Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 168/14
Data wyroku: 2014-06-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Antoni Smus, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc w zw. z art. 24 kc i 23 kc

Sygn. akt I Ca 168/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
SSO Antoni Smus
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z powództwaJ. M.,K. M. (1)iT. M.
przeciwko(...) SAwW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt I C 911/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego(...) SAwW.na rzecz powodówJ. M.,K. M. (1)iT. M.kwoty po 1200 (jeden tysiąc dwieście) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem drugiej instancji.

Sygn. akt I Ca 168/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy w Łaskuw sprawie o sygn. akt I C 911/12 zasądził od pozwanego(...) S.A.wW.na rzecz powodaT. M.tytułem zadośćuczynienia kwotę 20.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty, w punkcie 2. oddalił powództwoT. M.w pozostałej części, natomiast w punktach 3. i 4. orzekł o kosztach procesu.
W punkcie 5. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powodaK. M. (1)tytułem zadośćuczynienia kwotę 20.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia24 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty, w punkcie 6. oddalił powództwoK. M. (1)w pozostałej części, zaś w punktach 7. i 8. orzekł o kosztach procesu.
W punkcie 9. Sąd pierwszej instancji zasądził od pozwanego(...) S.A.wW.na rzecz powodaJ. M.tytułem zadośćuczynienia kwotę 15 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty, w punkcie 10. oddalił powództwoJ. M.w pozostałej części, natomiast w punktach 11. - 13. orzekł o kosztach procesu.
Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach, które Sąd Okręgowy podziela i uznaje za własne:
W dniu 25 kwietnia 1998 roku w miejscowościG.starszy szeregowyD. M.prowadząc samochód osobowy markiF. (...)onr rej. (...)stanowiący własnośćK. M. (2)umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym określone wart. 45 ust. 1 pkt. 1 i art. 45 ust 2 pkt. 3w zw. zart. 63 ust. 1orazw sposób nieumyślny wskazane wart. 3 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowymw ten sposób, że znajdując się w stanie nietrzeźwości - 2,2% alkoholu we krwi przewoził wymienionym pojazdem na trasieŁ.-B.z przekroczeniem liczby miejsc określonych w dowodzie rejestracyjnym, będących również w stanie nietrzeźwymR. M. (1),J. J.,K. M. (2)orazP. D.i około godz. 3:05 na łuku tejże drogi nie zachował wymaganej ostrożnościi prędkości zapewniającej panowanie nad prowadzonym przez siebie pojazdem, przez co zjechał na przeciwległy pas ruchu i doprowadzając do czołowego zderzenia z jadącymz przeciwka samochodem ciężarowymmarki J., w wyniku czego śmierć na miejscu zdarzenia poniósł kierującymF. (...)D. M.oraz wszyscy przewożeni pasażerowie:R. M. (1),J. J.,K. M. (2)iP. D.. W dniu 29 maja 1998 roku Wojskowa Prokuratura Garnizonowa wŁ.wydała postanowienieo umorzeniu (z uwagi na śmierć sprawcy) śledztwa o sygn. PgŚl 10/98 prowadzonegow sprawie przedmiotowego wypadku.
Właściciel samochodu markiF. (...)onr rej. (...)posiadał ubezpieczeniez tytułu odpowiedzialności cywilnej w(...) S.A.
PowódJ. M.w dacie śmierci swojego brata miał 4 lata i 7 miesięcy. Jego bracia, którzy zginęli w wypadku mieli odpowiednio 19 i 18 lat. Powód wychowywał sięw wielodzietnej rodzinie. Oprócz braci, którzy zginęli w wypadku miał jeszcze troje starszego rodzeństwa - dwóch braci i siostrę. Powód ze starszymi braćmi bawił się, grał z nimi w piłkę, był przez nich wożony motorem. Obecnie powód ma 20 lat. Pracuje jako pomoc mechanika. Mieszka nadal w domu rodzinnym razem z rodzicami. Powód chodzi na cmentarz na groby braci i ich wspomina.
Powód z uwagi na swój wiek i możliwości rozwojowe nie rozumiał śmierci jako zjawiska nieodwracalnego. Tak wczesna faza rozwojowa nie pozwalała na zapamiętanie tego zdarzenia oraz mogła skutkować krótkotrwałą tęsknotą. Utrata braci nie miała istotnego wpływu na jego rozwój i psychikę. Powód nie wymagał i nie będzie wymagał żadnej terapiiw związku ze śmiercią braci.
PowódT. M.w dacie śmierci swojego brata miał 12 lat. Chodził do szkoły podstawowej. O śmierci braci dowiedział się od rodziców, których o wypadku poinformowała Policja. Najpierw poinformowano o śmierci brataD., gdyż miał przy sobie dokumenty. Na prośbę matki, która miała nadzieję, że żyje drugi z jej synówR.- powód pojechał szukać brata. Po tym jak się okazało, że nie żyją obaj bracia powoda, matka powodów przeszła załamanie nerwowe. Nie była w stanie zajmować się dziećmi. Powód przez dwa tygodnie przebywał u swojej ciotki. Powód wspomina brataR., twierdząc, że bardzo dużo się od niego nauczył. Bracia mieli wspólne zainteresowania - motoryzację. Powód tęskni za bratem.
Powód miał ukształtowane myślenie abstrakcyjne i żałobę po stracie braci przeżywał tak, jak osoby dorosłe według następujących faz: szok / z takimi symptomami jak: niedowierzanie, poczucie zagubienia, bezradność, problemy ze snem, apetytem /, uświadomienie sobie straty / z takimi symptomami jak: niepokój, stres, płacz, problemyz koncentracją uwagi i pamięcią/, chronienie siebie / z takimi objawami jak: rozpacz, zmęczenie, osłabienie systemu odpornościowego, praca nad smutkiem i żalem poprzez przywoływanie wspomnień o zmarłej osobie, idealizowanie osoby zmarłej/, powracanie do zdrowia /przebaczanie, poszukiwanie znaczenia, zabliźnianie się rany/, odnowa / zajęcie się swoimi potrzebami, aktywny kontakt ze światem/. Poczucie straty brata będzie zawsze odczuwane przez powoda jako smutne i przykre, ale siła tego uczucia wraz z upływem czasu maleje, pozwalając na koncentrowanie się na swoim życiu- na aktualnej rzeczywistości. Powód nie wymagał i nie będzie wymagał żadnej terapii w związku ze śmiercią braci.
PowódK. M. (1)w dacie śmierci swojego brata miał 16 lat. Uczęszczał wtedy na praktyki zawodowe. O śmierci braci dowiedział się, gdy przebywał u kolegi. Został przez niego przywieziony do domu. Powód po śmierci braci przerwał praktyki i wrócił do miejsca zamieszkania. Pomagał rodzicom przy młodszym rodzeństwie. BratR.pomagał powodowi w nauce, razem grali w piłkę. Powód tęskni za braćmi. Powodowi zostałow pamięci wyprowadzenie z domu dwóch trumien przez kolegów brata z jednostki.
Powód, tak jak jego bratT. M., żałobę po stracie braci przeżywał tak jak osoby dorosłe według następujących faz: szok / z takimi symptomami jak: niedowierzanie, poczucie zagubienia, bezradność, problemy ze snem, apetytem /, uświadomienie sobie straty / z takimi symptomami jak: niepokój, stres, płacz, problemy z koncentracją uwagii pamięcią/, chronienie siebie/ z takimi objawami jak: rozpacz, zmęczenie, osłabienie systemu odpornościowego, praca nad smutkiem i żalem poprzez przywoływanie wspomnień o zmarłej osobie, idealizowanie osoby zmarłej/, powracanie do zdrowia /przebaczanie, poszukiwanie znaczenia, zabliźnianie się rany/, odnowa / zajęcie się swoimi potrzebami, aktywny kontakt ze światem/. Poczucie straty brata będzie zawsze odczuwane przez powoda jako smutne i przykre, ale siła tego uczucia wraz z upływem czasu maleje, pozwalając na koncentrowaniu się na swoim życiu - na aktualnej rzeczywistości. Powód nie wymagał i nie będzie wymagał żadnej terapii w związku ze śmiercią braci.
Pismem z dnia 15 maja 2012 roku / doręczonym ubezpieczycielowi w dniu 23 maja 2012 r./ pełnomocnik powodów dokonał w(...) S.A.Centrum likwidacjiS.wŁ.zgłoszenia roszczeń z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego w związku z naruszeniem dóbr osobistych na skutek śmierć osoby bliskiej. Pozwany odmówił powodom wypłaty zadośćuczynienia w związku ze śmierciąR. M. (1).
Sąd Rejonowy wskazał, że podstawą odpowiedzialności pozwanegoTowarzystwa (...)jest przepisart. 822 § 1 k.c.Następnie podał, że powodowie żądają zadośćuczynienia na podstawie przepisówart. 448 k.c.w zw. zart.24 § 1 k.c., ponieważ przepisart. 446 § 4 k.c.został wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 30 maja 2008 roku o zmianieustawy kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 116, poz. 731) i obowiązuje od dnia 3 sierpnia 2008 roku. Do wypadku doszło zaś przed wejściem w życie ww. przepisów.
W ocenie Sądu pierwszej instancji powodowieK. M. (1),T. M.iJ. M.wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż na skutek śmierci ich brataR. M. (1)zostało naruszone ich dobro osobiste polegające na prawie do życiaw rodzinie. Tragiczna, niespodziewana śmierć dwóch starszych braci powodów jednego jako sprawcy wypadku, a drugiego jako pasażera - spowodowała u każdego z powodów rozpacz, ból, osamotnienie cierpienie. Sąd Rejonowy podkreślił, że powodowie stracili ważne dla siebie osoby bliskie, z którymi łączyły ich niepowtarzalne więzi i nic ani nikt nie jest w stanie ich zastąpić. Więź rodzinna na skutek deliktu została w sposób nagły przedwcześnie zerwana. Sąd następnie zaznaczył, że powodowie, mimo iż od wypadku minęło wiele lat, nadal wspominają braci i ich pasje oraz pomoc ze strony braci udzielaną im jako młodszemu rodzeństwu.
Zdaniem Sądu Rejonowego roszczenia powodów są uzasadnione, w związku z czym zasądził zadośćuczynienie w wysokości po 20.000 zł na rzecz powodówT. M.iK. M. (1), uznając, iż jest to kwota odpowiadającą wymiarowi doznanej przez nich krzywdy. Co do powodaJ. M.— Sąd uznał, iż adekwatne będzie zadośćuczynienie w kwocie 15 000 zł. W pozostałym zakresie Sąd Rejonowy powództwo oddalił.
O odsetkach Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.w zw. z art. 14 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, zasądzając je od dnia 24 czerwca 2012 roku oraz oddalając powództwo co do odsetekw pozostałym zakresie.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zakresie kosztów dotyczących powodówT. M.iK. M. (1), natomiast co do kosztów dotyczącychJ. M.zasądzono je na podstawieart. 100 k.p.c.kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się pozwany, który zaskarżył go w całości, za wyjątkiem pkt. 2., 6. i 10. Przedmiotowemu rozstrzygnięciu zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 23, 24 § 1 i art. 448 k.c.i przyjęcie, iż powodom przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę,
- sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału i przyjęcie, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia byłoby, odpowiednio dla każdego z powodów: 20.000 zł, 20.000 zł i 15.000 zł.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa we wszystkich trzech sprawach i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu za I i II instancję według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu kwestionującegoart. 448 k.c.w zw. zart. 23 k.c.jako podstawę odpowiedzialności pozwanego z tytułu zadośćuczynienia za śmierć najbliższego członka rodziny powodów w świetle stanu prawnego sprzed3 sierpnia 2008 roku. Przed tą datą nie obowiązywał jeszcze bowiemart. 446 § 4 k.c., który wyraźnie dopuszcza możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Niewątpliwieart. 446 § 4 k.c.nie ma zastosowania do krzywd powstałych, jakw rozpoznawanej sprawie, przed datą 3 sierpnia 2008 roku. Jednakże nie ma racji skarżący, iż w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 3 sierpnia 2008 r. nie istniała podstawa prawna do przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, a w szczególności, że podstawy tej nie mógł stanowićart. 448 k.c.
W uchwale z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt III CZP 76/10 (OSNC -ZD 2011, nr B, poz. 42) Sąd Najwyższy dokonał analizy skutków dodania§ 4doart. 446 k.c.i stwierdził, że zabieg ten nie był jedynie wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie tej normy, ale dokonania zmiany w ogólnej regule wynikającejzart. 448 k.c.przez zawężenie kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia. Gdyby przepisart. 446 § 4 k.c.nie został wprowadzony, zadośćuczynienia mógłby dochodzić każdy, a nie tylko najbliższy członek rodziny. Przepisart. 446 § 4 k.c.ułatwia dochodzenie zadośćuczynienia, bowiem umożliwia jego uzyskanie bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek innych – poza w nim wymienionych – przesłanek. Wprowadzenie tego przepisu nie powinno być jednak rozumiane w ten sposób, że w dotychczasowym stanie prawnymart. 448 k.c.nie mógł stanowić podstawy przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Takie rozumowanie oznaczałoby, że chwila, w której doszło do zdarzenia będącego źródłem szkody, decydująca - zgodnie w wyborem ustawodawcy - o możliwości zastosowaniaart. 446 § 4 k.c., rozstrzygałaby definitywnie o istnieniu lub braku istnienia uprawnienia do uzyskania zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby bliskiej, bez względu na rodzaj krzywdy. W istocie prowadziłoby do radykalnego zróżnicowania sytuacji osób, które doznały krzywdy o podobnym charakterze, nawetw krótkich odstępach czasu, co jest trudne do zaakceptowania (vide: uzasadnienie wyroku SN z 14.01.2010 r. sygn. akt IV CSK 307/09 – OSNC –ZD 2010, nr C, poz. 91). Pogląd ten Sąd Okręgowy całkowicie podziela. Wbrew zatem stanowisku skarżącego możliwe było zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego w oparciu o przepisart. 448 k.c.Zważyć nadto trzeba, iż przepisart. 448 k.c.umieszczony został wśród przepisów o czynach niedozwolonych bez wskazania podstaw i przesłanek odpowiedzialności, jak również bez wyszczególnienia przesłanek egzoneracyjnych. Należy zatem stosować ogólne zasady odpowiedzialności z czynów niedozwolonych, a w tym podstawową, jaką jest wina sprawcy. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że sprawcą ponoszącym winę za śmierćR. M. (2)jest kierujący pojazdemF. (...)D. M., który także zginął w wyniku zdarzenia z dnia 25 kwietnia 1995 roku. W tej sytuacji wszystkie przesłanki odpowiedzialności zart. 448 k.c.zostały spełnione, a zatem przepis ten znajduje pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Przechodząc do zarzutu dotyczącego wysokości przyznanego powodom zadośćuczynienia, należy wskazać, że jest to w istocie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.art. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c., a nie, jak podnosi skarżący, błąd polegający na sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. Sąd pierwszej instancji prawidłowo bowiem ustalił stan faktyczny, eksponującw uzasadnieniu wszystkie okoliczności pozwalające na właściwe zastosowanie normy zawartej wart. 448 k.c.Sąd Rejonowy odniósł się przy tym do całości zgromadzonego materiału dowodowego w postaci zeznań powodów oraz opinii biegłej, nie pomijając żadnych istotnych faktów. Mając prawidłowo ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji mógł co najwyżej naruszyć przepis prawa materialnego w rezultacie subsumcji tego przepisu. Tymczasem zdaniem Sądu Okręgowego nie doszło w niniejszej sprawie do takiego naruszenia.
W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że orzekanie o wysokości zadośćuczynienia, z zachowaniem postulatu „odpowiedniości”, wyrażonego wprostw przepisieart. 448 k.c., należy do swobodnego uznania Sądu. Tej dyskrecjonalnej władzy sędziego Sąd Odwoławczy zmieniać nie może, o ile Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał i ocenił wszystkie okoliczności sprawy. Atrybut swobody orzekaniao wysokości zadośćuczynienia wynika z faktu, iż nie istnieją żadne zobiektywizowane, ustawowo określone kryteria pozwalające Sądowi na rozstrzygnięcie o zadośćuczynieniuwe wprost określonych przedziałach pieniężnych. Sąd Odwoławczy może dokonać korekty wysokości zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę, tylko wtedy, gdybyw wyniku rozpoznania przez niego apelacji okazało się, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, że jest ono rażąco wygórowane, albo rażąco niskie(vide: wyrok SNz dnia 18 listopada 2004 roku, I CK 219/04 oraz wyrok SN z dnia 27 lutego 2004 roku, V CK 282/03).
W związku z powyższym nie ma racji skarżący, iż przyznana każdemu z powodów suma zadośćuczynienia jest niewspółmiernie nieodpowiednia do doznanej przez nich krzywdy.
Fakt, iżJ. M.w dacie wypadku miał 4 lata i 7 miesięcy nie oznacza, że zupełnie nie odczuł śmierci swojego brata, jak sugeruje to skarżący. Z zeznańJ. M., które nie zostały zakwestionowane, wynika, że spędzał czas ze zmarłym tragicznieR. M. (1), grając z nim w piłkę oraz jeżdżąc motorem. Jakkolwiek powód jako dziecko nie był w stanie zrozumieć istoty śmierciR. M. (1), to zgodnez doświadczeniem życiowym jest, że doznawał bolesnych przeżyć związanych z jego nieobecnością. Wobec tego należało uznać, że zasądzona przez Sąd Rejonowy kwota 15.000 zł jest sumą odpowiednią do rozmiaru krzywdy poniesionej przezJ. M.wskutek nagłej śmierci swojego brataR. M. (1), spotęgowanej również przez śmierć innego brataD. M..
Należy także podkreślić, że podnoszony przez apelującego upływ czasu od wypadku z dnia 25 kwietnia 1998 roku i związana z nim minimalizacja emocji po śmierciR. M. (1)nie może przemawiać za odmową przyznania powodom zadośćuczynienia. Stwierdzić bowiem trzeba, że funkcją zadośćuczynienia jest złagodzenie wszelkich doznanych już krzywd, niezależnie od mniejszego nasilenia ujemnych przeżyć na etapie wyrokowania. Powodowie, a spośród nich zwłaszczaT. M.iK. M. (1)odczuwali cierpienie w związku ze śmierciąR. M. (1), a co za tym idzie należy im się zadośćuczynienie z tytułu tych negatywnych doświadczeń. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczność wystąpienia z pozwem o zadośćuczynienie po zakończeniu żałoby nie może rzutować na możliwość przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej powodom, albowiem brakuje ku temu przesłanek ustawowych.Art. 448 k.c.stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Treść przepisu sugeruje zatem, że chodzi także o krzywdy doznane, które zdążyły już zaistnieć. Poza tym, zgodnie z zeznaniami powodów, ciągle żywa jest u nich pamięć o zmarłymR. M. (1), którego grób odwiedzają na cmentarzu, a więc wypłata zadośćuczynienia powinna złagodzić ich negatywne wspomnienia. Wobec tego w ocenie Sądu Okręgowego nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji przepisuart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.cpoprzez zasądzenie na rzecz powodów odpowiednio kwot: 20.000 zł, 20.000 zł i 15.000 zł.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c., o czym orzekł w punkcie 1) sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.i§ 6 pkt 5, § 13 ust. 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t. j. Dz. U. z 2013 r., 461), zasądzając od pozwanego na rzecz powodów kwoty po 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem drugiej instancji.