Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1564/13
Data wyroku: 2014-02-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ewa Piątkowska-Bidas, Beata Piwko, Teresa Strojnowska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: 172 k.c.

Sygn. akt II Ca 1564/13

POSTANOWIENIE
Dnia 10 lutego 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Ewa Piątkowska-Bidas
Sędziowie: SSO Beata Piwko
SSO Teresa Strojnowska (spr.)
Protokolant: protokolant sądowy Beata Wodecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2014 r. sprawy

z wnioskuJ. K.
z udziałemH. K.,L. M.,G. P.,B. G.,M. M.,G. K.,C. G.,T. K.,E. S.,W. Z.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 21 stycznia 2013 r. sygn. akt VII Ns 256/10

postanawia: oddalić apelację.

Sygn. akt II Ca 1564/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013 roku sygn. akt INs 256/10, w sprawie z wnioskuJ. K.z udziałem uczestnikówW. Z.,Ł. Z.,E. S.,T. K.,C. G., o stwierdzenie nabycia przezJ. K.i jego żonęT. K.w drodze zasiedzenia z dniem 1 stycznia 2001r. własności części nieruchomości o powierzchni 340 m2, położonej wK.gminaZ., oznaczonej jakodziałka nr (...), mającej urządzonąksięgę wieczystą (...), stanowiącej własnośćW. Z., Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił wniosek, nakazał pobrać odJ. K.na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Rejonowy w Kielcach kwotę149,50 zł tytułem kosztów sądowych, orzekł, że w pozostałym zakresie wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Rozstrzygnięcie sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
Działka oznaczona nr (...)(dawniej nr(...)) położona wK., gminaZ., stanowi obecnie własnośćW. Z., który nabył ją w drodze dziedziczenia po swoich rodzicach: ojcuG. Z., zmarłym w 1984r. oraz matceB. Z., zmarłej w 1976r. Prawo własności uczestnika do tej działki ujawnione jest wksiędze wieczystej Nr (...). Rodzice uczestnika na przedmiotową działkę otrzymali Akt Własności Ziemi Nr(...)(k.200). Z działką tą sąsiadujądziałki nr (...), wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, stanowiącego własnośćM. Z.i jego żonyŁ. Z..M. Z.użytkował te działki do czasu wywłaszczenia innych działek, położonych po drugiej strony drogi, pomagał także czasem kuzynowiG. Z.w uprawiedziałki nr (...), gdy ten podupadł na zdrowiu, jednak nie dłużej niż do śmierci żonyG. Z.–B. Z., która zmarła w 1976r. Po jej śmierciG. Z.zaprzestał uprawydziałki nr (...).
T. Z., córkaM.iŁ., w dniu 27 października 1979r. zawarła związek małżeński zJ. K.. Po wyjściu z wojskaJ. K.w 1981r. małżonkowieJ.iT. K.zamieszkali u rodzicówJ. K.w miejscowościC., a następnie przeprowadzili się do miejscowościD., gdzie mieszkają do chwili obecnej. Decyzją z dnia 11 października 1986r. zatwierdzono plan zagospodarowania nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)pod budowę budynku mieszkalnego. Po wydaniu tej decyzji,M. Z.za zgodąG. Z., wybudował nadziałce (...)drewnianą szopę, z przeznaczeniem do przechowywania narzędzi potrzebnych do budowy domu dla córkiT. K.i jej mężaJ. K..
M.iŁ.małżonkowieZ.aktem notarialnym z dnia 19 lipca 1088r., zawartym w Państwowym Biurze Notarialnym wK.(...), darowali na rzecz córkiT.i jej mężaJ.małżonkówK.działki nr (...), które do dziś stanowią ich własność. Jeszcze przed notarialnym przekazaniem w/w działekM. Z.zwracał uwagę córce i zięciowi na konieczność porozumienia się zW. Z.jako właścicielem sąsiedniejdziałki nr (...), ponieważ nieruchomość składająca się zdziałek nr (...)była dość wąska. We wrześniu 1988r.J. K.otrzymał decyzję o pozwoleniu na budowę domu. Z początkiem 1990r.T.iJ.małżonkowieK.rozpoczęli budowę domu mieszkalnego, który został wzniesiony nadziałkach nr (...)oraz częściowo nadziałce nr (...), budowa trwała kilka lat. Materiały na budowę domu gromadzili przez kilka lat przez rozpoczęciem budowy. W kolejnych latach, ok.1995r. małżonkowieK.wybudowali ogrodzenie, zagradzając także częśćdziałki nr (...), dotąd nieogrodzonej.W. Z.miał nadzieję na porozumienie się z kuzynami, mając w pamięci jego rozmowy i ustalenia zM. Z., który zapewniał go, że małżonkowieK.odkupią od niego zajętą częśćdziałki nr (...), ponieważ ich nieruchomość składająca się zdziałek nr (...)jest zbyt wąska. Tak się jednak nie stało.
M. Z.zmarł w 1993r., kiedy trwała jeszcze budowa domu realizowana przezT.iJ.małżonkówK.. Ponieważ małżonkowieK.nie uregulowali zW. Z.formalności związanych z zajęciem przez nich częścidziałki nr (...), nie doszło do zawarcia umowy kupna przez nich częścidziałki nr (...)i odmówili jej wydania,W. Z.w pozwie z dnia 6 maja 2009r. wystąpił o usunięcie małżonkówK.z zajętej przez nich, częścidziałki nr (...), a stanowiącej jego własność. Postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w Kielcach pod sygn. VIIC 207/09 postanowieniem z dnia 6 maja 2010r. zostało zawieszone do casu zakończenia niniejszego postępowania o zasiedzenie.
Taki stan faktyczny sąd ustalił min. w oparciu o dokumenty: mapy przedstawiającejdziałkę nr (...), będącą przedmiotem wniosku o zasiedzenie (k.178), odpisksięgi wieczystej Nr (...)(k.9), wypis aktu notarialnego(...)(k.12), ecyzja Nr(...)z 11.10.1986r. o zatwierdzeniu planu zagospodarowaniadziałki nr (...)(k.176),decyzja Nr (...)o pozwoleniu na budowę (k.16),(...)(k.73), wypis z rejestru gruntów obejmującydziałkę nr (...)(k.91), zeznania świadków min.M. M.(k.184),J. S.(k.183),G. K.(k.242), zeznania uczestników:E. S.(k.246),Ł. Z.(k.251),C. G.(k.267), wnioskodawcyW. Z.(k.265)
UczestnikW. Z.sprzeciwił się wnioskowi i zarzucił, że wnioskodawca z żoną posiadają część jegodziałki nr (...)w zlej wierze jako posiadacze samoistni dopiero od 1990r., bowiem wtedy przystąpili do budowy domu, ogrodzenie wybudowali ok 1995r. i nie upłynął wymagany do zasiedzenia okres 30 lat dla posiadacza samoistnego w złej wierze, ponadto bieg terminu do zasiedzenia został przerwany w 2009r., gdyż w maju 2009r., w sprawie VIIC 207/09 wytoczył przeciwkoJ. K.powództwo o wydanie zajętej przez nich częścidziałki nr (...), które przerwało bieg zasiedzenia.
UczestniczkiŁ. Z.orazE. S., sprzeciwiły się wnioskowi, podnosząc, żeM. Z.nie otrzymał odG. Z.w drodze zamiany częścidziałki nr (...), nie uprawiał jej dla siebie jak właściciel, lecz tylko czasem pomagałG. Z., a wnioskodawca z żoną nie mieszkają tam, tylko czasem przyjeżdżają rekreacyjnie.
UczestniczkaT. K., żona wnioskodawcy, przyłączyła się do wniosku i twierdziła, że jej ojciecM. Z.od 1974r. uprawiał częśćdziałki nr (...)dla siebie, ogrodził ją, nie podała daty tej czynności, następnie ona z mężem zaczęli gromadzić materiały na budowę domu, nie wskazała kiedy.
UczestnikR. G.przyłączył się do wniosku i zeznał, że na swojej działce mieszka od lat 70-tych, że sąsiednią wtedy działkę, zajmowaną obecnie przez małżonkówK., uprawiałM. Z., że małżonkowieK.zaraz po ślubie zaczęli na tej działce gromadzić materiał na budowę domu. Przyznał, że wnioskodawca od lat posiada sporną częśćdziałki nr (...), a wcześniej uprawiał ją teść wnioskodawcy –M. Z.(k.243).
UczestniczkaM. G., żonaR. G.zeznała jedynie, że „przyszła za mężem” po ślubie w 1993r. i to co wówczas zastała, istnieje do chwili obecnie. Nie ma jednak żadnej wiedzy na temat panujących stosunków własnościowych, dotyczących sąsiednich nieruchomości (k.243).

Sąd ustalając taki stan faktyczny dał wiarę zeznaniom uczestnikaW. Z., uczestnikom min.Ł. Z.,E. S., części świadków: tj. i uznał, że wnioskodawca razem z żonąT. K.posiadają częśćdziałki nr (...)jako posiadacze samoistni w złej wierze dopiero od początku lat 90-tych, kiedy rozpoczęli budowę domu mieszkalnego nadziałce nr (...)i zajęli częśćdziałki nr (...), nie upłynął zatem wymagany do zasiedzenia 30-letni okres przewidziany wart.172 § 1 k.c., ponadto, że jego bieg został przerwany wytoczeniem przezW. Z.w maju 2009r. powództwa o wydanie spornej częścidziałki nr (...)sygn. akt VII C 207/09.
Sąd uznał, że wnioskodawca nie udowodnił także, po zmodyfikowaniu wniosku w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2012r. (k.179), nabyli przez zasiedzenie częśćdziałki nr (...)z dniem 1 stycznia 2001r., po doliczeniu posiadania teściaM. Z., który miał otrzymać sporna częśćdziałki nr (...)w dniu 31 grudnia 1970r., w drodze wymiany od ówczesnego właścicieladziałki nr (...)tj. odG. Z..
Okoliczność ta nie została udowodniona, nie może więc wnioskodawca „doliczyć okresu posiadania”M. Z.. Przeprowadzone dowody wskazywały wręcz na to, żeM. Z.wielokrotnie zwracał uwagę córce i zięciowi małżonkomK., na potrzebę uregulowania zW. Z.formalności zajętej częścidziałki nr (...), należącej doW. Z., która była dla nich bardzo przydatna z powodu niewielkiej szerokości ich nieruchomości składającej się zdziałek nr (...). Sam fakt, iżM. Z.był widywany w latach 70-tych nadziałce nr (...), nie może jeszcze stanowić, zdaniem sądu, dowodu na samoistne posiadanie gruntu.
SkoroM. Z.nie był samoistnym posiadaczem częścidziałki nr (...), to nie mógł przekazać swojego posiadania wnioskodawcy i jego żonie małżonkomK.. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadków:K. K., syna wnioskodawcy (k.182), który słyszał w rodzinie, że działka, na której jego rodzice wybudowali dom, należała do dziadkówM. Z.i jego żonyŁ. Z., zeznaniomG. P., córkiM. Z.(k.206), która potwierdziła, że ojciec jej,M. Z.zamienił się zG. Z.na działki w latach 70-tych, ale także zeznała, że przed budową domu, co miało miejsce ok. 1983r.M. Z.pytałG. Z., czy zgodzi się na zajęcie części jegodziałki nr (...), na co ten ostatni miał wyrazić zgodę, Z pozostałych dowodów wynika, że budowa domu rozpoczęła się później, (pozwolenie na budowę domu i projekt pochodziły z 1988r.), ponadto należy pamiętać o tym, że samoistny posiadacz realizuje uprawnienia do posiadanej nieruchomości, tak jak właściciel, nie pytając faktycznego właściciela o zgodę.
W świetle powyższych ustaleń, sąd uznał, że wnioskodawcaJ. K.i jego żonaT. K.małżonkowie nie wykazali, abydziałkę nr (...)posiadali jako samoistni posiadacze w złej wierze przez wymagany wart.172 § 1 k.c.okres 30 lat i wniosek oddalił.
WnioskodawcaJ. K.wniósł apelację od powyższego postanowienia, zaskarżył to orzeczenie w całości, zarzucając:
1.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.art.233 § 1 k.p.c.przez dokonanie oceny dowodów w sposób nie wszechstronny poprzez:
- dokonanie wybiórczej oceny zeznań uczestników – tj. uznanie zeznań uczestniczkiE. S.w zakresie stanu faktycznego dotyczącego przedmiotowej działki w latach 1970-1980 za w pełni wiarygodne przy jednoczesnym bezspornym fakcie posiadania przez sąd wiedzy, iż uczestniczkaurodziła się w (...)r., a zatem będąc w owym czasie dzieckiem, nie posiada dostatecznej wiedzy na temat przedmiotowej nieruchomości i wzajemnych ustaleń pomiędzy ojcem jej tj.M. Z.iG. Z.w zakresie zamiany i użytkowania tejże nieruchomości, mających miejsce w tamtych latach; dodatkowo uznanie, że zeznania uczestniczkiE. S.oraz świadkaG. K.
pozostają wiarygodne, w świetle znanego sądowi faktu pozostawania przez w/w osoby z wnioskodawca i jego żoną w długoletnim konflikcie rodzinnym, związanym z postępowaniem o dział spadku po zmarłymM. Z.; uznanie za wiarygodne zeznań uczestniczkiŁ. Z., lat 83, żonyM. Z., mieszkającej wspólnie z uczestniczką, córkąE. S., pozostającej pod jej wpływem i także skłóconej wnioskodawca i jego żoną,
- pominięcie przez sąd zeznań uczestnikówR. G.orazC. G.iG. P.bez wskazania w uzasadnieniu treści zaskarżonego postanowienia, czy i z jakich przyczyn, w jakiej części, sąd uznał, te zeznania za niewiarygodne,
- nieuwzględnienie domniemań prawnych, wynikających zart.336 k.c.orazart.339 k.c.w zakresie dotyczącym osoby poprzednika prawnego wnioskodawcy i jego żony tj.M. Z., które zgodnie zart.234 k.p.c.wiążą sąd, a które także składają się na materiał zgromadzony w sprawie, podlegający wszechstronnej analizie sądu, lub też błędne uznanie, że w świetle całokształtu zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, domniemania te zostały obalone,
2. sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez wadliwe wyprowadzenie wniosków tj. uznanie, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, poprzednik prawnyJ.iT.małżonkówK.nie korzystał z przedmiotowej części działki we własnym imieniu, tj. nie wykonywał uprawnień właścicielskich względem nieruchomości stanowiącej przedmiot zasiedzenia, a jedynie pomagał uprawiać przedmiotową działkę kuzynowiG. Z., przy jednoczesnym braku odmowy uznania za wiarygodne zeznań świadkaG.pastuszki oraz uczestnikówC. G.orazR. G., przeczącym owym ustaleniom,
- uznanie za udowodniony faktu, iż poprzednik prawny wnioskodawcy i jego zonyM. Z.za swego życia zwracał uwagę na potrzebę porozumienia się zW. Z.jako właścicielemdziałki nr (...), w związku z budową domu przez wnioskodawcę i jego zonę, w oparciu jedynie o zeznania uczestniczkiŁ. Z., starszej osoby, mieszkającej z córka, uczestniczkąE. S., pozostającej od dłuższego czasu pod jej wpływem,
- uznanie, że przed objęciem w posiadanie samoistne przedmiotowej nieruchomości przez wnioskodawcę i jego żonę, nie była ona ogrodzona, przy odmiennych zeznaniach uczestnikówR. G.iC. G., właścicieli działki sąsiedniej, nie zainteresowanych wynikiem postepowania, a przez to obiektywnych, a także zeznań świadkaG. P., której zeznania korespondują z zeznaniami w/w uczestników, a która to osoba także nie pozostaje bezpośrednio zainteresowana wynikiem niniejszego postepowania.
Wskazując na powyższe wnioskodawcaJ. K.wniósł:
- o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie, ewentualnie
- o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W ocenie skarżącego, sąd błędnie ustalił stan faktyczny, przyjmując, żeM. Z.od 31 grudnia 1970r. nie korzystał we własnym imieniu, jak właściciel, ze spornej częścidziałki nr (...), stanowiącej własnośćG. Z., a następnieW. Z., że nie uprawiał jej dla siebie i nie zbierał plonów, przywołując na tę okoliczność zeznania uczestniczkiC. G., gdy tymczasem zeznała ona, że sporna działka była uprawiana przezM. Z.z rodziną i zawsze uważała, że przedmiotowa nieruchomość jest we władaniuM. Z.a nieG. Z., że nie słyszała abyM. Z.pomagał w uprawie ziemiG. Z.. Zeznania te, zdaniem skarżącego, świadczą o manifestowaniu przezM. Z.woli posiadania przedmiotowej nieruchomości dla siebie. Błędnie także, sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o zeznania uczestnikaW. Z., dotychczasowego właściciela przedmiotowej nieruchomości, a więc bezpośrednio zainteresowanego wynikiem postepowania oraz w oparciu o zeznania uczestnikówG. K.,Ł. Z.,E. S., pozostających w długoletnim konflikcie z wnioskodawcą i jego żoną, mimo, iż sąd miał wiedzę o tym. Walor wiarygodności zeznań uczestniczkiE. S.jest wątpliwy z powodu wieku,urodziła się w (...)r., więc nie mogła mieć pełnej, rzetelnej wiedzy o uzgodnieniach dotyczących przedmiotowej działki, podobnie jak zeznania uczestniczkiŁ. Z.są wątpliwie wiarygodne z powodu wieku uczestniczki, ma 83 lata, ponadto leczona jest od wielu lat na schizofrenię, jest też skonfliktowana z wnioskodawcą i jego żoną. Podobnie wadliwie sąd, żedziałka (...)nie była ogrodzona, nie uwzględnił posiadania innej części tej działki przezE. S.iŁ. Z.i że być może pozostają oni „w zmowie” zW. Z..
Wniosek wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie, niekoniecznie na datę wskazaną we wniosku, lecz przecież sąd nie jest tym związany i może samodzielnie ustalić inną datę, jeśli taka wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest uzasadniona i nie zasługuje na uwzględnienie.
Ustalony przez sąd stan faktyczny, ocena i analiza zgromadzonego materiału dowodowego, są prawidłowe i Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne. Także dokonane przez sąd wywody prawne i wydane postanowienie są trafne.
Zarzuty podniesione w apelacji odnoszące się do niepełnego i nie w pełni dogłębnego omówienia i przeanalizowania przeprowadzonych dowodów są częściowo uzasadnione, lecz pozostają bez wpływu na prawidłowe ustalenia stanu faktycznego, jego ocenę prawną oraz rozstrzygnięcie, które jest prawidłowe, pozostałe zarzuty są bezpodstawne.
Stosownie doart.172 k.c.do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: samoistnego i nieprzerwanego posiadania oraz upływu ustawowego terminu.
Samoistnym posiadaczem nieruchomości w rozumienia powyższego przepisu jest ten, który włada nią jak właściciel (art.336 kc), wykonuje uprawnienia składające się na treść prawa własności (art.140 kc). Nabycie posiadania w dobrej lub złej wierze nie stanowi samodzielnej przesłanki zasiedzenia nieruchomości, lecz decyduje o długości terminu zasiedzenia. Rozstrzygające znaczenie ma stan dobrej lub zlej wiary w chwili uzyskania posiadania.
Posiadanie w znaczeniu, jakie nadają temu pojęciu przepisykodeksu cywilnego, jest faktycznym władztwem nad rzeczą. Posiadanie samoistne, właścicielskie, polega na faktycznym wykonywaniu tych uprawnień, które składają się na treść prawa własności (art.33 k.c.). Posiadacz włada rzeczą samodzielnie, bezpośrednio lub pośrednio, we własnym imieniu i z reguły we własnym interesie. Sąd Najwyższy wskazał, że cecha samoistnego posiadania wyraża się w występowaniu po stronie posiadacza faktycznej możliwości władania rzeczą w sposób, do jakiego uprawniony jest właściciel (por. post. SN z 7.05.1986, IIICRN 60/86, OSN 1987, Nr 9, poz.138). Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu elementu fizycznego władania rzeczą (np. zatrzymanie rzeczy, korzystanie, używanie itp.) oraz czynnika psychicznego – zamiaru władania rzeczą dla siebie jak właściciel, co ma szczególne znaczenie w przypadku posiadania „bezprawnego”. Bo nawet bezprawne wejście w posiadanie i realizowanie władztwa nad rzeczą dla siebie, jak właściciel, jest już posiadaniem samoistnym. Zatem zamiar władania rzeczą „dla siebie” rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniuart.336 k.c.Decyduje więc wewnętrzna wola posiadania, którą należy uszanować. Ale, aby to było możliwe, posiadacz winien na zewnątrz zamanifestować władanie rzeczą dla siebie. Posiadanie samoistne występuje wówczas, gdy posiadacz włada rzeczą jak właściciel, bez ograniczenia do przypadków władania zgodnego z prawem, może to więc być także posiadanie, powstałe wskutek bezprawnego objęcia władztwa nad rzeczą. Takie posiadanie należy ocenić jako samoistne, prowadzące do zasiedzenia, przy spełnieniu pozostałych przesłanek przewidzianych wart.172 k.c.
Oczywiście ustalenie istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, możliwe jedynie według zewnętrznych zamanifestowanych przejawów posiadania jest trudne, dlatego też ustawodawca sformułował domniemanie prawne, że ten kto faktycznie włada rzeczą, jest posiadaczem samoistnym (art.339 k.c). Ten, kto powołuje się na swoje posiadanie, winien udowodnić fakt władania rzeczą. Domniemanie to może zostać obalone, osoba zainteresowana może więc wykazać, że faktyczne posiadanie jest posiadaniem zależnym, dzierżeniem.
Wnioskodawca z żonąT. K.zajmując częśćdziałki nr (...)w czasie budowy domu, tj. w 1990r. posiadał i władał gruntem razem z żoną, z zamiarem dla siebie, jak właściciel. Dopiero jednak wówczas małżonkowieK.zamanifestowali na zewnątrz swoją wolę władania gruntem z zamiarem dla siebie. 30-letni upływ czasu od 1990r., który doprowadziłby do zasiedzenia, zakończyłby się, zgodnie z treściąart.172 k.c., w 2020r., gdyby bieg terminu nie został przerwany przez wytoczenie przezW. Z.powództwa o wydanie gruntu w sprawie VII C 207/09.
Wnioskodawca zajmując w 1990r. częśćdziałki nr (...)pod budowę domu, następnie wykonując później ok. 1995r. trwałe ogrodzenie, zagospodarowując tę część nieruchomości, manifestował otoczeniu swoje właścicielskie uprawnienia, wyrażając w ten sposób wolę wykonywania względem tego gruntu prawa własności (por.wyrok SN z 19.12.2000r., V CKN 164/00, Lex nr 52668). Taką postawę prezentuje z żoną do chwili obecnej.
Przesłuchany na rozprawie w dniu 19 listopada 2012r. wnioskodawcaJ. K.(k.244) zeznał, że jeszcze przed ślubem,M. Z.obiecał podarować działkę z przeznaczeniem pod budowę domu, że po ślubie, który się odbył w 1979r. czuł się już w rodzinieZ.i uważał, że działka, na której zbudowali dom, jest już ich.M. Z.nie był jeszcze wtedy właścicielemdziałki nr (...), którą nabył od Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 19 grudnia 1987r. Nr(...)(k.16). Jak wynika z § 5 tego aktu, wydanie nieruchomości nastąpiło z dniem sporządzenia aktu notarialnego.
Formalne przekazanie umową darowiznydziałki nr (...)idziałki nr (...)przezM.iŁ.małżonkówZ.na rzeczT.iJ.małżonkówK.nastąpiło aktem notarialnym z dnia 19 lipca 1988r. Już po dokonaniu tej darowiznyJ. K.otrzymał decyzję o pozwoleniu na budowę budynku mieszkalnego bez garażu wraz z obiektami towarzyszącymi na nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)zgodnie z projektem technicznym i planem zagospodarowania działki. MałżonkowieK.do budowy domu przystąpili na początku 1990r., gromadząc przez kilka lat wcześniej materiał na budowę.
UczestnikW. Z.nie kwestionował faktu posiadania spornej części działki przez wnioskodawcę i jego żonę, co nastapilo od czasu rozpoczęcia budowy domu tj. od 1990r. Zaprzeczył stanowczo, aby ten wcześniej posiadał tę działkę jak właściciel, chociaż wiedział, że małżonkowieK.są zainteresowani częścią jegodziałki nr (...)w celu poszerzenia ich nieruchomości, składającej się zdziałek (...), bo rozmawiał z nim wielokrotnieM. Z., jeszcze przed rozpoczęciem budowy domu.
Sąd dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków, słusznie przyjął, iż wnioskodawca nie wykazał, aby sporną część działki otrzymał w drodze nieformalnej umowy od teściaM. Z.w 1980r., ani też nie wykazał, żeM. Z.posiadał przedmiotową część nieruchomości od 3 grudnia 1970, którą miał nabyć w drodze nieformalnej umowy zamiany działek, zawartej zG. Z., ówczesnym właścicielemdziałki nr (...).
Wersję wnioskodawcy o zamianie działek pomiędzyM. Z.iG. Z., do której miało dojść w latach 70-tych lub 80-tych potwierdziła jedynie świadekG. P.(k.206) i że było to niedługo przed budową domu przez małżonkówK., na czas budowy domu wskazała ok.1984r.
UczestniczkaT. K.na rozprawie w dniu 21 lipca 2011r. podała, że ojciecM. Z.częśćdziałki nr (...), należącej pierwotnie doG. Z., obecnie do jego spadkobiercyW.Z., uprawiał samodzielnie dla siebie od 1974r. (k.86). Jednak w miarę rozwoju postępowania dowodowego, kiedy okazało się, że wnioskodawca i jego żonaT. K.nie nabędą własności częścidziałki nr (...)przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 2010r., bowiem bieg terminu zasiedzenia został przerwany przez wytoczenie przezW. Z.przeciwkoJ. K.powództwa o eksmisję ze spornego gruntu, sygn. akt VII C 207/09, to stanowisko ich uległo zmianie i modyfikacji, w szczególności w odniesieniu do daty, od którejM. Z.miał posiadać i korzystać z częścidziałki nr (...)jak właściciel. Ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2012r. (k.179) jako datę początkową objęcia przezM. Z.w posiadanie częścidziałki nr (...)wskazano 31 grudnia 1970r. Jednak ta wersja nie została w żaden sposób udowodniona. Taka modyfikacja wniosku, świadczy jedynie o „poszukiwaniu” takich dat i okresu posiadania przezM. Z.na potrzeby niniejszego postępowania, które umożliwiłoby doliczenie okresu posiadania poprzednika dla zasiedzenia tej części nieruchomości przez wnioskodawcę, a nie o faktycznym i realnym okresie posiadania tej części spornej nieruchomości przezM. Z..
Zamianie działek, aby taka miała miejsce, pomiędzyM. Z.iG. Z.stanowczo zaprzeczyłaŁ. Z., żonaM. Z., która zeznała, że razem z mężem darowali córceT.i jej mężowiJ.małżonkomK.tylko dwie działki, których byli współwłaścicielami, a mianowicie nr(...)i(...)(k.251), żeM. Z., jej mąż nie uprawiał dla siebie działkiG. Z.nr(...), że była to zawsze tylko pomoc. Trwało to kilka lat i czynił to nie dla siebie, lecz dla niego. Plony z tej działki były przewożone doG. Z., nie doM. Z..
O istnieniu zwyczajów sąsiedzkiej, rodzinnej, wzajemnej pomocy, świadczą także zeznania uczestniczkiC. G., która zeznała, że sama miała taką umowę zM. Z., w ramach której „…sadziła ziemniaki u niego, a o on u niej” (k.267).
Wbrew zarzutom apelacji nie można zeznań uczestniczkiŁ. Z.zdyskredytować tylko dlatego, że składa je osoba w podeszłym wieku, chora, zwłaszcza, że są one zbieżne z zeznaniami uczestników:E. S.(k.246),W. Z.(k.265), świadkówG. K., siostry uczestniczkiT. K.(k.241),J. S., sąsiada (k.183),M. M., siostry uczestniczkiT. K.(k.183).
UczestnikR. G., sąsiad wnioskodawcy, zeznał, że mieszka na swojej działce od lat 70-tych i widział jak pas gruntu, który teraz znajduje się w granicach ogrodzenia działki wnioskodawcy, był uprawiany przezM. Z.(k.86, k.243), nie wypowiadał się natomiast o tym, na jakiej podstawieM. Z.uprawiał tę część gruntu. ŻonaR. G.–M. G.zeznała, że nie orientuje się w stosunkach własnościowych działek sąsiednich, bo nie interesowała się tym. Po wyjściu za mąż sprowadziła się do męża w 1993r. i to co wówczas zastała, jest w takim stanie do chwili obecnej(k.243).
UczestniczkaC. G., matkaR. G.na rozprawie w dniu 14 stycznia 2013r. (k.265) zeznała jedynie, że „…całość działkiW. Z.użytkowałM. Z., lecz nie wie na jakiej podstawie…, nie wie też od kiedy tak było, czy się oni zamienili, czy nie, bo się tym nie interesowała”. Zeznała także, żeM. Z.uprawiał ten grunt do czasu, kiedy Urząd Gminy nie wywłaszczył działek pod osiedle, ale zostawił działkę, na której obecnie stoi domK.(k.267). Jako datę wywłaszczenia uczestniczka wskazała lata 70-te.
Z zeznań tych uczestników nie można wysnuć jednoznacznego wniosku, tak jak twierdzi niesłusznie w apelacji skarżący, iż stanowią one dowód na to, żeM. Z.posiadał i korzystał z częścidziałki nr (...), jak właściciel i następnie przekazał ją małżonkomK.w 1980r., tak jak twierdzi wnioskodawca i przyznaje jego żonaT. K..
Należy zgodzić się z Sądem Rejonowym, że wnioskodawca nie przedstawił dowodu na to, że pomiędzyG. Z.iM. Z.doszło do zamiany działek, w wyniku której,M. Z.otrzymał częśćdziałki nr (...).
ŚwiadekJ. S.sąsiad, obcy zeznał, że działkaZ.ciągnęła się od wsi aż do rzeki, żeK.„rządził na tej działce od lat 90-tych”, ale był przekonany, że zostało to uzgodnione zZ., wcześniejM. Z.nic nie robił na tej działce. On sam we wcześniejszych latach, kiedy żył jeszczeG. Z.pomagał mu w polu, niejako za swojego ojca, który był chory. Nie słyszał, abyM. Z.zamieniał się zG. Z.na działki, ani też zW. Z.(k.183).
Także świadekM. M.(k.184), siostra uczestniczkiT. K.zeznała, że ojciecM. Z.podarował siostrzeT.i jej mężowi małżonkomK.tylko swojedziałki nr (...), sam nie korzystał z zamiarem dla siebie z częścidziałki nr (...). SiostraT. K.materiał na budowę zaczęła gromadzić ok 1987r., datę pamięta, bo wyszła wtedy za mąż, a działkęW. Z.K.zajęli dopiero w czasie budowy domu, która się rozpoczęła na początku 1990r. (k.184).
ŚwiadekG. K., córkaŁ. Z.zeznała, że gdy była jeszcze panną, to ojciecM. Z.pomagał w polu na działceG. Z., ale była to tylko pomoc, a nie praca ojca jak na swoim. Nic nie słyszała o tym, żeby ojciec zamieniał się na działki z wujkiemG. Z.. Całe zamieszanie z działkami powstało zdaniem świadka dlatego, żeK.postawili dom niezgodnie z planem i przekroczyli granicedziałek nr (...), których dotyczyło pozwolenie na budowę domu..
Przy tak poczynionych ustaleniach sąd prawidłowo przyjął, że objęcie w posiadanie przez wnioskodawcę i jego żonęT. K.częścidziałki nr (...)nastąpiło dopiero na początku 1990r. wraz z rozpoczęciem budowy domu nadziałce nr (...), podczas której zajęli także sporną część działki i że było to wówczas posiadanie samoistne w złej wierze. Nie zaprzecza temu także właścicieldziałki nr (...)W. Z., który zeznaje, że wnioskodawca „pojawił się na części jegodziałki nr (...), wraz z rozpoczęciem budowy domu, co nastąpiło na początku 1990r.” (k.265).
Wcześniej małżonkowieK.nie posiadali tak tej części działki i nie posiadał jej także jako samoistny posiadacz w złej wierzeM. Z.od 31 grudnia 1970r., bowiem nie zostało wykazane, że pomiędzy nim iG. Z.doszło do zamiany działek, a skoro jej nie posiadał, to nie może wnioskodawca „doliczyć” okresu posiadaniaM. Z.do swojego posiadania, tak aby nabyć własność tej części nieruchomości najpóźniej do daty wytoczenia powództwa o eksmisję ze spornego gruntu w sprawie VII C 207/09.
Obok przesłanki samoistnego posiadania, konieczną dla nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie, określoną wart.172 k.c.jest upływ czasu. Z brzmienia tego przepisu, obowiązującego od 1 października 1990r., wprowadzonego przez ustawę z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny (Dz.U.Nr 55, poz.321 z późn. zm.) wynika, że dobra wiara posiadacza skraca czas zasiedzenia i wynosi on odpowiednio 20 lat dla posiadania samoistnego w dobrej wierze oraz 30 lat, gdy posiadacz samoistny jest posiadaczem w złej wierze. Przed 1 października 1990r, terminy zasiedzenia wgart.172 k.c.były krótsze i wynosiły odpowiednio 10 lat dla posiadacza samoistnego w dobrej wierze i 20 lat, gdy posiadacz był posiadaczem samoistnym w złej wierze. Te krótsze terminy mogą być stosowane, gdy zasiedzenie nastąpi przez wejściem w życie w/w noweli, tj. przed dniem 1 października 1990r. (por. uchwala SN z 10. 011991r., III CZP 73/90, OSN 1991, nr 7, poz.83).
Jeśli bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się, ale nie zakończył przed tą datą tj. przed 1 października 1990r., wówczas mają zastosowanie terminy dwudziestoletni dla dobrej wiary i trzydziestoletni dla złej wiary (art.9 ustawy z dnia 28 lipca 1990r.).
Z treściart.336 kcwynika, że posiadaczem samoistnym jest ten, kto postępuje z rzeczą jak właściciel, o czym świadczą okoliczności dostrzegalne dla innych osób, wyrażając wolę wykonywania względem rzeczy prawa własności (por. min. wyrok SN z 19.12.2000r. V CKN 164/00, Lex nr 52668, postanowienie SN z 28.02.2002r. III CKN 891/00, Lex nr 54474). Aby doszło do nabycia rzeczy przez zasiedzenie, posiadanie samoistne powinno trwać nieprzerwanie przez czas określony w ustawie.
Dla skutecznego nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości konieczne jest spełnienie drugiej przesłanki określonej wart.172 kc, a mianowicie upływ czasu, który rozpoczyna swój bieg od objęcia rzeczy w posiadanie samoistne. Do 1 października 1990r. terminy te wynosiły odpowiednio 10 lat dla posiadacza samoistnego w dobrej wierze i 20 lat dla posiadacza samoistnego w złej wierze. Terminy te zostały zmienione przez ustawę z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny (Dz.U.Nr 55, poz.321 ze zm.), która weszła w życie 1 października 1990r. i wynoszą obecnie 20 lat dla posiadacza samoistnego w dobrej wierze oraz 30 lat dla posiadacza samoistnego w złej wierze.
Należy jednak pamiętać o tym, że zasiedzenie jest odstępstwem od zasady nienaruszalności prawa własności. Dlatego wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności (innych praw majątkowych), bez względu na to, o własność jakich podmiotów chodzi (por. min. postanowienie. SN z 7.10.2010r. IV CSK 152/10, Lex nr 707912).
Do biegu zasiedzenia należy odpowiednio stosować przepisyart.121 kc-124kc.Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność powziętą przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia ( por.art.123 § 1 pkt 1 kc).
Po każdym przerwaniu biegu przedawnienia biegnie ono na nowo, to znaczy od początku, tak jakby do chwili przerwania nie biegło. W razie przerwania biegu przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postepowanie to nie zostanie zakończone (art.124 § 1 i 2 k.c.). Ponowne rozpoczęcie biegu przedawnienia przerwanego przez czynności, o których mowa wart.124 § 2 k.c.następuje z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania.
Nie ma racji skarżący, że sąd naruszył przepisy postępowania tj.art.233 § 1 k.p.c.przez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, nie wszechstronną, wybiórczą ocenę zeznań uczestników postępowania, świadków i w konsekwencji oddalenie wniosku z powodu nie spełnienia przesłanki samoistnego posiadania w złej wierze prze wymagany wart.172 k.c.okres 30 lat.
Nie jest wystarczającym uzasadnieniem zarzutu naruszenia normyart. 233 § 1 k.p.c.przedstawienie przez stronę skarżącą własnej oceny dowodów i wyrażenie dezaprobaty dla oceny prezentowanej przez sąd pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2013 r., I ACa 1075/12).
Dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę materiału dowodowego należy uznać za szczegółową, kompletną i znajdującą oparcie w wiedzy wynikającej z doświadczenia życiowego.
Samo przekonanie skarżącego o innej, niż przyjął Sąd, wadze poszczególnych dowodów, nie mogło być uznane za wystarczające do postawienia Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
W niniejszej sprawie prawidłowo sąd ustalił, że o samoistnym posiadaniu w zlej wierze przez wnioskodawcę i jego żonę częścidziałki nr (...), stanowiącej własnośćW. Z., można mówić dopiero od momentu, kiedyJ.iT.małżonkowieK.rozpoczęli budowę domu mieszkalnego na nieruchomości bezpośrednio graniczącej zdziałką nr (...), a składającej się zdziałek nr (...), przy budowie którego, przekroczyli granice nieruchomości i zajęli częśćdziałki nr (...), co miało miejsce w 1990r.
Nieprzerwane samoistne posiadanie w złej wierze małżonkówK., trwające, wymagany przezart.172 § 1 k.c.okres 30 lat, zakończyłoby się w dniu 1 stycznia 2020r. Jednak bieg 30-letniego terminu do zasiedzenia został przerwany poprzez złożenie przezW. Z.w dniu 6 maja 2009r. do Sądu Rejonowego w Kielcach pozwu, skierowanego przeciwkoJ. K.o wydanie gruntu, tj. częścidziałki nr (...), zajętej przez pozwanego przy budowie domu mieszkalnego na sąsiedniej nieruchomości, sygn. akt VII C 207/09. Postępowanie w tej sprawie jest zawieszone na mocy postanowienia sądu z dnia 6 maja 2010r. do zakończenia niniejszego postępowania o zasiedzenie.
Niewątpliwie złożenie w dniu 6 maja 2009r. przezW. Z.pozwu o wydanie gruntu, będącego przedmiotem zasiedzenia, zarejestrowanego pod sygn.. VIIC 207/09 stanowiło czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu ochrony prawa własności do nieruchomości i przerwało bieg zasiedzenia, który nie biegnie aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o eksmisję z nieruchomości sygn.. akt VII C 207/09.
Przerwany termin będzie biegł na nowo.
Ma rację skarżący, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie sąd nie jest związany datą nabycia, wskazaną we wniosku. Jeżeli zatem zgromadzony w sprawie materiał wskazuje na to, że zasiedzenie nastąpiło w innej dacie aniżeli wnosi wnioskodawca sąd ma obowiązek stwierdzić nabycie zasiedzenia w dacie odpowiadającej rzeczywistemu stanowi rzeczy (por. postanowienie SN z 8.09.2009r. II CSK 87/06, Lex nr 1087231).
Jednak w niniejszej sprawie zasiedzenie nie nastąpiło ani we wskazanej we wniosku dacie tj. 1 stycznia 2010r., gdzie jako początek biegu zasiedzenia wnioskodawca podał rok 1980r. (darowizna działki przez teściaM. Z.na rzecz obojga małżonkówK.), bez wskazania dokładnej daty, miesiąca, pory roku, okoliczności towarzyszących darowiźnie, czy okazano powierzchnie i przebieg granicy podarowanej działki)). Zasiedzenie nie nastąpiło także w dacie podanej w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2012r. (k.179) tj. w dniu 1 stycznia 2001r., gdzie jako datę początkową biegu zasiedzenia wnioskodawca powtórzył 1980r., jednak wobec wytoczenia przezW. Z.przeciwkoJ. K.powództwa o wydanie gruntu, stanowiącego częśćdziałki nr (...)w 2009r., w sprawie VII C 207/09, złożył wniosek o doliczenie okresu posiadania przez poprzednika, a mianowicie przezM. Z., co do którego, jako datę początkową objęcia przez niego posiadania części działki wskazał 31 grudnia 1970r. Tymczasem uczestniczkaT. K., na rozprawie w dniu 21 lipca 2011r. podała, że ojciecM. Z.zaczął uprawiać częśćdziałki nr (...)dla siebie od 1974r. (k.85). Taka chwiejność stanowisk i brak innych dowodów, nie mogą świadczyć o tym o tym, żeM. Z.w dniu 31 grudnia 1970r. w drodze nieformalnej umowy zG. Z.dokonał zamiany działek i objął w posiadanie częśćdziałki nr (...).
A skoro tak, to nie jest również uzasadniony zarzut, iż domniemanie samoistnego posiadania przez wnioskodawcę i jego żonę spornej części gruntu nie zostało w toku postepowania obalone.
W oparciu o przeprowadzony materiał dowodowy, należy stwierdzić, że wniosekJ. K.nie jest uzasadniony w żadnej ze wskazanych przez wnioskodawcę dat tj. 1 stycznia 2010r., 1 stycznia 2001r., ani też w żadnej innej, najpóźniej do maja 2009r., kiedy to bieg terminu został przerwany wytoczeniem powództwa o eksmisję w sprawie VII C 207/09.
Wnioskodawca nie wykazał bowiem, w szczególności początku biegu zasiedzenia od 1980r., bez bliższego określenia daty, a dowodem na przekazanie częścidziałki nr (...), była dokonana w 1980r. przez teściaM. Z.darowiznadziałki nr (...)oraz częścidziałki nr (...)bez dokładnego opisania i wykazania okoliczności tej darowizny, daty, sposobu, okazania na gruncie powierzchni działki, granic itp.), że tuż po ślubie w 1979r. małżonkowie zaczęli gromadzić materiały na budowę domu, że w 1984r. rozpoczęli budowę domu, że wreszcie w 1974r.M. Z.ogrodziłdziałkę nr (...)wraz z częściądziałki nr (...). Nawet gdyby przyjąć, że darowizna spornej częścidziałki nr (...)została dokonana w 1980r., to bieg terminu zasiedzenia, został przerwany w maju 2009r. w sprawie o eksmisję VII C 207/09. Zaś wnioskodawca nie wykazał samoistnego posiadania przedmiotowej częścidziałki nr (...)przezM. Z., którą ten miał nabyć w drodze nieformalnej umowy zamiany działek, dokonanej 31 grudnia 1970r. z ówczesnym właścicielemdziałki nr (...)–G. Z., taką bowiem datę objęcia w posiadanie przezM. Z.wskazał wnioskodawca w piśmie z dnia 23 maja 2012r. (k.179).
Z tych wszystkich względów apelacja wnioskodawcy okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.

SSO Teresa Strojnowska SSO Ewa Piątkowska-Bidas  SSO Beata Piwko