Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 100/14
Data wyroku: 2014-06-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aleksandra Janas, Sędzia Lucyna Morys-Magiera, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Zasiedzenie

Sygn. akt III Ca 100/14

POSTANOWIENIE
Dnia 3 czerwca 2014r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący – Sędzia: SO Lucyna Morys- Magiera (spr.)
Sędziowie:   SO Aleksandra Janas
SR (del.) Marcin Rak
Protokolant   Dominika Tarasiewicz
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r.
sprawy z wnioskuA. W.,D. W.,G. B.
przy udzialeH. P.,I. S. (1),M. S.,M. C.,A. G.,A. K. (1)iE. K.
o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I Ns 129/08
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia
na skutek apelacjiA. W.,D. W.,G. B.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z dnia 17 września 2013r., sygn. akt I Ns 212/13
p o s t a n a w i a:

1
oddalić apelację;

2
oddalić wnioski uczestników postępowaniaI. S. (1),H. S.iM. C.o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania odwoławczego na ich rzecz od skarżących.

SSR (del.) Marcin Rak  SSO Lucyna Morys – Magiera  SSO Aleksandra Janas

Sygn. akt III Ca 100/14

UZASADNIENIE
W dniu 7 marca 2009 rokuD. W.,A. W.iG. B.wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 9 maja 2008 roku w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I Ns 129/08 z wnioskuR. W. (1)z udziałemA. G.,A. K. (1),H. P.iE. K.o zasiedzenie nieruchomości, której dotychczasowym właścicielem byłaL. M.. Domagali się uchylenia powyższego postanowienia i stwierdzenie zasiedzenia na ich rzecz. W uzasadnieniu podali, iż są spadkobiercamiJ. W. (1), synaR. W. (1), który od dnia 8 stycznia 1977 roku objął w posiadanie nieruchomość położoną wC.objętą księgą wieczystą, która utraciła moc prawnąC.(...)i uprawiał ją do śmierci 18 grudnia 1997 roku, a po nim oni. Podali, iż dopiero na rozprawie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poR. W. (1)w dniu 8 grudnia 2008 roku dowiedzieli się o tym, iż nieruchomość, którą uprawiali została nabyta przezR. W. (1)przez zasiedzenie. Jako podstawę prawną skargi wskazaliart. 524 § 2 k.p.c.w zw. zart. 401 pkt 2 k.p.c.
UczestniczkaM. C., jedyna spadkobierczyni wnioskodawczyniR. W. (1), wniosła o odrzucenie skargi jako spóźnionej wskazując, iż skarżący wiedzieli o toczącym się postępowaniu w sprawie I Ns 129/08.
Pozostali uczestnicy postępowania pierwotnie nie wyrazili swoich stanowisk w niniejszej sprawie.
Postanowieniem z dnia 21 września 2009 roku Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim oddalił skargę uznając, ustalając, że uczestnicy wnieśli skargę w terminie jednakże udział skarżących w sprawie I Ns 129/08 nie był konieczny, stąd niezastosowanie wobec nichart. 609 § 2 k.p.c.nie skutkowało nieważnością postępowania.
Na skutek apelacji skarżących Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 10 marca 2010 roku uchylił powyższe orzeczenie pozostawiając tutejszemu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. Wskazał na konieczność dokonania oceny terminowości wniesienia skargi.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy skarżący początkowo wnosili jak dotychczas, lecz ostatecznie zmienili stanowisko wskazując, iż ich skarga dotyczy jedyniedziałki (...)mapy(...), objętej pierwotnie księgą wieczystą KWC.(...).
Uczestniczka postępowaniaM. C.podtrzymała dotychczasowe stanowisko.  Uczestniczka postępowaniaE. K.wniosła o oddalenie skargi wskazując, iż orzeczenie w sprawie I Ns 129/08 jest prawidłowe. Uczestnik postępowaniaH. P.oświadczył, że rezygnuje z ewentualnych roszczeń w tej sprawie. Uczestniczki postępowaniaA. K. (1)iA. G.pozostawiły rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu. UczestnicyI. S. (1)iM. S.wnieśli o oddalenie skargi i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, wskazując, iżR. W. (1)wskazała krąg spadkobierców i dlatego nie zachodzi nieważność postępowania.
Postanowieniem z dnia 20 marca 2012 roku Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim zmienił postanowienie Sąd Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 9 maja 2008 roku w sprawie I Ns 129/08 w ten sposób, że stwierdził, iż wnioskodawczyniR. W. (1)nabyła z dnia 15 września 1993 roku przez zasiedzenia prawo własności nieruchomości położonej wC.mapa(...)działki (...), mapa(...)działki (...), mapa(...)działka (...)opisanej w księdze wieczystejC.(...), w której prawo własności ujawniono na rzeczL. M., a w pozostałej części wniosek oddalił.
W uzasadnieniu podał, że w związku tym, iż samoistne posiadaniedziałki (...)przysługiwało do 17 października 1975 rokuA. M. (1), to dopiero od następnego dnia mógł biec obowiązujący wówczas termin 20 lat do zasiedzenia nieruchomości w złej wierze w stosunku doR. W. (1)i jej mężaF.. Termin ten jednak nie upłynął, ponieważ bezpośrednio po śmierciF. W. (1)w dniu 12 września 1991 roku działkę tą objął w posiadanie ich synJ. W. (1), a od tej daty nie upłynął jeszcze obowiązujący obecnie 30-letni termin niezbędny do zasiedzenia nieruchomości.
Na skutek apelacji wnioskodawczyniM. C.oraz uczestnikówG. B.,A. W.iD. W.Sąd Okręgowy w Gliwicach uchylił powyższe postanowienie uznając za zasadny zarzut apelacji naruszeniaart. 355 k.p.c.w związku z częściowym cofnięciem skargi i wydaniem przez Sąd I instancji postanowienia obejmującego całość pierwotnego żądania o stwierdzenie zasiedzenia, pomimo, iż poczynił ustalenie tylko co dodziałki (...). Ponadto przyczyną uchylenia było to, iż sąd I instancji nie wziął pod uwagę, żeR. W. (1)była córkąL. M.pierwotnej właścicielki ujawnionej w księdze wieczystej i należała do kręgu ustawowych spadkobierców po niej, a zatem nabyła, co najmniej udział w nieruchomości w drodze dziedziczenia i polecił ustalenie, jaki udział nabyła przez dziedziczenie, a jaki mogła nabyć przez zasiedzenie. Sąd Okręgowy polecił też ponowną ocenę lub powtórzenie dowodów, z uwzględnieniem faktu, iżR. W. (1)była współwłaścicielką nieruchomości, a nie tylko jej posiadaczką.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy skarżącyD. W.,G. B.,A. W.podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko, ograniczające wniosek o wznowienie postępowania dodziałki nr (...)i cofnięcie skargi w pozostałym zakresie oraz co do tej działki wnieśli o stwierdzenie zasiedzenia na rzeczJ. W. (1)z dniem 18 października 1995 roku, uzasadniając, iżJ. W. (1)objął w posiadaniedziałkę nr (...)po śmierci wujaA. M. (2).
Podobnie jak poprzednio,M. C.wniosła o oddalenie skargi, stwierdzając, iżJ. W. (1)nie nabył przez zasiedzenie, nieruchomości objętej wnioskiem o wznowienie.
UczestnicyI. S. (1)iM. S.wnieśli o oddalenie skargi, podnosząc iż nabywając nieruchomość odM. C.nie wiedzieli o toczącej się sprawie o wznowienie postępowania.
Pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2013r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim postanowił w pkt 1 zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 9 maja 2008 roku sygn. akt I Ns 129/08 w zakresie stwierdzenia zasiedzeniadziałki nr (...)mapa(...)położonej wC.w ten sposób, że stwierdzić iżR. W. (1)córkaJ.iL.nabyła z dniem 15 września 2003 roku udział wynoszący ½ własności nieruchomości położonej wC.stanowiącejdziałkę (...)mapa(...)opisanej pierwotnie w księdze wieczystejC.(...), w pkt 2 oddalić wniosek skarżących o zasiedzenie nieruchomości opisanej w punkcie 1, a w pkt 3 oddalić wnioski skarżących i uczestników o zwrot kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji ustalił, ze w sprawie I Ns 129/08 Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim postanowieniem z dnia 9 maja 2008 roku, które uprawomocniło się w dniu 31 maja 2008 roku, stwierdził, że wnioskodawczyniR. W. (1)nabyła z dniem 15 września 1993 roku przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej wC., o pow. 5.26.76 ha, mapa(...)działki (...), mapa(...)działki (...), mapa(...)działka (...), opisanej w księdze wieczystej KWC.(...), w której prawo własności ujawniono na rzeczL. M..
W dniu 8 grudnia 2008 roku w Sądzie Rejonowym w Wodzisławiu Śląskim odbyła się rozprawa o stwierdzenie nabycia spadku poR. W. (1), na której obecni byliG. B.iA. W., w toku składania zeznań przezM. C.oraz w wyniku ogłoszenia testamentu dowiedzieli się, iż w dniu 9 maja 2008 roku Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim wydał postanowienie w sprawie I Ns 129/08, na mocy któregoR. W. (1)nabyła w drodze zasiedzenia nieruchomości, których poprzednio właścicielką byłaL. M.. Spadek poR. W. (2), zmarłej 16 września 2008 roku, ostatnio stale zamieszkałej wO.na mocy testamentu z dnia 16 czerwca 2008 roku nabyła jej córkaM. C.w całości, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 15 grudnia 2008 roku.
Jak ustalono,L. M.zmarła 15 września 1973 roku, przed śmiercią zamieszkiwała wC.. Spadek poL. M.nabyli na mocy ustawy jej mążJ. M.zmarły 27 czerwca 1974 roku w 5/20 częściach oraz jej dzieciP. P., synT.zmarły 8 listopada 1987 r.,R. P.synT., zmarły 17 października 1975 roku,A. M. (2)synJ.zmarły 17 października 1975 roku iR. W. (1)córkaJ.zmarła 16 września 2008 roku, każde z dzieci po 3/20 części oraz wnuczkaE. K.córkaA.iA.w 3/20. Przy czym wchodzące w skład spadku poL. M.gospodarstwo rolne nabyliJ. M.,R. W. (1),A. M. (2),E. K.po ¼ części.
Ustalono, że spadek poJ. M., ostatnio stale zamieszkałym wT.w Niemczech, na mocy ustawy nabyły jego dzieci,A. M. (2),R. W. (1)i wnuczkaE. K., każdy z nich po 1/3 części spadku, przy czym taki sam porządek dziedziczenia odnosi się również do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego. Spadek poA. M. (2)ostatnio stale zamieszkałymC., z mocy ustawy nabyli jego rodzeństwoP. P.,R. P.,R. W. (1)oraz jego siostrzenicaE. K.każdy po ¼ części spadku, zaś gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku odziedziczyłyR. W. (1)iE. K.po połowie, zgodnie z postanowieniem
Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 5 kwietnia 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. I Ns 150/13.
R. W. (1)była zamężna zF. W. (1), który zmarł w 12 września 1991 roku w wieku ponad 60 lat. Z tego związku małżeńskiego urodziło się dwoje dzieci:M. C.iJ. W. (1), który zmarł 18 grudnia 1997 roku pozostawiając po sobie żonęD. W.oraz dzieci:A. W.iG. B.. Wchodzące w skład spadku poF. W. (2)gospodarstwo rolne nabyły jedynieR. W. (2)iM. C.po połowie.J. W. (1)nie miał uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, żeA. M. (2)po śmierci swojej matkiL.w 1973r. zajmował się gospodarstwem wC.. W skład tego gospodarstwa wchodziły nieruchomości objęte dawną księgą wieczystąC.
(...), o pow. 5.26.76 ha, mapa(...)
działki (...), mapa(...)działki (...), mapa(...)działka (...), w tym nieruchomość będąca siedliskiem. W tym czasie jego siostraR. W. (1)mieszkała wraz z mężem i dziećmi (również synemJ., który był wówczas kawalerem) wO., gdzie zajmowali się gospodarstwem tam położonym.
Po śmierciA. M. (1)w 1975 roku, jak ustalono, rodzeństwoR. W. (1)zdecydowało, że to ona z mężem ma zajmować się polami, które dotychczas uprawiał jej bratA.. Od tego czasuR. W. (1)wraz z mężem, który był agronomem i decydował o zasiewach, nawożeniu itp. gospodarowali na polach znajdujących się również wC..R. W. (1)płaciła podatki od tej nieruchomości od roku 1976. Na polach tych tej na ich prośbę pracowali też synJ. W. (1),S. S.- były mążM. C.iJ. K. (1).
Dnia 8 stycznia 1977 rokuJ. W. (1)zawarł związek małżeński zD. W..J. W. (2)rozpoczął budowę domu na nieruchomości położonej wC.przyulicy (...)naprzeciwkodziałki (...), stanowiącej wcześniej siedlisko, na którym zamieszkiwała jego babciaL. M., a później wujekA..
Ustalił Sąd pierwszej instancji, iż w dniu 8 lutego 1982 r. wydany został akt własność ziemi, w którym stwierdzono, iż nieruchomość położona wC.obejmująca działki mapa(...)nr(...)o powierzchni 0,4190 objęta księgą wieczystą(...)została nabyta na podstawie nieformalnej umowy od babciL. M.przezF. W. (1)w połowie orazJ. W. (1)iD. W.w drugiej połowie.
W tym czasieJ. W. (1)mieszkał wP.i dojeżdżał uprawiać rolę nadziałce (...). Płody z tego pola były zwożone doO., która jest oddalona o około 4, 5 km, gdzie mieszkaliF.iR. W. (1),S. S.iM. C.. Część zbiorów była też udostępnianaJ. W. (1)jako karma dla zwierząt hodowanych przez niego w domu jego teściów wP..
Po odejściu od żonyS. S.R. W. (2)o pomoc w pracach polowych na tej działce prosiłaF. K.w zamian udostępniając mu ciągnik, którym mógł pracować na własnym polu. W 1992 lub 1993 rokuJ. W. (1)pożyczał maszyny do zgrabywania siana i pług celem uprawy pola nadziałce (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 2 września 1994 rokuJ. W. (1)z żoną i dziećmi zamieszkał w wybudowanym domu naprzeciwkodziałki (...).J. W. (1)dnia 2 maja 1996 roku podpisał się na porozumieniu z(...) S.A., w którym wyraził zgodę na pociągnięcie kabli przezdziałkę (...). W 1996 roku na prośbęA. W.działkę tą obrabiałF. K., ze względu na chorobęJ. W. (1). W dniu 19 sierpnia 1997 rokuJ. W. (1)zapłacił za wynajęcie kombajnu. Po śmierciJ. W. (1)pole to uprawiał przez dwa lataA. W.. Później ono porosło trawą, chwastami, było nieregularnie koszone. W dniu 18 sierpnia 2001 rokuA. W.iG. B.zbierali siano zdziałki nr (...). W sierpniu 2007 roku skarżący zezwolili na parkowanie samochodów nadziałce (...)podczas dożynek gminnych.
Podczas spotkań rodzinnychR. W. (1)mówiła, że majątek, jaki ma wO., ma przypaśćM. C., a pole wC.J. W. (1)i jego rodzinie. Nie dotrzymała jednak słowa i testamentem z dnia 16 czerwca 2008 roku powołała do całości spadku, w skład którego wchodziły nieruchomości wC.swoją córkęM. C.. RodzinaJ. W. (1)wiedziała, że nieruchomość formalnie była własnościąL. M..
Ustalono, że dla działek położonych wC.mapa(...)nr(...)urządzonoksięgę wieczystą Nr (...)(obecnie(...)). Objęte tą księgą wieczystądziałki (...), zostały wydzielone na skutek podziałudziałki (...). Przy czymdziałka nr (...)została odłączona i dnia 15 grudnia 2009r. sprzedana na rzeczM.iI. S. (1), po czym urządzono dla niejksięgę wieczystą nr (...)(obecni(...)). Z kolei dla działek mapa(...)nr(...)urządzonoksięgę wieczystą nr (...)i własność tej nieruchomości została przeniesiona na rzecz innych osób.
Przy ustalaniu daty, kiedy skarżący dowiedzieli się o sprawie I Ns 129/08, Sąd Rejonowy nie oprał się o zeznania uczestników postępowaniaE. K.,A. G.,A. K. (1)aniH. P., albowiem nie mieli oni jakiejkolwiek wiedzy na tą okoliczność. Sąd dał wiarę w tym zakresie zeznaniomD. W.,G. B.,A. W., co wynika z protokołu rozprawy z dnia 8 grudnia 2008 roku w sprawie I Ns 1005/08. WprawdzieM. C.twierdziła, że pytałaD. W.czy „w razie czego” będzie świadkiem w sprawie o zasiedzenie, jednak rozmowa miała miejsce przed złożeniem wniosku w sprawie I Ns 129/08. Poza tymD. W.nie wiedziała czy rzeczywiście taki wniosek został złożony, ponieważ ostatecznie nie została wezwana w charakterze świadka i nie brała udziału w tym charakterze w sprawie z wnioskuR. W. (1).
Sąd pierwszej instancji nie oparł się o zeznaniaA. K. (1)odnośnie władaniadziałką (...), gdyż nie miała ona na ten temat wiedzy.
Oceniając ponownie zeznania skarżących Sąd nie dał im wiary, co do czasu rozpoczęcia przezJ. W. (1)wykonywania samodzielnie prac rolnych nadziałce (...)oraz co do interpretacji przez nich charakteru władztwa wykonywanego przezJ. W. (1)nad tą działką, że została mu ona przekazana przez matkę nieformalnie jako właścicielowi już w 1975 roku tj. po śmierci jej brataA. M. (1). Faktem jest, że z zeznań świadkówS. G.,J. W. (3),K. S.wynika, iż po śmierciA. M. (2)polem zajmował sięJ. W. (1), a później jego synA., jednak nie mieli oni wiedzy co do charakteru wykonywanego posiadania. Z samego wykonywania czynności na polu nie można wnioskować, co do charakteru posiadania, ponieważ dzierżawca czy użytkownik również korzystają z pól, uprawiają je, jeżdżą traktorami, maszynami, co nie zmienia faktu, że właścicielami nie są i właściciel nie utracił samoistnego posiadania na ich rzecz. Świadkowie ci wywiedli wniosek, że „uchodził on w społeczności za właściciela” z tego, że pole obrabiał. Z kolei z zeznańS. S.,F. K.,K. R.uczestniczek postępowaniaE. K.iA. G., wynika, że w uprawianiu pola wC.po śmierciA. M. (2)brali udział (w mniejszym lub większym stopniu)F.iR. W. (1).S. S.przyznał, że na polu wC.uczył się rolnictwa odJ. W. (1), z którym razem tam pracował, ale pomimo tego, iż już nie jest członkiem rodziny przyznał, że na tym polu rządził jego teść, a nie szwagier. Zeznania skarżących stoją w sprzeczności także z zeznaniami uczestniczki postępowaniaM. C., które są zgodne z zeznaniami powyższych świadków i uczestniczek postępowania, a z których wynika, że za właścicieladziałki (...)po śmierciA. M. (1)uchodził najpierwF. W. (1), a dopiero późniejJ. W. (1). O tym, iż nie miało miejsca nieformalne darowanie działki przezR. W. (1)tej nieruchomości synowiJ.świadczy to, że do końca to ona opłacała podatek od wszystkich nieruchomości wC., pomimo iż mieszkała wO.i właściwie jeśli miałaby miejsce decyzja o darowaniu tego fragmentu pola synowi, mogłaby polecić mu wykonywanie tej czynności już od 1975 lub nawet po śmierci swojego męża w 1991 roku. O braku decyzjiR. W. (1)o wyzbyciu się swoich nieruchomości wC.wcześniej, świadczy złożenie przez nią w 2008 r. wniosku o stwierdzenie ich zasiedzenia (abstrahując od tego, że w części ułamkowej była ona już ich właścicielką). W tym sensie zeznanie skarżących, żeR. W. (1)obiecywała, że pola wC.przejdą w przyszłości na jej synaJ.są wiarygodne, jednakże nie są wiarygodne, jeżeli chodzi o interpretację czynności, które wykonywałJ. W. (1)na nieruchomości, że uprawiał to pole jako nieformalny właściciel, a nie jedynie jako użytkownik. Nie zmienia tego okoliczność, iżJ. W. (1)wyraził zgodę, na zajęcie nieruchomości w związku z wkopaniem kabla na działce objętej postępowaniem w 1996 roku. Jak wynika z dokumentu właścicielem działki miała byćL. M.. Fakt, iż w jej imieniu podpisał porozumienieJ. W. (1)nie świadczy o tym, iż był on posiadaczem samoistnym nieruchomości, a jedynie o tym, że(...) S.A.nie zachowała należytej staranności, by ustalić umocowanie do działania w imieniu właściciela nieruchomości, ponieważ nie wykazano, byJ. W. (1)legitymował się jakimkolwiek tytułem do nieruchomości, a jedynie z racji sąsiedztwa jego domu zdziałką (...)dysponował nią faktycznie, wobec najbliższego otoczenia, w imieniu właścicielki, którą była z powodu przede wszystkim dziedziczenia po swojej matce -R. W. (1). Tak samo Sąd ocenił zezwolenie na urządzenie parkingu z okazji dożynek.
Potwierdza to wreszcie okoliczność, iżJ. W. (1)nie spełniał przesłanek do nabycia gospodarstwa rolnego w drodze spadkobrania ustawowego poF. W. (1), co zostało przyznane przezD. W.podczas postępowania o stwierdzenie nabycia spadku poF. W. (1)toczącym się przed Sądem Rejonowym w Wodzisławiu Śląskim I Ns 641/02, w którym brała udział i potwierdziła, że w dacie śmierci swojego ojca nie pracował on w gospodarstwie rolnym.
Sąd oddalił wniosekM. C.o zobowiązanie skarżących do przedłożenia pozwolenia na budowę domu wC., albowiem uzyskanie takiego pozwolenia nie stanowiło istotnej okoliczności dla rozstrzygnięcia tej sprawy.
Co do charakteru posiadania nieruchomości, zdaniem Sądu pierwszej instancji przyjął, że nie było potrzeby ponownego przesłuchiwania wszystkich świadków, uzupełnił jedynie postępowanie o ponowne przesłuchanie skarżącychA. W.iD. W.oraz przesłuchano świadkaC. K.. Sąd nie dał wiary zeznaniom tego ostatniego świadka, co do tego, iżR. W. (1)miała oświadczyć, iż „dała” swojemu synowi pole wC., a córce pola wO., bo zeznania te nie korespondują z tym, co zrobiłaR. W. (1), a co ustalono na podstawie innych dowodów tj. np. że nadal opłacała podatki, spisała inny testament.
ZeznanieK. R.potwierdziło, żeF. W. (1)wynajmował maszyny w celu wykonywania usług na polu wC., ale w okresie od stanu wojennego przez 10 lat świadek nie pracował w kółkach rolniczych i nie mógł wiedzieć, kto wtedy obrabiał to pole. Może wypowiadać się tylko, co do okresu od 1975 do 1981 i później po 1991 r. tj. już po śmierciF. W. (1), jednak nie kojarzył, by usługi w(...)były zlecane przezJ. W. (1)i jego syna. Być może poszczególne czynności były zlecane przezJ. W. (1)i jego żonę, jednak sam fakt, iżJ. W. (1)to robił nie zmieniło posiadania nieruchomości przezR. W. (1).
Wobec powyższego stwierdził Sąd pierwszej instancji, iż wniesienie skargi w niniejszej sprawie było dopuszczalne. W związku z tym, że skarżący dowiedzieli się o zapadnięciu orzeczenia w sprawie I Ns 129/08 8 grudnia 2008 roku, zachowany został termin do wniesienia skargi określony wart. 407 § 1 k.p.c.Skarga została oparta na ustawowych podstawach wznowienia zart. 524 § 2 k.p.c., zgodnie z którym zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia możności działania, tj.art. 401 pkt 2 k.p.c.
W związku z tym, iż skarżący nie brali udziału w sprawie o zasiedzenie, a z racji tego iżJ. W. (1)posiadał nieruchomość, jako spadkobiercyJ. W. (1), powołującego się na samoistne posiadaniedziałki (...)mieli interes prawny, by brać udział w sprawie o zasiedzenie tej nieruchomości i byli z powodu braku udziału w sprawie pozbawieni możliwości działania. W związku z tym postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 roku postępowanie, co do tej działki zostało wznowione. Co do pozostałych działek objętych postępowaniem o zasiedzenie I Ns 129/08 sąd umorzył postępowanie na zasadzieart.355k.p.c. w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.z uwagi na cofniecie skargi o wznowienie postępowania co do tych nieruchomości.
W konsekwencji Sąd Rejonowy rozpoznał sprawę na nowo w granicach, jakie zakreślała podstawa wznowienia i zmodyfikowane żądanie skargi.
Wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, iż wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgodnie zart. 172 § 1 i 2 k.c.Wskazał, że w pierwszej kolejności należało ustalić, kto jest właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem o stwierdzenie zasiedzenia. W pierwszej kolejności poL. M., nieruchomość obejmującądziałkę (...)położoną wC.wchodząca w skład gospodarstwa rolnego nabyli jej mążJ., córkaR. W. (1), synA. M. (2)i wnuczkaE. K., każdy z nich po ¼ części. Z kolei udziałJ. M.został nabyty przezR. W. (1),A. M. (2),E. K.po 1/3, następnie udziałA. M. (2)nabyłyR. W. (1)iE. K., po ½. W wyniku tego trzeba ustalić, iż udział wynoszący ½ w nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (a taką byłą nieruchomość objęta niniejszym postępowania) nabyłaE. K., a drugą połowęR. W. (1). W związku z tymR. W. (1)nie mogła nabyć całej nieruchomości w drodze zasiedzenia, ponieważ po śmierciA.M.była współwłaścicielką tej nieruchomości w połowie z tytułu dziedziczenia. Uznał za dopuszczalne zasiedzenie pozostałego udziału w nieruchomości przez współwłaściciela, wtedy zasiedzenie biegnie przeciwko pozostałym współwłaścicielom, z powołaniem na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1972 roku sygn. akt II CR 534/71 Lex 7047.
Następnie wskazał, żeR. W. (1)była współwłaścicielką nieruchomości i wykonywała swoje prawo poprzez opłacanie podatków od nieruchomości od roku 1976 (po śmierci brataA.), aż do swojej śmierci. O tym, iż wykonywała ona swoje prawo własności świadczy również to, że obiecywała ona przekazanie swojemu synowi tych nieruchomości w przyszłości i poleciła mu, by zajmował się tym gruntem. Wskazał, że w wypadku dziedziczenia nieruchomości spadkowej przez kilku spadkobierców, spadkobierca władający całą nieruchomością czyni to zazwyczaj w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców, chyba że w niedwuznaczny sposób uważa się za samoistnego posiadacza całej nieruchomości. Z chwilą otwarcia spadku staje się on posiadaczem samoistnym w zakresie przypadającego mu na podstawie dziedziczenia udziału oraz dzierżycielem w zakresie pozostałych udziałów, może samodzielnie zawładnąć całą nieruchomością i stać się jej posiadaczem samoistnym w całości, ale wówczas początkiem biegu zasiedzenia będzie dzień, w którym ujawnił swoją wolę posiadania dla siebie w sposób jawny i dostrzegalny dla otoczenia (S. Rudnicki w Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Lexis Nexis, Warszawa 2005, Wydanie 6, str. 186). W niniejszej sprawieR. W. (1)objęła nieruchomość w samoistne pousiadanie po śmierci swojego brataA., co przejawiało się w tym, że wraz z mężem zaczęła uprawiać to pole oraz opłacać podatki, które należne były od tej nieruchomości i w ten sposób zamanifestowała wobec współspadkobierczyniA. K. (2), samoistność swojego posiadania nieruchomości. Zresztą pozostałe rodzeństwo zaakceptowało ten stan rzeczy (w drodze rodzinnych ustaleń), czego wyrazem jest m.in. stanowiskoE. K.w niniejszej sprawie, która nie rości sobie do tej nieruchomości żadnych pretensji. Z tych przyczyn należy uznać, iż posiadaczką samoistną nieruchomości byłaR. W. (1). Tego charakteru posiadania nie zmieniał fakt, że po śmierciF. W. (1)ciężar faktycznego wykonywania prac na polu spoczął naJ. W. (1), że zarówno za życia ojca jak i później obsiewał on pole, uprawiał je, dokonywał zbiorów, bo robił to ze względu na obietnicę matki, że przekaże mu tą nieruchomość. Wprawdzie w swoich zeznaniach spadkobiercyJ. W. (1)podkreślali, iż to on samodzielnie decydował o uprawach na polu, czasie zbiorów itp., jednak skarżący zgodnie stwierdzali, że babciaR.zawsze mówiła iż to pole „jest” dla nich, co należy rozumieć, że „jest przeznaczone” dla nich, a nie, że już jest ich własnością. W rodzinie tej nigdy nie było konfliktu ani sporów na tle ewentualnego późniejszego podziału majątku miedzy dzieci przezR. W. (1). Uprawianie pola przezJ. W. (1)było akceptowane przez członków rodziny, w tym jego siostręM. C.. O tym, żeR. W. (1)nigdy nie wyzbyła się posiadania samoistnego nieruchomości na rzecz syna świadczy też to, że objęła ją swoim wnioskiem zasiedzenie jak i późniejszym testamentem na rzecz córki. Nie jest znana przyczyna, dla której zmieniła swoją decyzję również, co do działki, którą wcześniej powierzyła do użytkowania swojemu synowi, niejako a konto późniejszego dziedziczenia po sobie. W tej sytuacji trzeba było uznać, iżJ. W. (1)był jedynie posiadaczemzależnymdziałki (...)i nigdy nie wszedł w posiadanie samoistne, prowadzące do rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia, np. nie przejął opłacania podatku od tej działki. Poza tym nie sposób przyjąć, byJ. W. (1)rozpoczął posiadanie tej działki bezpośrednio po śmierci wuja, skoro wtedy był jeszcze kawalerem, mieszkał z rodzicami i pracował wspólnie z nimi w ich gospodarstwie, a matka była współwłaścicielką tej nieruchomości. Twierdzenie spadkobiercówJ. W. (1), że już wtedyR. W. (1)przekazała nieformalną umową darowizny swój udział w nieruchomości na rzecz swojego syna nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Nie można zatem uznać, by posiadał on tą nieruchomość samoistnie przeciwko matce, a tym bardziej od 1975 roku. Ponadto o tym, iżJ. W. (1)nie posiadał jako posiadacz samoistny nieruchomości wC.stanowiącej gospodarstwo role świadczy to, iż w roku 1991 r. nie posiadał uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego (które mogło polegać na pracy w gospodarstwie rolnym przez co najmniej rok).
Wskazał Sąd Rejonowy, żeJ. W. (1)obrabiał jedynie pole położne w bezpośredniej bliskości swojego domu, który znajdował się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa, a kwestia własności tej działki, na którejJ. W. (1)posadowił swój dom została uregulowana na podstawie aktu własności ziemi, w którym stwierdzono, żeJ. W. (1)nabywa udział we współwłasności nieruchomości wraz ze swoim ojcemF.. GdybyR. W. (1)wyzbyła się swojej własności i przekazała nieformalną umową działkęJ. W. (1), to mogła swoją wolę również w ten sposób wyrazić. Jednak nie przekazała anidziałki (...), która miała powierzchnię 0,8290 ha, ani pozostałych nieruchomości położnych wC., podczas gdy wszystkie nieruchomości wC.miały jeszcze ponad 4 hektary.
Zważył Sąd, iż podstawową przesłanką zasiedzenia jest posiadanie samoistne nieruchomości w rozumieniuart. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Za łącznym warunek nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie uznał upływ oznaczonego wart. 172 k.c.terminu nieprzerwanego posiadania samoistnego, a długość tego terminu zależy od dobrej lub złej wiary w chwili nabycia posiadania.
Podniósł, że samoistne posiadaniedziałki (...)objętej księgą wieczystą KWC.(...)przysługiwało od śmierci jego matki 15 września 1973 roku do 17 października 1975 rokuA. M. (1), który również wykonywał prawo własności w stosunku do tej nieruchomości, której był spadkobiercą poL. M.w imieniu swoim jak i w imieniu pozostałych współspadkobierców (R. W. (1)iE. K.). Następnie posiadanie samoistne nieruchomości przejęłaR. W. (1), która posiadała ją również jako współwłaścicielka z tytułu dziedziczenia w imieniu swoim i drugiej pozostającej przy życiu współspadkobierczyniE. K.. Z racji ciągłości posiadania i dziedziczenia ½ udziału spadkowego poA. M. (1)może ona doliczyć sobie posiadanie przez niego jego części udziału w nieruchomości (art. 176 k.c.). Jego zdaniem obowiązujący wówczas 20-letni termin zasiedzenia w złej wierze, a w takiej byli ci ostatni, bowiem istniała księga wieczysta, w której prawo własności zapisane było na rzeczL. M.(o czym wiedzieli), nie upłynął, ponieważ doszło do zmiany przepisów w dniu 1 października 1990 roku i zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990r. o zmianieustawy kodeks cywilny(Dz.U. nr 55, poz. 321) weszły w życie przepisy obowiązujące obecnie, przewidujące dłuższy, bo 30-letni okres posiadania potrzebny do zasiedzenia w wypadku nabycia posiadania w złej wierze. W związku z tym przyjął, żeR. W. (1)po doliczeniu do jej okresu samoistnego posiadania udziału w nieruchomości posiadania wykonywanego samoistnie, co do udziału pozostałych spadkobierców, przez jej brataA., mogła nabyć udział we współwłasności nieruchomości obejmującejdziałkę (...)najwcześniej po 30 latach od śmierci matki, a jednocześnie właścicielki wieczystoksięgowej (L. M.) tj. z upływem dnia 15 września 2003 roku. Z tym też dniem stwierdzono na zasadzieart. 172 § 1 i § 2 k.c.na rzeczR. W. (1)zasiedzenie ½ udziału w nieruchomości obejmującejdziałkę (...)położonej wC., ponieważ właścicielką pozostałej ½ części była z tytułu dziedziczenia.
W konsekwencji, wobec nie spełnienia przezJ. W. (1)wszystkich przesłanek zart. 172 § 1 i 2 k.c.co do zasiedzeniadziałki (...), tj. samoistności posiadania nieruchomości, Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżących w tym zakresie jako niezasadny.
Orzeczenie o kosztach postępowania oparto oart. 520 § 1 k.p.c., uznając, że żaden z uczestników, którzy niewątpliwie mieli sprzeczne interesy, nie może być uznany za „wygrywającego” sprawę, zatem brak było przesłanek do odstępstwa od reguły obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie.
Apelację od tego orzeczenia w całości wnieśli wnioskodawcyA. W.,D. W.iG. B., domagając się jego zmiany i orzeczenie, że toJ. W. (1)nabył z dniem 18 października 1995r. prawo własności nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), a w przypadku uznania złej wiary nabycia własności działki przez skarżących z dniem 18 października 2005r., ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, domagając się ponadto zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
Zarzucali sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż toR. W. (1)a nieJ. W. (1), ja wynika to z zeznań wskazanych w apelacji świadków, po śmierciA. M. (1), była samoistnym posiadaczem przedmiotowej działki. Motywowali, że w opinii lokalnej społeczności toJ. W. (1)uchodził za jej właściciela. Apelujący zarzucali ponadto , naruszenie błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iżR. W. (1)faktycznie władała sporną nieruchomością po śmierciA. M. (1)i płaciła od niej podatki, co nie zostało wykazane.
Skarżący wskazywali, iż doszło do błędu w ustaleniach poprze przyjęcie, żeJ. W. (1)wC.nie posiadał i nie prowadził gospodarstwa rolnego, chociaż dzierżawił lub miał użyczony tam grunt rolny, posiadał ciągnik.R. W. (1)miała natomiast własne gospodarstwo oddalone o 8km.
W apelacji podnoszono, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w postaciart. 233 p 1 kpcpoprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego i dowolną jego ocenę w zakresie oświadczeń skarżących i zeznań świadkówC. K.,S. G.,J. W. (3)iJ. K. (2), którzy posiadali wiedzę o posiadaniu spornej działki, mieszkając w sąsiedztwie. Zarzucali ponadto niesłuszną akceptację twierdzeńR. W. (1)o podziale nieruchomości wO.na rzeczM. C., a wC.J. W. (1), podczas gdy podział był już ustalony od śmierciA. M. (1). Wnioskodawcy wskazywali ostatecznie na naruszenieart. 328 § 2 kpcpoprzez pominięcie w uzasadnieniu podstaw odmowy wiary zeznaniom świadków wyżej wskazanych, ponownie wskazując, że dowody te wskazywały na samoistne posiadanie przedmiotowej działki przezJ. W. (1)i kontynuowanie tego posiadania przez skarżących po jego śmierci.
Apelujący argumentowali, żeJ. W. (1)we własnym imieniu podpisał umowę z(...) SAodnośnie działki, bowiem to jego traktowały osoby trzecie jako jej właściciela.
UczestniczkaM. C.oraz uczestnicyM. S.iI. S. (2)domagali się oddalenia apelacji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania odwoławczego od skarżących na ich rzecz. Pozostali nie zajęli stanowisk odnośnie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawców nie była uzasadniona.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stan faktyczny został przez Sąd pierwszej instancji w ramach niniejszego postępowania ustalony szeroko, wnikliwie, w oparciu o bogaty materiał dowodowy zebrany w sprawie zarówno oferowany przez strony, jak i podjęty przez Sądu z urzędu, należycie poddany ocenie pod względem nie tylko spójności i racjonalności całokształtu stwierdzonego rzeczywistego stanu rzeczy, ale także z zastosowaniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.
Wbrew zarzutom podnoszonym w apelacji przesłanki, którymi Sąd Rejonowy kierował się w ocenie wiarygodności i miarodajności poszczególnych środków dowodowych dla poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych, zostały szczegółowo wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i ocenę tę, jako znajdującą poparcie w treści tychże środków oraz wskazanych wyżej zasadach, Sąd Okręgowy zaakceptował.
Wskazać przy tym należy, iż naturalnym jest w sytuacji, gdy istnieją dwie grupy osobowych źródeł dowodu, które niosą z sobą odmienne informacje, przekazywane z uwzględnieniem własnego sposobu pojmowania rzeczywistości, własnych subiektywnych spostrzeżeń, że przyjęcie za podstawę ustaleń informacji jednej z grup, niesie z sobą dyskwalifikację drugiej. Miało to miejsce także w niniejszej sprawie, a co do zasadności podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy, Sąd drugiej instancji nie miał zastrzeżeń. Godzi się na marginesie zaznaczyć, iż w zasadzie sprzeczności podnoszonej w apelacji nie występowały, bowiem komunikowanie przez świadków faktu fizycznego wykonywania prac na działce objętej wnioskiem przez określone osoby w oznaczonym czasokresie nie pozostaje w sprzeczności z ustaleniem przez Sąd Rejonowy, iż prace były wykonywane na polecenie lub w ramach pomocy innym osobom, które zajmowały się generalnie kompleksowym zarządzaniem nieruchomością i ze wskazanych w uzasadnieniu postanowienia przyczyn nie były w stanie fizycznie i osobiście stale ich wykonywać.
Okoliczności podawane przez świadków wymienionych w apelacji, a dotyczące osób fizycznie jednostkowo pracujących na działce, będących jej sąsiadami, także nie niweczą zasadności ustaleń Sądu. Osoby te jako postronne, nie miały bowiem wiedzy o relacjach rodzinnych między stronami, nie były w stanie stwierdzić czy prace były wykonywane z własnej inicjatywy pracujących, czy też na prośbęR. W. (1)i ewentualnie jej męża jako pomoc, jakie były między następcami prawnymiA. M. (1)ustalenia odnośnie wykonywani władztwa nad działką przez poszczególne osoby oraz charakter tego władztwa w poszczególnych okresach czasu. Wiedzę tę posiadali natomiast członkowie rodziny jako bliżej związani z zainteresowanymi, w tym były mąż uczestniczkiM. C., świadekS. S., co do którego wiarygodności twierdzeń składali skarżący zastrzeżenia wyłącznie z powodu byłego stosunku powinowactwa.
Tych zarzutów nie sposób jednak podzielić, oceniając ich treść, zwłaszcza w kontekście pozostałego materiału dowodowego. Stąd odnośnie podziału działek słusznie za bardziej miarodajne uznano przesłuchanie stron w zakresie przyjętym za wiarygodne, niż zeznania świadków spoza rodziny zainteresowanych.
Powoływane przez skarżących okoliczności dotyczące zawarcia przezA.W.i jego następców umowy dotyczącej usług telekomunikacyjnych, czy wyrażenia zgody na parkowanie aut na działce podczas dożynek, zdaniem Sądu Okręgowego nie mogą wzruszyć prawidłowości ustaleń Sądu Rejonowego.
Naturalnym jest bowiem, iż czynności nagłe, wymagające działań na miejscu, wykonywali odnośnie spornej działki ci członkowie rodziny, którzy akurat się znajdowali w pobliżu. Okoliczności, które apelujący wskazywali, zgodnie z którymiR. W. (1)dojeżdżała do pracy, a jej mąż pracował w Urzędzie Gminy jako agronom, zatem zdaniem skarżących nie mogli faktycznie i stale wykonywać posiadania działki, także nie mogły prawidłowości stwierdzeń Sądu zniweczyć. Faktycznie bowiem,R. W. (1)i – do jego śmierci - jej mążF.sprawowali władztwo nad działką, odpowiadające prawu własności, nadzorując gospodarowanie nią także przy pomocy osób trzecich pozostających w tych pracach pod ich kierownictwem, zwłaszcza, żeF. W. (1)posiadał fachową wiedzę dziedzinie prowadzenia gospodarstwa.
Okoliczność przestrzennego oddalenia ich miejsca zamieszkania o 8km od działki objętej wnioskiem, także zdaniem Sądu nie przesądza o pozbawieniu zasiadującej tego przymiotu; powszechnie spotykana jest bowiem sytuacja rozczłonkowania gospodarstw i ich oddalenia od działki siedliskowej.
Reasumując: z całokształtu materiału dowodowego poddanego ocenie Sądu Rejonowego wyłania się spójny i logiczny stan rzeczy na nieruchomości objętej wnioskiem, który jako ustalony stan faktyczny stanowiący podstawę orzeczenia, Sąd drugiej instancji zaakceptował w całości przyjmując za własny, bez konieczności ponownego przytaczania.
Należało także zaaprobować rozważania prawne Sądu pierwszej instancji wskazane w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, także co do prawidłowości przywołanych i zastosowanych regulacji prawnych. Zaskarżone orzeczenie uznać wypadało zatem za trafne, a zarzuty podnoszone w apelacji nie były w stanie go wzruszyć.
W tym stanie rzeczy apelację wnioskodawców należało oddalić jako bezzasadną w oparciu o przepisart. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 kpcw zw. zart. 108 § 1 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc, przyjmując, że w niniejszej sprawie brak podstaw do odstąpienia od ogólnie obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym zasady, iż każdy zainteresowanych ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, zwłaszcza, że w sprawach jak niniejsza Sąd z urzędu obowiązany jest samodzielnie ustalić właściciela nieruchomości, niezależnie od treści wniosku.
SSR (del.) Marcin Rak  SSO Lucyna Morys – Magiera  SSO Aleksandra Janas