Sąd Okręgowy w Koninie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 163/13
Data wyroku: 2014-06-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Nawrocki
Słowa kluczowe: Odwołanie Darowizny
Podstawa prawna: art. 898 §1 kc

Sygnatura akt I C 163/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
K., dnia 12-06-2014 r.
Sąd Okręgowy w Koninie Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Andrzej Nawrocki
Protokolant: Monika Ptak
po rozpoznaniu w dniu 29-05-2014 r. w Koninie
sprawy z powództwaG. K.iB. K.
przeciwko

M. K. (1)

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

1
Oddala powództwo.

2
Nie obciąża powodów kosztami procesu.

3
Zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Koninie na rzecz adwokataR. M. (1)z Kancelarii Adwokackiej wK.kwotę 4428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu.

SSO Andrzej Nawrocki
Sygn. akt I C 163/13

UZASADNIENIE
PowodowieG.iB.małżeństwoK.wnieśli o zobowiązanie obdarowanej pozwanejM. K. (1)do złożenia oświadczenia woli przeniesienia na powodów udziału ½ we współwłasności nieruchomości położonych :
- we wsiD.iZ., gminaZ., oznaczonej nr geodezyjnym(...)o łącznej powierzchni 1,500 ha;
- we wsiD.,W.W.,W.,Huta (...), gm.Z.oznaczonej nr geodezyjnymi(...)o łącznej powierzchni 6,9000 ha;
- we wsiHuta (...), gminaZ.oznaczonej nr geodezyjnymi(...)o łącznej powierzchni 1.0800 ha
dla której Sąd Rejonowy wS.prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)oraz udziału ½ we współwłasności ciągnika rolniczego marki(...)onumerze rejestracyjnym (...).
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że w dniu 8.02.2007 r. darowali swojemu synowiP. K. (1)i jego ówczesnej żonieM. K. (1)do majątku wspólnego własność powyższych nieruchomości oraz ciągnika rolniczego. Nadto powodowie wskazali, że pozwana okazała wobec powodów rażącą niewdzięczność, co zostanie wykazane w toku postępowania sądowego, przy czym powodowie w pozwie nie wskazali na czym polegała ta rażąca niewdzięczność pozwanej (k.2-4). W toku procesu – na rozprawie w dniu 14.05.2013r – powodowie wskazali, że rażąca niewdzięczność pozwanej polegała na tym, iż pozwana nie pracowała w domu oraz w polu, nie uiszczała opłat za energię elektryczną oraz opłat w KRUS, zadłużyła gospodarstwo i powodowie spłacali te kredyty, nie kupowała opału, jak również odmawiała powodom podwiezienia do lekarza, motywując to tym, iż nie ma z kim zostawić dzieci i zawsze miała jakieś wykręty (k.53v). Następnie powodowie wskazali, że rażąca niewdzięczność pozwanej polega na nie wywiązywaniu się przez pozwaną z treści służebności, ograniczaniu przez pozwaną kontaktów z wnukami, nieodpowiednim i uwłaczającym traktowaniu powodów przez pozwaną, czynienie złośliwości powodom, celowym braku spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, które musieli spłacać powodowie (k.61).
PozwanaM. K. (1)wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Pozwana wskazała, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19.01.1990 r. III CZP(...)w stosunku do umów o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w trybieustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzinnie stosuje się przepisów o odwołaniu darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego i przekazanie gospodarstwa rolnego w związku z uzyskaniem renty rolniczej może być rozwiązane przez Sąd w przypadkach określonych wustawie z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a żaden z nich nie zachodzi w niniejszej sprawie. PozwanaM. K. (1)zakwestionowała nadto dopuszczenie się wobec powodów rażącej niewdzięczności, podając, że w ciągu 5 lat razem z mężem dokonała znacznych nakładów na nieruchomości, w ten sposób, że dokonała nadbudowy domu mieszkalnego o całą kondygnację, a środki na ten cel pochodziły z pracy pozwanej we Francji w latach 2009-2011 (k.47-49).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny :
W dniu 18.11.2006 r. wZ.pozwanaM. K. (1)zawarła związek małżeński zP. K. (1)(dowód : k. 3 akt Sądu Okręgowego wK.I C(...)).
RodziceP. K. (1)powodowieB.iG.małżonkowieK.byli właścicielami :

1
niezabudowanej nieruchomości rolnej, położonej we wsiD.iZ., gminaZ., ozn. nr geod.(...)o łącznej powierzchni 1.5000 ha dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wS.prowadzona jest księga wieczysta pod oznaczeniem KW nr(...);

2
gospodarstwa rolnego położonego we wsiD.,W.W.,W.,Huta (...), gminaZ., ozn. nr geod.(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o łącznej powierzchni 6.900 ha, które nie posiadała założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów;

3
nieruchomości rolnej, położonej we wsiHuta (...), gminaZ., ozn.nr geod.(...)o łącznej powierzchni 1.0800 ha, która nie posiadała założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów (dowód : k. 26-34).

W dniu 8.02.2007 r. w Kancelarii NotarialnejM. C.została zawarta pomiędzy powodamiB.iG.małżonkamiK.aP. K. (1)i pozwanąM. K. (1)umowa przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za uzyskanie renty strukturalnej.
PowodowieB.iG.małżonkowieK.nieodpłatnie przekazali swojemu synowi i synowej pozwanejM. K. (1)w/w nieruchomości oraz ciągnik rolniczy marki(...)onr rej. (...). Przedmiotem umowy było nabycie własności gospodarstwa rolnego w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (dowód: k. 26-34).
ObdarowaniP.iM.małżonkowieK., na polecenie darczyńców ustanowili nieodpłatnie i dożywotnio na działce gruntu rolnego położonego we wsiD., gminaZ., ozn. nr geod.(...)o powierzchni 2.6700 ha, na rzeczB.iG. K.prawo służebności osobistej polegające na swobodnym korzystaniu przez nich z całego domu mieszkalnego, ogrzanego i oświetlonego, korzystaniu ze wspólnego wejścia i korytarza, położonych w darowanym tym aktem budynku mieszkalnym, zapewnili im prawo przyjmowania gości oraz korzystania z garażu. Jednocześnie zagwarantowali im swobodne poruszanie się po całym obejściu przedmiotowej nieruchomości, oraz zapewnili opiekę, pielęgnowanie w czasie choroby i starości, dowiezienie do lekarza w razie potrzeby, wykupienie lekarstw, a po ich śmierci sprawienie pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom (dowód : k. 26-34).
Razem z pozwanąM. K. (1)orazP. K. (1)mieszkali syn pozwanej z wcześniejszego związku, a w późniejszym czasie także ich dzieci –urodzona w dniu (...)córkaJ.orazurodzony w dniu (...)synW.. Nadto razem z nimi mieszkali powodowieB.iG.małżeństwoK., niepełnosprawny drugi syn powodówŁ. K., a do grudnia 2009 r. także córka powodówA. S. (1)(bezsporne).
Pozwana razem z mężem zajmowali pomieszczenie na dole domu, dzieląc wówczas kuchnię z powodami. W początkowym okresie wspólnego mieszkania pozwana pomagała w prowadzeniu gospodarstwa, zajmowała się także sprzątaniem, gotowaniem dla całej rodziny. Nie dochodziło wówczas do konfliktów pomiędzy powodami a pozwaną (dowód : zeznania pozwanejM. K. (1)– k.94v, świadków :A. S.– k.63v,A. B.– k. 74v).
Latem 2007 r. pozwanaM. K. (1)razem zP. K. (1)zdecydowali się na przeprowadzenie remontu domu i wybudowanie oddzielnego piętra w którym mogliby zamieszkać. Na rozbudowę domu pozwanaM. K. (1)orazP. K. (1)zaciągnęli w Banku Spółdzielczym wZ.w dniach 14.03.2008 r. oraz 14.10.2008 r. dwa kredyty w łącznej wysokości 20.000 złotych (dowód : zeznania pozwanejM. K. (1)– k.94 oraz k.106). W pracach związanych z budową pomagała pozwana m.in. gipsując i malując ściany (dowód : zeznania świadkaJ. K.– k.74v-75, świadkaP. W.– k.76). Umożliwiło im to częściowe wykończenie piętra domu i wyprowadzenie się od powodów z dolnego piętra. W tym okresie pogarszały się stosunki pomiędzy pozwaną aP. K. (1). Decydujący głos w zarządzaniu gospodarstwem rolnym należał do powodów - rodzicówP. K. (1), a w szczególności do powodaB. K.. Powód na swoje nazwisko otrzymywał rachunki za energię elektryczną, gdyżP. K. (1)nie przejął części zobowiązań związanych z utrzymaniem nieruchomości (dowód : zeznania pozwanejM. K. (1)– k. 94, świadkaP. K.– k.63v). Powodowało to konflikty pomiędzy pozwaną aP. K. (1), w których pozwana zarzucałaP. K. (1), że jego rodzice zbytnio ingerują w prowadzenie gospodarstwa (dowód : zeznania świadkaP. K.– k.63v). Pozwana opowiadała swojej siostrzeE. A. (1), że są pomiędzy nią a powodami kłótnie co do wzajemnych rozliczeń finansowych, gdyż w jednym domu mieszkało kilka rodzin. Nadto pozwana skarżyła się, że w trakcie kłótni z powodami,P. K. (1)staje po stronie swoich rodziców, nie wspiera pozwanej i więcej czasu spędza z rodzicami niż z pozwaną (dowód : zeznania świadkówE. A.– k.75,K. A.– k.75v). Pozwana twierdziła również, że były pomiędzy nią a powodami spory na tle wychowania dzieci i tego, że pozwana faworyzuje starszego syna niż młodszą córkę (dowód : zeznania świadkaK. A.– k.75v).
Konieczność uregulowania zadłużenia oraz trudna sytuacja majątkowa rodziny spowodowała, że pozwanaM. K. (1)od 2008 r. rozpoczęła coroczne wyjazdy do pracy we Francji. Przypadały one na okres od końca kwietnia do sierpnia, a późniejszym czasie od maja do sierpnia, w okresie letnich prac polowych w gospodarstwie (dowód : zeznania pozwanejM. K. (1)– k.94v).
W tym okresieP. K. (1)– bez wiedzy i zgody pozwanej - zaciągnął wK. B.kredyty na kwoty 7246,00 złotych oraz 1860,91 złotych. Pozwana dowiedziała się o tych umowach kredytowych po powrocie z zagranicy i wówczasP. K. (1)nie miał już pieniędzy (dowód :k. 109-123, zeznania pozwanejM. K. (1)– k.94v).
Po powrotach z zagranicy pozwanaM. K. (1)zarzucała powódceG. K., że niewłaściwie zajmowała się opieką nad córkąJ.w czasie jej nieobecności, ponieważ okazało się, że córka przebywała w szpitalu, oraz to, że ingeruje w życie pozwanej orazP. K. (1)(dowód : zeznania świadkaA. S.– k.63v,R. M.– k.63v, zeznania powódkiG. K.– k.92-93). Dochodziło również do sporów na tle partycypowania pozwanej w kosztach utrzymania gospodarstwa rolnego. Pozwana pragnęła jednakże zarobione pieniądze przeznaczyć na rozbudowę domu (dowód : zeznania świadkaP. W.– k.76).
PozwanaM. K. (1)orazP. K. (1)uregulowali zadłużenie z kredytu zaciągniętego w Banku Spółdzielczym wZ., a 10.000zł na ten cel pochodziło z dochodów jakie pozwanaM. K. (1)uzyskała z pracy za granicą (dowód : zeznania pozwanejM. K. (1)– k.94, zeznania świadkaP. K.– k.63v oraz k. 104,105,107).P. K. (1)nie wywiązał się jednakże z płatności zaciągniętych przez siebie zobowiązań i nie uiszczał składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Z powodu istniejących zadłużeń i wszczętej egzekucji komorniczej, powódB. K.ustalił zP. K. (1), że powód zaciągnie kredyt i spłaci zadłużenia syna, natomiastP. K. (1)będzie jemu oddawał pieniądze. Ten sposób rozliczeń pomiędzy ojcem a synem, nie był uzgadniany z pozwanąM. K. (1), albowiem stosunki pomiędzy nią aP. K. (1)coraz bardziej się pogarszały (dowód : zeznania świadkaA. S.– k.63v,P..K.– k.63v,).
Coraz częstsze kłótnie pomiędzy pozwanąM. K. (1)aP. K. (1)spowodowały, że w listopadzie 2011 r. pozwana wyprowadziła się i przeniosła się do swojej matki oraz wystąpiła z pozwem o rozwód (dowód : k.1-2 akt Sądu Okręgowego wK.I C(...)). Pozwana w pażdzierniku 2011r zawiadomiła również Posterunek Policji wZ.o podejrzeniu popełnienia przezP. K. (1)przestępstwa znęcania się psychicznego i fizycznego nad nią oraz przestępstwa zart. 200 kkwobec małoletniej córkiJ. K. (2), które to postępowanie karne ostatecznie zostało umorzone (dowód : k.1, 90-92 akt Prokuratury Rejonowej wS.Ds.(...)).
Po opuszczeniu przez pozwaną domu, powodowie przyjeżdżali do pozwanej pragnąć zobaczyć się z wnukami w okresie świąt Bożego Narodzenia oraz Wielkanocy, jednakże pozwana nie chciała aby dochodziło pomiędzy nimi do spotkań (dowód : zeznania świadkaA. S.– k.63v). Po wyprowadzeniu się pozwanej decyzje związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego podejmowane są samodzielnie przezP. K. (1)(dowód : zeznania świadkaP. K.– k.63v).
Sąd Okręgowy wK.prawomocnym wyrokiem z dnia 18.10.2012 r. w sprawie o sygn. akt I C(...)rozwiązał przez rozwód małżeństwo pozwanejM. K. (1)iP. K. (1)bez orzekania o winie (dowód : k.35).
Pismem z dnia 6.12.2012 r. powodowieG.iB.małżeństwoK.odwołali wobecM. K. (1)darowiznę uczynioną dnia 8.02.2007 r. aktem notarialnym Rep. A(...)i wezwali pozwanąM. K. (1)do dobrowolnego zwrotu przedmiotu darowizny tj. ½ części nieruchomości oraz ciągnika rolniczego darowanego aktem notarialnym (dowód : k.62).

    Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie następujących dowodów:zeznań pozwanejM. K. (1)(k.94) oraz zeznań świadków:R. M. (3)(k.63v),A. B. (2)(k.74v),J. K. (3)(k.74v-75),E. A. (1)(k.75),K. A. (2)(k.75v),P. W. (2)(k.76), jak również częściowo na podstawie : zeznań powódkiG. K.(k.92-93), zeznań powodaB. K.(k.93-94) oraz zeznań świadków :A. S. (1)(k.63v),P. K. (1)(k.63v), a także dokumentów w postaci : dokumentów dotyczących dochodów i wydatków powodów (k. 11-25), kserokopii aktu notarialnego z dnia 8.02.2007r Rep. A nr(...)(k.26-34), kserokopii odpisu wyroku Sądu Okręgowego wK.z dnia 18.10.2012r sygn. akt I C(...)(k.35), pisma powodów z dnia 6.12.2012r „odwołanie darowizny” (k.62), kserokopii dowodów wpłat (k.103-105,107), zaświadczenia z Banku Spółdzielczego wZ.(k.106), kserokopii tytułu wykonawczego (k.108), kserokopii umów kredytowych (k.109-123), akt Sądu Okręgowego wK.I C(...)oraz Prokuratury Rejonowej wS.Ds.(...).
Sąd dał wiarę zeznaniom pozwanejM. K. (1)oraz zeznaniom świadków :R. M. (3),A. B. (2),J. K. (3),E. A. (1),K. A. (2),P. W. (2), gdyż zeznania te są spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają, a także znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Sąd nie dał wiary zeznaniom powodówG. K.orazB. K.w części dotyczącej okoliczności, iż pozwana nie pomagaław prowadzeniu gospodarstwa rolnego, nie interesowała się przekazaną nieruchomością, jak również nie dbała o porządek w domu, gdyż w tym zakresie Sąd za przekonujące uznał zeznania pozwanejM. K. (1)a także świadkówA. B. (2),J. K. (3),E. A. (1),K. A. (2)orazP. W. (2). Nadto Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki w części dotyczącej okoliczności, iż pozwana używała względem powódki „ brzydkie „ słowa, gdyż zeznania powódki w tej części są sprzeczne z oświadczeniem złożonym przez powodów na rozprawie w dniu 14.05.2013r, z którego wynika, że pozwana nie kłóciła się z powodami i ich nie wyzywała (k.53v).Również Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki w części dotyczącej okoliczności, iż pozwana miała odmawiać zawiezienia jej do lekarza, gdyż pozwana zaprzeczyła temu, a pozostały materiał dowodowy nie potwierdził tej okoliczności. Sąd także nie dał wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej okoliczności, iż pozwana oraz syn powodów razem zadłużyli się, gdyż zaciągnęli zbyt dużo kredytów albowiem zeznania powoda w tej części są sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a w szczególności z wiarygodnymi zeznaniami pozwanej. Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom powodów, gdyż znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaA. S. (1)w części dotyczącej okoliczności , iż piętro domu wybudował powód oraz w części dotyczącej okoliczności, iż pozwana zarobione za granicą pieniądze nie przekazywała na budowę, gdyż zeznania te w tej części są sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a w szczególności z zeznaniami pozwanej oraz świadkówJ. K. (3)iP. W. (2). Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaA. S., gdyż znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaP. K. (1)w części dotyczącej okoliczności, iż jego rodzice nie ingerowali w prowadzenie gospodarstwa rolnego, gdyż w tej części zeznania te były sprzeczne nie tylko ze zeznaniami pozwanejM. K. (1), ale także z zeznaniami świadkaR. M. (3). Ponadto zeznania świadkaP. K. (1)są sprzeczne z bezsporną okolicznością, iż to powód jest częściowo obciążany płatnościami z tytułu utrzymania gospodarstwa rolnego i na niego wystawiane są rachunki za energię elektryczną. Nadto Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaP. K. (1)w części dotyczącej okoliczności, iż o zobowiązaniach kredytowych decyzję podejmował wspólnie z pozwaną, albowiem, za wyjątkiem kredytu zaciągniętego w Banku Spółdzielczym wZ., pozostałe umowy kredytowe zostały zawarte jedynie przezP. K. (1). Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaP. K. (1), gdyż znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Wartość dowodowa dokumentów zaliczonych w poczet dowodów nie budziła wątpliwości Sądu.

Sąd zważył, co następuje :
PowodowieG.iB.małżeństwoK.wnieśli o zobowiązanie pozwanejM. K. (1)do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie na rzecz powodów ½ udziału we współwłasności nieruchomości, przekazanych pozwanej orazP. K. (1)umową przekazania gospodarstwa w zamian za uzyskanie przez powodaB. K.renty strukturalnej.
Zgodnie zart. 3 ust 1 ustawy z dnia 26.04.2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie(Dz.U.2001.52.539 ze zm.) prawo do renty strukturalnej przysługuje rolnikowi, który spełnia łącznie wskazane tam warunki, w tym przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni wynoszącej co najmniej 3 ha (art. 3 ust 1 pkt 5). Nadto z art. 7 ust 1 powyższej ustawy wynika, że umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego, o którym mowa aart. 3 ust 1 pkt 5, poza wymaganiami określonymi odrębnymi przepisami, powinna zawierać oświadczenie strony tej umowy o spełnieniu warunków określonych wart. 6 i art. 8. Natomiast zgodnie zart. 2 pkt 5powyższejustawy z dnia 26.04.2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwieprzekazanie gospodarstwa rolnego oznacza odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności gruntów wchodzących w skład tego gospodarstwa w drodze umowy, na rzecz osoby fizycznej lub prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jak również przejęcie tych gruntów na własność Skarbu Państwa, w drodze decyzji Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Z zawartej w dniu 8 lutego 2007 r. między stronami umowy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za uzyskanie renty strukturalnej wynika, że
nabycie własności nastąpiło w trybie Rozporządzenia Rady Ministrów z 30.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.2004.114.1191 ze zm.). Zgodnie z § 1 tego Rozporządzenia Rady Ministrów określa ono szczegółowe warunki i tryb udzielania, wypłacania, zawieszania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych (wcześniejszych emerytów), o których mowa w art 10-12 rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z(...) Funduszu (...)((...)) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia ( Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999 ze zm.) objętych Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także przestrzenny zasięg wdrażania tego działania. Przepisy powyższego Rozporządzeni Rady Ministrów szczegółowo określają wymogi przyznawania renty strukturalnej wskazując, że jednym z nich jest przekazanie gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących co najmniej 1 ha (§ 4 pkt 4). Warunek przekazania gospodarstwa rolnego jest spełniony m.in. wówczas gdy przekazanie nastąpiło przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy (§ 6 ust. 1 pkt 2 ppkt. a). Natomiast w § 7 wskazane zostały warunki jakie spełniać muszą podmioty będące stroną przedmiotowej umowy.
Należy zauważyć, że przepisy regulujące umowę o przekazaniu gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną nie tworzą żadnego nowego typu umowy. Przepisy o rentach strukturalnych przewidują dodatkowe kwalifikacje co do stron umowy, jak i jej przedmiotu, które mają jednak znaczenie jedynie dla uzyskania prawa do renty strukturalnej. Możliwy jest więc każdy przypadek umownego przekazania gospodarstwa rolnego, zarówno o charakterze odpłatnym jak i nieodpłatnym (np. w postaci umowy sprzedaży czy darowizny) i dla oceny ważności czy skuteczności umowy, zastosowanie znajdą odpowiednie przepisy kodeksowe.
Treść zawartej w dniu 8 lutego 2007 r. między stronami, w formie aktu notarialnego Rep. A Nr(...), umowy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za uzyskanie renty strukturalnej wskazuje jednoznacznie na to, że powyższa umowa przekazania gospodarstwa rolnego stanowiła umowę darowizny określoną w przepisachart. 888 § 1 kci następne gdyż zawierała ona bowiem bezpłatne świadczenia powodów kosztem swojego majątku na rzecz pozwanej orazP. K. (1).
Oznacza to zdaniem Sądu, iż powodowie roszczenie swoje wywodzą zart. 898 § 1 kc.Nie jest zatem trafne stanowisko pozwanej wyrażone w odpowiedzi na pozew, a oparte na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19.01.1990 r. sygn. III CZP 109/98, albowiem powyższa uchwała dotyczy innego stanu faktycznego i prawnego, niż ten który występował w niniejszej sprawie.
Zgodnie zart.898 § 1 kc, darczyńca może odwołać darowiznę już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Ustawodawca nie sprecyzował tego pojęcia, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na zróżnicowane sytuacje życiowe. Posłużył się formułą ogólną, pozostawiając sądowi ocenę na podstawie konkretnych okoliczności sprawy. Według ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska, za niewdzięczność przyjmuje się świadome naruszenie podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy, krzywdzące darczyńcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 1599/00 Prok. i Pr. 2002/5/40). Nadto w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie rażącej niewdzięczności należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego - działania lub zaniechania, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, np. przeciwko zdrowiu, życiu, mieniu oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą - np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby. Czyny dowodzące niewdzięczność muszą świadczyć o znacznym napięciu złej woli obdarowanego, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę słów rażąca niewdzięczność.
Zart. 899 § 3 kcwynika, ze darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że pozwanaM. K. (1)wyprowadziła się od powodów w listopadzie 2011 r., a w późniejszym okresie nadal dochodziło pomiędzy stronami do nieporozumień na tle spotkań powodów z wnukami, a zatem należy uznać, że powodowie sporządzając w dniu 6.12.2012 r. pismo odwołujące darowiznę dochowali wskazanego rocznego terminu.
PowodowieG.iB.małżonkowieK.w uzasadnieniu swojego roszczenia względem pozwanejM. K. (1)wskazywali na zachowania pozwanej, które w ich ocenie stanowiły rażącą niewdzięczność względem powodów. Powodowie wskazywali, że pozwana nie pomagała i nie pracowała w gospodarstwie, nie partycypowała w kosztach utrzymania domu, w tym nie opłacała rachunków za energię elektryczną, składek na ubezpieczenie społeczne, nie dokładała się do zakupu opału, zadłużyła gospodarstwo, przez co konieczność uregulowania kredytów ciążyła na powodach, odmawiała udzielenia pomocy w zawiezieniu do lekarza. Następnie powodowie wskazali, że rażąca niewdzięczność pozwanej polega na nie wywiązywaniu się przez pozwaną z treści służebności, ograniczaniu przez pozwaną kontaktów z wnukami, nieodpowiednim i uwłaczającym traktowaniu powodów przez pozwaną, czynienie złośliwości powodom, celowym braku spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, które musieli spłacać powodowie (k. 53v, 61).
Biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu stwierdzić trzeba, że okoliczności kwalifikowane przez powodów jako rażąca niewdzięczność wobec pozwanej, a mające skutkować odwołaniem darowizny, nie dają podstaw do uwzględnienia powództwa. Przede wszystkim należy zauważyć, iż część formułowanych przez nich zarzutów nie została potwierdzona, a część była także sprzeczna z materiałem dowodowym. Dotyczy to zarzutu zadłużenia przez pozwaną gospodarstwa, gdyż z przedłożonych dokumentów wynika, że tylko w przypadku umów kredytowych w Banku Spółdzielczym wZ.pozwana była ich stroną, a pozostałe zaś kredyty zostały zaciągnięte jedynie przezP. K. (1). Istotnym jest, że zadłużenie z tego tytułu zostało w całości uregulowane przezP. K. (1)orazM. K. (1). Trudno natomiast wymagać, aby pozwana miała być zobowiązana do uregulowania również tych zadłużeń, które zostały zaciągnięte przezP. K. (1)bez jej wiedzy i zgody. Nie trafnym były również zarzuty, że pozwana celowo i niechętnie odmawiała pomocy powodom w zawiezieniu do lekarza, albowiem nie znalazły one potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Jak wynika bowiem z zeznań powodaB. K.nie kierował wobec pozwanej takiej potrzeby, natomiast z zeznań powódkiG. K.wynika, że pozwana miała odmówić spełnienia jej prośby z uwagi na konieczność zajmowania się małymi dziećmi. Nadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika również, aby dochodziło do sytuacji tego rodzaju, w których pozwana pozostawiłaby powodów w stanie zagrożenia życia lub zdrowia.
Nie były również w ocenie Sądu zasadne zarzuty dotyczące braku uczestnictwa pozwanej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego czy partycypowaniu w kosztach utrzymania domu, gdyż zeznający w sprawie świadkowieA. B. (2),J. K. (3),E. A. (1),K. A. (2),P. W. (2)nie potwierdzili tych okoliczności. Trudno również przyjąć, aby pozwana miałaby być zaangażowana w prowadzenie gospodarstwa rolnego i domu w takim stopniu, jak oczekiwali tego powodowie, skoro jednocześnie sprawowała opiekę nad trójką dzieci, a wyjazdy pozwanej za granicę, przypadały w okresie największej intensywności prac gospodarskich. Nadto zarzut, że pozwana nie partycypowała w kosztach utrzymania gospodarstwa, nie mógł zostać uwzględniony, skoro to także dzięki jej dochodom rozbudowano piętro domu oraz spłacony został kredyt. Wypracowaniu porozumienia co do ponoszenia kosztów mieszkania stron, nie ułatwiała okoliczność, że na jednej nieruchomości mieszkało kilka osób, a decydujący wpływ na funkcjonowanie gospodarstwa miał powódB. K.oraz synP. K. (1).
W ocenie Sądu przyczyn konfliktu rodzinnego, należy upatrywać w postawie powodów niezadowolonych ze sposobu gospodarowania synowej, trudnościach w pogodzeniu się z wyzbyciem własności, czego wyrazem była chęć ingerowania w sposób prowadzenia gospodarstwa rolnego, a ostatecznie w dążeniach do odzyskania gospodarstwa, po tym jak pozwana oraz ich synP. K. (1)rozwiedli się. Istotnym jest, że pozwana była przede wszystkim skonfliktowana z synem powodówP. K. (1), co ostatecznie doprowadziło do tego, że pozwana wyprowadziła się i rozstała się z synem powodów.
Sąd nie neguje okoliczności, iż rzeczywiście pomiędzy powodami a pozwaną dochodziło do kłótni, lecz w ocenie Sądu nie przekraczały one granic zwyczajowego konfliktu w rodzinie. Z kolei znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne, ale niewykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne, czy też popełnione w uniesieniu, rozdrażnieniu, zwłaszcza wywołane zachowaniem darczyńcy. Nie uzasadnia więc odwołania darowizny dopuszczenie się przez obdarowanego takich czynów, które w danych okolicznościach i warunkach nie wykraczały poza zwykłe przypadki życiowych konfliktów (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 14 kwietnia 2005 roku, I ACa 60/05, LEX nr 197737).
W ocenie Sądu należy uznać, iż w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego zachowanie pozwanej względem powodów nie stanowiło rażącej niewdzięczności określonej wart. 898 § 1 kc.Oznacza to zatem, że oświadczenie powodów o odwołaniu darowizny z dnia 06.12.2012 r. nie wywołuje skutków prawnych. Wobec powyższego Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne(punkt 1 wyroku).
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 102 kpc, uznając, że trudna sytuacja materialna powodów, związana z ponoszeniem przez nich kosztów utrzymania nieruchomości, opieką nad niepełnosprawnym synem, a także regulowaniem przez nich zobowiązań kredytowych, uzasadnia odstąpienie od obciążania nimi powodów(punkt 2 wyroku).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu orzeczono na podstawie § 2 ust. 1-3 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn.zm.) zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Koninie na rzecz adwokataR. M. (1)kwotę 4428 złotych(punkt 3 wyroku).
SSO Andrzej Nawrocki