Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1691/13
Data wyroku: 2014-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Ciuraszkiewicz, Danuta Rychlik-Dobrowolska, Barbara Pauter
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o FUS

Sygn. akt III A Ua 1691/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska

Sędziowie:

SSA Barbara Ciuraszkiewicz (spr.)
SSA Barbara Pauter

Protokolant:

Monika Horabik

po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. we Wrocławiu
sprawy z wnioskuW. Ś.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.
o wypłatę emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy
z dnia 17 lipca 2013 r. sygn. akt VII U 740/13
oddala apelację.

UZASADNIENIE
Decyzją z 21 marca 2013 r. ZUS Oddział wW.odmówił uchylenia swej decyzji z 23 września 2011 r. w części, w jakiej decyzja ta zawieszała prawo do wypłaty emeryturyW. Ś.od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.
Wskutek zaskarżenia decyzji sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy w Świdnicy, który wyrokiem z 17 lipca 2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.
Sąd ustalił, że wnioskodawczyni, będąc zatrudnioną, nabyła prawo do emerytury od 1 marca 2009 r. i pobierała świadczenie, jednocześnie kontynuując zatrudnienie. Decyzją z 23 września 2011 r. wypłata emerytury została zawieszona od 1 października 2011 r. z uwagi na dalsze zatrudnienie ubezpieczonej. Ubezpieczona decyzji nie zaskarżyła.
W dniu 21 listopada 2012 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek do ZUS-u o wznowienie wypłaty emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 listopada 2012 r. wraz z odsetkami.
Decyzją z 22 grudnia 2012 r. ZUS podjął wypłatę świadczenia od 22 listopada 2012 r., natomiast zaskarżoną decyzją z 21 marca 2013 r. odmówił wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r.
W tym stanie Sąd I instancji uznał, że odwołanie wnioskodawczyni jest zasadne w części wypłaty zawieszonej emerytury w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. Podstawą wstrzymania wypłaty emerytury wnioskodawczyni z dniem 1 października 2011 r. było zaistnienie przesłanki do zawieszenia wynikającej zart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych i niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 257 poz. 1726 ze zm.). Przepis ten stanowił, że do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy, o której mowa w art. 6, oraz ustawy, o której mowa w art. 18, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się, poczynając od dnia 1 października 2011 r. Ustawą wymienioną w art. 6 jest ustawa o emeryturach i rentach z FUS, w której to ustawie z dniem 1 stycznia 2011 r. na mocy powołanejustawy z 16 grudnia 2010 r.wprowadzonoart. 103a, który stanowi, iż prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 listopada 2012 r., w sprawie II K 2/12, orzekł, iżart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227, ze zm.), dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok powyższy został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 22 listopada 2012 r. pod poz. 1285. Z chwilą ogłoszenia tego wyroku przepis w nim wskazany utracił swoją moc (został wyeliminowany z porządku prawnego). Skoro więc przepis, który był podstawą do wydania decyzji z 23 września 2011 r., wstrzymującej wypłatę emerytury wnioskodawczyni od 1 października 2011 r., został uznany za niezgodny zKonstytucją, to mimo że obowiązywał on w dacie wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty, nie powinien być w sprawie zastosowany jako niezgodny zKonstytucją, co okazało się po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny cytowanego orzeczenia.
Wnioskodawczyni wprawdzie nie odwołała się od decyzji z 23 września 2011 r., lecz złożyła w organie rentowym skargę o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawieart. 145a kpa, a skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci wyeliminowania określonego przepisu prawnego, odnoszą się także do stanów faktycznych istniejących w czasie jego formalnego obowiązywania.
Wnioskodawczyni miała od daty przyznania prawa do świadczenia (tj. od 1 marca 2009 r.) prawo do wypłaty emerytury bez obowiązku rozwiązywania stosunku pracy i organ rentowy do 1 października 2011 r. świadczenie emerytalne wypłacał. Skoro art. 103a cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie dotyczył sytuacji wnioskodawczyni, to nie można było zawiesić świadczenia, a tym samym wstrzymać jego wypłaty z dniem 1 października 2011 r. Zaskarżona decyzja była więc błędna i naruszała przepisy o zawieszaniu świadczenia w ich znaczeniu ustalonym zaskarżonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Wobec treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżona decyzja wymaga zmiany poprzez przyznanie wnioskodawczyni prawa do wyrównania świadczenia od daty wstrzymania jego wypłaty i zobowiązania organu rentowego do podjęcia wypłaty świadczenia poczynając od dnia zawieszenia do dnia wznowienia.
Apelację wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenieart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowiących podstawę prawną decyzji z 28 września 2011 r. przez przyjęcie, że nie była ona prawidłowa w dacie jej wydania i w związku z tym błędne uznanie, że wnioskodawczyni ma prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. ZUS zarzucił także naruszenieart. 190 ust. 3 Konstytucjiprzez jego niezastosowanie i uznanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. wywołuje skutki prawne wstecz.
W uzasadnieniu zarzutów organ rentowy podniósł, że termin utraty mocy obowiązującejart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustawnie był określony. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma charakter deklaratoryjny. Przepis, do czasu jego uchylenia, funkcjonuje w sposób zgodny zKonstytucją. Uwzględnienie zatem roszczenia wnioskodawczyni przez zasądzenie należności za okres wsteczny jest niezasadne.
Zakład wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie odwołania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Sytuacja prawna ubezpieczonej nie różni się od tych emerytów, których objął swym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny, a którym organ rentowy wstrzymał prawo do emerytury od 1 października 2011 r. Jedynie pod względem procesowym jej sytuacja różni się od tych ubezpieczonych, którzy skarżyli do sądów powszechnych decyzje o wstrzymaniu im wypłat emerytur od 1 października 2011 r. i następnie wnosili skargi o wznowienie tych postępowań sądowych. Wnioskodawczyni nie skarżyła decyzji zawieszającej prawo do świadczenia z 23 września 2011 r. Jednak samo uprawomocnienie się tej decyzji nie miało wpływu na możliwość żądania przez nią wznowienia postępowania administracyjnego na podstawieart. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego(Dz.U.2013.267 j.t.).
Wskazany przepis stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wnioskodawczyni skargę o wznowienie postępowania administracyjnego wraz z wnioskiem o wydanie decyzji wznawiającej wypłatę świadczenia i wypłacenie zaległej emerytury od 1 października 2011 r. z odsetkami złożyła w organie rentowym w ustawowym miesięcznym terminie od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak reguluje§ 2 art. 145a kpa. Tymczasem organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił wznowienia wypłaty emerytury od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. W tym zakresie rację ma ubezpieczona, ZUS winien wznowić wypłatę emerytury od 1 października 2011 r. i wypłacić zaległe świadczenia.
Organ rentowy swoje zarzuty skupił tylko i wyłącznie na zagadnieniu daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, która to kwestia jest uregulowana wart. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji. Zgodnie z tymi przepisami orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Data wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie, że powoduje zmianę obowiązującego do tej pory stanu prawnego przez wyeliminowanie z obrotu prawnego przepisu niezgodnego zKonstytucją, przy czym istotne jest prawidłowe zrozumienie ww. skutku. Mianowicie oceniany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie staje się niezgodny zKonstytucjąod daty wejścia w życie wyroku Trybunału, lecz jest i był już niezgodny z ustawą zasadniczą w chwili wejścia w życie przepisu w brzmieniu nadanym mu przez ustawodawcę. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie potwierdzenie niekonstytucyjności badanej regulacji od chwili jej wprowadzenia.
Osobną kwestią jest natomiast żądanie wznowienia postępowania na podstawieart. 4011kpclubart. 145a kpa. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Sens tej regulacji jest taki, że daje sądowi oraz organowi administracji możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia (decyzji) wydanego w sprawie, której podstawą rozstrzygnięcia był przepis od początku uznany za wadliwy, bo niezgodny zKonstytucją. Istotą wznowienia jest zatem możliwość ponownego orzekania, lecz tym razem na podstawie prawa już zgodnego z ustawą zasadniczą.
Dlatego też zarzut organu rentowego, opierający się na twierdzeniu, że skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiążą tylko na przyszłość jest o tyle nieuzasadniony, że właśnie przepisy o wznowieniu postępowania nakazują, w przypadku skutecznego złożenia skargi o wznowienie na postawieart. 4011kpclubart. 145a kpastosowanie niewadliwego prawa (nieobciążonego wadą niekonstytucyjności), a tym samym niwelowanie jego skutków w przeszłości, tj. w sprawach zakończonych już prawomocnymi orzeczeniami. Oczywiście dotyczy to tylko tych spraw, w których wadliwe prawo było podstawą rozstrzygnięcia. To natomiast uzasadnia przyznanie wnioskodawczyni prawa do wypłaty emerytury za okres poprzedzający wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł o oddaleniu apelacji organu rentowego.