Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 199/14
Data wyroku: 2014-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Walczuk, Mirosław Krzysztof Derda, Cezary Olszewski

Sygn. aktI.Ca 199/14

POSTANOWIENIE

Dnia 25 czerwca 2014 roku
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Mirosław Krzysztof Derda

Sędziowie

SO Joanna Walczuk
SO Cezary Olszewski (spr)

Protokolant:

sekr. sądowy Ewa Andryszczyk

po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. W. (1)
z udziałemB. W.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawcyW. W. (1), uczestniczki postępowaniaB. W.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Olecku
z dnia 4 lutego 2014r. sygn.akt I Ns 2836/12
p o s t a n a w i a:

I
Zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 3b w ten sposób, że w miejsce kwoty 105.132 zł (sto pięć tysięcy sto trzydzieści dwa złote) wpisać kwotę 113.177,50 zł (sto trzynaście tysięcy sto siedemdziesiąt siedem złotych 50/100) oraz w punkcie 5 w ten sposób, że „zabezpiecza wierzytelność wnioskodawcyW. W. (1)poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości zobowiązanejB. W.położonej wO.przyul.(...)dla której Sąd Rejonowy w Olecku prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)do kwoty 113.177,50 zł(sto trzynaście tysięcy sto siedemdziesiąt siedem złotych 50/100).”

II
Oddalić apelację uczestniczki postępowania .

III
Oddalić wniosek w przedmiocie zasądzenia na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania przed Sądem II-ej instancji.

Sygn. akt: I. Ca. 199/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 2836/12 Sąd Rejonowy w Olecku: ustalił, że w skład majątku dorobkowego byłych małżonkówW. W. (1)iB. W.wchodzą: nieruchomość zabudowana, oznaczonanumerem geodezyjnym (...), położona wO., przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Olecku prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 219.000 zł, samochód osobowy markiR. (...), rok produkcji 2005nr rej. (...)o wartości 13.000 zł, zabudowa kuchenna o wartości 1.000 zł, lodówka Samsung o wartości 600 zł, zestaw sypialniany o wartości 1.000 zł, zestaw wypoczynkowy wraz z szafą rogowa i kufrem o wartości 2.000 zł, pralka Samsung o wartości 500 zł, telewizorP.o wartości 200 zł, zestaw audio o wartości 100 zł, podkaszarka elektryczna o wartości 50 zł, piła spalinowa markiS.o wartości 350 zł, kosiarka elektryczna o wartości 100 zł, kosiarka spalinowa o wartości 300 zł, kuchenka mikrofalowa o wartości 100 zł (pkt 1); umorzył postępowanie w zakresie wniosku o ustalenie nierównych udziałów (pkt 2); dokonał podziału majątku dorobkowego byłych małżonkówW. W. (1)iB. W.w ten sposób, że: nieruchomość oraz ruchomości opisane w pkt 1 b) - j) oraz l) - n) przyznał na wyłączną własność uczestniczki postępowaniaB. W., zaś piłę spalinową markiS., opisaną w pkt. 1 k) postanowienia przyznał na wyłączną własność wnioskodawcyW. W. (1)(pkt 3 a); zasądził od uczestniczki postępowaniaB. W.na rzecz wnioskodawcyW. W. (1)tytułem spłaty kwotę 105.132 zł, płatną w dwóch równych, półrocznych ratach - pierwsza rata płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia, zaś druga rata płatna w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności w/w rat (pkt 3 b); nakazał pobrać od wnioskodawcyW. W. (1)i uczestniczki postępowaniaB. W.na rzecz Skarbu Państwa kasy Sądu Rejonowego w Olecku kwoty po 10,59 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt 4); oddalił wniosek o udzielenie zabezpieczenia spłaty (pkt 5); ustalił, iż w pozostałym zakresie wnioskodawca i uczestniczka postępowania ponieśli koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 6).
Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń wynikało, żeW. W. (1)iB. W.zawarli małżeństwo dnia(...)r. Dnia 22 stycznia 2009 r.W. W. (1)iB. W.ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską. Wyrokiem z dnia 11 września 2009 r. w sprawie VI RC 1048/09 Sąd Okręgowy w Olsztynie rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Orzeczenie to uprawomocniło się dnia 3 października 2009 r.
Umową sprzedaży z dnia 2 lipca 1996 r. oraz umowami z dnia 4 września 2003 r. oraz 14 października 2003 r.W. W. (1)iB. W.nabyli prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego, położonego wO.Osiedle (...)wraz z udziałem i przynależną piwnicą oraz własność nieruchomości niezabudowanych oznaczonych nr ewidencyjnymi(...),(...)i(...), położonych w gminieŚ.. W treści aktów notarialnych nabycia w/w wpisane są adnotacje o nabyciu ze środków pochodzących z majątku dorobkowego. Środki finansowe na nabycie w/w nieruchomości pochodziły od matki uczestniczkiJ. Ł., która przebywała wówczas nielegalnie w USA i poleciła córce zakup na jej rzecz mieszkania, aby mogła w nim zamieszkać po powrocie do Polski oraz nieruchomości gruntowych jako inwestycji kapitału.(...)zostały nabyte na nazwisko uczestników, albowiemJ. Ł.me mogła wówczas przyjechać do Polski. Umową darowizny z dnia 25 listopada 2008 r. wszystkie w/w nieruchomościW. W. (1)iB. W.darowali na rzecz matki uczestniczkiJ. Ł., w związku z jej powrotem do kraju.
Dnia 25 czerwca 2001 r.W. W. (1)iB. W.nabyli prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz własność budynków, położonych przyul. (...)wO.. Zgodnie z zapisem widniejącym w akcie notarialnym nabycia cena zakupu wyniosła 80.000 zł. Faktycznie nieruchomość ta kosztowała około 110.000 zł. Cena została wpłacona w dwóch ratach: 50.000 zł i 66.000 zł oraz zaliczkowana kwotą 1000 USD. Zgodnie z treścią § 2 w/w umowy, nabycie nastąpiło za „fundusze dorobkowe, objęte obowiązującą ich wspólnością”. Środki finansowe na nabycie w/w nieruchomości pochodziły w całości z sumy ubezpieczenia wypłaconej z polisy na życie siostry uczestniczkiG. Ł.w kwocie 42.000 USD.
W trakcie trwania małżeństwa małżonkowieW.otrzymali od matki uczestniczkiJ. Ł.łącznie kwotę około 77.000 USD. Pieniądze były przesyłane w latach 1997- 2006 na konto walutowe założone na nazwiskoB. W., przy czym środki przesłane w latach 2005-2006, w łącznej kwocie około 60.000 USD zostały zwróconeJ. Ł.. Otrzymane i nie zwrócone środki finansowe w kwocie około 71.000 USD zostały wydatkowane w całości, przez oboje małżonków na bieżące potrzeby i utrzymanie rodziny.
W związku z przekształceniem prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności na nieruchomości przyul. (...)ustanowiono hipotekę na kwotę 2.205 zł.
W trakcie trwania małżeństwaW. W. (1)iB. W.nabyli samochód osobowymarki R. (...)rok produkcji 2005nr rej. (...), zakupiony za kwotę 41.000 zł, z czego kwota 32.000 zł pochodziła z darowizny od matki uczestniczki, zaś kwota 9.000,00 zł pochodziła ze zdanego w rozliczeniu samochoduM. M.. SamochódR. (...)został zakupiony za około 16.000 zł ze środków pochodzących ze spadku po ojcu uczestniczkiR. Ł..
W trakcie trwania małżeństwa uczestnicy nabyli również zabudowę kuchenną, lodówkę, zestaw sypialniany, zestaw wypoczynkowy wraz z szafą rogową i kufrem, pralkę, telewizor, zestaw audio, sprzęt ogrodniczy: narzędzia ogrodnicze, piłę spalinowąS., kosiarkę elektryczną i spalinową oraz kuchenkę mikrofalową. Środki finansowe na nabycie w/w ruchomości pochodziły w całości ze środków finansowych przesyłanych przez matkę uczestniczki postępowania.
Po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej uczestniczka poniosła wydatki z majątku osobistego na wspólny w postaci opłat za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przyul. (...)w kwocie 1.651 zł, za okres od marca 2009 r. do marca 2012 r. oraz w postaci remontu nieruchomości, wymiany pieca i instalacji CO - łącznie 4.900 zł.
Wartość w/w nieruchomości i ruchomości na datę ustania wspólności i cen aktualnych wynosiła: nieruchomość zabudowana, oznaczonanumerem geodezyjnym (...), położona wO., przyul. (...)- 219.000 zł, samochód osobowy markiR. (...), rok produkcji 2005nr rej. (...)- 13.000 zł, zabudowa kuchenna - 1.000 zł, lodówka Samsung - 600 zł, zestaw sypialniany - 1.000 zł, zestaw wypoczynkowy wraz z szafą rogowa i kufrem - 2.000 zł, pralka(...)- 500 zł, telewizorP.- 200 zł, zestaw audio - 100 zł, podkaszarka elektryczna - 50 zł, piła spalinowaS.- 350 zł, kosiarka elektryczna - 100 zł, kosiarka spalinowa - 300 zł i kuchenka mikrofalowa - 100 zł.
AktualnieB. W.zatrudniona jest jako ekspedientka z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 1.111,86 zł netto. Nie posiada innych źródeł finansowania, ani oszczędności.W. W. (1)zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe poza nieruchomością przyul. (...), prowadząc działalność gospodarczą -firmę budowlaną (...)wO..
Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy zważył, że uczestnicy byli zgodni w zakresie przyznania im poszczególnych składników majątku dorobkowego, jak też wartości nieruchomości i ruchomości, które zostały ustalone w oparciu o opinię biegłego. Sąd Rejonowy podkreślił również, że przyznając na rzecz uczestniczki prawie wszystkie ruchomości, miał na uwadze również stanowisko pełnomocnika wnioskodawcy, który wnosił o niezasądzanie spłaty z tytułu podziału ruchomości. W konsekwencji, przyznał na własność uczestniczki nieruchomość zbudowaną, położoną wO.przyul. (...)oraz wszystkie ruchomości, oprócz piły spalinowej markiS., którą przyznał na własność wnioskodawcyW. W. (1).
W dalszych rozważaniach Sąd Rejonowy wskazał, że nie było podstaw do przyjęcia, iż całość ceny nabycia nieruchomości pochodziła z majątku osobistego uczestniczki postępowania, co miało uzasadniać rozliczenie jej nakładu z majątku osobistego na wspólny. Sąd I instancji w tym zakresie zwrócił uwagę, że stanowisko uczestniczki postępowania nie było jednolite. W tym przedmiocie Sąd Rejonowy uznał, iż kwota ubezpieczenia w wysokości 42.000 USD, którą uczestniczka otrzymała po śmierci swojej siostryG. Ł.i za którą nabyto nieruchomość przyul. (...), nie należała do spadku po ubezpieczonej, a w konsekwencji kwota ta, jako cena nabycia nieruchomości nie stanowiła majątku osobistego uczestniczki postępowania, lecz majątek wspólny. Jednocześnie, w ocenie Sądu Rejonowego, brak było podstaw do potraktowania nieruchomości jako przedmiotu uzyskanego w zamian za „odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę”. Czym innym jest bowiem przewidziane wart. 33 pkt 6 krioodszkodowanie, czy zadośćuczynienie wynikające z deliktu, a czym innym jest suma ubezpieczenia, której źródłem jest dobrowolna umowa ubezpieczenia osobowego. Wypłacona uczestniczce suma ubezpieczenia nie należy zatem do kategorii praw należących do jej majątku osobistego. Podobnie Sąd Rejonowy uznał, że darowizny przesyłane przezJ. Ł.w formie pieniężnej na konto walutowe uczestniczki postępowania w okresie od 1996 r. do 2006 r. wchodziły do majątku wspólnego małżonkówW.i były przeznaczone na zaspokojenie potrzeb rodziny. Powyższe, w ocenie Sądu Rejonowego, prowadzi do wniosku, że składniki majątkowe, jak nieruchomość przyul. (...)i ruchomości, stanowiące m. in. jej wyposażenie również stanowią majątek dorobkowy zainteresowanych. Potwierdzeniem tej okoliczności stanowi m. in. zapis ujawniony w akcie notarialnym, z którego wynika, że środki na nabycie nieruchomości pochodzą z majątku objętego wspólnością. Sąd Rejonowy zważył również, że brak było podstaw do rozliczania jako majątku osobistego nakładu pracy wnioskodawcy w postaci remontu nieruchomości przyul. (...).
Odnosząc się do stanowiska wnioskodawcy w przedmiocie ruchomości, aby przyznać je bez spłat na rzecz uczestniczki i zgodnego w tej mierze stanowiska uczestniczki, Sąd Rejonowy przyjął, iż brak było również podstaw do rozliczania nakładu uczestniczki w kwocie 9.000 zł, jako części ceny nabycia pochodzącego ze spadku po ojcu, jak również kwoty 32.000 zł, jako części ceny jego nabycia w postaci darowizny od matki. Również mając na względzie zgodne wnioski stron, Sąd I instancji dokonał rozdziału ruchomości między uczestnikami bez spłat.
Na zasadzieart. 567 k.p.c.Sąd Rejonowy uwzględnił dokonane przez uczestniczkę po ustaniu wspólności wydatki na nieruchomość objętą wspólnością ustawową w postaci: remontu oraz świadczeń publicznoprawnych w kwocie 1.631 zł. Okoliczność ich poniesienia oraz wysokość nie była kwestionowana przez wnioskodawcę i w tym zakresie zainteresowani zaakceptowali: zakup i wymiana pieca C.O. – 3.000 zł, wymiana instalacji C.O. – 1.200 zł oraz remont pokoju córki 700 zł. Dokonujących ich rozliczenia Sąd Rejonowy pomniejszył je o połowę spłaty należną wnioskodawcy od uczestniczki.
Mając zatem na względzie wartość nieruchomości przypadającej uczestniczce - 219.000zł oraz równe udziały małżonków w majątku wspólnym, przy uwzględnieniu obciążenia nieruchomości w postaci hipoteki w kwocie 2.205 zł oraz uwzględniając połowę kwoty kosztów utrzymania nieruchomości, położonej wO.(podatki i remonty) wydatkowanych wyłącznie przez uczestniczkę - 815,50 zł i 2.450 zł, Sąd Rejonowy zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 105.132 zł tytułem spłaty (219.000 zł – 2.205 zł - 216.795 zł x1/2 = 108.397,50 zł - 815, 50 zł – 2.450 zł = 105.132 zł).
Uwzględniając również zgodne wnioski zainteresowanych w zakresie sposobu podziału majątku wspólnego Sąd Rejonowy przyjął, iż uczestniczka dysponowała czasem na zgromadzenie oszczędnościami, które przeznaczyłaby na spłatę dla wnioskodawcy. Jednocześnie zważając na wysokość tej spłaty oraz stan majątkowy uczestniczki Sąd I instancji rozłożył płatność w/w kwoty na dwie równe sumy, odraczając ich płatność. Zdaniem Sądu Rejonowego, powyższe pozwoli uczestniczce postępowania na pozyskanie środków finansowych na spłatę i uchroni ją przed koniecznością uiszczania odsetek ustawowych na wypadek uchybienia terminom płatności. Odroczenie spłaty pozwoli uczestniczce na zaciągnięcie chociażby kredytu hipotecznego. Aby uczynić spłatę realną oraz nie dopuścić do jej wyegzekwowania w drodze postępowania egzekucyjnego Sąd Rejonowy oddalił wniosek wnioskodawcy o udzielenie zabezpieczenia spłaty poprzez ustanowienie na nieruchomości hipoteki przymusowej. W ocenie Sądu Rejonowego, taki sposób zabezpieczenia nie gwarantowałby ochrony interesów stron, a jedynie utrudniałby uzyskanie przez uczestniczkę kredytu dla potrzeb spłaty i godził w jej interesy oraz skutkował najprawdopodobniej sprzedażą nieruchomości w trybie egzekucyjnym.
W związku z cofnięciem przez uczestniczkę pierwotnie zgłoszonego wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, na podstawieart. 512 k.p.c.Sąd Rejonowy w tym zakresie umorzył postępowanie.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na zasadzieart. 520 k.p.c.Natomiast na podstawieart. 1081k.p.c.w zw. z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd Rejonowy nakazał pobrać od stron, jako zainteresowanych w tym samym stopniu wynikiem postępowania na rzecz Skarbu Państwa kasy Sądu Rejonowego w Olecku kwoty po 10,59 zł.
Powyższe postanowienie w zakresie pkt 3 b, tj. zaskarżył wnioskodawcaW. W. (1)zarzucając Sądowi I instancji:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie:

a
pochodzenia i charakteru prawnego środków finansowych, za jakie nabyta została przez wnioskodawcę i uczestniczkę postępowania nieruchomość zabudowana położona wO., przyul. (...),

b
sposobu podziału należących do majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki ruchomości wymienionych w pkt 1 lit. b - n postanowienia, w związku z błędną - gdyż niezgodną ze stanowiskiem pełnomocnika wnioskodawcy - interpretacją oświadczenia, jakie złożone zostało przez niego na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. (k. 102v) odnośnie podziału ruchomości, co miało wpływ na treść orzeczenia,

2
nierozstrzygnięcie w postanowieniu w przedmiocie wniosku - złożonego przez, pełnomocnika wnioskodawcy - odnośnie zabezpieczenia spłaty, zasądzonej od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy, należności z tytułu podziału majątku wspólnego.

Wskazując na powyższe wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 3 lit. b poprzez zasądzenie od uczestniczki postępowaniaB. W.na jego rzecz tytułem spłaty kwoty 113.177,00 zł, płatnej w dwóch równych półrocznych ratach, wskazanych w treści postanowienia, z określeniem wymagalności całej należności z tytułu tej spłaty w przypadku uchybienia przez uczestniczkę postępowania terminowi płatności pierwszej raty, a także zabezpieczeniem spłaty w/w kwoty poprzez obciążenie przyznanej na wyłączną własność uczestniczki nieruchomości zabudowanej oznaczonej nr geod.(...), położonej wO., przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Olecku prowadziksięgę wieczystą nr (...), hipoteką przymusową albo ustanowieniem zakazu zbywania lub obciążania w/w nieruchomości, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Olecku. Jednocześnie domagał się zasądzenia od uczestniczki na swoją rzecz kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Apelację od postanowienia w zakresie pkt 2 i 3 wniosła również uczestniczka postępowaniaB. W.. Powyższemu orzeczeniu zarzuciła:

1
naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 33 pkt 6 k.r.o.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że środki wypłacone z polisy ubezpieczenia zmarłej siostry uczestniczki weszły do majątku wspólnego stron postępowania, a nie do majątku osobistego uczestniczki, w sytuacji kiedy wypłacone środki pieniężne należy zakwalifikować jako zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci osoby najbliższej,

2
naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 33 pkt 2 k.r.o.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że darowizny dokonane na rzecz uczestniczki postępowania przezJ. Ł.stanowiła majątek wspólny stron, w sytuacji, gdy matka uczestniczki nie zastrzegła, że darowizna jest dokonana na obydwoje małżonków,

3
naruszenieart. 5 k.c.tj. zasad współżycia społecznego poprzez ustalenie równych udziałów stron w majątku wspólnym i zasądzenie od uczestniczki postępowaniaB. W.spłaty z tytułu przyznanej na jej wyłączną własność nieruchomości położonej wO.przyul. (...)w wysokości 1/2 wartości nieruchomości, w sytuacji gdy nieruchomość została nabyta w całości z majątku uzyskanego po zmarłych członkach rodzinyB. W.oraz darowizn otrzymanych od jej matkiJ. Ł., a wnioskodawca w żaden sposób nie przyczynił się do jej nabycia, brał jedynie udział przy wykonywaniu remontu i jego częściowym finansowaniu, co uzasadnia ustalenie przez Sąd orzekający nierównych udziałów stron w wysokości ¼ wnioskodawca, ¾ uczestniczka postępowania.

Mając na względzie powyższe, uczestnika postępowania wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 3 poprzez przyznanie nieruchomości zabudowanej położonej wO.przyul. (...)na wyłączną własnośćB. W.oraz ustalenie, że nakład na jej nabycie pochodzi w całości z majątku osobistego uczestniczki, przyznanie na wyłączną własność wnioskodawcy piły spalinowej markiS., oraz spłatę od uczestniczki części nakładów na remont garażu i mieszkania w kwocie 15.000 zł, bądź - zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 2 poprzez ustalenie nierównych udziałów stron w ich majątku wspólnym, określając udział wnioskodawcy w wysokości 1/4, zaś udział uczestniczki postępowania w wysokości 3/4 i zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 3 poprzez zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy z tytułu spłaty przyznanej na wyłączną własność uczestniczki nieruchomości zabudowanej, oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)położonej wO.przyul. (...), kwoty 50.933 zł i rozłożenie zasądzonej na rzecz wnioskodawcy spłaty na 2 roczne równe raty, tj. I płatna do 31 grudnia 2014 roku, a II płatna do 31 grudnia 2015 roku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Olecku oraz zasądzenie od wnioskodawcy na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy zasługiwała na uwzględnienie, natomiast zarzuty apelacyjne podniesione przez uczestniczkę postępowania okazały się bezzasadne.
Analizując niniejszą sprawę w kontekście podniesionych zarzutów skarżących, a także dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji jedynie w zakresie ustalenia katalogu składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego zainteresowanych, ich wartości, jak też sposób jego podziału. Na aprobatę zasługiwały również ustalenia w zakresie kosztów utrzymania nieruchomości poniesione przez uczestniczkę oraz wysokość jej obciążeń. Niemniej jednak błędne ustalenia w zakresie wspólnych rozliczeń, prowadziły do określenia niewłaściwej kwoty podlegającej spłacie i w konsekwencji doprowadziły do rewizji zaskarżonego orzeczenia.
Odnosząc się do apelacji uczestniczki postępowania, Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów, aby Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż środki wypłacone z polisy ubezpieczeniowej po zmarłej siostrze uczestniczki weszły do majątku wspólnego zainteresowanych, a nie do majątku osobistego. Skarżąca w tym kontekście prezentowała stanowisko, iż świadczenie wypłacone przez ubezpieczyciela należało zakwalififikować jako zadośćuczynienie w rozumieniuart. 33 pkt 6 k.r.o.
W granicach tego zarzutu należy wskazać, że do majątku osobistego małżonka należą, co do zasady, przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstoju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę. W tym przedmiocieKodeks rodzinny i opiekuńczywprost nawiązuje do przepisówart. 444-448 k.c., regulujących zasady odpowiedzialności za szkodę na osobie. Zgodnie podkreśla się przy tym, że do majątku odrębnego (osobistego) należą tylko świadczenia należne małżonkowi, który sam doznał szkody na osobie (tak: Jacek Ignaczewski, Małżeńskie prawo majątkowe, Sądowe Komentarze Tematyczne, wydanie 2, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2011, str. 68-69). Tymczasem świadczenie wypłacone przez ubezpieczyciela w ramach zawartej umowy ubezpieczenia na życie ze względu na podstawowy rodzaj wypadku ubezpieczeniowego – zgon ubezpieczonego, nie posiada charakteru stricte odszkodowawczego, o którym mowa wart. 444-448 k.c.Uposażony, czyli osoba uprawniona do otrzymania sumy ubezpieczenia, jest podmiotem stosunku ubezpieczenia, nie jest natomiast stroną umowy ubezpieczenia a jego dobro osobiste - życie nie jest przedmiotem ochrony ubezpieczeniowej. Jest to osoba trzecia, na której rzecz zawarta została umowa ubezpieczenia. Jest on uprawniony jedynie do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w przypadku śmierci ubezpieczonego, którego śmierć powoduje unicestwienie przedmiotu ubezpieczenia. Warto przy tym wskazać, że uprawnienie do w/w świadczenia nie przechodzi z ubezpieczonego na jakąkolwiek inną osobę - ani na spadkobiercę ani na inną oznaczoną osobę. Z powyższego wynika, że wypłata sumy ubezpieczenia uposażonemu następuje niezależnie od przysługujących mu świadczeń na podstawieart. 446 k.c.oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skarżąca pozostaje w błędnym przekonaniu, że środki pieniężne wypłacone na jej rzecz należy zakwalifikować jako zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci osoby najbliższej, o którym mowa wart. 446 § 4 k.c.i w konsekwencji należą do jej majątku osobistego. Przeczy temu charakter świadczenia, którego wysokość uzależniona jest od sumy ubezpieczenia, a nie rozmiaru szkody.
Podobnie nie zasługiwały na akceptację zarzuty skarżącej kwestionujące zakwalifikowanie darowizn dokonanych przezJ. Ł.do mająteku wspólnego zainteresowanych. Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia i ocenę prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy, że charakter relacjiJ. Ł.iW. W. (1)świadczył o ich dobrych stosunkach. Sąd Rejonowy słusznie uznał za niewykazany fakt przekazywania przezJ. Ł.środków pieniężnych z zastrzeżeniem, że są to darowizny wyłącznie na rzecz córki. Pomimo, że przekazy pieniężne nastąpiły na rachunek bankowy uczestniczki, w tytule brak było zapisu wskazującego na darowizny na jej rzecz. W tym kontekście zauważyć należy, że część przekazów pieniężnych wprost wskazywała cel przeznaczenia środków finansowych (tj. remont mieszkania, w którym mieszkali zaintersowani), a część z nich uprawniałaW. W. (1)do ich odbioru. Jak podkreślił Sąd Rejonowy, zainteresowani w datach dokonywania tych darowizn funkcjonowali jako zgodne małżeństwo, a przekazane środki finansowe były przeznaczane na zaspokajanie potrzeb rodziny. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszenia przepisuart. 33 pkt 2 k.r.o.
Chybiony jest również zarzut skarżącej, aby Sąd Rejonowy wadliwie ustalił, że nieruchomość położona wO.przyulicy (...)została nabyta ze środków pieniżnych wchodzących do majątku osobistego uczestniczki postępowania. Tezie ferowanej przez skarżącą przeczy przede wszystkim treść umowy, na podstawie której zainteresowani nabyli przedmiotową nieruchomość. Oboje złożyli zgodne oświadczenia woli wskazując, że nabycia nieruchomości dokonali z funduszy dorobkowych objętych obowiązującą ich wspólnością ustawową. Z powyższego wynika, że nie ma znaczenia, z jakich źródeł małżonkowieW.pozyskali środki pieniężne na nabycie nieruchomości, tzn. czy to z darowizn odJ. Ł., spadku po zmarłym ojcu uczestniczki, czy też polisy ubezpieczeniowej po jej zmarłej siostrze - nawet przy założeniu, że wchodziły one do majątku osobistego uczestniczki, skoro ich wolą było objęcie środków pieniężnych wspólnością majątkową. Ich oświadczenia miały charakter prawokształtujący i wywierały skutek z chwilą ich złożenia. Zaznaczyć również należy, że skarżąca nie powoływała się na wady oświadczenia woli, a więc nie wykazała, aby jej działania mogłyby wywoływać skutki dla ważności oświadczeń woli zawartych w akcie notarialnym.
Końcowo, nie sposób również uznać, aby zachodziły przesłanki do ustalenia nierównych udziałów zaintersowanych w majątku wspólnym. W świetle dowodów zaoferowanych przez uczestniczkę stwierdzić należy, że nie udowodniła ona stawianych wnioskodawcy zarzutów dotyczących różnego stopnia przyczynienia się małżonków do postania majątku wspólnego.
Zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 43 § 1 k.r.o.oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Taka zasada odpowiada normalnemu układowi wzajemnych stosunków w małżeństwie, w którym dorobek jest owocem wspólnych starań obojga małżonków, niezależnie od tego w jakiej postaci starania te się przejawiają (por. postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1972 r., III CRN 626/71 LEX nr 7084). Stosownie do § 2 wskazanego przepisu, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Ważnym powodem odstąpienia od zasady równych udziałów może być w szczególności naganne postępowanie małżonka, który swoim zachowaniem, zaniedbując swe obowiązki wobec rodziny, nie przyczyniał się do powstania majątku wspólnego. Przesłankę ważnych powodów należy oceniać przez pryzmat zasad współżycia społecznego w tym znaczeniu, że otrzymanie przez małżonka korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania się nie przyczynił, pozostawałoby w sprzeczności z tymi zasadami.
W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozwalał uznać, aby wnioskodawca nie przyczyniał się do powiększenia majątku wspólnego. Nie potwierdziły się zarzuty skarżącej, aby nieruchomość położona wO.została nabyta wyłącznie z jej majątku osobistego.
Odnosząc się do apelacji wnioskodawcy, która w całości okazała się trafna, należy zgodzić się ze skarżącym, że Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż wnisokdoawca zrezygnował z przyznania na jego rzecz spłaty za ruchomości wchodzące w skład majątku wspólnego. Zgodnie ze stanwiskiem pełnomocnika wnioskodawcy wyrażonym na posiedzeniu w dniu 12 lutego 2013 r., intencją skarżącego była rezygnacja z zaliczenia kamery i aparatu fotograficznego do majątku podlegającego podziałowi i w związku z tym nie domagał się zasądzenia od uczestniczki na jego rzecz spłaty połowy wartości tych składników. Stanowisko to nie dotyczyło w żadnym stopniu innych ruchomości należących majątku wspólnego. W konsekwencji powyższego, Sąd Rejonowy błędnie dokonał rozliczenia ruchomości objetych postanowieniem.
Należy również podkreślić - zanim Sąd Okregowy przystąpi do ustalenia spłaty należnej wniskodawdcy od uczestniczki postępowania - że wartość samochodu osobowego markiR. (...)podlegająca rozliczeniu, winna wynosić 10.140,00 zł. Zauważć bowiem należy, że pojazd ten został nabyty za kwotę 41.000,00 zł, która w zakresie kwoty 9.000,00 zł została pokryta z majątku osobistego uczestniczki postępowania. Z powyższego wynika, że nakład uczestniczki postępowania w tym składniku majątkowym wynosił 22% jego wartości, co w przeliczeniu na aktualną wartość pojazdu (13.000,00 zł), obecnie wynosi 2.860,00 zł. A zatem, wartość pojazdu podlegająca rozliczeniu między zainteresowanymi winna być ustalona na kwotę 10.140,00 zł (13.000,00 zł – 2.860,00 zł = 10.140,00 zł).
Dokonując zatem ustalenia spłaty należnej wnioskodawcy od uczestniczki postępowania, do wartości nieruchomości (219.000,00 zł) należy doliczyć wartość ruchomości podlegające podziałowi (16.440,00 zł), przy uwzględnieniu, że wartość pojazdu wynosi 10.140,00 zł. Z powyższego wynika, że wartość całego majątku wspólnego zainteresowanych wynosi 235.440,00 zł. W dalszej kolejności, należało pomniejszyć wartość tego majątku o wysokość obciążeń nieruchomości (2.205,00 zł), co w konsekwencji daje kwotę 233.235,00 zł. Uwzględniając, że udziały w tym majątku są równe, to na rzecz każdego z uczestników postępowania przypada kwota 116.617,50 zł. W konsekwencji, przyjmując że skoro składniki majątku przypadły uczestniczce postępowania, oprócz piły spalinowejS.o wartości 350,00 zł i uwzględniając wysokość wydatków poniesionych przez uczestniczkę postępowania na majątek wspólny w kwocie 3.265,00 zł, wysokość udziału podlegająca spłacie na rzecz wnioskodadowacy wynosi kwotę 113.177,50 zł.
Nie sposób jest również odmówić racji skarżącemu, że wysokość spłaty wymagała udzielenia mu zabezpieczenia ciążącej na uczestniczce spłaty z tytułu podziału majątku. Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, obciążenie uczestniczki postępowania spłatą kwoty 113.177,50 zł, rozłożonej na dwie raty, nie daje gwarancji jej zapłaty w ustalonych terminach, tym bardziej, że uchybienie terminu płatności poszczególnych rat nie było obwarowane żadnym terminem wymagalności całej należności. Zauważyć przy tym należy, że uczestniczka postępowania nie posiada wysokich dochodów, nie ma oszczędności i opórcz przedmiotowej nieruchomości nie dysponuje majątkiem znacznej wartości. W konsekwencji, Sąd Okręgowy uwzględniając interes prawny wnioskodawcy w uzyskaniu spłaty, uznał za zasadne ustanowienie na nieruchomości położonej wO.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Olecku prowadziksięgę wieczystą nr (...)hipotekę przymusową do wysokości wartości podlegającej spłacie na jego rzecz.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.iart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., orzekł jak w pkt I i II postanowienia.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy w tym zakresie miał również na względzie fakt, że wnioskodawca zawyżył zakres przedmiotu zaskarżenia, ponieważ w rzeczywistości była to kwota 8.045,50 zł, a nie 113.177,00 zł.