Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 300/14
Data wyroku: 2014-09-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Arkadia Wyraz-Wieczorek, Anna Hajda, Aleksandra Janas
Słowa kluczowe: Oświadczenie Spadkowe
Podstawa prawna: art. 1019 kc, art. 84 kc

Sygn. akt III Ca 300/14

POSTANOWIENIE
Dnia 25 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Aleksandra Janas
Sędziowie:    SO Arkadia Wyraz - Wieczorek
SO Anna Hajda (spr.)
Protokolant   Justyna Chojecka
po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuP. G.iM. P.
z udziałem GminyP.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia
o odrzuceniu spadku
na skutek apelacji uczestniczki postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I Ns 505/13
postanawia:
prostując oznaczenie uczestniczki postępowania jako GminyP., uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSO Anna Hajda SSO Aleksandra Janas SSO Arkadia Wyraz-Wieczorek
Sygn. akt III Ca 300/14

UZASADNIENIE
WnioskodawcyP. G.iM. P.wnieśli o zatwierdzenie ich oświadczeń w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń woli o odrzuceniu spadku po zmarłym dnia 29 lipca 2010 r.J. P.oraz przyjęcie oświadczeń o odrzuceniu spadku po tym zmarłym. W uzasadnieniu podali, iż zmarły pozostawił dwóch spadkobierców tj. wnioskodawców. Spadkodawca przez kilka lat przed śmiercią nie kontaktował się ze swoimi dziećmi i nie interesował się ich losem. Zgodnie z wiedzą wnioskodawców w dacie śmierci ich ojciec nie miał żadnego majątku poza rzeczami osobistymi i pamiątkami. Dopiero z treści wniosku o stwierdzenie nabycia spadku złożonego przez GminęP.wynikało, iż zmarły był zadłużony. Wskazując na powyższe okoliczności wnioskodawcy podnieśli, iż pozostawali w błędzie co do przedmiotu spadku.
Uczestniczka postępowania – GminaP.– wniosła o oddalenie wniosku. Podniosła, iż wnioskodawcy nie wykazali, aby podejmowali jakiekolwiek akty staranności w ustaleniu stanu zadłużeniaJ. P., co wyklucza uznanie, iż pozostawali w błędzie istotnym w rozumieniuart. 1019 k.c.w zw. zart. 84 § 2 k.c.Nadto wnioskodawcy nie wykazali kiedy weszli w posiadanie wiedzy o stanie majątkowym zmarłego, co ma istotne znaczenia z uwagi na termin wynikający z treściart. 88 § 2 k.c.
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim zatwierdził uchylenie się przezP. G.iM. P.od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku po zmarłym w dniu 29 lipca 2010 r.J. P..
Sąd I instancji ustalił, iż GminaP.wnioskiem z dnia 11 października 2012 r. domagała się stwierdzenia nabycia spadku po zmarłymJ. P.z ustawy, wskazując jako jedynego spadkobiercę syna zmarłego –M. P.. Sprawa była prowadzona przez Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim pod sygnaturą I Ns 1308/12. W tej sprawie syn zmarłego pismem z dnia 4 stycznia 2013 r. poinformował sąd, że zmarły miał jeszcze córkę –P. G.. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. Sąd wezwał ją do udziału w sprawie.P. G.otrzymała odpis tego postanowienia wraz z odpisem wniosku w dniu 5 lutego 2013 r. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r. Sąd ustalił krąg spadkobierców ustawowych zmarłego w dniu 29 lipca 2010 r.J. P., który mieszkał wP., a tuż przed śmiercią u siostry wB.. Siostra zmarłego zajęła się likwidacją mieszkania wP..
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji uznał, iż wniosek zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepisart. 1019 k.c.oraz84 k.c.W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawcy wykazali wszelkie okoliczności uzasadniające możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sąd wskazał, iż spadkodawca nie utrzymywał kontaktu ze swoimi dziećmi. O śmierci ojcaM. P.został poinformowany przez szpital w którym zmarł. Wspólnie z siostrą zajęli się jego pogrzebem, natomiast likwidacją mieszkania wP.zajęła się siostraJ. P., która nie informowała by zmarły pozostawił jakieś długi. Wnioskodawcy nie mieli zatem wiedzy, iż spadkodawca pozostawił zobowiązania finansowe.P. G.o zadłużeniu dowiedziała się 5 lutego 2013 r. kiedy otrzymała odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Również co doM. P.Sąd przyjął, że został zachowany termin zart. 88 § 2 k.c.albowiem wnioskodawca powziął wiedzę o długach spadkowych w sposób rodzący skutki prawne z momentem otrzymania wniosku ze sprawy I Ns 1308/12 tj. 19 grudnia 2012 r. Wprawdzie wnioskodawca otrzymał od GminyP.jeszcze przed sprawą spadkową wezwanie do zapłaty, na które odpowiedział 23 stycznia 2012 r. wnosząc o rozłożenie zadłużenia na raty, to jednak w ocenie Sądu Rejonowego wobec faktu, iż wnioskodawca oświadczenie to odwołał i podniósł zarzut przedawnienia, nie można wyprowadzić wniosku, iż ww. dacie powziął wiadomość o długach ojca.
Apelację od wskazanego postanowienia wniosła uczestniczka, zarzucając:
- naruszenie przepisów postępowania tj.art. 233 k.p.c.polegające na nieprawidłowym wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, skutkujących błędnymi ustaleniami w oparciu o zeznania wnioskodawców z pominięciem wniosków, które wypływają z treści dokumentacji przedstawionej przez uczestnika, co doprowadziło do błędnego uznania, iż wnioskodawcy pozostawali w błędzie co do przedmiotu spadku po zmarłymJ. P.;
- naruszenieart. 232 k.p.c.poprzez przyjęcie, iż wnioskodawcy, na których zgodnie zart. 6 k.c.spoczywał ciężar dowodu, wykazali wszelkie okoliczności uzasadniające możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku;
- sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne przyjęcie, iż wnioskodawcy nie mogli posiadać żadnej wiedzy o stanie zobowiązań finansowych ojca, aM. P.o zobowiązaniach finansowych spadkodawcy dowiedział się dopiero z chwilą przystąpienia do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, choć w rzeczywistości wiedzę taką uzyskał z doręczeniem wezwania do zapłaty;
- naruszenie prawa materialnego tj.art. 1019 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 84 § 1 i 2 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w postaci uznania za skuteczne oświadczeń wnioskodawców o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłymJ. P.w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że nie podjęli żadnych aktów staranności mających na celu ustalenie zobowiązań zmarłego.
W konkluzji skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku wnioskodawców oraz zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestniczki kosztów postępowania oraz kosztów postępowania odwoławczego, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z orzeczeniem o kosztach.
W odpowiedzi na apelację, wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie jako całkowicie chybionej i nieposiadającej uzasadnionych podstaw. W uzasadnieniu po raz kolejny podnieśli, iż z uwagi na brak kontaktu ze zmarłym, nie mogli posiadać wiedzy o jego zadłużeniu. Informacji takich nie przekazała im także siostra zmarłego, która zajęła się sprawą mieszkania. W ocenie wnioskodawców Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego i nie naruszył wskazanych przez skarżącą przepisów prawa procesowego i materialnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki skutkować musiała uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienie Sądu I instancji zostało bowiem wydane przedwcześnie.
Zgodnie z treściąart. 1019 § 1 k.c.jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2. spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Z koleiart. 1019 § 2 k.c.stanowi, iż spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Z przytoczonych przepisów wynika, iż spadkobierca pragnący uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zobligowany jest do złożenia przed sądem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jest to zatem jeden z koniecznych wymogów, bez którego niemożliwe jest zatwierdzenie przez Sąd oświadczenia spadkodawcy o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Oświadczenie spadkodawcy o odrzuceniu spadku powinno spełniać wymagania przewidziane wart. 641 k.p.c.tj. m. in. zawierać imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania, tytuł powołania do spadku oraz treść złożonego oświadczenia. Z oświadczenia sporządza się protokół, który powinien być podpisany przez składającego oświadczenie. Nad dopełnieniem wszelkich wymagań formalnych czuwać powinien Sąd rozpoznający sprawę.
Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie warunki te nie zostały dopełnione. Sąd nie odebrał bowiem odP. G.iM. P.skutecznych oświadczeń woli o odrzuceniu spadku. Nie można uznać za wystarczające złożenie przez wnioskodawców, w trakcie przeprowadzenia dowodu z ich przesłuchania,bardzo ogólnego oświadczenia, że„chcą odrzucić spadek po zmarłym ojcu”. Nie dość, że oświadczenie takie nie zostało skonkretyzowane w sposób, jaki wymaga tegoart. 641 k.p.c., to nie zostało także podpisane. Tym samym Sąd Rejonowy przedwcześnie rozstrzygnął sprawę, zatwierdzając oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Wskazane uchybienie Sądu I instancji – jako, że nie mogło być usunięte przed Sądem Okręgowym - doprowadziło do uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej, o czym orzeczono na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.iart. 108 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien w pierwszej kolejności odebrać od wnioskodawców skuteczne i zgodne z wymogami ustanowionymi przez ustawodawcę oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłymJ. P.. Oświadczenia te powinny zostać przez składających podpisane. Sąd I instancji powinien także wnikliwie rozważyć, czy wszelkie przesłanki warunkujące zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku zostały w niniejszej sprawie spełnione. Przede wszystkim należy ocenić, czy prawo wnioskodawców, a w szczególnościM. P., nie wygasło na skutek upływu terminu przewidzianego wart. 88 § 2 k.c.W razie negatywnej odpowiedzi Sąd Rejonowy rozważy, czy w świetle ujawnionych okoliczności sprawy błąd spadkobierców uznać można za błąd prawnie doniosły pamiętając, iż błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego.
SSO Anna Hajda SSO Aleksandra Janas SSO Arkadia Wyraz – Wieczorek