Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 896/13
Data wyroku: 2014-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Myszkowska, Jolanta Grzegorczyk, Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 k.c.

Sygn. akt: I ACa 896/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Grzegorczyk

Sędziowie:

SA Wiesława Kuberska
SA Alicja Myszkowska (spr.)

Protokolant:

stażysta Agata Jóźwiak

po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaI.N.
przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wS.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu
z dnia 10 maja 2013 r. sygn. akt I C 533/12

I
zmienia zaskarżony wyrok na następujący:

„1. zasądza od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wS.na rzecz powodaI.N.kwotę 175.000 (sto siedemdziesiąt pięć tysięcy) zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
2. nakazuje pobrać od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wS.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 9.517 (dziewięć tysięcy pięćset siedemnaście) zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.”;

II
zasądza od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wS.na rzecz powodaI.N.kwotę 3.066,08 (trzy tysiące sześćdziesiąt sześć 8/100) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

III
nakazuje pobrać od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wS.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 3.750 (trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt) zł tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji.

Sygn. akt I ACa 896/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 maja 2013 r. Sąd OkręgowywK.zasądził od pozwanego(...) S.A.wS.na rzecz powodaI.N.kwotę 100.000 złz ustawowymi odsetkami od dnia 3 marca 2012 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za śmierć matki, oddalając powództwow pozostałej części i orzekając w przedmiocie kosztów postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie ustaleń, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne. Z ustaleń tych wynika, żew dniu 7 września 2010 r. na drodze K-11 pomiędzy miejscowościamiW.-W.doszło do zdarzenia, w czasie któregoZ. M., kierujący samochodem markiM. (...)onumerze rej. (...)nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że podjął manewr wyprzedzania, podczas, gdy prawidłowa ocena sytuacji na drodze, gdy poruszał się na odcinku bezpośrednio poprzedzającym miejsce wypadku, a w szczególności poruszając się po łuku drogi, wskazywała, żew chwili wyprzedzania może powstać stan zagrożenia.

Sprawca wypadku komunikacyjnego mimo to podjął się wyprzedzania dwóch pojazdów ciężarowych, tj. ciągnika siodłowegoS.nr rej. (...)z naczepą uniwersalną i ciągnika siodłowego markiM.z naczepą specjalizowaną do przewozu paliw płynnych, i doprowadził do zderzenia czołowego z samochodem marki ciągnik siodłowyR. (...)nr rej.(...)(...)z naczepą. W wyniku zdarzenia śmierć ponieśli kierującyZ. M.oraz pasażerkaK. N., która w czasie wypadku nie była przypięta pasami bezpieczeństwa. Wśród pasażerów znajdował się m.in. mążK. N.,P. N., który na skutek wypadku doznał urazu wielonarządowego, krwiaka śródmózgowego oraz obustronnego stłuczenia płuc.

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 r. Prokurator RejonowywJ.na podstawieart. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.umorzył postępowaniew sprawie przedmiotowego czynu zart. 177 § 2 k.k.wobec śmierci sprawcy.

W chwili wypadkuZ. M.łączyła z pozwanym(...) S.A.umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

K. N.iP. N.byli rodzicamiI.N.,urodzonego w dniu (...)W dniu zdarzenia małoletni miał13 miesięcy. Mieszkał wraz z obojgiem rodziców w położonym w miejscowościW.domu jednorodzinnym, stanowiącym własność matki powoda. Powód był jedynym dzieckiem swoich rodziców. Ma przyrodniego brataz pierwszego małżeństwaP. N., który obecnie jest w wieku 16 lati pozostaje pod opieką swojej matki.

K. N.w dniu 29 października 2003 r. ukończyłaWyższą Szkołę (...)wP.na kierunku zarządzaniei marketing w zakresie zarządzania nieruchomościami, uzyskując tytuł magistra. Od 1 stycznia 2009 r. wraz ze swoim ojcem i bratemP. Z.pracowała zawodowo w firmie rodzinnej(...)w charakterze specjalisty ds. kadr. Ojciec małoletniego pracował w Służbie Ochrony Kolei oraz pomagał swoim rodzicom w prowadzeniu hodowli norek. Również małżonkowieN.w niedalekiej przyszłości planowali rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej w zakresie hodowli norek. DodatkowoK. N.miała wraz ze swoim bratem przejąć firmę rodzinną. Miesięczny dochódK. N.z tytułu wykonywanej pracy wynosił około 1.900 zł netto plus premia kwartalna, natomiast dochódP. N.z tytułu wykonywanej pracy - około 2.130 zł netto. Uzyskiwał on także dochód z prowadzonej wraz z rodzicami działalności gospodarczej. Z uwagi na wysokość osiąganego dochodu, rodzinaN.żyła na dobrym poziomie, w szczególności małżonkowieN.mogli sobie pozwolić na utrzymaniei eksploatację dwóch samochodów osobowych, wyjazdy zagraniczne i na terenie Polski, jak również zakup sprzętów AGD, nie będących sprzętami pierwszej potrzeby oraz zaspokojenie potrzeb własnych i małoletniego syna na poziomie ponadprzeciętnym.

Do momentu zdarzenia z dnia 7 września 2010 r. małżonkowieN.wraz z małoletnim synemI.tworzyli zgodną, szczęśliwą rodzinę. Mimo, że oboje rodzice pracowali zawodowo i dodatkowo przymierzali się do otworzenia własnej działalności gospodarczej, to poświęcali swój czas małoletniemu synowi, biorąc czynny udział w jego wychowaniu. Szczególna więź łączyła małoletniegoz matką, która w tym okresie w sposób naturalny była najważniejszą osobąw jego życiu i głównie ona sprawowała opiekę nad dzieckiem, spełniając prawidłowo swoje obowiązki w tym zakresie. Dzięki temu dziecko było otoczone miłością, miało poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji oraz prawidłowy rozwój emocjonalny. W czasie nieobecności matki w domu wynikającej z wykonywania obowiązków zawodowych, pieczę nad małoletnim sprawowała ciotkaP. N.,A. F..

Ojciec małoletniego powodaP. N.na skutek wypadku doznał obrażeń rdzenia pnia mózgu, skutkujących jego całkowitym sparaliżowaniem oraz brakiem logicznego kontaktu, a także koniecznością sprawowania nad nim stałej całodobowej opieki. Obecnie przebywa on w swoim domu rodzinnym.

Postanowieniem Sądu Okręgowego wK.z dnia 20 grudnia 2010 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 183/10 ojciec małoletniego powoda został ubezwłasnowolniony całkowicie z powodu zaburzeń psychicznych. Opiekunem prawnym została ustanowiona jego matkaZ. N.. Jednocześnie opiekunem prawnym małoletniego powoda został ustanowionyP. Z..

Bezpośrednio po tragicznym zdarzeniu małoletni powód, jako dziecko kilkunastomiesięczne, nie zdawał sobie sprawy z tego, co się wydarzyło. Dziecko szukało matki, było przyzwyczajone, że zasypia w jej obecności, nie rozumiało przyczyn braku jej osoby i było niespokojne szczególnie w nocy. Po około miesiącu sytuacja unormowała się na tyle, że małoletni przystosował się do nowych warunków życia oraz opieki sprawowanej nad nim przezP. Z.i sporadycznie dziadków ze strony matki. Jednocześnie małoletni rozpoczął wówczas uczęszczanie do żłobka, co początkowo budziło jego opór.W miarę upływu czasu w rozmowach z małoletnim powodem jego dziadkowiei wuj poruszali temat zmarłej matki, pokazując dziecku zdjęciaK. N.i tłumacząc mu, że mama jest w niebie.

Małoletni na tyle, na ile pozwala na to jego wiek i świadomość, zdaje sobie sprawę, kim była jego matka i jaką odgrywała rolę w jego życiu, zdarza się, że zadaje dziadkom bądź swojemu opiekunowi prawnemu pytania dotyczące jej osoby. Jednocześnie małoletni pod opieką najbliższych odwiedza swojego ojca, jednak widząc stan, w jakim się on znajduje (zamontowany cewnik i rurka tracheotomijna, podtrzymywanie funkcji życiowych i brak kontaktu), chłopiec odczuwa lęk związany ze spotkaniami z ojcem.

I. N.jest dzieckiem żywym, głośnym, radosnymi nadpobudliwym ruchowo. Wykazuje cechy nadwrażliwości, widoczne sąu niego problemy z koncentracją. Temat śmierci matki wzbudza w małoletnim niepokój i poczucie zagrożenia, prowadzące do próby odwrócenia uwagi i zmiany tematu na bardziej neutralny, w jego zachowaniu widać dążenie do zagłuszenia ujemnych emocji poprzez hałas czy zapewnienie sobie towarzystwa dorosłej osoby (vide trzymanie opiekuna za rękę w czasie zasypiania).

Pismem z dnia 26 lipca 2011 r. pełnomocnik powoda wezwał pozwanego do wypłaty na rzecz małoletniegoI.N.kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia na podstawieart. 446 § 4 k.c., 300.000 zł tytułem odszkodowania na podstawieart. 446 § 3 k.c.oraz renty w kwocie po 3.000 zł miesięcznie na podstawieart. 446 § 2 k.c.

W toku postępowania likwidacyjnego pozwane towarzystwo ubezpieczeńw piśmie z dnia 22 sierpnia 2011 r. uznało roszczenie małoletniego powodaz tytułu zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek śmierci matki do kwoty 30.000 zł oraz z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci matki do kwoty 20.000 zł. Jednocześnie pozwany przyjął,że matka powoda zmarła na skutek nie zapięcia pasów bezpieczeństwa w chwili wypadku przez co przyczyniła się w 50% do skutków zdarzenia, w związkuz czym wypłacił małoletniemu powodowi odpowiednio kwoty 15.000 złi 10.0000 zł, łącznie 25.000 zł.

Przedstawiciel powoda zarówno w toku postępowania likwidacyjnego, jaki niniejszego postępowania nie kwestionował ustalonego przez ubezpieczyciela stopnia przyczynieniaK. N.do jej śmierci na skutek wypadku komunikacyjnego. Jednocześnie pozwany odmówił wypłaty na rzecz małoletniego renty na podstawieart. 446 § 2 k.c.z uwagi na brak pogorszenia jego sytuacji materialnej na skutek śmierci matki.

PowódI. N.ma obecnie niespełna 4 lata. Mieszka wraz ze swoim wujem - przedstawicielem ustawowymP. Z.w domuwW.. Z powodu śmierci matki małoletni powód pozostaje uprawniony do renty rodzinnej wypłacanej przez ZUS w kwocie 688,06 zł netto miesięcznie.P. Z.sprawuje nad małoletnim stałą i bezpośrednią pieczę, ponosząc we własnym zakresie koszty utrzymania własnej osoby oraz koszty związane z utrzymaniem i eksploatacją zajmowanego wspólniez powodem domu. Miesięczny dochódP. Z.wynosi około 4.800 zł, na którą to kwotę składa się suma 2.235 zł netto tytułem wynagrodzenia za pracę w charakterze specjalisty ds. kosztorysowania w(...)oraz suma 2.600 zł tytułem najmu za należące do niego mieszkanie, położone weW..

DodatkowoP. Z.spłaca kredyt zaciągnięty we wrześniu 2009 r. Poza wykonywaną pracą,P. Z.studiuje w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej wK..

MałoletniI. N.aktualnie uczęszcza do przedszkola. Jest dzieckiem zdrowym, prawidłowo się rozwija i nie sprawia problemów wychowawczych.

W oparciu o analizę ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, Sąd Okręgowy uznał roszczenie powoda w zakresie żądania odszkodowaniaz tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej na skutek śmierci matki za usprawiedliwione zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Małoletni powód stracił matkę, mając ukończone 13 miesięcy, zatem znajdując się dopierow pierwszym, najwcześniejszym etapie swojego życia, kiedy jej rola była podstawową i kluczową dla zapewnienia jego prawidłowego funkcjonowaniai rozwoju.

Sąd Okręgowy, kierował się w tej mierze również opinią psychiatrycznąi psychologiczną, wskazującą na to, że utrata matki w wieku, w jakim znajdował się powód, rodzi trudne do oceny konsekwencje zerwania więziz matką w tym okresie i wątpliwości co do możliwości zastąpienia ich nowymi. Według biegłych śmierć matki spowodowała u powoda zaburzenia poczucia bezpieczeństwai miłości, które z mniejszym nasileniem odczuwane są nadal. Wywołała nadto duży niepokój psychoruchowy, trudności z uzyskaniem rozluźnienia, uspokojenia bez zagłuszania lub kontaktu fizycznego z dorosłym oraz cechy neurotyzmu w przeżywaniu. Niepokój psychoruchowy i trudności z koncentracją mogą mieć przy tym w przyszłości wpływ na funkcjonowanie szkolne, zarównow zakresie efektywności uczenia się, jak i motywacji do nauki oraz zajęcia wymagające dyscypliny i koncentracji uwagi. Opisany sposób radzenia sobiez emocjami może utrzymywać się bardzo długo, ponieważ poradzenie sobie ze śmiercią przekracza zdolności poznawcze małego dziecka. Śmierć matki i jej brak, zwłaszcza w okresie dorastania i dojrzewania małoletniego, mimo upływu czasu, może spowodować także problemy w nawiązywaniu przez niego głębokich więzi emocjonalnych, utrudniać przeżywanie pełnej radości i pozytywnej motywacji do rozwoju, jak również osłabiać poczucie bezpieczeństwa, mimo podejmowania przez najbliższą rodzinę małoletniego wszelkich starań celem zaspokojenia w możliwie najpełniejszy sposób jego potrzeb.

Dodatkowo Sąd Okręgowy wziął pod uwagę, że w wyniku wypadku powód faktycznie stracił również ojca, który w wyniku doznanych obrażeń znajduje się w stanie wegetatywnym z podtrzymywaniem funkcji życiowych, przez co logiczny kontakt z nim jest niemożliwy. Powód wprawdzie pozostaje pod stałą opiekę osób najbliższych, w tym brata matki, który jest jego przedstawicielem ustawowym, i jej ojca, niemniej jednak więź ta nie stanie się substytutem więzi łączącej dziecko nie tylko z matką, ale de facto z obojgiem rodziców. Powód, poza 16-letnim przyrodnim bratem, który z nim nie mieszka, nie ma rodzeństwa, zatem osób najbliższych, które w sposób naturalny znajdowałyby sięw analogicznej do niego sytuacji, będąc dla niego wsparciem i pomocą.

Pozbawienie powoda obecności matki i zarazem ojca stanowiło stratę praktycznie niemożliwą do zrekompensowania, zarówno poprzez zapewnienie mu środków materialnych do życia, jak i obecności osób najbliższych. Oboje rodzice zapewniali powodowi środki utrzymania, obecnie jedynie w niewielkiej części zrekompensowane przez kwotę wynikającą z renty rodzinnej po zmarłej matce, natomiast opłaty związane z utrzymaniem i eksploatacją domu, w którym mieszka małoletni wraz ze swoim opiekunem prawnym, ponosiP. Z., którego aktualna sytuacja materialna pozwala na to.

Kierując się powyższym, Sąd Okręgowy za adekwatną kwotę odszkodowania należnego powodowi uznał 150.000 zł. Biorąc pod uwagę, że obie strony sporu zgodnie przyjęły 50% przyczynienie się zmarłejK. N.do skutków wypadku w postaci jej śmierci, jak również okoliczność, że pozwany w toku postępowania likwidacyjnego wypłacił już na rzecz małoletniego powoda kwotę 10.000 zł, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 65.000 zł.

Sąd Okręgowy uznał nadto roszczenie powoda o zasądzenie na jegorzecz od pozwanego zadośćuczynienia za słuszne co do zasady. Kwotą zadośćuczynienia adekwatną do krzywdy doznanej przez małoletniego na skutek tragicznej, gwałtownej i niespodziewanej śmierci matki jest suma 100.000 zł, gdyż na obecnym etapie rozwoju małoletniego jego emocje związane z osobą matki łączą się głównie z jego świadomością braku osoby, której obecność jest naturalna, co widoczne jest przy obcowaniu z towarzystwem rówieśników. Sąd kierował się okolicznością, że strata matki w sposób obiektywny wywołuje w jej dziecku poczucie krzywdy, jednak jest ono tym bardziej subiektywnie odczuwalne, im większa była świadomość dziecka w momencie tego wydarzenia. Tymczasem powód z racji wczesnego wieku, w jakim znajdował się w chwili tragicznego zdarzenia, nie pamięta osoby matki, zatem trudno w jego przypadku mówić o świadomym i głębokim poczuciu straty czy krzywdy, a co za tym idzie - zasadność jego roszczenia winna być oceniona przede wszystkim z punktu widzenia znacznego pogorszenia sytuacji życiowej w rozumieniuart. 446 § 3 k.c.

Ze względu na to, że pozwany w toku postępowania likwidacyjnego dokonał już wypłaty na rzecz powoda kwoty 15.000 zł, Sąd Okręgowy zasądził od niego na rzecz małoletniego powoda tytułem zadośćuczynienia pozostałą kwotę 35.000 zł (przyjmując 50% procentowe przyczynienie).

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając gow części dotyczącej pkt. II w zakresie, w jakim:

- Sąd Okręgowy oddalił powództwo co do kwoty 75.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią matki powodaK. N.wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty,
- oddalił powództwo w zakresie odsetek ustawowych od zadośćuczynienia w kwocie 35.000 zł za okres od dnia 23 sierpnia 2011 r. do dnia 2 marca2012 r., tj. co do kwoty 2.393,40 zł,

- oddalił powództwo w zakresie odsetek ustawowych od odszkodowaniaw kwocie 65.000 zł za okres od 23 sierpnia 2011 r. do dnia 2 marca 2012 r., tj. co do kwoty 4.444,90 zł oraz w zakresie pkt V.

Skarżący zawarł w apelacji zarzut naruszenia:

-art. 446 § 4 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że kwota zadośćuczynienia w łącznej wysokości 50.000 zł, uwzględniająca 50% przyczynienie zmarłej, jest sumą odpowiednią, kompensującą krzywdę małoletniego powoda po śmierci matki,

-art. 455 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wezwanie pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia i odszkodowania nie doprowadziło do wymagalności roszczenia powoda o zapłatę zadośćuczynienia;

-art. 481 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pomimo prawidłowego wezwania pozwany nie pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia do daty doręczenia odpisu pozwu pozwanemu;

- art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK (Dz.U.03.124.1152 ze zm.) w zw. zart. 817 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że roszczenie powodao zadośćuczynienie i odszkodowanie stało się wymagalne z dniem doręczenia odpisu pozwu pozwanemu.

W następstwie powyższych zarzutów skarżący wniósł o zamianę zaskarżonego wyroku, uwzględniającą szczegółowo opisane w apelacji wnioski oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda całości kosztów zastępstwa procesowego za I instancję, a dodatkowo o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie orazo zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok podlega zmianie w wyniku uwzględnienia apelacji strony powodowej w zakresie dotyczącym zasądzonego zadośćuczynienia oraz kosztów postępowania pierwoszoinstancyjnego.

Chociaż Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej rekonstrukcji stanu faktycznego niniejszej sprawy, a nadto w ramach szacunku kwoty powyższego świadczenia posłużył się uznanymi w doktrynie i orzecznictwie miernikami,nie sposób przyjąć, że zasądzona ostatecznie na rzecz powoda kwota zadośćuczynienia spełnia wymóg odpowiedniości w rozumieniuart. 446 § 4 k.c.
Analiza treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że nie wszystkie przedmiotowo istotne okoliczności, będące przejawami krzywdy powoda, zostały dostatecznie rozważone na etapie ustalania rozmiaru, odpowiedniego z punktu widzenia jej kompensaty, zadośćuczynienia. Tymczasem sąd, rozstrzygając o dotyczących go żądaniach powoda, winien uwzględnić całokształt okoliczności sprawy, zwłaszcza wobec niewymiernego charakteru krzywdy. W przeciwnym wypadku wydane orzeczenie może spotkać się z uzasadnioną krytyką, leżącą u podstaw jego zaskarżenia, cow konsekwencji może skutkować jego wzruszeniem.

Niewątpliwie zarzut niewłaściwego określenia wysokości zadośćuczynienia może być uwzględniony, gdyby nie zostały wzięte pod uwagę wszystkie istotne kryteria wpływające na tę postać kompensaty. Uwzględnienie omawianego zarzutu może nastąpić także wtedy, gdyby sąd uczynił jedno z wielu kryteriów, decydujących o wysokości zadośćuczynienia, elementem dominującym i przede wszystkim w oparciu o nie określił wysokość takiego zadośćuczynienia. Korygowanie przez sąd drugiej instancji zasądzonego zadośćuczynienia może być bowiem aktualne tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, czyli albo rażąco wygórowane, albo rażąco niskie(wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2012 r. I ACa 607/12, LEXnr 1223370).

Ograniczenie wyrokiem Sądu Okręgowego dochodzonego w niniejszej sprawie zadośćuczynienia do kwoty 35.000 zł wynikało z uznania, że powód ze względu na swój wiek nie jest w stanie odczuwać krzywdy po straciematki w pełnym rozeznaniu, jak osoba dorosła, wobec czego rozmiar jego cierpień jest mniejszy i winien skutkować tylko częściowym uwzględnieniem jego roszczeń z tego tytułu.

Powyższe świadczy o niedostatecznym rozważeniu istotnych z punktu widzenia zakresu zaskarżenia kryteriów dotyczących oceny granic doznanej przez powoda krzywdy, a zwłaszcza charakteru i intensywności więzi łączącej go z matką, stopnia i trwałości cierpień po starcie osoby najbliższej, czy wpływu śmierci matki na przyszłe życie powoda, jego prawidłowy rozwój intelektualny, społeczny i emocjonalny. W zakresie zaś kryterium wieku zabrakło przeprowadzenia analizy krzywdy powoda z perspektywy upływającego czasu, zwłaszcza że przyczyniać się on będzie do pogłębiania świadomości powodaw kwestii straty matki, co w konsekwencji przyczyni się do natężenia negatywnych następstw jej nagłej śmierci.

Podkreślić dodatkowo należy, że powód, wbrew twierdzeniom SąduI instancji, od samego początku zdolny był do odczuwania braku matki, niezależnie od wieku, w którym się znajdował. Nie może zostać zatem pozbawiony należnego mu zadośćuczynienia tylko z tej przyczyny, że jego cierpienia nie znajdowały takiej formy uzewnętrznienia, jak w przypadku osoby dorosłej.

Sposób przeżywania śmierci matki przez powoda, dostosowany do stopnia jego rozwoju, przejawiał się w problemach z zasypianiem i wiązałz niezaspokojoną tęsknotą, która silnie docierała do niego, gdy poszukując matki, konfrontował się z bolesną dla niego rzeczywistością. Powód wiedział zatem, nawet jako kilkunastomiesięczne dziecko, że nastąpiły diametralne zmiany w jego życiu, których istnienia nie umiał zrozumieć i sobie wytłumaczyć. Pogłębienie świadomości bezpowrotnej straty matki wraz z upływem czasu wywoływało w nim nadwrażliwość, a co więcej poczucie niepokoju i zagrożenia, które w dalszym ciągu próbuje stłumić odwracaniem uwagi od przykrych myśli poprzez hałas, czy zapewnienie sobie towarzystwa dorosłej osoby. Nikt jednak – pomimo usilnych starań – nie zdoła przywrócić mu najważniejszej osoby, którą była dla niego matka, zwłaszcza wobec niezdolności drugiego rodzica nie tylko do przejęcia jej roli, ale i wypełniania własnej, czy braku rodzeństwa, z którym powód mógłby dzielić się troskami i wspólnie przeżywać śmierć matki. W tym też zakresie opieka sprawowana nad powodem przezP. Z.nie świadczy o stworzeniu takich warunków i stabilizacji, w których brak matki nie będzie odbijał piętna na codziennym funkcjonowaniu powoda. To natomiast będzie związane z szeregiem coraz to nowych okoliczności (obserwacja rówieśników, mających oboje rodziców, brak matki w dniach ważnych dla powoda, uroczystościach, świętach itp.), przypominających powodowi, że w jego życiu nie ma pełnej rodziny i osoby darzącej go bezinteresowną matczyną miłością, opieką i wsparciem.

Z tych też względów Sąd Apelacyjny uznał co do zasady oraz wysokości stanowisko powoda o potrzebie korekty wyroku w zaskarżonej częścii podwyższył zasądzone nim w wysokości jedynie 35.000 zł zadośćuczynienie, przyjmując że tylko kwota 250.000 zł (obniżona w wyniku przyczynienia sięK. N.do powstania szkody – 50%, jak i częściowego zaspokojenia roszczeń na etapie przedsądowym – 15.000 zł) jest odpowiednia do rozmiaru jego krzywdy.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny uwzględnił zarzut apelacjio niewłaściwym oznaczeniu terminu początkowego naliczania odsetek od kwot ujętych w zaskarżonym wyroku. Jak bowiem trafnie wskazano, pozew nie stanowił w niniejszej sprawie pierwszego wezwania do zapłaty, gdyż powód dokonał go już w dniu 22 lipca 2011 r. Pozwany natomiast w terminie 30 dni, wynikającym zart. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i PolskimBiurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz.U.03.124.1152 ze zm.), zakończył prowadzone postępowanie likwidacyjne po ustaleniu okoliczności determinujących wysokość zadośćuczynienia i mając wiedzę o znacznie większym rozmiarze roszczeń powoda. Ze względu na to, że pozwany nie dokonywał dalszych czynności, w dniu 22 sierpnia 2011 r. zobowiązany był do spełniania świadczenia, a skoro wydając w tym dniu decyzję, wypłacił jedynie jego część, z następnym dniem popadł w opóźnienie co do pozostałych roszczeń, skutkujące naliczaniem należnych powodowi odsetek od dnia 23 sierpnia2011 r.

W powyższym zakresie Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmodyfikował objęty apelacją wyrok, dokonując zarazem stosownej do wyniku sporu zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Z tego tytułu Sąd Apelacyjny w ramach czynionej korekty zasądziłod pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika powoda (art. 98 § 1 k.p.c.w zw.art. 99 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionegoz urzędu, Dz.U.2013.490 j.t.). Dodatkowo na podstawieart. 98 k.p.c.w zw.zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowychw sprawach cywilnych(Dz.U.2010.90.594 j.t.) Sąd Apelacyjny nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 9.517 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekłna podstawieart. 98 § 1 k.p.c., wyżej przywołanego rozporządzenia oraz ustawy kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.066,08 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym, a także nakazując pobranie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwoty 3.750 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji.