Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Cz 92/14
Data wyroku: 2014-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marian Raszewski, Wojciech Vogt –, Barbara Mokras
Podstawa prawna: art. 520 k.p.c.

Sygnatura akt II Cz 92/14

POSTANOWIENIE
K., dnia 4 marca 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kaliszu, Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO. Marian Raszewski
Sędziowie: SSO. Barbara Mokras
SSO. Wojciech Vogt – spr.
po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. w Kaliszu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy w wniosku(...) Sp. z o.o.z siedzibą wS.
z udziałemJ. B.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek zażalenia wnioskodawcy
od punktu 2 postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I Ns 1964/13
postanawia:

I
zmienić punkt drugi zaskarżonego postanowienia i nadać mu następujące brzmienie: „II.zasądzić od uczestniczki postępowaniaJ. B.na rzecz wnioskodawcy(...) Spółka z o.o.z siedzibą wS.kwotę 253 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania,

II
zasądzić od uczestniczki postępowaniaJ. B.na rzecz wnioskodawcy(...) Spółka z o.o.z siedzibą wS.kwotę 90 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Kaliszu kosztami postępowania obciążył wnioskodawcę uznając je w całości za uiszczone. Sąd ustalił, że wnioskodawca zainicjował przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku poB. G.celem realizacji własnych interesów. Zatem powinien pokryć koszty związane z ustaleniem spadkobierców poB. G.. Brak podstaw, by odstępować od reguły przewidzianej wart. 520 § 1 k.p.c., nie zachodziła bowiem sprzeczność interesów wnioskodawcy i uczestniczki postępowania, o której mowa wart. 520 § 2 k.p.c.Przy czym jako interes w przedmiotowej sprawie należy traktować tylko ustalenie spadkobierców poB. G., a nie dalszy cel, do którego realizacji ma ono posłużyć wnioskodawcy. Uczestniczka nie składała żadnych oświadczeń i wniosków. Nie jest więc uzasadnione obciążanie jej kosztami postępowania (orz. SN z dnia 25 lipca 1960 r., I CR 640/60)
Zażalenieod tego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca zarzucając naruszenieart. 520 k.p.c.i zmianę orzeczenia przez zasądzenie kosztów i kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu nieprocesowym co do kosztów tego postępowania obowiązuje odmienna zasada niż w procesie. Według tej zasady , każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). W rezultacie przeto koszty połączone z poszczególnymi czynnościami ponosi ten, kto czynności tej dokonał. Każdy uczestnik postępowania ponosi koszty połączone z jego działaniem lub z czynnościami sądu podjętymi w jego interesie. Powyższa zasada obowiązuje także wówczas, jeżeli postępowanie nieprocesowe zostaje wszczęte z urzędu (por. Władysław Siedlecki, Zdzisław Świeboda,Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 2001, s. 64).
Wart. 520 § 2 k.p.c.ustawodawca przewidział odstępstwo od zasady , że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Brzmienie tego przepisu wyłącza stosowanieart. 100 k.p.c.Przesłankami zastosowaniaart. 520 § 2 k.p.c.są:

1
różny stopień zainteresowania wynikiem postępowania ,

2
lub sprzeczność interesów.

O różnym stopniu zainteresowania uczestników wynikiem postępowania można mówić przede wszystkim w sprawach działowych, gdy wystąpią duże dysproporcje w wielkości udziałów poszczególnych uczestników w dzielonym majątku.
Natomiast o sprzeczności interesów uczestników można mówić, gdy występują w tym postępowaniu jako swego rodzaju przeciwnicy w zakresie żądania rozpoznawanego w tym postępowaniu. Taka sytuacja zajdzie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku , gdy wnioskodawca, będący osoba obcą dla spadkodawcy, domaga się takiego stwierdzenia na podstawie testamentu, a uczestnik wnosi o stwierdzenie dziedziczenia na podstawie ustawy. W takiej sytuacji o tym, który z uczestników będzie obowiązany do zwrotu w całości kosztów postępowania będzie decydować wynik sprawy (por. Andrzej Zieliński, Joanna Budnowska,Zwrot kosztów postępowania nieprocesowego,Palestra 1995/7/61).
Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę na wniosek osoby zainteresowanej, a więc mającej w tym interes prawny (art. 1025 § 1 k.c.). Wszczęcie postępowania następuje przeto na wniosek każdego zainteresowanego, a nie tylko spadkobiercy. Osobami zainteresowanymi, które mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nabycia spadku, są m.in. osoba, która uważa się za spadkobiercę lub przez innych jest za spadkobiercę uważana, nabywca spadku lub udziału w spadku, osoba, która posiada ze spadkobiercą wspólne prawa lub obowiązki, spadkobierca tych osób,wierzyciel spadku, wierzyciel spadkobiercy oraz dłużnik spadku.
Jeżeli wnioskodawca – tak jak w niniejszej sprawie - nie jest spadkobiercą ale wierzycielem spadku, to jego interes – realizowanie swojej wierzytelności - jest sprzeczny z interesem spadkobierców, którzy jako dłużnicy są zobowiązani zaspokoić interes wierzyciela.Nie jest tu istotne dla ustalenia sprzeczności tych interesów, czy zgadzają się oni z treścią wniosku, czy też wnoszą o jego oddalenie. Sprzeczność interesów wynika bowiem nie z akceptacji, czy negacji wnioskuale z roli poszczególnych osób wynikającej ze stosunku zobowiązaniowego. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (art. 353 k.c.). Skoro dłużnicy nie spełnili świadczenia wierzyciel ma prawo realizować je w drodze postępowania sądowego. Do tego natomiast konieczne jest stwierdzenie nabycia spadku. W takiej sytuacji odpowiednio do postępowania nieprocesowego stosuje się przepisyart. 98 k.p.c.w zakresie, w jakim określają one koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i do celowej obrony (por. Agnieszka Góra-Błaszczykowska /w/Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego pod redakcją Henryka Doleckiego i Tadeusza Wiśniewskiego, Warszawa 2011, tom II, s. 70). Koszty poniesione przez wnioskodawcę, w tym koszty opłaty skarbowej od dokumentów urzędowych, opłaty od pełnomocnictwa i koszty wniosku o wskazanie następców prawnych wchodzą w skład kosztów, o których mówiart. 98 k.p.c.(por. Andrzej Daczyński, op.cit., s. 210).
Należy również pamiętać, że rozliczenie kosztów może nastąpić tylko w postępowaniu, w którym koszty te zostały poniesione i to bez względna to, czy wniosek o ich rozliczenie został zgłoszony, czy nie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (por. orzeczenie SN z dnia 14 maja 1965 r., III CO 73/64, Lex 354). Poniesienie tych kosztów nie stanowi odrębnej szkody, której naprawienie mogłoby być dochodzone w oparciu o przepisy prawa materialnego. Jeżeli więc wierzyciel nie uzyskałby zwrotu kosztów w tym postępowaniu, to on musiałby ponieść koszty realizacji swojego roszczenia mimo, że są to koszty niezbędne do realizacji swych praw.
Czy występuje jednak sprzeczność interesównależy indywidualnie badać okoliczności konkretnej sprawy. Z materiału dowodowego niniejszej sprawy nie wynikało aby dziedzicząca uczestniczka postępowania miała jakikolwiek własny interes w stwierdzaniu nabycia spadku po spadkodawczyni skoro zmarła on w 2012 roku i do tej pory nie wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Z drugiej strony skoro Sąd uwzględnił wniosek wierzyciela i stwierdził nabycie spadku, to przesłankowo uznał, że wykazał on swoje prawo do wystąpienia w roli wnioskodawcy, więc wykazał dostatecznie, że jest wierzycielem spadku. W tej sytuacji uzyskanie przez niego stwierdzenia nabycia spadku leży w jego interesie, gdyż jest to pierwszy i niezbędny krok do uzyskania od uczestników należnego jemu świadczenia. Interesem uczestników w tym postępowaniu (spadkowym) jest oddalenie wniosku i to bez względu na ich stanowisko procesowe w sprawie. Uwzględnienie bowiem wniosku o stwierdzenie nabycia spadku umożliwia wierzycielowi zaspokojenie jego roszczenia i pozostaje w sprzeczności z interesem spadkobierców. Tak okoliczności te wyglądają na tle stanu faktycznego w niniejszej sprawie.
Nie sposób jednak – i nie jest to rolą sądu orzekającego w konkretnej sprawie – zbudować ogólnej formuły, która pasowałaby do mnogości mogących wystąpić w postępowaniu nieprocesowym przypadków związanych z rozliczeniem kosztów w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, w których wnioskodawca jest wierzyciel, a które uzasadniają obowiązek zwrotu kosztów przez jednego uczestnika w całości. Generalnie można jedynie stwierdzić,że włożenie obowiązku zwrotu kosztów na jednego uczestnika postępowania winno mieć miejsce wtedy, kiedy odpowiada to względom słuszności, a spełnione zostaną przesłanki przewidziane wart. 520 § 2 k.p.c.(por. Andrzej Zieliński, Joanna Budnowska,Zwrot kosztów postępowania nieprocesowego, Palestra 1995/7/59).
Należy też pamiętać, że zastosowanie może miećart. 102 k.p.c.( II CZ 29/73)
Ubocznie należy podnieść, że w postanowieniu z dnia 9 grudnia 1999 r., III CKN 497/98 Sąd Najwyższy wyraził trafny pogląd, iż w sytuacji w której brak jest podstaw do odstępstwa od zasady określonej w wymienionym przepisie , należy wniosek o zasądzenie kosztów oddalić w postępowaniu kończącym postępowanie w sprawie. Nie jest natomiast uzasadnione – spotykane często w judykaturze – orzekanie owzajemnym zniesieniu kosztów postępowanialub oponiesieniu kosztów postępowania przez każdego uczestnika stosownie do jego udziału w sprawi, względnie pomijanie w ogóle orzeczenia o kosztach.
Zdaniem Sądu Najwyższego wzajemne znoszenie kosztów nie wchodzi w grę, gdyż unormowanie zawarte wart. 520 § 2 k.p.c., jako szczególne wyklucza odpowiednie - przezart. 13 § 2 k.p.c.– stosowanieart. 100 k.p.c., natomiast orzekanie o ponoszeniu przez każdego uczestnika kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie byłoby tylko zbędnym powtórzeniem ogólnej zasady ustanowionej wart. 520 § 1 k.p.c.Z kolei pominięcie rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o zasądzenie kosztów czyniłoby orzeczenie niepełnym, wymagającym uzupełnienia (art. 351 § 1 i 3 oraz art. 108 §1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
W konsekwencji jeżeli uczestnik postępowania działający przez radcę prawnego, adwokata lub rzecznika patentowego, nie złożył wniosku o zasądzenie kosztów od innego uczestnika , wówczas sąd w ogóle nie wydaje orzeczenia o kosztach postępowania, gdyż brak ku temu podstaw prawnych. Tak samo będzie, jeżeli uczestnik działa bez fachowego pełnomocnika, a sąd nie znajdzie podstaw do odejścia od zasady wynikającej zart. 520 § 1 k.p.c.W przypadku natomiast złożenia przez uczestnika wniosku o zasądzenie kosztów od innego uczestnika, sąd powinien taki wniosek oddalić, jeżeli nie znajdzie podstaw do zastosowaniaart. 520 § 2 i 3 k.p.c.(por. Andrzej Daczyński,Koszty postępowania cywilnego, Warszawa 2010, s. 294).
Mając na uwadze należało zgodnie zart. 386w zw. zart. 397 § 2 i 13 § 2 k.p.c., orzec jak w sentencji.

(...)

1
(...)

2
(...)

3
(...)

4
(...)wK.

K. dnia 4 marca 2014 r,.