Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1158/14
Data wyroku: 2014-11-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Kus-Trybek, Wojciech Kościołek, Grzegorz Krężołek
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: 298 § 1 i 2 k.s.h.
Teza: Odpowiedzialność [z art. 298 paragraf 1 ksh]   nie  jest  zniesiona     wobec  członka  zarządu  ,  który  utracił rzeczywisty  wpływ  na   sposób   funkcjonowania  spółki  ,  godząc  się    albo  to  wprost   na swoją bierną  rolę   w  jego  strukturze   albo  też    na  sytuację  w  której    prowadzenie  spraw  spółki ,  w sposób   faktyczny ,  zostało  przejęte   przez  podmiot      trzeci   spoza   jej  struktury    organizacyjnej  czy  kapitałowej.

Sygn. akt I ACa 1158/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 listopada 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wojciech Kościołek

Sędziowie:

SSA Maria Kus-Trybek
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2014 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaT. F.iW. F. (1)
przeciwkoK. D. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt IX GC 760/10

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

3
przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz radcy prawnegoM. S.kwotę 6 642 zł, w tym 1242zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt : I ACa 1158/14

UZASADNIENIE
PowodowiT.iW.- małżonkowieF.w pozwie wniesionym w postępowaniu upominawczym, domagali się od członków zarząduspółki z ograniczoną odpowiedzialności (...)wK.zasądzenia solidarnie kwoty 365 955, 40 złotego wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu.
Motywując zgłoszone żądanie wskazali , że zawarli ze spółką dwie umowy których przedmiotem miało być przeniesienie na ich rzecz prawa do garażu wielostanowiskowego oraz lokalu mieszkalnego.
Pierwsza z nich, została zawarta przez strony w dniu 7 października 2007,  a druga 22 lipca 2008r. W odniesieniu do obydwóch wykonali swoje obowiązki wobec kontrahentki z tytułu zapłaty ceny. Ponieważ realizacja obowiązków umownych przez drugą stronę okazała się nierealna , w dniu 7 sierpnia 2008r złożyli oświadczenie o odstąpieniu od obu umów i wnieśli o zwrot spełnionych świadczeń , który nie nastąpił.
Dlatego wystąpili przeciwkospółce (...)na drogę sadową przed Sąd Okręgowy w Krakowie i Sąd Rejonowy w Krakowie , które prawomocnymi , w dacie wniesienia obecnego pozwu , orzeczeniami zasądziły na ich rzecz od przeciwniczki procesowej odpowiednio : Sąd Okręgowy , wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009r , kwotę 301 794 złote tytułem zwrotu ceny za lokal mieszkalny , wraz z odsetkami umownymi oraz 22 290 złotych kosztów procesu , a Sąd Rejonowy dla Krakowa- Krowodrzy w Krakowie , w dniu 16 kwietnia 2009r kwotę 36 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi , jako zwrot ceny zapłaconej z tytułu nabycia garażu oraz sumę 4200 złotych tytułem kosztów procesu.
W obecnym sporze powodowie dochodzą łącznie stwierdzonych obydwoma orzeczeniami kwot oraz należności która obowiązani byli zapłacić tytułem kosztów zawarcia aktu notarialnego ,w wysokości 1671,40 złotego.
Mimo , że legitymowali się prawomocnymi wyrokami nie udało im się odzyskać jakiejkolwiek części stwierdzonych tam należności wobec spółki , w odniesieniu do której orzeczono upadłość likwidacyjną. MałżonkowieF.zgłosili swoje wierzytelności do masy upadłości ale nie doprowadziło to ich zaspokojenia w jakiejkolwiek części , albowiem jedynym majątkiem upadłego okazała się być nieruchomość przyul. (...)wK.o wartości 6 milionów złotych , która była obciążona hipotekami do kwoty 30 000 000 złotych , na rzecz podmiotu trzeciegoM. C.wN.. Inne wierzytelności zabezpieczone hipotecznie na majątku upadłego , zatem wyprzedzającej w procesie zaspokajania wierzytelności powodów , miały wartość 46 000 000 złotych. Wierzytelności , które w procesie likwidacji masy zostały uznane przez syndyka zamykały się wielkością 103 000 000 złotych.
Pozywając wskazane wyżej osoby powodowie podnosili , iż były one członkami zarządu Leopard - spółka z o. o. w czasie , kiedy ich wierzytelności z tytułu zwrotu uiszczonych cen stały się wymagalne. Datę wymagalności utożsamili oni z dniem złożenia oświadczeń o odstąpieniu od umów zawartych ze spółką.
Sąd Okręgowy w Krakowie wydał , w dniu 6 września 2010r , nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym , którym w całości uwzględnił żądanie pozwu.
PozwanyJ. H.nie wniósł od tego orzeczenia sprzeciwu i wobec niego stało się ono prawomocne.
PozwanyJ. Ł.we wniesionym przez siebie środku zaskarżenia domagał się oddalenia wobec niego powództwa oraz obciążenia małżonkówF.kosztami procesu.
Sąd Okręgowy wydał 4 kwietnia 2012r wyrok częściowy i uwzględnił wobec tego pozwanego roszczenie powodów w całości , a Sąd Apelacyjny w Krakowie apelację wniesioną przezA. Ł.oddalił.
PozwanyK. D. (1), w sprzeciwie także domagał się oddalenia powództwa skierowanego wobec siebie w całości oraz zasądzenia kosztów procesu, podnosząc następujące argumenty , które miały decydować o niezasadności roszczenia powodów :
- w okresie kiedy pełnił funkcję członka zarządu(...)- spółki z ograniczoną odpowiedzialnością tj. od sierpnia 2007r aż do czasu kiedy taki wniosek został przez zarząd złożony , co miało miejsce 11 lutego 2009r , brak było podstaw do jego wniesienia , a ponadto nawet uczynienie tego nie pogorszyłoby sytuacji powodów w zakresie możliwości zaspokojenia ich wierzytelności. W konsekwencji brak jest [ także ] związku przyczynowego miedzy tym zaniechaniem a szkodą , której mieli doznać. Pozwany argumentował także , że sama szkoda nie miała miejsca .
- nie została wykazana przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego albowiem powodowie nie wszczęli uprzednio przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze , którymi dysponowali. Nie sięgnęli także po środek w postaci zobowiązania(...)do wyjawienia majątku.
W ramach tego zarzutuK. D. (1)podnosił także , że według jego informacji przed ogłoszeniem upadłości spółka miała , a na dzień składania pozwu masa dysponuje majątkiem pozwalającym na zaspokojenie roszczeń małżonkówF.. Jest to w szczególności wierzytelność z tytułu udzielonej pożyczki , która(...) spółka z o. o.posiada wobec(...)- spółka akcyjna wK..
- zasadność tego stanowiska wspiera fakt , że prowadzone przez inne podmioty postępowania egzekucyjne przeciwko spółce nie zostały zakończone wobec ich bezskuteczności ale jedynie jako konsekwencja ogłoszenia jej upadłości,
- samo postępowanie upadłościowe nadal się toczy i w jego ramach napływają do masy kolejne środki finansowe , a zatem przed jego ukończeniem nie jest możliwe stwierdzenie , iż wierzytelności powodów nie zostaną zaspokojone,
- w odniesieniu do złożonego w dniu11 lutego 2009r wniosku o ogłoszenie upadłości(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąK. D. (1)podnosił , że zarząd uczynił to we właściwym z punktu widzenia wymagań ustawowych terminie, bezpośrednio po tym kiedy uzyskał informację , że pożyczka udzielona przez podmiot do którego zarządu należał , w kwocie 25 000 000 złotych nie zostanie zwrócona przez pożyczkobiorcęspółkę akcyjną (...)wK..
Wcześniej zakładał , że spółka akcyjna wywiąże się ze zobowiązania , a to zapewniłoby możliwość zaspokojenia wierzytelności powodów, tym bardziej , że nawet w dniu składania wniosku , stan kapitałów spółki był dodatni , a zobowiązania nie przekraczały wartości majątku spółki.
- od 2007r majątek spółki nie ulegał uszczupleniu a , sytuacja finansowa po ogłoszeniu upadłości , nawet się poprawiła,
- nie zgłoszenie wniosku o upadłość wcześniej nastąpiło bez jego winy
- motywując zarzut braku związku przyczynowego pomiędzy nie zgłoszeniem wniosku o upadłość w odpowiednim czasie, a szkodą, identyfikowaną przez powodów wskazywał , że niezależnie od tego kiedy taki wniosek byłyby zgłoszony powodowie i tak nie uzyskaliby zaspokojenia swojej wierzytelności gdyż w ramach kolejności zaspokajania innych wierzycieli , w tym małżonkówF., wyprzedzałabyspółka (...), która dysponowała zabezpieczeniem hipotecznym swoich pretensji na nieruchomościach przynależnych do majątku spółki,
- podnosił również , że żądanie zgłoszone w pozwie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nie powinno podlegać ochronie.
Wyrokiem z dnia 9 maja 2014r, Sąd Okręgowy w Krakowie :
- zasądził odK. D. (1)na rzeczT.iW. F. (1)kwotę 365 955, 40 złotego z odsetkami od sum
a/ 301 794 w wysokości 0, 01 % za każdy dzień opóźnienia od dnia 7 września 2008r ,
b/ 36 000 złotych, w wysokości ustawowej , od dnia 8 sierpnia 2008r ,
c/ 28 161, 40 złotego, w wysokości ustawowej , od dnia 21 sierpnia 2010r,
przy czym wskazał , że odpowiedzialność tego pozwanego jest solidarna z odpowiedzialnością pozwanych :A. Ł., na podstawie wyroku częściowego , wydanego w dniu 4 kwietnia 2012r orazJ. H., na podstawie nakazu zapłaty wydanego przez Sąd w dniu 6 września 2010r , w sprawie o sygnaturze IX GNc 829/10 [ pkt I ] ,
- zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 28 315 złotych tytułem kosztów procesu , przy czym wskazał ,że jego odpowiedzialność z tego tytułu jest odpowiedzialnością solidarną, co do całości tego obowiązku z odpowiedzialnościąA. Ł., na podstawie wyroku częściowego z dnia 4 kwietnia 2012r , a w zakresie sumy kosztów stwierdzonej w nakazie zapłaty z 6 września 2010r , w kwocie 11 792 złote , jest solidarna także z odpowiedzialnościąJ. H.. [ pkt II],
- przyznał reprezentującemuK. D. (1)z urzędu pełnomocnikowi procesowemu , ze środków budżetowych Skarbu Państwa , wynagrodzenie w kwocie 8856 złotych. [ pkt III sentencji wyroku]
Sąd Okręgowy ustaliła na stepujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
Jako niesporne pomiędzy stronami uznał to , żeK. D. (1)był członkiem zarządu(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK., począwszy od sierpnia 2007r do daty wniesienia przez niego sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w dniu 6 września 2010r oraz to , iż Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie w dniu 8 maja 2009r , ogłosił upadłość likwidacyjną spółki . W 2013r postępowanie upadłościowe zostało umorzone wobec braku środków finansowych na jego kontynuowanie.
W zakresie okoliczności spornych Sąd ustalił , że w dniu 7 października 2007r powodowie ispółka (...)zawarli przedwstępną umowę nabycia prawa do garażu wielostanowiskowego, a w dniu 22 lipca 2008r przedwstępną umowę nabycia lokalu mieszkalnego . Zawarta w formie aktu notarialnego , zstąpiła ona zawartą , w formie pisemnej, wcześniejszą umowę, z dnia 17 września 2007r o ustanowieniu odrębnej własności tego lokalu. Strony wówczas postanowiły , że kwoty uiszczone tytułem realizacji umowy wcześniejszej zostają zaliczone na poczet wykonania umowy późniejszej.
Spółka zbywca potwierdziła , że na poczet wykonania obowiązków umownych powodowie zapłacili tytułem ceny kwotę 287 803 złote. Łącznie w realizacji swoich obowiązków z obu umów małżonkowieF.zapłacili 337 794 złote. [ 301 794 zł za lokal mieszkalny i 36 000 zł za garaż ]
Powodowie ponieśli także koszty zawarcia umowy z dnia 22 lipca 2008r, w kwocie 1671,40 złotego.
Już latem 2008r spółka zaprzestała prowadzenia swojej działalności operacyjnej i spłacania swoich zobowiązań. Wstrzymała prowadzenie prac budowlanych.
Korzystając z zastrzeżonego umownie prawa do odstąpienia od umów nabycia tak lokalu mieszkalnego jak i garażu , które mogło być wykonane w każdym czasie , bez spełnienia dodatkowych warunków , powodowie skorzystali z niego składając oświadczenie o odstąpieniu w dniu 7 sierpnia 2008r , następnie , bezskutecznie , wzywającspółkę (...)do zwrotu spełnionych przez siebie świadczeń.
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009r zasądził odspółki z o.o. (...)wK.na rzecz powodów kwotę 301 794 złote z umownymi odsetkami w wysokości 0, 01 % za każdy dzień opóźnienia a także 22 290 tytułem kosztów procesu. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie, wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009r , zasądził od niej na rzecz powodów sumę 36 000 złotych z ustawowymi odsetkami oraz 4 200 złotych tytułem kosztów postępowania
Rozważania prawne Sąd I instancji rozpoczął od przedstawienia przesłanek ustawowych odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością , w sytuacji, gdy wierzyciel nie może zaspokoić swojej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym przeciwko samej spółce.
Ocenił , żeT.iW. F. (2), będąc zobowiązanymi jedynie do tego by udowodnili , iż przysługuje im sama wierzytelność oraz , że nie mogą jej zaspokoić w drodze postępowania egzekucyjnego , ten obowiązki te , w sporze , zrealizowali.
Oto bowiem ich wierzytelności wobec byłej kontrahentki zostały stwierdzone prawomocnymi orzeczeniami Sądów : Okręgowego wK.i Rejonowego dlaK.wK., a fakt uiszczenia przez nich sumy 1671, 40 złotego został potwierdzony w akcie notarialnym obejmującym umowę z 22 lipca 2008r.
W tym kontekście jako nietrafny uznał zarzut pozwanego , że nie została udowodniona przez nich przesłanka bezskuteczności egzekucji. Zdaniem Sądu fakt , że rzeczywiście powodowie nie inicjowali postępowania egzekucyjnego, w celu zaspokojenia wierzytelności , którymi dysponowali wobec spółki - dłużnika samo przez się nie decyduje o wyłączeniu odpowiedzialności członka zarządu wynikającej z brzmienia art. 299 §1 k.sh. Domagający się przypisania mu odpowiedzialności odszkodowawczej mogą dowodzić tej bezskuteczności za pomocą wszystkich dostępnych dowodów a nie tylko wskazując na formalne orzeczenie organu egzekucyjnego stwierdzającego tę bezskuteczność. Sąd powołał się przy tym na pismo komornika prowadzącego postępowania egzekucyjne zainicjowane przez innych wierzycielispółki z o. o. (...), z dnia 31 grudnia 2008r , z którego wynikało , że spółka nie jest w stanie spłacać zadłużeń. Opierało się ono na informacjiA. Ł., naówczas głównego księgowego w spółce , który stwierdzał taki stan finansowy(...)
W ramach przeprowadzonej oceny tego zarzutu odwołał się Sąd także do dalszych zdarzeń , które potwierdzały niemożność zaspokojenia się powodów , w ramach postępowania egzekucyjnego o ile by takie wszczęli , a to na : decyzję Sądu Rejonowego o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej spółki mimo , że we wniosku z dnia 11 lutego 2009r ówczesnego zarządu [ w tym pozwanego ] wskazano , iż upadłość powinna być ogłoszona z możliwością zawarcia układu z wierzycielami . Za oceną przeciwną niż ta , którą wyrażałK. D.w zarzucie , przemawiało także to , że samo postępowanie upadłościowe zostało umorzone dla braku środków na jego kontunuowanie , po tym kiedy , w 2013r , wyczerpana została zaliczka złożoną przez jednego z wierzycieli na jego prowadzenie.
Następnie analizując wszystkie zarzutyK. D. (1), które miały decydować o wyłączeniu jego odpowiedzialności odszkodowawczej wobec powodów , Sąd Okręgowy , oceniając je jako niezasadne , a zatem nie prowadzące do takiego skutku wskazał co następuje :
a/ nie można uznać , ze wniosek zarządu o ogłoszenie upadłości , złożony w dniu 11 lutego 2009r był wnioskiem złożonym w odpowiednim czasie. Już wcześniej, bo po tym kiedy spółka, w lecie 2008r , zaprzestała prowadzenia działalności operacyjnej i zaniechała kontynuacji prac budowlanych , które była głównym przedmiotem jej działalności jako spółki developerskiej, co więcej , przestała realizować swoje zobowiązania wobec kontrahentów, taki wniosek należało złożyć. Nie ma racji pozwany , gdy w motywach tego zarzutu , wiąże sytuację powodującą konieczność złożenia wniosku z odmową zwrotu przez(...)- spółkę akcyjną pożyczki w kwocie 25 000 000 złotych , co miało mieć miejsce 28 stycznia 2009r.
Wskazując , że udzielenie wcześniej tej pożyczki bez ustanowienia właściwych zabezpieczeń jej spłaty świadczy dodatkowo o nieprawidłowym wykonywaniu swoich obowiązków przez zarząd w zakresie prowadzenia spraw spółki , Sąd podzielił stanowisko powodów , argumentujących że już w listopadzie 2008, a zatem po tym kiedy(...)zaniechała prowadzenia działalności budowlanej zaczęły być ujawniane wpisy hipotek obciążających majątek nieruchomy spółki , obejmujące wierzytelności jej kontrahentów. Zatem już wcześniej musiała powstać sytuacja , w której ich pretensje finansowe nie były przez(...)regulowane.
W ramach oceny tego zarzutu Sąd Okręgowy nie uznał za zasadne argumentówK. D. (1), że przed końcem stycznia 2009r sytuacja finansowa spółki , która współzarządzał była dobra , nie rodząc obowiązku złożenia wniosku o upadłość. Wskazał , iż przeciwko ich trafności przemawia okoliczność bezskutecznych wezwań powodów o dobrowolne spełnienie świadczeń z tytułu zapłaconych przez nich cen za garaż i lokal mieszkalny , co powinno , przy twierdzonej dobrej kondycji finansowej developera , prowadzić do zaspokojenia tych wierzytelności , bez potrzeby późniejszego dochodzenia przez powodów swoich pretensji na drodze sądowej.
b/ nietrafnie pozwany powołuje się na to , że zaniechanie wcześniejszego złożenia wniosku o upadłość nie było przez niego zawinione.
Zdaniem Sądu każdy z członków zarządu, w tym powód , winien samodzielnie oceniać sytuację finansową spółki i gdy zaprzestała ona realizować swoje obowiązki finansowe , decydować o jego złożeniu. Zatem zbyt późne zainicjowanie postępowania upadłościowego świadczy także o winie pozwanego.
c/ nie można także podzielić stanowiskaK. D. (1)co do tego , że pomiędzy zbyt późnym złożeniem wniosku o upadłość, a szkodą powodów nie zachodzi związek przyczynowy,
Uznając , że i ten zarzut jest nietrafny Sąd Okręgowy wskazał , że podpisując umowę w dniu 22 lipca 2008r spółka developer zapewniła nabywców o bezpieczeństwie samej inwestycji , potwierdzając , iż wywiąże się ze swoich obowiązków jakie na sobie przyjęła. Powodowie odstąpili od obu umów niemal niezwłocznie , bo po upływie dwóch tygodni , a mimo to nie zdołali odzyskać wyłożonych , znacznych środków finansowych.
Ponieważ już w tym czasie [ zawarcia umowy z lipca 2008] spółka nie prowadziła działalności budowlanej , i nie regulowała zobowiązań wobec wykonawców, to złożenie wniosku wcześniej , który Sąd ocenił jako mający poprzedzać jej zawarcie, doprowadziłby do tego , że szkoda po stronie powodów w ogóle nie miałaby miejsca .
d/ Sąd w ramach oceny prawnej roszczenia za zupełnie nieuzasadniony uznał zarzut jego sprzeczności z zasadami współżycia społecznego , wskazując , że to powodowie wyłożyli ponad 300 000 złotych nie uzyskując świadczenia wzajemnego , które(...) spółka z o. o.wykorzystała na własne potrzeby , w tym dla zabezpieczania wierzytelności podmiotów trzecich , własnych praw z tego tytułu dostatecznie nie chroniąc , co ostatecznie doprowadziło do jej upadłości. W żadnym zatem razie nie może obecnie dochodzone roszczenie być oceniane jako stanowiące przejaw nadużycia przez T i WF.ich praw podmiotowych.
W konkluzji uznając , że powodowie dowiedli zasadności swojego roszczenia w pełnej wysokości, a pozwany nie wykazał , iż po jego stronie zachodzą przesłanki egzoneracyjne , uwzględnił powództwo
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była normaart. 98 §1 i 3 kpci wynikająca z niej , dla wzajemnego pomiędzy stronami ich rozliczenia, zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
W apelacji od tego orzeczenia , kwestionując je w całości ,K. D. (1)podniósł w pierwszej kolejności zarzut nieważności postępowania poprzedzającego jego wydanie dla realizacji podstawy zart. 379 pkt 5 kpc.
Braku możliwości obrony swoich praw procesowych upatrywał on po pierwsze w tym , że Sąd I instancji nie uwzględnił jego wniosku o odroczenie rozprawy odbytej w dniu 23 listopada 2011r i w przeprowadzeniu , podczas jej przebiegu , postępowania dowodowego w postaci przesłuchania świadków , którym , z racji nieobecności, pozwany nie mógł zadawać pytań.
Po wtóre uznawał , iż zarzut ten jest usprawiedliwiony jako następstwo oddalenia przez Sąd , jako spóźnionych , bądź zbędnych , złożonych przezeń na rozprawie w dniu 22 listopada 2013r wniosków dowodowych , których treść była istotna dla wykazania przesłanki egzoneracyjnej braku jego winy w nie zgłoszeniu w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W szczególności wskazywał na konsekwencje zaniechania w przeprowadzeniu dowodu z zeznańG. A.w sprawie karnej, oznaczonej sygnaturą III K 399/12. Podnosił przy tym , że wniosków tych nie mógł zgłosić wcześniej z uwagi na swój stan zdrowia oraz na to , że dopiero tok postępowania karnego pozwolił na ujawnienie okoliczności doniosłych dla potwierdzenia tej przesłanki , która decyduje o wyłączeniu jego odpowiedzialności za szkodę jaką ponieśli powodowie.
Ponadto apelacja , której wniosek postulował w pierwszej kolejności wydanie orzeczenia kasatoryjnego i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania , a w drugiej zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości , została oparta na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego, a toart. 233 §1 kpcw zw zart. 299 kpcjako konsekwencji zastąpienia swobodnej oceny dowodów oceną dowolną , opartą na niewszechstronnym rozważeniu materiału procesowego oraz nie uwzględnieniu wniosków o przesłuchanie powoda w charakterze strony i oddaleniu tych , które zgłosił na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 , mimo ich istotności dla ustaleń faktycznych doniosłych dla rozstrzygnięcia,
Zarzut procesowy dotyczył także nietrafnego, zdaniemK. D. (1), zastosowania przez Sąd I instancjiart. 100 kpcwobec przyjęcia , że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego powodów winna wyznaczać kwota odpowiadająca 1, 5 stawki minimalnej tegoż mimo , że brak było do takiego podwyższenia wystarczających podstaw,
- błędu w ustaleniach przyjętych za podstawę orzeczenia .
Zdaniem pozwanego został on zrealizowany poprzez to , że Sąd Okręgowy nie zastosowałart. 299 §2 ksh, wadliwie uznając , że nie dowiódł on braku winy w niezgłoszeniu w odpowiednim czasie wniosku o upadłość spółki.
Apelujący wnosił także o przeprowadzenie w postępowaniu przed Sądem II instancji , oddalonego przez Sąd Okręgowy dowodu z relacjiG. A.złożonej w postępowaniu karnym o sygnaturze III K 399/ 12 , prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Krakowie , która miała potwierdzać kto był w spółce odpowiedzialnym za finanse oraz , żeK. D. (1)nie zawinił spóźnienia w złożeniu wniosku o upadłość Leopard - spółka z o. o.
W odpowiedzi na apelację powodowie domagali się jej oddalenia oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania przed Sądem II instancji.
W jej motywach obszernie i polemicznie odnieśli się do wszystkich zarzutów podniesionych przez pozwanego.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy pozwanego nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu nie można bowiem podzielić jako zasadnego , żadnego z zarzutów na jakich opiera się jego konstrukcja.
W pierwszej kolejności należy odeprzeć najdalej idący zarzut nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym , której przyczynę pozwany identyfikuje z podstawą opisaną wart. 379 pkt 5 kpc.
Zgodnie z utrwaloną wykładnią tego przepisu , ukształtowaną przez orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz doktrynę prawa cywilnego procesowego , pozbawienie strony możliwości obrony jej praw procesowych polega na tym , że z powodu wadliwych czynności procesowych Sądu lub strony przeciwnej , nie mogła ona brać i nie brała udziału tak w toku całego jak i istotnej części postępowania , przy czym chodzi o całkowite , faktyczne pozbawienie możności prezentacji swojego stanowiska przez stronę .
Pogląd ten należy uznać za utrwalony , wobec czego , jedynie dla przykładu należy powołać wypowiadające właśnie takie zapatrywanie : postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002r , sygn., II CKN 399/01 , powołane za zbiorem Lex nr 19607 oraz stanowiskoT. W.w :Kodeks postępowania cywilnego- komentarz t II s. 77-78 Wydawnictwo Wolters Kluwer business 2011.
Taka sytuacja po stronieK. D. (1)nie miała, w postepowaniu przed Sądem I instancji miejsca. Nie tylko złożył zarzuty od nakazu zapłaty ale także miał możliwość prezentowania swojego stanowiska na kolejnych etapach postępowania rozpoznawczego, w tym zgłaszania wniosków dowodowych z której to możliwości korzystał , a dla zapewnienia swojego osobistego udziału w sprawie , zgłaszał wnioski o odroczenie kolejnych posiedzeń , które Sąd I instancji w części uwzględniał , nawet mimo , że zwolnienia lekarskie przedkładane przezeń tuż przed kolejnymi terminami rozpraw nie spełniały wymagań jakie wynikają z brzmieniaart. 214[ 1]kpc. Nie można przy tym nie uwzględniać , że wprawdzie w motywach apelacji pozwany powołuje , że nie mógł wówczas uzyskiwać tego rodzaju zaświadczeń lekarskich , ale okoliczności z tym związanych w żaden sposób nie wykazuje , co pozwala na ocenę , iż są to jedynie gołosłowne stwierdzenia.
Bliższa analiza motywów tego zarzutu wskazuje , że apelujący upatruje jego realizacji przede wszystkim w tym , że Sąd I instancji nie uwzględnił złożonych przezeń wniosków dowodowych.
Ta decyzja procesowa [ , której przyczyny zostały przekonująco przez Sąd Okręgowy wskazane w uzasadnieniu kontrolowanego instancyjnie orzeczenia ] mogłaby ewentualnie stanowi podstawę do twierdzenie , że tym samym Sąd niższej instancji dopuścił się naruszenia przepisów procesowych ale to , nawet potencjalnie przyjmowane naruszenie , nie może być uznawane za takie , które zdecydowało o pozbawieniu powoda możliwości obrony jego praw procesowych.
O podnoszonej w apelacji przyczynie nieważności postępowania można mówić dopiero wówczas, gdyby obydwie przesłanki : nieprawidłowość proceduralna Sądu i jej skutek w postaci całkowitego wykluczenia możliwości prezentowania stanowiska przez stronę , w czasie całego podstępowania lub istotnej jego części , spełnione równocześnie , mogłyby zdecydować o trafności zarzutu apelanta.
/ por. w tej materii , zgodny z prezentowaną tu oceną , pogląd Sądu Najwyższego zawarty , w powołanym jedynie przykładowo , judykacie z 28 marca 2008r , sygn.V CSK 488/07 , zbiór Lex nr 424315/
Nie można podzielić jako zasadnego zarzutu naruszenia prawa procesowego , a toart. 233 §1 kpc, mającego być zrealizowanym przez brak wszechstronności w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Ponownie odwołując się do utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego , wypracowanego na tle wykładni tej normy , które Sąd Apelacyjny podziela , skuteczne odwołanie się przez stronę do zarzutu naruszenia tego przepisu wymaga od niej udowodnienia przyczyn , które dyskwalifikują postępowanie Sądu niższej instancji w zakresie ustaleń. Skarżący musi wykazać które sposób kryteriów oceny , wskazanych wart. 233 §1 kpczostały naruszone , odnosząc to zindywidualizowanych dowodów, poprzez to ,że Sąd jednym nadał walor wiarygodności , innym tego waloru odmawiając.
/ por. bliżej w tej kwestii , przetoczone dla przekładu, orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2001r , sygn.. IV CKN 970/00 i z dnia 6 lipca 2005r , sygn.. IIICK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex nr 52753 i 180925/
Gdy wziąć pod uwagę argumenty jakie pozwany powołuje by zarzut ten uzasadnić , które w istocie sprowadzają si do tezy o nieprawidłowym oddaleniu przez Sąd I instancji wniosków dowodowych zgłoszonych przez apelującego na rozprawie 22 listopada 2013r oraz nieustaleniu przezeń, w jakiej dacie zaistniały w sytuacji spółki , przesłanki faktyczne zobowiązujące zarząd lub poszczególnych jego członków do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, to stwierdzić trzeba , że taka motywacja nie jest wystarczającą by skutecznie podważyć , zważywszy na stanowisko wyżej zaprezentowane , oceny dowodów dokonanej przez Sąd I instancji.
Przyczyny oddalenia wskazanych wyżej wniosków, wbrew stanowisku pozwanego zostały przez Sąd Okręgowy podane w motywach kontrolowanego orzeczenia.
Jak wynika to wprost z poświęconej temu zagadnieniu części uzasadnienia wyroku z dnia 9 maja 2014r / por str 7 -8 motywów – k. 876- 877 akt /, Sąd uznał je bądź to jako spóźnione bądź to jako nieprzydatne dla poczynienia na ich podstawie ustaleń doniosłych dla rozstrzygniecie albo też zbędnych dla nich - jak ocenił prowadzenie dowodu z przesłuchania pozywanego w charakterze strony w sytuacji , gdy uprzednio uznał , że wszystkie fakty doniosłe dla rozstrzygnięcia zostały ustalone.
Te szczegółowo w uzasadnieniu podane motywy oceny poszczególnych wniosków dowodowych zgłoszonych przezK. D.należy zaaprobować i dodatkowo wskazać, że dowód z opinii biegłego także wówczas złożony , trafnie Sąd ocenił jako spóźniony skoro pozwany miał możliwość jego powołania już w sprzeciwie od nakazu zapłaty , a wobec podniesionych tam przezeń zarzutów dowód ten wydawał się dowodem zasadniczym.
Nie uczynił jednak tego wówczas w sposób stanowczy , co więcej , pozostawiając ocenę celowości jego przeprowadzenia Sądowi. Zatem powrót do tego wniosku po trzech latach od wydania nakazu zapłaty , trafnie zostało uznane przez Sąd Okręgowy jako decydujące o spóźnieniu samego wniosku.
Nie ma racji autor apelacji , gdy podnosi nie dokonanie przez Sąd Okręgowy ustaleń dotyczących okresu w którym zarząd spółki lub poszczególni jego członkowie mieli już ustawowy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości(...)
Ustalenia takie zostały dokonane i wynika z nich ,że już w lipcu 2008 , kiedy spółka zaniechała kontynuacji działalności operacyjnej , a w szczególności prowadzenia prac budowlanych oraz nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań wobec swoich kontrahentów - wykonawców prac , taki wniosek należało złożyć.
Trzeba także wskazać , że Sąd Okręgowy odwołuje się także w motywach wyroku do tego że w listopadzie 2008r zaczęły być intensywnie ujawniane w księgach wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości powódki zabezpieczenia hipoteczne wierzytelności , na kwotę około 3 000 000 złotych , co przekonuje ,że musiały one powstać wcześniej , zatem właśnie w okresie lata 2008r , kiedy zawierając umowę z powodami spółka zapewniała ich o wywiązaniu się z przyjętych na sobie wobec nich obowiązków umownych.
Ustalenia te trafnie posłużyły Sądowi I instancji do nie podzielenia depozycji pozwanego , które nota bene podtrzymał w motywach apelacji , iż właściwym okresem do złożenia wniosku był ten , który wybrał zarząd(...) spółka z o. o., składając go 11 lutego 2009r , co miało nastąpił bez zwłoki po tym , kiedy(...)- spółka akcyjna odmówiła zawrotu pożyczki zaciągniętej u spółki - dłużnika powodów- w kwocie 25 000 000 złotych.
W ramach motywacji tego zarzutu pozwany podtrzymuje stanowisko, zgodnie z którym , wcześniej sytuacja spółki była dobra o czym miały świadczyć dane z przeprowadzanych regularnie audytów biegłych rewidentów , które nie potwierdzały utraty przez nią płynności finansowej . Należy wobec tego zapytać , odwołując się do ustaleń Sądu , które nie są przez apelującego kwestionowanej , dlaczego spółka nie świadczyła powodom pieniędzy z tytułu uiszczonych uprzednio cen za lokal mieszkalny i garaż , i to mimo systematycznych monitów z ich strony , a wierzyciele wykonawcy, sięgali po zabezpieczenia rzeczowe niespłaconych wobec nich zobowiązań.
Fakt te , w odwołaniu się również do doświadczenia życiowego , przeczą stanowisku pozwanego zgodnie z którym wcześniej, aniżeli przed 28 stycznia 2009r , kiedy spółka akcyjna oświadczyła , iż nie zwróci pożyczki [ w żaden sposób nie zabezpieczonej na rzecz spółki z o. o.] nie było , przez pryzmat sytuacji finansowej(...), podstaw do powstania , po stronie członków zarządu obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Uznanie zarzutu naruszeniaart. 233 §1 kpcza nietrafny ma i to następstwo , że ustalenia , które Sąd I instancji uczynił podstawą faktyczną ocenianego instancyjnie wyroku , Sąd Apelacyjny , przy aprobacie dla nich , przyjmuje za własne.
JakkolwiekK. D. (1)formułuje także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych tym nie mniej , zważywszy na to , jak ten zarzut motywuje , zasadnym jest przyjęcie , iż w istocie jest on środkiem służącym nie negacji samych ustaleń ale procesu stosowania relewantnych dla rozstrzygniecie norm prawnych.
Oto bowiem , jak wynika wprost z treści tego zarzutu, miałby być on zrealizowany w następstwie nie zastosowania przez Sąd I instancji , w ustalonym stanie faktycznym , normyart. 299 §2 ksh.
Zatem jest to w istocie zarzut materialnoprawny , który jednak także należy uznawać za nietrafny.
Na wstępie należy zwrócić uwagę , iż mimo , że w sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany powołał wszystkie zarzuty , które na podstawieart. 299 §2 ksh, przy ich potwierdzeniu, powodowałyby wyłączenie jego odpowiedzialności odszkodowawczej wobec małżonkówF., w apelacji odwołuje się już tylko do jednego , który , jego zdaniem ,nietrafnie nie został uznany za wykazany , przez Sąd niższej instancji.
Jest nim zarzut braku winy pozwanego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość(...)- spółki z o. o. w odpowiednim czasie.
Tego rodzaju ograniczenie argumentacji mającej wspierać omawiany zarzut ma tę konsekwencję , iż Sąd II instancji ograniczy dalszy wywód do oceny tej przesłanki egzoneracyjnej , wskazując jedynie w odniesieniu do pozostałej części oceny prawnej roszczenia powodów , że aprobuje w pełni tę część oceny jaką , w odniesieniu do niego zaprezentował w motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy. Jej uzupełnianie wobec stanowiska profesjonalnie zastępowanego apelanta , jest bowiem zbędne.
Powołując się na to , że nie zawinił opieszałego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pozwany akcentuje dwie kwestie.
Po pierwsze , że prowadząca postępowanie wyjaśniające , Prokuratura Okręgowa w Krakowie nie dopatrzyła się żadnych nieprawidłowości w pracy zarządu spółki , który pozwany współtworzył oraz drugą sprowadzającą się do tezy , że za finanse obu , powiązanych ze sobą gospodarczo spółek,(...)- z ograniczoną odpowiedzialnością oraz(...) SAodpowiadałG. A., co miały potwierdzić jego zeznania ze sprawy karnej , który to dowód Sąd Okręgowy nietrafnie, zdaniem apelującego, oddalił.
Żaden z powołanych argumentów nie podważa zasadności stanowiska prawnego Sądu I instancji zgodnie z którym ten zarzut wskazujący na zrealizowanie przesłanki egzoneracyjnej braku winy po stronie pozwanego nie jest uzasadniony, co wyklucza tym samym ocenę , jako trafnego, zarzutu naruszeniaart. 299 §2 ksh, wobec jego niezastosowania.
Odwołanie się przezK. D. (1)do wyników postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową jest o tyle nietrafne , że pozwany nie podaje jaki był przedmiot tego postępowania , a tym samym zakresu tych czynności. Poprzestaje jedynie na bardzo ogólnych stwierdzeniach , które są pozbawione doniosłości prawnej. Nie uwzględnia też tego , iż ocena organu prowadzącego postępowanie tego rodzaju nakierowana jest na prawno - karną kwalifikację weryfikowanych czynności nie natomiast taką , która byłaby istotna dla stwierdzenia ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie normy , która ma ściśle cywilny charakter
Odwołanie się natomiast do tego , że kto inny zajmował się finansami spółki , w domyśle wykluczającK. D. (1)od realnego wpływu na ich stan , co miałoby wyłączać po jego stronie możliwość wcześniejszej oceny kondycji(...), a zatem i złożenia wniosku o upadłość w czasie o jakim mowa wart. 21 ustawy Prawo upadłościowe i naprawczenie może być uznane za wystarczające dla oceny , że tym samym może on skutecznie powoła się na przesłankę braku winy.
W ocenie Sądu II instancji przyjęcie na sobie obowiązków związanych ze sprawowaniem funkcji w zarządzie podmiotu korporacyjnego , jakim jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością rodzi po stronie osób , które ją przyjęły, niezależnie od motywów , którymi się kierowały , nakaz stałego zainteresowania , nadzoru i pieczy nad sposobem działania przedsiębiorstwa spółki , w tym także, stanu jej finansów. To że pomiędzy osobami współtworzącymi zarząd doszło do wewnętrznego podziału zadań , decydujących o tym , że jedynie niektórzy spośród nich mają realny wgląd w ten stan , jest okolicznością dla ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej wobec osób trzecich opartej na przepisie art. 299 §1 k.sh. prawnie nie doniosłą. Może ona mieć znaczenie tylko w relacjach pomiędzy samymi członkami organu zarządzającego.
Tym bardziej taka odpowiedzialność nie jest zniesiona wobec członka zarządu , który utracił rzeczywisty wpływ na sposób funkcjonowania spółki , godząc się albo to wprost na swoją bierną rolę w jego strukturze albo też na sytuację w której prowadzenie spraw spółki , w sposób faktyczny , zostało przejęte przez podmiot trzeci spoza jej struktury organizacyjnej czy kapitałowej.
Wobec takiego stanowiska prawnego , w ramach oceny roszczenia powodów, Sąd II instancji zdecydował o oddaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznańG. A., o co wnosił pozwany , w motywach apelacji wskazując na taką właśnie rolę tej osoby , która w jego ocenie , wykluczała zawinienie.
Zatem skoro rzeczą każdego z członków zarządu(...) spółka z o. o.była samodzielna ocena sytuacji stanu finansów zarządzanego podmiotu , a także, okoliczności świadczących o kamieniczności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości , kiedy okazało się , że nie spłaca ona zobowiązań , podejmuje decyzje o pożyczaniu bez zabezpieczeń znacznych kwot innej spółce i nie zabiega konsekwentnie o ich zwrot , to zaniechanie jego złożenia, w odpowiednim , wskazanym przez ustawę czasie przezK. D., zupełnie niezależnie od bierności pozostałych współtworzących ten organ, decyduje o jego zawinieniu , które nieskutecznie podważa, w omawianym zarzucie apelacyjnym .
Należy odeprzeć także zarzut nieprawidłowego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu. Pomijając już nawet , iż nie został on bliżej , poza jednozdaniowym twierdzeniem uzasadniony , uznać trzeba , wbrew stanowisku autora apelacji , iż zarówno charakter samej sprawy , jej podmiotowe rozbudowanie po stronie biernej, a także długotrwałość postępowania oraz różnorodność argumentów pozwanego , które pełnomocnik powodów był zobowiązany odpiera słusznie stała się podstawą dla Sądu Okręgowego do podwyższenia jego wynagrodzenia, tym bardziej , że było to zwiększenie jedynie nieznaczne.
Z podanych n wyżej przyczyn , w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawieart. 385 kpc.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma ar 98§1 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpci wynikająca z niej , dla rozliczenia kosztów pomiędzy stronami , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna powodom z tego tytułu od przeciwnika procesowego została ustalona, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu sporu, na podstawie §6 pk7 w zw z 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych [ …] z dnia 28 września 2002r [ jedn. tekst DzU z 2013 poz. 490]
Na tej samej podstawie Sąd II instancji ustalił kwotę wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego za pomoc prawna świadczonąK. D. (1)z urzędu, w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd obok powołanych wyżej przepisów Rozporządzenia zastosował również jego §2 ust.3 , na podstawie którego suma przyznanego wynagrodzenia została powiększona o sumę podatku od towarów i usług.