Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 995/13
Data wyroku: 2014-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Anna Ścioch-Kozak, Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan, Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski –
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art.153 k.c.

Sygn. akt II Ca 995/13

POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2014 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski – spr.
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan
Sędzia Sądu Okręgowego Anna Ścioch-Kozak
Protokolant Katarzyna Szumiło
po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z wniosku GminyM.
z udziałemM. T.,H. G.iA. C.
o rozgraniczenie
na skutek apelacjiM. T.iH. G.od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z dnia 19 czerwca 2013 roku, sygn. akt I Ns 90/11

postanawia:

I
oddalić apelację;

II
stwierdzić, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt II Ca 995/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 maja 2007 roku Wójt GminyM.wszczął postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące m. in. granicydziałki nr (...)położonej w miejscowościA., stanowiącej własność GminyM.i drogę gminną zdziałkami: nr (...)stanowiącymi własnośćB. Z., nr(...)stanowiącą własnośćM. T., nr(...)(powinno być nr(...)) stanowiącą współwłasnośćM. T.iW. T..
Decyzją z dnia 4 września 2007 roku Wójt GminyM.zatwierdził przebieg granicy tych nieruchomości.
UczestnicyM. T.iB. Z.złożyli w terminie wnioski o przekazanie sprawy o rozgraniczenie ich nieruchomości zdziałką nr (...)na drogę postępowania sądowego.
Do udziału w sprawie zostali wezwani późniejsi nabywcy nieruchomości objętych rozgraniczeniem, tj.H. G.iA. C., a odmówiono dalszego udziału w sprawieB. Z., która zbyła w toku postępowania swoją nieruchomość.
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 roku Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku:
I. dokonał rozgraniczenia położonej w miejscowościA., gm.M., nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 1,12 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącej własność GminyM., z nieruchomością położoną w miejscowościA., gm.M., oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 0,07 hektara idziałka numer (...)o powierzchni 3,78 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własnośćA. C., w ten sposób, że granice pomiędzy opisanymi nieruchomościami ustalił po linii biegnącej poprzez punkty(...)-(...)-(...)-(...)pomiędzydziałkami numer (...)oraz po linii biegnącej poprzez punkty(...)
(...)-(...)pomiędzydziałkami numer (...), oznaczonej na mapie projektu rozgraniczenia sporządzonej przez biegłego geodetęG. J.i zaewidencjonowanej w dniu 21 stycznia 2013 roku w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym Starostwa Powiatowego wŁ.za numerem(...);
II. dokonał rozgraniczenia położonej w miejscowościA., gm.M., nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 1,12 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącej własność GminyM., z nieruchomością położoną w miejscowościA., gm.M., oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 3,11 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własnośćH. G., w ten sposób, że granice pomiędzy opisanymi nieruchomościami ustalił po linii biegnącej z punktu(...)do punktu(...), oznaczonej na mapie projektu rozgraniczenia sporządzonej przez biegłego geodetęG. J.i zaewidencjonowanej w dniu 21 stycznia 2013 roku w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym Starostwa Powiatowego wŁ.za numerem(...);
III. dokonał rozgraniczenia położonej w miejscowościA., gm.M., nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 1,12 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącej własność GminyM., z nieruchomością położoną w miejscowościA., gm.M., oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...)o powierzchni 3,38 hektara, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własnośćM. T., w ten sposób, że granice pomiędzy opisanymi nieruchomościami ustalił po linii biegnącej z punktu(...)poprzez punkt(...)do punktu(...), oznaczonej na mapie projektu rozgraniczenia sporządzonej przez biegłego geodetęG. J.i zaewidencjonowanej w dniu 21 stycznia 2013 roku w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym Starostwa Powiatowego wŁ.za numerem(...);
IV. obciążył kosztami postępowania wnioskodawcę i uczestników stosownie do ich udziału w sprawie;
V. nakazał pobrać od wnioskodawcy GminyM.na rzecz Skarbu – Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku kwotę 1.049,53 zł tytułem części wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa;
VI. nakazał pobrać od uczestnikaH. G.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku kwotę 2.049,53 zł tytułem części wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa;
VII. nakazał pobrać od uczestnikaM. T.na rzecz Skarbu Państwa –Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku kwotę 2,049,53 zł tytułem części wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W 1938 roku wykonane zostały przez mierniczego przysięgłegoD. W.mapy parcelacyjne majątku prywatnegoF.A.położonego w ówczesnej gminieB., powiat(...), które były podstawą sprzedaży poszczególnych części tego majątku przez hrabiegoS. R.na rzecz osób prywatnych, m. in.G.iP.małżonkówB.orazJ.iE.małżonkówG.. Na obszarzeF.A.co najmniej od początku XX wieku istniała kolejka wąskotorowa o długości 25,3 km, prowadząca zM.do miejscowościC.iK., która w 1908 roku sprzedana została przez hrabiegoA. R.powstającej wówczasCukrowni (...). Po II wojnie światowej cukrownia ta wraz z kolejką wąskotorową stała się własnością Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzieZakładów (...)wM..
W latach 1965 – 1966 przeprowadzono prace polegające na założeniu ewidencji gruntów wsiA., w wyniku których powstały m. in.działka nr (...)obszaru 1,12 ha,działka nr (...)obszaru 0,07 ha,działka nr (...)obszaru 3,78 ha,działka nr (...)obszaru 4,93 ha idziałka nr (...)obszaru 1,93 ha. Ze sporządzonego wówczas operatu technicznego wynikało, że wykazana na mapach ewidencyjnych kolejka gospodarcza liniiM.–K.wyłączona została z parcel i wykazana jako odrębnadziałka nr (...)o szerokości od 3,5 m do 4 m. W dalszej kolejności w latach 1974 – 1975 wykonano dokumentację dla celów uregulowania własności gospodarstw rolnych, w tym pomiar uzupełniający dladziałek nr (...), z których powstałydziałki nr (...)obszaru 3,68 ha i nr(...)obszaru 3,11 ha.
W dniu 22 grudnia 1975 roku Naczelnik Gminy wM.wydał akt własności ziemi nr GUu.(...)stwierdzający, żeB. T. (1)w trybieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 roku, Nr 27, poz. 250, ze zm.) stała się z mocy samego prawa właścicielką nieruchomości położonych we wsiK.A., oznaczonych numerami(...)i(...)o powierzchni 3,71 ha.
W dniu 15 marca 1977 roku wydane zostały akty własności ziemi: nr(...)stwierdzający, żeJ. G.w trybie przepisów cyt. wyżej ustawy stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości położonej we wsiK.A., oznaczonej numerem(...)obszaru 3,68 ha, a także nr(...)stwierdzający, żeM. C.stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości położonej we wsiK.A., oznaczonej numerami(...)obszaru 9,36 ha.
Po 1980 rokudziałka nr (...)podzielona została nadziałki nr (...)obszaru 3,38 ha idziałkę nr (...).
Następcy prawniJ. G.w osobachW. T.i uczestnikaM. T.w drodze ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Lublinie w sprawie o sygn. akt I Ns 295/03 w dniu 12 czerwca 2007 roku dokonali zniesienia współwłasności nieruchomości obejmującej m. in.działki nr (...)obszaru 3,38 ha i nr(...)obszaru 0,30 ha w ten sposób, że na własność uczestnikaM. T.przyznana zostaładziałka nr (...). Dla nieruchomości składającej się zdziałki nr (...)jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).

B. Z., będąca następcą prawnymM. C., umową z dnia 12 lutego 2008 roku, Rep.(...), sprzedała położoną wK.A.nieruchomość obejmującą m. in.działki nr (...)obszaru 0,07 ha i nr(...)obszaru 3,78 ha uczestnikowiA. C.. Dla nieruchomości tej jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
M. T., będący następcą prawnymB. T. (2), umową z dnia 21 lipca 2008 roku, Rep. A(...), darował położoną wK.A.nieruchomość obejmującądziałkę nr (...)obszaru 3,11 ha uczestnikowiH. G.. Dla nieruchomości złożonej z tej działki oraz zdziałki nr (...)jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
Decyzją z dnia 16 kwietnia 2007 roku, znak:(...), wydaną na podstawieart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych(Dz. U. z 2007 roku, Nr 32, poz. 191, ze zm.) WojewodaL.stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 roku GminaM.nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie, własność nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowościK.A., gm.M., stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...)o powierzchni 1,12 ha. Dla nieruchomości tej jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
Istniejąca w obszarze obecnejdziałki nr (...)kolejka wąskotorowa, pozostająca w zarządzieZakładów (...)wM., rozebrana została w połowie lat sześćdziesiątych XX wieku. W jej miejscu powstała droga publiczna, do której przylegały działki oznaczone obecnie w ewidencji gruntów numerami(...). W dniu wejścia w życieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, tj. 4 listopada 1971 roku, poprzednicy prawni obecnych uczestników postępowania, tj.B. T. (1),J. G.iM. C., nie byli w samoistnym posiadaniu fragmentówdziałki nr (...)przylegających do nieruchomości, których własność nabyli na podstawie przepisów tej ustawy. Natomiast około 2002 roku uczestnikM. T.zaorał drogę stanowiącądziałkę nr (...)na obszarze przylegającym dodziałek nr (...), które wówczas pozostawały w jego władaniu, aby w ten sposób uniemożliwić dostęp osobom niepowołanym do założonej przez niego plantacji orzecha laskowego.
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny.
Sąd Rejonowy podkreślił, że żaden z zainteresowanych nie kwestionował prawdziwości i autentyczności dokumentów, na których oparł ustalenia faktyczne, w przeważającej części mających charakter dokumentów urzędowych.
Biegły sądowy z zakresu geodezjiG. J.w swojej opinii wskazał, że w 1938 roku zostały wykonane mapy parcelacyjne majątkuA., które były podstawą sprzedaży części nieruchomości tego majątku osobom prywatnym. Z map tych wynika, że przez obszar przeznaczony do sprzedaży przebiegała kolejka gospodarcza o szerokości od 3,5 m do 4 m po południowej części obecnychdziałek nr (...)oraz przez południowo-zachodnią część obecnychdziałek nr (...). Obszar zajęty przez kolejkę gospodarczą był włączony do powierzchni ogólnej działek wydzielonych w wyniku parcelacji. Sporządzone akty notarialne sprzedaży obejmowały działki parcelacyjne o powierzchniach ogólnych obejmujących teren kolejki gospodarczej. Taki stan wynikał z ówczesnych przepisów, gdzie wszystkie drogi, rowy i inne tereny przeznaczone do powszechnego korzystania były włączane do parceli, przez które przebiegały, ale ich wartość wynosiła zero oraz była obwarowana zakazem niszczenia, zmniejszania, albo kasowania jako do ogólnego użytkowania służących.
W latach 1965 – 1966 przeprowadzono prace polegające na założeniu ewidencji gruntów wsiA., w wyniku których powstały m. in.działka nr (...)obszaru 1,12 ha,działka nr (...)obszaru 0,07 ha,działka nr (...)obszaru 3,78 ha,działka nr (...)obszaru 4,93 ha idziałka nr (...)obszaru 1,93 ha. Podstawą wykonania map ewidencyjnych oraz rejestru gruntów były uczytelnione zdjęcia lotnicze oraz sporządzony zarys pomiarowy opisujący powstałe działki ewidencyjne. Z powstałego operatu technicznego wynikało, że wykazana na mapach ewidencyjnych kolejka gospodarcza wyłączona została z parcel i wykazana jako odrębnadziałka nr (...)o szerokości od 3,5 m do 4 m. Biegły nadmienił, że wartość 3,5 m jest wpisana innym charakterem pisma niż inne miary na zarysie, co może sugerować dopisanie tej wartości w późniejszym terminie. Operat techniczny z założenia ewidencji gruntów zawiera również protokół z ogłoszenia stanu władania gruntami na obszarze wsiK.A., który potwierdza władanie gruntami zgodnie z założoną ewidencją gruntów.Działką nr (...)władaliJ.iE. G.,działką nr (...)–H. G.,działkami nr (...)–M.iK. C., natomiastdziałka nr (...)była we władaniuCukrowni (...)jako kolejka gospodarcza. Dokumenty te dowodzą, że w latach 1965 – 1966 ówcześni posiadacze gruntu nie byli w posiadaniu gruntu zajętego przez kolejkę gospodarczą. W latach 1974 – 1975 wykonano dokumentację dla celów uregulowania własności gospodarstw rolnych, w tym pomiar uzupełniający dladziałek nr (...), z których powstałydziałki nr (...)obszaru 3,68 ha i nr(...)obszaru 3,11 ha. Po 1980 rokudziałka nr (...)podzielona została nadziałkę nr (...)obszaru 3,38 ha idziałkę nr (...). W 1992 roku została wykonana dokumentacja z opracowania projektu podziałudziałki nr (...), z której wynika, żedziałki nr (...)graniczą zdziałką nr (...)– drogą szerokości 4,0 m, co potwierdza tezę, że wartość 3,5 m została dopisana na zarysie pomiarowym później i przez osobę nie wykonującą operatu założenia ewidencji gruntów, a właściwa szerokośćdziałki nr (...)powinna wynosić 4,0 m. Biegły opracował projekt rozgraniczeniadziałki nr (...)w dwóch wersjach: pierwsza zdziałką nr (...)wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...)–(...)–(...), zdziałką nr (...)– wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...)–(...), zdziałką nr (...)wzdłuż linii łączącej punkty(...)i zdziałką nr (...)– wzdłuż linii łączącej punkty(...), a więc według danych z ewidencji gruntów i wskazań wnioskodawcy; druga wersja: zdziałką nr (...)wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...)–(...), zdziałką nr (...)– wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...)–(...)–(...), zdziałką nr (...)wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...)i zdziałką nr (...)– wzdłuż linii łączącej punkty(...)–(...)–(...), a więc według wskazań uczestnikówM. T.iH. G.(k. 346 – 352).
W opinii uzupełniającej biegłyG. J.wyjaśnił, że ewidencja gruntów obrębuK.A.wykonana została zgodnie z założeniami technologicznymi w oparciu o wykonane i uczytelnione zdjęcia lotnicze. Do opinii biegły załączył odpis protokołu z operatu ewidencji gruntów z lat sześćdziesiątych, z którego wynika, że w latach 1965 – 1966 ówcześni posiadacze działek sąsiadujących zdziałką nr (...)nie władali nią. W drugiej wersji projektu rozgraniczenia na wysokościdziałek nr (...)biegły nie wydzielił drogi, przyłączając ten grunt do przyległych działek (k. 408v).
Sąd Rejonowy podzielił opinię biegłego geodety, uznając ją za opracowaną w sposób kompetentny, rzeczowy i bezstronny, przez osobę dysponującą szeroką wiedzą z zakresu geodezji, po przeprowadzeniu oględzin spornej granicy i po dokonaniu stosownych obliczeń.
ŚwiadkowieK. M.(k. 222v, 295 – 296),D. B.(k. 223, 296 – 298),J. B.(k. 223v, 297 – 299) iL. R.(k. 301 – 302) w swoich zeznaniach potwierdzili okoliczność, iż obecnadziałka nr (...)do lat sześćdziesiątych XX wieku stanowiła kolejkę wąskotorową pozostającą w zarządzie Cukrowni(...), a następnieZakładów (...)wM., a następnie, po jej zdemontowaniu, drogę publiczną, która nie pozostawała w wyłącznym posiadaniu któregokolwiek z właścicieli nieruchomości sąsiadujących zdziałką nr (...).
Sąd Rejonowy obdarzył walorem wiarygodności te zeznania, gdyż są one ze sobą spójne i wzajemnie się potwierdzają, tworząc zwartą logicznie całość, a ponadto pochodzą od osób bezstronnych i nie zainteresowanych choćby pośrednio w wyniku niniejszego postępowania. Zeznania te znajdują przy tym oparcie w pozostałym materiale dowodowym zebranym w toku postępowania, w szczególności w odpisach dokumentów pochodzących z Archiwum Państwowego wL.(k. 307 – 314) oraz w opinii biegłego geodetyG. J..
Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom świadkaA. Z.(k. 300), która twierdziła, iż po zdemontowaniu kolejki wąskotorowej w obszarze obecnejdziałki nr (...)w latach sześćdziesiątych XX wieku nie powstała żadna droga, zaś teren tej nieruchomości został zaorany przez właścicieli sąsiednich działek. Relację świadkaA. Z.ocenić należy jako odosobnioną i pozostającą w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w niniejszej sprawie, zwłaszcza z zeznaniami pozostałych świadków oraz z wnioskami opinii biegłegoG. J., a co za tym idzie, jako niewiarygodną.
Dokonując oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart. 153 k.c.jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności. Rozgraniczenie nieruchomości następuje według określonych wart. 153 k.c.kryteriów, z których każde ma priorytet przed następnymi. Tak więc gdy granice gruntów stały się sporne, ustalenie ich powinno nastąpić według stanu prawnego. Dopiero po stwierdzeniu, że stanu prawnego nie można stwierdzić, ustalenie granic powinno nastąpić według spokojnego posiadania. Gdyby zaś także i spokojnego posiadania nie można było stwierdzić, a postępowanie nie doprowadziło do ugody, dopuszczalne jest stwierdzenie granicy z uwzględnieniem „wszelkich okoliczności”.
Ustawa z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, której celem było uporządkowanie stanu prawnego nieruchomości rolnych w sytuacjach, gdy stan faktycznego samoistnego posiadania tych nieruchomości nie odpowiadał ich dotychczasowemu stanowi prawnemu, uzależniała uwłaszczenie rolników – samoistnych posiadaczy od spełnienia w dniu wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 4 listopada 1971 roku, przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy. Uwłaszczeniu podlegały na rzecz rolnika tylko te nieruchomości i w takich granicach, w jakich znajdowały się one w jego samoistnym posiadaniu w dniu 4 listopada 1971 roku. Decyzja właściwego organu administracji rolnej, wydana na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy, ma charakter jedynie stwierdzający nabycie nieruchomości przez samoistnego posiadacza, a więc deklaratywny.
Zgodnie zart. 12 ust. 7 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychstan posiadania rolników oraz powierzchnię nieruchomości określało się według danych zawartych w ewidencji gruntów, z uwzględnieniem zmian w stanie samoistnego posiadania, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie ustawy. Jeżeli jednak organ administracji w swej decyzji oznaczył jedynie poszczególne działki na podstawie ewidencji gruntów, bez dokonania korekt wynikających ze zmian posiadania, nie oznacza to, aby nabycie własności mogło nastąpić w rozmiarze większym niż wynikający z zakresu posiadania w dniu 4 listopada 1971 roku. Nabycie własności nieruchomości w tym trybie nie przesądza też tego, że granice nie są sporne, a dane co do obszaru, wynikające z ewidencji gruntów, nie przesądzają o ostatecznych granicach nabytej z mocy prawa nieruchomości rolnej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 roku, Nr 107, poz. 464, ze zm.) nie stoi na przeszkodzie ustaleniu przebiegu granicy odmiennej od wynikającej z aktów własności ziemi, jeżeli w decyzjach tych nieruchomości zostały określone według danych z ewidencji gruntów niezgodnych ze stanem posiadania nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej w życie (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1995 roku, III CZP 45/95, OSNC 1995/10/137, czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2006 roku, IV CSK 130/05, Lex nr 1104886).
Zdaniem Sądu Rejonowego powyższe rozważania przemawiały za dokonaniem rozgraniczenia zgodnie z wariantem I projektu rozgraniczenia opracowanym przez biegłego geodetę. Tak wyznaczona granica pomiędzy nieruchomościami wnioskodawcy a działkami uczestników odpowiada zakresowi posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 roku przez poprzedników prawnych uczestników i stanowi prawnemu ukształtowanemu na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a zatem jest granicą wyznaczoną w oparciu o kryterium stanu prawnego.
Sąd Rejonowy podkreślił przy tym, że nawet w przypadku wykazania przezH. G.iM. T., że ich poprzednicy prawni w dniu 4 listopada 1971 roku władali fragmentamidziałki nr (...)przylegającymi do działek ówcześnie oznaczonych numerami(...), to z uwagi na to, żedziałka nr (...)stanowiła wówczas własność Skarbu Państwa, nabycie własności części tej nieruchomości w drodze tzw. uwłaszczenia było wyłączone z mocyart. 3 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Ponadto, z uwagi na charakter przedmiotowej nieruchomości określony w ewidencji gruntów (droga publiczna), nabycie jej części w drodze ewentualnego zasiedzenia byłoby niedopuszczalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2010 roku, IV CSK 40/10, OSNC 2011/2/17).
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rozgraniczeniowego Sąd Rejonowy uzasadniłart. 152 k.c., zgodnie z którym właściciele gruntów sąsiadujących ponoszą po połowie koszty rozgraniczenia. W niniejszej sprawie zasadniczy spór dotyczył przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi własność uczestnikówH. G.iM. T.a nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawcy GminyM.. Wobec tego te osoby powinny w częściach równych ponieść koszty postępowania.
Z tego względu na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnychSąd Rejonowy nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.049,53 zł (wnioskodawca wcześniej uiścił kwotę 1.000 zł tytułem zaliczki), natomiast od uczestnikówH. G.iM. T.kwoty po 2.049,53 zł, w celu pokrycia wydatków postępowania wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa na przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety.
W pozostałym zakresie o kosztach postępowania Sąd Rejonowy rozstrzygnął na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
*
Apelacje od postanowienia Sądu Rejonowego wnieśli uczestnicyH. G.iM. T., przy czym z obu apelacji wynika, że uczestnicy zaskarżyli rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu ich nieruchomości z nieruchomością będącą własnością GminyM.oraz rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych.
Skarżący zarzucili, że Sąd Rejonowy nie uwzględnił umów zawartych w formie aktu notarialnego z hrabiąR., na podstawie których ich krewni nabyli rozgraniczane nieruchomości, a z których wynika, że grunt po kolejce stanowił integralną część zakupionych nieruchomości, dawniej użytkowany przezcukrownię (...)na zasadzie dzierżawy. Gmina spreparowała dokumenty mające świadczyć o tym, że był to grunt państwowy.
Sąd Rejonowy niesłusznie też dał wiarę zeznaniom świadkówK. M.,D. B.iJ. B., którzy świadczyli nieprawdziwie, zaś nie dał wiary zeznaniom świadkaA. Z., która zeznała prawdę.
Skarżący podkreślali, że grunty po dawnej kolejce były uprawiane przez właścicieli nieruchomości przylegających, ale zasiewy te były niszczone przezB.iM.. Właściciele nieruchomości przyległych sprzeciwiali się też utworzeniu drogi w tym miejscu, a za powstaniem drogi optują jedynieB.iM., przy czym w bliskiej odległości istnieje inna, asfaltowa droga gminna.
Zdaniem skarżących biegły geodeta uprościł sobie przebieg drogi i możliwe jest jej wyznaczenie w prostszy sposób.
Skarżący podnieśli również, że krzywdzące jest obciążenie ich kosztami postępowania w znacznej wysokości.
Obaj skarżący wnioskowali o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Rejonowego (w zaskarżonych przez nich częściach, tzn. co do nich w całości).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
ApelacjeH. G.iM. T.nie są zasadne.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji podlegałoby uchyleniu i przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (w zaskarżonej części) tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, nierozpoznania istoty sprawy albo gdy wydanie orzeczenia wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 2 i § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.). W sprawie nie zachodzą tego rodzaju okoliczności.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i ocenił dowody zgodnie z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy przyjmuje te ustalenia faktyczne za własne.
Sąd Rejonowy dokonał również co do zasady prawidłowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, którą Sąd Okręgowy podziela i zbędne jest jej powtarzanie.
Odnosząc się do zarzutów apelacji należy stwierdzić, że skuteczne zgłoszenie przez stronę zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 233 § 1 k.p.c., tj. przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, jedynie bowiem to może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisuart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. IV CK 122/05, Lex nr 187124).
Niezależnie od tego, że – wbrew wywodom Sądu pierwszej instancji – świadkowieK. M.,D. B.iJ. B.nie mogą zostać uznani za całkowicie niezainteresowanych wynikiem postępowania, skoro członkowie ich rodzin chcą korzystać z drogi gminnej oznaczonej w ewidencji gruntów numerem(...), Sąd Rejonowy dając wiarę tym świadkom co do tego, że po rozebraniu kolejki wąskotorowej w latach sześćdziesiątych XX wieku pas gruntu, na którym się znajdowała, nie został włączony do działek przyległych i nie był uprawiany przez właścicieli działek przyległych, nie wykroczył poza granice swobodnej oceny dowodów. Sąd Rejonowy słusznie uznał, że zeznaniaA. Z.w tym przedmiocie są odosobnione, a w latach sześćdziesiątych działka ta została wyodrębniona ewidencyjnie i w czasie ustalenia stanu władania nikt z właścicieli działek przyległych nie zgłosił do niej pretensji (k. 351-352), co przeczy temu, aby była ona wówczas zaorana i uprawiana łącznie z działkami przyległymi. Przeczy temu też okoliczność, że kolejka wąskotorowa znajdowała się na nasypie, a ślady jej położenia zachowały się w terenie do chwili obecnej, podczas gdy w przypadku poddania tego pasa gruntu intensywnej uprawie rolnej doszłoby do naturalnego wyrównania się poziomu uprawianego gruntu. Także to, że dopiero po 2000 roku pojawił się spór dotyczący możliwości korzystania z tego pasa gruntu jako drogi, aM. T.zaczął zaorywać tę drogę, pozwala przyjąć, że nie był to stan utrwalony od kilkudziesięciu lat, a nowo podjęta próba włączenia tego gruntu do przyległych działek (na k. 193-194 znajduje się podanieM. T.złożone w dniu 12 marca 2002 roku o sprzedaż gruntów po kolejce, w którym przyznaje, że istniała droga, a obecnie są tam chwasty i chce ogrodzić plantację orzecha laskowego i porzeczki czarnej).
W tym stanie rzeczy zgodzić się należy z konkluzją Sądu Rejonowego, że nie można przyjąć, aby w dniu 4 listopada 1971 roku samoistnymi posiadaczami pasa gruntu, po którym niegdyś przebiegała linia kolejki wąskotorowej, byli samoistni posiadacze przyległych działek, w szczególności poprzednicy prawniH. G.iM. T.(B. T. (1)iJ. G.). Ma to o tyle istotne znaczenie, że swoje prawa własności działek o obecnych numerach(...)H. G.iM. T.wywodzą od poprzedników prawnych, którzy nabyli je na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Było to nabycie pierwotne, tzn. niezależne od tego, czyB. T. (1)iJ. G.przysługiwało przed dniem 4 listopada 1971 roku jakiekolwiek prawo do tych nieruchomości, a nabyli oni własność w granicach wyznaczonych samoistnym posiadaniem nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 roku. Skoro w dniu 4 listopada 1971 roku, jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, pas gruntu po kolejce wąskotorowej nie był włączony do ich nieruchomości, nie nabyli własności tego pasa gruntu w drodze tzw. uwłaszczenia, nie ma też dowodów, aby objęli w okresie późniejszym ten pas gruntu w samoistne posiadanie i władali nim (i ich następcy prawni) przez okres niezbędny do zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu, tj. przez okres 30 lat dla samoistnego posiadania w złej wierze (art. 172 § 1 i § 2 k.c.w zw. z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianieustawy Kodeks cywilny– Dz. U. z 1990 roku, Nr 55, poz. 321).
Należy nadto dodać, że argument Sądu pierwszej instancji, że poprzednicy prawni skarżących nie mogli uwłaszczyć się na gruncie będącym własnością Skarbu Państwa (art. 3 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych) jest prawidłowy o tyle, o ile w dniu 4 listopada 1971 roku przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa.
Tym niemniej okoliczności te nie przesądzają o wyniku niniejszego postępowania, w którym spór dotyczył nie tego, w jakim miejscu przebiega granica pomiędzy nieruchomościami skarżących a nieruchomością będącą własnością GminyM., ale tego, czydziałka nr (...)w ogóle jest własnością GminyM.. Skarżący uczestnicy podnosili bowiem, że ich krewni nabyli w 1940 roku grunty rolne odS. R.wraz z gruntem, na którym znajdowała się istniejąca wówczas kolejka wąskotorowa, o czym świadczą: sporządzona przed II wojną światową mapa parcelacji, obliczona powierzchnia nieruchomości rolnych uwzględniająca ten grunt oraz zapisy w niektórych aktach notarialnych o tym, że nabywcy zobowiązują się nie czynić przeszkód w korzystaniu z tej kolejki wąskotorowej.
Oznaczałoby to bowiem, że w 1940 roku właścicielami pasa gruntu zajętego pod kolejkę wąskotorową zostali nabywcy nieruchomości rolnych odS. R., w tymJ.iE.małżonkowieG.(umowy – k. 161-166), a ich prawo własności było jedynie obciążone prawem o charakterze służebności gruntowej (zapis w § 8 innego aktu notarialnego – k. 318, plan parcelacji – k. 283-291). Nic natomiast nie świadczy o tym, żeby była to dzierżawa i aby płacono czynsz dzierżawny.
StądM. T.iH. G.wywodzili, że wyodrębnieniedziałki nr (...)w latach sześćdziesiątych XX wieku i przypisanie jej własności Skarbowi Państwa a obecnie GminieM.było bezprawne, ponieważ grunty te były własnością ich krewnych, którzy nabyli je w 1940 roku.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że skoro obecne tytuły prawneM. T.iH. G.wywodzą się z uwłaszczeń (i późniejszych czynności prawnych opartych o akty własności ziemi wydane w postępowaniu uwłaszczeniowym), które tego pasa gruntu nie objęły, nie można przyjąć, aby skarżący stali się równocześnie właścicielami pasów gruntu przyległych do ich nieruchomości, a wchodzących w skład utworzonejdziałki ewidencyjnej nr (...). Te pasy gruntu byłyby nadal własnością osób, które nabyły je w 1940 roku odS. R., a jeżeli już nie żyją – ich spadkobierców (którymi mogą być, ale niekoniecznie, a przynajmniej nie wyłącznie,H. G.iM. T., zaś okoliczność ta nie była badana przez Sąd pierwszej instancji). Tym niemniej stanowisko to byłoby poprawne o tyle, o ile po 1940 roku nie nastąpiło zdarzenie prawne, które doprowadziło do nabycia własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa a następnie przez GminęM.. W tym miejscu należy zauważyć, że po zlikwidowaniu kolejki wąskotorowej przedmiotowy pas gruntu funkcjonował jako droga publiczna. Zgodnie zart. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych(Dz. U. z 2013 roku, poz. 260, ze zm.) grunty oddane i zajęte pod drogi publiczne, wybudowane z udziałem czynu społecznego i istniejące w dniu 1 października 1985 roku, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością Państwa. W przypadku przedmiotowego gruntu uznanego za drogę publiczną (gminną) ma to istotne znaczenie, gdyż następnie na podstawieart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowychnastąpiła komunalizacja tej nieruchomości, tj. jej nabycie przez GminęM.z dniem 27 maja 1990 roku, co zostało stwierdzone ostateczną decyzją WojewodyL.z dnia 16 kwietnia 2007 roku, znak:(...). Wprawdzie w toku postępowania rozgraniczeniowego uczestnicy podjęli próbę wzruszenia tej decyzji, ale nie zakończyła się ona sukcesem (decyzja odmawiająca uchylenia decyzji WojewodyL.z dnia 16 kwietnia 2007 roku – k. 195-196). Tym samym Sądy powszechne rozpoznające niniejszą sprawę są związane ostateczną decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w szczególności stwierdzonym w niej skutkiem w postaci nabycia własności tej nieruchomości przez GminęM.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2012 roku, sygn. V CSK 51/11, Biuletyn SN 2012/3/13-14, czy uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 roku, sygn. III CZP 46/07, OSNC 2008/3/30). Oznacza to, że dopóki decyzja ta nie zostanie podważona w sposób przewidziany przepisami o postępowaniu administracyjnym (art. 16 k.p.a.), skarżący nie mogą skutecznie utrzymywać, że GminaM.nie jest właścicielemdziałki nr (...), a własność tej nieruchomości nadal przysługuje im samym jako spadkobiercom wcześniejszych właścicieli czy też innym ich krewnym.
Tym samym dokonanie rozgraniczenia przez Sąd Rejonowy w oparciu o wariant I opinii biegłego geodety, zakładający, że własnośćdziałki nr (...)przysługuje GminieM.i nie wchodzi ona w skład nieruchomości skarżących uczestników, jest prawidłowe.
Odnosząc się natomiast do argumentów skarżących co do tego, czy przedmiotowa droga jest potrzebna i w jaki sposób powinna przebiegać, należy podnieść, że przedmiotem niniejszego postępowania nie było w ogóle ustalenie takich okoliczności, a jedynie dokonanie rozgraniczenia m. in. pomiędzy nieruchomością będącą własnością GminyM.a nieruchomościami skarżących, co nastąpiło w oparciu o kryterium stanu prawnego, przy którym nie jest rozważane to, czy istnienie tej drogi publicznej jest celowe i czy przebiega ona w sposób możliwie najkorzystniejszy dla właścicieli gruntów sąsiednich. Przedmiotem niniejszego postępowania nie było też ustalenie, czy jakaś inna droga powinna przebiegać po gruntach sąsiadujących zdziałką nr (...)od południa, nawet jeśli taka droga niegdyś istniała.
Jeżeli chodzi o nieuiszczone koszty sądowe, znaczne ze względu na wywołaną w postępowaniu opinię biegłego geodety, Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował przepisart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 152 k.c.uznając, że właściciele rozgraniczanych nieruchomości, którzy wiedli spór graniczny (H. G.,M. T.i GminaM.) powinni ponieść koszty postępowania w częściach równych, a tę regułę na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnychnależało odnieść również do nieuiszczonych kosztów sądowych.
Apelacja uczestników została oddalona, tym niemniej wnioskodawca nie poniósł żadnych kosztów postępowania odwoławczego, a zatem nie było podstaw, aby odstąpić od zasady, iż każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.