Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 354/14
Data wyroku: 2014-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Kościelniak
Słowa kluczowe: Świadczenia Pieniężne
Podstawa prawna: art. 2  i  3 ustawy z dnia 6.07.2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych  ( dz. u. nr 147  poz . 1031)

Sygn. aktVIII U 354/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Janina Kościelniak

Protokolant:

Kamila Niemczyk

po rozpoznaniu w dniu25 czerwca 2014 r. w Gliwicach
sprawyZ. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
oekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla
na skutek odwołaniaZ. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia21 lutego 2014  r.nr(...)zmienionej decyzjąz dnia3 marca 2014 r.nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 21 lutego 2014 r. zmienioną decyzją z dnia 3 marca 2014 r. w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu prawdo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla w wysokości 3 t (trzech ton) za 2014 r.

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz ubezpieczonegoZ. K.kwotę 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSO Janina Kościelniak
Sygn. akt VIII U 354/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 21.01.2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił ubezpieczonemuZ. K.prawa do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przysługującego emerytom i rencistom za 2014 r. W uzasadnieniu odmowy podano, że roszczenie ubezpieczonego o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla zostało zaspokojone przed dniem w życie ustawy z 6 lipca 2007r., poprzez doliczenie do podstawy wymiaru świadczenia pełnej wartości ekwiwalentu.
Od tej decyzji ubezpieczony wniósł odwołanie, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie mu prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2014 r.
W dniu 3.03.2014 r. organ rentowy wydał kolejną decyzję, w której zmienił decyzję z dnia 21.01.2014 r., ponownie odmawiając ubezpieczonemu prawa do bezpłatnego węgla za 2014 r.
ZUS wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje:
Przedsiębiorstwo (...) S.A.jest spółką, która funkcjonuje od 1995r. Powstała ona na bazie majątkuPrzedsiębiorstwa (...), które funkcjonowało w latach 90-tych. Wcześniej było to Gwarectwo Budownictwa Górniczego wK.–Zakład (...)wG..
Ubezpieczony jest uprawniony do emerytury górniczej od dnia 1.06.2002 r. Ubezpieczony w okresie od 21.05.1977 r. do 31.05.2002 r. był pracownikiemPrzedsiębiorstwa (...) S. A.
W dniu 13.01.2014 r. ubezpieczony złożył wniosek w sprawie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2014 r. Ubezpieczony podał, że nie otrzymał spornego ekwiwalentu pieniężnego za 2014 r.
W aktach organu rentowego znajduje się pismo z dnia 9.07. 2013 r. wystawione przez(...) S.A, że jako emeryt ubezpieczony był uprawniony do 3 ton węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21.12.1991 r. Pracodawca podał, że od 1.01.1996 r. w związku ze zmianą wprowadzoną do(...) S.A.zaprzestało wydawania węgla swoim emerytom i rencistom, a wartość węgla jest wliczana do podstawy wymiaru emerytury i renty.
(...)G.było objęte Układem Zbiorowym Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21.12.1991 r. i figuruje w załączniku nr 1 do UZP dla(...)w pkt 22 –w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7 z 21.11.1995 r.
Ustalono, że w dniu 3.06.1995r. z mocą obowiązującą od 26.11.1994 r. do rejestru układów wpisany został jednolity tekst układu zbiorowego dlaPrzedsiębiorstwa (...)wG.z dnia 1.10.1992 r. Tekst ten powstał na podstawie art. 5 ustawy z dnia 29.09.1994 r. o zmianieustawy Kodeks pracy( Dz. U nr 113 poz. 547). W dniu 3.06.1995 r. do rejestru układów zostało wpisane ponadto porozumienie z 30.12.1994 r. zawarte w trybieart. 24127k.p.o zawieszeniu stosowania na okres 1 roku postanowień wyżej wymienionego układu w części dotyczącej świadczeń dla emerytów i rencistów z tytułu deputatu węglowego, o którym mowa w załączniku nr 11 do układu. Do rejestru układów nie zostało zgłoszone i wpisane porozumienie o odstąpieniu przez(...)wG.od uprawnień do deputatu węglowego dla emerytów i rencistów zawarte w trybie art. 9 ust 3 ustawy z dnia 29 .09.1994 r. o zmianieustawy Kodeks pracyi zmianie niektórych ustaw.
Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, przepisy(...) S.A.z dnia 23.09.1996 r. oraz(...)dla(...)z dnia 21.12.1991 r., dotyczące deputatu węglowego wraz z protokołem dodatkowym nr 7 i 9 do Układu.
Nadto informacje na temat obowiązujących w(...)G.układów zbiorowych pracy, zawieranych porozumień, protokołów dodatkowych oraz ich rejestracji, są Sądowi znane z urzędu z uwagi na prowadzone przed tut. Sądem liczne sprawy o analogicznym stanie faktycznym.
Sąd ocenił zebrany materiał dowodowy jako kompletny i spójny, a poprzez to mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonego, zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną żądania ubezpieczonego stanowiustawa z dnia 6.07.2007 r.o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionychz przedsiębiorstw robót górniczych. (Dz. U nr 147 poz. 1031).
Przystępując do rozważań na temat prawa do ekwiwalentu pieniężnego należy przytoczyć istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uregulowania zawarte w ustawie.
Art. 1 ustawy określa zasady i sposób realizacji uprawnienia do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, zwanego dalej "ekwiwalentem", przysługującego osobom uprawnionym z przedsiębiorstw robót górniczych za okres od dnia 1.01.2002 r. do dnia 31.12.2015 r.
Art. 2 stanowi, że użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)osoby uprawnione - emerytów i rencistów mających ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007r., a po dniu 31 grudnia 2001r. nie pobierali ekwiwalentu;
2) przedsiębiorstwo robót górniczych - przedsiębiorcę prowadzącego roboty górnicze pod ziemią związane z budową, utrzymaniem lub likwidacją zakładu górniczego;
Spośród grona uprawnionych do ekwiwalentu, zgodnie z art. 3 – wyłączono osoby, których roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla zostały zaspokojone przed dniem wejścia w życie ustawy. Z kolei w przypadku gdy roszczenia, o których mowa w ust. 1, zostały częściowo zaspokojone, ekwiwalent przysługuje w części niezaspokojonego roszczenia.
Art. 7 określa zasady realizacji prawa.
Ekwiwalent wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej(...), zgodniez harmonogramem, o którym mowa w ust. 7, na wniosek osoby uprawnionej. Wniosek o wypłatę ekwiwalentu zgłoszony po raz pierwszy zawiera:

1
imię i nazwisko osoby uprawnionej;

2
numer PESEL albo rodzaj i numer dokumentu tożsamości obcokrajowca;

3
adres zamieszkania osoby uprawnionej;

4
numer świadczenia osoby uprawnionej;

5
nazwę przedsiębiorstwa robót górniczych.

Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć dokument potwierdzający uprawnienie do ekwiwalentu i określający jego wysokość oraz oświadczenie osoby uprawnionej o niepobieraniu w latach 2002-2007 lub za ich część, ekwiwalentu lub bezpłatnego węgla w naturze.
Reasumując, aby wnioskujący mógł nabyć prawo do ekwiwalentu na podstawie powołanej ustawy musi wykazać, że:

1
był pracownikiem zakładu robót górniczych i przeszedł na emeryturę lub rentęz tego zakładu, albo pobierał ekwiwalent jako emeryt lub rencista;

2
uzyskał prawo do emerytury lub renty przed dniem 1 stycznia 2007r.;

3
jako emeryt bądź rencista był uprawniony do bezpłatnego deputatu węglowego,a uprawnienie do bezpłatnego węgla przysługiwało na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r.,

4
prawo do bezpłatnego węgla nie zostało zaspokojone przed dniem wejścia w życie ustawy.

Należy podkreślić, że deputat węglowy jest świadczeniem ze stosunku pracy, a nie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jest to zastępcza forma wynagrodzenia dopuszczalna jedynie z mocyKodeksu Pracylub układów zbiorowych pracy.
Ustawa z 6.07.2007r. została wydana w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność zKonstytucjąart. 55 ust.1 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz. U. Nr 162, poz. 1112 oraz z 2001r. Nr 5, poz. 41 i Nr 154, poz. 1802), w części obejmującej zwrot: "z kopalń całkowicie likwidowanych" (wyrok z dnia 12.12.2005 r., w sprawie SK 20/04). Ustawa z 6.07.2007 r. zakresem podmiotowym obejmować winna osoby wymienione wart. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26.11.1998 r.tj. osoby uprawnione na podstawie Układu Zbiorowego Pracy do bezpłatnego węgla, które uzyskały emeryturę lub rentę przed dniem 1.01.2007 r.
Skoro „osobą uprawnioną" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.2007 r. jest emeryt i rencista, wdowa i wdowiec po zmarłym pracowniku przedsiębiorstwa górniczego uprawniony do bezpłatnego węgla na podstawie UZP z dnia 21.12.1991 r. należało zbadać, czy emeryci i renciści oraz wdowy i wdowcy po zmarłych pracownikach(...)G.takie uprawnienie posiadali oraz czy zachowali je do czasu przejęcia ich realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
W tym miejscu wskazać należy, że w związku z nowelizacjądziału XI Kodeksu Pracy, dokonanego ustawą z dnia 29.09.1994 r. o zmianieustawy Kodeks pracyoraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U z 1994 r. nr 113 poz. 547) zaistniała możliwość utraty przez emerytów i rencistów uprawnienia do deputatu węglowego. Ustawa ta wart. 9uregulowała bowiem zasady obowiązywania układów zbiorowych pracy zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy. Przepis ten stanowi, że: z upływem 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 26.11.1995 r.) tracą moc układy zbiorowe pracy i porozumienia o przystąpieniu do tych układów, zawarte przed tym dniem, z zastrzeżeniem ust. 2-7.
Do upływu terminu przewidzianego w ust. 1 strony uprawnione do zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy mogą zawrzeć porozumienie o wstąpieniu w prawa i obowiązki stron układu lub porozumienia, o którym mowa w ust. 1, zawartego po dniu 31.12.1986 r. (tj. Układu zbiorowego z 1991 r.).
Do upływu terminu przewidzianego w ust. 1, strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy mogą zawrzeć porozumienie o włączeniu uprawnień i świadczeń określonych w układzie lub porozumieniu, o którym mowa w ust. 1, zawartych przed dniem 1 stycznia 1987r., do zakładowego układu zbiorowego pracy albo o odstąpieniu od stosowania tych uprawnień i świadczeń. Jeżeli w wyniku zawarcia porozumienia zachodzi konieczność zmiany postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy, zmian tych dokonuje się w trybieart. 2419§ 1 Kodeksu pracy.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia była okoliczność, że w trybieart. 24127k.p.(...)G.zawiesiło na okres 1 roku wydawanie węgla deputatowego emerytom i rencistom. Zawieszenie stosowania układu zakładowego nie jest bowiem tożsame z odstąpieniem w trybie art. 9 ust 3 ustawy z 29 września 1994 r. od postanowień UZP.
Podkreślenia wymaga fakt, że Układ Zbiorowy Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21.12.1991 r. wiązał jednostki organizacyjne objęte układem niezależnie od treści istniejących w nich wewnętrznych przepisów płacowych.
Z tej przyczyny, bez znaczenia pozostaje treść Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla(...)G.. Sąd miał na uwadze, że uprawnienie ubezpieczonego wywodzi sięz ponadzakładowego układu zbiorowego. Zgodnie zart. 24126k. p.postanowienia układu zakładowego nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia obejmującego ich układu ponadzakładowego. W razie powstania tego rodzaju sytuacji zastosowanie ma norma aktu wyższego rzędu. Zgodnie zart. 239 § 1 i 2 k. p.układ zbiorowy pracy zawiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych u pracodawcy z możliwością objęcia nim także emerytów i rencistów. Skoro układem zostali objęci emeryci i renciści to także do nich należy stosować przepisart. 24126k.p.W praktyce oznacza to, że nawet gdyby układ zakładowy nie przewidywał węgla deputatowego dla emerytów i rencistów to i tak byłby on im należny na podstawie układu ponadzakładowego.
Bezspornym w sprawie jest, że ubezpieczony był pracownikiem przedsiębiorstwa robót górniczych tj.(...)G.i na emeryturę górniczą przeszedł przed dniem 1 stycznia 2007 r.
Ubezpieczony był uprawniony do deputatu węglowego na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21.12.1991 r. z mocy protokołu dodatkowego nr 7 z 21 listopada 1995r. do UZP dla(...)z 21 grudnia 1991r. – czego wymaga art. 2 pkt 1 ustawy z 6 lipca 2007 r.
Protokół ten w § 3 ust 1 postanowił: art. 22 ust 2 UZP dla(...)z 21 grudnia 1991 r. otrzymuje brzmienie : „ uprawnienia do bezpłatnego węgla w naturze – z zastrzeżeniem art. 441- przysługują zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom w wymiarze:

1
2,5 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Węglowego z 1 lutego 1980 i którzy korzystali z nich 25 listopada 1995 roku,

2
3 tony rocznie, których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21.12.1991 r.”

Odwołujący przeszedł na emeryturę w czasie, kiedy nie obowiązywał już Układ Zbiorowy Pracy dla(...)z dnia 21.12.1991 r.
Postanowienia UZP dla(...)z 21.12.1991 r. przestały bowiem wiązać z dniem23.11.2002 r. w związku z wypowiedzeniem go i utratą mocy obowiązującej przezart. 2417§ 4 kp, z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.11.2002 r. sygn. aktK 37/01. Z uwagi jednak na fakt, że przepisy ustawy z 6 lipca 2007r. są kontynuacją przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań dotyczących wypłaty emerytom i rencistom ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przez ZUS istotne jest, że ubezpieczony będąc pracownikiem przedsiębiorstwa robót górniczych nabył prawo do  otrzymania bezpłatnego węgla w wymiarze 3 ton rocznie.
Reasumując ubezpieczony był uprawniony do deputatu węglowego na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21.12.1991 r.
Roszczenie odwołującego za 2014 r. nie zostało zaspokojone. Nie otrzymał on deputatu węglowego w naturze ani w ekwiwalencie pieniężnym od byłego pracodawcy, ani od ZUS, a tylko takie formy mogą zostać uznane za zaspokojenie roszczenia. Nie jest zaspokojeniem roszczenia wliczenie równowartości deputatu węglowego do podstawy wymiaru emerytury lub renty.
Wymagany wniosek został złożony w przepisanym terminie. Wniosek spełniał wymogi określone przez art. 7 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 2007 r., a ubezpieczony złożył oświadczenie, że za 2014 r. nie pobierał deputatu węglowego.
Dodatkowo należy podkreślić, że kwestia prawa do przedmiotowego ekwiwalentu dla byłych pracowników (emerytów i rencistów)Przedsiębiorstwa (...)wG.była wielokrotnie przedmiotem rozpoznania Sądu Apelacyjnego w Katowicach, który podzielił stanowisko prezentowane w niniejszym uzasadnieniu.
W uzasadnieniu do wyroku z dnia 6.03.2009 r. (sygn. akt III AUa 1329/08) Sąd Apelacyjny potwierdził, że prawo ubezpieczonego do deputatu węglowego wywodzi sięz przepisów prawa pracy, a możliwość pozbawienia rencistów i emerytów tego prawa możliwa była w związku z wskazaną wyżej nowelizacjądziału XI kodeksu pracydokonana ustawą z dnia 29.09.1994 r. o zmianieustawy Kodeks pracyoraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. z 1994r. nr 113 poz. 547), która pozwalała na odstąpienie od stosowania układu zbiorowego pracy. Nowelizacja ta nie miała jednak zastosowania do(...)z 21.12.1991 r. jako układu ponadzakładowego.
Sąd Apelacyjny potwierdził również, że faktu zawieszenia na okres 1 roku wydawania węgla deputatowego emerytom i rencistom nie można utożsamiać z odstąpieniem w trybie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29.09.1994 r. W przypadku definitywnego odstąpienia od stosowania tego uprawnienia, strony porozumienia powinny bowiem wyrazić w sposób jednoznaczny wolę takiego odstąpienia czego nie uczyniły.
Mając na uwadze powyższe Sąd – na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.– orzekł, jak w sentencji, przyznając ubezpieczonemu prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2014 r. w wysokości odpowiadającej 3 tonom węgla kamiennego rocznie.
SSO Janina Kościelniak

ZARZĄDZENIE
1. uzasadnienie odnotować,
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi organu rentowego,
3. kal. 14 dni lub z wpływem
G.,dnia SSO Janina Kościelniak