Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 223/14
Data wyroku: 2014-05-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Alicja Chrzan, Anatol Gul, Jerzy Dydo
Słowa kluczowe: Treść I Wykonywanie Prawa Własności
Podstawa prawna: 145 kc

Sygn. akt II Ca 223/14

POSTANOWIENIE
Dnia 8 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Anatol Gul
Sędziowie: SO Alicja Chrzan
SO Jerzy Dydo
Protokolant: Agnieszka Ingram
po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. P.iM. P.
przy udzialeS. G.,Z. G.,K. J.,Z. J.,B. K.,K. K., Skarbu Państwa –(...)

o ustanowienie drogi koniecznej
na skutek apelacji Skarbu Państwa –(...)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt I Ns 1159/11
p o s t a n a w i a:

I
oddalić apelację;

II

    zasądzić od uczestnika Skarbu Państwa –(...)na rzecz wnioskodawców 120 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn.akt II Ca 223/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21.11.2013r. Sąd Rejonowy w Świdnicy I Wydział Cywilny w sprawie z wnioskuM. P.iR. P.przy udziale Skarbu Państwa(...),Z. G.,S. G.,K. K.,B. K.,K. J.iZ. J.ustanowił służebność drogi koniecznej, polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez nieruchomość stanowiącądziałkę o numerze (...), położoną wM.przyul. (...), będącą własnością Skarbu Państwa w zarządzie(...)-(...)Ś., dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości, położonej wM., stanowiącejdziałkę nr (...), będącą obecnie współwłasnością wnioskodawców, na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziksięgę wieczystą nr (...)– zgodnie z projektem biegłego sądowegoE. K.według wariantu B opinii z dnia 17.04.2012r., z obowiązkiem partycypowania przez wnioskodawców w kosztach urządzenia drogi koniecznej. Ponadto zasądził solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika Skarbu Państwa(...)kwotę 270 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek wnioskodawców o zwrot kosztów postępowania i obciążył ich wydatkami w kwocie 4.576,46 zł poniesionymi na koszty opinii biegłych sądowych.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Działka rolna oznaczona numerem(...)o powierzchni 3,1753 ha, położona wM.stanowi własnośćM. P.iR. P.naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej majątkowej.

M. P.iR. P.zwracali się do(...)
Ś.jako zarządcydziałki nr (...)oraz do państwaZ.iS. G.jako właścicielidziałki nr (...)o możliwość ustanowienia służebności drogi koniecznej przez ich działki, jednakże zarówno(...)Ś., jak i państwoZ.iS. G.sprzeciwili się ustanowieniu służebności drogi koniecznej na swoich działkach.
Działka rolna stanowiąca własnośćM. P.iR. P., położona wM., oznaczona numerem(...)nie posiada dostępu do drogi publicznej, jaką jest droga wojewódzka oznaczona jakodziałka nr (...).
- 2 -
Istnieje możliwość ustanowienia drogi koniecznej dla nieruchomościM. P.iR. P.stanowiącejdziałkę nr (...)według następujących wariantów:
Wariant A– droga konieczna ustanowiona nadziałce nr (...)– jej skrajem, przylegającym dodziałki nr (...), które stanowią własnośćZ. G.iS. G., zajmuje powierzchnię 140 m2;

    Wariant B– droga konieczna ustanowiona nadziałce nr (...), stanowiącej własność Skarbu Państwa reprezentowanego przez(...)– wzdłuż szpalerów świerków i zajmuje powierzchnię375 m(
    2). Przebieg drogi koniecznej według wariantu B nie powoduje zasadniczego uszczerbku w użytkowaniudziałki nr (...), ponieważ jest zlokalizowany na części rolnej tej działki i na skraju ogrodzonej części tej działki, a urządzony wjazd na drogę konieczną umożliwiłby równocześnie wjazd na działkę obciążoną, bez korzystania z nieurządzonego wjazdu zlokalizowanego nadziałce nr (...);

    Wariant C– droga konieczna ustanowiona nadziałkach nr (...), stanowiących własnośćB. K.iK. K.naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej majątkowej, zajmuje powierzchnię 685 m(
    2);
Wariant D– droga konieczna wiedzie drogą transportu rolnego, tj.działką nr (...), dodrogi nr (...)i następnie tuż za zakrzaczeniem oczka wodnego przezdziałkę nr (...)należącą doZ. J.iK. J.dodziałki nr (...). Trasa ta posiada następujące utrudnienia: - przejazd przez bagnisty odcinek około 30 m nadrodze nr (...), - stromy podjazd nadrodze nr (...)na długości około 50 m, - zawracanie na skrzyżowaniu wdrogę nr (...)i zajęcie z narożnikadziałki nr (...)powierzchni 188 m2(15 x 25 m2), - przejazd przezdziałkę nr (...)– powierzchnia przejazdu o szerokości 4,5 m wynosi 135 m2(30 x 4,5 m), - łączna długość trasy od drogi publicznej wynosi około 900 m.
Łączna powierzchnia zaprojektowanej drogi koniecznej wynosi 323 m2. Warunki terenowe w okresie opadów atmosferycznych wydają się uniemożliwiać przejazd drogą w tym wariancie.
Wariant E– droga konieczna wiedzie obok zabudowań znajdujących się nadziałce nr (...), stanowiącej własnośćZ. J.iK. J., pasem gruntu o szerokości 4,5 m zlokalizowanym przy granicydziałek nr (...)tego samego właściciela, do drogi transportu rolnego nr(...); dalejdrogą nr (...)do miejsca, gdzie przebiega granica użytku rolnego – grunty orne z użytkiem zielonym, a następnie pasem gruntu o szerokości 4,5 m (z wyokrągleniem o promieniu 5 m) zlokalizowanym nadziałce nr (...)– dodziałki nr (...). Łączna powierzchnia zaprojektowanej drogi koniecznej wynosi 414 m2.
Sygn.akt II Ca 223/14
- 3 -
Wartość służebności drogi koniecznej ustanowionej nadziałce nr (...)jako nieruchomości obciążonej dla nieruchomości władającej stanowiącejdziałkę nr (...)wynosi 270 zł.
Działka nr (...)jest działką o charakterze rolniczym, częściowo została ogrodzona płotem, wzdłuż którego posadzono szpaler świerków, chroniący przed wiatrami i zaspami. Ogrodzona część działki jest zabudowana domkiem – leśniczówką. Część niezabudowana jest dzierżawiona. Dojazd do części niezabudowanej umożliwia m.in.K. K.dzięki zezwalaniu na korzystanie z jego drogi technologicznej.
Na działceZ.iS.G.oznaczonej numerem(...)( w skrajnej jej części sąsiadującej zdziałką nr (...)) i częściowo nadziałce nr (...)została wybudowana przydomowa biologiczna oczyszczalnia ścieków.Działka nr (...)jest zabudowana domem mieszkalnym,działka nr (...)jest działką budowlaną i w przyszłości jest planowana zabudowa tej działki domem jednorodzinnym. Obecnie działka ta stanowi ogród przydomowy z posadzonymi świerkami, jabłoniami i ogródkiem warzywnym.
DziałkiB. K.iK. K.oznaczone numerami(...)stanowią sad ekologiczny i należą do gospodarstwa ekologicznego, które jest objęte siedmioletnim programem, przy czym aktualnie obowiązuje program od zeszłego roku (2012r). Jakiekolwiek zmiany w sposobie gospodarowania na terenach objętych gospodarstwem ekologicznym wymagają uzyskania zezwolenia Agencji(...), co związane jest z konsekwencjami finansowymi. Droga wiodąca przez te działki to jest tylko tzw. droga techniczna, służąca do obsługi tylko danego terenu, służy do przejazdu maszyn rolniczych i nie może mieć więcej niż 2,28 m szerokości. Od 3 -4 latK. K.zezwalaM. P.grzecznościowo korzystać ze swojej drogi technologicznej.
M. P.próbował dojechać do swojejdziałki drogą nr (...), ale samochodem osobowym okazało się to niemożliwe.Droga nr (...)jest to wyjeżdżona droga polna, na której są koleiny śladów ciągników oraz kałuże. Tą drogą trzeba podjechać do kolejnejdrogi nr (...), o podobnym stanie technicznym.Drogą nr (...)można podjechać do drogi powiatowej, a następnie do tzw. szosy.
Z. J.nabyłdziałkę nr (...)niedawno, aby zapewnić spokój i bezpieczeństwo w obejściu gospodarczym nadziałce nr (...).Działka nr (...)jest zabudowana domem rodzinnym oraz budynkami gospodarczymi (tj. obora, stodoła, silosy). Projektowany przebieg drogi koniecznej dzielidziałkę siedliskową nr (...)idziałkę rolną nr (...)i przekreśla 10-cioletnie staraniaZ. J.o scalenie jego działek i o nie zakłócanie jego rytmu produkcji rolnej.Działka nr (...)jest w całości ogrodzona i w części projektowanej drogi koniecznej nie ma żadnej drogi. Na początku projektowanej drogi koniecznej nadziałce nr (...)( w wariancie E) biegnie rurociąg wody, później znajduje się oczyszczalnia, dalej sambo
- 4 -
z obory, dalej znajdują się silosy, dalej składowany jest obornik, a za ogrodzeniem znajduje się pasieka z pszczołami.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o ustanowienie drogi koniecznej jest zasadny, ponieważ spełnia wymogi przewidziane wart.145 kc, a mianowicie zgodnie zart.145 kcprzeprowadzenie drogi koniecznej następuje z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej, z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić, a ponadto powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy. Spośród kilku wariantów ustanowienia drogi koniecznej Sąd Rejonowy uznał za najbardziej odpowiedni wariant B z opinii biegłego sądowegoE. K.przez nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...)będącą własnością Skarbu Państwa w zarządzie(...). Według Sądu Rejonowego wariant ten jest najbardziej odpowiedni ponieważ: - ustanowienie drogi koniecznej przezdziałkę nr (...)nie spowoduje zmian w nasadzeniach w postaci świerków, albowiem zgodnie z projektem biegłego sądowego droga konieczna ma przebiegać wzdłuż szpaleru świerków, a zatem nie spowoduje obniżenia ochronnego charakteru tego szpaleru świerków przed czynnikami atmosferycznymi; - zaprojektowana droga konieczna przebiega skrajem działki (jej części niezbudowanej znajdującej się poza ogrodzeniem części zabudowanej leśniczówką) i nie spowoduje uszczerbku w rolniczym użytkowaniu tej działki; - ustanowienie drogi koniecznej będzie korzystne również dla samego uczestnika ze względu na umożliwienie również pracownikom(...)przechodu i przejazdu tą drogą do powstałej częścidziałki (...), bez potrzeby korzystania z nieurządzonego wjazdu zlokalizowanego nadziałce (...).
Sąd Rejonowy wskazał również przyczyny dla których ustanowienie drogi koniecznej według pozostałych wariantów z opinii biegłego sądowego nie jest możliwe. I tak ustanowienie drogi koniecznej przezdziałkę (...)należącą doZ.iS.G.nie jest możliwe, ponieważ działka ta jest działką przydomową, przylegającą dodziałki nr (...)zabudowanej domem mieszkalnym i stanowi jej ogród, dlatego tez przeprowadzenie drogi praktycznie przez środek ogrodu byłoby niezwykle uciążliwe dla mieszkańców tej nieruchomości,działka nr (...)jest działką budowlaną i w przyszłości planowana na tej działce jest budowa domu jednorodzinnego, a ponadto w miejscu projektowanej drogi koniecznej powstała przydomowa oczyszczalnia ścieków.
Ustanowienie drogi koniecznej przezdziałki (...)stanowiące własnośćK.iB. K.nie jest możliwe, ponieważ działki te należą do gospodarstwa ekologicznego, objętego siedmioletnim programem, który obowiązuje od 2012r. Droga, która przebiega przez te działki jest tylko tzw. drogą techniczną służącą do obsługi tylko tego terenu, ingerencja w gospodarstwo ekologiczne mogłoby narazić uczestników na konsekwencje finansowe. Pozostałe warianty, z wykorzystaniem istniejących dróg lokalnych, są również zdaniem Sądu Rejonowego nieprzydatne, ponieważ istniejące
Sygn.akt II Ca 223/14
- 5 -
drogi lokalne są w bardzo złym stanie technicznym, konieczne jest pokonanie stromych podjazdów. W złych warunkach atmosferycznych korzystanie z tych dróg jest niemożliwe, a poza tym konieczne byłoby przeprowadzenie drogi koniecznej przez nieruchomośćK.iZ. J., co niweczyłoby ich 10-letni okres starań o scalenie działek i zapewnienie niezakłóconego rytmu produkcji rolnej oraz spokojnego i bezpiecznego zamieszkiwania.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart.520§2 kpcuznając, że koszty powinni ponieść wnioskodawcy, skoro postępowanie toczy się niejako z ich winy i w ich interesie.
Od postanowienia Sądu pierwszej instancji apelację wniósł uczestnik postępowania Skarb Państwa(...)zaskarżając postanowienie w pkt I i II i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, a toart.145 kcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż spośród możliwych wariantów przeprowadzenia drogi koniecznej warunkom określonym w powołanym przepisie odpowiada jedynie wariant B zgodnie z projektem biegłego sądowegoE. K., 2) naruszenie prawa materialnego, a toart.145 kcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na braku ustalenia celu dostępu do nieruchomości rolnej wnioskodawców i ustalenie treści służebności, obejmującej owo uprawnienie do :korzystania” z nieruchomości uczestnika postępowania „w oznaczonym zakresie” bez odniesienia się do owego celu, 3) prawa procesowego, a toart.233 kpci przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie ustaleń faktycznych co do posiadania przez nieruchomośćB.iK. K.charakteru sadu ekologicznego (gospodarstwa ekologicznego) objęte 7 letnim bliżej przez Sąd nieokreślonym programem z 2012r. wyłącznie na podstawie dowodu z przesłuchania strony podczas gdy tego typu okoliczności mogły być i powinny być wykazane innymi środkami dowodowymi, w szczególności dokumentami, 4) prawa procesowego, a toart.233 kpci przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie ustaleń faktycznych co do podziału nieruchomościK.iZ. J.i przekreślenia 10 letnich starań o scalenie działek i nie zakłócanie jego rytmu produkcji rolnej wyłącznie na podstawie dowodu z przesłuchania strony podczas gdy tego typu okoliczności mogły być i powinny być wykazane innymi środkami dowodowymi, w szczególności dokumentami.
Biorąc powyższe zarzuty pod uwagę wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego postanowienia i ustanowienie drogi koniecznej dodziałki nr (...)będącej obecnie współwłasnością wnioskodawców wg wariantu E bądź C lub D, zgodnie z projektem biegłego sądowego zawartym w opinii z dnia 17 grudnia 2012r. oraz w opinii uzupełniającej z dnia 10 lipca 2013r. 2) zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania kosztów
- 6 -
zastępstwa procesowego wg norm przypisanych, względnie o:
3) uchylenie zaskarżonego postanowienia celem przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja jest bezzasadna.
Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, znajdujący oparcie w materiale dowodowym i właściwie zastosował prawo materialne, w szczególności przepisart.145 kc.
Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art..233kpcpoprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności dokonania istotnych ustaleń na podstawie samego tylko dowodu z przesłuchania uczestników postępowaniaB.iK. K.iK.iZ. J.. Należy zauważyć, żekodeks postępowania cywilnegonie określa żadnej hierarchii ważności dowodów. Dowód z przesłuchania uczestników postępowania może być podstawą do dokonania ustaleń faktycznych o ile sąd uzna go za wiarygodny. Dowód z przesłuchania uczestników postępowania ma często bardzo ważne znaczenie w postępowaniu nieprocesowym, a w takim właśnie postępowaniu toczyła się przedmiotowa sprawa. Ponadto w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji skarżący nie kwestionował zeznańB.iK. K.iK.iZ. J., nie składał wniosków dowodowych, które miały wykazać, że zeznania te są niewiarygodne, a zastrzeżenia tych uczestników co do braku możliwości przeprowadzenia drogi koniecznej przez ich nieruchomości bezpodstawne. W tej sytuacji Sąd Rejonowy nie miał żadnych podstaw by kwestionować zeznania tych uczestników postępowania. Ponadto uznanie wariantów z przeprowadzeniem drogi koniecznej przez nieruchomości należące do uczestnikówB.iK. K.orazK.iZ. J.za nieprzydatne nastąpiło nie tylko na podstawie dowodu z przesłuchania uczestników, ale również innych dowodów i faktów bezspornych. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wskazał dlaczego jego zdaniem te warianty są nieprzydatne, a podniesione argumenty przeciw takim rozważaniom są przekonywujące i nie budzą wątpliwości Sądu Okręgowego.
Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu prawa materialnego, a toart.145 kc.Bezspornym było, że działka wnioskodawców nie ma dostępu do drogi publicznej, a zatem co do zasady roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej było usprawiedliwione. Wybór przez Sąd Rejonowy wariantu B z opinii biegłegoE. K.został przez Sąd Rejonowy szczegółowo uzasadniony. Był to wariant preforowany przez wnioskodawców, a więc najlepiej uwzględniający potrzeby nieruchomości władnącej, a przy tym najmniej spośród wszystkich wariantów obciążający nieruchomości uczestników. Droga konieczna według wariantu B dzieli wprawdziedziałkę (...)na dwie
Sygn.akt II Ca 223/14
- 7 -
części, ale przebiega w miejscu, w którym ten podział został już nieformalnie dokonany przez użytkownikadziałki (...). Droga konieczna przebiega wzdłuż nasadzeń drzew iglastych stanowiących naturalną ochronę przed wiatrem, tej części nieruchomości, która została zabudowana domem mieszkalnym – leśniczówka i ogrodzona płotem. Pozostała część działki, wzdłuż której ma przebiegać droga konieczna – jak wynika ze zdjęć - jest nieużytkowana, przeznaczona na nasadzenia leśne. Nie można zatem twierdzić, że planowana droga konieczna będzie utrudnieniem dla możliwości korzystania zdziałki (...)i to tej jej części już zagospodarowanej i zabudowanej. Jest wręcz przeciwnie, skarżący poprzez ustanowienie drogi koniecznej uzyskuje łatwy dostęp do drugiej częścidziałki (...)jeszcze niezagospodarowanej. Nie będzie musiał uzyskiwać grzecznościowej zgody właścicielidziałki (...)B.iK. K.. Każde inne z możliwych rozwiązań jest albo zupełnie niemożliwe – jak w przypadku wariantu A – lub byłoby zbyt obciążające działki pozostałych uczestników.
Nie można nie brać również pod uwagę okoliczności, że to uczestnik postępowania Skarb Państwa –(...)dokonał w drodze przetargu sprzedaży działki bez dostępu do drogi publicznej, a wnioskodawców informował o możliwości przeprowadzenia drogi koniecznej właśnie przezdziałkę nr (...).
Nie jest również trafny zarzut naruszeniaart.145 kcw kontekście braku ustalenia celu dostępu do nieruchomości wnioskodawców. Sąd ustalił, że jest to nieruchomość rolna i w taki sposób jest wykorzystywana.
Z powyższych względów na podstawieart.385 kpcw związku zart.391§1 kpciart.13§2 kpcapelacja podlegała oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart.520§3 kpc, ponieważ interesy uczestników były sprzeczne, a apelacja, której wniesienie spowodowało koszty – oddalona.