Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1299/13
Data wyroku: 2015-01-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Adam Maciński
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I C 1299/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 stycznia 2015 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Adam Maciński
Protokolant: Andżelika Iwaniec
po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2014 r. we Wrocławiu
sprawy z powództwaZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
przeciwko pozwanymS.S.iB. P.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
uznaje za bezskuteczną względem strony powodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.czynność prawną w postaci umowy darowizny zawartej w dniu 30 listopada 2012 r. przed notariuszemP. R.(Rep. A nr(...)), na mocy którejW. K.darowałS.S.wynoszący ½ udział w prawie własności nieruchomości składającej się zdziałek gruntu nr (...)o powierzchni 0,0900 ha i nr(...)o powierzchni 0,1001 ha, zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz garażem, położonej w miejscowościB., gminaD., powiat(...), dla której Sąd Rejonowy w Oleśnicy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...), aM. K.darowałaB. P.wynoszący ½ udział w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości, w zakresie wierzytelności przysługującej stronie powodowej wobec dłużnikaW. K.z tytułu należności za składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie należności głównej w wysokości 56.076,30 zł i odsetek w wysokości 11.733 zł wraz z dalszymi odsetkami;

II
oddala dalej idące powództwo;

III
zasądza na rzecz strony powodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.od pozwanychS.S.iB. P.kwoty po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 1299/13

UZASADNIENIE
Strona powodowa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.wniosła o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej w postaci umowy darowizny nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB., dla której Sąd Rejonowy w Oleśnicy prowadziksięgę wieczysta KW nr (...), zawartej 30 listopada 2012 r. międzyW. K.a pozwanymiB. P.iS.S..
W uzasadnieniu żądania strona powodowa wskazała, że przysługuje jej względem dłużnikaW. K.wierzytelność z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, która nadal nie została uregulowana. Strona powodowa chciała dokonać zabezpieczenia tej wierzytelności przez ustanowienie hipoteki przymusowej, jednak dłużnik darował na rzecz pozwanych nieruchomość gruntową, będącą istotnym składnikiem jego majątku. Powyższa czynność prawna jest więc w ocenie strony powodowej bezskuteczna, gdyż została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela i doprowadziła do niewypłacalności dłużnika. Dłużnik musiał bowiem wiedzieć o zadłużeniu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mimo to darował nieruchomość na rzecz osób bliskich, to jest matki i teściowej, uniemożliwiając zabezpieczenie wierzytelności i w konsekwencji jej egzekucję. Pozwane, jako osoby bliskie również miały zdaniem strony powodowej świadomość, że dłużnik dokonał darowizny z pokrzywdzeniem wierzyciela.
Pozwane wniosły o oddalenie powództwa w całości. Przyznały, że dłużnikW. K.wraz ze swoją żoną darował pozwanym nieruchomość położoną wB., która pozostawała w ustawowej wspólności majątkowej małżonków.W. K.darował ½ udziału swojej matceS. S., aM. K.½ udziału swojej matceB. P.. Pozwane zarzuciły jednak, że w momencie dokonania darowizny wiedziały, żeW. K.spłacił wymagalne należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego za zgodą strony powodowej wykreślona została też hipoteka przymusowa. Pozwane podały, że przyczyną zawarcia umowy darowizny była chęć udzielenia wsparcia finansowego dłużnikowi i jego małżonce, dzieciom pozwanych. Postanowiły one przejąć na siebie spłatę kredytu hipotecznego. Obecnie spłacają ratę kredytu w wysokości 4.000 złotych miesięcznie, każda po ½. By zabezpieczyć swoje interesy majątkowe, w związku z przejęciem spłaty kredytu, zawarły jednak umowę darowizny. Umowa ta nie jest w ocenie pozwanych bezskuteczna. Po pierwsze nie uzyskały one korzyści majątkowej, gdyż w zamian za darowiznę przejęły na siebie spłatę kredytu. Ponadto w wyniku dokonania darowizny nie doszło do pokrzywdzenia wierzyciela, gdyż nieruchomość była już obciążona hipoteką umowną, która miała pierwszeństwo przed innymi prawami, a jej wysokość wyczerpywała wartość nieruchomości. Wobec tego strona powodowa nie mogłaby liczyć na preferencyjne zaspokojenie swojej wierzytelności. Poza tym pozwane wskazały, że dłużnikW. K.uregulował wierzytelności wobec strony powodowej, zaś wskazane w pozwie zadłużenie jest sporne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyraził bowiem zgodę na wykreślenie hipoteki przymusowej, a następnie ustalił należność dotyczącą w części zbieżnych okresów zadłużenia. Poza tym należności, na które powołuje się ZUS, powinny być skorygowane, gdyż dotyczą należności za ubezpieczenie pracowników, których dłużnik nie zatrudniał. Nie została też wykazana przesłanka niewypłacalności dłużnika. Wobec powyższego żądanie pozwu jest bezzasadne.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W. K.wraz z żonąM. K.byli właścicielami naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej nieruchomości gruntowej obejmującejdziałkę nr (...)o powierzchni 0,0900 ha idziałki nr (...)o powierzchni 0,1001 ha, zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz garażem, położonej w miejscowościB., dla której Sąd Rejonowy w Oleśnicy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...). Nieruchomość powyższą nabyli na podstawie umowy sprzedaży 11 maja 2007 r. za cenę 635.000,00 złotych. Co do kwoty 571.500,00 złotych cena sfinansowana była z tytułu kredytu udzielonego przez(...) Bank S.A.wW.w wysokości 715.393,54 złotych. Kredyt został zabezpieczony kaucyjną hipoteką umowną ustanowioną na powyższej nieruchomości do kwoty 1.430.787,08 złotych.
Dowód: -KW (...)k. 22-28,
- oświadczenie z 07.05.2007 r. k. 64.
W. K.prowadził działalność gospodarczą podfirmą (...).H.U.(...). Z tytułu prowadzenia tej działalności zobowiązany był do rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Z uwagi na zaległości w opłacaniu składek przezW. K., na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpisane zostały trzy przymusowe hipoteki kaucyjne na kwoty 14.092,74 złotych, 21.120,28 złotych oraz 11.957,51 złotych, obciążające nieruchomość objętąksięgą wieczystą KW nr (...). Hipoteki te zostały wpisane na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących zaległości za okresy: luty, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2008 r., od września 2008 r. do marca 2009 r. oraz kwietnia 2009 r. do czerwca 2009 r.
W latach 2011 i 2012 r.W. K.miał istotne kłopoty finansowe. W 2011 r. zniszczeniu uległ samochód ciężarowy użytkowany wprzedsiębiorstwie (...), będący przedmiotem umowy leasingu.W. K.nie uzyskał odszkodowania z powyższego tytułu, musiał zaś uiścić na rzecz leasingodawcy kwotę 136.907,71 złotych, co skutkowało pogorszeniem sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, a w konsekwencji także sytuacji materialnej obojga małżonków. Mieli oni kłopoty ze spłatą zaciągniętego we frankach szwajcarskich kredytu. 09 października 2012 r. zawarli aneks do umowy kredytu, na mocy którego uzyskali karencję spłaty jednej raty oraz prolongatę spłaty zobowiązania już wymagalnego. Równocześnie uzyskali pomoc finansową ze strony pozwanych.B. P., matkaM. K.orazS.S., matkaW. K., postanowiły przejąć na siebie spłatę rat kredytu hipotecznego. Od grudnia 2012 r. rata kredytu opłacana jest z rachunku rozliczeniowego należącego doB. P.. Opłaca ona ratę wspólnie zS.S., która przekazuje jej połowę wysokości raty, to jest ok. 2.000,00 złotych. Sytuacja materialna obu pozwanych jest dobra i pozwala im na udzielenie pomocy finansowej dzieciom.S.S.mieszka z mężem wD.. Nie posiada stałych dochodów, dorabia jednak jako opiekunka. Jej mąż ma emeryturę w wysokości ok. 2.200,00 euro miesięcznie i z tych pieniędzy pozwana opłaca część raty kredytu.B. P.z kolei posiada emeryturę w wysokości 3.000,00 złotych netto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z drugą ze swoich córek, od której uzyskuje pomoc materialną.
Dowód: - potwierdzenie przelewów k. 55-62, 149-156
- aneks doumowy nr (...)(...)k. 104-108.
- zeznanie świadkaM. K.(e-protokół z 24.03.2014 r. 00:02:02-00:12:13)
- zeznanie świadkaW. K.(e-protokół z 24.09.2014 r. 00:01:42-00:10:10)
- zeznanie pozwanejB. P.(e-protokół z 22.12.2014 r. 00:03:39-00:12:06)
- zeznanie pozwanejS.S.(e-protokół z 22.12.2014 r. 00:12:06-00:16:49)
30 listopada 2012 r. małżonkowieW.iM. K.zawarli małżeńską umowę majątkową i znieśli małżeńską wspólność ustawową. Nie przeprowadzili podziału majątku.
30 listopada 2012 r.M. K.iW. K.wraz zB. P.iS.S.zawarli przed notariuszemP. R.(rep. A nr(...)) umowę darowizny, na której podstawieW. K.darował swojej matceS.S.wynoszący 1/2 udział w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB., aM. K.darowała swojej matceB. P.wynoszący 1/2 udział w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB.. W akcie notarialnym zostało zawarte oświadczenie, że w księdze wieczystej znajdują się wpisy czterech hipotek, w tym jednej na rzecz banku z tytułu kredytu i trzech na rzecz ZUS na kwoty 14.092,74 złotych, 21.120,28 złotych oraz 11.957,51 złotych, ze wzmianką, że hipoteki na rzecz ZUS wygasły w związku ze spłatą zabezpieczonych nimi wierzytelności.
Po zawarciu umowy darowizny,W. K.zwrócił się do strony powodowej o wydanie zaświadczenia zezwalającego na wykreślenie hipotek przymusowych obciążających nieruchomość wB.. 31 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.wydał zaświadczenie o wyrażeniu zgody na wykreślenie zksięgi wieczystej KW (...)trzech przymusowych hipotek kaucyjnych w kwotach: 14.092,74 złotych, 21.120,28 złotych oraz 11.957,51 złotych wraz z odsetkami, z uwagi na spłatę zabezpieczonej wierzytelności.
Dowód: zaświadczenie z 31.01.2013 r. k. 15,
- akt notarialny z 30.11.2012 r. rep. A nr(...)k. 51-54,
-KW (...)k. 22-28.
24 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przezW. K.przestępstwa zart. 300 § 2 kk. Śledztwo w sprawie zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego.
Dowód: w aktach 2 Ds 208/13: zawiadomienie wraz z załącznikami (k. 2-16), - postanowienie o umorzeniu śledztwa (k. 97-98).
Pismem z 11 marca 2013 r.W. K.zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji na temat zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał, że nie uzyskał wezwania do zapłaty zaległości, ani nie była prowadzona wobec niego egzekucja zaległości.
Dowód: pismo z 11.03.2013 r. k. 68.
Dnia 05 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat wO.wydał decyzję określającą wysokość należnościW. K.z tytułu składek za okres od sierpnia 2011 r. do listopada 2012 r. Na ten dzień należności wynosiły:
- z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 29.481,60 złotych wraz z odsetkami w wysokości 4.564,00 złotych,
- z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 9.316,88 złotych wraz z odsetkami w wysokości 1.442,00 złotych,
- z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 2.574,08 złotych wraz z odsetkami w wysokości 397,00 złotych.
Dowód:decyzja nr (...)wraz z zestawieniem należności i potwierdzeniem odbioru k. 9-14.
Na dzień 05 września 2013 r. nieopłacone wymagalne należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obciążająceW. K.wynoszą 56.076,31 złotych wraz z odsetkami w wysokości 11.733,00 złotych oraz kosztami upomnień w wysokości 88,00 złotych i kosztami egzekucji w wysokości 5.433,40 złotych, to jest łącznie 73.330,71 złotych. Należności te uwzględniają dokonane przezW. K.korekty deklaracji rozliczeniowych.
Dowód: stan należności płatnika k. 94-100, k. 16-21.

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu między stronami była okoliczność, czy umowa darowizny z 30 listopada 2012 r., na której podstawie pozwane uzyskały własność nieruchomości gruntowej wB., została zawarta z pokrzywdzeniem wierzyciela, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.. Strona powodowa twierdziła, że zawarcie umowy darowizny uniemożliwiło zabezpieczenie, a konsekwencji egzekucję przysługujących jej należności. Pozwane podnosiły z kolei, że nie miało miejsca pokrzywdzenie wierzyciela, gdyż nieruchomość była już obciążona hipoteką na rzecz banku, któremu przysługuje pierwszeństwo przy ewentualnej egzekucji. Zarzuciły też, że nie miały wiedzy o należnościach wobec ZUS.
Zgodnie zart. 527 § 1 kc, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Do przesłanek udzielenia ochrony zart. 527 kcnależy więc przede wszystkim dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na której podstawie osoba trzecia uzyskuje korzyść majątkową, a wierzyciel zostaje pokrzywdzony. Ponadto dłużnik musi działać ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, zaś osoba trzecie wiedzieć o tym lub móc się o tym dowiedzieć.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że strona powodowa udowodniła istnienie wierzytelności podlegającej ochronie w ramach skargi pauliańskiej.W. K.w momencie dokonania darowizny nieruchomości gruntowej na rzecz pozwanych, posiadał zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W związku z prowadzeniem działalności gospodarczejW. K.zobowiązany był do rozliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Obowiązek ten wynika z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U 2013 r., poz. 1442), zgodnie z którym składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1-3, 5, 6 i 9-12, obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek. Z decyzji ZUS O/W.z 05 lipca 2013 r. (nr(...)) wynika, żeW. K.nie opłacił należnych składek za okres od sierpnia 2011 r. do listopada 2012 r. Wysokość tych należności została określona w decyzji na kwotę 47.775,56 złotych. Na dzień 05 września 2013 r. należność ta urosła już do kwoty 56.076,31 złotych wraz z odsetkami w wysokości 11.733,00 złotych. Wysokość tych należności potwierdzona została dodatkowo zestawieniem należności z konta płatnikaW. K.prowadzonego przez ZUS. Mimo że informacje zawarte na koncie płatnika składek stanowią środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych, to nie ma przeszkód, by taki dokument włączony był do materiału dowodowego również w niniejszym postępowaniu. Tym bardziej, że należności te zostały też potwierdzone wydaniem decyzji określającej ich wysokość, a pozwanym nie udało się skutecznie zakwestionować ich istnienia. Z pism kierowanych przez dłużnikaW. K.do ZUS oraz jego zeznań nie wynika bowiem, że w całości kwestionuje wierzytelność strony powodowej. Przeciwnie, wyrażał on wolę spłaty należności w ratach, nie zgadzał się zaś z wysokością naliczonych przez stronę powodową zaległości. Te jednak, po złożeniu przez niego korekty deklaracji rozliczeniowej, zostały przez stronę powodową przeliczone. Wierzytelność jednak w dalszym ciągu istnieje i jest skonkretyzowana zarówno co do jej podstawy prawnej, jak wysokości. Zaległości istniały bowiem już na moment dokonania darowizny, dotyczyły tez przeszłego okresu, a to należności od sierpnia 2011 r. do listopada 2012 r. Nie było wobec tego konieczne wystawienie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułu wykonawczego obejmującego powyższe należności. Obowiązek obliczenia i przekazania składek obciąża bowiem płatnikaW. K., bez konieczności stwierdzenia tego obowiązku i wierzytelności dodatkową decyzją czy tytułem. Strona powodowa wydała zaś następczo decyzję dlatego, że dłużnik ze swego obowiązku się nie wywiązał. Brak przymusowego dochodzenia przez nią wierzytelności nie wyklucza zaś ochrony ze skargi pauliańskiej.
W ocenie Sądu materiał dowodowy sprawy pozwala na ustalenie, że czynność prawna w postaci umowy darowizny, zawartej 30 listopada 2012 r. międzyW. K.iM. K.a pozwanymiB. P.iS.S., dokonana została z pokrzywdzeniem wierzyciela, to jest strony powodowej. Wedługart. 527 § 2 kcczynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Wbrew twierdzeniom pozwanych niewypłacalnośćW. K.została wykazana. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z którą związane są wierzytelności wobec ZUS, nie przynosi żadnych dochodów, a jedynie generuje straty. SamW. K.przyznał, że utracił płynność finansową, zrezygnował z zatrudniania pracowników, a kłopoty finansowe w zasadzie uniemożliwiają mu dalszą działalność. Nie uzyskał odszkodowania za zniszczenie leasingowanego pojazdu, sam był zaś zobowiązany do uiszczenia odszkodowania z tytułu rozliczenia umowy leasingu na rzecz finansującego, co pogłębiło trudną sytuację przedsiębiorstwa. Środki finansowe, które dłużnik posiadał, zostały już wyegzekwowane na poczet wcześniejszych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jak twierdzą pozwane i dłużnik, nie jest on w stanie samodzielnie spłacać kredytu hipotecznego, wobec czego pozwane udzieliły mu wsparcia materialnego. Poza tym do chwili obecnej, mimo składanych deklaracji o woli spłaty zadłużenia wobec strony powodowej, nie uregulował należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nieruchomość gruntowa w miejscowościB.była więc jedynym istotnym składnikiem majątku, na którym strona powodowa mogłaby oprzeć egzekucję swojej wierzytelności. Wyzbycie się tego składnika doprowadziło więc do niewypłacalności dłużnika i tym samym pokrzywdzenia wierzyciela. Nie ma znaczenia, że nieruchomość ta była obciążona hipoteką umowną na rzecz banku, której przysługuje pierwszeństwo w podziale sumy pochodzącej z egzekucji, jako ustanowionej wcześniej. Nie można bowiem z góry przyjąć, że kredyt hipoteczny nie zostałby spłacony i bank dochodziłby swojej wierzytelności poprzez egzekucję z nieruchomości. Dłużnik miał wprawdzie trudności ze spłatą, ale pozwane udzieliły jemu i jego żonie wsparcia finansowego w tym zakresie, faktycznie przejmując na siebie realizację zobowiązania finansowego. Wyzbycie się zaś nieruchomości uniemożliwia stronie powodowej wniesienie wniosku o wpis hipoteki przymusowej i ewentualną egzekucję z tejże nieruchomości. DłużnikW. K.był więc niewypłacalny w chwili dokonania darowizny, a stan ten trwa nadal. W dalszym ciągu nie reguluje on zobowiązał, a strona powodowa nie jest w stanie wyegzekwować swoich należności. Nie można ponadto zgodzić się z pozwanymi, że wskutek spornej czynności prawnej nie uzyskały one korzyści majątkowej. Uzyskały taką korzyść w postaci udziałów w prawie własności nieruchomości gruntowej. Fakt, że zobowiązały się wobec dłużnika i jego żony do faktycznego spłacania rat kredytu nie przekreśla tej korzyści majątkowej. Po pierwsze rozpoczęły one spłacanie kredytu w roku 2012 r., a ten został zaciągnięty w roku 2007 i w części był już spłacony. Po drugie kwestia tego, czy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową odpłatnie bądź nie, ma znaczeniu w przypadku oceny świadomości działania z pokrzywdzeniem wierzyciela i domniemań uregulowanych wart. 528 i 529 kc.Jeżeli bowiem osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Wierzyciel nie musi więc wykazywać wiedzy osoby trzeciej, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, gdyż ta przesłanka w takiej sytuacji nie jest wymagana. W niniejszej zaś sprawie strona powodowa i tak wykazała powyższą przesłankę, wobec czego fakt ewentualnej odpłatności za uzyskanie prawa własności nieruchomości ma znaczenie drugorzędne. Ponadto należy podkreślić, że instytucja skargi pauliańskiej znajduje zastosowanie nawet, jeżeli korzyść majątkowa została uzyskana odpłatnie, przykładowo wierzyciel może żądać uznania za bezskuteczną umowy sprzedaży. Nie można więc przyjąć, że pozwane nie uzyskały korzyści majątkowej, to jest prawa własności nieruchomości, tylko dlatego, że przejęły na siebie spłatę kredytu dłużnika.
Analiza materiału dowodowego potwierdza także istnienie kolejnej przesłanki zart. 527 kc, to jest świadomość pokrzywdzenia wierzycieli, którą to świadomość dłużnik miał w momencie dokonania darowizny. Świadomość ta obejmuje zarówno fakt istnienia wierzycieli, jak i okoliczność, że dokonanie danej czynności prawnej może uniemożliwić wyegzekwowanie przysługujących im wierzytelności. Istotne jest przy tym, że wystarczy, iż dłużnik taką ewentualność przewiduje, nie musi mieć pewności, że wierzyciel nie uzyska zaspokojenia wierzytelności. Nadto należy zaznaczyć, że zgodnie zart. 529 kc, jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny. W niniejszej sprawie sporną czynnością prawna była właśnie darowizna, zaś jak wykazano powyżejW. K.był niewypłacalny już w momencie jej dokonania, to jest 30 listopada 2012 r. Bez względu na powyższe domniemanie, strona powodowa wykazała jednak świadomość działania z pokrzywdzeniem wierzyciela. Pozwane twierdziły wprawdzie, żeW. K.nie wiedział o istnieniu innych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, niż objęte trzema hipotekami wpisanymi do księgi wieczystej. W ocenie Sądu tłumaczenia te nie są jednak wiarygodne.W. K.prowadził działalność gospodarczą, przez pewien okres zatrudniał też pracowników i na tej podstawie był obowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych. Obowiązek ten wynika zart. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. DłużnikW. K.jako płatnik składek miał obowiązek samodzielnego odprowadzania tych składek do ZUS. To na nim, a nie na stronie powodowej ciążył obowiązek dokonywania rozliczeń i opłacania składek, zatem ani dłużnik ani pozwane nie mogą tłumaczyć się teraz niewiedzą w tym zakresie. Sam fakt, że strona powodowa nie wystawiła tytułu wykonawczego czy nie rozpoczęła egzekucji tych należności nie zwalnia dłużnika z obowiązku ich uregulowania. Tłumaczenie, że nie wiedział o istnieniu należności, do których opłacenia zobowiązany był poprzez ustawę i fakt prowadzenia działalności, nie przekonuje. Jako profesjonalista powinien dbać o wszelkie sprawy księgowe i rachunkowe. Zaniedbania dłużnika w zakresie składania deklaracji rozliczeniowych nie mogą teraz obciążać wierzyciela. Poza tymW. K.posiadał też inne zadłużenie wobec strony powodowej, które zabezpieczone było hipoteką.W. K.zeznał, że dopiero w momencie umowy darowizny powziął wiedzę, że w księdze wieczystej wpisana jest hipoteka i wtedy dowiadywał się w ZUS o stan zaległości z tytułu składek, uzyskując zgodę na ich wykreślenie. Należy jednak zauważyć, że zgoda ta została wydana dopiero w 31 stycznia 2013 r., a darowizna została dokonana wcześniej, to jest 30 listopada 2012 r. Nawet, jeśli dotyczyła ona wyegzekwowanych należności, to nie znaczy, że nie istniały inne. To nie wierzyciel, a dłużnik ma obowiązek dbania o swoje interesy finansowe i ponosi konsekwencje obciążających go długów.W. K.mógł najpierw zasięgnąć informacji u strony powodowej, a dopiero później dokonać darowizny. Biorąc pod uwagę, że obdarowane to jego matka i teściowa, nie ma wątpliwości, że odroczenie tej umowy nie miałoby dla nich większego znaczenia. Poza tym samo wyrażenie zgody na wykreślenie hipotek, które strona powodowa wydała dopiero po zawarciu umowy, nie stanowiło oświadczenia o braku jakichkolwiek zaległości. Z zaświadczenia z dnia 31 stycznia 2013 r. wyraźnie wynika, że Dyrektor ZUS wyraził zgodę na wykreślenie trzech konkretnych hipotek „z uwagi na spłatę zabezpieczonej wierzytelności”. Każda z tych hipotek była bowiem powiązana z konkretnym tytułem wykonawczym i wierzytelnością, której wyegzekwowanie czyniło daną hipotekę bezprzedmiotową. Nie oznacza to jednak, że strona powodowa zaświadczyła o braku jakichkolwiek wierzytelności. Poza tym, co ponownie Sąd podkreśla, strona powodowa wydała takie zaświadczenie już po zawarciu umowy darowizny, więc powoływanie się na nie jest chybione.W. K.wiedział, że ZUS prowadził egzekucję zaległości, że były one zabezpieczone hipoteką. W takiej sytuacji twierdzenie, że nie wiedział, iż ma jeszcze inne zaległości, choć nadal prowadził działalność gospodarczą, nie zasługuje na wiarę. Wobec powyższego należy stwierdzić, żeW. K.miał świadomość istnienia wierzytelności wobec ZUS. Miał też świadomość, że darowanie nieruchomości co najmniej utrudni wierzycielowi zaspokojenie jego należności. Nieruchomość była bowiem jedynym istotnym składnikiem jego majątku. Co więcej dłużnik wiedział, że stronie powodowej z mocy prawa przysługiwała hipoteka na całej nieruchomości, mimo że ta objęta była majątkową wspólnością ustawową. Strona powodowa już wcześniej dokonała wpisu hipotek przymusowych, dłużnik musiał więc mieć świadomość, że może tego dokonać także w stosunku do innych należności. Budzi więc wątpliwość nagłe przeniesienie własności nieruchomości, nawet biorąc pod uwagę udzieloną przez pozwane pomoc finansową. Pozwane zeznały, że chciały zabezpieczyć swoje interesy finansowe. Okoliczności sprawy wskazują jednak, że udzielenie pomocy finansowej wynikało z faktu pokrewieństwa, pozwane chciały wesprzeć finansowo swoje dzieci. Przeniesienie własności nieruchomości jako niejako zabezpieczenie takiej pomocy wydaje się wątpliwe. Z zeznań obu pozwanych wynika bowiem, że była to pomoc bezzwrotna, nie pożyczka. Okoliczności jej udzielenia nie wskazują bowiem na to, że pozwane oczekują zwrotu pieniędzy, jest też mało prawdopodobne, że obejmą darowaną nieruchomość w posiadanie. Nawet jednak zakładając, że rzeczywiście było to zabezpieczenie ich interesów, to nie przeważają one nad interesem wierzyciela, a więc strony powodowej. Dłużnik wyzbywając się nieruchomości działał więc ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
Zdaniem Sądu spełniona została też kolejna przesłanka skargi pauliańskiej, to jest okoliczność, że osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dłużnika działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. W przypadku umowy darowizny przesłanka ta nie jest wprawdzie wymagana, ale biorąc pod uwagę podnoszoną przez pozwane okoliczność faktycznego przejęcia spłaty kredytu, Sad rozważył tę przesłankę. W niniejszej sprawie przesłanka powyższa objęta jest i tak domniemaniem i nie musi być wykazana przez wierzyciela. Wedługart. 527 § 3 kcbowiem, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Bez wątpienia pozwane, matka i teściowa dłużnika, należy uznać za osoby pozostające z dłużnikiem w bliskim stosunku. Pozwane nie obaliły tego domniemania. Twierdziły, że wiedziały jedynie o wyegzekwowanych należnościach i o tym, że hipoteki na rzecz ZUS podlegały wykreśleniu. Wiedząc jednak, że hipoteki nadal są wpisane w księgach mogły zaczekać z zawarciem umowy do czasu wyjaśnienia sytuacji. Nic nie stało na przeszkodzie, by pozyskać od strony powodowej informację na temat zadłużenia. Pozwane co najmniej miały więc możliwość pozyskania wiedzy, że umowa darowizny może zaszkodzić interesom wierzyciela, pod warunkiem, że zachowałaby należytą staranność. Tym bardziej, że z zawodu obie pozwane są księgowymi, zatem wiedząc o istnieniu, nawet już wyegzekwowanych, ale wciąż wpisanych w księdze wieczystej należności na rzecz ZUS, powinny uzyskać dokładniejsze informacje w tym przedmiocie. Wątpliwe jest również nagłe zawarcie przez dłużnika i jego żonę umowy majątkowej i ustanowienie rozdzielności, tuż przed dokonaniem darowizny. Nie jest więc wiarygodne twierdzenie, że pozwane nie wiedziały o należnościachW. K.wobec ZUS i o fakcie, że działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
Podsumowując Sąd stwierdził, że spełnione zostały przesłanki uznania za bezskuteczną czynności prawnej w postaci umowy darowizny nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB., zawartej 30 listopada 2012 r. międzyM. K.iW. K.aB. P.iS.S.. Należy zauważyć, że strona powodowa żądała uznania za bezskuteczną umowy darowizny, na której podstawieW. K.darował pozwanymS.S.iB. P.nieruchomoś
gruntową położoną w miejscowościB.. Takie sformułowanie żądania wynikało jednak z faktu, że strona powodowa nie dysponowała wypisem z aktu notarialnego. Wnioskowała zresztą o przedłożenie tej umowy przez pozwanych. Strona powodowa nie wiedziała więc, żeW. K.iM. K.tuż przed zawarciem umowy darowizny ustanowili rozdzielność majątkową i w samej umowie darowizny każde darowało jedynie swój udział kolejnoS.S.iB. P.. Należy jednak zauważyć, że umowa majątkowa, którą zawarli dłużnik z żoną nie jest skuteczna wobec strony powodowej, gdyż ta nie mogła powziąć o niej wiedzy, jako że umowa zawarta była tego samego dnia co umowa darowizny. Zgodnie zaś zart. 471kromałżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Tym bardziej więc pozwane nie mogą powołać się na fakt zawarcia umowy i darowania przezW. K.jedynie ½ udziału w nieruchomości. W momencie zawarcia umowy majątkowej i dokonania darowizny wierzytelność strony powodowej już bowiem istniała. Co więcej zgodnie zart. 26 ust. 3a pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzedmiotem hipoteki przymusowej zabezpieczającej należności z tytułu składek może być nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka. Powyższe oznacza, że stronie powodowej przysługiwałaby hipoteka, a w konsekwencji też możliwość zaspokojenia należności z tytułu składek z nieruchomości objętej współwłasnością łączną. Dlatego też umowa darowizny dokonana 30 listopada 2012 r. w całości jest wobec strony powodowej bezskuteczna i to bez konieczności odrębnego dochodzenia bezskuteczności umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Do małżeńskiej umowy majątkowej nie znajduje zresztą zastosowania skarga pauliańska z wart. 527 kc(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 r., I CSK 616/10).Ponieważ wobec strony powodowej nie obowiązuje umowa majątkowa ustanawiająca rozdzielność majątkową, to darowiznę z 30 listopada 2012 r. należy traktować jako przeniesienie przez obojga małżonków przysługującego im wspólnie prawa własności nieruchomości wB., a nie odrębnego przeniesienia przez nich po ½ udziału. Uznanie wobec strony powodowej bezskuteczności całej umowy, a nie jedynie oświadczenia woli złożonego przezW. K., nie stanowi więc wyrokowania ponad żądanie. Tym bardziej, że strona powodowa nie dysponowała umową darowizny i dlatego sformułowała żądanie w ten właśnie sposób.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał za bezskuteczną względem strony powodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.czynność prawną w postaci umowy darowizny zawartej w dniu 30 listopada 2012 r. przed notariuszemP. R.(Rep. A nr(...)), na mocy którejW. K.darowałS.S.wynoszący ½ udział w prawie własności nieruchomości składającej się zdziałek gruntu nr (...)o powierzchni 0,0900 ha i nr(...)o powierzchni 0,1001 ha, zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz garażem, położonej w miejscowościB., gminaD., powiat(...), dla której Sąd Rejonowy w Oleśnicy prowadziksięgę wieczystą KW nr (...), aM. K.darowałaB. P.wynoszący ½ udział w prawie własności opisanej nieruchomości, w zakresie wierzytelności przysługującej stronie powodowej z tytułu należności za składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie należności głównej w wysokości 56.076,30 złotych i odsetek w wysokości 11.733,00 złotych wraz z dalszymi odsetkami. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Strona powodowa złożyła bowiem aktualne rozliczenie przysługującej jej od dłużnikaW. K.wierzytelności. Należność ta po dokonaniu przez dłużnika korekty deklaracji rozliczeniowych wynosi 56.076,30 złotych z odsetkami w wysokości 11.733,00, a nie 88.899,34 złotych, jak pierwotnie wskazano w pozwie.
Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd wydał w oparciu oart. 100 zd. 2 kpc. Żądanie strony powodowej w zasadzie zostało uwzględnione w całości, a modyfikacja dotyczyła jedynie wysokości wierzytelności przysługującej wobec dłużnika. Modyfikacja ta wiązała się jednak z dokonaniem korekty rozliczeń składkowych przez samegoW. K.. Dlatego też Sąd włożył obowiązek zwrotu wszystkich kosztów na pozwane. Na koszty procesu składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 złotych, wyliczone na podstawie§ 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz. U. z 25 lutego 2013 r., poz. 2013 r.). Każda z pozwanych jest jednak zobowiązana do zwrotu kosztów stosownie do udziału w prawie własności, który uzyskała, a więc po 1.800 złotych.