Sąd Apelacyjny w Gdańsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 728/13
Data wyroku: 2014-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Kopeć, Arkadiusz Kuta, Dorota Gierczak
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art 448 kc, w zw. z art. 23 i 24 kc
Teza: Wytoczenie powództwa o zadośćuczynienie za krzywdę , doznaną na skutek zerwania więzi emocjonalnej z tragicznie zmarłą osobą bliską, przez krewnych tego samego stopnia nie zwalnia od indywidualnej oceny rozmiaru krzywdy.

Sygn. akt I ACa 728/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Michał Kopeć

Sędziowie:

SA Dorota Gierczak
SO del. Arkadiusz Kuta (spr.)

Protokolant:

stażysta Justyna Pozarowczyk-Wardowska

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaM. S. (1)iR. S. (1)
przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt XV C 1474/12

I/ zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punkcie I (pierwszym) w ten sposób, że obniża zasądzoną powodowiM. S. (2)kwotę 50.000 zł do kwoty 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy) złotych i oddala jego powództwo z pozostałym zakresie;

b
w punkcie II (drugim) w ten sposób, że obniża zasądzoną powodowiM. S. (2)kwotę 3.117 zł do kwoty 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych;

c) w punkcie V (piątym) w ten sposób, że nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Gdańsku: od powodaM. S. (2), z zasądzonego mu roszczenia, kwotę 900 (dziewięćset) złotych, a od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.kwotę 3.400 (trzy tysiące czterysta) złotych;
II/ oddala apelację w pozostałym zakresie;
III/ zasądza od powodaM. S. (1)na rzecz pozwanego kwotę 2.150 (dwa tysiące sto pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

Na oryginale właściwe podpisy.

Sygn. akt ACa 728/13

UZASADNIENIE
M. S. (1)iR. S. (1)domagali się zasądzenia od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.kwot po 50.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 21 marca 2012 roku tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną naruszeniem dóbr osobistych w związku ze śmiercią matki w wypadku komunikacyjnym z dnia 28 maja 2000 roku oraz zasądzenia kosztów procesu .

Pozwana Spółka zażądała oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów procesu .

Sąd Okręgowy w Gdańsku , wyrokiem z 27 czerwca 2013 roku , zasądził od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzeczM. S. (3)kwotę 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 marca 2012 roku i kwotę 3.117 zł tytułem kosztów procesu oraz na rzeczR. S. (1)kwotę 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 marca 2012 roku i kwotę 2.417 zł tytułem kosztów procesu . Sąd Okręgowy nakazał także ściągnięcie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 4.300 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych .

Ustalił Sąd pierwszej instancji , że w dniu 28 maja 2000 roku wH.R. G., prowadząc samochód osobowy w stanie nietrzeźwości , zjechał na przeciwny pas ruchu doprowadzając do czołowego zderzenia z prawidłowo jadącym samochodem kierowanym przezB. D.czym spowodował , między innymi , uszkodzenia ciałaR. S. (2), które były przyczyną jej śmierci , zaś uR. S. (3)stłuczenie czaszki , ranę szarpaną sklepienia czaszki , wstrząśnienie pnia mózgu i ogólne potłuczenia . Sprawca skazany został prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności . Umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawarł z pozwaną Spółką . Ta wypłaciłaR. S. (3)zadośćuczynienie w kwocie 25.000 zł , aM. S. (3)odszkodowanie w wysokości 23.500 zł. Powodowie otrzymali także od sprawcy wypadku kwotę 16.000 zł . Wyrokiem z dnia 30 września 2004 roku Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od pozwanej : na rzeczR. S. (3)kwotę 39.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną uszkodzeniami ciała oraz kwotę 40.000 zł tytułem odszkodowania za śmierć matki , a na rzeczM. S. (3)23.000 zł tytułem odszkodowania z tego samego tytułu . W chwili wypadkuR. S. (3)miał 12 lat . Nie miał stałych kontaktów z ojcem i na skutek wypadku stracił jedyną osobę , która czyniła niego osobiste starania .M. S. (3)studiował wówczas teologię weW.. Musiał wrócić do kraju i zaopiekować się bratem do czasu jego usamodzielnienia się . Powód nie zna swojego ojca . Śmierć matki była dla powodów szczególnie dotkliwa z uwagi na fakt , że zostali zupełnie sami .M. S. (3)ma żonę i dzieci .R. S. (3)rozwiódł się . Powodowie zgłosili roszczenia o zadośćuczynienie w piśmie z 13 lutego 2012 roku .

Sąd Okręgowy wskazał, że okoliczności faktyczne , a w tym okoliczności wypadku , odpowiedzialność pozwanego za to zdarzenie i wypłata powodom pewnych sum pieniężnych , nie były przedmiotem sporu . Po przytoczeniuart. 822 k.c.mającego uzasadniać odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w granicach zobowiązań odszkodowawczych ubezpieczającego odwołano się doart. 24 k.c.- ten , czyjego dobro osobiste zostało naruszone cudzym działaniem , może żądać , ażeby osoba , która dopuściła się naruszenia , dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków , w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie . Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego . Więź syna z matką należy zaliczyć do kategorii dóbr osobistych , które podlegają tej ochronie . Jest to więź uczuciowa o niezwykle silnym zabarwieniu emocjonalnym . Spowodowanie śmierci rodzica stanowi brutalne zerwanie tej więzi doprowadzając do naruszenia dobra osobistego dziecka . W konsekwencji dopuszczalność żądania zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Przeprowadził następnie Sąd Okręgowy wywód prawny mający dowodzić , że zmiana stanu prawnego z dniem 3 sierpnia 2010 roku ( w rzeczywistości 3 sierpnia 2008 roku - przyp. wł.) polegająca na wprowadzeniu do porządku prawnego roszczenia o zadośćuczynienie zart. 446 § 4 k.c., nie niweczy możliwości dochodzenia roszczenia opartego naart. 448 k.c.odnośnie zdarzeń powstałych przed nowelizacją . Na przeszkodzie uwzględnienia roszczeń powodów nie stało zasądzenie na ich rzecz świadczeń wymienionych w wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 30 września 2004 roku .R. S. (3)przyznano wówczas zadośćuczynienie na podstawieart. 445 § 1 k.c., a zatem wiązało się ono ściśle z powstałym u niego uszkodzeniem ciała . Przyznane zaś obu powodom odszkodowanie wiązało się ze szkodą majątkową wynikającą ze znacznego pogorszenia jej sytuacji życiowej , a podstawę prawną stanowiłart. 446 § 3 k.c.

Zasądzając zadośćuczynienie w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy miał na uwadze jego funkcję kompensacji krzywdy za naruszenie prawa do życia w rodzinie i ból spowodowany utratą najbliższej osoby . Zmarłą łączyła z synami silna więź emocjonalna .R. S. (2)była dobrą i troskliwą matką , samotnie wychowującą dwóch synów , których ojcowie nie sprawowali nad nimi opieki. Przy tym żądane przez powodów kwoty 50.000 zł nic stanowią w relacjach gospodarczych i społecznych wartości nadmiernej .

Apelację od opisanego wyroku złożył(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW., zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości bądź uchylenie wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania . Zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanieart. 448 k.c.i24 k.c.przez przyjęcie ich za podstawę zasądzenia powodom zadośćuczynienia . Widzi się także naruszenieart. 366 k.p.c.przez nieuwzględnienie zarzutu res iudicata . Podniesiono wreszcie zarzut , że przyznane powodom świadczenia są wygórowane , co w szczególności dotyczyM. S. (3), który przebywając weW.w zakonie musiał siłą rzeczy ograniczyć związki osobiste z rodziną w kraju . Ponadto śmierć matki powodów nastąpiło ponad 13 lat temu , powodowie są dawno dorośli i samodzielni , dobrze sobie radzą w sprawach życiowych . Znaczny upływ czasu musiał spowodować złagodzenie intensywności ujemnych doznań psychicznych powodów .

W uzasadnieniu apelacji przypomniano po pierwsze , że przed 3 sierpnia 2008 roku nie stosowanoart. 448 k.c.i24 k.c.jako podstawy do żądania zadośćuczynienia w przypadku naruszenia dóbr osobistych wskutek śmierci osoby najbliższej . Do czasu wprowadzenie§ 4doart. 446 k.c.bliskim osoby zmarłej służyły tylko roszczenia wymienione wart. 446 §§ 1 i 3 k.c.Nowelizacja odnosiła skutek tylko w odniesieniu do szkód powstałych po 3 sierpnia 2008 roku . Kwestionowano także możliwość uznania więzi emocjonalnej między członkami rodziny za dobro osobiste . Zasadą jest , że odszkodowanie z czynu niedozwolonego przysługuje wyłącznie osobie przeciwko , której taki czyn został skierowany . Wskazano dalej , że wypadek komunikacyjny , w którym zginęła matka powodów miał miejsce w dniu 28 maja 2000 roku . Podstawą dochodzenia roszczeń związanych ze śmiercią osoby bliskiej był wówczasart. 446 k.c.Roszczenia powodów w tym zakresie zostały zaspokojone . Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń powinna się opierać na art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych - z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie , jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę , której następstwem jest śmierć , uszkodzenie ciała , rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia . Wyklucza to odpowiedzialność ubezpieczyciela za naruszenie innych dóbr niż życie i zdrowie człowieka . Dopiero wprowadzenieart. 446 § 4 k.c.należy potraktować jako nałożenie obowiązku zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez najbliższych członków rodziny bezpośrednio wskutek śmierci osoby poszkodowanej . Apelant przekonuje także , że zasądzone w 2004 roku świadczenie opierało się na tej samej podstawie faktycznej . Podtrzymywano zatem zarzut res iudicata - naruszeniaart. 366 k.p.c.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje :

Apelacja(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.okazała się zasadna tylko odnośnie zarzutu wygórowanego świadczenia zasądzonego na rzeczM. S. (3).
Najdalej idący zarzut apelanta spowodować mógł uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu . Wywodzono bowiem , że o roszczeniach dochodzonych przez powodów prawomocnie orzeczono już w postępowaniu IC 1902/02 z ich powództwa przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW., zakończonym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 30 września 2004 roku . Sąd powinien odrzucić pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Granice powagi rzeczy osądzonej określaart. 366 k.p.c.- zachodzi ona w sytuacji , w której żądanie powoda jest tożsame z przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia , które zapadło w innej sprawie . Nie budzi wątpliwości , że pomiędzy stronami zapadło już merytoryczne orzeczenie dotyczące konsekwencji prawnych wypadku drogowego z 28 maja 2000 roku .M.iR. S. (3)w sprawie IC 1902/02 nie dochodzili jednak roszczeń o zadośćuczynienie opartych na naruszeniu ich dóbr osobistych wywołanych zerwaniem więzi rodzinnych łączących ich z matkąR. S. (2). Jak to wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 30 września 2004 roku uwzględniono roszczeniaR. S. (3)służące kompensacji krzywdy wynikającej z doznanych przez niego uszkodzeń ciała i rozstroju zdrowia (art. 445 k.c.) . W tym ostatnim aspekcie także związane z zaburzeniem funkcji poznawczych , procesów pamięciowych oraz utrzymujących się trudności emocjonalnych . Doznał obrażeń głowy , uskarżał się na bóle i zawroty . Stąd zasądzone zadośćuczynienie kompensować miało skutki rozstroju zdrowia , a nie naruszenia innych niż zdrowie dóbr osobistych . O trudnej sytuacji emocjonalnej powoda , wówczas małoletniego ucznia szkoły podstawowej , wspomniano zresztą tylko odnośnie adnotacji o pogorszeniu się jego wyników w nauce .M. S. (3)zasądzono zaś odszkodowanie obejmujące zwrot kosztów nagrobka (art. 446 § 1 k.c.) . Obaj powodowie dochodzili także odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem ich sytuacji życiowej (art. 446 § 3 k.c.) i świadczenia takie im zasądzono . Jak to wynika z uzasadnienia wyroku jaki wówczas zapadł Sąd Okręgowy starannie określił okoliczności uzasadniające te roszczenia skupiając się na aspekcie majątkowym - utrudnionym starcie w dorosłe życie , kłopotach z uzyskaniem wykształcenia czy znalezieniem pracy . W rozstrzyganej obecnie sprawie okoliczności te ; argumenty o szkodzie materialnej czy wymieniona wyżej podstawa prawna (art. 446 § 3 k.c.) , nie występują . Nic było zatem podstaw dla twierdzenia , że wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 30 września 2004 roku wywołał skutek powagi rzeczy osądzonej .
Sąd odwoławczy stoi na stanowisku , że spowodowanie śmierci osoby bliskiej może uzasadniać przyznanie członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia Jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu przed dniem 3 sierpnia 2008 roku .
M.iR. S. (3), synom zmarłej w dniu 28 maja 2000 rokuR. S. (2), przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.bowiem naruszono dobra osobiste powodów wynikające z więzi emocjonalnej jaka łączyła ich ze zmarłą , której zerwanie spowodowało cierpienie i poczucie krzywdy , czyniąc ich bezpośrednio poszkodowanymi czynem niedozwolonym . Za skutki tego deliktu pozwana Spółka odpowiada bowiem zawierając umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zobowiązała się do kompensacji szkód wyrządzonych osobom trzecim , wobec których odpowiedzialność ponosi ubezpieczony (art. 822 k.c.) . Zarówno w tym przypadku , jak i innych znanych z praktyki sądowej , oczywiste jest, że wielość bezpośrednio poszkodowanych deliktem nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym także wówczas gdy podstawy prawne odpowiedzialności są rozmaite.
Nowelizacjaart. 446 k.c. z 03 sierpnia 2008 roku, polegająca na dodaniu § 4 , nic pozbawiła członków rodziny zmarłego możliwości dochodzenia zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.także w przypadku gdy czyn niedozwolony popełniony został przed tą datą . Taki pogląd , tu cytowany za uzasadnieniem uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 roku ( III CZP 32/11 ) , jest już ugruntowany w judykaturze , która w aktualnym stanie prawnym akceptuje dualizm , zdatnych do zastosowania dla zadośćuczynienia krzywdzie doznanej przez bliskich zmarłego , środków prawnych .

Nie da się podzielić zapatrywań prawnych skarżącego odnośnie wyłączenia kompensacji krzywdy , spowodowanej opisanym wyżej naruszeniem dobra osobistego , z uwagi na normęart. 34 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych , Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych( obecnie tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 392 ) . Zgodnie z treścią tego przepisu , z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie , jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę , będącą następstwem śmierci , uszkodzenia ciała , rozstroju zdrowia bądź też utraty , zniszczenia lub uszkodzenia mienia . Trzeba zresztą wskazać , że w dacie wypadku obowiązywałorozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 roku w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów( Dziennik Ustaw Numer 26 pozycja 310 ) , gdzie w§ 10 ust 1wskazano , że z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie , jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę , której następstwem jest śmierć , uszkodzenie ciała , rozstrój zdrowia bądź też utrata , zniszczenie lub uszkodzenie mienia . Odnotowując , że treść obu norm jest tożsama wskazać trzeba , że tak jak nie wykluczały one dochodzenia przez bezpośrednio poszkodowanego roszczeń tytułem zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia ani roszczeń bliskich zmarłej ofiary wypadku drogowego opartych naart. 446 §§ 1 i 3 k.c., a obecnie także 446§ 4 k.c., tak i nie stoją na przeszkodzie roszczeniu zart. 448 § 1 k.c.Nic ma bowiem podstaw do upatrywania takiego skutku w stosowanej nomenklaturze . W ramach odszkodowania , o którym stanowią przywołane normy , kompensuje się zarówno szkody majątkowe jak i niemajątkowe , a także roszczenia będące następstwem śmierci ofiary wypadku drogowego , których dochodzą osoby nie będące uczestnikami tego zdarzenia , a ich krzywda wymaga zadośćuczynienia . W takim kierunku zmierzał także Sąd Najwyższy w uchwale z 7 listopada 2012 roku (III CZP 67/12 ) wskazując , że przepis§ 10 ust 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 rokuw sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych / ... / nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawieart. 448 k.c.
W konsekwencji uznano , że powodowie dochodzili roszczenia znajdującego swoją podstawę prawną . Zasada odpowiedzialności pozwanej Spółki nie była sporna . Poza zapadłym przeciwko ubezpieczonemu wyrokiem karnym skazującym go za popełnienie występku , którego skutkiem była śmierćR. S. (2), przyznano związanie umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ze sprawcą .
Pozostała ocena czy wysokość świadczeń zasądzonych powodom jest odpowiednia . Niezbędna indywidualizacja okoliczności określających rozmiar krzywdy w odniesieniu do konkretnej osoby poszkodowanego jest naturalna skoroart. 448 k.c.przewiduje zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną naruszeniem dobra osobistego , a nie za sam fakt tego naruszenia . Rzecz zatem w ustaleniu konsekwencji jakie dotknęły powodów w związku z nagłą i przedwczesną śmiercią matki . Rozważania Sądu pierwszej instancji są w tej materii zasadniczo trafne . Długotrwałość przeżywania okresu żałoby , skalę cierpień i ich wpływ na bieżące funkcjonowanie powodów opisano w sposób adekwatny do zebranego materiału dowodowego. Nie ulega wątpliwości , że powodowie boleśnie przeżyli śmierć matki , a nadto opisali nadal występujące konsekwencje tego zdarzenia . Utracili oparcie w najbliższym członku rodziny, które jest niezmiernie potrzebne , szczególnie jeżeli osoby te tworzyły prawidłowo funkcjonującą rodzinę . Dodatkowo wskazać trzeba, że naturalne cierpienia wywołane utratą osoby bliskiej potęgowały drastyczne okoliczności wypadku . Niedostateczne eksponowano jednak oczywiste różnice w sytuacji faktycznej powodów.
Jednaki stopień pokrewieństwa i to samo zdarzenie leżące u podstaw roszczenia nie
wystarczają aby zadośćuczynienie określać w takiej samej wysokości . W świadczeniu tym nie występują przecież elementy represji , które dawałyby podstawy do określenia jego wysokości w odniesieniu do okoliczności zdarzenia i winy sprawcy . Skoro zadośćuczynienie pełni funkcję kompensacyjną to decyduje rozmiar krzywdy , a ta musi być oceniana indywidualnie, stosownie do intensywności odczuć.
Sąd Apelacyjny przyjmuje zatem za własne ustalenia faktyczne poczynione w
pierwszej instancji , a więc nie ma potrzeby ich ponownego , pełnego przytaczania . Wniosków jakie z tych poprawnych ustaleń wyprowadził Sąd Okręgowy , odnośnie wysokości należnego powodowiM. S. (3)zadośćuczynienia , nic podziela się .
Poprawne jest założenie , że rozmiar krzywdyR. S. (3)dostatecznie kompensuje zadośćuczynienie w wysokości 50.000 zł . Uwzględniono przy tym, że w czasie wypadku miał on dwanaście lat , mieszkał stale z matką pozostając z nią w codziennych relacjach . Wychowywał się w rodzinie niepełnej . Jego relacje z ojcem były powierzchowne i podjęte na krótko przed wypadkiem . Okolicznością obciążającą było także i to , że sam uczestniczył w wypadku , w którym zginęła jego matka . Ciężko przechodził okres żałoby . Obecnie jest dorosły , ale uważa , że niepowodzenia życiowe jakich doznaje wiążą się nadal z utratą oparcia jakiego udzielać powinni rodzice . Pozbawienie opieki i wsparcia matki w okresie dorastania , znacznie skomplikowanego przez długotrwały powrót do zdrowia po rozległych obrażeniach ciała jakich doznał w tym samym wypadku , musiało być głęboko odczuwane .
W czasie wypadkuM. S. (3)był już dorosły i studiował zagranicą . Jego więzi z matką musiały ulec naturalnemu rozluźnieniu , co wynikało z obranej przez niego drogi życiowej , wieku , naturalnych procesów usamodzielniania się . Na skutek wypadku jego plany zmieniły się, ale ułożył swoje życic rodzinne, społeczne i zawodowe . Zupełnie oczywiste jest, że głęboko odczuł śmierć matki, ale po pierwsze konieczność przejęcia opieki nad małoletnim bratem zmuszała do mobilizacja na sprawach bytowych , a upływ czasu i zajęcie zwykłymi sprawami życia codziennego złagodziło emocje . W swoich zeznaniach także dał wyraz temu , że z upływem czasu pozostaje raczej powracające poczucie straty , zwłaszcza w odniesieniu do jego obecnej sytuacji życiowej .R. S. (2)służyłaby wsparciem moralnym i doświadczeniem życiowym wobec samego powoda oraz jego dzieci . Zgodzić się trzeba z jego wywodem , że nabywane doświadczenie życiowe ujawnia pełen obraz straty wiążącej się ze śmiercią osoby bliskiej , ale tym samym analiza przedkładana jest nad emocje . Ujemne doznania stały się zatem mniej dolegliwe .

W tym stanie rzeczy , na mocyart. 386 § 1 k.p.c.i przy zastosowaniuart. 448 k.c.w związku zart. 23 i 24 k.c., zmieniono zaskarżony wyrok w części rozstrzygającej o należności głównej i obniżono zasądzoneM. S. (3)zadośćuczynienie do kwoty 25.000 zł oraz oddalono powództwo w pozostałej części . W pozostałym zakresie apelację pozwanej Spółki oddalono na podstawieart. 385 k.p.c.

O kosztach procesu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.M. S. (3)ostał się ze swoimi żądaniami w 50 % . Suma kosztów poniesionych przez strony wyniosła 5.534 zł, z czego powód uiścił opłatę od pozwu ( 700 zł ) , wynagrodzenie pełnomocnika ( 2.400 zł ) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa ( 17 zł) , a pozwana Spółka - wynagrodzenie pełnomocnika ( 2.400 zł) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa ( 17 zł ) . Połowa z sumy kosztów to kwota 2.767 zł , a powód poniósł koszty o 367 zł wyższe . Do tej kwoty obniżono zatem zasądzone na jego rzecz koszty procesu . Niezbędna była także korekta rozstrzygnięcia o kosztach sądowych . Do kwoty 2.500 zł , stanowiącej równowartość opłaty od pozwu , od której uiszczenia zwolniony byłR. S. (3), obciążają one pozwaną Spółkę .M. S. (3)zwolniony został od opłaty w wysokości 1.800 zł . Stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu uwzględnić należało , że ostał się ze swoimi żądaniami w 50 % , a zatem z zasądzonego na jego rzecz roszczenia pobrać należy 900 zł . W pozostałym zakresie nieuiszczona opłata obciąża pozwaną Spółkę. O kosztach sądowych orzeczono na mocyart. 113 ust. 2 pkt 1( w stosunku do powoda ) iart. 113 ust. 1( w stosunku do pozwanej )ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych( tekst jednolity z 2010 roku Dziennik Ustaw Numer 90 pozycja 594 ) w związku zart. 100 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocyart. 98 §§ 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 99 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c.. Pozwana Spółka zażądała zasądzenia kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym . Uiściła opłatę od apelacji w kwocie 2.500 zł (w części obejmującej zaskarżenie orzeczenia zapadłego na rzeczM. S. (3)) i kwotę 1.800 zł stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika określone na podstawie §§ 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych /.../( tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 490 ). Ostała się ze swoim żądaniem zmiany wyroku i oddalenia powództwaM. S. (3)w 50 %, a zatem powoda obciąża powinność zapłaty kosztów poniesionych przez pozwaną w tym samym rozmiarze , to jest do kwoty 2.150 zł.