Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 248/14
Data wyroku: 2014-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Anna Polak, Zofia Rybicka – Szkibiel
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza, Praca W Szczególnych Warunkach
Podstawa prawna: art. 184 w związku z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej

Sygn. akt III AUa 248/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SA Jolanta Hawryszko (spr.)
SA Zofia Rybicka – Szkibiel

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. w Szczecinie
sprawyK. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 28 listopada 2013 r. sygn. akt VII U 942/13
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
SSA Jolanta Hawryszko   SSA Anna Polak  SSA Zofia Rybicka – Szkibiel
Sygn. akt III AUa 248/14

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzją z 4.04. 2013 r. odmówił przyznania prawa do emeryturyK. R., ponieważ nie udokumentowano okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat. Organ rentowy uznał łączny okres ubezpieczenia 26 lat, 3 miesiące, 1 dzień, w tym 13 lat, 5 miesięcy, 11 dni pracy w warunkach szczególnych; do okresu pracy w warunkach szczególnych nie uwzględniono okresu zatrudnienia w(...)Przedsiębiorstwie Budowlanym (...)na stanowisku kierowcy.
Z decyzją nie zgodził się ubezpieczonyK. R., domagając się doliczenia do stażu pracy nieuznanego okresu, w którym to miał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracować na stanowisku kierowcy ciągnika(...).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 28 listopada 2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznałK. R.prawo do emerytury.
Sąd okręgowy ustalił, żeK. R.,ur. (...), legitymujący się łącznym okresem ubezpieczenia 26 lat, 3 miesiące, 1 dzień, wnioskiem z 14.03.2013 r. wystąpił o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury. Bezspornie pracował w warunkach szczególnych w okresach: 10.08.1976/30.06.1988, 2.01.1996/31.05.1996, 1.08.1996/19.09.1997 wykonując obowiązki kierowcy pojazdu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, w łącznym wymiarze na dzień 1.01.1999 - 13 lat, 5 miesięcy, 11 dni.
W okresie 2.09.1974/ 2.07.1975 ubezpieczony zatrudniony był wMiejskiej Spółdzielni (...)wT.; otrzymał świadectwo pracy z zapisem, że zatrudniony był na stanowiskach:pracownik za i wyładunkowy w transporcie, kierowca;nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych.
W okresie 1.07.1989/ 31.10.1991 zatrudniony był w(...) Sp. z o.o.wG.; otrzymał świadectwo pracy z zapisem, że zatrudniony był na stanowiskach ładowacza i kierowcy (od 1.02.1991); nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych. W ramach tego zatrudnienia pracował początkowo jako ładowacz, następnie od 1.02.1991 kierowca ciągnika z przyczepą.
W okresie 11.05.1998/ 30.06.1998 ubezpieczony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wG.; otrzymał świadectwo pracy z zapisem, że zatrudniony był na stanowisku kierowcy ciągnika; nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych. W ramach tego zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracował jako kierowca ciągnika.
W okresie 2.07.1998/ 31.12.1998 ubezpieczony zatrudniony był wZakładzie (...)wG.; otrzymał świadectwo pracy z zapisem, że zatrudniony był na stanowisku pracownika interwencyjnego – kierowcy; nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony odsługiwał samochódmarki S.28 z wywrotką, alboJ..
Sąd okręgowy uwzględnił odwołanie, jako podstawę prawną wskazującart. 184 ustawy z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32-34, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1. okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Stosownie do ust. 2 tego przepisu emerytura określona w tym przepisie przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązanie stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Przy czym art. 184 ust. 2 cyt. ustawy emerytalnej zmieniony został przez art. 1 pkt 20 ustawy z 11.05.2012 r.( Dz.U.2012.637) z dniem 1.01.2013r., ze skutkiem, że od 1.01.2013r. aby uzyskać uprawnienia do emerytury w warunkach szczególnych nie ma konieczności spełniania przesłanki rozwiązania stosunku pracy przez ubezpieczonego będącego pracownikiem. Zgodnie z treściąrozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.), okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn; 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Wszystkie rodzaje prac, których wykonywanie uprawnia do wcześniejszego przejścia na emeryturę, wymienione zostały w wykazach A i B stanowiących załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43, ze zm.). Wykaz A, dział VIII, poz. 2, pkt 3 wskazuje na przywoływane przez ubezpieczonegoPrace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych.Natomiast wskazywana przez ubezpieczonego praca kierowcy samochodów ciężarowych wymieniona została w dziale VIII pod poz. 2 wskazanego Wykazu -prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów
Sąd okręgowy uznał, że ubezpieczony w ramach zatrudnienia w(...) Sp. z o. o.wG.przez cały okres nie pracował jako kierowca (operator) ciągnika. Sąd okręgowy uwzględnił jako okres pracy w warunkach szczególnych na stanowisku kierowcy ciągnika okres od 1.02.1991 do 31.10.1991. Za okres pracy w warunkach szczególnych uznał także okres zatrudnienia na stanowisku kierowcy ciągnika wPrzedsiębiorstwie (...)wG.od 11.05.1998 do 30.06.1998, jak również okres zatrudnienia na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych (powyżej 3,5 t) wZakładzie (...)wG.od 2.07.1998 do 31.12.1998. Sąd okręgowy stwierdził, że zsumowanie wszystkich powyższych uwzględnionych okresów dawało period brakujący do wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Zdaniem sądu I instancji brakowało przesłanek, by do tego stażu zaliczyć okres 2.09.1974/ 2.07.1975, kiedy ubezpieczony zatrudniony był wMiejskiej Spółdzielni (...)wT..
Apelację od wyroku złożył organ rentowy zarzucając naruszenie prawa materialnego,art. 32 ust. l i 4 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. Nr 39 poz.353 z 2004r. ze zm.) przez przyjęcie, że wnioskodawca spełniał warunki do przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach; organ rentowy wnioskował o zmianę wyroku oraz oddalenie odwołania. W uzasadnieniu argumentował, że sąd I instancji ustalił, że wnioskodawca w warunkach szczególnych pracował w okresach 1.02.1991/ 31.10.1991, 11.05.1998/ 30.06.1998 oraz 2.07.1998/ 31.12.1998r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca ciągnika i kierowca samochodu ciężarowego o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 t. - Dział VIII, wykaz A poz. 2 pkt 3 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. Organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych 13 lat, 5 miesięcy 1 i 11 dni, co po zsumowaniu ze wskazanymi okresami ustalonymi przez sąd okręgowy łącznie daje 14 lat, 10 miesięcy i 2 dni, zamiast wymaganych ustawą 15 lat. Wykazany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych nie daje wnioskodawcy prawa do emerytury z tego tytułu.
Sąd apelacyjny rozważył apelację i uznał, że zasługuje na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniony ponieważ sąd okręgowy nieprawidłowo ustalił długość okresu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych i w efekcie dokonał nietrafnej susbumpcji. Z ustaleń sprawy wynika, że okres pracy w warunkach szczególnych, w rozmiarze 13 lat, 5 miesięcy i 11 dni był bezsporny. Sąd okręgowy analizował charakter pracy ubezpieczonego w kontekście wymogu pracy w warunkach szczególnych w czterech okresach: 2.09.1974/2.07.1975, 1.07.1989/31.10.1991, 11.05.1998/30.06.1998 (1 miesiąc, 21 dni) i 2.07.1998/ 31.12.1998 (5 miesięcy i 30 dni). Sąd okręgowy nie uznał pracy w szczególnych warunkach w pierwszym z wymienionych okresów, natomiast co do drugiego, uznał ale od 1.02.1991 do 31.10.1991 (9 miesięcy). Łącznie sąd okręgowy uznał więc pracę w warunkach szczególnych w rozmiarze 15 miesięcy, 50 dni czyli 1 rok, 4 miesiące i 20 dni. Przy uwzględnieniu zaliczonych przez organ rentowy, łączny wymiar pracy w warunkach szczególnych obejmował okres 14 lat, 10 miesięcy i 2 dni. Ubezpieczony nie spełnił zatem ustawowego wymogu zart. 184 ustawy z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczącego wymaganego minimalnego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Sąd apelacyjny rozpoznając apelację organu rentowego nie uwzględnił wniosku ubezpieczonego, który w odpowiedzi na apelację domagał się dodatkowo doliczenia do okresu pracy w warunkach szczególnych, okresu zatrudnienia od l.12.1997 do 18.02.1998 wZakładzie (...)S.j.D.-D.gdzie, jak twierdził pracował jako kierowca samochodu ciężarowego i na którą to okoliczność złożył wnioski dowodowe. Sąd apelacyjny miał bowiem na uwadze przepisart. 378 § 1 k.p.c.-Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.Z treści przepisu wprost wynika, że sąd II instancji ma obowiązek rozpoznania sprawy jedynie w granicach apelacji, co oznacza nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków, ale jednocześnie zakaz wykraczania poza te granice ( patrz wyrok Sądu Najwyższego z 8.10.2014 r., III UK 24/14,LEX nr 1537561).W sprawie apelację złożył organ rentowy i sąd apelacyjny, podzielając jego argumenty uwzględnił apelację. Jednocześnie sąd apelacyjny nie mógł rozważyć sprawy w kontekście wniosków ubezpieczonego, ponieważ ten nie złożył apelacji. Prowadzenie postępowania dowodowego z inicjatywy strony nie zaskarżającej wyroku, co do nowej okoliczności stanowiłoby naruszenieart. 378 § 1 k.p.c.Należy przy tym zauważyć, że jakkolwiek istotą postępowania apelacyjnego jest ponowne rozpoznanie sprawy, to zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.odbywa się to tylko w granicach apelacji. Sąd drugiej instancji oczywiście powinien naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego, nawet jeśli nie zostały wytknięte w apelacji, w tym rozważyć prawo strony do nowości, o którym traktujeart. 381 k.p.c., jednak pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia. W ocenie sądu apelacyjnegoart. 378 § 1 k.p.c.wyklucza prawo ubezpieczonego do nowości.
W konsekwencji przedstawionej oceny prawnej sąd apelacyjny na podstawieart. 386 §1 k.p.c.orzekając co do istoty sprawy zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
SSA Zofia Rybicka-Szkibiel SSA Anna Polak SSA Jolanta Hawryszko