Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 698/13
Data wyroku: 2014-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Patrykiejew, Jerzy Nawrocki, Walentyna Łukomska-Drzymała
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 k.c.

Sygn. akt I ACa 698/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Patrykiejew

Sędzia:
Sędzia:

SA Walentyna Łukomska-Drzymała
SA Jerzy Nawrocki (spr.)

Protokolant

Katarzyna Furmanowska

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. w Lublinie na rozprawie

sprawy z powództwaZ. M.iZ. O.
przeciwko(...)z siedzibą wN.(Francja) działającego przez(...) S.A.Oddział w Polsce
o zadośćuczynienie

na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt I C 774/12

I
oddala apelację;

II
zasądza od pozwanego(...)z siedzibą wN.(Francja) działającego przez(...) S.A.Oddział w Polsce na rzecz powodówZ. M.iZ. O.kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt I ACa 698/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach po rozpoznaniu sprawy z powództwaZ. M.iZ. O.przeciwko(...)z siedzibą wN., Francja, działającemu przez(...) S.A.Oddział w Polsce zasądził od pozwanego tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę z tytułu śmierciM. M.– syna i brata powodów, na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 23 i 24 kc., na rzecz powoda 30.000 zł, a na rzecz powódki 20.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 maja 2012r.
W pozostałej części powództwo oddalił. Tytułem rozliczenia kosztów procesu zasądził od powodów na rzecz pozwanego po 1 683,50 zł. Odstąpił od obciążania powodów nieuiszczonymi kosztami procesu na rzecz Skarbu Państwa. Nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa 2 740 zł tytułem nieuiszczonych kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, żeM. M.w dniu 28 maja 2008 r. zginął w wypadku komunikacyjnym, za którego odpowiedzialność ponosiłG. R.ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym Towarzystwie.

M. M.w chwili śmierci miał 53 lata, był zdrowym, w pełni sił mężczyzną. Poszkodowany był kawalerem. Zamieszkiwał z siostrąZ. O.w jednym domu w oddzielnych mieszkaniach. Rodzeństwo było związane emocjonalnie. Brat pomagał powódce przy remontach, palił w piecu. Powódka ma  dorosłe dzieci, jej mąż nie żyje, cennym zatem był dla niej stały kontakt z bratem. Drugi brat powódki zamieszkiwał za granicą, a trzeci zmarł dwa lata przed śmierciąM. M.. Obecnie z czwórki rodzeństwa żyje wyłącznie powódka. Drugi brat powódki zmarł już po śmierciM. M..
Ojciec zmarłego był w dobrych relacjach z synem, zwłaszcza, iż drugi syn zamieszkiwał poza granicami kraju, a trzeci nie żył już od kilku lat.M. M.miał w przyszłości zamieszkać z ojcem, gdy ten będzie bardziej niedołężny.M. M.pomagał ojcu rozładować węgiel, jeździł z nim do lekarza.M. M.kilkakrotnie przebywał w zakładzie karnym, pił alkohol, nieraz sprawiał kłopoty rodzinie.
W dacie śmierci syna powód był w separacji z drugą żoną, zamieszkiwał samotnie(zeznania stronZ. O.orazZ. M.podczas rozprawy w dniu 2 lipca 2013 r.).
Więzi w rodzinie powodów nigdy nie były bliskie. Powód,Z. M.zerwał kontakty z własnym ojcem, do dzisiaj nie zna okoliczności śmierci dwóch własnych synów, którzy zmarli poza granicami kraju. Ani on ani jego córka - powódka w tej sprawie nie utrzymują kontaktów z żoną synaJ..
Relacja powoda z synemM. M.nie była bliska i serdeczna. Syn nadużywał alkoholu, wielokrotnie popadał w konflikty z prawem, był skazany na karę pozbawienia wolności. Nie założył własnej rodziny, nie pracował na stałe, przez dłuższy czas był nieobecny w domu rodzinnym - opuszczając zakłady karne, nie wracał do rodziny. Jego nieodpowiedzialny styl życia sprawiał, że rodzina nie mogła na niego liczyć.
Po śmierci syna powód nie korzystał z pomocy lekarza psychiatry czy psychologa, nie zgłaszał również lekarzowi interniście problemów ze zdrowiem związanych ze śmiercią syna.
Również relacje powódkiZ. O.z bratem nie były bliskie i serdeczne z przyczyn podanych wyżej. Po śmierci brata powódka nie korzystała z pomocy psychologa lub psychiatry. Korzystała jedynie z łagodnych leków dostępnych bez recepty w aptece. Po śmierci brata powódka nie korzystała ze zwolnienia lekarskiego. W żałobie po bracie powódka chodziła pół roku(opinia biegłego psychologa i psychiatry k. 118 - 122, opinia biegłego psychologa i psychiatry k. 123 - 127, dokumentacja lekarska k. 113).

Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powodów jest uzasadnione co do zasady na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 23 i 24 k.c.Spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.(uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 stycznia 2010 r. IV CSK 307/2009 LexPolonica nr 2371235, OSNC 2010/C póz. 91, OSP 2011/2 póz. 15, uchwała z dnia 22 października 2010 r. III CZP 76/2010, OSNC 2011/B póz. 42).
Przepis art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych  wskazuje, iż z ubezpieczenia o odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną szkodę w związku z ruchem tego pojazdu będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia.
Pojęcie szkody w polskim prawie cywilnym obejmuje zarówno szkodę majątkową sensu stricto, jak i szkodę niemajątkową w postaci krzywdy. W relacji do tak określonego zakresu szkody powstaje obowiązek jej naprawienia, poprzez odszkodowanie obejmujące tak odszkodowanie sensu stricto, jak i zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę.
Ponadto stosownie do art. 35 ww. ustawy ubezpieczeniem OC objęta jest odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu. Przy czym odpowiedzialność cywilna obejmuje także, obowiązek naprawienia krzywdy, jeżeli wynikła ona z ruchu pojazdu mechanicznego. Obowiązek naprawienia szkody w tym krzywdy w powyższym zakresie ma charakter zupełny, poprzez zapłatę odszkodowania lub odpowiedniej kwoty z tytułu zadośćuczynienia. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 20 grudnia 2012 r. (III CZP 93/2012, LexPolonica nr 4492033),art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych– w brzmieniu sprzed dnia 11 lutego 2012 r. – z zakresu ochrony ubezpieczeniowej nie zostało wyłączone zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawieart. 448 k.c.Zadośćuczynienie przyznawane na podstawieart. 448 k.c.kompensuje bowiem szkodę niemajątkową (krzywdę), której w związku ze śmiercią spowodowaną ruchem pojazdu mechanicznego doznają osoby najbliższe zmarłego na skutek naruszenia ich własnego dobra osobistego w postaci prawa do więzi rodzinnej.
W sprawie niniejszej sprawca wypadku został skazany prawomocnym wyrokiem karnym co przesądza o bezprawności zachowania sprawcy czynu.
Z tych względów Sąd uznał roszczenie uzasadnione co do zasady, a mając na uwadze jakość więzi rodzinnych pomiędzy powodami a zmarłym i oceniając stopień krzywdy powodów poprzez wnioski wynikające z opinii biegłych psychologa i psychiatry uwzględnił powództwo do kwoty 30 000zł w stosunku do ojca zmarłego i do wysokości 20 000zł w stosunku do siostry zmarłego. Sąd wskazał , że życie ludzkie jest bezcenne i znajduje się pod szczególna ochroną. Śmierci pokrzywdzonego była nagła i niespodziewana. Zadośćuczynienie za krzywdę ma przede wszystkim cel kompensacyjny i nie jest zależne od poziomu życia konkretnej jednostki. Ponadto Sąd uwzględnił fakt 50% przyczynienia się poszkodowanego do zaistniałej szkody, polegające na zgodzie na jazdę samochodem z osobą kierująca pojazdem, która wcześniej spożywała alkohol. Sąd wskazał także, że kwota zasądzona ostatecznie odpowiada kwocie zgłoszonej przez powodów w postępowaniu likwidacyjnym.
Odsetki Sąd zasądził od daty wezwania pozwanego do zapłaty, co miało miejsce w dniu 5 kwietnia 2012r. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.stosunkowo je rozdzielając odpowiednio do wysokości w jakiej powodowie wygrali proces [1/4]. Ponieważ powodowie zostali zwolnieni od opłaty sądowej, Sąd nakazał pobrać ją od pozwanego w wysokości odpowiadającej opłacie sądowej od uwzględnionego powództwa.

Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo [pkt I i III wyroku].
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucał:
1/ naruszenie prawa procesowego, w szczególnościart. 233 § 1 k.p.c., poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego prowadzącego do błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy, polegających na przyjęciu, iż pomiędzy powodami oraz zmarłymM. M.istniały tego rodzaju więzi emocjonalnej, zerwanie których stanowi o naruszeniu dobra osobistego w rozumieniuart. 23 k.c.;

2/ naruszenie prawa materialnego, w szczególnościart. 448 kcorazart. 24 kcw związku zart. 34 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnymi i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w szczególnościpoprzez przyjęcie, iż przepisy te mogą stanowić podstawę odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela w sytuacji, gdy zdarzenie wyrządzające szkodę polegającą na śmierci osoby najbliższej zaistniało przed 03 sierpnia 2008 r.;

3/ naruszenie prawa materialnego, w szczególnościart. 448 k.c.poprzez przyjęcie, iż formalny związek pokrewieństwa ze zmarłym przy braku szczególnie silnych więzi emocjonalnych stanowi dobro osobiste, którego naruszenie – poprzez spowodowanie śmierci krewnego – podlega wynagrodzeniu na podstawie w/w przepisu prawa.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództw powodówZ. M.orazZ. O.w całości, oraz o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje, według norm przepisanych.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 4 lutego 2014 roku powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.
Sąd Apelacyjny podziela w całości ustalenia i wnioski sądu I instancji, i przyjmuje za własne.
Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie zasługiwał na uwzględnienie. Kwestionowanie przez pozwanego ustaleń Sądu co do istnienia pomiędzy powodami a zmarłym synem i bratem więzi rodzinnej ze względu na dotychczasowy tryb życia zmarłegoM. M., nie jest uzasadnione. Wbrew zarzutom apelacji kwestia ta została uwzględniona przez Sąd Okręgowy i była przedmiotem jego oceny Sądu. Wnioski Sądu skutkowały uznaniem, że roszczenie powodów jest co do zasady uzasadnione, natomiast ocena charakteru wzajemnych więzi pomiędzy zmarłym a ojcem i siostrą wpłynęły na ustalenie wysokości kwoty zadośćuczynienia.

Kwestionowanie co do zasady podstawy odpowiedzialności pozwanego opartej na podstawieart. 23 i 24 kcw zw. zart. 448 kcbyło przedmiotem oceny Sądu Okręgowego. Sąd pierwszej instancji wskazał na aktualną linię orzecznictwa Sądu najwyższego i powtarzanie tego stanowiska jest zbędne [s.5 uzasadnienia].
Dobro osobiste w postaci prawa do więzi rodzinnej jest związane z istnieniem szczególnych relacji osobistych pomiędzy członkami rodziny. Prawo to ma charakter bezwzględny. Natomiast z uwagi na okoliczności konkretnej sprawy ocena rodzaju więzi łączącej członków rodziny w każdej sprawie nie będzie jednakowa. Rodzaj więzi łączących członków najbliższej rodziny i siła łączących ich uczuć ma wpływ na ocenę wielkości krzywdy doznanej przez osoby najbliższe, a w konsekwencji wpływa na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. W żadnym jednak wypadku nawet negatywna ocena jednostki na zewnątrz, w społeczeństwie, nie wyklucza istnienia więzi rodzinnej pomiędzy członkami rodziny, co zdaje się sugerować apelujący. Z tego względu w sprawie nie miało zasadniczego jakim człowiekiem był zmarły. Skoro materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wskazuje na istnienie faktycznej więzi pomiędzy zmarłym a powodami, gdyż rodzeństwo zamieszkiwało ze sobą i świadczyło sobie wzajemną pomoc, a zmarły miał zamieszkać z ojcem i przejąć nad nim opiekę, to brak jest podstaw do zakwestionowania istnienia więzi rodzinnej łączącej powodów ze zmarłym.

Z tych też względów brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowyart. 448 kc.w zw. zart. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego obejmuje całą szkodę. Przepisart. 34 ust. 1wspomnianej ustawy posługuje się bowiem pojęciem szkody szeroko rozumianej, obejmującej zarówno uszczerbek majątkowy, jak i niemajątkowy. Osoba trzecia jest zatem uprawniona do uzyskania od ubezpieczyciela pełnej kompensaty szkody wyrządzonej w związku z ruchem pojazdu mechanicznego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt III CZP 93/12).
Krzywda, jakiej doznali powodowie wskutek naruszenia opisanych przez Sąd pierwszej instancji dóbr osobistych, pozostawała w normalnym związku przyczynowo skutkowym z wypadkiem, w którym śmierć poniósł poszkodowanyM. M..
Nie znalazł potwierdzenia w materiale dowodowym zarzut, formułowany w uzasadnieniu apelacji, rażąco wygórowanego zadośćuczynienia. Wysokość kompensaty krzywdy moralnej uzależniona jest stopnia natężenia bólu i cierpień spowodowanych wyrządzeniem deliktu. W niniejszej sprawie Sąd miał do czynienia z określeniem krzywdy, będącej następstwem śmierci osoby najbliższej. Zdarzenie skutkujące śmierciąM. M.spowodowało bezpowrotne zerwanie więzi rodzinnej ojca i siostry, wywołując znaczne cierpienie po stronie najbliższych. W takich sytuacjach zadośćuczynienie powinno być wysokie i uwzględniać wartość naruszonego dobra – w tej sprawie – życia ludzkiego. Sąd Okręgowy jednak prawidłowo zważył, że relacje w rodzinie były nadwerężone zachowaniem zmarłego. Z tego względu ustalenie przez Sąd Okręgowy kwot zadośćuczynienia pieniężnego w wysokości 60.000 złotych na rzecz ojca i 40.000 złotych było adekwatne do stopnia krzywdy. Zasądzenie ich w wysokości pomniejszonej o stopień przyczynienia poszkodowanego do powstania szkody nie było natomiast kwestionowane w apelacji.
Z tych względów Sąd Apelacyjny apelację oddalił na podstawieart. 385 kpci na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 kpcoraz na podstawie§ 2 ust. 2 i § 6 pkt 5w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduzasądził od pozwanego na rzecz powodów 1800zł tytułem zwrotu kosztów procesu