Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 228/14
Data wyroku: 2014-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jacek Stypułkowski
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

I Ns 228/14

POSTANOWIENIE
Dnia 6 listopada 2014 roku
Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSR Jacek Stypułkowski
Protokolant:Agnieszka Konczerewicz
po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 roku w Bielsku Podlaskim
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. G. (1)
z udziałem GminyM.,J. H.iM. G. (2)
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia
postanawia:
IOddalić wniosek.
IIUstalić wydatki w sprawie na kwotę 137,07 zł i uznać je za uiszczone w całości przezM. G. (1).
IIIStwierdzić, że pozostałe koszty postępowania zainteresowani ponoszą we własnym zakresie.
I Ns 228/14

UZASADNIENIE
WnioskodawcaM. G. (1)wnosił o stwierdzenie, że nabył w drodze zasiedzenia prawo własności części nieruchomości położonej wP., gminaM., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...), której powierzchnię określił na ok. 366 m2.
Uczestniczka postępowania GminaM.wnosił o oddalenie wniosku.
Uczestnik postępowaniaM. G. (2)przychylał się do wniosku.
Uczestnik postępowaniaJ. H.wnosił o oddalenie wniosku.
Sąd ustalił i zważył, co następuje:
Nieruchomość położona wP., gminaM.oznaczonanumerem geodezyjnym (...)o pow. 0,29 ha stanowi przedmiot własności GminyM., co potwierdza decyzja Wojewody(...)z dnia 18 stycznia 2013 roku nr(...)(k.23 informacja Starostwa Powiatowego wS.). Wcześniej, od momentu zatwierdzenia planu scalenia gruntów wsiP.w 1982 roku (decyzja Naczelnika Gminy wM.nr(...)z dnia 10 grudnia 1982 roku) powstała wówczasdziałka nr (...)w operacie ewidencji gruntów wpisana była na Skarb Państwa, a jako podmiot władający nieruchomością wskazano Urząd Gminy wM.. Działka ta była zakwalifikowana, jako droga.Działka nr (...)nie jest drogą publiczną w rozumieniuustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych.
Przedmiotowadziałka nr (...)ma szerokość 6 m położona jest prostopadle dodziałki nr (...), która stanowi drogę przebiegająca przez wieśP.i jest droga wojewódzką.Działka nr (...)prowadzi w kierunku pól gruntów wsiP.i stanowi drogę, którą można dojechać do lasu oraz pól. Po obu stronachdziałki nr (...)znajdują siędziałki nr (...), których prawo własności na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychzostało potwierdzone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wS.z dnia 15 lutego 1973 roku nr(...)na rzeczM.iN.małżonkówM.(teściów wnioskodawcy). Prawo własnościdziałki nr (...)małżonkowieM.sprzedali swemu wnukowi (synowi wnioskodawcy)M. G. (2)umowa z dnia 19 kwietnia 1996 roku (k.110-111), zaś pozostałą część swego gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 11 ha darowaliM. G. (2)umową z dnia 12 kwietnia 1996 roku (k.106-109).
Działki (...)oraz częśćdziałki (...), która objęta jest wnioskiem o stwierdzenia nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia stanowią siedlisko,działka nr (...)przebiega środkiem, pomiędzy zabudowaniami gospodarczymi (k.63).
Nieruchomość stanowiąca część obecnejdziałki nr (...)znajdowała się w posiadaniuM.iN.małżonkówM.od początku lat 60-tych XX wieku, jednakże korzystali z niej również rolnicy dojeżdżający do pól.
MałżonkowieM.w 1983 roku nadziałce (...)wznieśli dwie bramy: jedną od strony drogi wojewódzkiej, drugą od strony lasu (na końcu podwórka0, które w ten sposób powodowały, że razem z częściądziałki nr (...)zagrodzone było całe ich siedlisko.
Przedmiotowa część działki został przez wnioskodawcę, który mieszkał razem z teściami utwardzona. Konieczność utwardzenia częścidziałki nr (...)wynikła stąd, że ulewa wypłukała część nawierzchni i działka stała się bardzo nierówna. Wnioskodawca urządził tam nawierzchnię betonową.
W dniu 22 marca 1984 roku Naczelnik Gminy wM.wystąpił z powództwem przeciwkoN. M.o przywrócenie posiadania przedmiotowej częścidziałki nr (...)poprzez nakazanie pozwanej usunięcia ustawionych prze nią na drodze dwóch bram uniemożliwiających przejazddroga nr (...)i zakazanie dalszego zakłócania. W toku procesu w sprawie Sądu Rejonowego wB.sygn. akt(...)(akta w załączeniu) do sprawy w charakterze powodów wstąpiło czterech rolników ze wsiP.. Sąd Rejonowy wB.wyrokiem z dnia 29 listopada 1984 roku nakazał pozwanejN. M., aby niezwłocznie przywróciła powodomP. H.,A. M.,B. M.iP. P. (1)utracone posiadanie części wiejskiej drogi polnej o szerokości 6 m i długości 60,6 m mającej nr geodezyjny 950, położonej wP., gminaM.oraz usunęła dwie bramy przegradzające tę drogę – żelazną oraz drewnianą. Celem wykonania orzeczenia została wszczęta egzekucja sądowa w sprawie(...), jednak wniosek w sprawie odrzucono (k.103).
Przez okres kilku lat bram nadziałce (...)nie było, jednakże w okresie późniejszym ponownie zostały ustawione, tym razem przez wnioskodawcę, który je poszerzył, aby mógł tamtędy przejeżdżać kombajn.
Po darowaniu gospodarstwaM. G. (2), wnioskodawca wszelkie czynności na gospodarstwie rolnym wykonywał w jego imieniu.
Wnioskodawca uzasadniając wniosek podnosił, że od zawarcia małżeństwa zG. M.tj. od 1976 roku mieszka wP.. Wskazał, że w 1979 roku urządził bramy wjazdowe na siedlisko odgradzając w ten sposób przedmiotową częśćdziałki nr (...). Wskazał (k.3-4, 35v-36, 101v-102), że od tej pory stał się samoistnym posiadaczem nieruchomości, a do dnia dzisiejszego o nieruchomość dba jak o swoją, sprząta ją i odśnieża. Podał, że po ulewnych deszczach, które zniszczyły działkę utwardził ją a następnie wybetonował. Wskazał także, że niego i jego rodziny nikt nie korzysta z przedmiotowej częścidziałki nr (...). Brama stojąca w poprzek drogi przeważnie jest zamknięta, ale pozbawiona kłódek i jeżeli ktoś by potrzebował tamtędy przejechać to może ją otworzyć. Podał, ze nikomu nie zabraniał jeździć przedziałkę nr (...)i nikt go nie pytał czy może przejechać. Były to wypadki sporadyczne, raz może dwa razy do roku. Podał też, że mimo iż cały ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywa na nim, to wykonuje wszelkie czynności w imieniu swego synaM. G. (2), bo on jest właścicielem gospodarstwa. Wskazał, ze z budynków maszynami wyjeżdża się bezpośrednio nadziałkę nr (...)i bez tej częścidziałki (...)gospodarstwo nie mogłoby funkcjonować.
Uczestnik postępowaniaM. G. (2)wyjaśniał (k.114v-115), że zarówno bramy na siedlisku, jak i utwardzenie częścidziałki nr (...)wykonywali jego dziadkowieN.iM. M. (3)oraz jego rodzice. Podał, że nie pamięta, aby ktoś potrzebował przejazdu przez ich siedlisko. Podał, ze w ciągu dnia bramy były zamykane jak nikogo nie było ze względów bezpieczeństwa. Uczestnik wskazał też, że będąc właścicielem gospodarstwa wiedział, żedziałka nr (...)nie jest jego.Działkę nr (...)użytkował ze świadomością, że może być taka sytuacja, że ktoś może zechcieć z niej korzystać. W takiej sytuacji uczestnik zadeklarował, że nie robiłby przeszkód.
Uczestnik postępowania GminaM.wskazywał (k.25), że przedmiotowadziałka nr (...), nie jest co prawda droga publiczna jednakże znajduje się w ciągu komunikacyjnym i jest połączona z przebiegającymi drogami gminnymi. Wskazał nadto, że w latach 90-tych były podejmowane próby nabycia działki od GminyM., ale poprzedni wójt nie zgodził się na sprzedaż, a aktualny wobec niemożności zatwierdzenia planu podziału działki również odmówił sprzedaży. Wskazał również, żeJ. H.zgłaszał skargi w związku z zainteresowaniem mieszkańcówP.korzystaniem z przedmiotowej drogi.
Uczestnik postępowaniaJ. H.wnosząc o oddalenie wniosku wskazywał (k.36, 102), że bramy na przedmiotowejdrodze nr (...)zostały wzniesione w 1984 roku. Mieszkańcy wsiP.starali się o ich usunięcie i sprawa trafiła do sądu, który nakazał usunięcie bram i doprowadzenie drogi do przejezdności. Wyrok został wykonany, ale po jakimś czasie bramy ponownie zostały umieszczone. Bram nie było kilka lat. Kiedy bramy znajdowały się na nieruchomości czasami bywały zamknięte, a czasami otwarte. Uczestnik twierdził, że przedmiotowym fragmentemdziałki nr (...)jeżdżą mieszkańcy wsi do działek leśnych i polnych. Kiedy kilka lat temu na terenie wsi działał podpalacz, kilkukrotnie przejeżdżała tamtędy straż pożarna. Wskazał, że jego, jak i innych mieszkańców wsi korzystanie zdziałki nr (...)polega na tym, że przejeżdżają nią do swoich nieruchomości kiedy brama jest otwarta, a kiedy zamknięta nie jeżdżą. Kiedy bram nie było przedmiotową działką odbywał się ruch.
Zgodnie zart. 172 kcposiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie, jako posiadacz samoistny przez określony czas.
Niezbędnym do stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, jest ustalenie czy posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez osoby ubiegające się o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości, miało charakter posiadania samoistnego. Samoistne posiadanie charakteryzuje się dwoma elementami: fizycznym tj. faktycznym władztwem nad rzeczą sprawowanym tak jak właściciel (corpus possesioni) i psychicznym (animus rem sibi habendi) tj. wolą posiadania jej jak właściciel (art. 336 kc). Właścicielska wola posiadania rzeczy oznacza wolę posiadania jej dla siebie, z wyłączeniem innych podmiotów, a więc chęć wyłącznego władania rzeczą w zakresie prawa własności. Właśnie czynnik woli pozwala na rozróżnienie posiadania samoistnego od posiadania zależnego. W praktyce, o tym czy mamy do czynienia z posiadaniem samoistnym czy też zależnym, decydują zewnętrzne, widoczne dla otoczenia przejawy władztwa nad rzeczą.
Okres prowadzący do nabycia własności nieruchomości zróżnicowany jest w zależności od tego czy samoistny posiadacz uzyskał posiadanie w dobrej czy w złej wierze i wynosi odpowiednio 20 i 30 lat. Okresy te zostały ustalone ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321), która weszła w życie z dniem 1 października 1990 roku (art. 16 tej ustawy), bowiemart. 172 § 2 kcw brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1965 roku (data wejścia w życiekc) do dnia 30 września 1990 roku, przewidywał jedynie 20-to letni okres samoistnego posiadania nieruchomości prowadzący do nabycia jej własności w przypadku, gdy posiadacz uzyskał posiadanie w złej wierze i okres 10-cio letni w przypadku nabycia posiadania w dobrej wierze. Powyższa zmiana przepisów w zakresie okresów posiadania prowadzących do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia oznacza, że w przypadku, gdy bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się pod rządami przepisówKodeksu cywilnego(po 1 stycznia 1965 roku) i nie zakończył się przed dniem 1 października 1990 roku, stosować należy przepisy w brzmieniu obowiązującym po 1 października 1990 roku, a więc dłuższe terminy zasiedzenia.
Z powyższego wynika, że dla stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie konieczne jest ustalenie istnienia łącznie wymienionych wyżej przesłanek. Brak istnienia choćby jednej z nich powoduje niemożność nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia.
Art. 176 § 1 kcstanowi natomiast, że jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.
Zdaniem Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i przedstawiony Sądowi do oceny uzasadnia przyjęcie, że wniosekM. G. (1)nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd pragnie wskazać, że z samych wyjaśnień i zeznań wnioskodawcy wynika, że jego posiadanie przedmiotowego fragmentudziałki nr (...)nie może być uznane za samoistne. Wnioskodawca podał, a okoliczność tę potwierdził również jego synM. G. (2), że posiadanie gospodarstwa rolnego, a razem z nim stanowiącej część siedliska częścidziałki nr (...)M. G. (1)wykonywał w imieniu swego syna. UczestnikM. G. (2)wskazał, ze jego rodzice korzystają z gospodarstwa na zasadzie użyczenia.
Nie może, zatem być mowy o tym, że posiadanie wnioskodawcy od kwietnia 1996 roku, kiedy gospodarstwo rolne przejąłM. G. (2)było samoistne. Jak wskazano wyżej oprócz elementu fizycznego posiadania, czyli faktycznego władztwa nad nieruchomością niezbędny jest, łącznie występujący element psychiczny, a więc wola posiadania dla siebie, z wyłączeniem innych osób. Tego elementu w posiadaniuM. G. (1)bez wątpienia zabrakło.
Dotyczy to również okres przed kwietniem 1996 roku, kiedy gospodarstwo należało do teściów wnioskodawcy.M. G. (1)respektował ich prawa, nigdy w toku postępowania nie kwestionował uprawnienia małżonkówM.do gospodarstwa rolnego. Ostatecznym argumentem potwierdzającym samoistność posiadania teściów wnioskodawcy całego gospodarstwo, w tym również nierozłącznie fragmentudziałki nr (...), było to że w realizacji swoich uprawnień rozporządzili nieruchomościami. Wnioskodawca nigdy nie kwestionował ich uprawnienia, jak też nie wykazał, aby na jego rzecz przenieśli posiadanie. Nie sposób przy tym przyjąć, że częśćdziałki (...)mogła być traktowana odmiennie niż pozostałe, skoro stanowiła integralną część siedliska.
Z tych względów uznać należało, że wniosek o stwierdzenie nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przeM. G. (1)był bezzasadny. Powyższe ustalenie nie zwalnia jednak Sądu z obowiązku badania i oceny charakteru, zakresu i czasu posiadania. Z uwagi na charakter nabycia własności w drodze zasiedzenia, które następuje z mocy prawa po spełnieniu ustawowych przesłanek, Sąd nie jest związany treścią wniosku w zakresie osoby, na rzecz, której miałoby nastąpić stwierdzenie nabycia własności w drodze zasiedzenia. Stąd też Sąd badał czy nie doszło do nabycia własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz innej osoby. W szczególności, co wynika z okoliczności sprawy dotyczyć to mogło jedynieM. G. (2).
Po dokonaniu analizy przedstawionego do oceny materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków, Sąd doszedł do wniosku, że nabycie takie nie nastąpiło.
Z relacji świadków przesłuchanych w sprawie wynika, że zanim na przedmiotowej częścidziałki nr (...)nie zostały umieszczone bramy, mieli do niej nieskrępowany dostęp wszyscy ci, którzy chcieli z niej skorzystać. Z drogi korzystali rolnicy, którzy potrzebowali krótszego dojazdu do swoich pól. Jak wynika z zeznań świadkówdziałka nr (...)nie była jedyną drogą dojazdową do ich pól, ale za to najkrótszą.
Fakt korzystania z drogi stanowiącejdziałkę nr (...), w tym części, której dotyczy wniosek w niniejszej sprawie deklarowaliH. H.(k.90v-91),M. B.(k.90),M. K.(k.91v-92) iL. K.. Świadkowie ci wskazali, że po postawieniu bram mieszkańcy wsi oraz co, którzy mieli niedaleko pola przejeżdżali przezdziałkę nr (...)wtedy, kiedy bramy były otwarte. W takiej sytuacji korzystali z przejazdu nie pytając o zdanie lub zezwolenie wnioskodawcy. Kiedy bramy były zamknięte nie korzystali z przejazdu, bowiem obawiali się, że na siedlisku gospodarstwa małżonkówM., a potemM. G. (2)są psy. Obawiali się o swoje bezpieczeństwo. Świadkowie wskazali, że wszyscy we wsi mieli świadomość, że przejazd prze siedliskoM. G. (2)jest droga gminną.
Fakt korzystania w zakresie przejazdu zdziałki nr (...)potwierdził również świadekE. W.(k.74v-75), który wskazał, ze wnioskodawcy nie przeszkadzało przejeżdżanie przez jego siedlisko, a na noc zamykał bramy ze względów bezpieczeństwa, ponieważ zdarzały się włamania do jego warsztatu. Zeznał także, że prze przedmiotową działkę przejeżdżała również straż pożarna, gdy wybuchały pożary, a wnioskodawca sam wskazywał drogę.
ŚwiadekT. G.(k.75) wskazał, że będąc zastępcą Wójta GminyM.zajmował się wnioskiemJ. P.ze wsiO., który domagał się od Gminym.przywrócenia funkcjonowania drogi nadziałce nr (...). Gmina kierowała wówczas do wnioskodawcy pisma o udostępnienie drogi am. g.starał się o nabycie tej częścidziałki nr (...).
Tylko świadkowieW. Z.(k.56v-57) iM. A.(k.57) zaprzeczyli, aby ktokolwiek inny niż wnioskodawca i jego rodzina korzystali z przedmiotowej częścidziałki nr (...). Natomiast świadekR. P.(k.57) potwierdzając, że to wnioskodawca wybetonował podwórko, w tym częśćdziałki nr (...)zeznał, że z przejazdu korzystały także inne osoby w celu dojazdu do swoich działek leśnych i pól.
Cenne dla oceny charakteru posiadania przedmiotowej częścidziałki nr (...)są materiały znajdujące się w aktach sprawy Sądu Rejonowego wB.sygn.(...). Otóż pozwana w tamtej sprawieN. M.w toku procesu w dniu 5 kwietnia 1984 roku oświadczyła (k.14v), że bramy nadziałce nr (...)zrobiła nie po to by nie wpuszczać rolników, tylko aby krowy jej nie uciekały podczas pojenia i prowadzenia do obory. Zadeklarowała, że od następnego dnia wyda drogę do swobodnego korzystania powodom w sprawie oraz innym rolnikom, którzy będą chcieli przejeżdżać. Podała, że bramy wykonała jesienią 1983 roku (k.79) oraz potwierdziła, że powodowie w sprawie korzystali z przejazdudziałką nr (...).
Wszystkie te dowody wskazują w sposób stanowczy, że posiadania – początkowo małżonkówM., potemM. G. (2)nie charakteryzowała samoistność. Niewątpliwie posiadacze przedmiotowej częścidziałki nr (...)respektowali to, że władali nią, w zakresie przejazdu, także inni ludzie.N. M.wprost wskazywała, że nie budując bramy nie miała zamiaru pozbawiać osób, które z działki korzystały ich posiadania. Nie manifestowała w ten sposób, że obszar zdziałki (...)zawarty pomiędzy bramami miał stanowić jej wyłączną domenę, że chciała go posiadać z wyłączeniem innych osób. Materiał dowodowy przedstawiony Sądowi do oceny nie przekonuje o tym, że w późniejszym okresie zaszły takie okoliczności, które zmieniły sposób traktowania przez małżonkówM.lubM. G. (2)przedmiotowej nieruchomości. Nawet wtedy, gdy bramy były zawieszone ponownie, po ich poszerzeniu, nikt z rodziny wnioskodawcy nie czynił przeszkód jeśli ktoś chciał przez nieruchomość przejechać. W czasie, gdy bramy były zamykane, inni mieszkańcy wsi powstrzymywali się od korzystania z przejazdu nie dlatego, ze respektowali uprawnienie wnioskodawcy, jego teściów lub syna do przedmiotowej częścidziałki nr (...), ale ze względów bezpieczeństwa, dlatego, że obawiali się psów biegających po podwórku. Również wnioskodawca deklarował, że bramy były zamykane, szczególnie w porze nocnej z uwagi na przypadki kradzieży w jego warsztacie tkackim. Biorąc pod uwagę to, żedziałka nr (...)prowadzi do działek leśnych i pól, w porze nocnej żadnego ruchu na niej nie było i zamknięcie bramy nie mogło nikogo pozbawić możliwości korzystania z drogi.
Istotnym jest również to, że zarówno wnioskodawca, jak też członkowie jego rodziny przez cały okres posiadania mieli świadomość, żedziałka nr (...)stanowi przedmiot własności GminyM.i prawo to respektowali, o czym świadczą wnioski o wykup tej części działki.
Analiza tych dowodów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w posiadaniu zarówno małżonkówM., jak tez ich wnukaM. G. (2)brak było elementu psychicznego świadczącego o woli posiadania dla siebie, z wyłączeniem innych osób. To uniemożliwia uznanie tego władztwa za posiadanie samoistne.
Posiadanie rodziny wnioskodawcy nie było również prze otoczenie postrzegane jak właścicielskie. Mieszkańcy wsiP.oraz okolicznych wsi, ci którzy posiadali w pobliżu pola mieli świadomość, że rodzina wnioskodawcy bezprawnie posiada przedmiotową cześćdziałki nr (...). Przejawem tej świadomości były liczne próby odzyskania przejazdu przezdziałkę nr (...), z postępowaniem sądowym włącznie.
Co prawda orzeczenie sądu wydane w sprawie posesoryjnej nie przerywa stosownie do treściart. 122 § 1 pkt 1 kcbiegu terminu zasiedzenia, jednakże ma wpływ na ocenę charakteru posiadania.
Tak, więc biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności Sąd na podstawieart. 172 kcstwierdził, że wniosek w niniejszej sprawi jest bezzasadny i go oddalił.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 2 kpcobciążając obowiązkiem ich poniesienia w całości wnioskodawcę.