Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 486/14
Data wyroku: 2014-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Barbara Białecka, Zofia Rybicka-Szkibiel
Słowa kluczowe: Emerytura Pomostowa
Podstawa prawna: art. 15 ustawy o emeryturach i rentach

Sygn. akt III AUa 486/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Białecka (spr.)

Sędziowie:

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel
SSA Urszula Iwanowska

Protokolant:

sekr. sąd. Karolina Popowicz

po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. w Szczecinie
sprawyT. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury pomostowej
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt VII U 1707/13

1
zmienia w części zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemuT. P.prawo do emerytury pomostowej od dnia 6 sierpnia 2013 roku,

2
odstępuje od obciążenia ubezpieczonegoT. P.kosztami zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Urszula Iwanowska SSA Barbara Białecka SSA Zofia Rybicka – Szkibie
Sygn. akt III AUa 486/14

UZASADNIENIE
Decyzją z 25 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. 2013.1440 j.t.; dalej jako: ustawa emerytalna) orazustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. Nr 237, poz. 1656, dalej jako:ustawa o emeryturach pomostowych) odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej. Jako powód odmowy wskazano to, że ubezpieczony nie spełnił warunku określonego wart. 49 ust. 3w zw. zart. 8 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Stwierdzono, że nie udowodnił wykonywania pracy, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, wymienionejw pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy, przez okres wynoszący 10 lat. Organ rentowy wskazał, że brak jest zaświadczenia, o którym mowa w art. 51 na okres zatrudnienia od 16 sierpnia 1977 r. do 4 maja 1993 r.
Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Wyrokiem z 16 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od 26 marca 2013 r.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonyurodził się (...), a wiek 55 lat ukończył(...)r. Ostatni stosunek pracy ubezpieczonego, łączący gozPrzedsiębiorstwem (...)ustał z dniem 4 maja 1993 r. Od 2000 roku do 2013 roku ubezpieczony opłacał dobrowolnie składki na ubezpieczenia społeczne. W okresie od 16 sierpnia 1977 r. do 4 maja 1993 r. ubezpieczony pracował wPrzedsiębiorstwie (...)jako rybak i starszy rybak przetwórstwa. W trakcie tego zatrudnienia przebywał na urlopach bezpłatnych w okresach: od 31 sierpnia 1995 r. do 31 maja 1996 r., od 16 lipca 1996 r. do 31 sierpnia 1998 r. i od 9 listopada 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. Z tytułu tego zatrudnienia pracodawca wystawił ubezpieczonemu świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W obydwu dokumentach stwierdzono, że ubezpieczony ostatnio zajmował stanowisko starszego rybaka przetwórstwa i przez cały okres zatrudnienia, zatrudniony byłw pełnym wymiarze czasu pracy. W świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wskazano, że w okresie od 16 sierpnia 1977 r. do 4 maja 1993 r. stalei w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę rybaka i starszego rybaka przetwórstwa, wymienioną w wykazie B, dział IV, poz. 4 pkt 16, 15 stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr 24 Ministra Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiejz dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej.
Sąd Okręgowy wskazał, że ubezpieczony legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze 29 lat, 1 miesiąca i 17 dni. Okresów pracy w warunkach szczególnych - wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - ubezpieczony udowodnił 14 lat, 10 miesięcy i 10 dni.
Przedsiębiorstwo (...)zostało zlikwidowane.
Sąd I instancji zważył, że odwołanie ubezpieczonego okazało się uzasadnione.
Na wstępie Sąd Okręgowy wyjaśnił, że prawo do emerytury pomostowej mają osoby, które urodziły się po 31 grudnia 1948 r. i wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres (10/15 lat). Uwzględnia się zarówno okresy, w których były wykonywane prace na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2009 r., jak też okresy, w których wykonywane były prace, ale tylko te wymienione w nowych wykazach prac wustawie o emeryturach pomostowych. Okresy te są sumowane. Warunki nabywania prawa do emerytury pomostowej określaustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Stosownie do treści art. 4 tej ustawy, prawo do emerytury pomostowej, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r., 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, 3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn, 4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn, 5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, 6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, 7), nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
Sąd I instancji wskazał nadto, że dla niektórych grup zawodowych ustalone są w art. 5 - 11 ustawy odrębne warunki przechodzenia na emeryturę pomostowąw wieku niższym, niż 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Dotyczy to takich rodzajów prac, w przypadku których - ze względu na większe obciążenia psychicznei fizyczne towarzyszące ich wykonywaniu - ustawodawca dopuścił wcześniejsze przejście na emeryturę pomostową. Uprawnienia takie posiadają, między innymi, pracownicy wykonujący pracę rybaków morskich. Zgodnie z art. 8 cytowanej ustawy, pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach wymienione w pkt 20, 22i 32 załącznika nr 1 do ustawy, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7, nabywa prawo do emerytury pomostowej, jeżeli: 1) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat dla mężczyzn; 2) ma okres pracyw szczególnych warunkach wymienionej w pkt 20, 22 i 32 załącznika nr 1 do ustawy, wynoszący co najmniej 10 lat.
Natomiast w myśl art. 49 ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje również osobie, która: 1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracyw szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1i 3; 2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12; 3) w dniu wejściaw życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1i 3.
Sąd Okręgowy stwierdził, że pomiędzy stronami nie było sporne, że ubezpieczony ukończył 55 rok życia, legitymuje się ogólnym okresem składkowymi nieskładkowym w wymiarze ponad 25 lat, a w okresie od 16 sierpnia 1977 r. do 4 maja 1993 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wPrzedsiębiorstwie (...)na stanowiskach rybaka i starszego rybaka przetwórstwa. W ocenie organu rentowego, niemożność przyznania świadczenia wynikała wyłącznie z powodu nieprzedłożenia przez wnioskodawcę zaświadczenia wystawionego przez płatnika o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, za okresy przypadające przed 1 stycznia 2009 r. W ocenie Sądu I instancji, z powyższym stanowiskiem organu rentowego nie można się zgodzić. Uwadze Sądu Okręgowego nie uszło bowiem, że ubezpieczony wraz z wnioskiem o emeryturę pomostową przedłożył świadectwo pracy w warunkach szczególnych z 4 maja 1993 r. (vide: k. 6 plik akt ZUS), z którego bezspornie wynika, że w okresie zatrudnienia u tego pracodawcy w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę rybaka morskiego na stanowisku rybaka, tj. zgodnie z pkt 4 działu IV wykazu B stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 24 Ministra-kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej. Sąd I instancji wskazał, że praca rybaka morskiego została wymieniona również w wykazie B dziale IV poz. 4 pkt 10 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Zdaniem Sądu Okręgowego, treść tego świadectwa pracy w pełni koresponduje z zachowaną dokumentacją osobowo-płacową ubezpieczonego za okres zatrudnienia w zlikwidowanymPrzedsiębiorstwie (...). Dokumenty te jednoznacznie wskazywały na to, że ubezpieczony wykonywał pracę rybaka morskiego w czasie kilkumiesięcznych rejsów, na których pracował jako rybak i starszy rybak przetwórstwa. Sąd Okręgowy wskazał nadto, że nie można tracić z pola widzenia tego, że w istocie pkt 22 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowychjest powtórzeniem pkt 4 Działu IV wykazu B rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. – oba te przepisy dotyczą bowiem pracy rybaków morskich. Podkreślił, że przed 22 lutego 1993 r., kiedy ustał stosunek pracy ubezpieczonego zPrzedsiębiorstwem (...)i zaprzestał on świadczenia pracy w warunkach szczególnych jako rybak morski, nie mógł mieć wiedzy, że dokument w postaci zaświadczenia o treści zgodnej z załącznikiem nr 1 doustawy o emeryturach pomostowychbędzie wymagany przez organ rentowy dla uzyskania uprawnień do świadczenia - tego rodzaju świadczenie pieniężne nie było przewidziane przez ówczesny system ubezpieczeń społecznych. Sąd Okręgowy uznał, że adresatem obowiązku określonego wart. 51 ustawy o emeryturach pomostowychnie jest ubezpieczony, a płatnik składek (pracodawca), o ile więc wnioskodawca legitymuje się dokumentem potwierdzającym fakt wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawionym przez podmiot uprawniony (np. świadectwem pracy), to brak jest podstaw, by z powodów czysto formalnych (brak zaświadczenia o treści przystosowanej do nowo wprowadzonej regulacjiustawy o emeryturach pomostowych), przy spełnieniu pozostałych kryteriów ustawowych, odmawiać prawa do świadczenia.
Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżył wyrokw części dotyczącej daty, od której przyznano ubezpieczonemu świadczenie emerytalne. Zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej od 26 marca 2013 r. począwszy, podczas gdy prawo to przysługuje po spełnieniu łącznie wszystkich warunków zart. 4, art. 8 i art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych,w tym rozwiązania stosunku pracy, a wnioskodawca ten warunek spełnił dopiero6 sierpnia 2013 r., dlatego prawo do emerytury przysługuje od tej daty.W uzasadnieniu apelacji organ rentowy powołał się na treść art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej orazart. 4, art. 8 i art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy stwierdził, że ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę 1 marca 2013 r., dnia 26 marca 2013 r. ukończył 55 lat, natomiast pozostawał w zatrudnieniu do 5 sierpnia 2013 r. i dlatego też po rozwiązaniu stosunku pracy, tj. od 6 sierpnia 2013 r. nabył prawo do emerytury, a nie jak stwierdził Sąd Okręgowy – od 26 marca 2013 r.W związku z powyższym, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej od 6 sierpnia 2013 r. oraz o zasądzenie od ubezpieczonego kosztów procesu według norm przepisanych.
Podczas rozprawy apelacyjnej ubezpieczony zgodził się z argumentami apelacji i wniósł o niezasądzanie na rzecz organu rentowego kosztów procesu, gdyż – jak stwierdził – nie ma jego winy w tym, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji było częściowo błędne.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się uzasadniona i doprowadziła do zmiany wyroku w zaskarżonym zakresie.
Zgodnie zart. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa. W przypadku ubezpieczonego, przesłanki nabycia prawa do emerytury pomostowej określaart. 4, 8 oraz 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Nie jest celowe powtarzanie wszystkich przesłanek, należy jedynie wskazać, że zgodnie z art. 4 pkt 7 tej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, z którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Stosunek pracy z ubezpieczonym trwał do 5 sierpnia 2013 r., co wynika ze świadectwa pracy wydanego przez(...)(k. 4a a.s.), a zatem przesłankę określoną w cytowanym przepisie, ubezpieczony spełnił od 6 sierpnia 2013 r. Zatem od tej daty, zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 powoływanej ustawy, należało przyznać ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej.
W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od 6 sierpnia 2013 r., o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
W myślart. 102 k.p.c.Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego za II instancję, o czym orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. Stosowanie powołanego przepisu jest uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu, który każdorazowo dokonuje oceny, czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie w całości albo w części od obciążania strony kosztami procesu i stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, wyrażonej wart. 98 k.p.c.W niniejszej sprawie, Sąd Odwoławczy z uwagi na okoliczności sprawy (niedopatrzenie Sądu I instancji dotyczące orzeczenia błędnej daty przyznania prawa do świadczenia; ubezpieczony zgodził się z apelacją) oraz w związku z trudną sytuacją materialną ubezpieczonego, zgodnie z zasadą słuszności, nie obciążył ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
SSA Urszula Iwanowska SSA Barbara Białecka SSA Zofia Rybicka - Szkibiel