Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 897/12
Data wyroku: 2014-10-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Witkowski
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 1, art. 6 pkt 1 i arty. 4 ust. 1 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Teza: odwołujący się wykazał, że nie jest zobowiązany do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników za współwłaściciela gruntu rolnego, który to nie prowadził działalności rolniczej

Sygn. akt IV U 897/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 października 2014r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Jacek Witkowski

Protokolant

stażysta Renata Olędzka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2014r. wS.
odwołaniaA. Z.
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia(...)r. (Nr DU-(...)- (...))
w sprawieA. Z.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z udziałem zainteresowanejB. I.
o ustalenie braku odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległe składki

I
zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, żeA. Z.nie jest zobowiązany do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników: wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno – rentoweB. I.za okres od(...)

II
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzeczA. Z.kwotę(...)((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt IV U 897/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia(...)Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawieart. 36 oraz art. 4, 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) potwierdził obowiązek opłacania składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu dlaB. I.oraz emerytalno-rentowemu dlaB. I.i stwierdził, że do opłacenia składek za wszystkie osoby wymienione w decyzji obowiązani sąB. I.iA. Z.. W uzasadnieniu decyzji pozwany organ rentowy stwierdził, że decyzja została wydana z uwagi na uchylanie się od obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników określonego w art. 4 w/w ustawy, celem zobowiązania oraz zabezpieczenia spłaty zaległych składek w księgach wieczystych. Ponieważ gospodarstwo rolne jest w posiadaniu jednocześnie kilku osób, współwłaściciele odpowiadają za zobowiązania na zasadzie solidarności.
Od decyzji tej odwołanie złożyłA. Z., wskazując, iżB. I.osobiście i na własny rachunek prowadzi gospodarstwo rolne, które otrzymała od matkiI. K., on sam prowadzi odrębne gospodarstwo rolne, które otrzymał od rodzicówB.iM. Z.,B. I.nie jest jego domownikiem i nie zamieszkuje z jego rodziną, nie łączą ich bliskie więzi pokrewieństwa,gospodarstwa (...)są zarejestrowane w(...)pod odrębnymi numerami. Wnosił o nie obciążanie go długamiB. I.w stosunku do KRUS (k.1 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie pozwany KRUS wnosił o jego oddalenie. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, żeB. I.iA. Z.są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego.B. I.podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od(...)i zalega w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od(...)Składki za okres I-IV kw.(...)objęte są tytułem wykonawczym – postępowanie jest nieskuteczne (k. 2 a.s.).
W piśmie procesowym z dnia(...). pełnomocnik procesowy ubezpieczonegoA. Z.wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że odwołujący sięA. Z.nie ponosi odpowiedzialności za opłacanie składek przezB. I.z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres od(...)oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego się kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, tj. w kwocie(...)W uzasadnieniu podnosił, że zgodnie z literalnym brzmieniemart. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówobowiązek solidarnego opłacania składek należy powiązać z prowadzeniem działalności rolniczej na rachunek kilku osób. TymczasemA. Z.prowadzi oddzielne gospodarstwo rolne na własny rachunek, nie związane podmiotowo zB. I.. Działka będąca przedmiotem współwłasnościB. I.iA. Z.została przez nich podzielona fizycznie, nie zostało jednak przeprowadzone zniesienie współwłasności. Dalej pełnomocnik wskazał, że domniemania wynikające zart. 38 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówmożna obalić odpowiednimi dowodami. Ubezpieczony prowadzi działalność rolniczą na swojej części, nie pomaga w prowadzeniu gospodarstwa rolnegoB. I., nie czerpie z jej gospodarstwa pożytków. W niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek, że działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób (k. 15-20 a.s.).
W piśmie procesowym z dnia(...)pełnomocnik KRUS wskazał, że do ustalenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolnikówH. I.bez znaczenia jest wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników, bowiem wynika to z mocy ustawy.A. Z.jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości rolnej o pow.(...)ha wraz zB. I..B. I.od lat całkowicie zaprzestała regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Solidarna odpowiedzialność współwłaścicieli gospodarstwa rolnego wynika zart. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóworazart. 6c ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym. Organ rentowy na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie dysponował żadnymi dokumentami świadczącymi o podziale udziałów w gruncie pomiędzyB. I.aA. Z.. Ponieważ brak prawnego uregulowania podziału gospodarstwa rolnego, przesłanki określone wart. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówzostały spełnione (k. 81-82 a.s.).
Do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanej Sąd wezwałB. I..
Pełnomocnik ubezpieczonego popierał odwołanie.
Pełnomocnik organu rentowego wnosił o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

B. I.i jej mążH. I.stali się właścicielami udziału wynoszącego ½ części zabudowanejdziałki nr (...)o pow.(...)ha położonej we wsiO.na podstawie umowy o dożywocie zawartej zI. K., matkąB. I.w dniu(...)(k. 25-27 a.r.).
W dniu(...)do KRUS wpłynął wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolnikówH. I.z podpisamiB. I.iH. I.(k. 29 a.r.).
Decyzją z dnia(...)skierowaną doB. I.,H. I.został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. W decyzji tej wskazano, że do opłacania składek za osoby wymienione w decyzji jest obowiązanaB. I.(k. 32 a.s.).
Na koncieB. I.powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Z informacji nadesłanej ze Starostwa Powiatowego wS.z dnia(...). wynika, żeH. I.iB. I.są właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsiC.,K.,O.gm.M.orazG.iT.gm.P.(k. 81 a.r.).
KRUS skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego wS.tytuł wykonawczy nr(...)w stosunku doB. I.iH. I.(k. 85 a.r.).
Wyrokiem z dnia(...)Sąd Okręgowy w Siedlcach rozwiązał małżeństwoH. I.iB. I.(k. 91 a.r.).
Na podstawie tytułu wykonawczego nr(...)doksięgi wieczystej nr (...), prowadzonej dladziałki nr (...)położonej wO., gdzie jako właściciele po ½ części wpisani sąA. Z.iB. I., wpisana została hipoteka przymusowa na rzecz KRUS w celu zabezpieczenia roszczenia wynikającego z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od(...). (k. 99 a.r.).
W dniu(...).B. I.złożyła w KRUS oświadczenie, że wniosek o objęcie ubezpieczeniemH. I.został złożony bez jej wiedzy. Wskazała też, że od(...)nie pracował on w gospodarstwie, bowiem oddała je w dzierżawę na podstawie ustnej umowy (k. 120, 151 a.r.).
Z wypisu z rejestru gruntów z dnia(...)wynika, żeB. I.iA. Z.są współwłaścicielami po ½ częścidziałki nr (...)o pow.(...)ha (k. 141 a.r.).
Z informacji nadesłanej z ZUS z dnia(...). wynika, żeB. I.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę od dnia(...). (k. 157 a.r.).
Decyzją z dnia(...)KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dlaH. I.od(...), z uwagi na fakt, że od dnia(...). (umowa o podział majątku z(...).)H. I.nie posiada własnego gospodarstwa rolnego i nie pracuje wgospodarstwie rolnym (...)(k. 169 a.r.).
Decyzją z dnia(...). KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dlaB. I.od(...)., z uwagi na objęcie jej ubezpieczeniem społecznym w ZUS (k. 170 a.r.).
KRUS skierował do Urzędu Skarbowego wS.kolejny tytuł wykonawczy nr(...)z dnia 1 grudnia 2008r. wystawiony na zobowiązanąB. I.. Tytuł obejmował zadłużenie za okres od(...). (k. 183, 184, 199 a.r.).
Egzekucja zaległych składek w stosunku doB. I.okazała się nieskuteczna.
W związku z powyższym KRUS decyzją z dnia(...)stwierdził, że do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników zaB. I.za okres od(...)obowiązani sąB. I.iA. Z., będący współwłaścicielami gospodarstwa rolnego położonego wO.(k. 274 a.r.).
Ubezpieczony podnosił, że działka stanowiąca współwłasność zB. I.została podzielona faktycznie i każde z nich korzysta tylko ze swojej części gospodarstwa. Podział nie został zatwierdzony urzędowo. Twierdził, że pobiera dopłaty unijne tylko za swoją część gospodarstwa.B. I.wynajęła geodetę, który sporządził projekt podziału działki. GospodarstwoA. Z.składa się z działek położonych wC.,O.iK.. Dzierżawi też działkęB. I.położoną wC.. Podatki zaB. I.opłacająA. Z.iI. K..B. I.nie mieszka wO.od kilku lat. Pomagała matce w ogrodzie, nie pracowała w polu. Ubezpieczony złożył do akt sprawy zaświadczenie(...) BiuroPowiatowe wS.z dnia(...)z którego wynika, iż w latach(...)pobierał płatności bezpośrednie nadziałkę nr (...)położoną wO.i deklarował w(...)ha, w(...)ha, w(...)ha, w(...)ha, w(...)ha, w(...)ha powierzchni gruntów rolnych na wymienionej działce. Ubezpieczony złożył również mapę z projektem podziałudziałki (...)nadziałki nr (...)o pow.(...)ha,(...)o pow.(...)ha i(...)o pow. 0,(...), a także decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego na(...)skierowaną doB. I.i odręczne szkice posiadanych działek (k. 12-12v, 22, 88, 113v-114 a.s.).
Z zeznań świadkaH. S.(k. 13v a.s.) wynika, że działka będąca współwłasnościąA. Z.iB. I.została przez nich faktycznie podzielona.A. Z.pracuje tylko na swojej części, zaś na części należącej doB. I.pracujeI. K., która wynajmuje pracowników. DopókiB.iH. I.mieszkali wO., toH. I.pomagał w prowadzeniu gospodarstwa.A. Z.nigdy nie użytkował i nie użytkuje częściB. I.. Działka została podzielona za stodołą na pół. CzęśćA. Z.jest od wschodu, aB. I.od zachodu.
I. K.przesłuchana w charakterze świadka zeznała, że to ona prowadzi gospodarstwo rolne należące do córki, płaci podatki i uprawia warzywa. Córka z nią nie mieszka i nie pomaga jej. Obecnie wynajmuje ludzi do pracy, pomagają jej również wnuki i sąsiedzi. Twierdziła, że córka razem z mężem nie pracowali w gospodarstwie, to ona się nim zajmowała, zarządzała.H. I.trochę pomagał w gospodarstwie, ale od(...)wyprowadził się. Nieruchomość została podzielona pomiędzyB. I.aA. Z.i każdy uprawia tylko swoją część.I. K.iA. Z.mieszkają w jednym domu, ale nie żyją w zgodzie. Podwórze jest wspólne.A. Z.ma swoją oborę i stodołę, aI. K.ma swoją oborę. Każdy użytkuje część zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez geodetę (k. 21v a.s.).
Z zeznań świadkaL. G.wynika, iż(...)lata temu ustnie zawarł umowę zI. K., na podstawie której użytkuje działki należące doB. I.. WcześniejI. K.wynajmowała ludzi do prac polowych.B. I.nie mieszka w gospodarstwie rolnym od około(...)lat. DziałkiA. Z.iB. I.oddziela droga (k. 113v a.s.).

B. I.podnosiła, że zadłużenie dotyczy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówH. I., jej byłego męża, który już nie żyje. Nigdy nie prowadziła i nie prowadzi zA. Z.wspólnego gospodarstwa rolnego. Działka została podzielona fizycznie. Geodeta sporządził projekt podziału działki. Dom został podzielony na pół wraz z działką przydomową. CzęśćB. I.była zabudowana oborą. Pozostałe budynki przypadłyA. Z.. W okresie objętym zaskarżoną decyzjąB. I.nie prowadziła działalności rolniczej, zajmowała i zajmuje się tym jej matka. Ona sama mieszkała wG., następnie wO.. WO.zainteresowana mieszkała krótko, była tam zameldowana, ale faktycznie mieszkała gdzie indziej. Obecnie mieszka wW.. Nie pobierała dopłat unijnych do swojego gospodarstwa rolnego. Od(...)utrzymywała się z prac dorywczych i była ubezpieczona w ZUS. Wskazała też, że nie podpisywała się pod wnioskiem o objęcieH. I.ubezpieczeniem społecznym rolników jako jej domownika. Od(...)jej mąż miał sądowy zakaz zbliżania się do niej i dzieci za groźby i znęcanie się. Nie przebywał w jej miejscu zamieszkania i nie pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. W okresie od(...).H. I.nie mieszkał wO.. Po(...)B. I.podjęła zatrudnienie poza rolnictwem. Korespondencję do niej odbierała matka.B. I.nie czerpie korzyści z prowadzonego przez matkę, a należącego do niej, gospodarstwa rolnego (k. 12v-13, 22-22v, 87-88v a.s.).
B. I.wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego na okoliczność, że to nie ona złożyła podpis pod zgłoszeniemH. I.do ubezpieczenia rolniczego.
Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego celem ustalenia czy podpis widniejący na wniosku o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników z(...)został nakreślony przezB. I., czy też przez osobę, która podpisała się(...)oraz czy na karcie 33 a.r. widnieje podpis nakreślony przezB. I..
Biegły z zakresu ekspertyzy dokumentów, badania autentyczności, autorstwa pisma ręcznego, odcisków stempli, pieczęci i pieczątek w swojej opinii stwierdził, że podpis widniejący na wniosku o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników z dnia(...)został najprawdopodobniej (z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością) nakreślony przezH. I., którego wzory pisma przekazano do badań; nie ma podstaw do wskazania jako wykonawcy w/w wnioskuB. I.; ręczny zapis o treści(...)sporządzony w funkcji podpisu, widniejący na wniosku o wydanie legitymacji ubezpieczeniowej z dnia(...)nie został napisany i podpisany przezB. I.(k. 37-66 a.s.).
Strony nie wnosiły zastrzeżeń do wywołanej opinii.
Z informacji z ZUS z dnia(...)wynika, żeB. I.podlegała ubezpieczeniom społecznym w okresie od(...)., od(...). i od(...)(k. 92 a.s.).
L. G.nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów (k. 101 a.s.).
A. Z.iB. I.są rodzeństwem ciotecznym.H. I.zmarł w(...)
W ocenie Sądu Okręgowego odwołanieA. Z.jest uzasadnione, co skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji i ustaleniem, że nie jest on zobowiązany do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników: wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentoweB. I.za okres od(...)
Zgodnie zart. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalej "ubezpieczeniem", obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników, którzy posiadają obywatelstwo polskie.
Stosownie do art. 3 ust. 1 ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek.
Z art. 6 pkt. 1 wynika, że rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań ubezpieczonego, zainteresowanej i świadków, zaświadczenia z(...)wS., mapy z projektem podziałudziałki nr (...)położonej wO.jednoznacznie wynika, że w okresie objętym zaskarżoną decyzjąB. I.nie prowadziła działalności rolniczej.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia(...)sygn. akt II UZP 5/04 został wyrażony pogląd, że wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniuart. 6 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie ulega zawieszeniu na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 w związku z ust. 4 tej ustawy.
Skoro nabycie własności gospodarstwa rolnego, bez prowadzenia w nim działalności rolniczej, nie stanowi podstawy do zawieszenia wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego, to w ocenie Sądu Okręgowego, można wyprowadzić też wniosek, że nabycie własności gospodarstwa rolnego, bez prowadzenia w nim działalności rolniczej nie rodzi obowiązku objęcia z mocy ustawy właściciela nieruchomości rolnej ubezpieczeniem społecznym rolników.
W ocenie Sądu Okręgowego osoba będąca właścicielem gospodarstwa rolnego może wykazać, że faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej, a tym samym nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.B. I.wykazała, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie prowadziła działalności rolniczej.
Zgodnie zart. 4 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówskładki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik. Jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacenia składki ciąży na nich solidarnie.
Rację ma pełnomocnik ubezpieczonego, twierdząc, że obowiązek solidarnego opłacania składek należy powiązać z prowadzeniem działalności rolniczej na rachunek kilku osób. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro zainteresowanaB. I.wykazała, że nie prowadziła w ogóle działalności rolniczej w należącym do niej gospodarstwie rolnym, to, co za tym idzie, nie prowadziła takiej działalności również zA. Z.. Z zeznań świadków, ubezpieczonego i zainteresowanej jednoznacznie wynika, żeA. Z.iB. I.nie prowadzą wspólnie gospodarstwa rolnego, tzn. gospodarstwo stanowiące ich współwłasność nie jest prowadzone na rachunek kilku osób. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że podzielili oni miedzy sobą działkę stanowiącą ich wspólną własność iA. Z.korzysta tylko i wyłącznie ze swojej części, zaś z części należącej doB. I.korzysta jej matka, która tam mieszka. Skoro tak, toA. Z.nie jest zobowiązany do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników: wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentoweB. I.za okres od(...)
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 kpcorzekł jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpcw zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490).