Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 219/14
Data wyroku: 2014-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Rejonowego Marta Postulska-Siwek (delegowana)
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 1039 k.c.

Sygn. akt II Ca 219/14

POSTANOWIENIE
Dnia 11 września 2014 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska (spr.)Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski
Sędzia Sądu Rejonowego Marta Postulska-Siwek (delegowana)
Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Jolanta Jaworska
po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 roku w Lublinie
spraw
z wnioskuH. L. (1)iT. N.
z udziałemK. M.
o dział spadku
oraz
z wnioskuK. M.
z udziałemH. L. (1),T. N.,J. T. (1)i
J. K.
o dział spadku
na skutek apelacji uczestniczkiK. M.
od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w
Świdniku z dnia 11 grudnia 2013 roku, sygn. akt I Ns 2259/11
postanawia:
I. zmienić częściowo zaskarżone postanowienie w ten sposób, że stwierdzić, iż
H. L. (1)(synF.iH.) otrzymał od matkiH. L. (2)
(córkiI.iF.) darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę
spadkową w wysokości 34.000 (trzydziestu czterech tysięcy ) starych złotych,
pochodzącą ze sprzedaży w 1974 roku częścidziałki nr (...)położonej we wsi
N., o powierzchni 7211 m2oraz kwotę 110.000 (sto dziesięć tysięcy)
starych złotych pochodzącą ze sprzedaży w 1985 rokudziałek nr (...)o
powierzchni 0,97 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,39 ha położonych we wsi
N.;
II. oddalić apelację w pozostałej części.
Sygn. akt II Ca 219/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 11 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku stwierdził, żeH. L. (1)(synF.iH.) otrzymał od matkiH. L. (2)(córkiI.iF.) darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę spadkową w wysokości 34.000 starych złotych, pochodzącą ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 roku częścidziałki nr (...)o powierzchni 7211 m2.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia i motywy swego rozstrzygnięcia.
H. L. (2)zmarła w dniu 17 listopada 1996 roku. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 7 lutego 1997 roku, wydanym w sprawie II Ns 226/97, spadek poH. L. (2), w tym wchodzące w jego skład gospodarstwo rolne, na podstawie ustawy nabyły dzieci:K. M.,H. L. (1)iT. N.po 1/3 części. W skład spadku poH. L. (2)wchodzi gospodarstwo rolne położone w miejscowościN., gminaŁ., składające się zdziałek nr (...)o powierzchni 2,08 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,88 ha, objętychksięga wieczystą nr (...).
Według stanu na dzień 3 lutego 1962 roku w rejestrze gruntów wsiN.-D.F.iH.małżonkowieL.byli uwidocznienia jako władający gospodarstwem rolnym o powierzchni 5,34 ha.
W dniu 25 listopada 1970 roku pomiędzy małżonkamiF. L. (1)iH. L. (2), aT. J.iM. J.została zawarta dobrowolna umowa sprzedaży częścidziałki nr (...)o powierzchni 7211 m2za cenę 38.618 starych złotych. Z rejestru gruntów wynika, że małżonkowieL.byli właścicielamidziałki nr (...)o powierzchni 1,95 ha, a niedziałki nr (...)o powierzchni 1,6767 ha.
Po zawarciu umowyT. J.iM. J.uwłaszczyli się na nabytej w dniu 25 listopada 1970 roku części działki, stanowiącej obecniedziałkę nr (...).
Ze środków uzyskanych ze sprzedaży dokonanej w dniu 25 listopada 1970 rokuF.iH.małżonkowieL.darowali swojemu synowiH. L. (1)kwotę 34.000 starych złotych. Innych darowizn wnioskodawcaH. L. (1)od rodziców nie otrzymał.
W dniu 25 kwietnia 1977 roku na rzeczF. L. (1)został wydany akt własności ziemi nr(...)w odniesieniu do położonych wN.działek oznaczonych numerami:(...), o łącznej powierzchni 4 ha, zaś na rzeczH. L. (2)został wydany akt własności ziemi nr(...)w odniesieniu dodziałki oznaczonej numerem (...), o powierzchni 0,97 ha.
W dniu 3 stycznia 1985 roku umową sporządzoną w formie aktu notarialnegoH. L. (2)sprzedałaT. J.działki nr (...)o łącznej powierzchni 1,36 ha za cenę 110.000 starych złotych.T. J.kupił przedmiotowe działki z funduszy dorobkowych z żonąM. J..H. L. (2)otrzymała cenę nabycia oraz wydała działkiT. J.przed sporządzeniem aktu notarialnego.
H. L. (2)dzieliła czynsz uzyskiwany z dzierżawy gospodarstwa rolnego między córkiK. M.iT. N.. Po śmierci matki czynsz dzierżawny pobierałaK. M.i połowę czynszu oddawała siostrze.
Jako podstawę powyższych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął dowody z dokumentów, dowody z zeznań wnioskodawcyH. L. (1), uczestniczekT. N.iK. M.oraz zeznań świadkówA. M.iK. P.. Sąd w całości obdarzył walorem wiarygodności zeznaniaH. L. (1). Natomiast nie dał wiary zeznaniom uczestniczkiK. M.oraz świadkówK. P.iA. M.w części, w jakiej osoby te zeznały, iżH. L. (2)po zawarciu dobrowolnej umowy sprzedaży z dnia 25 listopada 1970 roku darowała synowiH. L. (1)środki finansowe w wysokości 180.000 starych złotych. W ocenie Sądu zeznania uczestniczki i świadków w tej części pozostawały w oczywistej sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, przede wszystkim z zeznaniamiH. L. (1)oraz dokumentami - dobrowolną umową sprzedaży z dnia 25 listopada 1970 roku i umową sprzedaży z dnia 3 stycznia 1985 roku. Twierdzenie, żeT. J.w 1970 roku, po zawarciu dobrowolnej umowy sprzedaży, przekazałH.iF.małżonkomL.kwotę 180.000 starych złotych tytułem ceny kupnadziałek nr (...)pozostaje w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Nie jest bowiem możliwe, by kupujący przekazywał sprzedawcy środku pieniężne za zakup dwóch działek i równocześnie podpisał umowę, z której wynika, iż nabywa jedynie część jednej z nich. Ponadto z zeznań uczestniczki oraz świadków wynika, żeT. J.przekazałH. L. (2)cenę w wysokości 180.000 starych złotych za zakupdziałek nr (...), podczas gdy treść dobrowolnej umowy sprzedaży z 1970 roku oraz aktu notarialnego z 1985 roku wskazuje, iż działki zostały sprzedane za łączną kwotę 148.618 starych złotych. Już sama ta okoliczność świadczy, żeH. L. (2)nie mogła darować synowiH.kwoty 180.000 starych złotych, skoro takiej sumy nie posiadała. PonadtoT. J.uwłaszczył się jedynie na części działki, którą nabył na podstawie dobrowolnej umowy sprzedaży, co oznacza, iż nie czuł się właścicielem pozostałej częścidziałki nr (...)(to jestdziałki nr (...)) orazdziałki nr (...).
Sąd Rejonowy zważył, że zgodnie zart. 1039 § l i 3 k.c.jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.
Ustalony wart. 1039 k.c.obowiązek zaliczania darowizn na schedę spadkową ma na celu wyrównanie, między spadkobiercami, korzyści uzyskanych od spadkodawcy za życia i po śmierci przez krąg osób w ustawie określonych. Przez darowiznę w rozumieniuart. 1039 k.c.należy rozumieć wszelkie przysporzenia dokonane pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się jego własnością.
Jak wynika zart. 1039 k.c., nie podlega zaliczeniu na schedę spadkową darowizna otrzymana od spadkodawcy, jeżeli z oświadczenia spadkodawcy zawartego w umowie darowizny, w testamencie albo w odrębnym oświadczeniu woli lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia, a także drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte. W związku z tym, żekodeks cywilnynie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek dotyczących darowizn zaliczanych na schedę spadkową, należy uznać, iż zaliczeniu podlegają wszystkie darowizny dokonane kiedykolwiek przez spadkodawcę na rzecz małżonka i zstępnych.
W ocenie Sądu Rejonowego z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, iżH. L. (1)otrzymał od matkiH. L. (2)darowiznę w wysokości 34.000 starych złotych.
Sąd zważył, że w świetle przewidzianej wart. 6 k.c.zasady rozkładu ciężaru dowodu, na uczestniczceK. M., która domagała się zaliczenia darowizn na schedę spadkowąH. L. (1), spoczywał ciężar udowodnienia okoliczności dokonania przezH. L. (2)na rzeczH. L. (1)darowizny środków pieniężnych w kwocie 180.000 starych złotych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uczestniczka nie wywiązała się z tego obowiązku, gdyż nie wykazała powyższych okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jedynie, że spadkodawczyni darowałaH. L. (1)kwotę 34.000 starych złotych.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne orzeczenie w postanowieniu wstępnym, iżH. L. (1)otrzymał od matkiH. L. (2)darowiznę w wysokości 34.000 starych złotych.
Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczkaK. M., zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości i zarzucając mu naruszenie:

1
art. 328 § 2 k.p.c.w związku zart. 516 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek rozstrzygnięcia;

2
art. 233 § l k.p.c.,art. 227 k.p.c.,art. 217 § l k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez wadliwą, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego ocenę dowodów, pominięcie dowodów, niedopuszczenie wnioskowanych dowodów z akt ksiąg wieczystych oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, a mianowicie:

- wadliwym ustaleniu, że z uzyskanych ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 roku części działki środków finansowychF.iH.małżonkowieL.darowali swojemu synowiH. L. (1)jedynie kwotę 34.000 starych złotych oraz, że innych darowizn wnioskodawcaH. L. (1)od rodziców nie otrzymał;
- obdarzeniu wiarą zeznań wnioskodawcyH. L. (1)w całości, podczas gdy zeznania tego wnioskodawcy pozostają w opozycji do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, są ponadto niespójne ze sobą;
- odmowie wiarygodności zeznaniom uczestniczkiK. M., świadkówK. P.iA. M.w części, w jakiej osoby te zeznały, iżH. L. (2)darowała synowiH. L. (1)po zawarciu dobrowolnej umowy sprzedaży z dnia 25 listopada 1070 roku środki finansowe w wysokości 180.000 starych złotych;
- uznanie za niewiarygodny fakt, iżT. J.w 1970 roku, po zawarciu dobrowolnej umowy sprzedaży przekazałH.iF.małżonkomL.kwotę 180.000 starych złotych tytułem ceny za zakupdziałki nr (...);
- wadliwym ustaleniu, że wnioskodawcaH. L. (1)otrzymał od matkiH. L. (2)darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę spadkową w wysokości 34 000 starych złotych, pochodzącą ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 roku częścidziałki (...)o powierzchni 7211m2;
- pominięciu dowodu z notatki pod nazwą „Wypis z rejestru gruntów” sporządzonej przez wnioskodawcęH. L. (1), pominięciu zeznań uczestniczkiK. M., świadkówK. P.iA. M.w części, w jakiej osoby te opisywały okoliczności sprzedaży działek w 1970 roku, zeznań dotyczących zachowania się rodziny po sprzedaży, ustalonych faktów, iż czynsz dzierżawny dzielony jest na dwie części – między uczestniczkęK. M.iT. N.;
- niedopuszczeniu dowodów z akt ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku nr:(...),(...),(...),(...), bez jakiegokolwiek uzasadnienia i bez wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie;

3
art. 1039 k.c.orazart. 6 k.c.iart. 684 k.p.c.przez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że wnioskodawcaH. L. (1)otrzymał od matkiH. L. (2)darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę spadkową w wysokości jedynie 34.000 starych złotych, pochodzącą ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 roku częścidziałki (...)o powierzchni 7211 m2; a nie darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę spadkową w wysokości 180.000 starych złotych, pochodzącą ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 rokudziałki nr (...)o powierzchni 1,95 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,40 ha, łącznie 2,35 ha.

Powołując się na powyższe zarzuty, apelująca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i orzeczenia, żeH. L. (1)otrzymał od matkiH. L. (2)darowiznę podlegającą zaliczeniu na schedę spadkową w wysokości 180.000 starych złotych, pochodzącą ze sprzedaży w dniu 25 listopada 1970 rokudziałki nr (...)o powierzchni 1,95 ha orazdziałki nr (...)o powierzchni 0,40 ha, łącznie 2,35 ha, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia odH. L. (1)na rzeczK. M.kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w części.
Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.w związku zart. 516 k.p.c.orazart. 13 § 2 k.p.c.jest niezasadny. Zarzut tego rodzaju mógłby bowiem zostać uznany za usprawiedliwiony i mieć wpływ na rozstrzygnięcie jedynie w sytuacji, gdyby z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie dało się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, to jest gdyby wskutek wadliwości uzasadnienia nie było możliwe poddanie go kontroli instancyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 roku, I UK 21/09, LEX nr 515699, jak również z dnia 9 lipca 2008 roku, I PK 2/08, LEX nr 497691). Wbrew odmiennemu stanowisku apelującej tego rodzaju sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.
Natomiast trafnie zarzucono w apelacji naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisówart. 217 § 1 k.p.c.w związku zart. 227 k.p.c.przez pominięcie wniosków dowodowych uczestniczkiK. M.,a także naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez przekroczenie określonych tym przepisem granic swobodnej oceny dowodów. Wyniki całości postępowania dowodowego, uzupełnionego przed Sądem drugiej instancji, prowadzą do częściowo odmiennych ustaleń, niż przyjęte za podstawę zaskarżonego orzeczenia.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że jak wynika z wiarygodnych w tym zakresie zeznań wnioskodawcyH. L. (1), potwierdzonych zeznaniami uczestnikaJ. T. (1), nieformalna umowa sprzedaży nieruchomości pomiędzyF.iH.małżonkamiL., aT.iM.małżonkamiJ.została zawarta nie w podanym w umowie dniu 25 listopada 1970 roku, ale dopiero w 1974 roku. Umowa została antydatowana dla celów uwłaszczenia. Należy podkreślić, że uczestnikJ. T. (1), nie będąc spadkobiercąH. L. (2), nie jest zainteresowany rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu wstępnym, a jednocześnie jest synemJ. T. (2), który był świadkiem umowy spisanej w jego domu. Zatem zeznaniaJ. T. (1)zasługują na obdarzenie walorem wiarygodności. Ponadto podawane przez uczestnika, a takżeH. L. (1)okoliczności pozostają w logicznym związku z przepisemart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250), przewidującego nabycie własności nieruchomości rolnych według stanu posiadania z dnia wejścia ustawy w życie, to jest z dnia 4 listopada 1971 roku w sytuacji, gdy rolnicy lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.
Uzupełnione postępowanie dowodowe nie daje jednak podstaw do ustalenia, że umowa zawarta w 1974 roku dotyczyła większego areału gruntu, niż podany w umowie. Logiczna jest argumentacja Sądu pierwszej instancji, iż w takim wypadku w umowie zostałaby wpisana większa powierzchnia faktycznie sprzedawanej nieruchomości. Takie stanowisko jest tym bardziej uzasadnione w kontekście ujawnionej w postępowaniu odwoławczym okoliczności celowego antydatowania umowy dla potrzeb uwłaszczenia. Trzeba zauważyć, że jak wynika z dokumentów zawartych w aktachksięgi wieczystej nr (...), małżonkowieJ.na podstawieustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychuzyskali tytuł własności dodziałki nr (...)(oznaczonej następnie w ewidencji gruntów numerem(...)), która obejmowała jedynie południową częśćdziałki nr (...)ujawnionej w rejestrze gruntów z 1962 roku jako należąca doF.iH.małżonkówL.(akt własności ziemi i mapa na kartach 5 i 7 akt księgi wieczystej oraz mapa na k. 132 akt sprawy niniejszej). Północna część, oznaczona na mapie zawartej w aktachksięgi wieczystej numerem (...), nie została uwłaszczona na rzeczT.iM.małżonkówJ.. Także treść pisemnej umowy z 1974 roku wskazuje, że jej przedmiot stanowiła wyłącznie południowa część całej nieruchomości opisanej w umowie. Według tego opisu nieruchomość graniczyła od północy z drogąK.–Ł., od południa z działkąM. G., zaś od zachodu z działkąT. J., natomiast przedmiotem sprzedaży była działka sąsiadująca od południa z działkąM. G., a od północy z działkąF. L. (1), a zatem pozostałą w posiadaniu małżonkówL.północną częścią nieruchomości. W konsekwencji brak także podstaw do przyjęcia, że w związku z zawarciem umowy w 1974 roku została uzyskana przez małżonkówL.tytułem sprzedaży większa kwota, niż podana w umowie.
Powyższych okoliczności, pozostających w logicznym związku z treścią dokumentów geodezyjnych sporządzonych w okresie, w którym zawarta została nieformalna umowa, nie mogą podważyć zeznania uczestniczkiK. M.oraz świadkówA. M.iK. P.. Podawane przez nich odmienne okoliczności nie znajdują oparcia w pozostałym materiale dowodowym, a w świetle omówionych wyżej dowodów nie dają się pogodzić z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.
Trzeba również zauważyć, że zeznania świadkaK. P.są nie tylko sprzeczne z omówionymi wyżej dowodami, ale zawierają też wewnętrzne sprzeczności. Świadek początkowo, w sposób oczywiście sprzeczny nawet z twierdzeniamiK. M., podawał, że toH. L. (1)sprzedał poleT. J., o czym świadek miał się dowiedzieć odH. L. (2). Następnie zaś świadek odmiennie stwierdził, że nie wie, kto sprzedał pole. Już w świetle tych sprzeczności niewiarygodne są zeznania świadka, iż o okolicznościach zawarcia umowy oraz uzyskanej wówczas cenie powziął wiadomość odH. L. (2).K. P.nie podał przy tym jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby choćby uprawdopodobnić fakt prowadzenia rozmów zH. L. (2)na powyższe okoliczności, dotyczące spraw majątkowych i stosunków wewnątrz rodziny spadkodawczyni.
Wbrew zarzutom apelującej, jej stanowiska nie potwierdzają w pełni zeznania świadkaA. M.. Nie są one bowiem stanowcze i konsekwentne. Świadek zaznaczał, iż „uważa, że pieniądze zostały przekazane za sprzedaż działki w 1970 roku”, „ z tego, co wiem, pieniądze w kwocie 180.000 złotych były przekazane jednorazowo”. Nie był zatem pewien zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy twierdzeń o jednorazowej sprzedaży przez małżonkówL.większej nieruchomości i wysokości uzyskanej z tego tytułu kwoty. Ponadto w pierwszej części zeznań, odmiennie niż w ich końcowej części, świadek podał, że „teściowie na żądanieH. L. (1)sprzedalidziałkę nr (...)na raty, sprzedawali po kawałku, w dwóch częściach”, jak również wskazał, że druga sprzedaż miała miejsce w dacie sporządzenia aktu notarialnego z 1985 roku. W kontekście ostatnio przywołanych twierdzeń nie zasługują na wiarę zeznania świadka, a takżeK. M., iżT. J.zaczął uprawiać obie działki zaraz po kupnie w 1970 roku, co pozostaje nadto w oczywistej sprzeczności z ujawnioną okolicznością rzeczywistego zawarcia nieformalnej umowy w 1974, a nie w 1970 roku.
Stanowiska apelującej o jednorazowej sprzedaży całejdziałki nr (...)nie potwierdzają też dowody z dokumentów przeprowadzone na wniosek skarżącej w postępowaniu odwoławczym.
W oparciu o mapę i wypis z rejestru ewidencji gruntów według stanu z 1962 roku oraz informację Starosty(...)(k. 132 i 135 akt sprawy) zasadnym było jedynie ustalenie, że w 1974 roku faktycznie sprzedana została część działki oznaczonej wówczas numerem(...), a nie(...), jak to zostało podane w pisemnej umowie.
Nie zasługuje też na podzielenie zarzut kwestionujący ustaloną w zaskarżonym postanowieniu wysokość kwoty darowizny dokonanej na rzeczH. L. (1)przez jego matkę, a pochodzącej ze sprzedaży w 1974 roku działki o powierzchni 7211 m2. Z okoliczności stanu faktycznego sprawy wynika, że opisana w nieformalnej umowie działka była częścią nieruchomości należącej do obojga rodzicówH. L. (1). Zatem także cena uzyskana z jej sprzedaży – 38.618 starych złotych – przypadła obojgu rodzicom. W konsekwencji darowizna odH. L. (2)ze środków pochodzących ze sprzedaży w 1974 roku mogłaby odpowiadać jedynie połowie ostatnio wymienionej kwoty. WnioskodawcaH. L. (1)nie zaskarżył jednak postanowienia wstępnego, a jego zmiana na niekorzyść skarżącejK. M.byłaby sprzeczna z zakazem przewidzianym wart. 384 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
W świetle wyników uzupełniającego postępowania dowodowego przed Sądem drugiej instancji zasadne są zarzuty apelującej kwestionujące dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę dowodów i będące jej następstwem ustalenie, żeH. L. (1)nie uzyskał od matkiH. L. (2)innej darowizny, niż opisana w zaskarżonym postanowieniu.
W szczególności zasadny jest zarzut pominięcia przez Sąd Rejonowy dowodu z notatki oznaczonej jako „Wypis z rejestru gruntów”, podczas gdy podlega ona ocenie w myślart. 233 § 1 k.p.c.tak jak każdy inny dowód w postępowaniu cywilnym. Wymaga przy tym podkreślenia, że wnioskodawcaH. L. (1)przyznał fakt własnoręcznego sporządzenia tej notatki. Natomiast jej treść potwierdza powoływaną przez uczestniczkęK. M.okoliczność darowaniaH. L. (1)przez matkęH. L. (2)także środków pochodzących ze sprzedażydziałek nr (...)o powierzchni 0,97 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,39 ha.
Notatka, jak podał pierwotnieH. L. (1)i na co wskazywałaK. M., została sporządzona po śmierci rodziców. Odmienne, a przy tym niestanowcze i wewnętrznie sprzeczne zeznaniaH. L. (1), złożone przed Sądem odwoławczym, nie zasługują na podzielenie. Wnioskodawca podawał w nich bowiem, że notatka została sporządzona po śmierci ojca, następnie, że nie pamięta tych okoliczności, a wreszcie, że fakt ten miał miejsce za życia obojga rodziców, kiedy działki nie były jeszcze sprzedane.
W sytuacji sporządzenia notatki po śmierci rodziców wiarygodne są zaś zeznania uczestniczkiK. M., z których wynika, iż celem sporządzenia notatki było określenie tych składników majątku, które zostały sprzedane, a także tych, które miałyby jeszcze przypaść spadkobiercom. Logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego są również zeznania uczestniczki, że sprzedane wcześniejdziałki nr (...)o powierzchni 0,97 ha oraz nr(...)o powierzchni 0,39 ha zostały wymienione przy imieniuH. L. (1)z tej przyczyny, iż wnioskodawca otrzymał pieniądze pochodzące z ich sprzedaży. Twierdzenia uczestniczki pozostają również w zgodzie z dalszą częścią notatki, z której wynika, że dlaH. L. (1)nie miała już przypaść żadna działka, jak również z niesporną okolicznością dzielenia czynszu dzierżawnego, zarówno przed, jak i po śmierciH. L. (2), wyłącznie między córki spadkodawczyniK. M.iT. N., z pomięciemH. L. (1), który nie upominał się o część czynszu. Nie zasługują na wiarę przeciwne zeznaniaH. L. (1). Twierdzenie, iż treść notatki wynikała z faktu darowania na jego rzecz kwoty 34.000 starych złotych jest nielogiczne, jeśli się zważy, że kwota ta pochodziła ze sprzedaży innej działki, niż wymienione w notatcedziałki o numerach (...).
Dla przedstawionej oceny nie ma znaczenia okoliczność, iżdziałka nr (...), wymieniona w notatce przy imieniuK. M., nie była faktycznie sprzedana, jak również okoliczność czy uczestniczka otrzymała środki za inną, sprzedaną działkę. Ostatnia kwestia wykracza poza przedmiot rozstrzygnięcia zaskarżonym postanowieniem. Jeśli chodzi zaś odziałki nr (...)wpisane przy imieniuH. L. (1), to bezspornie zostały one sprzedane przezH. L. (2).
Jak wynika z dokumentów zawartych aktach księgi wieczystej(...), na podstawieustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychw stosunku dodziałki nr (...)został wydany akt własności ziemi na rzeczF. L. (1), a w stosunku do działki nr(...)akt własności ziemi na rzeczH. L. (2)(k. 3-4 akt). Zauważyć przy tym należy, że nabyte w opisany sposób nieruchomości wchodziły w skład majątku wspólnego. Zgodnie z postanowieniem wydanym przez Sąd Rejonowy w Lublinie w sprawie III Ns 1422/11 (k. 5 akt księgi wieczystej), spadek poF. L. (1), zmarłym w dniu 27 stycznia 1981 roku, nabyły żonaH. L. (2)oraz dzieci:H. L. (1),T. N.iK. M.po 1/4 części, przy czym wchodzące w skład spadku poF. L. (1)gospodarstwo rolne nabyła w całościH. L. (2). ZatemH. L. (2)stała się wyłącznym właścicielem nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jej i jej zmarłego mężaF. L. (1). Na tej podstawie w dniu 3 stycznia 1985 roku umową sporządzoną w formie aktu notarialnegoH. L. (2)sprzedałaT. J.działki nr (...)o łącznej powierzchni 1,36 ha za cenę 110.000 starych złotych.
W świetle powyższego uznać należy za udowodnione, żeH. L. (1)otrzymał od swojej matkiH. L. (2)również darowiznę kwoty 110.000 starych złotych ze sprzedażydziałek nr (...). Trzeba zauważyć, że okoliczność ta znajduje również potwierdzenie w zeznaniach świadkaA. M., który wskazywał na uzyskanie przezH. L. (1)tytułem darowizn kwot pochodzących z dwóch umów sprzedaży. W tym zakresie zeznania świadka oraz uczestniczkiK. M.zasługują na obdarzenie wiarą jako zgodne z innymi, omówionymi wcześniej dowodami. Z kolei zeznaniaT. N.nie podważają ustaleń Sądu Okręgowego, gdyż uczestniczka podała jedynie, iż nie miała wiedzy o darowiznach.
Wobec jednoznacznej treści umowy sprzedażydziałek nr (...)brak podstaw do ustalenia, iżH. L. (2)uzyskała tytułem ceny wyższą kwotę, niż podana w akcie notarialnym suma 110.000 zł, a w konsekwencji do ustalenia wyższej kwoty darowizny pochodzącej ze sprzedaży wymienionych działek. Okoliczności tego rodzaju nie zostały przez apelującą udowodnione.
Sąd Okręgowy zważył, że zaskarżone postanowienie wstępne Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 11 grudnia 2013 roku obejmowało rozstrzygnięcie w zakresie sprawy o dział spadku poH. L. (2), będącej jedną z dwóch spraw połączonych do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Ubocznie więc jedynie wskazać należy, że w sprawie o dział spadku poF. L. (2)winni brać udział wszyscy spadkobiercy, których dziedziczenie winno być wykazane postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku. Udziału spadkobiercy w postępowaniu działowym nie wyłącza okoliczność zbycia jedynie udziałów w przedmiocie należącym do spadku. Podkreślić także należy, że obowiązkiem sądu w postępowaniu nieprocesowym jest czuwanie nad tym, aby wszystkie osoby zainteresowane brały udział w postępowaniu, a to stosownie doart. 510 § 2 k.p.c.
Z tych wszystkich względów i na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orazart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu.