Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 364/14
Data wyroku: 2014-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Tomasz Szaj, Robert Bury, Dorota Gamrat-Kubeczak

sygn. akt II Ca 364/14

POSTANOWIENIE
Dnia 11 września 2014 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Dorota Gamrat-Kubeczak
Sędziowie:  SO  Robert Bury (spr.)
SO  Tomasz Szaj
Protokolant: Lidia Saga - Kolasa
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2014 roku wS.
sprawy z wnioskuE.B.
z udziałemM. J.,A. N.,W. A., iW. R.
o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poB. J.
na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestniczkiA. N.od postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2013 roku w sprawie II Ns 3604/12

1
zmienia zaskarżone postanowienie w punkcie I. ten sposób, że zmienia postanowienie Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 5 lipca 2010 roku w sprawie II Ns 175/10 o stwierdzenia nabycia spadku poB. J.w punkcie II. i stwierdza, że spadek poB. J., zmarłym 28 grudnia 2009 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wS., na podstawie ustawy nabyły wprost:

a
E. B., córkaB.iA.w ½ części;

b
A. N., córkaB.iA.w ½ części;

2
strony ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt II Ca 364/14

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 roku w sprawie z wnioskuE.B.z udziałemM. J.,A. N.,W. A.,W. R.oddalił wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia, wydanego w sprawie II Ns 715/10 o stwierdzenie nabycia spadku poB. J..
Sąd ustalił, żeB. J.zmarł dnia 28 grudnia 2009 roku wS., był rozwiedziony, miał dwoje dorosłych dzieci -E.B.iA. N.. Sąd Rejonowy Szczecin-P.i Zachód w sprawie II Ns 715/10 dysponował jednym testamentem spadkodawcy z 22 listopada 1989 roku sporządzonym na rzecz ojca -M. J.. Testament notarialny z 17 czerwca 2004 roku, którym spadkodawca rozrządził swoim majątkiem na rzeczK. T.nie był sądowi znany. 5 lipca 2010 roku sąd stwierdził nabycie spadku na rzeczM. J.na podstawie testamentu notarialnego z 22 listopada 1989 roku. W paragrafie 2 testamentu notarialnego z 17 czerwca 2004 roku spadkodawca wydziedziczył córki -E.B.iA. N..K. T.zmarła 12 lipca 2008 roku.
Sąd przyjął, że mimo istnienia późniejszego testamentu, treść jego powoduje, że można go pogodzić z powołaniem do spadkuM. J., ponieważ w chwili otwarcia spadku poB. J.K. T.już nie żyła, a więc nie mogła być spadkobiercą. Postanowienie sądu z 5 lipca 2010 roku jest nadal aktualne i nawet, gdyby sąd w tamtym postępowaniu znał testament spadkodawcy z 2004 roku treść postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku byłaby identyczna.
Postanowienie zostało zaskarżone apelacją przez wnioskodawczynięE.B.i uczestniczkęA. N..
Wnioskodawczyni domagała się zmiany postanowienia Sądu Rejonowego SzczecinP.i Zachód z dnia 5 lipca 2010 roku w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poB. J.w pkt. II sentencji - przez stwierdzenie, że spadek poB. J.na podstawie ustawy nabyły jego córkiE. B.iA. N.każda po 1/2 części, ustalenia, że wskazane w testamencie przyczyny wydziedziczenia wnioskodawczyniE.B.i uczestniczkiA. N.nie istnieją, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do Sądu I instancji do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej. Orzeczeniu Sądu I instancji zarzucono naruszenieart. 946 k.c.,947 k.c.polegające na tym, że odwołaniu ulegają tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu - w niniejszej sprawie: powołanie do spadku poB. J., s.M.iH.jestM. J.,art. 948 § 1 i § 2 k.c.przez niewłaściwą wykładnię, gdyż testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Oświadczenia woli spadkodawcy z dnia 17 czerwca 2004 r. nie można tłumaczyć w dowolny sposób, tj. w taki w jaki uczynił Sąd I instancji przyjmując, że spadkobiercą testamentowym poB. J.jestM. J.. Zarzucono także naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.przez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej oceny wiarygodności i mocy zgromadzonych dowodów bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, w szczególności przez przyjęcie, że spadkobiercą testamentowym poB. J.jestM. J.,art. 227 k.p.c.orazart. 328 § 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c., gdyż Sąd I instancji nie uzasadnił dlaczego nie przeprowadził dowodu z przesłuchania wnioskodawczyniE.B.i uczestniczkiA. N., nie przeprowadził dowodu z protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I Cps 1/11 na okoliczność jego treści, w tym zeznańE.B.iA. N., co miało wykazać charakter relacji utrzymywanych przez spadkodawcę ze swoimi córkami ze swoim ojcemB. J.– spadkodawcą. Sąd miła także nieprawidłowo ustalić, że treść późniejszego testamentu można pogodzić z powołaniem do spadkuM. J., ponieważ w chwili otwarcia spadku poB. J.K. T.już nie żyła.
Apelacja uczestniczkiA. N.zawiera wnioski takie same, jak apelacja wnioskodawczyni. Postanowieniu Sądu zarzucono naruszenieart. 946 k.c.orazart. 947 k.c.- przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ocena czy postanowienia pierwszego testamentu można pogodzić z postanowieniami zawartymi w nowym (kolejnym) testamencie, w szczególności w zakresie powołania do spadku, a w konsekwencji czy należy je uznać za odwołane - powinna zostać dokonana z chwila śmierci testatora, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzić powinna do uznania, że ocena ta powinna być dokonana według chwili sporządzenia nowego testamentu,art. 926 § 2 k.c.przez odmowę stwierdzenia, że wraz siostrą dziedziczę po moim ojcu jako spadkobierczyni ustawowa, w sytuacji gdy spadkobierczyni powołana do całości spadku, tj.K. T.nie może dziedziczyć, gdyż zmarła przed spadkodawcą,art. 227 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.polegające na zaniechaniu przeprowadzenia zgłoszonego dowodu z przesłuchania wnioskodawczyniE.B.i uczestniczkiA. N., na okoliczności ustalenia skuteczności wydziedziczenia, zaniechaniu przeprowadzenia zgłoszonego dowodu z protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I Cps 1/11 na okoliczność jego treści, w tym zeznańE.B.iA. N., w części dotyczącej relacji spadkodawcy z oboma córkami wskazujących na brak podstaw do ich wydziedziczenia,art. 328 § 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.- poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn, dla których Sąd nie przeprowadził wskazanych wyżej dowodów na okoliczność braku podstaw do wydziedziczenia mnie i mojej siostry przez spadkodawcę,art. 670 k.p.c.w zw. zart. 1011 k.c.przez zaniechanie ustalenia przez Sąd - a to w przypadku uznania, że uczestniczkiE. B.orazA. N.zostały skutecznie wydziedziczone przez spadkodawcę - czy posiadają one zstępnych,art. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.przez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej oceny wiarygodności i mocy zgromadzonych dowodów bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, w szczególności przez przyjęcie, że spadkobiercą testamentowym poB. J.jestM. J.. Postawiono także zarzut faktyczny polegający na nieprawidłowym ustaleniu, że treść późniejszego testamentu powołującego do całości spadkuK. T.można pogodzić z powołaniem w pierwszym testamencie do całości spadkuM. J..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

1
Ponowne rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym wyraża się w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i jego subsumcji prawnej, jest zatem kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd Odwoławczy przyjmuje ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny za własne ustalenia, bez konieczności ponownego jego przytaczania. Odmiennie jednak ustalono fakt odwołania testamentu przez spadkodawcę; materialnoprawna ocena faktów przedstawia się więc inaczej od wyrażonej przez Sąd I instancji.

2
W postępowaniu apelacyjnym Sąd II Instancji ustalił z urzędu, że wniosek o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku został złożony w terminie zart. 679 § 1 k.p.c.

3
Wedługart. 946 k.c.odwołanie testamentu może nastąpić w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, stosownie zaś doart. 947 k.c., jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Zasadnicze znaczenie ma w okolicznościach sprawy ustalenie, czy sporządzenie nowego testamentu w dniu 17 czerwca 2004 roku było odwołaniem uprzednio sporządzonego.

4
W testamencie z dnia 22 listopada 1989 roku spadkodawca powołał do całości spadkuM. J., a w testamencie z dnia 17 czerwca 2004 rokuK. T.. Jest oczywiste, że te dwa rozrządzenia testamentowe nie są do pogodzenia, kolejne wyklucza poprzednie. Jednoznaczną wolą spadkodawcy było powołanie do spadkuK. T., a nieM. J.. Istotne w tym przypadku staje się jedynie porównanie treści dwóch testamentów, późniejszy zawiera postanowienie pozostające w zupełnej sprzeczności z poprzednim. Zarzut apelacji naruszeniaart. 948 § 1 i § 2 k.c.są trafne. Trafny jest także zarzut naruszeniaart. 233 § 2 k.p.c.przez dokonanie błędnego ustalenia faktycznego w przedmiocie nieodwołania rozrządzenia testamentowego przez spadkodawcę.

5
Dla powyższego ustalenia bez znaczenia pozostaje, żeK. T.nie dożyła otwarcia spadku. Dla interpretacji postanowień testamentu okoliczność ta nie ma znaczenia; znajduje się poza wolą i świadomością sporządzającego testament w dniu 17 czerwca 2004 roku. jedynie te okoliczności i w tej dacie mogą decydować o woli spadkodawcy. Zarzuty apelacji uczestniczki naruszeniaart. 946 k.c.orazart. 947 k.c.są słuszne.

6
K. T.jako jedyny spadkobierca testamentowy nie dożyła otwarcia spadku, stosownie doart. 927 § 1 k.c., nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Stosownie doart. 931 § 1 k.c.powołane do spadku z ustawy są w takiej sytuacji córki spadkodawcy.

7
Wbrew twierdzeniom obu apelujących w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd nie bada istnienia przyczyn wydziedziczenia; te istotne stają się jedynie przy ustaleniu prawa do zachowku (art. 1008 k.c.). Zarzut obu apelacji naruszeniaart. 227 k.p.c.przez nieprzeprowadzenie bliżej określonych w apelacjach dowodów jest bezpodstawny.

8
Zarzuty apelacji naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.są zupełnie bezpodstawne. Uzasadnienie postanowienia Sądu spełnia warunki ustawowe i jest możliwa jego kontrola instancyjna, a jedynie takie ustalenie stanowi o skuteczności zarzutu naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.

9
Zarzut apelacji uczestniczki naruszeniaart. 670 k.p.c.w zw. zart. 1011 k.c.jest nieadekwatny do stanu prawnego i faktycznego sprawy; Sad nie mógł nawet potencjalnie naruszyćart. 670 k.p.c., aart. 1011 k.c.w sposób oczywisty nie ma zastosowania w tej sprawie.

10
Z powyższych przyczyn postanowienie Sądu I Instancji podlegało zmianie na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.

11
Koszty postępowania ponoszą strony zgodnie zart. 520 § 1 k.p.c.