Sąd Okręgowy w Częstochowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 145/14
Data wyroku: 2014-07-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Sidyk

Sygn. akt I C 145/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 lipca 2014 roku
Sąd Okręgowy w Częstochowie I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Katarzyna Sidyk
Protokolant: Agata Suchaniak
po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2014 roku w Częstochowie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. K.
przeciwko(...) Bankowi (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wK.iW. K.
o ustalenie nieważności umowy

1
ustala, że umowa poręczenia wekslowego zawarta pomiędzy wierzycielemBankiem (...) Spółką Akcyjnąz siedzibą wK.(obecnie:(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wK.) a poręczycielemW. K.celem zabezpieczenia spłaty kredytu udzielonegoM. B.na podstawie umowy o kredyt średnioterminowy nr(...)z dnia 16 października 1991 roku, jest nieważna;

2
nakazuje pobrać od pozwanego(...) Banku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wK.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Częstochowie kwotę 12 679 zł (dwanaście tysięcy sześćset siedemdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, których powódka nie miała obowiązku uiścić;

3
nie obciąża pozwanegoW. K.obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 145/14

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 19 marca 2012r., ostatecznie sprecyzowanym na rozprawie w dniu2 października 2012r., powódkaM. K.wniosła o ustalenie nieważności umowy poręczenia zawartej przez pozwanegoW. K.z poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Banku (...) S.A.wK..
W uzasadnieniu pozwu powódka podała, iż pozostaje w związku małżeńskim zW. K.od dnia 28 kwietnia 1979r. Pomiędzy małżonkami od chwili zawarcia małżeństwa istnieje ustawowa wspólność majątkowa. Mąż powódki w 1991r. poręczył za zobowiązanie kredytowe wynikające z umowy zawartej pomiędzyBankiem (...)wK.Oddział wM.aM. B..W. K.nigdy nie zwracał się do powódki o wyrażenie zgody na poręczenie tego kredytu, a nawet nie informował jej o takim fakcie. PozwanyBank (...)również nie występował do powódki o udzielenie zgody na zawarcie umowy poręczenia czy też o potwierdzenie jej zawarcia. Jako podstawę prawną żądania pozwu powódka wskazała przepisyart. 36 i 37 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym w dacie poręczenia umowy kredytu przezW. K.. Powołując się na treść wskazanych przepisów powódka wywiodła, iż wobec braku jej zgody na zawarcie przez męża poręczenia kredytu o znacznej wartości czynność ta jest nieważna.
Pozwany(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wK.wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie strony powodowej kosztami postępowania.
W odpowiedzi na pozew pozwany przyznał, iż małżonek powódkiW. K.udzielił poręczenia wekslowego za zobowiązanie kredytoweM. B.. Przyznał również, iż powódka nie wyraziła pisemnej zgody na dokonanie przez męża przedmiotowej czynności prawnej. Pozwany zarzucił jednak, że mimo tego w jego ocenie poręczenie wekslowe jest z formalnego punktu widzenia wolne od wad prawnych. Potwierdza to fakt, iż pomimo tego, że już od 1995r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwkoW. K., dłużnik ten, ani powódka nie podejmowali żadnych czynności w celu jego wstrzymania. (k. 88).
Na podstawieart. 195 § 2 k.p.c.Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoW. K.. Pozwany uznał powództwo w całości i przyznał wszystkie okoliczności faktyczne przyjęte za jego podstawę.
Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo.
Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie bezspornym jest, że pozwany(...) Bank (...) S.A.od 1995r. do chwili obecnej prowadzi egzekucję przeciwko pozwanemuW. K.w celu uzyskania świadczeń wynikających z umowy kredytu, za której wykonanie ten ostatni poręczył. Przedmiotowa sytuacja w realiach niniejszej sprawy wykluczała możliwość przyjęcia po stronie powódki interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Małżonek dłużnika ma bowiem interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnej łączącej wierzyciela z dłużnikiem do czasu, gdy wierzyciel posiadający przeciwko dłużnikowi tytuł wykonawczy nie wszczął jeszcze egzekucji. Interes taki małżonek jednak traci, gdy doszło już do wszczęcia egzekucji. Sąd powołał się na orzeczenie wydane na tle stanu faktycznego zbliżonego do występującego w niniejszej sprawie, w którym Sąd Najwyższy wskazał, iż po stronie powoda nie występuje interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, że umowa poręczenia jest nieważna z powodu wad oświadczenia woli, jeżeli pozew został wniesiony po wszczęciu na wniosek banku egzekucji na podstawie bankowego tytułu wykonawczego. W takiej bowiem sytuacji przysługuje środek określony wart. 53 ust. 3 Prawa bankowego z 1989 r.a mianowicie możliwość wytoczenia powództwa o umorzenie egzekucji.
Po rozpoznaniu apelacji powódki, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 5 lutego 2014r. w sprawie I ACa 735/13, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (k. 192).
W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny w Katowicach podniósł, iż powódka nie jest dłużnikiem, w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne. Postępowanie to toczy się wyłącznie przeciwkoW. K., przeciwko niemu tylko wystawiony jest tytuł wykonawczy. Powódce nie przysługuje zatem roszczenie o umorzenie o egzekucji na podstawie powołanego przez Sąd pierwszej instancjiart. 53 ust. 3dawnegoPrawa bankowego, co legło u podstaw oddalenia powództwa. Sąd Apelacyjny wskazał, iż zachodzi potrzeba ustalenia przez Sąd Okręgowy, czy powódka posiada interes prawny w wytoczeniu powództwa i stwierdził, że nie przesądzając tej zasady, wskazać należy, iż jawi się on w tym, że egzekucja kierowana była przez szereg lat przeciwko składnikom majątku wspólnego małżonkówK., a obecnie – mimo iż najprawdopodobniej tyczy majątku odrębnegoW. K.– obejmuje nieruchomość, na której wybudowany jest budynek stanowiący miejsce życiowego centrum powódki. Przy ewentualnym uznaniu, że powódka posiada interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa, Sąd Okręgowy powinien poczynić ustalenia i rozważania odnoszące się domeritumżądania pozwu (k. 193-195).

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 16 października 1991r. pomiędzy kolegą brata pozwanegoW. M.B.a poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Banku (...) S.A., tj.Bankiem (...) Spółką AkcyjnąwK.Oddział wM.doszło do zawarcia umowy kredytu średnioterminowego na kwotę 900 000 000 starych złotych (po denominacji 90 000 zł). Jednym z zabezpieczeń wykonania przedmiotowej umowy przezM. B.był wekselin blancowystawiony przez kredytobiorcęM. B.i poręczony za wystawcę przezA. B.i pozwanegoW. K.. PozwanyW. K.udzielił poręczenia wekslowego na prośbęM. B., nie informując o tym żonyM. K..
/

dowód:

odpis umowy o kredyt (k. 41 – 44), odpis deklaracji wekslowej (k. 45), kopia weksla (k. 274 ); zeznaniaW. K.(nagranie, adnotacje k. 112, k. 217-220), zeznania powódkiM. K.(nagranie, adnotacje k. 111-112, k. 216-217)/
KredytobiorcaM. B.w pewnym momencie zaniechał spłaty swoich zobowiązań wynikających z umowy kredytu zawartego zBankiem (...). Na skutek tego wierzyciel podjął działania zmierzające do uzyskania zaległych świadczeń od poręczycieli m.in.W. K.. W tym celu Bank w 1995 r. złożył wniosek o wszczęcie przeciwko mężowi powódki egzekucji sądowej z wynagrodzenia za pracę. Podstawą jej wszczęcia i prowadzenia był wyciąg z ksiąg bankowychBanku (...)wK.Oddział wM.z dnia 4 lipca 1995 r.
/okoliczności bezsporne, ponadto

dowód:

dokumenty zgromadzone w aktach egzekucyjnych Km 241/95, zeznaniaW. K.(nagranie, adnotacje k. 112, k. 217-220)/
W dniu 19 lipca 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Myszkowie działając na wniosek wierzyciela wszczął egzekucję z nieruchomości dłużnikaW. K.położonej wŻ.,działka nr (...)o powierzchni 0,1179 ha.
W tamtej dacie zobowiązanie pozwanegoW. K.względem(...) Banku (...) S.A.wK.z tytułu udzielonego wcześniej poręczenia wekslowego wynosiło kwotę 253 564 zł 12 gr stanowiącą zaległe odsetki. Należność główna została już wcześniej zaspokojona.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2014r. Komornik Sądowy stwierdził umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy samego prawa na podstawieart. 823 k.p.c.w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości wŻ.w związku z tym, iż wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.
Ponowna egzekucja z przedmiotowej nieruchomości została wszczęta na podstawie zawiadomienia z dnia 3 czerwca 2014r. Do wyegzekwowania pozostały odsetki umowne wyliczone na dzień 3 czerwca 2014r. na kwotę 243 336 zł 07 gr.
/okoliczności bezsporne, ponadto

dowód:

zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia 19 lipca 2010r. (k. 17, k. 231), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia 3 czerwca 2014r. (k. 227), odpis postanowienia Komornika Sądowego z dnia 7 maja 2014r. (k. 228), zeznaniaW. K.(nagranie, adnotacje k. 112, k. 217-220/
M. K.iW. K.pozostają w związku małżeńskim od 28 kwietnia 1979r. Z tego związku mają dwoje dzieci: synaur. (...)i córkęur. (...)Powódka z zawodu jest bibliotekarką, a jej mąż jest mgr inż. mechaniki. Małżonków łączyła i nadal łączy wspólność ustawowa małżeńska, nie toczyła się między nimi żadna sprawa o zniesienie wspólności ustawowej, o rozwód czy orzeczenie separacji prawnej.
Powódka w okresie od 1 lutego 1974r. do 31 sierpnia 1986r. pracowała zawodowo na stanowisku kierownikaMiejskiej (...)wŻ.. Umowa o pracę została z nią rozwiązana z dniem 31 sierpnia 1986r. Ostatnie wynagrodzenie miesięczne powódki wynosiło kwotę 17 538 zł (przed denominacją). W późniejszym okresie powódka już nie wykonywała pracy zarobkowej. Zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego i wychowaniem dzieci.
PozwanyW. K.od 7 września 1978r. pracował w(...) Fabryce (...)(następnie:(...) S.A.) na stanowiskach: technologa, kierownika działu produkcyjnego, zastępcy głównego technologa – do czasu likwidacji firmy, tj. do 7 kwietnia 2003r. Od tamtej pory pracuje wfirmie (...), na stanowisku głównego technologa, jego zarobki miesięczne wynoszą ok. 2 000 zł netto. Dodatkowo pozwany prowadził warsztat stolarski przejęty po ojcu, z którego miał niewielkie dochody. Usługi stolarskie świadczył osobiście, nie zatrudniał pracowników.
Dochód pozwanegoW. K.za rok 1990 wyniósł kwotę 13 397 750 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 1 116 479 zł), za rok 1991r. – kwotę 21 789 300 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 1 815 775 zł), za rok 1992r. – kwotę 35 348 800 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 2 945 733 zł).
MałżonkowieK.nie mieli innych źródeł dochodów. Nie mieli oszczędności, papierów wartościowych, wartościowych ruchomości. Pozwany posiada samochód dopiero od 4 lat, jest toF. (...).
Małżonkowie od zawarcia związku małżeńskiego zamieszkują na nieruchomości, z której na wniosek pozwanego Banku prowadzona jest egzekucja, położonej wŻ.oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,1179 ha. Dla nieruchomości tej prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Myszkowieksięga wieczysta Kw nr (...). Właścicielką nieruchomości była matka pozwanegoW. K.. Na podstawie umowy darowizny z dnia 9 sierpnia 1988r. – Rep. A nr 6170/88 pozwany stał się wyłącznym właścicielem nieruchomości. Umową rozszerzającą wspólność ustawową z dnia 22 listopada 2010r. – Rep. A nr 4686/2010 małżonkowieK.rozszerzyli wspólność ustawową na majątek nabyty w trakcie trwania związku małżeńskiego, tj. na przedmiotową nieruchomość położoną wŻ..
/

dowód:

odpis skrócony aktu małżeństwa (k. 5), zeznania powódkiM. K.(nagranie, adnotacje k. 216-217), zeznania pozwanegoW. K.(nagranie, adnotacje k. 217-220), odpis umowy rozszerzającej wspólność ustawową z dnia 22 listopada 2010r. – Rep. A nr 4686/2010 (k. 224-225), dokumenty załączone do aktksięgi wieczystej Kw nr (...)– w załączeniu; odpisy: świadectwa pracy, zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wykazu zwolnień lekarskich, urlopów wychowawczych, zasiłków wychowawczych i opiekuńczych k. 232-238), odpis obliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego ubezpieczonego i odpisy, zaświadczenia o zatrudnieniu i deklaracji podatkowych (k. 239-258) /
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do treściart. 189 k.p.c.strona może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Z przytoczonego przepisu wynika, że są dwie przesłanki powództwa o ustalenie: 1) interes prawny powoda w ustaleniu, 2) ustalenie powinno dotyczyć stosunku prawnego lub prawa, a nie okoliczności faktycznej. Interes prawny, w rozumieniu cytowanego przepisu, występuje wówczas, gdy istnieje stan niepewności co do istnienia stosunku prawnego lub prawa i zachodzi, jeżeli skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego doprowadzi do usunięcia tej niejasności i wątpliwości w tym zakresie, tj. zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów w formie samoistnego orzeczenia ustalającego, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania.
(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1997r.,  II CKU 7/97, Prok. i Pr. 1997/6/39;  wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009r., II CSK 33/09, LEX nr 515730; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010r., II PK 342/09, LEX nr 585783; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009r., II CSK 33/09, LEX nr 515730; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2006r. z uzasadnieniem, IACa 1221/05, nie publ.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2007r., III AUa 1518/05, nie publ.; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 października 2008r., I ACa 241/08, LEX nr 503261; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2014r., I ACa 21/14, LEX nr 1461005; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2009r., I ACa 816/09, LEX nr 628219)
PowódkaM. K., po ostatecznym sprecyzowaniu żądania pozwu, wniosła o ustalenie nieważności umowy poręczenia wekslowego udzielonego w 1991r. przez jej mężaW. K.jako zabezpieczenie spłaty kredytu otrzymanego przezM. B.na podstawie umowy zawartej z pozwanym(...) Bankiem (...) S.A.wK.(poprzednio:Bank (...) S.A.).
W realiach rozpoznawanej sprawy należy uznać, iż powódkaM. K.posiada interes prawny w ustaleniu nieważności umowy poręczenia zawartej przez jej męża z pozwanym. Na wniosek pozwanego Banku prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę męża powódki, a od 2010r. postępowanie egzekucyjne prowadzone było również w stosunku do nieruchomości położonej wŻ., na której zamieszkuje też powódka. Wprawdzie postanowieniem z dnia 7 maja 2014r. Komornik Sądowy stwierdził umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy samego prawa na podstawieart. 823 k.p.c.w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości wŻ.w związku z tym, iż wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Jednak ponowna egzekucja z przedmiotowej nieruchomości została wszczęta na podstawie zawiadomienia z dnia 3 czerwca 2014r. Do wyegzekwowania pozostały odsetki umowne wyliczone na dzień 3 czerwca 2014r. na kwotę 243 336 zł 07 gr. W ocenie Sądu, dopóki istnieje ten dług, który może być zaspokajany z majątku wspólnego stron, powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy poręczenia.
Zaznaczyć trzeba, iż nieruchomość wŻ.stanowiła i stanowi centrum spraw życiowych małżonkówK.od zawarcia przez nich związku małżeńskiego w 1979 roku. Od tamtej pory wraz z dziećmi zaspokajali oni na przedmiotowej nieruchomości swoje potrzeby mieszkaniowe. MałżonkowieK.do chwili obecnej tam zamieszkują, obecnie wraz z córkąM., jej mężem i dzieckiem.
Do 2010 roku nieruchomość wŻ.stanowiła odrębną własnośćW. K., natomiast umową rozszerzającą wspólność ustawową z dnia 22 listopada 2010r. – Rep. A nr 4686/2010 małżonkowieK.rozszerzyli wspólność ustawową na majątek nabyty w trakcie trwania związku małżeńskiego, tj. na przedmiotową nieruchomość.
Odnosząc się do samego poręczenia dokonanego przezW. K., należy podkreślić, iż bezspornym pomiędzy stronami był fakt, że pozwanyW. K.był poręczycielem wekslowym za wystawcę (kredytobiorcę)M. B.. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w złożonych przez pozwany Bank dokumentach: kopii weksla podpisanej na odwrocie przezW. K.pod adnotacją: „poręczamy za wystawcę” i deklaracji wekslowej również podpisanej przez tego pozwanego. Należy podkreślić, iż samo porozumienie wekslowe (deklaracja) nie wywołuje odpowiedzialności wynikającej zprawa wekslowego, gdyż prawo polskie wyłącza możliwość poręczenia wekslowego w oddzielnym dokumencie.(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r. z uzasadnieniem, III CK 35/02, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997r., III CKN 158/97, OSNC 1998/2/25; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2007r. z uzasadnieniem, II CSK 426/06, LEX nr 276221).
Wymaga wyjaśnienia, że do powstania poręczenia wekslowego dochodzi również w drodze umowy między poręczycielem a wierzycielem, a nie jednostronnej czynności prawnej poręczyciela wekslowego. Do powstania stosunku poręczenia wekslowego potrzebne jest złożenie przez poręczyciela podpisu na wekslu oraz wydanie weksla wierzycielowi. Umowa dochodzi do skutku przez wydanie weksla wierzycielowi(por. m.in.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2012r., I CSK 573/11, LEX nr 1232226; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006r., II CSK 129/05, LEX nr 490514; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2004r., IV CK 712/03, OSNC 2005/7-8/143).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, żeW. K.podpisał weksel jako poręczyciel i wydał go Bankowi jako wierzycielowi, bowiem weksel po podpisaniu został w oddziale Banku i Bank nadal jest jego posiadaczem.
Odnosząc się do kwestii merytorycznych związanych z oceną ważności umowy poręczenia wekslowego, w pierwszej kolejności należy podnieść, iż wierzytelność pozwanego(...) Banku (...) S.A.w stosunku do pozwanegoW. K.powstała przed dniem 20 stycznia 2005r.
Stosownie do art. 5 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004r., nr 162, poz. 1691) przepisy dotychczasowe stosuje się do: oceny skutków czynności zobowiązujących lub rozporządzających małżonków i ich odpowiedzialności za zobowiązania sprzed wejścia w życie ustawy; wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania jednego małżonka powstałe przed wejściem ustawy w życie. Natomiast w myśl art. 5 ust. 6 powołanej ustawy, jeżeli roszczenie powstało przed wejściem w życie ustawy, egzekucję prowadzi się według przepisów dotychczasowych.
Zgodnie natomiast zart. 41 § 1 k.r.o.(w brzmieniu z daty powstania wierzytelności) zaspokojenia z majątku wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. W myśl§ 3 art. 41 k.r.o.sąd może ograniczyć lub wyłączyć możliwość zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, jeżeli ze względu na charakter wierzytelności albo stopień przyczynienia się małżonka będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego - zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Stosownie doart. 36§1 i 2 k.r.o., w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 stycznia 2005 roku, czyli też w okresie powstania zobowiązania wekslowego pozwanegoW. K., oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym. Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej.
W myśl zaśart. 37§1 k.r.o., w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 stycznia 2005r., ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
Nadmienić trzeba, że tak jak przy zwykłym poręczeniu, także przy poręczeniu wekslowym dokonanym przez jednego z małżonków w oparciu o majątek wspólny, gdy poręczenie przekracza zakres zwykłych czynności zarządu majątkiem wspólnym, do jego ważności wymagana jest zgoda drugiego małżonka. Zgoda taka powinna być wyrażona na piśmie, gdyż wystawienie weksla wymaga formy pisemnej(por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002r., II CKN 1355/00, LEX nr 75343; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1994r., III CZP 113/94, Wokanda 1994/12/2; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1995r., III CZP 2/95, Wokanda 1995/5/7; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004r., V CK 186/03, LEX nr 602733; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2012r., ICSK 573/11, LEX nr 1232226).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że powódkaM. K.nie wyraziła zgody na dokonanie poręczenia wekslowego za zobowiązaniaM. B.z tytułu udzielonego mu 1991r. kredytu, ani nie potwierdziła takiej czynności. Pozwany(...) Bank (...) S.A.przyznał, iż nie posiada takiej pisemnej zgody powódki. Z zeznań powódki i pozwanegoW. K.wynika również, że powódka nie wyrażała takiej zgody w ogóle w żadnej formie, ani ustnej, dorozumianej czy pisemnej. Mąż nie poinformował bowiem powódki o tym, że zamierza udzielić takiego poręczenia za wystawcę (kredytobiorcę)M. B.. Powódka dowiedziała się o tym, gdy w 2010r. przyszło od Komornika pisemne zajęcie nieruchomości. Wcześniej, gdy potrzebowała pieniędzy na utrzymanie domu i rodziny, mąż dawał jej odpowiednią sumę, poza tym przez wiele lat pieniądze z wynagrodzenia pozwanego wpływały na konto bankowe, a powódka nie znała dokładnej stawki wynagrodzenia męża, nie wiedziała więc, że Komornik egzekwuje część należności z jego zarobków. Ponadto, gdy wydawało jej się, że mąż ma za mało pieniędzy, wiązała to z faktem problemu alkoholowego męża.
Przy kwalifikacji konkretnych czynności pod kątem tego czy mieszczą się w granicach zwykłego zarządu czy przekraczają ten zakres, należy brać pod uwagę rozmiar i wartość majątku wspólnego małżonków w stosunku do wysokości zaciągniętego przez jednego z małżonków zobowiązania, ponadto dodatkowe kryteria takie jak: charakter majątku wspólnego, doniosłość czynności z punktu widzenia interesu społeczno – gospodarczego rodziny, czy bezpieczeństwo obrotu, przez co rozumieć należy w szczególności konieczność wymagania od profesjonalnego uczestnika obrotu szczególnej rozwagi i brania pod uwagę powszechnie uznanych ograniczeń w dysponowaniu prawami majątkowymi przez osoby pozostające w związku małżeńskim.
Z dokumentów przedłożonych przez powódkę w postaci świadectw pracy, zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wykazu zwolnień lekarskich, urlopów wychowawczych, zasiłków wychowawczych i opiekuńczych wynika, że powódkaM. K.pracowała zawodowo jedynie do 1986r. na stanowisku kierownikaMiejskiej (...)wŻ.. Umowa o pracę została z nią rozwiązana z dniem 31 sierpnia 1986r. W późniejszym okresie powódka już nie wykonywała pracy zarobkowej. Zajmowała się gospodarstwem domowym i wychowaniem dzieci.
Natomiast dochód pozwanegoW. K.za rok 1990 wyniósł kwotę 13 397 750 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 1 116 479 zł), za rok 1991r. – kwotę 21 789 300 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 1 815 775 zł), za rok 1992r. – kwotę 35 348 800 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 2 945 733 zł).
W tym czasie przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło: za rok 1990 – kwotę 12 355 644 zł (przed denominacją) (za jeden miesiąc – 1 029 637 zł), za rok 1991 – 21 240 000 zł (za jeden miesiąc 1 770 000 zł), za rok 1992 – 35 220 000 zł (za jeden miesiąc – 2 935 000 zł).
Dochody osiągane przez pozwanegoW. K.były zatem zbliżone i tylko niewiele wyższe od średniego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce w tamtym okresie czasu. Na utrzymaniu pozwanego pozostawała też żona i dwoje dzieci.
W porównaniu z wysokością wynagrodzenia pozwanego, kwota zobowiązania z tytułu poręczenia w odniesieniu do samej należności głównej wynosiła 900 000 000 zł (przed denominacją), a zatem wielokrotnie przewyższała roczne dochody pozwanego.
Należy dodać, iż wchodząca od 2010r. w skład majątku wspólnego małżonkówK.nieruchomość zabezpiecza już od 1979r. normalne funkcjonowanie ich rodziny. Zaspokojenie z tej nieruchomości zobowiązania z tytułu poręczenia wekslowego udzielonego przezW. K.musiałoby prowadzić do znacznej dezorganizacji normalnego funkcjonowania tej rodziny. Poręczenia za spłatę kredytu w kwocie 900 000 000 zł (przed denominacją), tj. 90 000 zł po denominacji wraz z odsetkami, z punktu widzenia interesu społeczno – gospodarczego rodziny powódki, nie można zatem zaliczyć do zwykłej czynności zarządu majątkiem wspólnym, gdyż realizacja takiego poręczenia znacznie zmieniłaby możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny.
Zebrany materiał dowodowy pozwala zatem na uznanie, iż udzielenie poręczenia wekslowego w niniejszej sprawie przezW. K.stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym powódki i jej męża, a zatem wobec braku zgody powódki na dokonanie tej czynności przez jej męża, umowa poręczenia wekslowego jest nieważna.
Z tych wszystkich względów, na podstawieart. 189 k.p.c., Sąd uwzględnił powództwo. Powódka nie poniosła kosztów procesu.
Koszty sądowe poniesione w toku procesu przez Skarb Państwa obejmowały: opłatę stosunkową od pozwu w kwocie 12 679 zł i opłatę od apelacji w kwocie 12 679 zł. Razem – 25 358 zł.
Zgodnie zart. 105 k.p.c.współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Stosownie doart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. z 2010r., nr 90, poz. 594 ze zm.) Sąd nakazał pobrać od pozwanego(...) Banku (...) S.A.wK.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 12 679 zł tytułem zwrotu połowy nieuiszczonych kosztów sądowych.
Natomiast na podstawie art. 113 ust. 1 powołanej ustawy w związku zart. 102 k.p.c., z uwagi na charakter sprawy i sytuację życiową powódki pozostającej na utrzymaniu męża, Sąd odstąpił od obciążenia pozwanegoW. K.nieuiszczonymi kosztami sądowymi w pozostałej części.