Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 387/13
Data wyroku: 2014-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Majkowski, Antoni Smus, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 10 ustawy oKWiH, art.213 kpc

Sygn. akt Ca 387/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie: SSO Antoni Smus, SSO Przemysław Majkowski
Protokolant: sekr. sąd. Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa – Starosty(...)i(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wW.
przeciwko GminieW.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu
z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 149/13

I
zmienia zaskarżony wyrok całości na następujący: „ 1. uzgadnia treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że z prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczysty księgi wieczystej o nr(...), w której w dziale II jako właściciel jest wpisana GminaW., odłącza bez obciążeń nieruchomość oznaczoną obecnie numerem działki(...)o powierzchni 0,0680 ha według opisu i mapy Starostwa Powiatowego wW.z projektem podziału nieruchomości sporządzonej przez geodetę uprawnionegoA. J.nr uprawnienia(...)wpisaną do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnegoi kartograficznego pod pozycją(...).2014.67 i nakazuje dla wyżej wymienionej nieruchomości założyć przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczystych nową księgę wieczystą, w której w dziale II wpisać jako właściciela Skarb Państwa – Starostę(...), a jako użytkownika wieczystego(...)Spółdzielnię Mieszkaniową;

2. uzgadnia treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że z prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczysty księgi wieczystej o nr(...), w której w dziale II jako właściciel wpisana jest GminaW., odłącza bez obciążeń nieruchomość oznaczoną numeremdziałki (...)o powierzchni 0,0205 ha i nakazuje wymienioną nieruchomości dołączyć do nowo założonej księgi wieczystej dladziałki (...)gdzie jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa – Starosta(...), a jako użytkownik wieczysty(...) Spółdzielnia Mieszkaniowa”;

II
ustala, że koszty postępowania za obie instancje każda ze stron ponosi w zakresie przez siebie dotychczas wydatkowanym.

Sygn. akt I Ca 387/13

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 21 lutego 2013 roku powód Skarb Państwa - Starosta(...)wystąpił do Sądu Rejonowego w Wieluniu przeciwko pozwanej GminieW.o :
- uzgodnienie stanu prawnego księgi wieczystej Nr(...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu dla nieruchomości położonej wW.poprzez odłączenie bez obciążeń z księgi wieczystej(...)- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu, , w której dziale II jako właściciel wpisana jest GminaW.- nieruchomości położonej wW., stanowiącej części działki oznaczonej nr(...),o obszarze 0,0680 ha, wpisanej do tejże księgi bez podstawy prawnej i założenie dla tej nieruchomości nowej księgi wieczystej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu, z wpisaniem w dziale II tej księgi prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Starosty(...), w miejsce wpisu GminyW.oraz z wpisaniem w tej księdze prawa użytkowania wieczystego na rzecz(...) Spółdzielni Mieszkaniowej, po wcześniejszym wydzieleniu tej nieruchomości;
- o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez odłączenie bez obciążeń zksięgi wieczystej KW nr (...)- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu, w której dziale II jako właściciel wpisana jest GminaW.- nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...),o obszarze 0,0205 ha, wpisanej do tejże księgi bez podstawy prawnej i włączenie jej do nowo założonej księgi wieczystej z wpisaniem w dziale II tej księgi prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Starosty(...), w miejsce wpisu GminyW.oraz z wpisaniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz(...) Spółdzielni Mieszkaniowej.
(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.wstąpiła do sprawy w charakterze powoda.
Pozwana GminaW.uznała powództwo, żądając jednocześnie zwrotu kosztów procesu.
Powódka(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.przyłączyła się do stanowiska powoda Skarbu Państwa, wnosząc o zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu.
Na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. strony zgodnie wniosły o zawieszenie postępowania gdyż dostrzegły możliwość wydzielenia odrębnej działki .
Pismem doręczonym w dniu 1 sierpnia 2014. pełnomocnik pozwanej GminyW.wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania. W treści pisma zawarł jednocześnie oświadczenie o uznaniu apelacji i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uzgodnienie treści ksiąg wieczystych zgodnie z żądaniem pozwu. Do pisma załączył kopię decyzji BurmistrzaW.z dnia 19 maja 2014r. zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości położonej wW., dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...)nadziałki (...).(...)i 7.(...)wraz z mapą sytuacyjną stanowiącą integralną część decyzji.
Pismem doręczonym w dniu 15 września 2014 r. pełnomocnik powoda Skarbu Państwa – Starosty(...)podtrzymał złożoną apelację i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzgodnienie treści ksiąg wieczystych zgodnie z żądaniem pozwu.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach i wnioskach:

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 10 kwietnia 2001 roku wW.przed w kancelarii notariuszaJ. K.przedstawiciele powodowejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)" wW.oświadczyli, że w dniu 08 grudnia 1995 roku spółdzielnia nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW., o powierzchni 6,3913 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz własność znajdujących się na niej budynków, budowli i innych urządzeń stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, dla którego to gruntu prowadzona byłaksięga wieczysta nr KW (...)przez Sąd Rejonowy w Kępnie. Przedstawiciele Spółdzielni oświadczyli również, że grunt uległ podziałowi, w wyniku, którego powstała niezabudowanadziałka o nr (...), o powierzchni 0,0885 ha. W tym samym akcie przedstawiciele(...) Spółdzielni MieszkaniowejwW.oświadczyli, że wksiędze wieczystej nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kępnie, wpisana jest GminaW.jako właścicielka, a Spółdzielnia, jako użytkownik wieczysty nieruchomości położonej wW., składającej się m.in. z działek o numerach:(...),(...),(...)i(...), o powierzchni 2,1222 ha. Dodali, że działki o numerach:(...)i(...)uległy podziałowi, w wyniku którego powstały m.in. działki o numerach:(...),(...), ponadto wydzielono działki o numerach:(...)i(...), o łącznej powierzchni 0,0619 ha. Przedstawiciele(...) Spółdzielni MieszkaniowejwW.oświadczyli także, że wksiędze wieczystej nr (...)wpisana jest GminaW.jako właścicielka, a Spółdzielnia, jako użytkownik wieczysty nieruchomości położonej wW., o powierzchni 0,5910 ha, która została podzielona, w wyniku czego powstały działki niezabudowane o numerach:(...)i(...), o powierzchni 0,0265 ha.Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wW.i(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.dokonały w tym akcie zamiany, w wyniku której(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.nabyła prawo użytkowania wieczystegodziałki (...), o powierzchni 0,0885 ha, aSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wW.prawo użytkowania wieczystego działek o numerach:(...)i(...), o powierzchni 0,0265 ha i działek o numerach:(...),(...),(...)i(...), o powierzchni 0,0619 ha. W opisanym akcie notarialnym strony umowy wniosły o odłączenie zksięgi wieczystej nr (...)działki oznaczonej numerem (...)i włączenie jej doksięgi wieczystej nr (...), z przepisaniem w tej księdze prawa własności na rzecz ujawnionego już właściciela tj.(...) Spółdzielni MieszkaniowejwW.jako użytkownika wieczystego, a także o odłączenie zksięgi wieczystej nr (...)działek o numerach:(...),(...),(...)i(...), o obszarze 0,0619 ha, odłączenie zksięgi wieczystej nr (...)działek o numerach:(...)i(...), o obszarze 0,0265 ha, i włączenie wszystkich wskazanych powyżej działek doksięgi wieczystej nr (...), z przepisaniem w tej księdze prawa własności na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.wW.jako użytkownika wieczystego.
Na podstawie złożonych wniosków Sąd Rejonowy w Wieluniu, Zamiejscowy IX Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wW., dokonał wpisu wksiędze wieczystej nr (...)(poprzednio(...)SR w Kępnie), nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, oznaczonej numeremdziałki (...), natomiast w dziale II pozostawił bez zmian właściciela tj. Gminę i MiastoW.oraz jako użytkownika wieczystegoSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wW.. W wyniku połączenia działek w dniu 10 sierpnia 2006 roku wpisano wksiędze wieczystej nr (...)w miejsce dotychczasowych numerów działek następujące numery działek :(...),(...),(...),(...),(...)i(...). W dniu 08 listopada 2007 roku odłączono zksięgi wieczystej nr (...)działki:(...)i(...)
W wyniku podziałudziałki (...)powstały działki:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...), a wyniku podziałudziałki (...)powstały działki:(...),(...),(...),(...),(...)i(...). W dniu 30 maja 2008 roku zksięgi wieczystej nr (...)odłączonodziałkę o numerze (...), dla której założonoksięgę wieczystą nr (...).Wksiędze wieczystej nr (...)pozostała m.indziałka nr (...). Obecnie księga ta po migracji ma nr SR1(...), gdzie jako właściciel wpisana jest GminaW., a jako użytkownik wieczysty(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.. Na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 22 lipca 2008 roku GminaW.i(...) Spółdzielnia MieszkaniowawW.rozwiązały umowę o oddanie m.in.działki o numerze (...)w użytkowanie wieczyste. Obecniedziałka o numerze (...)znajduje się w księdze wieczystej o nr po migracji SR 1W/(...), gdzie jako właściciel wpisana jest GminaW..
Dokonując ustalenia stanu faktycznego w sprawie sąd a quo podniósł, że stan faktyczny jest niesporny, gdyż został oparty na zgodnych twierdzeniach stron i nie negowanych przez strony dowodach.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Rejonowy bardzo dokładnie i szczegółowo omówił instytucję uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym powołując się w tym zakresie na poglądy doktryny, a także na orzecznictwo Sądu Najwyższego. W części rozważań prawnych dotyczących bezpośrednio meritum sprawy Sąd I instancji zważył, że żądanie pozwu nie może zostać zrealizowane gdyż dotyczy ono działu I księgi wieczystej, a co za tym idzie nie mieści się w zakresie przedmiotowego powództwa. Sąd a quo podkreślił przy tym, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być traktowane jako uniwersalny instrument służący do weryfikowania wszelkich zdarzeń prawnych dotyczących nieruchomości mających założone księgi wieczyste i w tym zakresie nie zmienia tego stanu fakt uznania powództwa. Sąd Rejonowy wskazał, że co prawda, akt uznania zakłada stwierdzenie istnienia dochodzonego roszczenia, to jednak, jest obowiązany do zbadania czy uznanie powództwa nie stoi w sprzeczności z prawem, zasadami współżycia społecznego albo czy nie zmierza do obejścia prawa. Nie uzasadniając dalej swojego stanowiska sąd I instancji zawarł w pisemnych motywach wyroku stwierdzenie, że uznanie powództwa w toku niniejszego postępowania nie jest zgodne z prawem, a zatem nie jest dla niego wiążące. Nadto sąd a quo dodał, że przedmiotem wniosku jest objęta częśćdziałki o numerze (...), która nie została wydzielona. Nie istnieją już działki, które były objęte umową zamiany i niefortunnym wpisem w księdze wieczystej, a zatem dokonane zmiany są już nieodwracalne, a Sąd nie może na potrzeby niniejszego postępowania wydzielać zdziałki (...)działki o bliżej nieokreślonej powierzchni.
Powyższe orzeczenie Sądu Rejonowego w całości zaskarżył pełnomocnik powoda Skarbu Państwa - Starosty(...)zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj.art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, przez przyjęcie, że przepis ten nie obejmuje swoją hipotezą różnych sytuacji i zdarzeń, niezależnych od stron procesu skutkiem, których do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości pozwanego dokonano wadliwego wpisu prawa własności nieruchomości stanowiącej własność powoda Skarbu Państwa bez jego wiedzy i woli.
Uzasadniając swoje stanowisko apelujący wskazał, że w 2001 r. skutkiem błędnego sformułowania wniosków w akcie notarialnym dokonano wksięgach wieczystych KW (...)wpisów niezgodnych ze stanem faktycznym . W ocenie apelującego wbrew stanowisku sądu a quo niezgodność nie dotyczy działu I, a działu II gdyż wskazane księgi obejmują nieruchomości należące do powodowego Skarbu Państwa, który nie jest w nich ujawniony jako właściciel. W treści obszernego uzasadnienia apelacji skarżący szeroko uzasadnił powyżej zaprezentowane stanowisko przywołując w tej mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację zważył, co następuje:

Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości polega na doprowadzeniu księgi wieczystej do jej aktualnego, rzeczywistego w dacie orzekania stanu prawnego. Jednym z warunków uwzględnienia takiego roszczenia jest istnienie po stronie powoda interesu prawnego w uzgodnieniu i bezspornie strony powodowe mają taki interes. W toku postępowania apelacyjnego dokonano podziału nieruchomości położonej wW., dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...)nadziałki (...).(...)i 7.(...). Powód podtrzymał apelację, a pozwany ją uznał. W tym kontekście należało dokonać oceny powództwa pod kątem uznania apelacji przez stronę pozwaną na gruncie odpowiedniego zastosowanego przepisuart. 213 § 2 k.p.c.Zgodnie z obecnie obowiązującymart. 213 § 2 k.p.c.Sąd inaczej niż przed zmianą dokonaną ustawą nowelizacyjną z dnia 1 lipca 1996 r. (Dz. U. 1996.43.189) jest związany uznaniem powództwa. Literalna wykładnia tego przepisu wskazuje, że badanie takiego uznania ogranicza się wyłącznie do tego, czy nie jest ono sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa. Do takich wniosków prowadzi również wykładnia historyczna. Poprzednio obowiązujący przepisart. 213 § 2 k.p.c.w sposób wyraźny wskazywał, że skuteczność uznania pozwu pozostaje w gestii sądu, który weryfikuje je z okolicznościami sprawy. Nowelizacjaart. 213 § 2 k.p.c.jest wyrazem dążenia do dostosowania przepisów procesowych do zasady kontradyktoryjności. Opiera się na rezygnacji z dążenia do prawdy materialnej na rzecz prawdy formalnej. Związanie to nie może być jednak rozumiane w sposób bezwzględny. Jego ocena wymaga indywidualnej oceny z punktu widzenia konkretnej sprawy. Choć obecnie Sąd nie jest uprawniony do badania w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy czy uznanie pozwu znajduje oparcie w okolicznościach faktycznych sprawy i obwiązujących przepisach prawa to nie oznacza to, że zwolniony jest z obowiązku badania, czy okoliczności faktyczne przytoczone na uzasadnienie pozwu znajdują swe oparcie normatywne. Aby uznanie powództwa było możliwe powództwo to musi przede wszystkim spełniać elementarne warunki o jakich mowa wart. 187 § 1 k.p.c.Zgodnie zaś z tym przepisem pozew musi zawierać nie tylko dokładnie określone żądanie, ale nadto przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających to żądanie. Muszą być to takie okoliczności, które będą uzasadniały zastosowanie konkretnej normy prawnej.
Rozpoznając wniesione powództwo Sąd I instancji poprzestał tylko w treści uzasadnienia, na stwierdzeniu, że uznanie to było sprzeczne z prawem. Wobec braku uzasadnienia tego stanowiska trudno domyślać się jakie były argumenty Sądu Rejonowego. Sąd Odwoławczy stoi jednak na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy wbrew stanowisku wywiedzionemu przez Sąd Rejonowy, przyjąć należy, że dokonane w pierwszej instancji uznanie pozwu, konsekwentnie podtrzymane w postępowaniu odwoławczym i wyrażające się w uznaniu apelacji nie jest sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa. Wszystkie strony sporu, co zgodnie potwierdzają i co ma oparcie w materiale dowodowym oraz na co wskazuje sąd ad quo, stały się w sposób niezawiniony ofiarą omyłki notariusza składającego błędne wnioski wieczystoksięgowe. W takich okolicznościach trudno przyjąć, że uznanie pozwu i apelacji narusza zasady współżycia społecznego. Tak samo zgodzić się należy z powodem, że złożone powództwo nie zmierzało do obejścia prawa oraz nie było niezgodne z prawem. Stan prawny wpisów dokonanych w księgach wieczystych od początku był niezgodny z prawem czego nie kwestionował nawet Sąd I instancji. Sąd ten skupił się jednak na nieodwracalności skutków dokonanych wpisem. W tym kontekście należy podnieść, że kryterium niezgodności jest obecny na datę orzekania stan prawny, a nie istniejący w przeszłości, przy czym sąd jest władny ocenić, jakie skutki prawne wywołują aktualnie i w poprzednim okresie istniejące w obrocie prawnym decyzje i orzeczenia, a w szczególności te, na podstawie których pozwany uzyskał wpis w dziale II księgi wieczystej. W toku postępowania odwoławczego wydzielona została nowa działka i sporządzona została mapa, tym samym odpadły przeszkody formalne do uzgodnienia treści ksiąg wieczystych prowadzącego do oddania faktycznego stanu własności co w żaden sposób, nie może zostać uznane za niezgodne z prawem lub zmierzające do jego obejścia.
Mając powyższe na uwadze należało zreformować wyrok Sądu Rejonowego z dnia 24 czerwca 2013 roku i orzec, jak w sentencji - na podstawie art. 386 § 1k.p.c .
O kosztach postępowania Sąd Odwoławczy orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.