Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1056/13
Data wyroku: 2014-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska – Statuch, Bożena Wiklak, Małgorzata Stanek
Słowa kluczowe: Uznanie Czynności Za Bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I ACa 1056/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bożena Wiklak (spr.)

Sędziowie:

SA Małgorzata Stanek
SO del. Elżbieta Zalewska – Statuch

Protokolant:

sekr. sądowy Joanna Płoszaj

po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaUbezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z siedzibą wW.
przeciwkoR. S.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt I C 1464/12
1. zmienia zaskarżony wyrok i oddala powództwo oraz zasądza od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z siedzibą wW.na rzeczR. S.kwotę 7.200 (siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;
2. zasądza od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z siedzibą wW.na rzeczR. S.kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 1056/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodziw sprawie z powództwa Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.przeciwkoR. S.uznał umowę, zawartą w dniu 15 lipca 2009 r. przed NotariuszemI. S. (1)w Kancelarii Notarialnej wR.przyul. (...)za numerem rep. A nr(...), na mocy którejF. S.iI. S. (2)dokonali darowizny na rzecz pozwanego szczegółowo opisanych w niej nieruchomości, za bezskuteczną w stosunku do powoda ze względu na przysługującą mu i wynikającą z prawomocnego wyroku Sądu ApelacyjnegowŁ.z dnia 22 grudnia 2009 r. (sygn. akt I ACa 706/09) wierzytelność regresową w kwocie 693.338,07 zł wobecF. J.iI. M.małżonkówS.z tytułu likwidowanej szkody, powstałej na skutek wypadku drogowego, spowodowanego w dniu 17 lipca 1997 r. przez krowę, będącą ich własnością (pkt. 1) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 20.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. 2).
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie ustaleń, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne. Z ustaleń tych wynika, żew dniu 14 lipca 1997 r. w miejscowościT.krowa, wchodząca w skład gospodarstwa rolnego, należącego doF.iI.małżonkówS.(otrzymanego przez nich od rodzicówI. W.iM. W.aktem notarialnym z dnia 12 sierpnia 1987 r.) nagle wtargnęła na jezdnię drogi publicznej i zderzyła się z prawidłowo poruszającym się po tej drodze samochodem osobowym markiN.onr rej. (...),w wyniku czego kierowcaW. P.i pasażerJ. P.doznali szkody.
W związku z wtargnięciem krowy na drogę ojciecI. W.W.został uznany za winnego dokonania nieumyślnego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w ten sposób, że uwiązał na poboczu drogi krowę, która wbiegając na jezdnię, zderzyła się z samochodem markiN.onr rej. (...), w wyniku czegoW. P.iJ. P.doznali uszkodzenia ciała, tj. występku zart. 177 § 2 k.k.i za powyższy czyn został skazany.
Właścicielegospodarstwa rolnego (...)nie dopełnili w 1997 r. ciążącego na nich obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego OC rolników.
J. P.iW. P.w dniu 24 maja 2000 r. skierowali pozew o zapłatę przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW., lecz ich powództwo zostało dwukrotnie oddalone wyrokami Sądu Okręgowego wŁ.z dnia 3 października 2002 r. (sygn. akt XIII C 226/05) oraz z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt XIII C 226/05).
Dopiero wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. (sygn. akt XIII C 226/05) Sąd Okręgowy wŁ.częściowo uwzględnił powództwo.
Sąd Apelacyjny wŁ.wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego wŁ.z dnia 6 maja 2009 r. w zakresie początkowej daty terminu płatności odsetek od zasądzonego zadośćuczynienia i odszkodowania oraz ustalił początkową datę płatności odsetek na 13 sierpień 2000 r. odnośnieJ. P.iW. P.. Sąd Apelacyjny obniżył należność zasądzoną w pkt. 1 b wyroku z kwoty 9.750 zł do kwoty 4.350 zł. W pkt. 1 c wyroku kwotę 88.440 zł Sąd Apelacyjny obniżył do kwoty 5.450 zł, czym częściowo uwzględnił apelację powoda w zakresie odsetek ustawowychod zadośćuczynienia i odszkodowania oraz obniżył skapitalizowaną rentę.
Sądy orzekające w sprawie były zgodne co do tego, żeW. W.razem z żoną przekazał swojej córce i zięciowi, oprócz gospodarstwa, inwentarz żywy i martwy, wchodzący w jego skład. Stąd też - wbrew stanowisku pozwanego Funduszu - przedmiotowa krowa w dacie zdarzenia, wywołującego szkodę, wchodziła w skład gospodarstwa rolnego małżonkówS., stanowiąc ich własność. Niesporne było również, że małżonkowieS.nie zawarli umowy ubezpieczenia OC rolników, w wyniku czego odpowiedzialność za małżonkówS.ponosi Ubezpieczeniowy Funduszu Gwarancyjny, który w takiej sytuacji wypłaca osobie uprawnionej odszkodowanie za szkody na osobie i mieniu.
W dniu 29 grudnia 2009 r. oraz w dniu 8 stycznia 2010 r. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wykonał w całości powyższy wyrok i wypłacił na rzeczJ. P.iW. P.świadczenie w łącznej wysokości 670.486,17 zł, w tym na rzeczW. P.świadczenie w kwocie 85.424,50 zł, zaś na rzeczJ. P.świadczenie w kwocie 581.153,48 zł oraz świadczenie rentowe za pierwszy kwartał 2010 r.w wysokości 2.285,19 zł - łącznie 693.338,07 zł. Nadto na bieżąco wypłaca świadczenie rentowe.
Po wypłacie wymienionych świadczeń powód kilkakrotnie wystąpił doF.iI.małżonkówS.z żądaniem zwrotu wypłaconych świadczeń. MałżonkowieF.iI. S. (2)w odpowiedzi odmówili zapłaty, podnosząc, krowa nie stanowiła ich własności.

Umową z dnia 15 lipca 2009 r., zawartą przed NotariuszemI. S. (1)w Kancelarii Notarialnej wR.przyul. (...)za numerem rep. A nr(...),F. S.iI. S. (2)dokonali darowizny nieruchomości rolnej o obszarze 3,11 ha, położonej we wsiR.w gminieC., oznaczonej wksiędze wieczystej Kw nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy wR.oraz zabudowanej nieruchomości rolnejo obszarze 8,87 ha, położonej we wsiT.w gminieS., oznaczonej wksiędze wieczystej nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy wR., ich synowi - pozwanemuR.iS., nakładając na niego obowiązek ustanowienia służebności i użytkowania 75 arów gruntu wdziałce nr (...)oraz otoczenia darczyńców opieką, którą to darowiznę pozwany przyjął.
R. S., wykonując nałożone obowiązki, ustanowił na rzeczF.iI.małżonkówS.na nieruchomości, położonej we wsiT.gm.S.dożywotnią służebność osobistą, polegającą na korzystaniu z 4 pokoi, kuchni, łazienki, korytarza od strony wschodniej domu, 14 części obory i stodoły, VI części budynków gospodarczych, jednej komory w przechowalni owoców i współkorzystaniu z sortowni owoców oraz nieodpłatne użytkowanie 75 arów sadu nadziałce nr (...).

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w dniu 15 marca 2011 r. skierował do małżonkówS.propozycję rozłożenia spłaty tego roszczenia na raty. Do chwili obecnej Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie wystąpił przeciwko małżonkomS.z pozwem o zasądzenie od nich na swoją rzecz kwot wypłaconych na rzeczJ. P.iW. P..
Powód w dniu 1 grudnia 2012 r. złożył wniosek o zawezwanieI. S. (2)iF. S.do próby ugodowej w przedmiocie solidarnej zapłaty na rzecz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego kwoty 600.000 zł z tytułu regresu kosztów likwidacji szkody powstałej w wyniku wypadku drogowego z dnia14 lipca 1997 r.
MałżonkowieS.nie stawili się na termin posiedzenia sądu w dniu22 kwietnia 2013 r.

MałżonkowieS.po darowaniu gospodarstwa synowi nadal mieszkają razem z synem wT..F. S.iI. S. (2)pobierają emerytury w kwocie po 770 zł.
F. S.ma 65 lat, aI. S. (2)- 60 lat.F. S.leczy się na serce. Przeszedł dwie operacje przepukliny pachwinowej. Nie może dźwigać.I. S. (2)także choruje na serce. Ma chorobę wieńcową. Przeszła operację zaćmy. MałżonkowieS.po darowaniu synowi gospodarstwa nie mają żadnego majątku. Utrzymują się z uzyskiwanych emerytur. Nie są w stanie zwrócić Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wypłaconych przez Fundusz kwotW. P.iJ. P..
W. P.iJ. P.mieszkają w sąsiedniej wsiw odległości około 3 km od pozwanego.
Pozwany ma 27 lat. Jest kawalerem. Ukończył dwuletnią szkołę rolnicząwR.. Wcześniej ukończył technikum mechaniczne. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2009 r. DyrektorOddziału (...)Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał pozwanemu pomoc Finansową w wysokości 50.000 zł na podstawie ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich w ramach programu „Ułatwienie startu młodym rolnikom", finansowanego głównie ze środków(...) Funduszu Rolnego. Warunkiem przyznania pomocy było m.in. nabycie gospodarstwa rolnego oraz posiadanie kwalifikacji rolnika w rozumieniuustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Za powyższą kwotę 50.000 zł pozwany kupił urządzenia chłodnicze.W razie zbycia gospodarstwa pozwany musi zwrócić otrzymaną kwotę 50.000 zł.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne. Podkreślił, że powód jest wierzycielemF.iI.małżonkówS., bowiem przysługuje mu w stosunku do nich wierzytelność pieniężna w kwocie 693.338,07 zł na podstawieart. 110 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, czyli wierzytelność regresowa z tytułu likwidowanej szkody, powstałej na skutek wypadku z dnia 17 lipca 1997 r. Wierzytelność ta nie została do chwili obecnej zaspokojona.

Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie konieczne dla uwzględnienia powództwa przesłanki skargi paulińskiej. Podkreślił zwłaszcza, że ochronie w niniejszej sprawie podlegała wierzytelność pieniężna, istniejąca zarówno w chwili dokonywania czynności krzywdzącej dla powoda (zawierania umowy darowizny z dnia 15 lipca 2009 r.), jak i w momencie wytoczenia powództwa, która dodatkowo była zaskarżalna i wymagalna. Wprawdzie wierzytelność powoda nie była zasądzona od małżonkówS.prawomocnym wyrokiem, ale okoliczność ta nie miała znaczenia jurydycznego.

W ocenie Sądu Okręgowego nastąpiło wymagane przepisemart. 527 § 1 k.c.pokrzywdzenie wierzyciela (powoda w sprawie), wskutek czynności prawnej dłużnika (małżonkówS.), powodującej korzyść majątkową osoby trzeciej (pozwanego w sprawie), działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela oraz zła wiara osoby trzeciej, postrzegana jako wiedza lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią przy zachowaniu należytej staranności o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela.

Sąd Okręgowy wskazał, że na tle przedmiotowej sprawy pokrzywdzenie powoda wyniknęło z będącej następstwem darowizny z dnia 15 lipca 2009 r. niewypłacalności małżonkówS., rozumianej jako stan, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnegonie może przynieść zaspokojenia wierzytelności. MałżonkowieS.przekazali bowiem pozwanemu jedyny wartościowy majątek, którym dysponowali. Stan niewypłacalności istniał nadto zarówno w chwili wystąpienia przez powoda ze skargą pauliańską, jak i w chwili orzekania przez Sąd Okręgowy.

Sąd Okręgowy stanął również na stanowisku, że świadomość małżonkówS.działania z pokrzywdzeniem wierzyciela towarzyszyła im w chwili zawierania umowy darowizny, skoro wypadek miał miejsce w dniu 17 lipca 1997 r., zaś wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. uwzględnione zostało powództwo Funduszu przeciwkoJ. P.iW. P., a nadto ze względu na to, że zdawali sobie sprawę ze skutków dokonywanej czynności, prowadzącej do usunięcia jedynych wartościowych składników z ich majątku.

Rozważania w tym zakresie Sąd Okręgowy poczynił jednak posiłkowo, gdyż ze względu naart. 529 k.c.obowiązuje domniemanie, zwalniające wierzyciela z udowodnienia, że dłużnik działał ze świadomością jego pokrzywdzenia, gdy zaskarżoną czynnością prawną jest umowa darowizny.

Odnośnie do wiedzy lub możliwości, przy zachowaniu należytej staranności, dowiedzenia się przez osobę trzecią, że dłużnik, dokonując czynności prawnej, działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, Sąd Okręgowy zaznaczył, że ze względu na domniemanie istnienia złej wiary osoby trzeciej (pozwanego) w sytuacji, gdy czynnością krzywdzącą dla powoda była darowizna (czynność nieodpłatna), wykazanie tej przesłanki jest zbędne (art. 528 k.c.).

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, orzekając o kosztach procesu na podstawieart. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając gow całości i podnosząc, po sprostowaniu na rozprawie apelacyjnej zawartych w apelacji omyłek pisarskich, następujące zarzuty:

I
przedawnienia roszczenia powoda względem dłużnikówF.iI. S. (2),

II. na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

-art. 527 § 1 k.c.polegające na jego niewłaściwej wykładni w wyniku przyjęcia, że wierzytelność strony powodowej względem małżonkówS.istniała w chwili dokonywania zaskarżonej czynności darowizny, w sytuacji gdy wierzytelność ta powstała dopiero w chwili uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2009 r. i ma inną podstawę prawną niż wierzytelnośćJ. P.względem małżonkówS.,

-art. 527 § 1 k.c.w zw. zart. 118 k.c.w zw. zart. 442 § 1 k.c.(w dawnym brzmieniu) poprzez pominięcie faktu, że wierzytelność względem małżonkówS.ma charakter wierzytelności naturalnej, przedawnionej, co, jak stwierdził Sąd I instancji, wyklucza możliwość wystąpienia z akcją pauliańską wobec faktu, że wierzytelność uległa przedawnieniu z uwagi na niewystąpienie przezJ. P.z powództwem przeciwko małżonkomS.,

-art. 6 k.c.w zw. zart. 527 § 1 k.c.w zw. zart. 528 k.c.poprzez przyjęcie, że nie zostało udowodnione, ażeby małżonkowieS.nie mieli świadomości pokrzywdzenia wierzyciela w sytuacji, gdy domniemanie pokrzywdzenia wierzyciela zostało obalone w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zeznań małżonkówS.,

-art. 528 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie wobec pozwanego, polegające na przyjęciu, że umowa z dnia 15 lipca 2009 r. ma charakter nieodpłatny, podczas gdy umowa ta zawierała zapisy o dożywociu na rzecz małżonkówS., a więc miała charakter ekwiwalentny, wskutek czego należało zbadać, czy pozwanyR. S.wiedział, że małżonkowieS., dokonując spornej czynności, działali ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

-art. 233 k.p.c.w zw. zart. 3 k.p.c., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, która w niniejszej sprawie przybrała charakter dowolnej, polegające tym, że Sąd nie rozważył wszechstronnie wszystkich okoliczności sprawy, wyciągnął z całokształtu materiału dowodowego wnioski, które nie pozostają w związku przyczynowym z poszczególnymi dowodami, w szczególności:

- ustalił w stanie faktycznym, że nieważne było przeświadczenieW. W.co do tego, kto jest właścicielem przedmiotowej krowyi nie ma to wpływu na stan prawny zwierzęcia, podczas gdy powóddo końca prowadzonego postępowania utrzymywał wersję, w którejkrowa należała doW. W., a kwestia własności krowyi przeświadczeniaW. W.ma znaczenie nie tyle z punktu widzenia stanu prawnego zwierzęcia, co z punktu widzenia świadomości małżonkówS.pokrzywdzenia wierzyciela - UFG,

- ustalił w stanie faktycznym, że małżonkowieS.mieli świadomość pokrzywdzenia wierzyciela w sytuacji, gdy jak ustalił Sąd, powód wystąpił do małżonkówS.z żądaniem zwrotu świadczeń po wypłacie zasądzonych kwot na rzeczJ. P., a więc po zapadnięciu ostatecznego wyroku, tj. po 11 latach procesu, a nadto wcześniej nie informował małżonków o toczącym się procesie ani nie wzywał ich do wzięcia udziału w procesie w trybie zawiadomienia,

- ustalił, że małżonkowieS.mieli świadomość pokrzywdzenie UFG,w sytuacji gdy od 22 grudnia 2009 r., tj. od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, zasądzającego na rzeczJ. P.żądane kwoty zadośćuczynienia i odszkodowania, powód nie wystąpił z pozwem przeciwko małżonkomS., a wniosek o zawezwanie do próby ugodowej powód złożył dopiero w dniu 1 grudnia 2012 r., a więc półtora roku po dokonaniu umowy darowizny,

a także poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, polegające na dowolnej ocenie:

- że małżonkowieS.mieli świadomość pokrzywdzenia wierzyciela, podczas gdy o tym fakcie dowiedzieli się z wezwań kierowanych do nich przez UFG, które były datowane po dokonaniu czynności darowizny,

- że strona powodowa wykazała u dłużników istnienie świadomości pokrzywdzenia wierzyciela tylko na podstawie faktu, że wyrokiem z dnia 8 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od UFG na rzeczJ. P.kwotę 600.000 zł, podczas gdy wyrok ten nie był doręczony małżonkomS., bowiem nie występowali oni w charakterze strony w w/w procesie, ani nie byli obecni na ogłoszeniu w/w wyroku,

- że na podstawie faktu dokonania darowizny na rzecz syna przez małżonkówS.można wyciągnąć wniosek, że wiedzieli oni, że nie mogą liczyć w przyszłości na żadne dochody, podczas gdy wskutek darowizny otrzymali oni prawo do wcześniejszej emerytury,

- że umowa zawarta przez małżonkówS.ma charakter nieodpłatny,w sytuacji gdy Sąd nie określił wartości dożywocia na rzecz małżonkówS., który to element zawierała przedmiotowa umowa.
W następstwie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I i II instancji wg norm przepisanych, ewentualnie - o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna. Zaskarżony wyrok, w wyniku uwzględnienia zawartego w apelacji zarzutu przedawnienia, podniesionego również przezI.iF. S.w piśmie z dnia 17 stycznia 2014 r. (k. 316), podlegał zmianie, skutkującej oddaleniem powództwa. Przesłanką skargi pauliańskiej (art. 527 i nast. k.c.) jest bowiem istnienie zaskarżalnej wierzytelności pieniężnej wobec osoby, która dokonała czynności prawnej objętej żądaniem ubezskutecznienia ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, LEX nr 274151).
Objęta ochroną paulińską w niniejszej sprawie, wierzytelność Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego przeciwko małżonkomS., ma bezpośredni związek ze zdarzeniem, do którego doszło w dniu 14 lipca 1997 r.
W dacie przedmiotowego zdarzenia, jak trafnie podniósł apelujący, obowiązywałaustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej(Dz. U. z 1990 r., Nr 59, poz.344 ze zm.), nie zaśustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(j.t. Dz.U. z 2013.392 ze zm.). Zgodnie zart. 159 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.postępowania dotyczące roszczeń odszkodowawczych wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy toczą się według przepisów dotychczasowych. Przepisust. 1stosuje się odpowiednio do postępowań dotyczących roszczeń Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.
Biorąc pod uwagę, że do chwili obecnej z inicjatywy Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego przeciwko małżonkomS.nie zostało wszczęte postępowanie z tytułu przysługującego regresu, a postępowanieW. P.iJ. P.przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu zostało zainicjowane pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, w ramach badania upływu terminu przedawnienia przedmiotowej wierzytelności należało odnieść się do przepisów ustawy obowiązującej w dniu zdarzenia, czyliustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej.
Zgodnie z jej brzmieniem, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, w razie wypłacenia świadczeń osobie poszkodowanej przez sprawcę szkody – rolnika – który nie zawarł umowy ubezpieczenia obowiązkowego OC, zyskuje względem niego prawo do dochodzenia zwrotu wypłaconych kwot (art. 55 ust. 3 w zw. z art. 51 ust. 2 pkt. 2 b). Omawiana ustawa nie uregulowała jednak kwestii przedawnienia roszczeń zwrotnych Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego od sprawcy szkody, lecz orzecznictwo Sądu Najwyższego wypełniło tę lukę.
Wypracowano wówczas pogląd, w myśl którego roszczenie regresowe Funduszu przedawnia się w tym samym czasie, co roszczenie poszkodowanego do sprawcy szkody. Niemniej jednak Fundusz, spłacający poszkodowanego, nabywa zaspokojoną wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty z takim samym ograniczonym terminem przedawnienia, jaki – po odliczeniu okresu, który do tego czasu upłynął – pozostawał poszkodowanemu do dochodzenia odszkodowania od sprawcy szkody. Z tego względu początek biegu terminu przedawnienia roszczenia zwrotnego Funduszu nie może rozpocząć się z dniem, w którym Fundusz – jako zobowiązany do świadczenia – naprawił szkodę(uzasadnienie wyroku SN z dnia 11 lutego 2003 r., V CKN 1664/00, Lex nr 79115).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należało ustalić, czy roszczenieJ. P.iW. P.wobec małżonkówS.uległo przedawnieniu, przyjmując za podstawę czynionej w tym zakresie analizy, obowiązujący w dacie szkodyart. 442 k.c., a nie obowiązujący od dnia 10 sierpnia 2007 r.art. 4421k.c., przewidujący termin przedawnienia wynoszący 20 lat.
Sąd Najwyższy, badając zagadnienia intertemporalne w kontekście przedawnienia roszczeń deliktowych, wskazał, że roszczenie jest przedawnione w rozumieniuart. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 80, poz. 538), jeżeli do dnia 10 sierpnia 2007r. nie tylko upłynął termin 10-ciu lat określony wart. 442 § 1 zdanie drugie k.c., ale również przed tą datą ujawniła się szkoda (roszczenie stało się wymagalne). Wówczas mają w pełni zastosowanie przepisy dotychczasowe, a nie ma zastosowaniaart. 4421k.c.Art.4421k.c.miałby w sprawie zastosowanie pod warunkiem uznania, że roszczeniaW. P.iJ. P.nie były przedawnione w chwili wejścia tego przepisu w życie. Taki wniosek jest jednak nieuprawniony. SzkodyW. P.iJ. P.ujawniły się bowiem przed 10 sierpnia 2007 r. i przed tą datą upłynęło 10 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę. Do tej poryW. P.iJ. P.nie wystąpili przeciwko małżonkomS.z akcją skutkująca przerwę biegu przedawnienia.
Przepisart. 442 k.c.stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia,w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia sięz upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (§ 1). Jeżeli jednak szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenieo naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (§ 2).
Dla oceny, czy roszczenie strony powodowej przekształciło się w niepodlegające ochronie w trybieart. 527 i nast. k.c.zobowiązanie naturalne, konieczne było zbadanie podstawy prawnej odpowiedzialności małżonkówS.za szkodę doznaną przezW. P.iJ. P.. Skoro krowa stanowiła własność małżonkówS., ich odpowiedzialność winna być rozpatrywana z punktu widzenia konsekwencji zachowania należącego do nich zwierzęcia, które wtargnęło na jezdnię drogi publicznej, doprowadzając do zderzenia z prawidłowo poruszającym się po tej drodze samochodem osobowym markiN., w wyniku czegoW. P.orazJ. P.doznali szkody.
Odpowiedzialność małżonkówS.za tę szkodę wynika zart. 431 k.c.Przepis ten w§ 1stanowi, że kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy.
Wprawdzie w związku z tym zdarzeniem doszło do skazaniaW. W., który sprawował nad zwierzęciem pieczę w chwili wypadku, jednak w odniesieniu do małżonkówS.nie można mówić o popełnieniu przestępstwa, z czym wiązałoby się przyjęcie terminu przedawnienia wynoszącego 10 lat. Uprawniony jest zatem wniosek, że do przedawnienia roszczeń poszkodowanych wobec małżonkówS.doszło z upływem trzech lat od dnia zdarzenia szkodzącego, tj. w dniu 14 lipca 2000 r.
Gdyby nawet przyjąć, w ślad za apelującym, że do odpowiedzialności małżonkówS.ma zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia, wskazany wart. 442 § 2 k.c., to również ten termin upłynął przed dniem 10 sierpnia 2007 r.
W konsekwencji przedawnienia roszczeniaW. P.iJ. P.przeciwko małżonkomS., roszczenia regresowe samego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, który wstąpił w ich wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty, także uległy przedawnieniu. Okoliczność zawezwania małżonkówS.do próby ugodowej przez powoda w dniu 1 grudnia 2012 r., jako że nastąpiła po upływie terminu przedawnienia, nie miała żadnego znaczenia dla jego biegu.
Zważywszy na zasadność najdalej idącego w skutkach zarzutu przedawnienia, odniesienie się do pozostałych zarzutów apelacji stało się zbędne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., oddalając powództwo. Konsekwencją tej zmiany był zmiana zawartego w wyroku rozstrzygnięcia o kosztach procesu przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego stosownie do wyniku sporu (art. 98 § 1 k.p.c.). kwoty 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł w oparciuoart. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego, wskazanego w§ 6 pkt. 7w zw. z§ 13 ust. 1 pkt. 2in principiorozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U.2013.461 j.t.).