Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 940/14
Data wyroku: 2015-01-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c.

Sygn. akt III Ca 940/14

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt III C 636/13 oddalił powództwoA. C. (1)przeciwkoK. K. (1)o zachowek.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenie, że w dniu 4.11.1999 roku małżonkowieW.iA. C. (1)zawarli ze swoją wnuczkąK. D.(obecnieK.) umowę darowizny własnościowego spółdzielczego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...). Darczyńcy oświadczyli że, prawo do tego lokalu przysługiwało im naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej. W dniu 28.02.2013 rokuA. C. (1)(reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika) wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu 16.02.2009 roku WierzeC.oraz po zmarłym w dniu 9.07.2012 rokuA. C. (1). Wniósł także o sporządzenie spisu inwentarza po obojgu rodzicachA. C. (1). Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 roku Sąd stwierdził, że 1. spadek po WierzeC.z domuD., córceG.iZ., zmarłej w dniu 16 lutego 2009 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałej wŁ., na podstawie ustawy nabyli: mążA. C. (2)oraz dzieciA. C. (2)iE. D.po 1/3 części spadku każde z nich, 2. spadek poA. C. (2), synuA.iW.zmarłym w dniu 9 lipca 2012 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ., na podstawie ustawy nabyły dzieciA. C. (2)iE. D.po ½ części spadku każde z nich. Nadto Sąd postanowił o dokonaniu spisu inwentarza majątku spadkowego pozostałego po WierzeC.z domuD., córceG.iZ., zmarłej w dniu 16 lutego 2009 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałej wŁ., którego sporządzenie zlecił właściwemu Komornikowi Sądowemu, oraz orzekł o dokonaniu spisu inwentarza majątku spadkowego pozostałego poA. C. (2), synuA.iW.zmarłym w dniu 9 lipca 2012 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ., którego sporządzenie zlecił właściwemu Komornikowi Sądowemu.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że powództwo w świetle dyspozycjiart. 1000 § 1 k.c.nie zasługuje na uwzględnienie jako nieudowodnione, a częściowo niezasadne z uwagi na dyspozycjęart. 994 § 1 k.c.Roszczenie powoda wobec obdarowanej ma bowiem niejako charakter awaryjny i aktualizuje się dopiero wówczas, gdy uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku czy to w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku bądź zapisu. Powód jest współspadkobiercą po obojgu rodzicach. Dowód, że masa spadkowa nie wystarcza na pokrycie należnego mu zachowku, zgodnie z ogólną zasadą rozkładu ciężaru dowodu, spoczywał na powodzie, gdyż to powód z faktu, że wartość masy spadkowej wynosi lub jest bliska zeru wywodził skutki prawne. Powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, tych powinności dowodowych powinien być świadomy. Pełnomocnik powoda, pomimo wyraźnego pytania Sądu oświadczył, że poza wnioskiem o przesłuchanie stron oraz wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw wyceny nieruchomości lokalu przyul. (...)innych wniosków nie złożył. Przesłuchany w charakterze strony powód zeznał zaś, że w skład spadku po ojcu wchodziły konta (których stanu nie znał) oraz zeznał, że nie wie, co wchodziło w skład spadku po matce. W sprawie spadkowej Sąd nakazał sporządzić spis inwentarza po obojgu rodzicach. Tymczasem, jak zeznał powód, spis taki nie został sporządzony, ale nawet stosowny wniosek nie został złożony do komornika sądowego.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości. Rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego skarżący zarzucił naruszenie:
-art. 994 § 1 k.c.poprzez jego błędną interpretację polegającą na bezzasadnym uznaniu, że w przypadku, jeżeli przedmiot darowizny wchodził w skład majątku wspólnego, to termin dziesięcioletni warunkujący niemożność zaliczenia darowizny należy liczyć dla każdego ze spadkodawców z osobna oraz poprzez bezzasadne uznanie, że termin ten ma zastosowanie, w sytuacji, gdy obdarowanym jest dalszy zstępny spadkodawców (wnuczka);
-art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w zakresie zeznańA. C. (1)w sposób dowolny, bez jego wszechstronnego rozważenia, a także z pominięciem zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, w szczególności polegające na bezzasadnym uznaniu, że w niniejszej sprawie w zakresie składu masy spadkowej po WierzeC.cyt: „być może wchodziły tam jakieś aktywa tylko powód o tym nie wie”, w sytuacji gdy powód wskazał, że po swojej matce nie otrzymał nic, a biorąc pod uwagę datę śmierciW.C.oraz wspólne zamieszkiwanie ze swoim ojcemA. C. (1)do chwili jego śmierci powód zapewne wiedziałby o wartościowych przedmiotach, które miałaby pozostawić jego matka w spadku;
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez zaniechanie zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa dotyczących ustalenia, że jeżeli przedmiot darowizny wchodził w skład majątku wspólnego nie zmienia to faktu, że była to darowizna dwóch osób, skoro tylko jedna z nich zmarła przed upływem 10 lat od jej dokonania, w ocenie Sądu Rejonowego, należałoby zaliczyć ½ wartości całej darowizny, pomimo tego, że w/w norma nakłada na Sąd obowiązek zamieszczenia wyjaśnienia podstawy prawnej.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwot: 10.416,66 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty, tytułem roszczenia zachowkowego po matce powoda WierzeC.oraz kwoty 20.708,34 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty tytułem roszczenia zachowkowego po ojcu powodaA. C. (1)a także zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto powód wniósł o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie opłaty od apelacji (apelacja wraz z załącznikiem– k. 68-72v).
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 roku powód został zwolniony od kosztów sądowych w części, to jest od opłaty sądowej od apelacji w części ponad kwotę 500,00 złotych, w pozostałym zakresie wniosek oddalono (postanowienie – k. 92, postanowienie – k. 105).
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony powodowej na jej rzecz kosztów za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych (odpowiedź na apelację – k. 121-123).
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 8 stycznia 2015 roku pełnomocnik powoda poparł apelację, a pozwana wniosła o jej oddalenie (protokół rozprawy apelacyjnej – k. 132).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Na wstępie należy przypomnieć, że analiza zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście przedmiotowej apelacji nie może pomijać faktu, że w postępowaniu apelacyjnym Sąd Odwoławczy jest przede wszystkim instancją merytoryczną a nie kontrolną, w związku z czym nie jest związany przedstawionymi w apelacji zarzutami naruszenia prawa materialnego i może nawet bez podniesienia takich zarzutów – albo wykraczając poza ich zakres - dokonać szczegółowej analizy zasadności zastosowania przez Sąd I instancji unormowań materialnoprawnych (tak np. w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC nr 6 z 2008 r., poz. 55 i wielu innych orzeczeniach Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych). W rozpoznawanej sprawie pozwoli to na dokładne rozważenie prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy określonych problemów nie podnosi sam apelujący.
Ocena prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia przy uwzględnieniu powyższego stanu rzeczy prowadzi zaś do wniosku, że czynienie rozważań odnośnie merytorycznej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w apelacji jest przedwczesne z uwagi na dostrzeżoną przez Sąd Odwoławczy okoliczność przesądzającą o konieczności oddalenia powództwa, a tym samym o trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Podzielając ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przez Sąd Rejonowy, zważyć należy, że w niniejszym postępowaniu powód swoje racje wywodzi z faktu bycia spadkobiercą ustawowym po WierzeC.orazA. C. (1). Tymczasem załączone do akt niniejszej sprawy postanowienie spadkowe z dnia 7 czerwca 2013 roku wydane w sprawie o sygn. akt III Ns 378/13 stwierdza nabycie spadku po innych osobach, a mianowicie WierzeC.orazA. C. (2). Tymczasem powód, powołując się na swoje prawo do spadku po WierzeC.orazA. C. (1), skierował roszczenie wobec osoby trzeciej, która nie rościła sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Nie można zaś tracić z pola widzenia, że, zgodnie zart. 1027 k.c.względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.
W realiach niniejszej sprawy nie ulega zatem wątpliwości, że powód, pomimo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, obowiązkowi temu nie zadośćuczynił. Co więcej, pozostał bezczynny, pomimo faktu, iż na powyżej opisany stan rzeczy Sąd Odwoławczy zwrócił uwagę wprost w toku rozprawy apelacyjnej toczącej się w obecności pozwanej oraz pełnomocnika powoda. A skoro tak, niezależnie od merytorycznej oceny zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w apelacji, nie może budzić wątpliwości prawidłowość ostatecznej konkluzji, która legła u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia, że powództwo wytoczone w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Powyżej opisany stan rzeczy świadczy przecież o tym, że powód nie sprostał ciążącemu na nim w myślart. 6 k.c.orazart. 3 k.p.c.iart. 232 k.p.c., obowiązkowi udowodnienia faktów, z których wywodził skutki prawne. Nie wykazał bowiem swoich praw do spadku po zmarłych WierzeC.orazA. C. (1), z których to praw wywodził roszczenia objęte powództwem w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację powoda jako bezzasadną.