nowego budynku mieszkalnego położonego przyul. (...)wR.w stanie surowym zamkniętym wynosiła 149 730 zł.
W 1983 r.Ł. S. (1)poniosła koszty wykonania ogrodzenia nieruchomości przyul. (...)wR., a wartość tych nakładów wyniosła 12 650 zł.
W roku 1981 uczestnik postępowaniaA. S. (1)w budynku przyul. (...)wR.poniósł koszty wykonania wiatrołapu, schodów zewnętrznych na pierwsze piętro, wstawienia 3 okien na pierwszym piętrze w pomieszczeniach wiatrołapu, kuchni i dużego pokoju, wykonania ścianek działowych na parterze. Po śmierciŁ. S. (1)(11 kwietnia 2004 r.)A. S. (1)w latach 2004 - 2005 poniósł koszty wstawienia drzwi do piwnicy i drzwi z sieni do wiatrołapu, wykonania wylewek na parterze, wykonania instalacji elektrycznej, instalacji kanalizacyjnej. Wartość nakładów poczynionych przezA. S. (1)w okresie od 1981 r. do 14 października 2005 r. na budynek mieszkalny położony przyul. (...)wR.wynosiła 11 850 zł.
Ł. S. (1)zmarła w dniu 11 kwietnia 2004 r, ale wcześniej w latach 1981 - 1994, 1996 - 2000 r. oraz 2002 - 2004 uiściła podatek od całej nieruchomości w łącznej wysokości 5.299,80 zł, zaś Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2004 r. wydanym w sprawie o sygn. akt 1 Ns 336/04 stwierdził, że spadek po niej nabyli jej synowieA. S. (1)iP. S.oraz jej wnuczkaD. S. (2)po 1/3 części każdy.
W umowie z dnia 14 kwietnia 2005 r. zawartej przed notariuszemK. S.w Kancelarii Notarialnej wR., rep. A nr 617/2005, spadkobiercyŁ. S. (1)dokonali działu spadku po niej w ten sposób, że wchodzący w skład spadku udział w części zabudowanej nieruchomości położonej wR.przyul. (...)składającej się zdziałek nr (...)o powierzchni 1 978 m2, objętejksięgą wieczystą nr (...)nabyłA. S. (1)w 2/6 częściach iD. S. (1)w 1/6 części bez spłat.
Wartość nakładów poczynionych przezŁ. S. (1)na wybudowanie nadziałce nr (...)nowego budynku mieszkalnego położonego przyul. (...)wR.w stanie surowym zamkniętym oraz wykonanie ogrodzenia nieruchomości to łączna kwota 162 380 zł, a aktualna wartość nakładów poczynionych przezA. S. (1)w okresie od 1981 r. do 14 października 2005 r. na budynek mieszkalny położony przyul. (...)wR.to kwota 11 850 zł.
Sąd Okręgowy w Gliwicach rozpoznając apelację uczestników postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej z dnia 27 września 2007 r. w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie zasądzonych spłat (oraz kosztów postępowania), uznając że ewentualne rozliczenia między stronami nakładów poniesionych na nieruchomość wspólną będą miały wpływ na wysokość tych spłat. Natomiast samo orzeczenie o zniesieniu współwłasności nieruchomości przez fizyczny podział i przyznanie nieruchomości powstałych w wyniku podziału wnioskodawcy i uczestnikowi postępowaniaA. S. (1)zawarte w pkt 2 i 3 postanowienia z dnia 27 września 2007 r. uprawomocniło się z dniem 27 maja 2008 r.
Podstawą żądania rozliczenia nakładów poniesionych na nieruchomość wspólną jestart. 207 kc, zgodnie z którym współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną w stosunku do wielkości udziałów.
Ł. S. (1)za życia poniosła wydatki na wybudowanie na działce o oznaczeniu geodezyjnym(...)nowego budynku mieszkalnego położonego przyul. (...)wR.w stanie surowym zamkniętym w wysokości 149 730 zł oraz na wykonanie ogrodzenia nieruchomości w wysokości 12 650 zł. Poniosła także ciężary na nieruchomość wspólna w postaci podatku od nieruchomości, który uiściła w latach 1981 - 1994, 1996 - 2000 r. oraz 2002 - 2004 w łącznej wysokości 5 299,80 zł od całej nieruchomości. Suma wydatków i ciężarów związanych z nieruchomością wspólną poniesionych przezŁ. S. (2)stanowiła kwotę 167 879,30 zł, a jej udział w nieruchomości wspólnej stanowił 1/2, a zatem przysługiwało jej na podstawieart. 207 kcroszczenie o zwrot wydatków i ciężarów związanych z nieruchomością wspólną w zakresie przenoszącym jej udział — czyli w 1/2 części – od drugiego współwłaścicielaA. M. (1).Ł. S. (1)mogła na opisanej powyżej podstawie domagać się odA. M. (1)zapłaty kwoty 83 939,65 zł (167 879,30 : 2). Roszczenie o zwrot wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną jako prawo majątkowe z chwilą śmierciŁ. S. (1)przeszło na podstawieart. 922 § 1 kcna jej spadkobierców proporcjonalnie do przypadających im udziałów w spadku, a zatem naA. S. (1)co do 2/3 części z kwoty 83 939,65 zł czyli co do kwoty 55 959,76 zł (A. S. (1)nabył udziałP. S.na podstawie umowy z dnia 14 kwietnia 2005 r.) iD. S. (1)co do 1/3 części z kwoty 83 939,65 zł, czyli co do kwoty 27 979,88 zł.
Z koleiA. S. (1)poniósł wydatki na nieruchomość wspólną w wysokości 11 850 zł i na podstawieart. 207 kcmoże żądać od wnioskodawcy zwrotu ½ części tej kwoty czyli 5 925 zł, a od uczestniczki postępowaniaD. S. (1)1/6 części tej kwoty, czyli kwoty 1 975 zł.
Wartość całej nieruchomości to 389 823 zł, a wartość udziałów współwłaścicieli to:A. M. (1)– 194 911,50 zł (1/2 z 389 823 zł),A. S. (1)– 129 941 zł (1/3 z 389 823) iD. S. (1)– 64 970,50 zł.
Wobec tego, że uczestniczka postępowaniaD. S. (1)w wyniku zniesienia współwłasności nie otrzymała żadnej części nieruchomości wspólnej, to powinna od pozostałych współwłaścicieli otrzymać spłatę celem wyrównania wartości jej udziału w kwocie 64 970,90 zł na podstawieart. 212 kc, a więc od wnioskodawcy kwotę 21 742,50 zł i od uczestnika postępowaniaA. S. (1)kwotę 43 228 zł. Do kwoty spłaty należnejD. S. (1)od wnioskodawcy doliczono wyliczoną powyżej kwotę 27 722,38 zł tytułem zwrotu wydatków i ciężarów poniesionych na nieruchomość wspólną przez jej poprzedniczkę prawnąŁ. S. (1)ponad jej udział w nieruchomości co dało łącznie kwotę 49 722,38 zł, którą wnioskodawca winien zapłacić uczestniczce postępowania.
Od kwoty spłaty należnejD. S. (1)od uczestnika postępowaniaA. S. (1)należało odjąć wyliczoną powyżej kwotę 1 975 zł tytułem zwrotu uczestnikowi wydatków poniesionych przez niego na nieruchomość wspólną co dało kwotę 41 253 zł, którąA. S. (1)winien zapłacić uczestniczce postępowania.
Wnioskodawca winien zapłacić uczestnikowiA. S. (1)kwotę 55 959,76 zł tytułem zwrotu wydatków i ciężarów poniesionych na nieruchomość wspólną przez jego poprzedniczkę prawnąŁ. S. (1)ponad jej udział w nieruchomości oraz kwotę 5 925 zł tytułem zwrotu poniesionych przez samego uczestnika wydatków na nieruchomość wspólną ponad jego udział, co daje łącznie kwotę 61 884,76 zł.
Sąd Rejonowy oddalił w całości wniosekA. M. (1)o rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną, na „nowy” budynek w zakresie 50 % wartości budynku w stanie surowym, gdyż oparte było na twierdzeniu, że nowy budynek był wzniesiony sumptem środków finansowychA. M. (2)oraz wnioskodawcy, który oddawał uzyskane wynagrodzenie matce i prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe, a ona rozporządzała środkami własnymi i syna. Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, aby poniósł nakłady na budowę „nowego” domu i nie wykazał wysokości tych nakładów.
Na wniosekA. M. (1)zostali w sprawie przesłuchani następujący świadkowie:W. D.(k. 92),H. M.(k. 106-107),A. A. (2)(k. 108-109),Z. D.(k. 109-110),H. W.(k. UO-111),M. W.(k. 111),J. M. (2)(k. 112). Z ich zeznań wynika co prawda, że wnioskodawca miał finansowo uczestniczyć w budowie „nowego” domu przyul. (...)w ten sposób, że przekazywał pieniądze swojej matce, która przeznaczała je na budowę nowego domu. Jednak świadkowie ci nie potrafili wskazać jakie kwoty wnioskodawca miał przezywał na budowę tego domu. Z samych zeznań wnioskodawcy wynika, że nie potrafił powiedzieć w jakiej wysokości jego matka, siostra i on przyczyniali się do budowy nowego domu (k. 67-68) oraz, że dawał wypłatę matce na utrzymanie i budowę, ale nie wie ile z tego matka przeznaczała na budowę (k. 1107-1108), Nadto zeznania świadków zawnioskowanych przez wnioskodawcę i zeznania samego wnioskodawcy co do sposobu finansowania budowy „nowego” domu były sprzeczne z zeznaniami świadkówE. S.(k. 440-442),H. Z.(k. 442-443),T. K.(k. 809-811) iZ. S.(k. 822-823) oraz zeznaniami uczestnikaA. S. (1), którzy zeznali, że toŁ. S. (1)ze swoim mężem ponosili nakłady finansowe na budowę tego domu. Zeznania tych świadków znajdują z kolei potwierdzenie w dokumentacji związanej z budową tego domu, z której wynika, że pozwolenie na budowę zostało wydane naŁ. S. (1)oraz wszelkie rachunki i faktury na zakup materiałów wystawiane były naŁ. S. (1).
Oddalono także wniosekA. M. (1)o rozliczenie poniesionych przez niego nakładów na budynek położony przyul. (...)w okresie od wszczęcia niniejszego postępowania, zgłoszony w piśmie z dnia 2 lutego 2009 r. (k. 825-826), gdyż z dołączonych do tego pisma faktur VAT opiewających na zakup materiałów, które wnioskodawca miał wykorzystać do remontu domu (k. 827-893), wynika że zostały one wystawione począwszy od lipca 2008 r., a więc nie tylko po wydaniu przez Sąd Rejonowy w dniu 14 października 2005 r. postanowienia o zakazie dokonywania jakichkolwiek czynności prowadzących do zmiany substancji budynków położonych na nieruchomości, ale przede wszystkim po uprawomocnieniu się punktów 2 i 3 postanowienia z dnia 27 września 2007 r. W pkt 2 i 3 postanowienia z dnia 27 września 2007 r. zawierało się orzeczenie o zniesieniu współwłasności nieruchomości przez fizyczny podział i przyznanie nieruchomości powstałych w wyniku podziału na wyłączną własność wnioskodawcy i uczestnika postępowaniaA. S. (1). W tej części postanowienie z dnia 27 września 2007 r. uprawomocniło się z dniem 27 maja 2008 r. Oznacza to, że po tej dacie wnioskodawca czynił nakłady na budynek położony przyul. (...), który był już jego wyłączną własnością i dlatego nakłady te nie podlegają rozliczeniu.
Początkowo uczestnikA. S. (1)wnosił o rozliczenie nakładów poczynionych zarówno przez niego, jak i przez matkęŁ. S. (1)zgodnie z przedłożonymi fakturami, które dotyczyły wyłącznie tzw. budynku nowego, położonego przyul. (...)(k. 122-212, k. 419-425, k. 438).
W kolejnych wielu pismach procesowych i na rozprawach roszczenia uczestnika postępowania eskalowały w kierunku rozliczenia także nakładów na budynek tzw. stary położony przyul. (...). Sąd Rejonowy uznał, że roszczenia te nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zostały zgłoszone po zakreślonym terminie [postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. zobowiązano strony do złożenia w terminie 14 dni pism procesowych wskazujących wartość poczynionych nakładów oraz wskazanie okresów, w których te nakłady były czynione jak również wniosków dowodowych w tym zakresie pod rygorem pominięcia, a w odpowiedzi na to zobowiązanie uczestnik przedłożył pismo z dnia 30 października 2006 r., w którym podtrzymał swoje stanowisko co do rozliczenia nakładów na budynek przyul. (...)przedkładając dodatkowe dokumenty, zaś wniosek uczestnika postępowania dotyczący rozliczenia nakładów na „stary” budynek położony przyul. (...)został złożony dopiero na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. (k. 808)], a uczestnik nie wykazał ani faktu poniesienia nakładów na budynek położony przyul. (...), ani wysokości tych nakładów.
Oddalenie wniosku uczestnika postępowaniaA. S. (1)o rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną dotyczyło także nakładów, które uczestnik poniósł na budynek przyul. (...)w późniejszym okresie, a które zostały zgłoszone na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. (k. 808) oraz w pismach procesowych z 4 lutego 2009 r. (k, 898-899), 23 lutego 2009 r. (k. 995-998), 19 października 2009 r. (k. 1031-1032), 20 listopada 2009 r. (k. 1066-1067). Z dołączonych do tych pism faktur VAT i rachunków (k. 714-807, 955-978, 999-1003, 1049-1063, 1068-1078) wynika że zostały one wystawione po wydaniu przez Sąd Rejonowy w dniu 14 października 2005 r. postanowienia o zakazie dokonywania jakichkolwiek czynności prowadzących do zmiany substancji budynków położonych na nieruchomości, ale przede wszystkim po uprawomocnieniu się punktów 2 i 3 postanowienia z dnia 27 września 2007 r. W pkt 2 i 3 postanowienia z dnia 27 września 2007 r. zawierało się orzeczenie o zniesieniu współwłasności nieruchomości przez fizyczny podział i przyznanie nieruchomości powstałych w wyniku podziału na wyłączną własność wnioskodawcy i uczestnika postępowaniaA. S. (1). W tej części postanowienie z dnia 27 września 2007 r. uprawomocniło się z dniem 27 maja 2008 r. Oznacza to, że po tej dacie uczestnik postępowania czynił nakłady na budynek położony przyul. (...), który był już jego wyłączną własnością.
Sąd Rejonowy oddalił w pozostałym zakresie także wniosek uczestniczki postępowaniaD. S. (1)o rozliczenie nakładów na nieruchomość przyjmując, że uczestniczka nie wykazała, aby takie nakłady poniosła.
Sąd Rejonowy ustalił wartość przedmiotu sprawy na kwotę 389 823 zł, co stanowi łączną wartość utworzonych przez podział nieruchomości, zaś wpis stosunkowy na kwotę 4 218,23 zł i uznał go za pokryty przez wnioskodawcę do kwoty 1 769,40 zł.
O kosztach postępowania w zakresie kosztów związanych z udziałem w sprawie pełnomocników stron sąd orzekł na mocyart. 520 § 1 kpc, uznając że każdy z uczestników postępowania powinien ponieść koszty związane z udziałem własnego pełnomocnika w sprawie.
O zasadzie poniesienia pozostałych kosztów sądowych przez poszczególnych uczestników Sąd orzekł w oparciu o przepisart. 520 § 2 kpcstosownie do wielkości udziału we współwłasności każdego z nich w nieruchomości wspólnej, pozostawiając szczegółowe rozliczenie kosztów referendarzowi sądowemu.
W taki stanie sprawy Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej dnia 26 czerwca 2012 r. w zakresie zniesienia współwłasności postanowił:
1. ustalić, że poprzedniczka prawna uczestników postępowaniaA. S. (1),D. Ł.S.poniosła wydatki i ciężary związane z nieruchomością wspólną, dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadziksięgę wieczystą nr (...)w łącznej kwocie 167 879,30 zł;
2. ustalić, że uczestnik postępowaniaA. S. (1)poniósł wydatki związane z nieruchomością wspólną w kwocie 11 850 zł;
3. zasądzić od wnioskodawcyA. M. (1)(M.) na rzecz uczestniczki postępowaniaD. S. (1)kwotę 49 722,38 zł tytułem spłaty oraz zwrotu wydatków i ciężarów związanych z nieruchomością wspólną;
4. zasądzić od uczestnika postępowaniaA. S. (1)na rzecz uczestniczki postępowaniaD. S. (1)kwotę 41 253 zł tytułem spłaty pomniejszonej o zwrot wydatków związanych z nieruchomością wspólną poniesionych przez uczestnika postępowaniaA. S. (1);
5. zasądzić od wnioskodawcyA. M. (1)(M.) na rzecz uczestnika postępowaniaA. S. (1)kwotę 61 884,76 zł tytułem zwrotu wydatków i ciężarów związanych z nieruchomością wspólną;
6. oddalić wniosek wnioskodawcyA. M. (1)(M.) o rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną;
7. oddalić w pozostałej części wniosek uczestnika postępowaniaA. S. (1)o rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną;
8. oddalić w pozostałej części wniosek uczestniczki postępowaniaD. S. (1)o rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną;
9. ustalić wartość przedmiotu sprawy na kwotę 389 823 zł;
10. ustalić wpis stosunkowy na kwotę 4 218,23 zł i uznać go za pokryty przez wnioskodawcę do kwoty 1 769,40 zł;
11. ustalić, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty związane z udziałem własnego pełnomocnika w sprawie;
12. ustalić, że każdy z uczestników postępowania ponosi pozostałe koszty postępowania stosownie do swojego udziału w nieruchomości wspólnej, tj. wnioskodawcaA. M. (1)w 1/2 części, uczestnik postępowaniaA. S. (1)w 1/3 części, uczestniczka postępowaniaD. S. (1)w 1/6 części, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Apelację od tego orzeczenia złożył wnioskodawcaA. M. (1)w części dotyczącej nierozliczenia jego nakładów na budowę domu, których zakres wynosi połowę budynku w stanie surowym i zarzucił pominięcie w ustaleniach faktycznych treści zeznań świadków:H. M.,A. A. (2),Z. D.,H. W.,M. W.iJ. M. (2), z których wynika, że budynek był firmowany przezŁ. S. (1), lecz ze środków finansowychA. M. (2)iA. M. (1), a ich wartość odpowiada połowie wartości inwestycji do chwili wyprowadzenia się wnioskodawcy w 1975 r. oraz wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyjęcie, że wnioskodawca poczynił nakłady finansowe i pracę własną na realizację inwestycji nowego domu w wysokości połowy wartości stanu surowego.
W uzasadnieniu wskazał, że budowę rozpoczęto w 1970 r., po śmierci ojcaJ. M. (1)(1968) gromadząc materiały od 1969 r., po uzyskaniu odszkodowania za jego śmierć i przeznaczając je w całości na inwestycję, a sam dom budowano systemem gospodarczym wysiłkiem całej rodziny, rachunki brał ten kto załatwiał sprawy urzędowe, a pozwolenie na budowę było naŁ. S. (1)i rachunki też, bo dom miał być jej, a po wybudowaniu budynku zaczęły się konflikty. Prace przy budowie trwały do wyprowadzki wnioskodawcy w 1975 r., a do 1980 r. budowa ustała, a następnieA. S. (2)rozpoczął budowanie schodów.
Ł. S. (1)robiła wiele projektów, które nie były zrealizowane, np.: projekt instalacji wodno-kanalizacyjnej z 1970 r., a w latach 80-tych ubiegłego wieku zakupiła duże ilości siatki, która służyła jej do wyznaczania enklaw i ogródków (zmagazynowano ją, a następnieA. S. (2)ją sprzedał).
Ogrodzenie jak w projekcie z 30 czerwca 1970 r. i po odbiorze decyzji z 27 listopada 1970 r. wykonywano wspólnie po tej decyzji, a nie w 1983 r.
Do kosztorysu:
a) biegły błędnie doliczył bramy garażowe z 1981 r, a na planie jest brama i furtka z siatki, zaś ogrodzenie w większości nadaje się do wymiany,
b) dlaŁ. S. (1)policzony jest stan surowy zamknięty, a te same pozycje (okna, wylewki i drzwi) dlaA. S. (1),
c) w dokumentacji brak rachunków na nakłady na całość budynku,
d) a cegła pochodziła z rozbiórki, przy której wnioskodawca pracował,
e) biegły wskazał, że stan budynku uległ zmianie w czasie procesu, co jest nieprawdą, bo do ustalenia stanu budynku w 2005 r. przez biegłąB. R.po 2 latach różnił się, boA. S. (2)pomimo zakazu wykonywał tam prace.
Wartość nakładów przewyższa wartość domu i toŁ. S. (1)doprowadziła do takiego stanu.
Świadkowie i uczestnicy wiedzę o stanie faktycznym ustalali i nabywali w toku rozpraw i tuż przed salą.
Nie zgadza się z twierdzeniami, że zeznaniaE. S.są bardziej wiarygodne od wnioskodawcy czy innych świadków.
Sąd Rejonowy kilkakrotnie zamykał rozprawy wyznaczając termin ogłoszenia orzeczenia, po czym ponownie prowadził rozprawy.
W piśmie z dnia 12 lipca 2013 r. uczestnikA. S. (2)wniósł o oddalenie apelacji wnioskodawcy wskazując, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, a wnioskodawca nie wykazał, aby poniósł nakłady na budowę domu i nie wykazał ich wysokości (art. 6 kc), a nakłady na budowę nowego domu ponosiłaŁ. S. (1)ze swoim mężem oraz uczestnik z braćmi, zaś nakłady na budowę piętra w surowym stanie ponosiła matka uczestnika, a nie wnioskodawca i jego wstępni.E. S.nie wyprowadziła się do domu swojej matki tylko w nim przebywała od poniedziałku do piątku z uwagi na bliskość dojazdu do pracy, a na weekendy wracała do domu.
Na budowę domu nie było przeznaczone odszkodowanie za śmierćJ. M. (1), a wnioskodawca nie uczestniczył w pokrywaniu kosztów budowy nowego domu i przedstawił żadnych dowodów w tej części.
Ogrodzenie z siatki wzniesiono w 1983 r. i były do niego wykorzystane kątowniki, a schody były wybudowane wcześniej w 1981 r.
Jednocześnie uczestnik wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i dlatego została oddalona.
Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i Sąd Okręgowy uznaje jej jako własne. Także dokonana ocena dowodów jest prawidłowa, a Sad Rejonowy nie dopuścił się obrazyart. 233 § 1 kpcw związku zart. 13 § 2 kpc, albowiem wszechstronnie rozważył materiał dowodowy i nie naruszył zasady swobody jego oceny.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż wnioskodawca w zniesieniu współwłasności otrzymał prawo własności nieruchomość o wartości 216 654 zł, a uczestnik o wartości 173 169 zł, natomiast uczestniczka nie otrzymała niczego, przy czym nakładyŁ. S. (1)(matki uczestników) wynosiły 167 679,30 zł, a uczestnika 11 850 zł. UdziałŁ. S. (1)w nieruchomości wspólnej stanowił połowę, a zatem przysługiwało jej na podstawieart. 207 kcroszczenie o zwrot wydatków i ciężarów związanych z nieruchomością wspólną w zakresie przenoszącym jej udział od drugiego współwłaściciela – wnioskodawcy i mogła domagać się od wnioskodawcy zapłaty kwoty 83 939,65 zł (167 879,30 : 2), z tym że roszczenie to z chwilą jej śmierci przeszło na podstawieart. 922 § 1 kcna jej spadkobierców proporcjonalnie do przypadających im udziałów w spadku, a zatem naA. S. (1)co do 2/3 części z kwoty 83 939,65 zł, czyli co do kwoty 55 959,76 zł (nabył on bowiem udziałP. S.w spadku poŁ. S. (1)) iD. S. (1)co do 1/3 części z kwoty 83 939,65 zł, czyli co do kwoty 27 979,88 zł.A. S. (1)z racji swoich nakładów (11 850) może zaś żądać od wnioskodawcy zwrotu ich połowy czyli 5 925 zł, a od uczestniczki 1/6 (bo taki jest jej udział we współwłasności) części czyli kwoty 1 975 zł.
Wartość całej nieruchomości wynosi 389 823 zł, a wartość udziałów współwłaścicieliA. M. (1)– 194 911,50 zł (1/2 z 389 823 zł),A. S. (1)– 129 941 zł (1/3 z 389 823 zł) iD. S. (1)– 64 970,50 zł (1/6 z 389 823 zł). Dlatego też uczestniczka powinna od pozostałych współwłaścicieli otrzymać spłatę celem wyrównania wartości jej udziału w kwocie 64 970,90 zł, czyli od wnioskodawcy kwotę 21 742,50 zł i od uczestnika kwotę 43 228 zł, kwoty te stanowią bowiem nadwyżki nad przysługujące im udziały, a nadto powinna otrzymać kwotę nakładów przysługujących jej w części jako spadkobiercyŁ. S. (1)od wnioskodawcy (27 722,38) zł, co daje łącznie kwotę 49 722,38 zł, a od uczestnikaA. S. (1)41 253 zł, gdyż trzeba odjąć jeszcze kwotę 1 975 zł tytułem zwrotu uczestnikowi wydatków poniesionych przez niego na nieruchomość wspólną.
Wnioskodawca powinien zaś zapłacić uczestnikowiA. S. (1)kwotę 55 959,76 zł przysługującą mu w części jako spadkobiercyŁ. S. (1)oraz kwotę 5 925 zł tytułem zwrotu poniesionych przez uczestnika wydatków na nieruchomość wspólną ponad jego udział, co dało łącznie kwotę 61 884,76 zł.
Przede wszystkim należy zauważyć, iż sprawa jest prowadzona na podstawie wnioskuA. M. (1)o zniesienie współwłasności nieruchomości, przy czym samego zniesienia współwłasności nieruchomości dokonano już prawomocnie postanowieniem z dnia 27 września 2007 r. /k. 571 – 572/, które uprawomocniło się 27 maja 2008 r. /k. 670/, a wcześniej postanowieniem z dnia 14 października 2005 r., także prawomocnym, zakazano wnioskodawcy i uczestnikom dokonywania jakichkolwiek czynności prowadzących do zmiany substancji obydwu budynków mieszkalnych oraz budynku gospodarczego posadowionych na nieruchomości objętej wnioskiem o zniesienie współwłasności /k. 115 – 116/. Ta ostatnia data jest graniczna dla ostatecznego rozpoznania sprawy o zniesienie współwłasności w zakresie wzajemnych rozliczeń wnioskodawcy z uczestnikami dotyczącymi tej nieruchomości. Sąd Okręgowy jest w tym zakresie – wniosku o zniesienie współwłasności – związany oceną prawną sprawy dokonaną przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r., zgodnie z którym sprawa jest prowadzana dalej w zakresie ustalenia i rozliczenia nakładów na nieruchomość, której współwłasność już zniesiono /k. 670 – 674/.
Wnioskodawca w swojej apelacji podnosi zarzut nierozliczenia dokonanych przez niego nakładów na budowę domu (nowego) na nieruchomości, które jego zdaniem wynoszą połowę wartości tego domu w stanie surowym, a były dokonywane do chwili jego wyprowadzenia się w 1975 r. Zarzut ten jednak w żaden sposób nie mógł spowodować zmiany zaskarżonego orzeczenia, gdyż wnioskodawca nie wykazał, iż poczynił jakiekolwiek nakłady finansowe na budowę nowego domu w tym okresie, co więcej z jego zeznań wynika /k. 67/, że toA. M. (2)finansowała budowę tego domu ze wspólnych pieniędzy, które także on jej przekazywał /k. 1107/, a potwierdza to żona wnioskodawcy –H. M./k. 106/ żadne z nich, a także żaden świadek nie wskazał w jakiej wysokości te nakłady zostały poczynione. Pieniądze zaś przekazywane przez wnioskodawcę jego matce były wykorzystywane na prowadzenie domu i budowę drugiego domu /tak wnioskodawca k. 67/, gdyż prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca wskazuje także, że wszyscy dawali pieniądze na budowę domu: on, jego matka,Ł. S. (1)i jej mąż /k. 1107/, ale trzeba oceniać te oświadczenia przez pryzmat tego, iż wnioskodawca nie przekazywał pieniędzy na budowę domu tylko oddawał całe swoje wynagrodzenia matce i to ona – prowadząc dom decydowała o tym co z tymi pieniędzmi robi. W żadnym zaś razie wnioskodawca nie wykazuje w jakiej wysokości on poczynił nakłady na budowę tego domu (art. 6 kc), nie wiedział nawet ile matka przeznaczała tych pieniędzy na budowę domu /k. 1108/. Sąd Rejonowy w tej części słusznie podnosi także, że zeznania świadkówW. D./k. 92/,H. M./k. 106 – 107/,A. A. (2)/k. 108 – 109/,Z. D./k. 109 – 110/,H. W./k. 110 – 111/,M. W./k. 111/ iJ. M. (2)/k. 112/ wskazują, że wnioskodawca miał finansowo uczestniczyć w budowie „nowego” domu przyul. (...)w ten sposób, że przekazywał pieniądze swojej matce, która przeznaczała je na budowę nowego domu, natomiast nie są one wiarygodne, gdyż nie potrafili oni wskazać jakie kwoty wnioskodawca przezywał na budowę tego domu, sam wnioskodawca – co wcześniej wskazano – nie potrafił tego także określić, a poza tym zeznania tych świadków oraz samego wnioskodawcy co do sposobu finansowania budowy „nowego” domu były sprzeczne z zeznaniami świadkówE. S./k. 440 – 442/,H. Z./k. 442 – 443/,T. K./k. 809 – 811/ iZ. S./k. 822 – 823/ oraz zeznaniami uczestnikaA. S. (1), którzy podali, że toŁ. S. (1)ze swoim mężem ponosili nakłady finansowe na budowę tego domu, co potwierdza także dokumentacja związana z jego budową, z której wynika, że pozwolenie na budowę zostało wydane naŁ. S. (1)oraz wszelkie rachunki i faktury na zakup materiałów wystawiane były naŁ. S. (1). Dlatego też nie można uznać za zasadny zarzut wnioskodawcy, iż Sąd Rejonowy pominął w ustaleniach zeznania świadków:H. M.,A. A. (2),Z. D.,H. W.,M. W.iJ. M. (2), albowiem sąd dokonał oceny zeznań tych świadków w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie zart. 233 § 1 kpcw związku zart. 13 § 2 kpc, a w tym zakresie jego ocena jest prawidłowa i w żaden sposób nie może być uznana za dowolną tym bardziej, że oprócz wnioskodawcy i jego żony (H. M.) pozostali świadkowie:W. D./k. 92/,Z. D./k. 109 – 110/,H. W./k. 110 – 111/,M. W./k. 111/,J. M. (2)/k. 112/ iA. A. (2)/k. 108 – 109/ informacje o tym posiadają ze słyszenia.
Należy także podkreślić, że od połowy lat 70 – tych ubiegłego wieku do czasu złożenia wniosku upłynęło 30 lat, a samaA. M. (2)zeznając w dniu 1 marca 1974 r. w sprawie o dział spadku poJ. M. (1)nie wskazała, aby jakiekolwiek nakłady na budowę domu ponosiłA. M. (1), który był obecny przy przesłuchaniu i nie protestował, co więcej –A. M. (2)wskazała wyraźnie, że na nieruchomościŁ. S. (1)postawiła budynek mieszkalny, który jest jeszcze w stanie niewykończonym /k. 16 – 16v. akt Sądu Powiatowego wR.o sygn. Ns 25/74/. Co więcej w tej samej sprawieA. M. (1)w dniu 9 kwietnia 1974 r. wraz z matką także wskazali, że toŁ. S. (3)własnym kosztem wzniosła budynek jednorodzinny /k. 33v. akt Sądu Powiatowego wR.o sygn. Ns 25/74/. Postępowanie w zakresie działu spadku nie zakończyło się ostatecznie merytorycznym rozstrzygnięciem, ale jego prowadzenie w 1974 r. i składane oświadczenia wykazują sprzeczność z tymi, które wnioskodawca podnosi obecnie, natomiast sprzeczność ta nie może być rozstrzygnięta w ten sposób, aby dać wiarę wnioskodawcy w rozpoznawanej obecnie sprawie, albowiem prowadzone wcześniej postępowanie, w którym zeznawała także jego matka wskazuje, że ten nowy dom na nieruchomości budowałaŁ. S. (1), a wnioskodawca nie czynił na ten dom żadnych nakładów tak samo jak jego matka. Dodać należy, że akta te zostały odczytane przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej na rozprawie w dniu 10 czerwca 2005 r. /k. 43/.
W takim stanie sprawy również bezzasadne są także zarzuty wnioskodawcy zmierzające do wykazania, iż rachunki są naŁ. S. (1), albowiem to na nią było pozwolenie na budowę. To że rachunki są naŁ. S. (1)potwierdza bowiem osobę, która dokonywała nakładów, a jednocześnie pozostaje w zgodności z oświadczeniami wnioskodawcy i jego matki złożonymi w sprawie prowadzonej przed Sądem Powiatowym wR.o sygn. akt Ns 25/74.
Także zarzuty wnioskodawcy dotyczące ogrodzenia na nieruchomości nie są zasadne, gdyż zostało ono rzeczywiście wybudowane, a nakłady na nieruchomość także w tej części poniosłaŁ. S. (1), przy czym było ono wykonane za jej życia, stanowiło więc jej nakład, tak jak Sąd Rejonowy prawidłowo to rozliczył. Wnioskodawca n ie wykazał, aby było inaczej (art. 6 kc).
Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy dotyczących opinii biegłego należy zauważyć, że:

a
biegły w opinii wycenił dwie bramy garażowe /k. 1441/ i dokonał tego po oględzinach i obmiarach: jedna brama ma wymiary 3,2 m x 1,8 m, a druga 1,1 m x 1,8 m, co oznacza, że jedna jest bramą wjazdową, a druga furtką – widać to wyraźnie po wymiarach; zarzuty w tej części są więc zupełnie chybione;

b
dlaŁ. S. (1)biegły wyliczył rzeczywiście wartość stanu surowego zamkniętego budynku, należy jednak zauważyć, że nakłady dokonane potem przezA. S. (1)dotyczące okien, wylewek i drzwi były dokonywane później, a to: 3 oknaA. S. (1)wstawił w 1981 r. do wiatrołapu, kuchni i pokoju na pierwszym piętrze i dysponuje rachunkiem z 21 maja 1981 r. /k. 155/, zaś po śmierciŁ. S. (1): wylewki uczestnik wykonał na parterze w kuchni, jednym pokoju i przedpokoju; drzwi zostały zamontowane do piwnicy i z sieni do wiatrołapu /świadekE. S.k. 441/, w żaden więc sposób nie mogą być to nakłady traktowane jako podwójnie zaliczone raz dlaŁ.a raz dlaA., albowiem były one poczynione odrębnie, poza tym na drzwi uczestnik dysponuje rachunkami z 1 i 4 kwietnia 2005 r. /k. 174 i 175/, tak samo jak na cement i wapno /k. 158 – 162, 167 – 168, 170, 172, 176, 186, 189/, jednocześnie z opinii biegłejB. R. (2)/k. 523/ wynika, że w budynku tylko częściowo były wykonane wylewki, a widać to także na zdjęciu /k. 524/, co biegłyA. K.brał pod uwagę; także więc w tej części zarzuty są chybione;

c
w dokumentacji brak rachunków na nakłady na całość budynku, albowiem prace były wykonywane systemem gospodarczym, co sam wnioskodawca potwierdza, ale jednak budynek został wzniesiony, a jego stan został udokumentowany, a więc na podstawie takiego stanu faktycznego można odtworzyć wartość nakładów, to samo dotyczy zarzutu, że cegła pochodziła z rozbiórki, przy której wnioskodawca pracował, ale nie była to przecież cegła należąca do wnioskodawcy tylko jego szwagra – mężaŁ. S. (1)/k. 1108/; w tej części zarzuty także są więc chybione;

d
biegły nie uwzględnił w swoim kosztorysie prac wykonanych po 14 października 2005 r., w tej części wnioskodawca nie wykazał jakie prace zostały wykonane przezA. S. (1)po 14 października 2005 r. i zaliczone przez biegłego, zaś biegły wyraźnie stwierdził, iż uwzględniał faktury do 14 października 2005 r., a tych późniejszych nie uwzględniał /k. 1519 oraz opinia k. 1373 – 1476/, wynika to wprost także z opinii; również w tym zakresie zarzuty wnioskodawcy się nie potwierdziły.

Także pozostałe niemerytoryczne zarzuty wnioskodawcy nie mogły spowodować uznania zasadności jego apelacji w jakimkolwiek zakresie, gdyż podnosił on, że:

a
wartość nakładów przewyższa wartość domu, co samo w sobie nie może stanowić zasadnego zarzutu, gdyż w sprawie na obecnym etapie chodzi o ustalenie wartości nakładów na nieruchomość i mogą one przewyższać wartość domu, tym bardziej, że już w 2007 r. budynek ten był w tak złym stanie, że nadawał się do remontu /opinia biegłejB. R. (2)k. 525/, a rozpoznawane na obecnym etapie roszczenie dotyczy tylko nakładów na nieruchomość,

b
świadkowie oraz uczestnicy wiedzę o stanie faktycznym ustalali i nabywali w toku rozpraw i tuż przed salą, co należy do oceny dowodów, a ta został przez Sąd Rejonowy – ja już wyżej wskazano – przeprowadzona prawidłowo i w sposób nienaruszający jej swobody w ramachart. 233 § 1 kpcw związku zart. 13 § 2 kpc, a okoliczności wynikłe z akt Sądu Powiatowego wR.o sygn. Ns 25/74 tylko potwierdzają prawidłowość dokonanej oceny,

c
Sąd Rejonowy kilkakrotnie zamykał rozprawy wyznaczając termin ogłoszenia orzeczenia, po czym ponownie prowadził rozprawy, ale w tym zakresie Sąd Rejonowy nie naruszył przepisów postępowania mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, także i ten zarzut nie może spowodować uznania zasadności apelacji.

Mając powyższe na uwadze w oparciu oart. 385 kpcw związku zart. 13 § 2 kpc,art. 207 kc,art. 212 § 3 kciart. 6 kcnależało apelację oddalić jako bezzasadną, albowiem wnioskodawca nie wykazał, iż poczynił jakiekolwiek nakłady na nieruchomość oraz nie wykazał, by nakłady poczynione przezŁ. S. (1)oraz uczestnika były w niższej wysokości.
Orzeczenie o kosztach oparto na treściart. 520 § 1 kpcoddalając wniosek uczestnika w tym zakresie, albowiem w toku prowadzonego postępowania o zniesienie współwłasności nie wystąpiła sprzeczność interesów, dlatego też należało zastosować zasadę rozliczenia kosztów obowiązująca w postępowaniu nieprocesowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt III Cz 46/10, opublik. w OSNC z 2011 r., nr 7 – 8, poz. 88, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt V Cz 30/12, Lex 1231642).
SSR (del.) Roman Troll   SSO Krystyna Hadryś  SSO Barbara Braziewicz