Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 73/14
Data wyroku: 2014-07-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Lucyna Morys-Magiera, Magdalena Balion-Hajduk
Słowa kluczowe: Zadatek
Podstawa prawna: art. 394 k.c., art. 77 § 2 k.c., art. 77 § 3 k.c.
Teza: Prawo do żądania podwójne zadatku na podstawie art. 394 § 1 k.c. powstaje jedynie po skutecznym odstąpieniu od umowy.

Sygn. akt III Ca 73/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 lipca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Magdalena Balion - Hajduk (spr.)
Sędzia    SO Lucyna Morys - Magiera
Sędzia    SR (del.) Roman Troll
Protokolant    Monika Piasecka
po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2014 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaW. P.
przeciwkoW. G.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu
z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I C 323/13

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1
oddala powództwo;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.417 zł (dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

I
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSR (del.) Roman Troll SSO Magdalena Balion – Hajduk SSO Lucyna Morys - Magiera
Sygn. akt III Ca 73/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 listopada 2013r. Sąd Rejonowy w Raciborzu zasądził od pozwanegoW. G.na rzecz powodaW. P.kwotę 15 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2013r. oraz kwotę 3 117 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Rejonowy ustalił, że powódW. P.zamierzał zakupić samochódM. (...). W tym celu udał się do pozwanegoW. G.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą (...)z siedzibą wR.i ustalił z nim warunki umowy sprzedaży. Strony umówiły się na zapłatę przez pozwanego zadatku w kwocie 15 000 zł. W dniu 5 października 2012r. powód zawarł z pozwanym umowę sprzedaży samochoduM. (...)za cenę 75 000 zł. Egzemplarz umowy, którą podpisał powód, podpisał również pracownik pozwanegoD. P..D. P.nie mógł podpisywać ani umów ani drukówKP, chyba że uzyskał pozwolenie pozwanego. Odnośnie umowy z powodemD. P.działał w imieniu pozwanego i podpisał się na egzemplarzu umowy, który posiadał pozwany. W dniu 5 października 2012r. powód wpłacił gotówką 15 000 zł tytułem zadatku, pracownik pozwanegoD. P.odebrał pieniądze, wypełnił drukKPi wpisał na nim słowo zadatek. Zgodnie z umową sprzedaży przedmiotowy samochód miał zostać sprowadzony do dnia 19 października 2012r. W momencie składania oferty sprzedaży pozwany był przekonany, że samochód ma pełną dokumentację i uda się go sprowadzić do dnia 12 października 2012r.
Po jakimś czasie od zawarcia umowy sprzedaży powód przyszedł do biura pozwanego i zastał w nim jedynieD. P.. Powód stwierdził, że w jego egzemplarzu umowy zamiast słowa „zadatek ” widnieje słowo „zaliczka ” oraz zamiast słowa „ piętnaście tysięcy” widnieje słowo „pięć tysięcy”. Z inicjatywy powodaD. P.przekreślił słowo „zaliczka” i wpisał słowo „zadatek” oraz wpisał prawidłową kwotę. Na egzemplarzu umowy, którą posiadał pozwany, te zmiany nie zostały naniesione.D. P.mówił pozwanemu, że powód był agresywny i kazał mu nanieść te zmiany. Samochód markiM. (...)nie został sprowadzony przez pozwanego z powodu braku karty pojazdu. Pozwany zaproponował powodowi inny samochód, ale strony nie ustaliły ani ustnie ani pisemnie daty sprowadzenia tego samochodu ani nie sporządziły aneksu do umowy. Około 15 listopada 2012r.pozwany zrezygnował ze sprowadzenia drugiego samochodu. Powód wraz z towarzyszącym muT. K.jeździł do firmy pozwanego dowiedzieć się , kiedy będzie sprowadzony samochód. Wezwał pozwanego najpierw do zwrotu zaliczki, potem do zwrotu zadatku. Pozwany zwrócił powodowi kwotę 15 000 zł.
Sąd Rejonowy w części nie dał wiary zeznaniom pozwanego, uznając je za niewiarygodne, ponieważ pozwany w sposób bardzo chaotyczny tłumaczył, jakie były uprawnienia jego pracownikaD. P., żeby w końcu stwierdzić, że wymieniony nie przekroczył uprawnień, podpisując umowę sprzedaży samochodu z powodem , pobierając kwotę 15.000 zł tytułem zadatku i wypisując drukKP. Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom pozwanego, że nie umawiał się z powodem na zapłatę zadatku, a na zapłatę zaliczki. Gdyby bowiem strony nie umawiały się na zapłatę zadatku, to wówczasD. P.nie wpisałby słowa „zadatek” na drukuKP, skoro działał z upoważnienia pozwanego.
Sąd Rejonowy uznał, że strony zawarły umowę sprzedaży rzeczy ruchomej oznaczonej co do tożsamości w rozumieniuart. 535 k.c.Pozwany miał przenieść na powoda własność samochoduM. (...)do dnia 19 października 2012r., a powód miał zapłacić cenę 7.000 zł. Strony umówiły się na zapłatę przez powoda zadatku w kwocie 15000 zł. Pozwany nie był w stanie wykazać, że strony umawiały się na zapłatę zaliczki. Sąd stwierdził, że gdyby strony nie umawiały się na zapłatę zadatku a na zapłatę zaliczki, wówczasD. P.wpisałby w dowodzie wpłaty słowo „zaliczka”. Nie wiadomo bowiem w jakim celu wymieniony miałby wpisywać słowo zadatek, gdyby strony się tak nie umówiły. Pozwany w kontaktach z klientami stosował wzór umowy, gdzie użyte było słowo zaliczka- punkt 5 umowy. W dniu 5 października 2012r.D. P.nie zmienił w umowie słowa „zaliczka” na słowo „zadatek”, ale z tego faktu nie można wywodzić wniosku, że strony zastrzegły w umowie zaliczkę, a nie zadatek.
Sąd Rejonowy uznał, że w oparciu o regulacjęart. 394 k.c.powód mógł żądać od pozwanego zwrotu zadatku w podwójnej wysokości, czyli w kwocie 30.000 zł. Pozwany zwrócił powodowi kwotę 15.000 zł. Sąd wskazał także że podziela wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r. I CSK 149/11, że żądanie zwrotu zadatku lub podwójnej kwoty zadatku albo prawo zatrzymania zadatku powstaje jedynie w sytuacji, gdy strona złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Jeżeli mimo nie wykonania umowy przez drugą stronę, strona uprawniona nie odstąpiła od umowy, służy jej prawo żądania odszkodowania na ogólnych zasadach, którego wysokość jest określona wysokością poniesionej szkody. W ocenie Sądu I instancji powód w sposób dorozumiany odstąpił od umowy sprzedaży w wezwaniu do zapłaty z dnia 20 listopada 2012r., wzywając pozwanego do zwrotu kwoty 15 000 zł. Odstąpienie od umowy jest oświadczeniem woli, które może być wyrażone przez każde zachowanie się osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny-art. 60 k.c.Dnia 20 listopada 2012r. powód był przekonany, że pozwany nie wykona umowy, zatem wezwanie do zapłaty z dnia 20 listopada 2012r. stanowiło odstąpienie przez powoda od umowy sprzedaży.
Od wyroku apelację wniósł pozwany zarzucając naruszenie przepisów postępowania dowodowego przez przyjęcie, iż strony zastrzegły obowiązek zwrotu zadatku, w sytuacji gdy w sprawie istnieją dwie różnej treści umowy, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że niewykonanie umowy odpowiedzialność ponosi pozwany, że strony umówiły się o zapłatę zadatku oraz że powód odstąpił od umowy zawartej z pozwanym, podczas gdy wysłał jedynie wezwanie do zapłaty zaliczki, zarzucił obrazęart. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i stanu faktycznego obrazęart. 328 k.p.c.poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku wewnętrznie sprzecznego i nienależyte wyjaśnienie, którym dowodom Sąd przypisał walor wiarygodności.
Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy ustalił, że strony w dniu 5 października 2012r. zawarły pisemną umowę sprzedaży i uznał, że wezwanie do zapłaty z dnia 20 listopada 2012r. stanowi dorozumiane wypowiedzenie tej umowy. Sąd dokonując tej oceny nie zwrócił uwagi na zapis umowy, z którego wynika, że jakiekolwiek zmiany umowy możliwe są jedynie w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Zgodnie zaś zart. 77 § 1 k.c.uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia.
§ 2. Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.
§ 3. Jeżeli umowa została zawarta w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia; natomiast odstąpienie od umowy albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.
Skoro zatem strony zawarły umowę w formie pisemnej, w formie pisemnej także winno zostać sporządzone odstąpienie od umowy. Stanowisko Sądu Rejonowego o dorozumianym odstąpieniu od umowy jest nieuprawnione, sprzeczne z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dyspozycjąart. 77 § 2 i 3 k.c.Zarówno przed wytoczeniem powództwa jak i w trakcie postępowania sądowego powód nie złożył pisemnego oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Takiego oświadczenia nie zawierają wezwania do zapłaty, nie zawiera go także pozew. Choć w tym przypadku pozew sporządzony przez pełnomocnika nie mógłby takiego oświadczenia zastąpić jako że oświadczenie o odstąpieniu od umowy jest oświadczeniem wywołującym skutki materialnoprawne i nie może być złożone przez pełnomocnika procesowego.
Zgodnie zart. 394 k.c.w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Prawo do żądania podwójnego zadatku powstaje zatem jedynie po skutecznym odstąpieniu od umowy. Powód od umowy nie odstąpił, a zatem brak było przesłanek zart. 394 § 1 k.c.do uwzględnienia jego żądania.
Na marginesie odnosząc się do zarzutów apelacji dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, że strony umówiły się o zapłatę zadatku a ni zaliczki podnieść należy, że ocena dowodów Sądu Rejonowego w tym względzie budzi poważne wątpliwości i nie można jej podzielić. Rozumowanie Sądu jest nielogiczne, bo z niewiadomych przyczyn Sąd priorytetowo traktuje wpis słowa „zadatek” na dowodzie wpłaty, gdy tymczasem o treści łączącego strony stosunku prawego decyduje treść zawartej umowy, a to w niej strony ustaliły wpłatę zaliczki, a nie zadatku. Sąd I instancji z niewiadomych także przyczyn odrzuca dodatkowe dowody zaprezentowane przez pozwanego świadczące o zamiarze stron i umowie dotyczącej wpłaty zaliczki, a mianowicie stosowanych przez pozwanego wzorów umów zawierających postanowienia o zaliczce, a nie zadatku oraz niekwestionowaną okoliczność, że pozwany w stosunkach z klientami posługiwał się takim wzorem umowy i nigdy w stosunkach gospodarczych instytucji zadatku nie stosował. Z Uwagi te Sąd odwoławczy czyni jednak na marginesie, albowiem podstawą oddalenia powództwa jestart. 394 § 1 k.c.w zw. zart. 77 § 2 i 3 k.c.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zarówno przed Sądem Rejonowym jak i w postępowaniu odwoławczym orzeczono na mocyart.98 k.p.c., obciążając nimi w całości powoda jako stronę przegrywającą. Na koszty procesu złożyły się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2 417 zł i 1 200zł.