Sąd Rejonowy w Kłodzku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1106/13
Data wyroku: 2014-03-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ewa Karp

Sygn. akt I Ns 1106/13

POSTANOWIENIE
Dnia 25 marca 2014 r.
Sąd Rejonowy w Kłodzku Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Ewa Karp
Protokolant: Ewelina Świrta
po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. w Kłodzku
na rozprawie
sprawy z wnioskuU. O.iM. D.
przy udziale(...) S.A.wW.i(...) Sp. z o.o.wW.
o ustanowienie służebności przesyłu
postanawia

I
oddala wniosek;

II
nakazuje wnioskodawczyniU. O.by uiściła na rzecz Skarbu Państwa tytułem wynagrodzenia biegłego kwotę 1.554,58 zł (tysiąc pięćset pięćdziesiąt cztery złote 58/100) tymczasowo wypłaconą ze środków Skarbu Państwa;

III
ustala, że zainteresowani ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 1106/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcyU. O.iM. D.wnieśli o ustanowienie służebności przesyłu polegającej na prowadzeniu eksploatacji sieci przesyłowej – a w tym na prawie swobodnego dostępu i dojazdu do urządzeń przesyłowych w celu wykonania prac eksploatacyjnych , konserwacyjnych i remontowych oraz usuwania ewentualnych awarii sieci przesyłowej jej rozbudowy oraz obowiązku znoszenia przez każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej ograniczeń i zakazów wynikających z istnienia tych urządzeń . Wnioskodawcy wskazali, że są właścicielami nieruchomości niezabudowanej położonej wK.obrębL., dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą (...)i wnoszą o zasądzenie na ich rzecz tytułem jednorazowego wynagrodzenia kwoty 2844 zł..
W uzasadnieniu wskazali, że na nieruchomości zlokalizowane są urządzenia przesyłowe, oznaczone na załączonej mapie, a pełnomocnik wnioskodawców zwrócił się do uczestnika(...) Spółka AkcyjnawW.o uregulowanie korzystania z działki wnioskodawców, ale do zawarcia umowy ustanawiającej służebność przesyłu nie doszło.
(...) Spółka AkcyjnawW.wniósł o oddalenie wniosku podnosząc brak legitymacji biernej procesowej z uwagi na okoliczność, ze nie jest właścicielem gazociągu przebiegającego przez działkę wnioskodawców i wskazał na akt notarialny z dnia 18 stycznia 2008 roku, którym przeniesiona została własność i prawo użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu.
Na wyznaczonej na dzień 19 września 20113 roku rozprawie nie stawili się pełnomocnicy zainteresowanych pomimo prawidłowych zawiadomień, Sąd na wniosek wnioskodawców dopuścić dowód z opinii biegłego.
Pismem, które wpłynęło do Sądu 19 września 2013 roku, wnioskodawcy zwrócili się o powołanie nowego uczestnika postępowania(...) Sp. Z o.o.weW.. Postanowieniem z dnia 23 września 2013 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie(...)Sp. Z o.o. weW..
Nowy uczestnik po otrzymaniu wniosku i opinii biegłego wniósł o oddalenie wniosku. W uzasadnieniu podniósł, ze ustanowienie służebności powinno nastąpić w drodze umowy, a dopiero w razie odmowy ustanowienia służebności przez przedsiębiorcę właściciel nieruchomości może wystąpić z wnioskiem o ustanowienie służebności w drodze orzeczenia sądowego. Niezależnie od tego zarzutu uczestnik podniósł zarzut zasiedzenia z dniem 1 kwietnia 2007 roku nieodpłatnego prawa służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu polegającej na prawie korzystania z nieruchomości, w zakresie niezbędnym dla utrzymania na nieruchomości obciążonej gazociągu podwyższonego średniego ciśnienia DN 250 relacjiL.–W.–M.-S.oraz prawie swobodnego dojścia i dojazdu do tego gazociągu, wskazując, ze posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości wnioskodawców poprzez nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
Uczestnik wskazał, ze w marcu 1977 roku wybudowany został gazociąg i włączony do sieci gazowej przez poprzednika prawnego uczestnika i korzystano z niego w dobrej wierze celem dostarczania paliwa gazowego odbiorcom.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny w sprawie:
WnioskodawcyU. O.iM. D.są właścicielami nieruchomości niezabudowanej położonej wK.obrębL., dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą (...)/.
Na nieruchomości zlokalizowane są urządzenia przesyłowe, podziemna sieć gazowa o długości około 239 m. Powołany przez Sąd na wniosek zainteresowanych biegły sądowyR. M. (1)dokonał określenia wartości służebności przesyłu, w pasie służebności na działce wnioskodawców, wyceniając ją na kwotę 2633 złote.
Nieruchomość jest działką niezabudowaną , co do której brak ustaleń planu, a w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miastaK.zatwierdzonego uchwałą nr(...)z dnia 27 stycznia 2011 roku wskazuje, z działka jest przeznaczona jako tereny gospodarki rolnej.
Pełnomocnik wnioskodawców zwrócił się do uczestnika(...) Spółka AkcyjnawW.o uregulowanie korzystania z działki wnioskodawców, ale do zawarcia umowy ustanawiającej służebność przesyłu nie doszło.
Właścicielem gazociągu przebiegającego w działce wnioskodawców jest od roku 2008(...)Sp. Z o.o. weW..
Dowód:
-odpis z KW K- 13-14, akt notarialny K- 29-34, opinia biegłegoR. M.K- 51-75,
- uzupełnienie opinii K- 256
Wnioskodawcy nabyli przedmiotową nieruchomość na mocy umowy darowizny z dnia 13 października 1997 roku. Podarowana działka była dzierżawiona od 1996 roku na cele rolnicze. Usytuowanie w działce gazociągu zostało oznaczone słupkami. Działka wcześniej wykorzystywana była rolniczo przez stryja wnioskodawców, z którym wspólnie gospodarzyła rodzina. WnioskodawczyniU. O.dowiedziała się o istnieniu gazociągu w 2013 roku, kiedy starała się o wynagrodzenie za służebność przesyłu energii elektrycznej. Wnioskodawczyni na działce bywa rzadko, nie zauważyła słupków oznaczających gazociąg, działki od kilku lat nie uprawia.
Dowód: -pismo Starostwa Powiatowego wK.– k-157
- oświadczenie wnioskodawcy K- 286 odwrót , zdjęcia K- 158- 161
- przesłuchanie wnioskodawczyni K- 300
Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu złożyli wnioskodawcy w dniu 23 lipca 2013 roku, a w toku sprawy 6 września 2013 roku wezwali(...)sp. z o.o. wW.do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wypłatą wynagrodzenia w kwocie 2840 zł lub odszkodowaniem z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości przez okres nieprzedawniony.
Uczestnik w odpowiedzi na wezwanie wskazał, że działka nie została jednoznacznie określona, wobec nie dołączenia aktualnego wyrysu z mapy ewidencyjnej i wypisu z rejestru gruntów oraz nie dołączenia dowodu nabycia działki przez wnioskodawców, co uniemożliwia zajęcie stanowiska.
Dowód: -pismo wnioskodawcy – k. 119, pismo uczestnika – k. 120-121
W roku 1974 została podjęta decyzja o lokalizacji gazociąguK.-L.-S.. W roku 1977 cały gazociąg, w części przebiegający przez działkę wnioskodawców, został przekazany do eksploatacji w marcu 1977 roku i przejęty aportem jako środek trwały 18 stycznia 2008 roku przez(...) Sp. Z o.o.weW., a wcześniej będący środkiem trwałymZakładu (...)od roku 1977.
Dowód:
- decyzja K- 122, 125, informacja k- 123-124, instrukcja k-127-135,
- protokoły- K-136-137, protokoły i mapy k- 138-156,
- księga środków trwałych K- 150-156
Poprzednik prawny wnioskodawców, ich stryjL. D., kupił w 1984 roku, udziały w działce , którą następnie w 1997 roku podarował wnioskodawcom.
Dowód:

-

pismo K- 157, odpis z KW K- 13-15, 67-75

Zarządzeniem nr 67 z 1975 roku, Minister Górnictwa i Energetyki w dniu 31 grudnia 1975 roku utworzył przedsiębiorstwo państwowe :”(...) Zakłady (...)weW.”, przekształcone w 1982 roku w przedsiębiorstwo:”(...), poprzednika prawnego uczestników.
Dowód:
zarządzenia K- 162,164
odpis z KRS K- 202-211
Gazociąg przebiegający w działce wnioskodawców(...)relacjiM.-S.jest kontrolowany przez(...) Sp. Z o.o.Jest on używany i obsługiwany pzrez Spółkę od 1977 roku, od chwili wybudowania i oznakowany od zakończenia budowy betonowymi słupkami o wysokości 1,20 i wymiarach 15X 15 cm. Gazociąg jest ważny strategicznie i zasila okoliceS., w tymH. S..
Dowód:

-

raporty K- 212-226

przesłuchanie świadkaM. S.K- 287

przesłuchanie świadkaA. G.K- 287- 288

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 49.§ 1. k.c.Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.Artykuł 49 k.c.nie określa, co należy rozumieć przez urządzenia w tym przepisie wskazane, stąd też ustalenia Sądu zostały poczynione na podstawie opinii biegłego i dokumentów oraz zeznań świadków, przy uwzględnieniu charakteru przedsiębiorstwa i charakteru konkretnych urządzeń.
Nie budzi wątpliwości, że urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa stanowią jego składnik w znaczeniu przedmiotowym (art. 551 k.c.), służą realizacji określonych zadań gospodarczych/ dostawa gazu odbiorcom/. Tym samym właścicielowi przedsiębiorstwa musi w stosunku do nich przysługiwać określone prawo: albo prawo własności, albo inne prawo umożliwiające korzystanie ze wskazanych urządzeń, stanowiących własność osoby trzeciej (Z. Trzaskowski, Z problematyki stosunków własnościowych..., op. cit., s. 551).
Z uwagi na opisany w ustaleniach stanu faktycznego upływ okresu 30 lat, od daty wybudowania i odebrania do eksploatacji, posadowionego w działce wnioskodawców gazociągu(...)relacjiM.-S., w oparciu o treść przepisówart. 172.§ 1 i 2 k.c.w związku zart. 292. k.c.uwzględnić należało podnoszone prawo własności wynikające z zasiedzenia służebności uzasadniające oddalenie wniosku.
Cytowane przepisy wskazują, że służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, a przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio i posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), a po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Poprzednicy prawni uczestnika korzystali z trwałych urządzeń znajdujących się na działce wnioskodawców i skutkiem posiadania urządzeń tych od 1977 roku jest ustalenie przez Sąd zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, związanej z korzystaniem z gazociągu.
Zasiedzenie, nawet przy przyjęciu posiadania w złej wierze, nastąpiło nie później niż w marcu 2007 roku.
Orzeczenie Sądu opiera się na ustaleniach opartych na dowodach z dokumentów, przesłuchaniu wnioskodawców, zeznaniach świadków, opinii biegłego, zarządzeniach, protokołach i decyzjach oraz pismach - opisanych w ustaleniach stanu faktycznego.
Na podstawie treści złożonego odpisu Ksiąg Wieczystych, zarządzeń oraz pism i przesłuchaniu świadków, Sąd ustalił datę uzyskania nieruchomości przez wnioskodawców, a na podstawie protokołu przejęcia środka trwałego Sąd ustalił, ze gazociąg przekazano poprzednikowi prawnemu uczestników po wybudowaniu, w 1977 roku.
Wskazane dowody pozwalają na ustalenie, ze poprzednicy prawni uczestników korzystali z trwałych urządzeń na przedmiotowej działce co najmniej od marca 1977 roku - a zatem doszło do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści dzisiejszej służebności przesyłu, już w roku 2007.
Tezę powyższą potwierdza Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r. /III CZP 93/11 1/, wskazujące: Osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r. miała status państwowej osoby prawnej i nie mogła nabyć (też w wyniku zasiedzenia) własności nieruchomości Skarbu Państwa, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po tej dacie zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa przed dniem 1 lutego 1989 r., jeżeli w tym czasie nastąpiło przeniesienie posiadania/ LEX nr 1136115 /.- a zatem bieg zasiedzenia na rzecz poprzedników prawnych uczestnika biegł najdalej od jej przejęcia 29 grudnia 1976 roku, a jego upływ nastąpił najpóźniej 29 grudnia 2006 roku
Sąd Najwyższy podkreślił w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2008 r., I CSK 171/08 (OSNC 2010, nr 1, poz. 15), że nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującejkodeks cywilny z 1989 r.nie było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 k.c.i nie mogło prowadzić do zasiedzenia.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budziła wątpliwości dopuszczalność nabycia w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu wart. 305 1-305 4 k.c.(wyrok z dnia 11 marca 2005 r., II CK 489/04, niepubl.; postanowienie z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, Monitor Prawniczy 2006, nr 21, s. 1128; uchwała z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08, Biul. SN 2008, nr 10, s. 7).Pogląd ten Sąd Najwyższy potwierdził w Postanowienie z dnia 12 stycznia 2012 r. IV CSK 183/11, wskazując, że nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującejkodeks cywilny z 1989 r.nie było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 k.c.i nie mogło prowadzić do zasiedzenia. / LEX nr 1130302/.
W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od roku 2008, ustawodawca wprowadził obok służebności gruntowych i służebności osobistych, trzeci rodzaj służebności. Zgodnie z przepisemart. 305 1.k.cNieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa wart. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).
Służebność przesyłu może też być nabyta przez przedsiębiorcę przesyłowego w drodze zasiedzenia, bo zgodnie zart. 352 § 1 k.c.: "Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności". Warunkiem zasiedzenia służebności przesyłu jest korzystanie przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia. Nie ma więc przeszkód do uznania przedsiębiorcy, który korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, a nie ma tytułu prawnego do władania tą nieruchomością, za posiadacza takiej służebności.
Posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń oraz cudzej nieruchomości, na której zostały posadowione, jest posiadaniem w rozumieniuart. 352 k.c.i może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu (art. 292w zw. zart. 172 k.c.) (tak SN w postanowieniu z dnia 13 października 2011 r., V CSK 502/10, Lex nr 1096048) i jak wskazano wyżej Sąd Najwyższy dopuszczał taką możliwość jeszcze przed nowelizacjąkodeksu cywilnego, dokonaną ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz o zmianie niektórych innych ustaw, która wprowadziła do polskiego systemu prawnego służebność przesyłu (zob. postanowienie SN z dnia 4 października 2006 r., II CSK 11/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, Biul. SN 2002, nr 11, s. 7; wyrok SN z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05, Lex nr 258681; wyrok SN z dnia 8 czerwca 2005 r., V CSK 679/04, niepubl.; postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2006 r., I CSK 11/05, Biul. SN 2006, nr 5, s. 11).
Zgodnie z poglądami doktryny, z reguły przedsiębiorca - posiadacz służebności przesyłu będzie uznany za posiadacza służebności w złej wierze (zob. uchwałę SN z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNCP 2006, nr 4, poz. 64; wyrok SN z dnia 29 stycznia 2008 r., IV CSK 410/07, niepubl.).
W uchwale z dnia 7 października 2008 r. (III CZP 89/08, Biul. SN 2008, nr 10, s. 7; Lex nr 458125) SN wskazał, że "przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu w ruchu przedsiębiorstwa". Nie ma przy tym potrzeby oznaczania nieruchomości władnącej. Skoro powołana ustawa nie zawiera przepisów przejściowych, między innymi w zakresie zasiedzenia służebności przesyłu, należy przyjąć, że jeżeli termin prowadzący do zasiedzenia służebności upłynął przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r.), to sąd stwierdzi nabycie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, jeżeli zaś po tej dacie - sąd stwierdzi zasiedzenie służebności przesyłu (G. B., Urządzenia przesyłowe..., s. 72-73).
Na podstawie opisanych przepisów, orzecznictwa i analizy materiału Sad oddalił wniosek.
O kosztach orzeczono po myśliart. 520.§ 1. K.p.c.w zakresie kosztów zastępstwa procesowego i na podstawie § 2 tego przepisu w zakresie kosztów wynagrodzenia biegłego, powołanego na wniosekU. O., mając na względzie różny stopień zainteresowania uczestników i sprzeczność interesów zainteresowanych.