Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1195/13
Data wyroku: 2014-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Węgrzynowska-Czajewska, Maria Sałańska-Szumakowicz, Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Emerytura, Gospodarstwo Rolne
Podstawa prawna: art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej ustawa emerytalna)

Sygn. akt III AUa 1195/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maria Sałańska - Szumakowicz

Sędziowie:

SSA Małgorzata Gerszewska (spr.)
SSA Małgorzata Węgrzynowska - Czajewska

Protokolant:

sekr.sądowy Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. w Gdańsku
sprawyG. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt VIII U 1413/12

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

Sygn. akt: III AUa 1195/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 11 września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonejG. K.prawa do emerytury nauczycielskiej, z uwagina to, że na dzień 31 grudnia 2008 r. nie posiadała 30-letniego okresu zatrudnienia.
Wnioskodawczyni odwołała się od tej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że w okresieod 13 kwietnia 1977 r. do 30 września 1980 r. pracowała w gospodarstwie brataS. F..
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie powołując sięna argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Gdańsku – VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 7 maja 2013 r. w sprawie VIII U 1413/12 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyniG. K.prawo do emerytury począwszy od dnia 6 września 2012 r. (punkt pierwszy) oraz stwierdził, że pozwany organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji w sprawie (punkt drugi).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.

G. K.,ur. dnia (...), w dniu 6 września 2012 r. złożyław Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.wniosek o emeryturę. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kościerzynie z dnia 20 grudnia 1975 r., nr 2 Ns 908/75 
o stwierdzenie nabycia spadku po jej ojcuA. F., ubezpieczona stała się współwłaścicielem do 1/6 zaś jej bratS. F.do 5/6 części, nieruchomości położonej wS., powiatK., województwo(...)– obszaru 6.15.37 ha, dla której Sąd Rejonowy w KartuzachV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczysta Kw. Nr(...).

G. K.od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. była uczennicą 4-letniego Technikum(...)wL.w zawodzie technik, o specjalności ekonomikai rachunkowość przedsiębiorstw rolnych. W 1980 r. zdała egzamin dojrzałości. W spornym okresieG. K.zamieszkiwała wraz z matką, bratemS. F.oraz jego żonąG. F.. Stan zdrowia matki ubezpieczonej pogarszał się, natomiastG. F.w 1978 r. urodziła dziecko. Ubezpieczona dojeżdżała codziennie pociągiem do szkoły wL.– podróż trwała godzinę. Do domu wracała o godzinie 16.30. Wgospodarstwie (...)uprawiano ziemniaki, owies, żyto i truskawki oraz hodowano krowy, świnie, kury, kaczki i gęsi. Ubezpieczona po powrocie ze szkoły zajmowała się karmieniem trzody chlewnej, dojeniem krowy oraz przebieraniem ziemniaków i brukwi. W okresie letnim pomagała przy żniwach, a jesienią przy wykopkach. Ubezpieczona wykonywała powyższe prace w wymiarze 4 godzin od poniedziałku do piątku i przez cały dzień w soboty i niedziele.  Następnie ubezpieczona podjęła naukę na UniwersytecieG., na wydziale ekonomii, kierunek – cybernetyka ekonomiczna i informatyczna, które odbywaław okresie od 1 października 1980 r. do 13 marca 1986 r. Od dnia 1 września 1986 r. do 31 sierpnia 2012 r. ubezpieczona pracowała na stanowisku nauczyciela, kierownika internatu, kierownika szkolenia praktycznego oraz dyrektora szkoły w Zespole Szkół(...)wŻ.. W dniu 31 marca 2003 r. ubezpieczona na podstawie umowy darowizny przekazała swój udział w ww. nieruchomości na rzeczS.iG. F..
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.do wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 30 lat nie uwzględnił okresów od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 23 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 23 czerwca 1979 r. oraz od 1 września 1979 r. do 23 czerwca 1980 r. jako pracy w gospodarstwie rolnym brata, ponieważ ubezpieczona była wtedy uczennicą Technikum(...)wL.. W związkuz powyższym pozwany wydał w dniu 11 września 2012 r. zaskarżoną decyzję.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się od ustalenia, czyG. K.spełnia warunki do nabycia emerytury nauczycielskiej. Jego rozstrzygnięcia należało dokonać w oparciuo dyspozycjęart. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 191) w zw. zart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej ustawa emerytalna).
Wyniki przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego wykazały, że ubezpieczona legitymuje się wymaganym 20 – letnim stażem pracy w szczególnych warunkach, rozwiązała stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2012 r. i udokumentowała ponad 30 lat okresów składkowychi nieskładkowych, co wskazuje, że stanowisko organu rentowego nie jest słuszne.
W niniejszej sprawie bezspornym było, że ubezpieczona nie ukończyła 55 roku życia, a zatem jej prawo do emerytury nauczycielskiej nie może być ustalane na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. W konsekwencji, jak wyżej wskazano, podstawę prawną ustalenia uprawnień emerytalnychG. K.stanowić może jedynie Karta Nauczyciela.
Przepisy art. 88 Karty Nauczyciela tworzą pełną i wyczerpującą regulację warunków przejścia na emeryturę nauczycieli bez względu na wiek. W świetle unormowania ust. 1 tego artykułu przesłankami nabycia uprawnień do przedmiotowego świadczenia są: wykazanie 30-letniego okresu zatrudnienia, w tym lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze lub 25-letniego okresem zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, z nadto rozwiązanie na swój wniosek stosunku pracy. Wynikające z art. 88 ust. 1 in fine wymaganie jest koniecznym warunkiem powstania prawa do emerytury (wyroki Sądu Najwyższegoz dnia 20 października 1999 r., II UKN 149/99, OSNP 2001 nr 2, z. 46; z dnia 30 sierpnia 2001 r.,II UKN 525/00, OSNP 2003 nr 12, poz. 298; z dnia 20 listopada 2001 r., II UKN 626/00, OSNPnr 16, poz. 390).
Podkreślenia wymaga, że w wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 r., II UKN 337/01, OSNP 2004, nr 1, poz. 8, Sąd Najwyższy uznał, że „przez okres zatrudnienia wymagany do przyznania emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 [...] Karty Nauczyciela [...] rozumie się okresy składkowe i nieskładkowe oraz okresy pracy w gospodarstwie rolnym wymienione w art. 6, 7 i 10 ust. 1 ustawy [...]o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [...], które uwzględnia się na warunkach określonych w tych przepisach”.
Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również jako okresy składkowe – przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótszeod okresu wymaganego do przyznania emerytury w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczona w dostateczny sposób wykazała, iż w spornym okresie od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. pracowała na gospodarstwie rolnym swojego brataS. F., średnio w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.
Zarówno z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, jak i ubezpieczonej wynikało, że w zamieszkiwanym przez nią gospodarstwie uprawiano ziemniaki, owies, żyto i truskawki oraz hodowano krowy, świnie, kury, kaczki i gęsi. Po powrocie ze szkoły zajmowała się karmieniem trzody chlewnej, dojeniem krowy oraz przebieraniem ziemniaków i brukwi. W okresie letnim pomagała przy żniwach, a jesienią przy wykopkach. Nikt inny w przedmiotowym gospodarstwie nie pracował, matka wnioskodawczyni była schorowana, bratowa była w ciąży, więc jedynie wnioskodawczyni i jej brat mieli możliwość pracy w gospodarstwie. Tym samym uznać należy, że wnioskodawczyni nie pomagała, ale normalnie musiała pracować w gospodarstwie rolnym.
W ocenie Sądu I instancji, zeznania złożone przez świadkówS. F.iG. F.oraz ubezpieczoną były wiarygodne. Sąd dokonując oceny ich mocy dowodowej w opisanym powyżej zakresie, wziął pod rozwagę ówczesny wiek ubezpieczonej oraz fakt, że w gospodarstwie oprócz niej zamieszkiwali i byli w stanie pracować tylko matka, brat, jego żona brata. Zgodne z zasadami doświadczenia życiowego jest przyjęcie, że w sytuacji kiedy ubezpieczona nie pracowała zawodowoi poza szkołą nie miała żadnych innych spoczywających na niej obowiązków, przy braku ojca, urodzeniu dzieci przez żonę brata oraz pogarszającym się stanie zdrowia matki, to głównie ona wraz z bratem wykonywała prace związane z uprawą gospodarstwa rolnego. W okresie nauki w szkole codziennie i stale pracowała w gospodarstwie rolnym brata – przy czym w dni od poniedziałkudo piątku w wymiarze 2-3 godzin, a w soboty i niedziele przez cały dzień.
Sąd Okręgowy uznał za nieuzasadnioną argumentację przytoczoną przez organ rentowyw toku postępowania, a dotyczącą charakteru czynności wykonywanych przez ubezpieczonąw spornych okresach. Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego przez organ rentowy, jakoby fakt równoczesnej nauki w technikum miał uniemożliwić ubezpieczonej stałe wykonywanie pracyw gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej połowy etatu. Ustalenia stanu faktycznego wynikające z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego uzasadniają postawienie wprost przeciwnego wniosku.
W związku z powyższym, w ocenie Sąd Okręgowego w okresie od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. ubezpieczona wykonywała prace w gospodarstwie rolnym brata stalei w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wykonywanie pracyna gospodarstwie rolnym brata w ww. okresie stanowi dostateczne uzupełnienie brakującego stażu ubezpieczeniowego, bowiem zgodnie z art. 10 ustawy emerytalnej zaliczenie okresów następuje jedynie w zakresie niezbędnym do uzupełnienia brakującego stażu pracy.
W świetle powyższych ustaleń, na podstawie cytowanych wyżej przepisów, uznać należało, że ubezpieczona spełnia warunki do przyznania jej prawa do świadczenia emerytalnego i dlatego SądI instancji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
W punkcie drugim orzeczenia, Sąd Okręgowy uznał z kolei, iż pozwany nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z uwagi na to, że dopiero zmiana przepisów w zakresie konieczności rozwiązania stosunku pracy oraz przeprowadzenie obszernego postępowania dowodowego w toku postępowania przed sądem, w tymw szczególności zeznań świadków oraz zeznań wnioskodawczyni umożliwiło rozstrzygnięcie, czy praca wykonywana przez nią w spornym okresie stanowiła pracę w gospodarstwie rolnym.
Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w części dotyczącej punktu pierwszego i zarzucając naruszenie:
-art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 191), poprzez przyznanie wnioskodawczyniG. K.prawa do emerytury od dnia 6 września 2012 r.,
- naruszenia prawa procesowego, a w szczególnościart. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazując na powyższe pozwany wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktu pierwszego i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawydo ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
W uzasadnieniu apelacji wskazano, że pozwany zaliczył ubezpieczonej okres pracyw gospodarstwie rolnym u brata w miejscowościS.od 24 czerwca do 31 sierpnia w latach 1977-1979 uznając, że pracowała w wymiarze połowy etatu. W ocenie pozwanego brak jest podstawdo zaliczenia do stażu pracy okresu uznanego przez Sąd I instancji od 13 kwietnia 1977 r.do 23 czerwca 1980 r. (pomijając okresy pracy w czasie wakacji szkolnych zaliczone przez ZUS), bowiem ubezpieczona nie wykonywała w tych okresach pracy stale i w wymiarze czasu pracyco najmniej w wymiarze etatu stale i w wymiarze co najmniej 4 godziny dziennie. Jak ustalił Sąd Okręgowy od poniedziałku do piątku pracowała w wymiarze 2-3 godzin dziennie, a w sobotyi niedziele przez cały dzień. W ocenie pozwanego nie można uznać by pomoc w gospodarstwiew wymiarze 2-3 godzin dziennie, uznać jako stałą pracę w gospodarstwie rolnym co najmniejw wymiarze ½ etatu (4 godziny dziennie). Pozwany nie dał wiary zeznaniom świadków,że ubezpieczona w soboty i niedziele pracowała w gospodarstwie rolnym przez cały dzień, bowiem musiała odrobić lekcje, przygotować się do zajęć szkolnych w następnym tygodniu. W ocenie pozwanego głównym zajęciem ubezpieczonej w spornych okresach była nauka w szkole ponadpodstawowej, a zatem pomoc w wymiarze 2-3 godzin dziennie nie można uznać jako stałej pracy w wymiarze ½ etatu. Ponieważ ubezpieczona nie udowodniła wymaganego 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a jedynie 27 lat, 9 miesięcy i 2 dni brak podstaw do poznanie jej prawa do emerytury nauczycielskiej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego, w świetle uzupełnionego przez Sąd II instancji materiału dowodowego w trybieart. 382 k.p.c., zasługuje na uwzględnienie skutkując zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.
W niniejszej sprawie ubezpieczonaG. K.wystąpiła z wnioskiem do organu rentowego o przyznanie prawa do emerytury. Organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawado ww. świadczenia na podstawieart. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 191), jedynie z uwagi na niespełnienie przesłanki wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, albowiem legitymuje się ona jedynie okresem w wymiarze 27 lat, 9 miesięcy i 2 dni.
Kwestią sporną pozostawało zaliczenieG. K.do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym brataS. F., w miejscowościS.o pow. 4,67 ha w okresach: od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1977 r. , od 1 września 1977 r. do 23 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 23 czerwca 1979 r., od 1 września 1979 r.do 23 czerwca 1980 r.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy poczynił nieprawidłowe ustalenia faktycznei prawne, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego i niewłaściwą subsumpcją ustaleń faktycznych pod dyspozycje właściwych przepisów prawa.
Sąd II instancji w oparciu o uzupełniające przesłuchanie wnioskodawczyni w trybieart. 382 k.p.c.(k. 75 a.s., 00:02:18-00:22:54 – płyta CD – k. 76 a.s.) ustalił, że wnioskodawczyni mieszkaław gospodarstwie rolnym położonym wS., którego była współwłaścicielem w 1/6 części.W spornym okresieG. K.zamieszkiwała wraz z matką, bratemS. F.(był współwłaścicielem w 5/6 części) jego żonąG. F.oraz siostrąM.. Ubezpieczona dojeżdżała codziennie pociągiem do Technikum(...)wL.w zawodzie technik,o specjalności ekonomika i rachunkowość przedsiębiorstw rolnych i podróż trwała godzinę.W gospodarstwie chowano 1 krowę, 1 konia, około 30 kur, kaczki i świnie. Gospodarstwo miało powierzchnię około 5,25 ha, z czego 0,5 ha zostało przeznaczone na truskawki, część na łąki, ziemniaki, owiec, żyto i brukiew. Z maszyn rolniczych dysponowano bronami i pługiem. Wszelkie decyzje dotyczące zarządzania gospodarstwem podejmowała matka ubezpieczonej, która w spornym okresie miała 55-58 lat. Mama sprzątała, gotowała, rano karmiła świnie i doiła krowę, a dodatkowo szyła chałupniczo. Brat pracował wS.jako hydraulik, miał dużo zleceń. Bratowaw 1978 r. urodziła pierwsze dziecko, dodatkowo zajmowała się robieniem swetrów, pomagała przy wykopkach, żniwach i młóceniu. SiostraM.pracowała zawodowo i dojeżdżała do pracydo(...) Zakładów BudowlanychwG.. Ubezpieczona w dni szkolne wracała do domu około 16.30, przygotowywała brukiew do parnika, doiła jedną krowę. W soboty była w szkole do godz. 12.00. Do pomocy przy zbieraniu truskawek przychodziły dzieci sąsiadów. Sąsiedzi pomagali też przy pracach przygotowawczych wiosennych. Wnioskodawczyni pomagała przy żniwach, wykopkach i młóceniu.
Sąd Apelacyjny uznał w przeważającej części zeznaniaG. K.za wiarygodnez wyjątkiem jej twierdzeń, że nie poświęcała czasu na treningi gry w piłkę ręczną i nauka zajmowała jej 2 godziny.
Wskazać należy, że stosownie doart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej ustawa emerytalna) przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia - traktując je jak okresy składkowe - jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Co istotne, powołany przepis dotyczy uzupełnienia stażu pracy okresami pracy w gospodarstwie rolnym w zakresie niezbędnym do przyznania emerytury, dotyczy każdej emerytury, a więc zarówno emerytury przyznawanej od zasadniczego wieku emerytalnego określonego w ustawie, jak i emerytury przysługującej w obniżonym wieku emerytalnym (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2001 r., III AUa 1630/00, OSA 2003/4/15; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 czerwca 2002 r., III AUa 1348/02, OSA 2003/6/21).
W judykaturze wykształcił się pogląd, że o uwzględnieniu przy ustalaniu prawado świadczeń emerytalno - rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności. Po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej „domownika” zart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1403) i po drugie - czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r.w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00, OSNP 2002/16/394).
Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2011 r., II UK 305/10, LEX nr 852557 wskazał, że przesłanką zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym,o którym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 tej ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (okres ten jest traktowany jak okres składkowy) jest znaczący dla funkcjonowania tego gospodarstwa wymiar czasu pracy, za który uważa się wymiar co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, decyduje zachowanie - mimo prowadzenia działalności pozarolniczej - gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownymdo zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania z uzupełnieniem, że wymiar tego czasu powinien sięgać co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych.
Należy także przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99, OSNP 2001/21/650 w którym wskazano, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego. Do stażu emerytalnego uwzględnia się - jak okresy składkowe - nie okresy jakiejkolwiek pracy rolniczej, a jedynie stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zainteresowana (domownik) zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania w nim prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą.
O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniuart. 6 pkt2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz.U. z 1998 r.Nr 7, poz. 25 ze zm.) decyduje zachowanie - mimo prowadzenia działalności pozarolniczej - gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownymdo zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia4 października 2006 r., II UK 42/06, OSNP 2007/19-20/292).
Z powyższego wynika, że do uwzględnienia do stażu ubezpieczeniowego okresu pracyG. K.w gospodarstwie rolnym brata koniecznym jest wykazanie, iż w spornym okresie, każdego dnia praca ta zajmowała jej co najmniej 4 godziny i nie miała charakteru incydentalnego, dorywczego.
Zdaniem Sądu II instancji mając na względzie obszar gospodarstwa, liczbę domowników oraz zakres upraw i hodowli przyjąć należy, że praca skarżącej miała charakter pomocy rodzinie i nie byłą świadczona codziennie w wymiarze co najmniej 4 godzin.
Gospodarstwo rolne miało małą powierzchnię (wnioskodawczyni zeznała-5,25 ha, w umowie darowizny z dnia 31 marca 2003 r. wskazano 6,16.37 ha /k. 13-15 a.r. plik III/). Inwentarz był niewielki – 1 krowa, 1 koń, kury, kaczki i świnie. Zakres upraw ograniczony – jedynie ziemniaki, owies, żyto, i truskawki. Rodzina korzystała z pomocy sąsiadów przy pracach.
Sąd Apelacyjny nie kwestionuje, że ubezpieczona po szkole doiła jedną krowę, co jak sama zeznała zajmowało jej 10-15 minut. Przygotowywała brukiem do parnika, uczestniczyła sezonowow pracach przy żniwach, wykopkach i młóceniu.
Jednakże sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że ciężar prowadzenia gospodarstwa rolnego - przy uwzględnieniu jego areału, ilości osób dorosłych tam mieszkających (4) i ich zatrudnienia poza gospodarstwem - spoczywał na uczennicy, której głównym obowiązkiem była nauka.
ŚwiadekG. F.zeznała, że teściowa mówiła, że chce córkę jak najlepiej wykształcić, żeby jak najlepiej zarabiała (k. 35-35v a.s.).
Ze świadectwa dojrzałości technikum zawodowego wynika, że osiągała ona bardzo dobre wyniki w nauce, a nadto zajęła pierwsze miejsce w Wojewódzkiej Olimpiadzie(...), była Prezesem Spółdzielni Uczniowskiej w latach 1978-1980. Trenowała również piłkę ręczną odnosząc w tej dziedzinie sukcesy – pierwsze miejsce w Wojewódzkich Mistrzostwach Szkół średnich w piłce ręcznej oraz w Mistrzostwach Szkół Rolniczych (k. 23-26 a.r., plik II).
Zatem uznać należało, że ubezpieczona musiała poświęcić czas na naukę, trenowanie piłki ręcznej, aby móc uzyskać takie osiągnięcia. Dodatkowo dojeżdżała do szkoły godzinę dziennie.W sytuacji, gdy jak sama zeznała od poniedziałku do piątku wracała ze szkoły do domu około 16.30, nie mogła poświęcić co najmniej czterech godzin na pracę w gospodarstwie, mając na względzie konieczność przygotowania się do zajęć, obrobienia lekcji.
W świetle powyższego nie można było zaliczyćG. K.do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresów pracy w gospodarstwie rolnym brataS. F., w miejscowościS.w okresach: od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 23 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 23 czerwca 1979 r., od 1 września 1979 r. do 23 czerwca 1980 r., ponieważ każdego dnia praca ta nie zajmowała jej co najmniej 4 godziny. Wnioskodawczyni bowiem świadczył tylko doraźną pomoc matce i bratu, a wykonywanie przez nią określonych prac można kwalifikować jedynie jako zwyczajową pomoc, a nie jako stałą pracę w gospodarstwie rolnymw rozmiarze, która ma wpływ na zwiększenie jej stażu okresów składkowych.
Tym samym nie można podzielić koncepcji Sądu Okręgowego, który sam przyznał,że ubezpieczona pracowała od poniedziałku do piątku w wymiarze 2-3 godzin, a w soboty i niedziele przez cały dzień, a więc średnio 4 godziny dziennie.
W konsekwencji uznać należało, że apelujący organ rentowy zasadnie podniósł zarzut naruszeniaart. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 191), który w ust. 1 stanowi, że nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę.
Ust. 2a. Nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. zachowują prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek, jeżeli:
1)spełnili warunki do uzyskania emerytury, określone wust. 1, w ciągu dziesięciu lat od dnia wejścia w życieustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734), z wyjątkiem warunku rozwiązania stosunku pracy, oraz
2)nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.
Skoro ubezpieczona nie spełniła spornej przesłanki – 30 lat okresów składkowychi nieskładkowych, a jedynie 27 lat, 9 miesięcy i 2 dni 35 lat, to nie ma prawa do emeryturyna podstawie Karty Nauczyciela.
Sąd Apelacyjny uznając apelację organu rentowego za trafną, na podstawieart.386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.