Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2058/12
Data wyroku: 2014-05-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski ()
Słowa kluczowe: Niegodność Dziedziczenia
Podstawa prawna: art.928§1k.c.

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Kraków dnia 26 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Wojciech Żukowski (del.)
Protokolant: starszy protokolant Marzena Stępkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2014 r. w Krakowie
sprawy z powództwaK. Z.
przeciwkoD. Z.
o uznanie za niegodną dziedziczenia poA. B. (1)i poZ. Z.

I
powództwo oddala,

II
nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu pozwanej,

III
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokataM. K.kwotę(...)(słownie: cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu,

IV
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokataG. K.kwotę(...)(słownie: cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 17 sierpnia 2012 r. powódK. Z.wniósł przeciwko pozwanejD. Z.o uznanie pozwanej za niegodną dziedziczenia po zmarłej w dniu 16 stycznia 2010 r.A. B. (2)i po zmarłej w dniu 3 lipca 2010 r.Z. Z..
Na uzasadnienie żądania pozwu powód podał, że powód i pozwana są powołani do dziedziczenia po zmarłej siostrzeA. B. (2)i matceZ. Z.. Pozwana wielokrotnie dopuszczała się uporczywego znęcania się fizycznego i psychicznego nad siostrą i matką, okradała je z pieniędzy. Notorycznie używała słów obelżywych. Pozwana szantażowała siostrę i matkę, by wyłudzić od nich pieniądze. Powód wskazał, że zgłaszał stosowanie przemocy przez pozwaną na policji. Dodał, że nie zgłosił zarzutu niegodności dziedziczenia w toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku z uwagi na pominięcie tego przez pełnomocnika reprezentującego go w tamtej sprawie.
W złożonej w dniu 19 lutego 2013 r. odpowiedzi na pozew pozwanaD. Z.wniosła o oddalenie powództwa. Na uzasadnienie tego stanowiska zaprzeczyła twierdzeniom zawartym w pozwie, by znęcała się nad matką i siostrą. Dodała, że dochodziło czasem do awantur, ale nie były nacechowane złośliwością czy umyślnością. Pozwana dalej przytoczyła okoliczności zawarcia umowy przedwstępnej darowizny spadku sporządzonej między stronami. Pozwana podniosła, że powód nigdy nie opiekował się matką.
Powód słuchany informacyjnie na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. podał, że pozwana znęcała się nad matką i siostrą od 2007 r., widział siniaki u swojej matki oraz był świadkiem dwóch zdarzeń pobicia przez pozwanąZ. Z., które to miały miejsce w 2000-2001 r.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
A. B. (2)zmarła 16 stycznia 2010 r. Spadek poA. B. (2)na podstawie ustawy nabyli wprost: matkaZ. Z., siostraD. Z., bratR. Z.i bratK. Z..
Dowód:- odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie z dnia 30.08.2010 r. k. 17
Z. Z.zmarła 3 lipca 2010 r. Spadek poZ. Z.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyły dzieci:K. Z.,D. Z.iR. Z..
Dowód:- odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie z dnia 12.05.2011 r. k. 18
Od 2008 r. dochodziło do interwencji policji w mieszkaniu naos. (...)wK., zamieszkiwanym przezD. Z.,A. Z.iR. Z.. W dniu 20.10.2008 r. przeprowadzono interwencję ze zgłoszenia sąsiadki z uwagi na krzyki kobiety, że syn ją bijeD. Z.została przewieziona do lokalu naos. (...). W dniu 27.12.2008 r. przeprowadzono interwencję ze zgłoszeniaK. Z., z uwagi na awanturującą sięD. Z., po czymD. Z.oddaliła się z miejsca zdarzenia przed przyjazdem policji. W dniu 30.09.2009 r. przeprowadzono interwencję w związku z zagubieniem sięZ. Z., która ostatecznie została znaleziona przez osobę postronną. W dniu 19.02.2010 r. ze zgłoszeniaD. Z.uskarżającej się na brak opieki nadZ. Z.przeprowadzono interwencję, która wykazała, żeZ. Z.iR. Z.są zadbani, mieszkanie jest czyste. Do kolejnej interwencji doszło w dniu 4.04.2010 r. na zgłoszenieD. Z., że matka nie otwiera jej drzwi. Obecna na miejscu opiekunkaA. M.oświadczyła, że wszystko jest w porządku a kobieta, którą się opiekuje nie potrzebuje pomocy. W dniach 14.05.2010 r. i 15.05.2010 r. przeprowadzono interwencję ze zgłoszeniaD. Z., która awanturowała się z bratemK. Z., który nie chciał wpuścić siostry do mieszkania.
Dowód:- pismo z VIII Komisariatu Policji wK.z dnia 8.10.2013 r. k. 155-157.
Pielęgniarka środowiskowa, która przychodziła na wizyty domowe doA. B. (2)iZ. Z.i nie zaobserwowała, by jej podopieczne były zaniedbane i miały obrażenia na ciele. Nie zaobserwowali tego również sąsiedzi.D. Z.zawsze zachowywała się głośno. W mieszkaniu przyos. (...)dochodziło niekiedy do awantur, słyszalne były krzyki. Zdarzało się, żeD. Z.na klatce schodowe przed mieszkaniem matki krzyczała żądając wpuszczenia jej do mieszkania.
Dowód:- zeznania świadkaM. N.,
- zeznania świadkaJ. B.
- zeznania świadkaW. B.– przesłuchanie elektroniczne na rozprawie w dniu 4.09.2013r.
Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się na dowodach z dokumentów publicznych – informacji z policji, postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, które nie budziły wątpliwości i stanowiły dowód na okoliczności urzędowo w nich stwierdzone.
Sąd oparł się również na zeznaniach świadków:M. N.,J. B.iW. B., które ocenił jako wiarygodne, albowiem są zgodne i nie popadają we wzajemnie sprzeczności. Zeznaniom świadkówJ. B.iW. B.dał sąd wiarę co do tego, że w mieszkaniu zmarłychZ. Z.iA. B. (2)oraz na klatce schodowej przed mieszkaniem dochodziło do awantur gdyż zeznania te złożyły osoby będące sąsiadami, a zatem mające możliwość zaobserwowania takich okoliczności.
Sąd oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez powoda o przesłuchanie dzielnicowegoos. (...), albowiem według twierdzeń powoda (rozprawa z dnia 17 kwietnia 2013 r. czas rozprawy: 00:28.35) świadek nie był uczestnikiem interwencji przeprowadzanych w domuZ. Z.i przeprowadzenie tego dowodu nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda w postaci swojej dokumentacji medycznej, oświadczenia powoda z dnia 23.11.2013 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego adw.D. W., pisma z dnia 28.11.2011 r. oraz wydruku e-maila, albowiem dowody te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Oddalono wnioski pozwanej o przesłuchanie świadkówF. N.,J. N.,D. K.,D. W.iK. T.albowiem okoliczności, na które dowód został powołany (k. 33-34) nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd pominął dowód z przesłuchania świadkaJ. S., albowiem powód nie wykonał wezwania Sądu do wskazania adresu tego świadka w terminie 1 tygodnia pod rygorem pominięcia dowodu.
Uchylono szereg pytań zadawanych świadkom, które to pytania dotyczyły okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia, albo dotyczyły okoliczności, o których świadkowie już wyczerpująco zeznali.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 928 § 1 k.c.spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.
Zgodnie z § 2 tego przepisu spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jak by nie dożył otwarcia spadku.
Powód nie powołał jako podstaw faktycznych niegodności dziedziczenia okoliczności przewidzianych wart. 928 par. 1 pkt 2 i pkt 3 k.c.W szczególności nie twierdził, aby spadkodawczynieA. B. (2)iZ. Z.sporządziły lub chciały sporządzić jakikolwiek testament.
W ustalonym stanie faktycznym nie znalazły potwierdzenia zarzuty powoda jakoby pozwana dopuściła się wobec matki i siostry ciężkiego umyślnego przestępstwa. Powód nie twierdził aby pozwana została skazana prawomocnie za jakiekolwiek przestępstwo, co do którego pokrzywdzoną byłaby którakolwiek ze spadkodawczyń, a które to orzeczenie wiązałoby z mocyart. 11 k.p.c.sąd w niniejszym postępowaniu. Również w toku niniejszego postępowania nie zostało udowodnione, aby pozwana dopuszczała się zachowań, które można by kwalifikować jako spełniające znamiona ciężkiego przestępstwa umyślnego, w szczególności przestępstwa znęcania (art. 207 k.k.), które – według twierdzeń powoda – miała pozwana popełnić. Z informacji z komisariatu policji wynika zresztą, że części zgłoszeń na policję dokonywała sama pozwanaD. Z.. Z ustalonego stanu faktycznego wynika wprawdzie, że z lokalu, w którym zamieszkiwały spadkodawczyni dobiegały krzyki i odgłosy awantur oraz że pozwana krzyczała na klatce schodowej przed mieszkaniem, żądając wpuszczenia jej do środka. Zachowań takich, mimo że nie zasługujących na aprobatę, nie można jednak zakwalifikować jako ciężkiego umyślnego przestępstwa w rozumieniuart. 928 § 1 pkt 1 k.c.Nie wykazane jednakże zostało, by pozwana biła matkę lub siostrę, naruszała nietykalność cielesną lub znęcała się w inny sposób fizycznie lub psychicznie. Nie zostało również udowodnione aby pozwana dopuściła się wobec spadkodawczyń przestępstwa groźby bezprawnej (art. 191 k.k.), w szczególności aby wymusiła od spadkodawczyń pieniądze. Nie znalazł potwierdzenia również podnoszony przez powoda zarzut, że pozwana usiłowała dokonać zabójstwaZ. Z.oraz żeZ. Z.ciężko pobiła. Ustalone w toku postępowania zachowania pozwanej nie mogą być zatem zakwalifikowane jako ciężkie przestępstwa przeciwko którejkolwiek ze spadkodawczyń w rozumieniuart. 928 par. 1 k.c.W tym stanie rzeczy ocenić należy, że powód nie wykazał aby zachodziła przesłanka uznania pozwanej za niegodną w postaci dopuszczenia się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawczyniom.
Ponadto wskazać należy, że powództwo nie zostało wytoczone w terminie przewidzianym przepisemart. 929 k.c.Zgodnie z powołanym przepisem z żądaniem uznania za niegodnego może wystąpić każdy, kto ma w tym interes w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku. Określony w powołanym przepisie termin jest terminem zawitym prawa materialnego przewidzianym do dochodzenia roszczenia o ukształtowanie prawa, po upływie którego roszczenie wygasa. Nie mają zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia twierdzenia powoda powołane w pozwie, że nie wystąpił z roszczeniem wcześniej z uwagi na zaniechanie pełnomocnika procesowego, który go reprezentował w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Powód nie wykazał ponadto, że o okolicznościach stanowiących podstawę jego żądania dowiedział się na krócej niż rok przed wytoczeniem powództwa. Co więcej, z jego twierdzeń zawartych w pismach procesowych wynika, że o znęcaniu się, pobiciu przez pozwanąZ. Z.iA. B. (2)miał wiedzieć się w dacie ich śmierci (czyli w 2010 r.). Natomiast nieprecyzyjne twierdzenia powoda podane na rozprawie w dniu 4 września 2013 r., jakoby o niektórych okolicznościach mających uzasadniać niegodność dziedziczenia dowiedział się w 2012 r. nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W szczególności faktu tego nie potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie.
Z uwagi powyższe, powództwo podlegało oddaleniu o czym orzeczono w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów.
Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu na zasadzieart. 102 k.p.c., uwzględniając specyficzny charakter sprawy wynikający z widocznych również w toku niniejszego postępowania trudnych relacji rodzinnych pomiędzy stronami oraz trudną sytuację majątkową powoda.
W punkcie III i IV wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda i pełnomocnika pozwanej tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie § 2 pkt 1, 2 i 3 w zw. z§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U. 2013.461). powiększone o stawkę podatku od towarów i usług ustalone stosownie do wartości przedmiotu sporu w zakresie sprawy o uznanie pozwanej za niegodną dziedziczenia poZ. Z.iA. B. (2).