Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 976/13
Data wyroku: 2014-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: SR del. Małgorzata Grzegorczyk-Pomin, Danuta Silska, Marcin Miczke
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 622, 623 kpc, art. 213 i 214 kc

POSTANOWIENIE
Dnia 28 lutego 2014 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO  Marcin Miczke (spr.)
Sędziowie: SO Danuta Silska
      SR del. Małgorzata Grzegorczyk-Pomin
Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Nadolska
po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. S.
przy udzialeM. N.,M. S. (1)iM. B. (1)
o podział majątku wspólnego i dział spadku
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę
od postanowienia Sądu Rejonowego w Trzciance
z dnia 4 kwietnia 2013 r.
sygn. akt I Ns 72/08
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nadać mu treść:

1
dokonać podziału majątku wspólnego małżeńskiegoA. S. (1)iA. S. (2)oraz działu spadku poA. S. (1)iA. S. (2)w ten sposób, że:

a
prawo własności nieruchomości położonej wB.w gminieT., obejmującejdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 1.98.00 ha i zapisanej wksiędze wieczystej Kw nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy wT.przyznać w całościJ. S.synowiA.iA.;

b
tytułem spłaty udziałów zasądzić odJ. S.na rzecz:

i
M. B. (1)37.000 zł (trzydzieści siedem tysięcy złotych) płatne do 3 czerwca 2014 r.;

ii
M. N.21.000 zł (dwadzieścia jeden tysięcy złotych) płatne do 3 czerwca 2014 r.;

(...)
M. S. (1)37.000 zł (trzydzieści siedem tysięcy złotych) płatne do 3 czerwca 2014 r.;

c
nakazaćM. N.,M. B. (1)iM. S. (1)wydaćJ. S.nieruchomość opisaną w pkt I.1.a. do 3 czerwca 2014 r.;

2
umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie;

3
kosztami postępowania obciążyć wnioskodawcę i uczestników w zakresie poniesionym;

II
kosztami postępowania apelacyjnego obciąża wnioskodawcę i uczestników w zakresie poniesionym.

/-/ D. Silska /-/ M. Miczke /-/ M. Grzegorczyk-Pomin

UZASADNIENIE
WnioskodawcaJ. S.wystąpił o podział majątku wspólnego i dział spadku poA. S. (2)iA. S. (1). Podał, że w skład spadku wchodzi nieruchomość położona wB., zapisana wksiędze wieczystej (...)oraz wyszczególnione we wniosku ruchomości. Wnioskodawca domagał się również zasądzenia od uczestnikaF. S. (1)pożytków z uprawydziałki nr (...)o pow. 1.74.00 ha w kwocie 9.135 zł za okres od 1997 r. do 2004 r. według wyliczenia 1,74.00 ha x 7 lat = 24.360 zł x 3/8 udziału = 9.135 zł.J. S.zaproponował przyznać na wyłączną własność uczestniczceM. N.część opisanej wyżej nieruchomości tzw. salę, budynek mieszkalny podzielić po połowie międzyJ. S.i uczestnikaF. S. (1)a budynki gospodarcze podzielić według obecnego użytkowania pozostawiając wspólny dojazd do tych budynków (k. 1-5, 13-15).
W odpowiedzi na wniosek uczestnicyM. N.iF. S. (1)zgodnie wnieśli o podział budynku mieszkalnego według obecnie zajmowanych granic z wydzieleniemM. N.części tego budynku, w szczególności zajmowanego przez nią pokoju, przekazaniaM. N.budynku tzw. sali oraz ustalenie oddzielnej drogi przechodu i przejazdu dlaJ. S.. W kwestii użytkowaniadziałki nr (...)uczestnicy oświadczyli, iż było ono zgodne z umową ustną między stronami i wszelkie roszczenia z tego tytułu są bezzasadne (k. 48-50).
Na rozprawie 19 czerwca 2008 r. wnioskodawcaJ. S.wyrażał zainteresowanie w podziale ziemi i ogrodu po połowie, a uczestniczkaM. N.deklarowała przekazanie swojego udziału w wysokości 1/8 w gospodarstwie rolnym bratuF. S. (1)nieodpłatnie.
Na rozprawie 25 czerwca 2009 r. uczestniczkaM. N.domagała się przyznania jej budynku tzw. sali bez żadnych spłat (k. 235).
W piśmie z 14 lipca 2009 r. wnioskodawcaJ. S.zmienił roszczenie o rozliczenie pożytków i zażądał od uczestnikaF. S. (1)z tytułu użytkowaniadziałki (...)kwoty 12.180 zł w miejsce poprzednich 9.135 zł i podtrzymał to stanowisko w piśmie z 3 września 2012 r.
Ugodą sądową z 9 listopada 2010 r.J. S.,F. S. (1)iM. N.dokonali zgodnego podziału wszystkich ruchomości wchodzących do majątku wspólnego i spadku poA. S. (2)iA. S. (1)jednoznacznie oświadczając, iż podział ten wyczerpuje wszelkie roszczenia spadkobierców w zakresie ruchomości (k. 418-420). Postanowieniem z 9 listopada 2010 r., sygn. akt I Ns 72/08 Sąd Rejonowy w Trzciance umorzył postępowanie w zakresie ruchomości wchodzących do majątku wspólnego i spadku poA. S. (2)iA. S. (1).
Postanowieniem z 22 kwietnia 2011 roku Sąd Rejonowy w Trzciance wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników, w miejsce zmarłego dnia 24 grudnia 2010 r.F. S. (1),M. B. (1)iM. S. (1)(k. 464).
Na rozprawie 16 czerwca 2011 roku uczestniczkaM. N.żądała przyznania jej pokoju, strychu i piwnicy, a w przypadku ustanowienia służebności wjazdu, wydzielenia dla niej części podwórza, aby mogła parkować samochód. Ponadto podtrzymała wniosek o przyznanie jej tzw. sali. WnioskodawcaJ. S.wniósł o uwzględnienie nakładów jakie poniósł na nieruchomość kiedy wprowadził się w 1981 r. a czynił je na część budynku mieszkalnego, w którym był kurnik (k. 470).
W piśmie z 17 września 2010 r. wnioskodawcaJ. S.wystąpił o rozliczenie nakładów poniesionych przez niego nieruchomość będącą przedmiotem postępowania w kwocie 60.344,93 zł poprzez zasądzenie od spadkobiercówF. S. (1)kwoty 47.888,69 zł powstałej przez odjęcie od kwoty poniesionych nakładówF. S. (1)w kwocie 12.456,24 zł. Na takie rozliczenie nakładówJ. S.nie zgodzili się na rozprawie 26 marca 2013 r. uczestnicyM. B. (1)iM. N.. RównocześnieM. B. (1)oświadczyła, iż nie domaga się spłat odM. N..
Postanowieniem wstępnym z 22 maja 2012 r. Sąd Rejonowy w Trzciance uznając żądanie ustanowienia odrębnej własności lokali na nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0.24.00 ha, obejmującej działkę gruntu oznaczonąnumerem geodezyjnym (...), położnej wB., dla której Sąd Rejonowy w Trzciance prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...), przez utworzenielokalu nr (...)wraz z przynależnościami ilokalu nr (...)wraz z przynależnościami, zgodnie z planem podziału oznaczonym na szkicu mieszkania na przedmiotowej nieruchomości załączonym do opinii biegłegoS. S.z 19 marca 2012 . w zasadzie za usprawiedliwione, upoważnił uczestnikówM. S. (1),M. B. (2)do wykonania tymczasowo na własny koszt robót adaptacyjnych w postaci rozdzielenia wewnętrznej energetycznej linii zasilającej. Postanowienie uprawomocniło się 13 czerwca 2012 r. (k. 612).
Postanowieniem z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I Ns 72/08 Sąd Rejonowy w Trzciance:

1
ustalił, że w skład majątku wspólnegoA. S. (1)iA. S. (2)wchodziło gospodarstwo rolne położone wB., gminaT., o powierzchni 1.98.00 ha,działki nr (...), dla których nieruchomości Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...), o wartości 177.142,15 zł,

2
ustalił udziałA. S. (1)iA. S. (2)w majątku wspólnym na 1/2 każdego z nich,

3
ustalił, że w skład majątku spadkowego poA. S. (2)zmarłym 16 maja 1978 r. wT., ostatnio stale zamieszkałym wB., wchodzi udział w wysokości 1/2 części w gospodarstwie rolnym położonym wB., gminaT., o powierzchni 1.98.00 ha,działki nr (...), dla których nieruchomości Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...), o wartości 88.571,08 zł,

4
ustalił, że w skład majątku spadkowego poA. S. (1)zmarłej 24 marca 1997 r. wP., ostatnio stale zamieszkałej wB., wchodzi udział w wysokości 5/8 części w gospodarstwie rolnym położonym wB., gminaT., o powierzchni 1.98.00 ha,działki nr (...), dla których nieruchomości Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...), o wartości 115.395,17 zł,

5
dokonał podziału majątku wspólnegoA. S. (1)iA. S. (2), w skład którego wchodzi majątek opisany w punkcie 1. postanowienia, oraz działu spadku poA. S. (2), opisanego w punkcie 3. postanowienia (co do którego stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego wT.z 18 czerwca 1997 r., sygn. akt I Ns 90/97) oraz działu spadku poA. S. (1)opisanego w punkcie 4. postanowienia (co do której stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego wT.z 18 czerwca 1997 r., sygn. akt I Ns 90/97) w ten sposób, że:

5.1
dokonał podziału nieruchomości zabudowanej położonej wB., gminaT., PowiatC., o powierzchni 1.74.00 ha,działka numer (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wT.prowadziłksięgę wieczystą (...), na dwie nieruchomości: jedną stanowiącądziałkę o numerze (...)o powierzchni 0.87.34 ha i drugą stanowiącądziałkę o numerze (...)o powierzchni 0.86.66 ha, według projektu wersja A zamieszczonego na planie geodezyjnym sporządzonym przez geodetęZ. Ż. (1)30 kwietnia 2011 r., strona 7 opinii, przygotowanym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. akt I Ns 72/08 stanowiącym integralną część postanowienia, z których:

5.1.1
przyznał na własnośćM. B. (1)z domuS., córceF.iH.orazM. S. (1), synowiF.iH.jako spadkobiercomF. S. (1)(postanowienie Sądu Rejonowego wT.z 22 marca 2011 r., sygn. akt I Ns 72/11) nieruchomość położoną wB., o powierzchni 0.87.34 ha,działkę nr (...),

5.1.2
przyznał na wyłączną własnośćJ. S., synowiA.iA.nieruchomość zabudowaną położoną wB.o powierzchni 0.86.66 ha,działkę nr (...);

5.2
dokonał podziału nieruchomości zabudowanej, położoną wB., gminaT., PowiatC., o powierzchni 0.24.00 ha,działka numer (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wT.prowadziłksięgę wieczystą (...), na dwie nieruchomości: jedną stanowiącądziałkę o numerze (...)o powierzchni 0.02.80 ha i drugą stanowiącądziałkę o numerze (...)o powierzchni 0.21.20 ha, według projektu zamieszczonego na planie geodezyjnym sporządzonym przez geodetęZ. Ż. (1)11 grudnia 2012 r., strona 4 opinii, przygotowanym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. akt I Ns 72/08 stanowiącym integralną część postanowienia, z których:

5.2.1
przyznał na wyłączną własnośćM. N.z domuS.córceA.iA.nieruchomość zabudowaną położoną wB.o powierzchni 0.02.80 ha,działkę (...),

5.2.2
ustanowił odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...), położonego na pierwszej i drugiej kondygnacji budynku mieszkalnego wB., gminaT.ul. (...), nadziałce gruntu numer (...), o powierzchni użytkowej 144,61 m2, składającego się na parterze z pokoju o powierzchni 23,43 m2, pokoju o powierzchni 14,77 m2, pokoju o powierzchni 15,70 m2, kuchni o powierzchni 10,48 m2, łazienki o powierzchni 3,80 m2, skrytki o powierzchni 3,26 m2, korytarza o powierzchni 7,32 m2, na strychu z pokoju o powierzchni 4,91 m2, pomieszczeń strychu o powierzchni 36,98 m2, 6,74 m2, 6,74 m2, schodów 0,83 m2, pomieszczeń piwnicy w postaci kotłowni o powierzchni 3,33 m2, 3,46 m2, 1,72 m2, 0,54 m2, schodów o powierzchni 9,65 m2, wraz przynależnym do tego lokalu budynkiem mieszkalnym w podwórzu o powierzchni 69,50 m2, składającym się z przedpokoju o powierzchni 3,34 m2, aneksu kuchennego o powierzchni 7,48 m2, pokoju o powierzchni 20,81 m2, pokoju o powierzchni 10,37 m2, pokoju o powierzchni 14,40 m2, korytarza o powierzchni 2,44 m2, kotłowni o powierzchni 4,33 m2, łazienki o powierzchni 6,33 m2, dalej przynależnym do tego lokalu budynkiem garażowo-warsztatowym o powierzchni 61,73 m2 składającym się z garażu o powierzchni 44,14 m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 10,84 m2, pomieszczenia piwnicy o powierzchni 6,75 m2, o łącznej powierzchni lokalu mieszkalnego wraz z lokalem przynależnych 275,84 m2, zgodnie z opinią i projektem podziału biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r. sporządzonym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. akt I Ns 72/08, i opisany wyżej lokal przyznał na wyłączną własnośćJ. S., synowiA.iA.,

5.2.3
ustanowił odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...), położonego na pierwszej i drugiej kondygnacji budynku mieszkalnego wB., gminaT.,ul. (...), nadziałce gruntu numer (...), o powierzchni użytkowej 160,65 m2, składającego się na parterze z pokoju o powierzchni 35,18 m2, pokoju o powierzchni 28,15 m2, pokoju o powierzchni 20,07 m2, kuchni o powierzchni 5,05 m2, łazienki o powierzchni 3,13 m2, skrytki o powierzchni 1,12 m2, korytarza o powierzchni 1,18 m2, kotłowni o powierzchni 4,83 m2, korytarza o powierzchni 9,11 m2, korytarza o powierzchni 5,83 m2, klatki schodowej o powierzchni 2,14 m2, na strychu z pokoju o powierzchni 12,00 m2, pomieszczeń strychu o powierzchni 7,43 m2, 6,14 m2, 6,14 m2, wędzarni o powierzchni 0,66 m2, pomieszczeń piwnicy w o powierzchni 5,36 m2, 4,59 m2, korytarza o powierzchni 0,90 m2, schodów o powierzchni 1,59 m2, wraz przynależnym do tego lokalu budynkiem stajni o powierzchni 83,69 m2, składającym się z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 23,86 m2, z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 31,43 m2, z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 18,00 m2, pomieszczenia garażu o powierzchni 10,49 m2, dalej przynależnym do tego lokalu budynkiem gospodarczym-kurnikiem o powierzchni użytkowej 158,47 m2, o łącznej powierzchni lokalu mieszkalnego wraz z lokalem przynależnych 402,81 m2, zgodnie z opinią i projektem podziału biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r., sporządzonym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. akt I Ns 72/08, i opisany wyżej lokal przyznał na wyłączną własnośćM. B. (1)z domu(...), córceF.iH.orazM. S. (1), synowiF.iH.jako spadkobiercomF. S. (1)(postanowienie Sądu Rejonowego wT.z 22 marca 2011 r., sygn. akt I Ns 72/11),

5.2.4
ustalił, że prawo własnościdziałki gruntu numer (...)wydzielonej zgodnie z opinią i projektem podziału biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r., sporządzonym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. akt I Ns 72/08 oraz pozostałe części budynku posadowionego na tej działce, nie służące wyłącznie zaspokajaniu indywidualnych potrzeb właścicieli poszczególnychlokali nr (...)opisanych wyżej, w tym urządzenia, instalacje, pozostają jako nieruchomość wspólna we współwłasności:

5.2.4.1
każdorazowego właścicielalokalu mieszkalnego nr (...)opisanego wyżej w 41/100 częściach jako prawo związane z własnościąlokalu nr (...),

5.2.4.2
każdorazowego właścicielalokalu mieszkalnego nr (...)opisanego wyżej w 59/100 częściach jako prawo związane z własnościąlokalu nr (...),

6
tytułem dopłaty zasądził od uczestniczkiM. N.na rzecz wnioskodawcyJ. S.kwotę 13.209,53 zł, płatną w 22 miesięcznych ratach, 21 pierwszych rat po 600 zł miesięcznie i ostatnia 22 rata w kwocie 609,53 zł, do 15-go każdego kolejnego miesiąca począwszy od miesiąca następującego po uprawomocnieniu się postanowienia z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia następnego po upływie terminu do zapłaty danej raty do dnia zapłaty,

7
tytułem dopłaty zasądził od uczestnikówM. B. (1)iM. S. (1)solidarnie na rzecz wnioskodawcyJ. S.kwotę 5.300,11 zł, płatną w 8 miesięcznych ratach, 7 pierwszych rat po 662 zł miesięcznie i ostatnia 8 rata w kwocie 666,11 zł, do 15-go każdego kolejnego miesiąca począwszy od miesiąca następującego po uprawomocnieniu się postanowienia z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia następnego po upływie terminu do zapłaty danej raty do dnia zapłaty,

8
oddalił wniosek o rozliczenie pożytków z nieruchomości,

9
oddalił wnioski o rozliczenie nakładów na nieruchomość,

10
wartość prac adaptacyjnych niezbędnych do ustanowienia odrębnych nieruchomości lokalowych ustalił na kwotę 2.503,62 zł i z tego tytułu zasądził od wnioskodawcyJ. S.na rzecz uczestnikówM. B. (1)iM. S. (1)solidarnie kwotę 437,40 zł tytułem rozliczenia tychże nakładów,

11
wartość przedmiotu postępowania ustalił na kwotę 184.632,28 zł,

12
kosztami postępowania dotyczącymi opłaty sądowej w związku z wszczęciem sprawy obciążył stosunkowo wnioskodawcę i uczestników, a mianowicieJ. S.w 1/3,M. N.w 1/3, solidarnie spadkobiercówF. M. (1)B.iM. S. (1)w 1/3, i z tego tytułu: zasądził od uczestniczkiM. N.na rzecz wnioskodawcyJ. S.kwotę 485,66 zł, zasądził od uczestnikówM. B. (1)iM. S. (1)solidarnie na rzecz wnioskodawcyJ. S.kwotę 485,66 zł, a w pozostałym zakresie kosztami postępowania obciążył wnioskodawcę i uczestników w zakresie dotychczas poniesionym.

Podstawę tego postanowienia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
A. S. (2)iA. S. (1)z domuH.zawarli związek małżeński 14 kwietnia 1941 r. wC.. W ich małżeństwie panowała wspólność majątkowa małżeńska a udziały małżonków były równe.
W majątku wspólnymA. S. (2)iA. S. (1)było gospodarstwo rolne, na które składała się nieruchomość położona w miejscowościB., gminaT.o powierzchni 1.98.00 ha, składająca się z działek onumerach geodezyjnych (...), dla której Sąd Rejonowy w Trzciance prowadziksięgę wieczystą (...). MałżonkowieA. S. (2)iA. S. (1)weszli w posiadanie tego gospodarstwa na mocy aktu nadania nr 3181 Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego wP.na podstawiedekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańskaw dniu 31 marca 1949 r.Działka nr (...)zabudowana była siedliskiem gospodarstwa rolnego, natomiastdziałka nr (...)przeznaczona była pod obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej.Działka (...)posiadała grunty orne o klasie gleby RIVb (0.37.00 ha), RV (0.98.00 ha), RVI (0,39.00 ha), natomiastdziałka (...)grunty orne (0.09.00 ha) i użytki rolne zabudowane (0.15.00 ha). Były to gleby słabe i najsłabsze.
Postanowieniem z 18 czerwca 1997 r. Sąd Rejonowy wT.w sprawie I Ns 90/97 stwierdził nabycie spadku poA. S. (2)zmarłym 16 maja 1978 r. wT.ostatnio stale zamieszkałym wB.z ustawy na rzecz jego żonyA. S. (1)oraz jego dzieciF. S. (1),J. S.orazM. N.w 1/4 części każdy z nich. Identycznie stwierdzono dziedziczenie udziału wgospodarstwie rolnym (...)położonym wB.o powierzchni 1.98.00 ha, dla którego Sąd Rejonowy wT.prowadziłksięgę wieczystą Kw (...). W tym samym orzeczeniu Sąd Rejonowy wT.stwierdził nabycie z ustawy spadku poA. S. (1)zmarłej 24 marca 1997 r. wP.ostatnio stale zamieszkałej wB.na rzecz dzieci spadkodawczyniF. S. (1),J. S.orazM. N.w 1/3 części każde z nich. Wchodzący w skład spadku udziałA. S. (1)w gospodarstwie rolnym opisanym wyżej nabyli natomiastF. S. (1)iJ. S.po połowie.
Nadziałce nr (...)znajduje się lokal mieszkalny zajmowany przezJ. S.oraz jego rodzinę położony na pierwszej i drugiej kondygnacji budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej 144,61 m2, składający się na parterze z pokoju o powierzchni 23,43 m2, pokoju o powierzchni 14,77 m2, pokoju o powierzchni 15,70 m2, kuchni o powierzchni 10,48 m2, łazienki o powierzchni 3,80 m2, skrytki o powierzchni 3,26 m2, korytarza o powierzchni 7,32 m2, na strychu z pokoju o powierzchni 4,91 m2, pomieszczeń strychu o powierzchni 36,98 m2, 6,74 m2, 6,74 m2, schodów 0,83 m2, pomieszczeń piwnicy w postaci kotłowni o powierzchni 3,33 m2, 3,46 m2, 1,72 m2, 0,54 m2, schodów o powierzchni 9,65 m2 oraz lokal mieszkalny zamieszkiwany uprzednio przezF. S. (1)i jego rodzinę oraz do śmierci przezA. S. (1)położony na pierwszej i drugiej kondygnacji budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej 160,65 m2, składający się na parterze z pokoju o powierzchni 35,18 m2, pokoju o powierzchni 28,15 m2, pokoju o powierzchni 20,07 m2, kuchni o powierzchni 5,05 m2, łazienki o powierzchni 3,13 m2, skrytki o powierzchni 1,12 m2, korytarza o powierzchni 1,18 m2, kotłowni o powierzchni 4,83 m2, korytarza o powierzchni 9,11 m2, korytarza o powierzchni 5,83 m2, klatki schodowej o powierzchni 2,14 m2, na strychu z pokoju o powierzchni 12,00 m2, pomieszczeń strychu o powierzchni 7,43 m2, 6,14 m2, 6,14 m2, wędzarni o powierzchni 0,66 m2, pomieszczeń piwnicy o powierzchni 5,36 m2, 4,59 m2, korytarza o powierzchni 0,90 m2, schodów o powierzchni 1,59 m2. Prócz tego nadziałce (...)znajdują się użytkowany przezJ. S.budynek mieszkalny w podwórzu o powierzchni 69,50 m2, składający się z przedpokoju o powierzchni 3,34 m2, aneksu kuchennego o powierzchni 7,48 m2, pokoju o powierzchni 20,81 m2, pokoju o powierzchni 10,37 m2, pokoju o powierzchni 14,40 m2, korytarza o powierzchni 2,44 m2, kotłowni o powierzchni 4,33 m2, łazienki o powierzchni 6,33 m2 a także budynek garażowo-warsztatowy o powierzchni 61,73 m2 składający się z garażu o powierzchni 44,14 m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 10,84 m2, pomieszczenia piwnicy o powierzchni 6,75 m2.F. S. (1)użytkował natomiast za życia znajdujące się na tej działce budynek stajni o powierzchni 83,69 m2, składający się z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 23,86 m2, z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 31,43 m2, z pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 18,00 m2, pomieszczenia garażu o powierzchni 10,49 m2 oraz budynek gospodarczy-kurnik o powierzchni użytkowej 158,47 m2. Łączna powierzchnia zajmowanego przezJ. S.lokalu mieszkalnego wraz z lokalami przynależnymi wynosiła 275,84 m2. Łączna powierzchnia zajmowanego przezF. S. (1), a następnieM. B. (1)iM. S. (1), lokalu mieszkalnego wraz z lokalami przynależnymi wynosiła 402,81 m2. Prócz tego znajdował się na tej działce jeszcze budynek tzw. sali o powierzchni użytkowej 238,59 m2.
Według stanu na 16 maja 1978 r. (data śmierciA. S. (2)) a cen z chwili obecnej cała nieruchomość tworząca gospodarstwo rolne opisane wyżej miała wartość 177.142,15 zł, z tegodziałka nr (...)miała wartość 26.685,26 zł, caładziałka nr (...)z zabudowaniami miała wartość 150.456,89 zł, z tego budynek mieszkalny na tej nieruchomości miał wartość 53.005 zł, budynek tzw. sali miał wartość 38.294,70 zł, budynek gospodarczy obecnie zamieniony przezJ. S.na budynek mieszkalny miał wartość 13.231,20 zł, budynek stodoły (obecnie garażowo-warsztatowy) miał wartość 7.158 zł, budynek stajni (budynek gospodarczy – kurnik) miał wartość 14.950 zł, budynek inwentarski (budynek stajni) miał wartość 8.770 zł, wreszcie grunty działki siedliskowej(...)miały wartość 15.048 ha.
Według stanu na 24 marca 1997 r. (data śmierciA. S. (1)) a cen z chwili obecnej cała nieruchomość tworząca gospodarstwo rolne opisane wyżej miała wartość 184.632,28 zł, z tegodziałka nr (...)miała wartość 26.685,26 zł, caładziałka nr (...)z zabudowaniami miała wartość 157.947,02 zł, z tego budynek mieszkalny na tej nieruchomości miał wartość 72.616,85 zł, budynek tzw. sali miał wartość 31.912,25 zł, budynek gospodarczy obecnie zamieniony przezJ. S.na budynek mieszkalny miał wartość 11.026 zł, budynek stodoły (obecnie garażowo-warsztatowy) miał wartość 5.965 zł, budynek stajni (budynek gospodarczy – kurnik) miał wartość 14.070,59 zł, budynek inwentarski (budynek stajni) miał wartość 7.308,33 zł, wreszcie grunty działki siedliskowej(...)miały wartość 15.048 zł.
Wartość spadku poA. S. (2)wynosiła 88.571,08 zł. Wartość spadku poA. S. (1)wynosiła 115.395,17 zł.
Przez drogę oznaczonągeodezyjnie (...)położoną wB.nie ma możliwości ustanowienia dojazdu doposesji nr (...)z wjazdem za budynkami gospodarczymi.
Po śmierciA. S. (2)16 maja 1978 r. za zgodąA. S. (1)iF. S. (1)J. S.zamieszkał w zajmowanej obecnie części domu mieszkalnego użytkowanej uprzednio jako kurnik. W latach 80-tych dokonał remontu tej części domu wydzielając korytarze, trzy pokoje, stawiając ścianki działowe z bloczków gazobetonowych na fundamentach betonowych, poszerzając otwory okienne, osadzając nadproża z kształtowników stalowych i wstawiając drewniane okna skrzydłowe, wstawiając typowe drzwi płytowe, wykonując tynki nowe i uzupełniając dziury, malując ściany i sufit farbą emulsyjną, stolarkę okienną i drzwiowa farba olejną a kładąc na ścianach w łazience i kuchni płytki fajansowe, na podłogach z desek kładąc płytę pilśniową oraz panele podłogowe a w kuchni i łazience płytki gresowe, budując schody do pokoju na poddaszu, budując werandę od strony ulicy i od strony podwórza, budując instalację elektryczną wtynkową z wykorzystaniem istniejącej wewnętrznej linii zasilającej, wodociągową z sąsiedniej nieruchomości, kanalizacyjną i odprowadzenie ścieków do zbiornika bezodpływowego, którą potem przyłączył do kanalizacji miejskiej, zakładając etażowe centralne ogrzewanie z ciepłą wodą użytkową, piec na paliwo stałe w piwnicy, stawiając dwa nowe kanały z cegły ceramicznej – dymowy i wentylacyjny, a także w 1981 r. przekładając dachówkę na całym budynku mieszkalnym. RównieżF. S. (1)wykonywał w zajmowanym przez siebie mieszkaniu prace remontowe polegające na wymurowaniu ściany działowej w kuchni w celu wydzielenia pomieszczenia na łazienkę i skrytkę, otynkowaniu i ułożeniu płytek na ścianach i podłodze w kuchni, wykonaniu instalacji wody bieżącej i ciepłej oraz sanitarnej wraz z montażem urządzeń, wykonaniu wtynkowej instalacji elektrycznej wraz z osprzętem, wykonaniu centralnego ogrzewania z piecem stalowym na paliwo stałe oraz bojlerem na ciepłą wodę i grzejnikami panelowymi, wykonaniu przyłącza instalacji sanitarnej do studzienki kolektora miejskiego, wykonaniu przyłącza wody bieżącej do sieci miejskiej, wykonaniu remontu połaci dachu od strony podwórza polegającej na wymianie dachówki karpiówki na cementowa zakładkową.
F. S. (1)w okresie od 1997 r. do 2004 r. użytkował rolniczodziałkę nr (...)położoną wB.. W tym czasieJ. S.adaptował na mieszkanie jedno z pomieszczeń gospodarczych, a następnie zamieszkiwał tam jego syn, a później osoby trzecie. SynJ. S.naprawiał też nadziałce nr (...)samochody osobom trzecim.J. S.użytkował również częśćdziałki (...)jako działkę ogrodową.
Celem podziału lokalu mieszkalnego nadziałce ewidencyjnej (...)J. S.iF. S. (1)pobudowali wspólnie ściankę działową na strychu ponosząc koszt w wysokości 1.628,82 zł. Koszty rozdzielenia przez spadkobiercówF. M. (1)B.iM. S. (1)wewnętrznej elektrycznej instalacji zasilającej w budynku mieszkalnym wB.nadziałce nr (...)wyniosły 874,80 zł.
Pomiędzy braćmiJ. S.aF. S. (1)istniał silny konflikt. W dużej mierze koncentrował się on na sposobie korzystania z podwórza przezJ. S., którego syn prowadził tam warsztat samochodowy, dokonywaniu nielegalnych prac budowlanych na nieruchomości. Doszło też do rękoczynów miedzy braćmi.
W dniu 24 grudnia 2010 r. zmarł uczestnikF. S. (1). Spadek po nim na mocy postanowienia Sądu Rejonowego wT.z 22 marca 2011 r. w sprawie I Ns 72/11 nabyły jego dzieciM. B. (1)iM. S. (1)w udziałach po 1/2 każde z nich.
WnioskodawcaJ. S.jest emerytem, osiąga miesięcznie dochód w wysokości 1.400 zł. Podobnie emerytką jest jego żona. Jest z wykształcenia inżynierem rolnictwa. Zamieszkuje wB.ul.(...).
UczestniczkaM. N.jest z mężem właścicielem budynku mieszkalnego - segmentu wK., w którym mieszka. Obecnie nie pracuje. Swoją sytuację majątkowa zadeklarowała jako złą, ale utrzymuje się w dużej mierze z dochodów męża lekarza szacowanych na kwotę 3.700 zł netto. Jest magistrem pielęgniarstwa.
UczestnicyM. B. (1)iM. S. (1)– spadkobiercyF. S. (1)nie mieszkają wB..M. B. (1)mieszka wS.i pracuje jako nauczyciel zarabiając około 2.500 zł netto. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci.M. S. (1)mieszka wW.. Zarabia około 2.500 zł miesięcznie netto. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Jego mieszkanie jest obciążone kredytem we frankach szwajcarskich.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie częściowo zeznań wnioskodawcyJ. S.(k. 83v, 84, 235, 760, 761), uczestnikówF. S. (1)(k.84v, 85, 236),M. N.(k. 85, 235v, 759, 760),M. B. (1)(k. 761, 762) oraz dokumentów powołanych wyżej, w tym opinii biegłych, jak również dokumentów z akt Sądu Rejonowego wT.I Ns 90/97 i I Ns 72/11.
Sąd Rejonowy wskazał, że uwzględnił opinię biegłego rzeczoznawcyM. B. (3)z 9 maja 2009 r. (k. 140-215) wraz z opinią uzupełniającą z 15 lipca 2009 r. (k. 266, 267). Przy jej ocenie Sąd Rejonowy badał, czy biegły dysponuje wiadomościami specjalnymi, niezbędnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, czy opinia biegłego jest logiczna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy oraz czy jest pełna i jasna i nie zachodzi nie wyjaśniona sprzeczność pomiędzy nią a inną opinią ujawnioną w toku przewodu sądowego. BiegłyM. B. (3)jest stałym biegłym sądowym z zakresu wyceny nieruchomości wpisanym na listę biegłych Sądu Okręgowego w Poznaniu, doktorem inżynierem. Posiada zatem kwalifikacje potrzebne do wydania opinii w niniejszej sprawie w zakresie wyceny nieruchomości, określenia możliwości podziału gospodarstwa rolnego. Biegły szczegółowo przedstawił, jakie czynności wykonał, na jakim materialne dowodowym oparł opinię, a ostateczne ustalenia wszechstronnie uzasadnił. W ocenie Sądu pierwszej instancji, pomimo upływu czasu opinia ta jest aktualna w zakresie ustalonych cen biorąc pod uwagę utrwalenie się cen nieruchomości w okresie ostatnich lat będącą wynikiem kryzysu. Zdaniem tego Sądu, uwzględnić należy, iż stan nieruchomości jest badany na czas śmierciA. S. (2)iA. S. (1)a wówczas gospodarstwo rolne nie było w najlepszym stanie. WnioskodawcaJ. S., uczestnicyM. N.iM. B. (1)potwierdzili, iż opinia w zakresie wyceny nieruchomości zachowała swoją wartość na chwilę obecną (k. 759-761).
Sąd Rejonowy stwierdził, że zaakceptował w całości przedmiotową opinię z wyjątkiem oceny biegłego, iż możliwy jest dojazd do posesji przyznanej ewentualnieJ. S.przez drogę nadziałce nr (...), wykluczenia przez biegłego budynku gospodarczego (kurnika) postawionego około 1970 r. z wartości gospodarstwa rolnego oraz fizycznego podziałudziałki (...)pomiędzyJ. S.orazF. S. (1).
W kwestii możliwości zrobienia drugiej drogi dojazdowej dodziałki (...)przez drogę biegnącą nadziałce (...)wypowiedział się biegły geodetaZ. Ż. (1)w opinii z 17 listopada 2009 r. (k. 298-310). Geodeta jednoznacznie wykluczył taką możliwość ze względu na niespełnianie przez istniejący nadziałce nr (...)ciąg komunikacyjny przepisów dla dróg publicznych oraz przepisów przeciwpożarowych. Biegły wskazał na dużą różnicę poziomów (około 6,20 m) i szerokość drogi wahającą się do 2,84 m do 4,40 m. Przy tym GminaT., będąca właścicielem przedmiotowejdziałki (...), jednoznacznie wykluczyła możliwość dojazdu dodziałki nr (...)przezdziałkę nr (...)(k. 240-242), a także poszerzeniadziałki nr (...)przez przyłączenie pasa stanowiącego własnośćF. S. (1)(k. 453, 461).
Sąd Rejonowy podzielił stanowisko biegłegoM. B. (3), iż w budynku mieszkalnym nadziałce nr (...)nie było możliwości wydzielenia trzeciego lokalu mieszkalnego dlaM. N.(k.152). Uczestniczka nie zgadzała się z takimi wnioskami biegłego. Wydzielenie trzeciego mieszkania byłoby sprzeczne zart. 3 ust. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Brak tu dostępu do drogi publicznej, a ponadto wydzielenie jednego pomieszczenia byłoby nieracjonalne. Zdaniem Sądu Rejonowego, kwestię podziału lokalu mieszkalnego na jedynie dwa lokale i ustanowienia odrębnej własności lokalowej tychże dwóch lokali przesądziło zresztą prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Trzciance z 23 maja 2012 r. wydane w niniejszej sprawie (k. 612).
Sąd pierwszej instancji uznał również, że wykluczenie z wartości przedmiotowego gospodarstwa rolnego na dzień 16 maja 1978 r. pomieszczenia gospodarczego (kurnika) na podstawie oświadczeńF. S. (1), iż był to w całości jego nakład nadziałce (...)nie zasługiwało na uwzględnienie. Z ustaleń biegłegoM. B. (3)wynikało, że budynek ten został postawiony około 1970 r. (k. 165), a zatem za życia zarównoA. S. (2), jak iA. S. (1). Tym samym zgodnie zart. 48 k.c.stał się częścią składową nieruchomości wchodzącej do wspólności majątkowejA. S. (2)iA. S. (1), a następnie do ich spadku. Również z treści decyzji(...)Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wP.z 15 września 2004 r. (k. 256) wynika, żeF. S. (1)odwołując się do decyzji administracyjnej z 17 sierpnia 2004 r. wskazał, iż budynek ten został posadowiony przez nieżyjącegoA. S. (2).F. S. (1)nie przedstawił również żadnych dowodów na potwierdzenie, że wyłożył jakiekolwiek środki na budowę tego obiektu. Gdyby nawet środki takie wyłożył, to nie zmieniłoby to faktu, iż budynek był własnością jego rodziców i wchodził do ich majątku wspólnego i spadku po nich.
Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił również stanowisko biegłegoM. B. (3), że gospodarstwo rolne spadkodawców tworzyładziałka nr (...), jak również w całościdziałka nr (...). Na dzień 16 maja 1978 r. grunty rolne były użytkowane rolniczo, a budynki siedliska gospodarstwa rolnego użytkowane produkcyjnie (w obecnym mieszkaniuJ. S., w budynku tzw. sali, w niektórych pomieszczeniach gospodarczych). Obecnie kryteria gospodarstwa rolnego określaart. 553k.c.stanowiąc, że podstawowym składnikiem są grunty rolne, a na gospodarstwo składają się również budynki lub ich części, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowana całość gospodarczą. W tej sprawie nieruchomość o łącznej powierzchni 1.98.00 ha miała aż 1.83.00 ha gruntów rolnych, pozostałe 15 arów stanowiły użytki rolne zabudowane (k. 212). Sąd Rejonowy uznał więc, żedziałka nr (...)stanowiła siedlisko gospodarstwa rolnego i jego zaplecze techniczne.
Nie budziła wątpliwości Sądu pierwszej instancji stwierdzona przez biegłego możliwość podziału fizycznego przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W tym zakresie Sąd ten w całości podzielił argumenty przedstawione przez biegłego. Strony w tej części opinii nie kwestionowały.
Sąd Rejonowy stwierdził, że proponowany przez biegłego fizyczny podziałdziałki nr (...)na działkę z tzw. salą przeznaczoną dla uczestniczkiM. N., nieruchomośćJ. S.iF. S. (1)okazał się niemożliwy do zrealizowania. Strony nie mogły dojść do porozumienia w zakresie przeprowadzenia prac budowlanych, a tymczasem dla takiego podziału niezbędne było przeprowadzenie podziału budynku mieszkalnego w płaszczyźnie pionowej, w tym również zabudowanie wejścia do pokoju w części mieszkaniaF. S. (1)oznaczonego jako Ib (k. 153) zgodnie z§ 210 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Na takie rozwiązanie stanowczo nie zgodziła się uczestniczkaM. N.w sytuacji, gdyJ. S.będzie korzystał z dotychczasowego wjazdu z drogi publicznej nadziałkę ewidencyjną (...). Tymczasem, jak wskazał Sąd Rejonowy powołując się na wcześniejsze rozważania, inny wjazd dlaJ. S.był niemożliwy. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że jedynym sposobem na dokonanie podziału majątku wspólnego i spadków w zakresie budynku mieszkalnego nadziałce ewidencyjnej (...)było zastosowanieart. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokaliprzy zastosowaniu podziału przez ustanowienie odrębnej własności lokalowej.
W ocenie Sądu Rejonowego, brak było podstaw do uwzględnienia zarzutów uczestniczkiM. N.dotyczących wartości budynku tzw. sali wycenionej na kwotę 38.294,70 zł według stanu na dzień 16 maja 1978 r. (data śmierciA. S. (2)). Żadne racjonalne argumenty w tym zakresie nie zostały przez uczestniczkę przedstawione. Oczywiste w ocenie Sądu pierwszej instancji było, że nieruchomości tracą z biegiem czasu na wartości, jeżeli nie są remontowane, jednakże dla ustalenia wartości majątku wspólnego i spadku poA. S. (2)miarodajny był stan budynku z daty jego śmierci. Nie było przeszkód, aby uczestniczkaM. N.zaraz po śmierci ojca przeprowadziła podział majątku wspólnego rodziców i dział spadku po nim i wówczas stan budynku byłby taki jak w okresie śmierci jej ojca. Nie było też przeszkód, aby uczestniczka odnawiała budynek tzw. sali, jak jej bracia remontowali zajmowane mieszkania, czy budynki gospodarcze.
Sąd Rejonowy w całości uwzględnił opinię biegłego geodetyZ. Ż. (1)z 9 listopada 2009 r. (k. 298-310) oraz z 11 grudnia 2012 r. (k. 697-708) wraz z odpowiedzią na zarzuty do drugiej opinii z 18 stycznia 2013 r. (k. 729, 730). Opinie te zostały przygotowane przez osobę mającą ogromne doświadczenie i wiedzę fachową w tej dziedzinie. Biegły przygotował plany podziału działek onumerach geodezyjnych (...). W zakresie podziałudziałki (...)biegłyZ. Ż. (1)opierał się na zleceniu dokonania podziału działki na dwie w miarę równe części z uwzględnieniem, iż na jednej działce będą słupy elektrycznie i działka ta winna być powiększona o równowartość tychże słupów. UczestniczkaM. N.w momencie gdy Sąd Rejonowy wydawał postanowienie o powołaniu biegłego geodety nie domagała się wydzielenia dla siebie częścidziałki (...). Z tego powodu biegły takiego wariantu w ogóle nie rozważał. Sąd pierwszej instancji ocenił, że podnoszone w tym zakresie przez uczestniczkęM. N.i uczestnikaF. S. (1)zarzuty (k. 319) mogły w tej sytuacji dziwić. Sąd Rejonowy zaznaczył, że dokonywał podziału całego gospodarstwa rolnego, a biorąc pod uwagę opinię rzeczoznawcyM. B. (3), udziałM. N.w tych spadkach był w całości zaspokajany przez przyznanie jej budynku tzw. sali. Posiadanie udziału w spadku nie oznacza, iż każdy składnik majątkowy ma zostać podzielony na tyle części, ile jest udziałów.
W zakresie ustalenia przez biegłego geodetę, iż nie można zrobić drugiego wjazdu nadziałkę (...)z ciągu komunikacyjnego nadziałce (...)Sąd Rejonowy zaakceptował opinię w oparciu o dowody i argumenty powołane przy analizie opinii biegłegoM. B. (3).
Nie budziła wątpliwości Sądu pierwszej instancji opinia biegłegoZ. Ż. (2)co do podziałudziałki (...)nadziałki (...). Opinię na tę okoliczność zakwestionowała uczestniczkaM. N.. Zarzuty dotyczyły wytyczenia granicydziałki (...)wzdłuż ściany budynku, a nie według okapu dachowego tego budynku. Biegły jednoznacznie wyjaśnił, iż bez zgody stron nie było możliwości poszerzenia zasięgu obszaru przynależnego do budynku tzw. sali. Tymczasem wnioskodawcaJ. S.wniósł w tym zakresie sprzeciw podnosząc, iż nie będzie mógł korzystać ze swojego otworu okiennego. Sąd Rejonowy zaznaczył, że przyjęty przez biegłego przebieg granicy obejmuje przestrzeń ograniczoną obrysem ścian zewnętrznych i nie narusza praw osób trzecich. Biegły zaznaczył też, iż zastosowany przebieg granicy został już wskazany przez biegłego rzeczoznawcę i nie budził sprzeciwu stron. Co do korzystania z okapu dachu możliwe jest natomiast ustanowienie przez sąd służebności gruntowej, co przekraczało ramy przedmiotowej opinii. Właścicielemdziałki (...), do której przylegaładziałka (...)w części zabudowanej budynkiem tzw. sali był PowiatC.iM. S. (2), którzy nie tylko nie byli uczestnikami postępowania, ale przede wszystkim nie byli spadkobiercamiA. S. (2)iA. S. (1). Toteż jakiekolwiek obciążanie służebnością w tej sprawie podmiotów nie uczestniczących w postępowaniu było niedopuszczalne. W sprawie nie były też podnoszone jakiekolwiek przesłanki przemawiające za koniecznością ustanawiania jakiejkolwiek służebności.
Sąd Rejonowy w części uwzględnił opinię biegłegoS. S.pisemną z lutego-marca 2012 r. (k. 517-590) i ustną z 22 maja 2012 r. (k. 609-610). BiegłyS. S.jest stałym biegłym sądowym w dziedzinie podziału nieruchomości i budownictwa. Biegły wskazał jakie czynności wykonał i obszernie uzasadnił wnioski do jakich doszedł. Opinia została wydana po kilku oględzinach nieruchomości dokonanych przez biegłego.J. S.zakwestionował opinię w zakresie propozycji ustanowienia odrębnej własności lokalowej. Uczestnicy zgadzali się z opinią. Sąd Rejonowy zaakceptował opinię w zakresie ustalenia możliwości ustanowienia odrębnej własności lokalowej nadziałce (...)po wydzieleniu budynku tzw. sali, pomiary biegłego dotyczące poszczególnych pomieszczeń mieszkalnych i przynależnych, ustalenia udziałów poszczególnych lokali mieszkalnych w gruncie wspólnym oraz częściach wspólnych budynku nie służących do korzystania wyłącznego przez właścicieli poszczególnych lokali. W tym zakresie Sąd Rejonowy uwzględnił również ustalenia dotyczące prac budowlanych jakie wykonaliF. S. (1)iJ. S.w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Były one zasadniczo akceptowane przez strony.
Biegły wyjaśnił, iż ustanowienie odrębnej własności lokalowej zgodnie z jego propozycją akceptuje dokonany już wiele lat temu podział mieszkania i zabudowań gospodarczych pomiędzy braciJ. S.iF. S. (1)i ich rodziny. Taka propozycja podziału wymagała najmniejszych nakładów. Propozycja biegłego znalazła akceptację w prawomocnym postanowieniu wstępnym Sądu Rejonowego w Trzciance z 22 maja 2012 r. (k. 612). Sąd Rejonowy uznał, że w związku z wydaniem tego orzeczenia rozstrzygając ostatecznie o podziale majątku wspólnego i dziale spadku był nim związany i nie mógł już dokonać wyboru innego sposobu wyjścia ze wspólności majątkowej i spadkowej w tej sprawie.
Sąd Rejonowy zauważył, że biegły wyszedł poza zobowiązanie sądu dokonując obliczenia wartości nakładów nadziałkę nr (...)dokonanych przezJ. S.iF. S. (1). Nie było to przedmiotem postanowienia Sądu Rejonowego w Trzciance z 16 czerwca 2011 r., a biegłyS. S.wydając w tym zakresie opinię źle zinterpretował treść postanowienia myląc okoliczności, na jakie miał przygotować opinię z postanowieniem o dopuszczenia dowodu z dokumentów. Nie zmienia to faktu, iż Sąd Rejonowy nie zlecał wyceny nakładów dokonanych przezJ. S.iF. S. (1), sam zainteresowanyJ. S.nie występował o powołanie biegłego do takiej wyceny. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w związku z tym nie uwzględnił w tym zakresie opinii biegłegoS. S..
Sąd ten w całości uwzględnił natomiast opinię biegłego z zakresu wyceny ruchomościW. K.z 14 sierpnia 2010 r. (k. 363-382). Opinia nie była kwestionowana w toku postępowania. Ugodą sądową z 9 listopada 2010 r.J. S.,F. S. (1)iM. N.dokonali całkowitego podziału ruchomości wchodzących do spadku poA. S. (2)iA. S. (1). W tym zakresie postanowieniem z 9 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy postępowanie umorzył. Postanowienie to uprawomocniło się 17 listopada 2010 r.
Sąd Rejonowy w całości uwzględnił również opinię biegłego w dziedzinie elektroenergetykiJ. A.z 9 października 2012 r. (k. 673-677). Opinia ta nie była kwestionowana przez strony. W swoich wnioskach opinia była zbieżna ze stanowiskiem biegłegoM. B. (3)(k. 154) i biegłegoS. S.(k. 529).
Sąd pierwszej instancji uwzględnił również powołane jako podstawa ustaleń faktycznych dokumenty. Część dokumentów miała charakter urzędowy a ich prawdziwość i autentyczność nie zostały zakwestionowane. Uwzględnił również dokumenty prywatne wobec nie podważania ich wartości przez strony postępowania. Złożone przez wnioskodawcęJ. S.rachunki i oświadczenia na potwierdzenie nakładów na nieruchomość stanowiły natomiast w ocenie Sądu Rejonowego co najwyżej potwierdzenie, iż nakładów wnioskodawca dokonywał. Ta jednak okoliczność nie była przez uczestników podważana. Rachunki nic nie mówią o rzeczywistych kosztach tych nakładów, bowiem podane w nich były kwoty sprzed denominacji. Przykładowo kątownik kupiony przezJ. S.3 września 1981 r. to wydatek rzędu 0,21 zł, szkło wybrane ze stłuczek to koszt 8 gr itp. Rachunki wskazują też, iż wnioskodawca kupował często używany materiał (nabycie pół stodoły) lub z odrzutów (szkło ze stłuczek), rachunki są w części nieczytelne (k. 262) albo towar jest oznaczony symbolami, z których nie można ustalić co kupiono (k. 264).
Sąd Rejonowy częściowo uwzględnił zeznania wnioskodawcyJ. S.(k. 83v, 84, 235, 760, 761), uczestnikówF. S. (1)(k. 84v, 85, 236),M. N.(k.85, 235v, 759, 760),M. B. (1)(k.761, 762). Wskazał, że uwzględnił zeznania stron w takim zakresie, w jakim były ze sobą zbieżne lub znajdowały pokrycie w przedstawionych dowodach albo akceptację w pismach procesowych.
Strony zgodnie podały, iż w skład majątku wspólnegoA. S. (2)iA. S. (1)wchodziła nieruchomość, zapisana wksiędze wieczystej (...), w małżeństwie ich panowała wspólność majątkowa małżeństwa a udziały rodziców w majątku wspólnym były równe. Początkowo inne stanowisko zajmował jedynieJ. S., ale podczas przesłuchania 26 marca 2013 r. zmienił je. Sąd Rejonowy uznał, że najprawdopodobniej pierwotne stanowisko wnioskodawcy opierało się na zapisie księgi wieczystej, a nie na jakichkolwiek konkretnych zdarzeniach z przeszłości, będących podstawą takiego przekonania. Odnośnie oceny, czy przedmiotowa nieruchomość była w całości gospodarstwem rolnym, co kwestionowała uczestniczkaM. N., za miarodajną uznał Sąd Rejonowy opinię biegłegoM. B. (3). Wskazał, że kwestia ta jest związana z oceną prawną spadku i uczestniczka wyrażała swoje subiektywne przekonanie w tym zakresie. Strony przedstawiły swoje wyobrażenie o nakładach ponoszonych na nieruchomość, co miało znaczenie dla oceny stanu nieruchomości na dzień wyceny nieruchomości. Zakres tych nakładów zweryfikowali w swoich opiniach biegliM. B. (3)iS. S.. Sąd Rejonowy stwierdził, że poza faktem przyznania szeregu nakładów przezJ. S.,F. S. (1)iM. N.w zasadzie brak było w sprawie obiektywnych dowodów potwierdzających konkretne nakłady, choćJ. S.złożył rachunki za materiały budowlane. Równocześnie wnioskodawcaJ. S.kwestionując nakładyF. S. (1)podważał nie sam fakt wykonywania prac remontowych, a samodzielne finansowanie tych prac przez mieszkającego wówczas z matkąA. S. (1)F. S. (1).F. S. (1), a także jego spadkobiercy, nigdy nie podważali użytkowania rolniczegodziałki (...)w latach podanych przez wnioskodawcę. Równocześnie jednak nigdy nie potwierdzili osiągnięcia z tego użytkowania takich dochodów, jak opisane we wniosku o rozliczenie nakładów. Sąd Rejonowy nie dał wiary wnioskodawcyJ. S., iżF. S. (1)uzyskał z użytkowaniadziałki (...)przez 7 lat dochód 24.000 zł uzasadniając, że żadnych dowodów wnioskodawca na tę okoliczność nie przedstawił. Ostatecznie wnioskodawca i uczestnicy zgodzili się również, iż nastąpiło rozdzielenie wewnętrznej instalacji elektrycznej w budynku mieszkalnym wB.ul. (...)(k. 759-763). Fakt wykonania prac elektrycznych potwierdzała złożona do akt faktura (k. 747). Kwestią sporną, a tym samym różnicą w zeznaniach były wyobrażenia stron o sposobie podziału nieruchomości, jednakże w tym zakresie strony przedstawiały swoje subiektywne oczekiwania.
W ocenie Sądu Rejonowego, płyta CD ze zdjęciami rozebranego pomieszczenia nie wniosła żadnych istotnych informacji do sprawy (k. 70). Zdjęcia dotyczą remontu pomieszczenia. Podobnie płyta CD ze zdjęciami schodów w mieszkaniu uczestnikaF. S. (1)(k. 288) nie miała treści istotnych dla ustalenia stanu faktycznego. Dokumenty nie omówione wyżej i nie powołane jako podstawa ustaleń faktycznych nie miały w ocenie Sądu pierwszej instancji znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Oceniając tak ustalony stan faktyczny pod względem prawnym Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z obowiązującym na dzień 14 kwietnia 1941 r.§ 1519 kodeksem cywilnymobowiązującym na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej, to co mąż i żona nabywają w czasie wspólności dorobku, staje się wspólnym majątkiem obu małżonków (mienie łączne). Mocą § 1527 cytowanego kodeksu domniemywa się, że cały istniejącym majątek jest mieniem łącznym. Zgodnie z § 1546 w zw. z § 1476 powołanego kodeksu, małżonkowie maja równe udziały w mieniu łącznym.Art. 14 dekretu z dnia 29 maja 1946 r. Prawo małżeńskie majątkowe(Dz. U. z 1946 r. Nr 31, poz. 196 ze zm.) stanowił, że stosunki majątkowe małżonków podlegają ustrojowi ustawowemu co do zasady. Zgodnie z art. 15 § 2 tego dekretu, dorobek obojga małżonków, jaki okaże się po ustaniu ustroju ustawowego, stanowi ich wspólną własność w równych częściach. Stosownie do art. 26 § 2 omawianego dekretu, z majątku dorobkowego obojga małżonków, po potraceniu od każdego z nich jego obciążeń, tworzy się masę wspólną, która zostaje podzielona po połowie miedzy małżonków lub ich spadkobierców. Mocąart. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny(Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308) przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Zgodnie zart. 25 § 1 powołanego Kodeksu rodzinnegooboje małżonkowie mają równe udziały w majątku, który jest objęty wspólnością ustawową. Zgodnie zart. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny(Dz. U. z 1950 r. Nr 34 poz. 309) wskazane przepisy prawa obowiązywały dla stosunków nim objętych, chociażby powstały przed dniem wejścia w życie. Mocąart. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy(Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązującej od 1 stycznia 1965 r., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).Art. 43 § 1 k.r.o.wprowadza co do zasady równe udziały w majątku wspólnym. Zgodnie zart. V ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny i opiekuńczy(Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 60) przepisykodeksu rodzinnego i opiekuńczegostosuje się do stosunków w nim unormowanych, chociażby powstały przed jego wejściem w życie, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Art. VIII tej ustawy przewiduje, że jeżeli w chwili wejścia w życiekodeksu rodzinnego i opiekuńczegostosunki majątkowe między małżonkami podlegały wspólności ustawowej w rozumieniukodeksu rodzinnego z 1950 r., składniki majątku małżonków istniejące w chwili wejścia w życiekodeksu rodzinnego i opiekuńczegozalicza się od tej chwili do majątku wspólnego albo do majątku odrębnego stosownie do przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Gospodarstwo rolne nabyte w drodze reformy rolnej przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa należy do przedmiotów, które są objęte wspólnością ustawową. Okoliczność natomiast, iż tytuł własności nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego jest uregulowany w księdze wieczystej tylko na nazwisko jednego z małżonków nie stanowi przeszkody do ustalenia w postępowaniu o podział majątku wspólnego przynależności tej nieruchomości do majątku wspólnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 30 listopada 1962 r., II CO 12/62, OSNC 1963/12/255; uchwała Sądu Najwyższego z 7 marca 1969 r., III CZP 10/69, OSNC 1970/4/53; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1967 r., II CR 184/67, ONC 1968/2/32).
W ocenie Sądu Rejonowego, w skład majątku wspólnegoA. S. (2)iA. S. (1)wchodziła nieruchomość położona wB., gminaT., o powierzchni 1.98.00 ha, działki onumerach geodezyjnych (...), dla której Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...). Spadkodawcy zawarli związek małżeński 14 kwietnia 1941 r. i zgodnie z zeznaniami wnioskodawcy i uczestników nie mieli rozdzielności majątkowej. Nieruchomość opisaną wyżej nabyli na podstawie aktu nadania ziemi 31 marca 1949 r. Jak wynika z omówionych wyżej przepisów sam fakt wpisania w akcie nadania ziemi jedynie jednego z małżonków –A. S. (2)– nie oznacza, że nieruchomość pozostawała poza majątkiem wspólnym. W sprawie nie zostały ujawnione żadne okoliczności wskazujące na nabycie nieruchomości do majątku odrębnegoA. S. (2). Stąd Sąd Rejonowy orzekł jak w pkt. 1 postanowienia.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że zgodnie zart. 43 § 1 k.r.o.oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. W niniejszej sprawie żaden z uczestników postępowania nie kwestionował równych udziałówA. S. (2)iA. S. (1)w majątku wspólnym. W tej sytuacji Sąd Rejonowy określił udziały małżonków w majątku wspólnym jako równe. W skład majątku wspólnego w chwili śmierciA. S. (2)a zatem równocześnie z momentem ustania wspólności majątkowej, wchodziła jedynie nieruchomość opisana wyżej o wartości 177.142,15 zł. Każdy z małżonków z momentem ustania wspólności majątkowej małżeńskiej nabył udział w wysokości 1/2 części w tej nieruchomości. Stąd Sąd Rejonowy orzekł jak w pkt. 1 i 2 postanowienia.
Równocześnie, zdaniem Sądu Rejonowego, z zebranego w sprawie materiału dowodowego powołanego wyżej, w szczególności z zeznań i oświadczeń wnioskodawcy i uczestników wynikało, że cały majątek wspólny małżonkówA. S. (2)iA. S. (1)dnia 16 maja 1978 r. stanowiła jedynie opisana wyżej nieruchomość. W zakresie ustalenia wartości majątku wspólnego Sąd Rejonowy uznał za miarodajną opinię biegłegoM. B. (3)z 9 maja 2009 r. z korektą wynikającą z zaliczenia do majątku wspólnego również budynku gospodarczego (kurnika) pobudowanego w 1978 r.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie zart. 684 k.p.c.skład i wartość spadku podlegającego podziałowi ustala sąd.Art. 213-218 k.c.określają specyficzne zasady dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Pojęcie gospodarstwa rolnego określaart. 553k.c.Stanowi on, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, wraz z prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wskazany przepis nie wymienia jako kryterium gospodarstwa rolnego jego obszaru, w związku z czym gospodarstwem rolnym mogą być również gospodarstwa o obszarze poniżej 1 ha. Konieczne jest jednak, aby obszar umożliwiał prowadzenie działalności wytwórczej przeznaczonej na zbyt. Mocąart. 461k.c.nieruchomościami rolnymi są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Sąd Rejonowy zaznaczył, że samo siedlisko nie jest jeszcze gospodarstwem rolnym, a stanowi jedynie zaplecze takiego gospodarstwa.
W ocenie Sądu Rejonowego, istnieją wyraźne podstawy by nieruchomość położoną w miejscowościB., gminaT.o powierzchni 1.98.00 ha,działki geodezyjne nr (...), dla której Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...)uznać za gospodarstwo rolne. Fakt, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi siedlisko z gruntami rolnymi wynikał z opinii biegłegoM. B. (3). Dla nieruchomości tej brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennegodziałka nr (...)jest przewidziana pod obszary zwartego zainwestowania osiedleńczego, adziałka nr (...)częściowo pod obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej (k. 213). Z rejestru gruntów wynika natomiast, że prawie cała nieruchomość to grunty orne i rolne (k. 212). Wreszcie nieruchomość na chwilę śmierciA. S. (2)orazA. S. (1)w taki sposób była wykorzystywana –działka (...)na produkcję rolną,działka (...)na siedlisko i hodowlę drobiu oraz skład zboża. Równocześnie brak podstaw by przyjmować, iż część jednej działki ewidencyjnej to część gospodarstwa rolnego, a inna część tej samej działki to już nie jest gospodarstwo rolne. Chodzi to przede wszystkim o budynek tzw. sali, co do którego uczestniczkaM. N.zgłaszała wątpliwości w zakresie przynależności do gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu Rejonowego, nawet jeżeli budynek ten miał nieco inną konstrukcję, to w istocie służył jako zwykłe pomieszczenie gospodarcze wykorzystywane przez lata do hodowli drobiu.
W skład spadku poA. S. (2)na chwilę obecną wchodzi jedynie udział w wysokości 1/2 w opisanym wyżej gospodarstwie rolnym o wartości 88.571,08 zł. W zakresie ustalenia wartości nieruchomości według stanu na dzień 16 maja 1978 r. i cen z chwili obecnej Sąd Rejonowy wskazał, że oparł się na opinii biegłegoM. B. (3)z 9 maja 2009 r., która zgodnie z zeznaniami wnioskodawcy i uczestników podaje wartość aktualną na chwilę obecną. Stąd Sąd ten orzekł jak w pkt. 3 postanowienia.
W skład spadku poA. S. (1)na chwilę obecną wchodzi jedynie udział w wysokości 5/8 (1/2 z tytułu podziału majątku wspólnego i 1/8 -1/4 x 1/2 – z tytułu nabycia spadku poA. S. (2)postanowieniem Sądu Rejonowego wT.z 18 czerwca 1997 r. w sprawie I Ns 90/97) w opisanym wyżej gospodarstwie rolnym o wartości 115.395,17 zł. W zakresie ustalenia wartości nieruchomości według stanu na dzień 24 marca 1997 r. i cen z chwili obecnej Sąd Rejonowy podał, że oparł się na opinii biegłegoM. B. (3)z 9 maja 2009 r., która zgodnie z zeznaniami wnioskodawcy i uczestników podaje wartość aktualną na chwilę obecną. Stąd Sąd pierwszej instancji orzekł jak w pkt. 4 postanowienia.
Sąd Rejonowy zaznaczył, że zgodnie zart. 576 § 3 k.p.c.do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Mocąart. 688 k.p.c.do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności. Stosowanie do treściart. 623 k.p.c.jeżeli brak podstaw do dokonania zgodnego działu spadku, a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziału współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne. Mocąart. 619 § 1 i § 2 k.p.c.w postępowaniu o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego sąd ustala skład i wartość, w szczególności obszar i rodzaj nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa oraz obszar i rodzaj nieruchomości stanowiących już własność współwłaścicieli i ich małżonków, a w miarę potrzeby także okoliczności przewidziane wart. 216 k.c.Podział w naturze nastąpi po zasięgnięciu opinii biegłych co do sposobu podziału. Mocąart. 211 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać, aby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy albo ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Mocąart. 212 § 1 k.c.jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne.
Sąd Rejonowy wskazał, że w niniejszej sprawie z opinii biegłegoM. B. (3)z 9 maja 2009 r. wynika, że gospodarstwo rolne, które tworzy nieruchomość położona w miejscowościB., gminaT.o powierzchni 1.98.00 ha,działki numery (...), dla której Sąd Rejonowy wT.prowadziksięgę wieczystą (...), da się podzielić na kilka nieruchomości. W opinii geodezyjnej z 9 listopada 2009 r. i 11 grudnia 2012 r. biegły geodetaZ. Ż. (1)potwierdził, że istnieje możliwość podziałudziałki o numerze (...)nadziałki o numerach (...)idziałki (...), jak również możliwość podziałudziałki (...)nadziałkę o numerze (...). Sąd pierwszej instancji uznał, iż biorąc pod uwagę, po pierwsze, możliwość podziału fizycznego przedmiotowego gospodarstwa rolnego i priorytet takiego podziału wynikający z przepisówKodeksu cywilnego, po drugie, faktyczne użytkowanie przez wnioskodawcęJ. S.i uczestników – w miejsce zmarłegoF. S. (1)–M. S. (2)iM. B. (2)części zabudowanej nieruchomości, po trzecie, wolę podziału fizycznego wyrażanego przez wszystkich uczestników, po czwarte, brak środków u wnioskodawcy i uczestników na dokonanie spłaty całego udziału pozostałych stron w podziale majątku wspólnego i dziale spadków w przypadku przyznania całej nieruchomości jednej osobie, zasadne jest podzielenie nieruchomości na cztery działki zgodnie z opiniami biegłegoZ. Ż. (1).
W zakresie wyboru sposobu podziałudziałki (...)Sąd Rejonowy uznał za trafniejszy podział według wariantu A zaproponowanego przez biegłegoZ. Ż. (1)w opinii z 9 listopada 2009 r. Biegły przygotował podział nadziałkę (...)o powierzchni 0.87.34 ha idziałkę (...)o powierzchni 0.86.66 ha. Podział ten uwzględnia fakt, iż nadziałce (...)znajdują się dwa słupy energetyczne i w związku z tym działka ta jest większą o powierzchnię podstawy tych słupów czyli o 68 m2. Zdaniem Sądu Rejonowego, taka rekompensata dla osoby, której przypadadziałka (...), jest wystarczająca. Równocześnie nowoutworzonądziałkę (...)Sąd Rejonowy przyznał na wyłączną własnośćJ. S.adziałkę (...)spadkobiercomF. S. (1)M. B. (1)iM. S. (1). W sprawie zarównoJ. S., inżynier rolnictwa, jak iF. S. (1), technik rolnictwa, posiadali kwalifikacje rolnicze. Jednakże z chwilą śmierciF. S. (1), osobą zajmująca się rolnictwem i związaną z nim w jakikolwiek sposób był jedynieJ. S.. DzieciF. S. (1)nie były w żaden sposób związane z rolnictwem i nie były zainteresowane uprawą ziemi rolnej. Wnioskodawca z kolei preferowałdziałkę (...)według wariantu podziału A biegłego geodety jako posiadającą dogodny dojazd. UczestniczkaM. N.nie była związana z rolnictwem i nie zamierzała uprawiać ziemi wB., a przyznana jej część nieruchomości wchodzącej do majątku wspólnego i spadku poA. S. (2)iA. S. (1)w całości zaspokajała jej udział w spadku po rodzicach. Kierując się tymi przesłankami Sąd Rejonowy orzekł jak w punkcie 5.1.
W zakresie podziału działki onumerze geodezyjnym (...)na dwie działki poprzez utworzeniedziałki (...)z budynkiem tzw. Sali Sąd Rejonowy zauważył, że strony od początku były zgodne co do utworzenia takiej działki i przyznania jej na wyłączną własność uczestniczceM. N.. Sąd pierwszej instancji przyjął, że należało ustalić przebieg granicy po obrysach ścian budynku tzw. sali, jak przyjął to biegły. Sąd ten nie doszukał się przy tym jakiejkolwiek potrzeby ustanawiania służebności. Właścicielemdziałki (...)jestPowiat C., właścicielemdziałki nr (...)jestM. S. (2). Żadna z tych osób nie była uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie i uczestnikiem takim być nie może jako iż nie jest spadkobiercomA. S. (2)iA. S. (1). Tym samym obciążanie ich nieruchomości służebnością w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne. Równocześnie stan obecny trwa już od kilkudziesięciu lat i nigdy nie było problemu z okapem budynku tzw. sali, toteż nikt nie występował o ustanowienie jakiejkolwiek służebności.
Nowoutworzonadziałka o numerze (...)powstała z wydzielenia zdziałki (...)nowejdziałki o numerze (...). W zakresie ustanowienia odrębnej własności lokalowej na nowejdziałce (...)Sąd Rejonowy wskazał, ze był związany postanowieniem wstępnym z 22 maja 2012 r. W postanowieniu tym zostało przesądzone, iż nadziałce (...)zostaną ustanowione dwalokale o numerach (...)wraz z przynależnościami zgodnie z planem podziału załączonym do opinii biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r.
Stosownie do treściart. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali(tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokojeniu ich potrzeb mieszkaniowych. Dla dokonania oceny, czy dany lokal spełnia kryteria samodzielności, sąd władny jest skorzystać z opinii biegłego w zakresie spraw architektoniczno budowlanych (post. Sądu Najwyższego z 13 marca 1997r., III CKN 14/97, OSNC 1997/8/115).
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy posiłkując się opinią biegłegoS. S.oraz zeznaniami wnioskodawcyJ. S., uczestnikówM. B. (1)iM. N., oświadczeniem uczestnikaM. S. (1)(k. 746) i fakturą VAT z 28 stycznia 2013 r. (k. 747) uznał, iż w budynku mieszkalnym na nowoutworzonejdziałce (...)została spełniona przesłanka do ustanowienia dwóch odrębnych własności lokalowych w postaci samodzielności dwóch lokali. Konieczne było uprzednie dokonanie prac adaptacyjnych wymienionych przy ustaleniach stanu faktycznego, które w konsekwencji umożliwią całkowite rozdzielenie pomieszczeń, zgodnie z opinią biegłegoS. S.. W opinii biegłego w dziedzinie elektroenergetykiJ. A.problem sprowadzał się do braku dostępuJ. S.do zabezpieczeń przedlicznikowych. Obecnie zabezpieczenia przedlicznikowe zostały przeniesione na zewnątrz budynku i właściciele obydwu lokali mają do nich dostęp. Już wcześniejJ. S.iF. S. (1)postawili też ścianę działową na strychu budynku.
Zgodnie zart. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali(tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 80, poz. 903 ze zm.), jeżeli uczynienie zadość przesłance samodzielności lokali wymaga wykonania prac adaptacyjnych, sąd może w postanowieniu wstępnym, uznającym żądanie ustanowienia odrębnej własności lokali w zasadzie za usprawiedliwione, upoważnić zainteresowanego uczestnika postępowania do ich wykonania, tymczasowo na jego koszt. W razie przeszkód stawianych przez innych uczestników, sąd w postanowieniu wstępnym lub w postanowieniu oddzielnym - może wydać stosowne nakazy lub zakazy. Stosownie do treściart. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokojeniu ich potrzeb mieszkaniowych. Dla dokonania oceny, czy dany lokal spełnia kryteria samodzielności sąd władny jest skorzystać z opinii biegłego w zakresie spraw architektoniczno budowlanych (post. Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997r., III CKN 14/97, OSNC 1997/8/115).
Koszty adaptacji strychu na potrzeby odrębnej własności lokalowej (w momencie ich dokonywania jeszcze podziału budynku na dwie części) ponieśliJ. S.iF. S. (1). Koszty te biegłyS. S.określił na 1.628,82 zł (k. 527). Strony tej części opinii nie kwestionowały. Koszty umożliwienia dostępu do zabezpieczeń przedlicznikowych wyniosły 874,80 zł i były udokumentowane fakturą. Łącznie koszty prac adaptacyjnych niezbędnych do ustanowienia odrębnej własności lokalowej wyniosły 2.503,62 zł. Ponieważ podziałem budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych (poza budynkiem tzw. sali) byli zainteresowani wyłącznieJ. S.iF. S. (2), a potem jego następcy prawni, winni oni ponieść po połowie opisane wyżej koszty. Z tego tytułu Sąd Rejonowy zasądził w punkcie 10 postanowienia zapłatę przezJ. S.M. B. (1)iM. S. (1)kwoty 437,40 zł tak, aby zainteresowani istotnie ponieśli te koszty po połowie.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart. 7 ust.1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokaliodrębną własność lokalu można ustanowić w drodze orzeczenia sądu znoszącego współwłasność. Odmowy ustanowienia odrębnej własności lokalowej jako formy zniesienia współwłasności przez podział nieruchomości nie mogą usprawiedliwiać same konfliktowe stosunki między współwłaścicielami (post. Sądu Najwyższego z 4 października 2002 r., III CKN 1283/00, OSNC 2003/12/170; post. Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2002r., IV CKN 975/00, LEX nr 57201). Zgodnie zart. 2ust. 4 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, do lokalu mogą przynależeć jako części składowe pomieszczenia, choćby do niego nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w szczególności piwnica i strych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zniesienia współwłasności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w drodze ustanowienia dwóch odrębnych własnościowych lokali - jednego dla wnioskodawców, drugiego dla następców prawnychF. S. (1).
W ocenie Sądu Rejonowego, kwestia skonfliktowania stron nie jest w niniejszej sprawie przeszkodą od ustanowienia odrębnej własności lokalowej. Na nieruchomości w chwili obecnej mieszka jedynieJ. S.. Następcy prawniF. S. (1)M. B. (1)iM. S. (1)mają inne centra życiowe i nie zamierzają przeprowadzać się do miejscowościB.. Dla nich w chwili obecnej lokal mieszkalny z przynależnościami stanowi jedynie spadek po ojcu. Ustanowienie przez Sąd odrębnej własności lokalowej uwzględnia faktyczny podział nieruchomości dokonany ponad 30 lat temu i faktyczne użytkowania przez strony działki zabudowanej.
Mając na uwadze omawiane okoliczności Sąd Rejonowy dokonał podziału majątku wspólnegoA. S. (2)iA. S. (1)oraz działu spadku poA. S. (2)iA. S. (1)orzekając jak w punkcie 5. postanowienia.
Sąd Rejonowy wskazał, że stosownie doart. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, nieruchomość wspólną stanowi grunt lub części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, w razie wyodrębnienia własności lokalu właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu. Udział ten odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi. Sąd pierwszej instancji ustalił, iż prawo własnościdziałki gruntu numer (...)wydzielonej zgodnie z opinią i projektem podziału biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r. sporządzonym do sprawy Sądu Rejonowego w Trzciance sygn. I Ns 72/08 oraz pozostałe części budynku posadowionego na tej działce, nie służące wyłącznie zaspokajaniu indywidualnych potrzeb właścicieli poszczególnychlokali numer (...)opisanych wyżej, w tym urządzenia, instalacje, pozostają jako nieruchomość wspólna we współwłasności każdorazowego właścicielalokalu mieszkalnego numer (...)opisanego wyżej w 41/100 częściach jako prawo związane z własnościąlokalu numer (...)oraz każdorazowego właścicielalokalu mieszkalnego numer (...)opisanego wyżej w 59/100 częściach jako prawo związane z własnościąlokalu numer (...).
W niniejszej sprawie, ponieważ powierzchnialokalu nr (...)wraz z pomieszczeniami przynależnymi wyniosła 275,84 m2, powierzchnialokalu nr (...)wraz z pomieszczeniami przynależnymi wyniosła 402,81 m2, zatem łączna powierzchnia lokali wyniosła 678,65 m2, udział właścicielalokalu nr (...)–J. S.w nieruchomości wspólnej wynosi 41/100, natomiast udział spadkobiercówF. S. (1)–M. B. (1)iM. S. (1)- wynosi odpowiednio 59/100. Sąd Rejonowy uznał przy tym, że w świetle wskazanych wyżej przepisów brak podstaw do innego określenia udziałów w nieruchomości wspólnej. Podział taki jest przy tym klarowny i odpowiada różnicom w wartości poszczególnych mieszkań wyrównywanym przez dopłaty.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie zart. 212 § 3 k.p.c., jeżeli ustalone zostały spłaty, sąd oznacza termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek.
W niniejszej sprawie występują różnice pomiędzy wartościami przyznanych stronom w wyniku podziału fizycznego składników majątkowych w stosunku do posiadanych udziałów w spadku poA. S. (2)iA. S. (1). PoA. S. (2)spadek w zakresie gospodarstwa rolnego odziedziczyła żonaA. S. (1)oraz troje dzieciJ. S.,F. S. (1)iM. N.. Już jednak udział w gospodarstwie rolnym poA. S. (1)podzielili pomiędzy siebieJ. S.iF. S. (1). Ponieważ w skład majątku wspólnego i spadku poA. S. (2)iA. S. (1)objętym postanowieniem podziałowym w tej sprawie wchodzi jedynie gospodarstwo rolne opisane wyżej, udziały spadkobierców kształtowały się następująco:J. S.7/16, następcy prawni poF. S. (1)–M. B. (1)iM. S. (1)7/16, wreszcieM. N.2/16 (1/4 spadku z 1/2 udziałuA. S. (2)w majątku wspólnym). Sąd Rejonowy dokonał obliczenia wartości przyznanych każdemu z uczestników postępowania składników majątkowych w oparciu o opinięM. B. (3)z uwzględnieniem obliczeń powierzchni mieszkania dokonanych przez biegłegoS. S.. Ilustruje to poniższa tabela.

Lp

Wyszczególnienie

Gospodarstwo rolne - powierzchnia

Gospodarstwo rolne-wartość

J. S.– powierzchnia lub procent udziału w nieruchomości

J. S.Wartość

F. S. (1)powierzchnia lub procent udziału w nieruchomości

F. S. (1)wartość

M. N.powierzchnia

M. N.wartość

1

Wielkość udziałów w gospodarstwie rolnym

1.98.00ha

16/16

7/16

7/16

2/16

2

Wielkość gospodarstwa rolnego wg udziałów na dzień 16.5.1978

1.98.00 ha

177.142,15 zł

177.142,15 : 16 = 11.071,3844 zł x 7 =77.499,69 zł

177.142,15 : 16 = 11.071,38 44zł x 7 =77.499,69 zł

177.142,15 : 16 = 11.071,38 44zł x 2 =22.142,77 zł

3

Działka (...)

0.24.00 ha

177.142,15-26.685,26 zł=150.456,89 zł

4

Działka (...)grunty

0.24.00ha

15.048

0,41% z 0,2120m2

15.048 zł : 2.400m2 = 6,27 zł x2120 = 13.292,40 złx0,41 =5.449,88 zł

0,59% z 0,2120m2

15.048 zł : 2.400m2 = 6,27 zł x2120 = 13.292,40 złx0,41 =7.842,52

280m2

15.048 zł : 2.400m2 = 6,27 zł x280 =1.755,60zł

5

Budynek mieszkalny

305,26 m2

14461:305,26=47,37%

53.005 zł x 47,37% =25.108,47zł

16065:305,26 = 52,63%

53.005 zł x 52,63% =27.896,53 zł

6

Budynek Sali

238,59 m2

38.294,70 zł

238,59m2

38.294,70 zł

7

Budynek gospodarczy III

69,50 m2

13.231,20 zł

69,50 m2

13.231,20 zł

8

Budynek stodoły

61,73m2

7.158 zł

61,73 m2

7.158 zł

9

Budynek inwentarski

83,69m2

8.770 zl

83,69 m2

8.770 zł

10

Budynek gospodarczy-kurnik

158,47 zł

14.950 zł

158,47 m2

14.950 zł

11

Działka (...)

1.74.00 ha

26.685,25 zł

0.86.66 ha dz. 244/2

13.342,62 zł

0.87.34 ha dz. 244/1

13.342,63 zł

12

Razem wartość udziałów w nieruchomości po podziale w orzeczeniu w niniejszej sprawie na 16.5.1978r.

64.290,17zł

72.801,68 zł

40.050,30 zł

13

Różnica w wartości
udziałów

-13.209,52 zł

-4.698,01 zł

+17.907,53 zł

14

Wielkość gospodarstwa rolnego wg udziałów na dzień 24.3.1997

1.98.00 ha

184.632,28 zł

184.632,28 : 16 = 11.539,52 zł x 7 =80.776,64 zł

184.632,28 : 16 = 11.539,52 zł x 7 =80.776,64 zł

184.632,28 : 16 = 11.539,52 zł x 2 =23.079,04 zł

15

Działka (...)

0.24.00 ha

184,632,28-26.685,26 zł=157.947,02 zł

16

Działka (...)grunty

0.24.00ha

15.048zł

0,41% z 0,2120m2

15.048 zł : 2.400m2 = 6,27 zł x2120 = 13.292,40 złx0,41 =5.449,88

0,59% z 0,2120m2

15.048 zł : 2.400m2 =6,27 zł x2120 = 13.292,40 złx0,41 =7.842,52

280m2

15.048 zł : 2.400m2 = 6,27 zł x280 =1.755,60zł

17

Budynek mieszkalny

305,26 m2

14461:305,26=47,37%

72.616,85 zł x 47,37% =34.398,60 zł

16065:305,26 = 52,63%

72.616,85 zł x 52,63% =38.218,25 zł

18

Budynek Sali

238,59 m2

31.912,25 zł

238,59m2

31.912,25 zł

19

Budynek gospodarczy III

69,50 m2

11.026 zł

69,50 m2

11.026 zł

20

Budynek stodoły

61,73m2

5.965 zł

61,73 m2

5.965 zł

21

Budynek inwentarski

83,69m2

7.308,33 zł

83,69 m2

7.308,33 zł

22

Budynek gospodarczy-kurnik

158,47 zł

14.070,59 zł

158,47 m2

14.070,59 zł

23

Działka (...)

1.74.00 ha

26.685,25 zł

0.86.66 ha dz. 244/2

13.342,62 zł

0.87.34 ha dz. 244/1

13.342,63 zł

24

Razem wartość nieruchomości po podziale w orzeczeniu w niniejszej sprawie na 16.5.1978r i różnica wartości udziałów

184.632,28 – 31.912,25 zł – 1.755,60 zł =150.964,43
Różnica między braćmiJ.iF. S. (1)
(70.182,10 + 80.782,32=150.964,42 :2=75,482,21 zł – 70.182,10 =- 5.300,11zł

70.182,10zł
(+5.300,11 zł)

80.782,32 zł
(-5.300,11 zł)

Przedstawione w tabeli wyliczenia pokazują sposób ustalenia dopłat pomiędzy uczestnikami. Jeżeli chodzi o podzielonądziałkę (...)Sąd Rejonowy przyjął równe wartościdziałki (...)bowiem różnica w powierzchni wynikała jedynie w doliczenia powierzchni zajętej przez słupy energetyczne. Była to rekompensata, która miała doprowadzić do identycznej wartości obydwu nowoutworzonych działek. Ponieważ w opiniiM. B. (3)wskazana została wartość każdego z budynków z osobna, nie było przeszkód do obliczenia wartości każdego z lokali utworzonych w orzeczeniu w niniejszej sprawie poprzez przeliczenie powierzchni tych lokali w powierzchni całego budynku, ustalenie udziału procentowego lokalu w budynku i przemnożenie wyniku przez wartość całego budynku. Rozliczenie uczestniczkiM. N.nastąpiło według stanu na dzień podziału majątku wspólnego i otwarcia spadku poA. S. (2)to jest na 16 maja 1978 r. Uczestniczka nie miała bowiem udziału w gospodarstwie rolnym po matceA. S. (1). Rozliczenie udziałówJ. S.iF. S. (1)nastąpiło według stanu na dzień otwarcia spadku poA. S. (1)to jest 24 marca 1997 r. Od tego dniaJ. S.iF. S. (1)mogli dokonać ostatecznego podziału majątku wspólnego i spadku po rodzicach. Przy ustaleniu dopłat Sąd Rejonowy uwzględnił stanowisko prezentowane przezF. S. (1)a potem jego następców prawnychM. S. (1)iM. B. (1), iż nie chcą oni jakichkolwiek spłat odM. N.. Z tego powodu Sąd ten zasądził od uczestniczkiM. N.spłatę jedynie na rzeczJ. S.w wysokości 13.209,53 zł. Różnice pomiędzy wartością przyznanych nieruchomości a posiadanych udziałów w wysokości 5.300,11 zł Sąd Rejonowy zasądził odM. B. (1)iM. S. (1)solidarnie na rzeczJ. S.. Solidarność ta wynika z nieprzeprowadzenia jeszcze działu spadku poF. S. (1)(art. 1034 § 1 k.c.).
Ustalając rozłożenie spłat na raty Sąd pierwszej instancji uwzględnił sytuację materialnąM. N.,M. B. (1)iM. S. (1).M. N.nie pracuje. Dochody uczestników nie są duże, a spłaty mogą stanowić dla nich realną uciążliwość. RównocześnieJ. S.wystąpił z wnioskiem o dokonanie podziału majątku wspólnego i działu spadku ponad 30 lat po śmierci ojca i 10 po śmierci matki. Wnioskodawcy zatem nie spieszyło się z rozliczeniem spadku po rodzicach. Ratalna spłata w tej sytuacji winna zostać przez niego zaakceptowana. Odsetki Sąd Rejonowy określił jako należne od każdej kolejnej raty, a data płatności poszczególnych rat uwzględnia czas uzyskiwania wynagrodzenia przez uczestników.
Sąd Rejonowy zauważył, żeart. 686 k.p.c.orazart. 46 k.r.o.w zw. zart. 207 k.c.uprawnia uczestników postępowania o podział majątku wspólnego i dział spadku do dochodzenia z postępowaniu działowym roszczeń z tytułu rozliczenia pożytków. Mogą zatem domagać się pożytków odpowiadających przypadającemu im udziałowi w tym majątku. Sąd Rejonowy podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08, LEX nr 490512, iż za podstawę rozliczenia pożytków nie sposób przyjąć pożytków potencjalnych, lecz jedynie pożytki rzeczywiste, czyli realnie uzyskane.
W niniejszej sprawie roszczenie o rozliczenie pożytków zgłosił wnioskodawcaJ. S.. Domagał się on ostatecznie zapłacenia przezF. S. (1)a potem jego następców prawnych kwoty 12.180 zł, czyli połowy wszystkich obliczonych przez niego pożytków. Bezsporne w sprawie było, że przez okres 7 latF. S. (1)użytkował samodzielniedziałkę (...). Jednakże wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających uzyskanie przezF. S. (1)z tytułu tego użytkowania kwoty 24.360 zł, ani też żadnej innej kwoty. Sąd Rejonowy podkreślił zaś, że pożytki nie mogą mieć charakteru hipotetycznego. Tym samym roszczenie to, zdaniem Sądu Rejonowego, musiało zostać oddalone w całości. Sąd ten zaznaczył przy tym, iż sam wnioskodawca wykorzystywał częśćdziałki (...)w zakresie uprawy warzyw, jako miejsce do naprawiania samochodów przez syna czy miejsca zamieszkiwania jego syna z rodziną a potem osób trzecich. Czynności te przynosiły dochód wnioskodawcy lub jego rodzinie, czy to bezpośredni, czy pośredni, poprzez zmniejszenie wydatków na zakup warzyw, czy ogrzewanie adaptowanego na cele mieszkalne pomieszczenia gospodarczego. Nigdy jednak nie rozliczał się z tego tytułu z pozostałymi spadkobiercami.
Sąd Rejonowy podniósł, że zgodnie zart. 207 k.c.w zw. zart. 618 § 1 k.p.c.wnioskodawca miał prawo domagać się rozliczenia wydatków poniesionych na nieruchomość. W uchwale Sądu Najwyższego z 8 stycznia 1980 r., III CZP 80/79, OSNC 1980/9/157 słusznie zaprezentowano pogląd, iż współwłaściciel, który dokonał nakładów koniecznych na nieruchomość będącą przedmiotem współwłasności, nie może żądać zwrotu wartości tych nakładów, odpowiadających udziałowi pozostałych współwłaścicieli w całości nieruchomości, jeżeli w drodze podziałuquoad usumnie korzystają oni z tej części nieruchomości, na którą zostały te nakłady dokonane. Każdy ze współwłaścicieli używając fizycznie wydzielonej części odpowiadającej wielkości jego udziału, ponosi wszystkie wydatki związane z eksploatacją tej części.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że w niniejszej sprawie nakłady na budynek mieszkalny nadziałce (...)zgłosił wnioskodawcaJ. S.. Nakłady takie akcentował teżF. S. (1), jednakże nie zgłosił ich ostatecznie do rozliczenia. Co do rodzaju poniesionych nakładów strony były zgodne. Zdaniem Sądu Rejonowego, roszczenie to należało jednak oddalić w całości. Po pierwsze,J. S.ponosił nakłady wyłącznie na zajmowane przez siebie od lat mieszkanie. Jedynie remont dachu obejmował cały dom. Użytkowanie przez wnioskodawcę jednego z mieszkań a także niektórych pomieszczeń gospodarczych i przyznanie innej części domu i innych pomieszczeń gospodarczych pozostałym spadkobiercom było równoznaczne z podziałemquoad usummajątku spadkowego i majątku wspólnego. Ponieważ wnioskodawca ponosił nakłady na użytkowane przez siebie pomieszczenia, nie ma prawa żądać, aby pozostali spadkobiercy zwrócili poniesione koszty remontów, z których owoców korzystał dotychczas i korzystał będzie nadal wyłącznieJ. S.. Ze swojej strony uczestnikF. S. (1)ponosił nakłady na zajmowane przez siebie pomieszczenia. Nawet uczestniczkaM. N.wskazywała na remont pokoju w mieszkaniu uczestnikF. S. (1). Każdy winien ponosić nakłady na zajmowane przez sienie obiekty i bezpodstawne jest zadanie zwrotu tych nakładów od pozostałych spadkobierców. Nakłady na przełożenie dachu dotyczyły również ostatecznie dachu domu zajmowanego przezJ. S.. W ocenie Sąd pierwszej instancji, okoliczności te stanowiły podstawę oddalenia wniosku o rozliczenie nakładów. Po drugie, wnioskodawcaJ. S.nie udowodnił wysokości nakładów poniesionych nadziałce (...). Przedłożone kilka rachunków dotyczyło materiałów budowlanych, których ceny, w związku z denominacją, były zupełnie nieadekwatne do obecnych cen. Z rachunków tych wynikało też, że wnioskodawca kupował materiał jak najtańszy. W żaden sposób nie można na podstawie tych rachunków, nawet przyjmując, że rzeczywiście dotyczyły nakładów objętych roszczeniem, ustalić wysokości nakładów opisanej w zgłoszonym roszczeniu. Sporządzona w zakresie nakładów opinia biegłegoS. S.nie może być określona jako miarodajna do ustalenia nakładów, skoro Sąd Rejonowy nie zlecał biegłemu dokonywania takiej wyceny. W tym zakresie, jako nieobjętą zleceniem, Sąd ten pominął opinię biegłegoS. S.. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że roszczenie o rozliczenie nakładów jest roszczeniem o charakterze procesowym, w którym zgodnie zart. 6 k.c.na wnioskodawcy ciążył obowiązek udowodnienia faktów, na których oparte było roszczenie, jak również wysokości żądanej kwoty. W zakresie roszczenia o zwrot nakładów sąd nie działa z urzędu. Ponieważ wysokość zgłoszonego roszczenia o zwrot nakładów na nieruchomość nie została udowodniona, również z tego powodu wniosek o rozlicznie nakładów należało oddalić. Niezależne od tego Sąd Rejonowy wskazał, że błędne było przekonanie wnioskodawcy, iż brat jegoF. S. (1), a potem następcy prawni brata, winni zwrócićJ. S.100% jego nakładów (roszczenie to zostało zmodyfikowane następnie przez potrącenie kilkunastu tysięcy nakładów poniesionych przezF. S. (1)). Zmarły uczestnikF. S. (1)miał bowiem jedynie 7/16 części w spadku, wobec czego możliwe było żądanie spłaty przez niego jedynie 7/16 części ewentualnych nakładów.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.
Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca, zaskarżając je w punktach 5.2.2. i 5.2.3. (co do sposobu podziału budynku mieszkalnego przyul. (...)wB.przez ustanowienie odrębnej własnościlokali nr (...)), punktach 6 i 7 (co do spłat należnych wnioskodawcy od pozostałych uczestników postępowania), punkcie 8 (co do oddalenia wniosku o rozliczenie pożytków) oraz punkcie 9 (co do oddalenia wniosku o rozliczenie nakładów) oraz wnosząc o jego zmianę przez: 1) dokonanie podziału budynku mieszkalnego przyul. (...)wB.przez podział w płaszczyźnie pionowej zgodnie z opinią biegłegoM. B. (3), 2) uwzględnienie wniosku o rozliczenie nakładów wnioskodawcy w wysokości ustalonej przez biegłego, ewentualnie wykazanej przedłożonymi przez wnioskodawcę dokumentami oraz 3) uwzględnienie wniosku o rozliczenie pożytków pobranych przezF. S. (1)z tytułu użytkowaniadziałki nr (...). Skarżący zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 5 k.p.c.w zw. zart. 212 § 2 k.p.c.poprzez zaniechanie pouczenia wnioskodawcy o konieczności zgłoszenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego odnośnie wysokości poniesionych przez niego nakładów, czy też odnośnie okoliczności, iż biegłyS. S.wykroczył poza postanowienie sądu co do postawionych przed nim problemów i wysokości wyliczonych przez niego nakładów; nadto zaniechanie pouczenia wnioskodawcy, iż sąd nie bierze pod uwagę wartości przedstawionych w złotych sprzed denominacji,

2
naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 213 k.p.c.orazart. 228 k.p.c.poprzez uznanie za nieudowodnioną wysokości nakładów poczynionych przez wnioskodawcę z uwagi na fakt, iż były to wartości sprzed denominacji, pomimo iż wysokość denominacji i kwestia przeliczenia złotego na jego obecną wartość jest okolicznością, którą sąd winien uwzględnić z urzędu,

3
naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 229 k.p.c.poprzez uznanie za nieudowodnioną wysokości nakładów poczynionych przez wnioskodawcę, pomimo iż pozostali uczestnicy nie zaprzeczali tej okoliczności i potwierdzali fakt dokonanych nakładów oraz nie negowali opinii biegłegoS. S.w tej kwestii,

4
naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.przez uchybienie zasadzie swobodnej oceny dowodów, w wyniku czego sąd uznał za nieudowodnioną wysokość nakładów poczynionych przez wnioskodawcę na nieruchomości wspólnej stron, które spowodowały korzyść dla wszystkich uczestników w postaci wzrostu wartości całej nieruchomości,

5
naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 228 k.p.c.poprzez uznanie za nieudowodnioną wysokości pożytków uzyskanych przez uczestnikaF. S. (1)z tytułu użytkowania - uprawy pola, pomimo iż dochód z jednego hektara przeliczeniowego wynika z obowiązujących regulacji prawnych,

6
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że dokonanie podziału budynku mieszkalnego położonego wB., gminaT., przyul. (...)i ustanowienie odrębnej własności lokali nr l i 2 w sposób opisany w punktach 5.2.2 oraz 5.2.3. zgodnie z opinią biegłegoS. S.z lutego-marca 2012 r. jest właściwe, mimo iż zasadnym było dokonanie podziału budynku w płaszczyźnie pionowej, zgodnie z opinią biegłegoM. B. (3), w szczególności w sytuacji, gdy w ten sposób podzielony został strych budynku, czego biegłyS. S.nie uwzględnił.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelujący określając zakres zaskarżenia wskazał wprawdzie tylko punkty 5.2.2, 5.2.3, 8 i 9 postanowienia z 4 kwietnia 2013 r., jednak z uwagi na ugruntowaną w orzecznictwie zasadę tzw. integralności orzeczeń działowych (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 1964 r., III CR 294/64, OSNCP 1965, nr 7-8, poz. 130 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 1999 r., III CKN 63/98, nie publ.) uznać należy, że w istocie apelacja zwalczała całość rozstrzygnięcia o sposobie podziału majątku wspólnego i dziale spadku, dopłatach i roszczeniach z tytułu pożytków i nakładów, stąd w takich też granicach Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na skutek złożonego przez wnioskodawcę środka zaskarżenia. Rozstrzygnięcie o sposobie działu gospodarstwa rolnego determinowało bowiem wysokość ewentualnych dopłat, względnie spłat i odwrotnie - wysokość świadczeń mających na celu wyrównanie wartości poszczególnych udziałów, rozpatrywana w kontekście możliwości majątkowych wnioskodawcy i uczestników, wpływała na wybór takiego sposobu wyjścia ze współwłasności, który byłby adekwatny do realiów sprawy, uzasadniony ekonomicznie i zapewniał rzeczywistą możliwość wykonania postanowienia działowego.
Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd Okręgowy stwierdził, że z uwagi na uzgodnienie przez wnioskodawcę i uczestników na etapie postępowania apelacyjnego wspólnego stanowiska co do sposobu podziału majątku wspólnego i działu spadku poA. S. (2)iA. S. (1)oraz cofnięcie przez wnioskodawcę wniosków o rozliczenie nakładów i pożytków, zaskarżone postanowienie należało zmienić - w całości - adekwatnie do ustalonego przez wnioskodawcę i uczestników zgodnego wniosku, natomiast w części, w której wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy zostały cofnięte, postępowanie należało umorzyć.
Sąd Okręgowy w oparciu oart. 382 k.p.c.podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz powiązane z nimi rozważania prawne co do ustroju majątkowego panującego w małżeństwieA.iA. S. (1), składu majątku wspólnegoA.iA.małż.(...), wielkości udziałów tych małżonków w majątku wspólnym, jak również składu spadków po tych osobach oraz kolejności dziedziczenia i wielkości udziałów spadkowych wnioskodawcy i uczestników w gospodarstwie rolnym, stanowiącym nieruchomość zapisaną wksiędze wieczystej KW nr (...). Skład majątku wspólnegoA.iA.małż.(...)i spadków po nich nie był ostatecznie sporny i nie budził wątpliwości. Z kolei porządek dziedziczenia poA. S. (2), zm.(...)1978 r. (przez żonę,A. S. (1)oraz dzieci:F. S. (1),J. S.iM. N.– w ¼ każdy ze spadkobierców),A. S. (1), zm.(...)1997 r. (w zakresie gospodarstwa rolnego przez synów:F. S. (1)iJ. S.po ½ każdy z nich) orazF. S. (1), zm.(...)2010 r. (przez dzieci:M. B. (1)iM. S. (1)po ½ każde z nich) wynikał z dokumentów urzędowych w postaci postanowień Sądu Rejonowego wT.z 16 czerwca 1997 r., sygn. akt I Ns 90/97 (k. 33 akt I Ns 90/97 SR w Trzciance) i 22 marca 2011 r., sygn. akt I Ns 72/11 (k. 15 akt I Ns 72/11 SR w Trzciance). Ustaleń w omawianym zakresie nie podważał apelujący, który kwestionował jedynie sposób podziału majątku wspólnego i działu spadku poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali w wybrany przez Sąd Rejonowy sposób, wysokość zasądzonych dopłat oraz podważał oddalenie jego wniosków o rozliczenie nakładów i pożytków ze spadkowej nieruchomości.
Po wstępnym uzgodnieniu stanowisk na rozprawie apelacyjnej w dniu 3 grudnia 2013 r. wnioskodawcaJ. S.oraz uczestnicyM. N.a takżeM. B. (1)iM. S. (1)w pismach odpowiednio: z 3 grudnia 2013 r. (k. 844), 13 grudnia 2013 r. (k. 845-846) i 11 grudnia 2013 r. (k. 847, k. 849) oraz na rozprawie apelacyjnej w dniu 28 lutego 2014 r. (protokół skrócony k. 871-872) uzgodnili wartość majątku podlegającego podziałowi, tj. nieruchomości położonej wB., gm.T., objętejksięgą wieczystą (...), składającej się zdziałek geodezyjnych nr (...), jak również ostatecznie, już jednoznacznie i kategorycznie, zgodnie wnieśli o dokonanie podziału majątku wspólnego i działu spadku poA. S. (2)iA. S. (1)w ten sposób, aby prawo własności nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej (...), obejmującejdziałki nr (...)przyznać w całości wnioskodawcy oraz zasądzić od niego spłaty: na rzeczM. B. (1)iM. S. (1)po 37.000 zł iM. N.21.000 zł, płatne do 3 czerwca 2014 r. z równoczesnym zobowiązaniem uczestnikówM. N.,M. B. (1)iM. S. (1)do wydania wnioskodawcy przedmiotowej nieruchomości do 3 czerwca 2014 r. Tak sformułowany zgodny projekt podziału nie sprzeciwiał się prawu ani zasadom współżycia społecznego, nie naruszał też w sposób rażący interesu osób uprawnionych, stąd był dla Sądu Okręgowego wiążący. Nadmienić przy tym należy, że w zakresie ruchomości wnioskodawca i uczestnicyM. N.oraz poprzednik uczestnikówM. B. (1)iM. S. (1),F. S. (2)dokonali już podziału majątku wspólnego i działu spadku poA. S. (2)iA. S. (1)ugodą sądową z 9 listopada 2010 r. (k. 418-420), co skutkowało umorzeniem postępowania w tej części postanowieniem z 9 listopada 2010 r. (k. 422).
Reguły podziału majątku wspólnego i działu spadku, obejmującego gospodarstwo rolne, określająart. 211-218 k.c., stosowane odpowiednio na podstawie odesłania zart. 46 k.r.o.iart. 1035 k.c., przy uwzględnieniuart. 622-623 k.p.c.Z przepisów tych wynika, że ustawodawca dokonał hierarchicznego uszeregowania sposobów podziału majątku wspólnego i działu spadku, obejmującego gospodarstwo rolne oraz kryteriów decydujących o wyborze danego sposobu. Zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego (odpowiednio: podział majątku wspólnego i dział spadku obejmującego takie gospodarstwo) winno nastąpić przede wszystkim w sposób wynikający ze zgodnego wniosku uczestników. Zart. 622 k.p.c.iart. 623 k.p.c.wynika wyraźnie preferencja wyboru tego sposobu zniesienia współwłasności, który został zaproponowany zgodnie przez uczestników. Zgodnie bowiem z kategorycznym brzmieniemart. 622 § 2 k.p.c., gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli projektowany sposób podziału nieruchomości na części (w przypadku uzgodnienia zniesienia przez podział fizyczny) został zaznaczony na planie sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. Jeżeli natomiast brak podstaw do wydania takiego postanowienia, a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, wówczas sąd winien dokonać tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym, a różnice wartości wyrównać przez dopłaty pieniężne (art. 623 k.p.c.).
Powołane przepisy korespondują z regulacją prawa materialnego. Jeżeli chodzi o sam sposób działu gospodarstwa rolnego zasadniczym, preferowanym przez ustawodawcę, sposobem jest podział fizyczny (art. 211 k.c.). Mimo że gospodarstwo rolne nie jest rzeczą, lecz zbiorem rzeczy (nieruchomości i ruchomości oraz inwentarza żywego – por.art. 553k.c.), to jednak co do preferowanego w hierarchii sposobu zniesienia współwłasności nie ma różnic w stosunku do ogólnych reguł dotyczących rzeczy. Zart. 213 k.c.wynika bowiema contrario, że jeżeli zniesienie współwłasności przez podział gospodarstwa rolnego między współwłaścicieli jest możliwe, należy przede wszystkim rozważyć ten sposób zniesienia współwłasności. Gdyby to okazało się niemożliwe, wchodzą w grę zasady zniesienia współwłasności opisane w artykułach następnych, z których w pierwszej kolejności ustawodawca wymienił przyznanie gospodarstwa jednemu ze współwłaścicieli, na którego wyrażą zgodę pozostali (art. 213 k.c.), a w razie braku zgody – przyznanie gospodarstwa temu ze współwłaścicieli, który je prowadzi lub stale w nim pracuje (art. 214 § 1 k.c.), bądź gdy warunki te spełnia kilku współwłaścicieli albo jeżeli nie spełnia ich żaden ze współwłaścicieli – temu, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia (art. 214 § 2 k.c.). W wypadku natomiast niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa lub na wniosek wszystkich współwłaścicieli zniesienie współwłasności winno nastąpić przez sprzedaż licytacyjną gospodarstwa rolnego stosownie do przepisówk.p.c.(art. 214 § 3 i 4 k.c.).
Konkludując, jeżeli współwłaściciele złożą zgody wniosek o podział majątku wspólnego i dział spadku, obejmującego gospodarstwo rolne, wówczas sąd, po stwierdzeniu że uzgodniony projekt działu nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych, winien wydać postanowienie zgodne z wnioskiem (dokonując podziału fizycznego, o ile wnioskowany sposób jest zgodny zart. 213 k.c.) albo przez przyznanie go jednemu ze współwłaścicieli, bądź przez sprzedaż rzeczy. Taka też sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.
Uzgodniony przez wnioskodawcę i uczestników projekt działu nie tylko nie sprzeciwia się prawu, ale wręcz modelowo realizuje preferowany przez ustawodawcę wart. 622 § 2 k.p.c.w zw. zart. 212 § 2 k.c.sposób wyjścia ze współwłasności. Przez przyznanie całego gospodarstwa wnioskodawcy zostanie zachowana jego integralność, co zapobiegnie jego skarłowaceniu i dzięki czemu nie straci ono na wartości oraz możliwa będzie kontynuacja produkcji rolnej i osiąganie efektów gospodarczych. Taki sposób działu uwzględnia też interes wszystkich uczestników, z których tylkoJ. S.(zamieszkały wB.) jest osobą związaną z rolnictwem, zaś uczestniczkaM. N.(zamieszkała wK., będąca z zawodu pielęgniarką) nie była zainteresowana uprawą roli wB., podobnie jak uczestnicyM. B. (1)(zamieszkała wS., będąca nauczycielką) iM. S. (1)(zamieszkały wW.). Ten sposób działu uchroni też strony przed dalszymi konfliktami, jakie nieuchronnie wystąpiłyby w przypadku wyodrębnienia lokali np. na tle zarządzania nieruchomością wspólną, bądź relacji sąsiedzkich. Nadto, ten sposób jest adekwatny do sytuacji majątkowej współwłaścicieli, zapewnia możliwość rzeczywistego wykonania postanowienia. Wnioskodawca, jak wynika z jego oświadczenia na rozprawie w dniu 28 lutego 2014 r. (e-protokół na płycie DVD k. 873, czas 7:20) gwarantuje możliwość spłaty pozostałych uczestników, otrzymał promesę udzielenia kredytu, który ma poręczyć jego syn. Należy przy tym podkreślić, że ustalona przez wnioskodawcę i uczestników ogólna wysokość spłat jest odpowiednia do wartości nieruchomości (została uzgodniona przez wszystkich zainteresowanych), a zaproponowana wysokość poszczególnych spłat należnychM. N.,M. B. (1)iM. S. (1)odpowiada w zaokrągleniu wysokości ich udziałów. W przypadkuM. N.udział ten wynosił 2/16 części, tj. 1/4 udziału w spadku poA. S. (2), obejmującego udział wynoszący 1/2 w gospodarstwie rolnym, wynikający z równych udziałów w majątku wspólnymA.iA. S. (1)(1/4 x 1/2 = 1/8). W przypadkuM. B. (1)iM. S. (1)udziały te wynosiły po 7/32 części. Uczestnicy ci byli spadkobiercamiF. S. (1), każdy z nich w 1/2 części. Z koleiF. S. (1)odziedziczył w 1/4 spadek poA. S. (2), obejmujący udział w gospodarstwie rolnym wynoszący 1/2, a nadto odziedziczył w 1/2 spadek w zakresie gospodarstwa rolnego poA. S. (1). Spadek poA. S. (1)obejmował zaś jej własny udział w majątku wspólnym, na który składało się gospodarstwo rolne, wynoszący 1/2 oraz udział wynoszący 1/4 w spadku poA. S. (2), czyli w zakresie gospodarstwa rolnego udziałA. S. (1)wynosił 5/8, co oznacza, żeF. S. (1)z tytułu spadku poA. S. (1)przypadł udział w gospodarstwie rolnym wynoszący 5/16. Łączny udziałF. S. (1)w spadkowym gospodarstwie rolnym wynosił zatem 7/16 i składał się na niego udział z tytułu dziedziczenia poA. S. (2)wynoszący 1/8 (1/4 x 1/2) oraz udział z tytułu dziedziczenia poA. S. (1)wynoszący 5/16 (1/2 x 5/8 = 5/16). Z kolei udziałyM. B. (1)iM. S. (1)w spadku poF. S. (1)wynosiły po 1/2, czyli ich udział w gospodarstwie rolnym wynosił po 7/32 (1/2 x 7/16). Wysokość spłaty przez wnioskodawcę i uczestników została uzgodniona na 95.000 zł i winna rekompensować udziały wynoszące łącznie 18/32 (4/32M. N.+ 7/32M. B. (1)+ 7/32M. S. (1)). Zgodnie z matematycznym wyliczeniem uczestnikom powinny zatem przypaść kwoty:M. B. (1)iM. S. (1)po 36.944,45 zł, zaśM. N.21.111,10 zł. Strony zgodnie zaproponowały kwoty odpowiednio po 37.000 zł i 21.000 zł. Ponieważ nie odbiegały one istotnie od kwot, które miały przypaść uczestnikom, należało spłatę podzielić między uczestników adekwatnie do ich zgodnego wniosku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie orzekając jak w punkcie I.1. lit. a i b sentencji. W punkcie I.1. lit c. Sąd Okręgowy, stosownie do zgodnego wniosku uczestników, nakazałM. N.,M. B. (1)iM. S. (1)wydaćJ. S.spadkową nieruchomość do 3 czerwca 2014 r. Rozstrzygnięcie to wynika z treściart. 624 zd. 2 k.p.c., który stanowi, że jeżeli w wyniku podziału całość rzeczy przypadnie współwłaścicielowi, który nie włada tą rzeczą lub jej częścią, sąd w postanowieniu o zniesieniu współwłasności orzeknie również co do wydania jej przez pozostałych współwłaścicieli, określając stosownie do okoliczności termin wydania.
W pozostałej części postępowanie podlegało umorzeniu na podstawieart. 355 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Wobec cofnięcia przez wnioskodawcę wniosku o rozliczenie nakładów i pożytków, wydanie postanowienia co do tych kwestii stało się zbędne (punkt I.2.). Nadmienić należy, że roszczenia z tytułu posiadania rzeczy, w tym o rozliczenie nakładów i pożytków na rzecz, mają charakter odrębnych roszczeń i z tego względu podlegają regułom właściwym dla roszczeń zgłaszanych w procesie. Roszczenia te stanowią w istocie osobne żądania, które co do zasady winny być rozpoznawane w procesie, zaś jedynie ze względu na kompleksowy charakter postępowania o dział spadku i podział majątku wspólnego zostały przekazane do trybu nieprocesowego (art. 618 § 1 i 2 k.p.c.). W tym zakresie możliwe było cofnięcie wniosku, gdyż okoliczności sprawy nie wskazywały, aby czynność ta była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzała do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania za postępowanie przed sądem pierwszej instancji Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Brak było podstaw do odstąpienia od ogólnej reguły, obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Nadto, uczestnicy zgodnie wnieśli o zaniechanie wzajemnego rozliczania kosztów i obciążenie ich kosztami postępowania w zakresie już przez nich poniesionym.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 520 § 1 k.p.c.kierując się tożsamymi względami.
SSO D. SilskaSSO M. MiczkeSSR M. Grzegorczyk-Pomin