Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 704/14
Data wyroku: 2014-12-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172, 176 kc, art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc

Sygnatura akt II Ca 704/14
Jelenia Góra, dnia 9 grudnia 2014 r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
PrzewodniczącySSO Piotr Gregier
SędziowieSSO Maria Lechowska, SSR del. do SO Paweł Siwek /spr/
ProtokolantKalina Tanaś
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. w Jeleniej Górze
na rozprawie
sprawy z wnioskuG. D.
z udziałemK. B.,T. D.,M. J.,L. D.iD. G.
o zasiedzenie
na skutek apelacji uczestniczkiT. D.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Lubaniu
z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt I Ns 120/14

I
zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddala i zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczek postępowaniaT. D.iK. B.kwotę 1817,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

II
zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowaniaT. D.kwotę 2900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Sygn. akt II Ca 704/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Lubaniu stwierdził, iżG. D.nabył przez zasiedzenie z dniem 18 lutego 2014 r. własność nieruchomości oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...)o łącznej powierzchni 5,070 ha, położonych w(...), dla których to nieruchomości prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Lubaniu Wydział Ksiąg Wieczystychksięga wieczysta Kw (...).
Rozstrzygnięcie swoje Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych.
Aktem nadania z dnia 24 stycznia 1948 r. numer(...)M. D.objął w posiadanie gospodarstwo rolne położone w(...).
M. D.orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia 21 grudnia 1955 r. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego objętego aktem nadania z dnia 24 stycznia 1948 r. W dniu 04 lutego 1956 r. założono księgę wieczystą dla nieruchomości położonej w(...)obejmującejdziałki gruntu numer (...)o łącznej powierzchni 5,070 ha. Jako właściciel przedmiotowych nieruchomości został wpisanyM. D..
Gospodarstwo rolne położone w(...)prowadziliM.iH.małżonkowieD.. Pomagali im synowieJ.iK.wraz z rodzinami.
J. D. (1)wraz z żonąS.oraz córkamiK.iT.od 1965 r. zamieszkali w(...), gdzieJ. D. (1)zakupił gospodarstwo rolne. W 1979 r.J. D. (1)zmarł.S. D.i jej córkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego pomagaliM.iH. D.a także ich synK.. Od 1980 r. w prowadzeniu gospodarstwa rolnego poJ. D. (1)brał udział takżeA. B.-mążK. B.. ZarównoK. B.jak i jej mążA. B.pracowali zawodowo.
K. D. (1)wraz z żonąK.w 1972 r. zakupili na własność gospodarstwo rolne położone w(...)za numeramidziałek (...)o łącznej powierzchni 1,81 ha.K. D. (1)pracował zawodowo do 1974 r. w Państwowym Gospodarstwie Rolnym wP.. Po zwolnieniu z pracyK. D. (1)zajął się prowadzeniem swojego gospodarstwa rolnego i pomaganiem rodzicom w prowadzeniu ich gospodarstwa rolnego z uwagi na ich stan zdrowia.
Pod koniec lat 70-tychM. D.podupadł na zdrowiu. W prowadzeniu gospodarstwa pomagał mu synK., jego żonaK., synowaS. D.oraz dzieciJ. D. (1):K. B.,T. D.a później także dzieciK. D. (1):M. J.,G. D.,L. D.iD. G.. Od 1980 r. w pracach polowych brał udział takżeA. B..
W dniu(...)r. zmarłM. D.. Prowadzenie gospodarstwa rolnego po mężu przejęła jego żonaH.i synK. D. (1). Nadal w niektórych pracach polowych pomagała im pozostała rodzina.K. D. (1)utrzymywał bliskie relacje rodzinne z wdową po bracieJ. S. (1)D.oraz z jej córkąK. B.i jej mężemA.. Wspólnie pomagali sobie w prowadzeniu gospodarstw rolnych i często wspólnie wykonywali prace połowę. Wspólnie pracowali przy żniwach, sianokosach, zbiorze ziemniaków czy innych ważniejszych pracach polowych.
Po śmierciM. D.znacznie pogorszył się stan zdrowia jego żonyH.. Bezpośrednio po śmierciM. D.H. D.zaczęła wycofywać się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, które prowadziła wraz z mężem a zaczęła zajmować się prowadzeniem przydomowego ogródka i karmieniem zwierząt gospodarskich.
StopniowoK. D. (1)przejmował z rąk matki prowadzenie gospodarstwa rolnego. Kilka miesięcy po śmierci ojcaK. D. (1)zabrał do swojego domu rodzinnego matkęH. D., z uwagi na nasilające się u niej objawy demencji starczej. Od zabrania do siebie matkiK. D. (1)obejmuje samodzielnie prowadzenie gospodarstwa rolnego po rodzicach. Prowadzi je jak właściciel, gdyż uprawia je, zbiera z niego plony, sprzedaje je i uiszcza wszelkie należności wobec władzy państwowej. W dniu(...). zmarłaH. D..
W dniu 14 lutego 2003r.K.iK.małżonkowieD.aktem notarialnym z dnia 14 lutego 2003r. darowali synowiG. D.gospodarstwo rolne położone w(...)składające się zdziałek (...)o łącznej powierzchni 1,81 ha. Wraz z gospodarstwem rolnym rodzicówG. D.przejął prowadzenie gospodarstwa rolnego po swoich dziadkachM.iH. D.. Tak jak ojciecK.wnioskodawca samodzielnie uprawiał to gospodarstwo rolne jak właściciel, zbierał z niego plony i uiszczał wszelkie niezbędne opłaty związane z podatkami czy ubezpieczeniami. Taka sytuacja trwa do chwili obecnej.
W dniu 10 czerwca 2013r.T. D.złożyła w Sądzie Rejonowym w Lubaniu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poM. D.iH. D.. Postanowieniem z dnia 04 marca 2014r. w sprawie I Ns 359/13 Sąd Rejonowy w Lubaniu w punkcie I stwierdził, że spadek po zmarłymM. D.na podstawie ustawy nabyli: żonaH. D., synK. D. (1)po 1/3 części każde z nich oraz wnuczki spadkodawcyK. B., iT. D.po 1/6 części każda z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wW.za numeremdziałek (...), o łącznej powierzchni 5,07 ha dla których w Sądzie Rejonowym w Lubaniu prowadzona jestksięga wieczysta (...)na podstawie ustawy nabyli żonaH. D., synK. D. (1)po 1/3 części każde z nich oraz wnuczki spadkodawcyK. B., iT. D.po 1/6 części każda z nich; w punkcie II stwierdził, że spadek po zmarłejH. D.na podstawie ustawy nabyli: synK. D. (1)w 1/2 części i wnuczki spadkodawczyniT. D.iK. B.po 1/4 części każde z nich z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wW.za numeremdziałek (...)o łącznej powierzchni 5,07 ha dla których w Sądzie Rejonowym w Lubaniu prowadzona jestksięga wieczysta (...)na podstawie ustawy nabyli synK. D. (1)w 1/2 części i wnuczki spadkodawczyniT. D.iK. B.po ¼ części każde z nich.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy wydał rozstrzygnięcie jak wyżej.
W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał, że bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, iż właścicielem nieruchomości oznaczonej jakodziałki gruntu numer (...)o łącznej powierzchni 5,070 ha położonych w(...)byliM.iH.małżonkowieD.. Niewątpliwie po śmierciM. D.w dniu(...)r. prowadzenie gospodarstwa rolnego przejęłaH. D.wraz z synemK.. Z uwagi na podupadające(...)przejął samodzielnie prowadzenie gospodarstwa rolnego po rodzicach i od tego czasuK. D. (1)zajmował się gospodarstwem jak właściciel. Powyższe okoliczności potwierdzają w swoich zeznaniach świadkowie. Na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2014r. świadekZ. K.- wieloletni sołtys miejscowościW.zeznała, iż nieruchomości należące doM. D.i jego żony użytkuje obecnieG. D.a wcześniej użytkowali je jego rodziceK.iK.. Świadek zeznał, iż wnioskodawca a wcześniej jego rodzice uprawiali przedmiotowe działki i zbierali z nich plony. Świadek zeznał, iż widziała, że działki uprawiają tylkoG. D.i wcześniej jego rodzice. Sporadycznie pomagała im w pracach polowych rodzina. ŚwiadekS. K.zeznał, iżgospodarstwo (...)po jego śmierci prowadziłK. D. (1)z żoną do czasu aż przekazał je synowi. Świadek podniósł, iżK. D. (1)uprawiał gospodarstwo rolne swojego ojca jak swoje i nikt mu się do tego nie wtrącał. Według świadka nie było żadnych widocznych objawów traktowaniagospodarstwa rolnego (...)jako własności przez inne osoby, niżK. D. (1). ŚwiadekJ. P.także wieloletni sołtysW.zeznała, iż po śmierci ojca jego gospodarstwo uprawiałK. D. (1)wraz z żoną i dziećmi a jedynie incydentalnie pomagała im rodzina. Według świadkaK. D. (1)a później jego synG.traktowaligospodarstwo rolne (...)jak swoje, gdyż zawsze na czas obrabiali posiadane grunty rolne. ŚwiadekH. S.zeznała, iż po śmierciM. D.prowadzenie gospodarstwa rolnego przejął jego synK.a późniejG. D.. ŚwiadekJ. S. (2)zeznała, iż po śmierci mężaM.przez rok czasu prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmowała sięH. D., która podejmowała najważniejsze decyzje. Po roku czasu od śmierci mężaH. D.zachorowała i wówczas samodzielnie prowadzenie gospodarstwa rolnego przejąłK. D. (1)i jego żonaK.a później ich synG.. W pracach polowych pomagała im rodzina i sąsiedzi i było to najczęściej przy wykopkach, sianokosach, żniwach. Według świadkaK.iK. D. (2)traktowaligospodarstwo rolne (...)jak swoje i na nim pracowali. ŚwiadekE. D.zeznał, iż po śmierciM. D.prowadzenie jego gospodarstwa rolnego przejąłK. D. (1). Świadek widywał jak codziennieK. D. (1)pędzi krowy na pastwisko należące do jego ojca, gdyż odbywało się to obok jego posesji. Świadek zeznał, iż dopiero na sprawie sądowej dowiedział się, że gospodarstwo rolne nadal należy doM. D.a nie doK. D. (1). Według świadka wszyscy byli przekonani, że właścicielem gospodarstwa byłK. D. (1), gdyż nikt więcej nie rościł sobie praw do tego gospodarstwa. Świadek zeznał, iż w pracach polowychK. D. (1)pomagała rodzina. Także świadekW. W.zeznał, iż nie wiedział, że jest nieuregulowana sytuacjagospodarstwa rolnego (...), gdyż myślał on, że było ono własnościąK. D. (1). Według świadkaK. D. (1)uprawiał gospodarstwo rolne ojca i traktował je jak swoją własność. Także świadekZ. S.zeznał, iżK. D. (1)przejął prowadzenie gospodarstwa rolnego od swojej matkiH. D.. Sąd dał wiarę zeznającym w sprawie świadkom, gdyż są spójne i logiczne.
UczestniczkiK. B.,T. D.i mążK. B.A. B.w swoich zeznaniach podnieśli, iżK. D. (1)nie był samoistnym posiadaczem gospodarstwa rolnego ojcaM. D.a był jedynie jego użytkownikiem na mocy rodzinnego porozumienia. Ponadto według uczestniczek prowadzeniem gospodarstwa rolnego po mężu zajmowała sięH. D.a dopiero na kilka miesięcy przed śmiercią w listopadzie 2005 r. prowadzeniem gospodarstwa zajął sięK. D. (1). Jednakże uczestniczkaK. B.w swoich zeznaniach podniosła, iż gospodarstwo rolne po dziadku prowadziłK. D. (1)a w znacznej części przy pracach sezonowych pomagała mu jej mama, mążA. B.i siostraT. D.. Uczestniczka zeznała, iż wypasali bydło na pastwiskach należących doK.potem prostując tą wypowiedź, iż było to na gospodarstwie dziadków. Uczestniczka zeznała, iż jej mama zasiała koniczynę na działce wchodzącej w składgospodarstwa rolnego (...), ale po uzyskaniu zgodyK. D. (1). Zdaniem sądu świadczy to, iżK. D. (1)traktował gospodarstwo rolne po rodzicach jak swoje. ŚwiadekA. B.zeznał, iż po śmierciM. D.w gronie rodzinnym ustalono, że wszystkie rzeczy, co robił dziadek na gospodarstwie musi przejąćK.. Rodzina zobowiązała się do pomocy przy ważniejszych pracach polowych. Także uczestniczkaT. D.w swoich zeznaniach przyznała, iżK. D. (1)sprzedawał wszystkie plony z gospodarstwa rolnego dziadka i dlatego robił za te grunty opłaty. Uczestniczka przyznała, iż płodami rolnymi rozporządzał tylkoK. D. (1)natomiast jak było coś potrzebne rodzinie, to bez problemu dawał. Powyższa okoliczność także wskazuje, iżK. D. (1)traktował gospodarstwo rolne rodziców, jak swoją własność.
UczestniczkiK. B.iT. D.podnosiły, iżH. D.w zasadzie do 1985 r. prowadziła gospodarstwo rolne po mężuM..K. B.zeznała, iż dopiero na rok przed śmiercią babciaH. D.podupadła na zdrowiu i utraciła możliwość prowadzenia swojego gospodarstwa. Przedmiotowe stanowisko stoi w sprzeczności z zeznaniami świadków. ŚwiadekS. K.zeznał, iż jeszcze przed śmierciąM. D.jego żonaH.miała zaniki pamięci. Świadek zeznał, iż zaraz po śmierci mężaK. D. (1)zabrał do siebie matkę aby się nią opiekować. ŚwiadekJ. P.zeznała, iż zaraz po śmierci mężaH. D.przeniosła się do syna. Według świadkaH. D.zapominała się i dlatego nie mogła sama mieszkać. Także świadekJ. S. (3)przyznała, iżH. D.miała problemy z pamięcią ale według świadka było to na rok czasu przed śmiercią. ŚwiadekH. S.zeznała, iż po śmierci mężaH. D.nie mogła prowadzić gospodarstwa rolnego, gdyż jej stan zdrowia na to nie pozwalał. Świadek zeznała, iż świadomośćH. D.nie pracowała i taki stan pojawił się jeszcze za życiaM. D.. ŚwiadekJ. S. (2)zeznała, iżH. D.około roku po śmierci męża zachorowała, gdyż miała problemy z pamięcią i od tego czasu prowadzeniem gospodarstwa zajął się wyłącznieK. D. (1). ŚwiadekE. D.zeznał, iż od czasu, gdyH. D.zamieszkałą u syna, to wszyscy ją pilnowali bo ona wychodziła i nie mogła wrócić do domu. Według świadkaK. D. (1)zabrał do siebie matkę zaraz po śmierci ojca. Według świadkaW. W.H. D.nie mogła prowadzić gospodarstwa rolnego po mężu, gdyż była w takim stanie, ze nawet nie wiedziała, gdzie są jej pola. Powyższe zeznania zdaniem sądu wskazują, iż kilka miesięcy po śmierciM. D.ze względu na stan zdrowiaH. D.wycofała się z prowadzenia swojego gospodarstwa rolnego a przejął je jako posiadacz samoistny synK. D. (1).
Posiadanie samoistne działek objętych niemniejszym wnioskiem przezK. D. (1)a później jego synaG.jednoznacznie potwierdzili w swoich zeznaniachM. J.,L. D.iD. G..
Oprócz dowodu z zeznań świadków wnioskodawca przedłożył dokumenty w postaci nakazów płatniczych i dowodów wpłat, z których wynika, iż od 1984r. wszelkie opłaty zagospodarstwo rolne (...)przejąłK. D. (1)a od 1993r. przedmiotowe opłaty przejął wnioskodawcaG. D.i uiszcza je do chwili obecnej. Pierwszą wpłatęK. D. (1)dokonał 18 lutego 1984 r. (k. 29) i od tego czasu systematycznie dokonywał wszystkich opłat. Nikt więcej nie dokonywał tych opłat do czasu aż przejął jeG. D..
W niniejszej sprawie tylko czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala na ocenę charakteru posiadania wykonywanego przezK. D. (1), a później jego synaG. D.. Zdaniem sądu zarównoK. D. (1)jak iG. D.zajmowali się gospodarstwem rolnym poM. D.jak właściciele. Uprawiali go, dbali o niego, zbierali z niego plony, sprzedawali je i uiszczali za niego wszelkie należności publiczno - prawne. Decydowali i wyrażali zgodę innym członkom rodziny na korzystanie z płodów rolnych.
Wnioskodawca przyznał, iż jego ojciecK. D. (1)wiedział, że nie przysługuje mu prawo własności nieruchomości położonych wW.numer 36, jednak wykonywał władztwo nad rzeczą tak jak wykonuje je właściciel. Zgodnie zart. 176 § 1 kcjeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania obecny posiadacz może doliczyć do czasu przez który sam posiada czas posiadania swojego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Bezspornie w dniu 14 lutego 2003r.K.iK. D. (2)darowali swojemu synowi swoje gospodarstwo rolne. Od tego czasu wnioskodawca oprócz gospodarstwa rolnego rodziców przejąłgospodarstwo rolne (...), które uprawiał jego ojciecK. D. (1).
Wobec stanowiska wnioskodawcy i zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, iż zarównoK. D. (1)jak i jego synG. D.posiadali jako posiadacze samoistnigospodarstwo rolne (...)w złej wierze. Sąd uznał, iżK. D. (1)objął w posiadanie samoistne gospodarstwo rolne swoich rodziców z dniem 18 lutego 1984 r., gdy po raz pierwszy uiścił podatek za przedmiotowe gospodarstwo. W tym momencie oprócz samodzielnego prowadzenia gospodarstwa po rodzicachK. D. (1)również wobec organów państwowych przejął rolę pełnioną przez poprzedniego właściciela.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego i zeznań wnioskodawcy i uczestników w zasadzie nie budzi kontrowersji fakt samoistnego posiadania gospodarstwa rolnego po rodzicach przezK. D. (1)od momentu śmierciH. D., to jest 10 listopada 1985 r. Posiadanie samoistneG. D.przedmiotowego gospodarstwa od 2003 r. było w niniejszej sprawie bezsporne. Jedynie uczestniczkiK. B.iT. D.kwestionowały samoistne posiadanie gospodarstwa rolnego poM.iH. D.przezK. D. (1).
Przedmiotowe stanowisko nie mogło znaleźć uznania, gdyż stoi ono w sprzeczności z zeznaniami wnioskodawcy, pozostałych uczestników, a w szczególności świadków nie mających więzów rodzinnych ze stronami postępowania. Także przedłożone w sprawie dokumenty wskazują traktowanie przezK. D. (1)gospodarstwa rolnego rodziców, jak swojej własności.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się uczestniczka postępowaniaT. D., która zaskarżając postanowienie zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania tj.art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.,art. 217 § 1 k.p.c.iart. 227 k.p.c.poprzez:
a) błąd w ustaleniach faktycznych i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, że: 
•K. D. (1)przejmował stopniowo z rąk matkiH. D.prowadzenie gospodarstwa i od zabrania jej do siebie prowadzi je samodzielnie - w sytuacji, gdy zeznania świadków wskazanych przez Sąd, na podstawie których poczynił takie ustalenia, nie wskazywały na taka sytuację bowiem były sprzeczne ze sobą, co do tego faktu,
• wnioskodawcaG. D.jest następcą prawnym i kontynuatorem po swoim ojcuK. D. (1)posiadania samoistnegogospodarstwa rolnego (...), objętego niniejszym postępowaniem o zasiedzenie - w sytuacji braku jakiegokolwiek dowodu dokumentującego przejęcie tego rodzaju praw,
b) błąd w ustaleniach faktycznych i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez nieuzasadnione pominięcie zeznań świadkaA. B., a także korespondujących z nimi twierdzeń uczestnikówK. B.iT. D., co do ustalenia wspólnego prowadzenia gospodarstwa po śmieciM., a następnieH. D.i końcowo użyczenia tego gospodarstwa dlaK. D. (1), mimo że:
• zeznania te i twierdzenia były ze sobą spójne i logiczne,
• obejmowały twierdzenia osób, które po śmierciM.iH. D., jako jedyne z kręgu obecnie żyjącej rodziny, były pełnoletnie i wyłącznie brały udział w ustaleniach , co do sposobu prowadzenie tego gospodarstwa oraz
• nie przeczą im zeznania świadków najbliżej zamieszkałych obokgospodarstwa (...)tj.J. S. (3),Z. S.,J. S. (2)iŁ. W.,
c) sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem, przez wadliwe ustalenie żeK. D. (1), a następnie jego syn i wnioskodawca w niniejszym postępowaniuG. D., objęli w samoistne posiadanie prowadzenie gospodarstwa rolnego poM.iH. D., w sytuacji jednoczesnego ustalenia, że:
• postanowieniem Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 04 marca 2014 r. Sąd stwierdził, że w skład spadku poM.iH. D.wchodzi gospodarstwo rolne objęte niniejszym postępowaniem o zasiedzenie,
• aktem darowizny z 14 lutego 2013r.K.iK. D. (2)darowali synowiG. D.wyłącznie swoje gospodarstwo z pominięciem posiadania gospodarstwa objętego wg wnioskodawcy rzekomo poM.iH. D.,
d) przekroczenia zakresu dopuszczalnego domniemania faktycznego przez ustalenie, że darowizną z dnia 14 lutego 2003r. dokonaną przezK.iK. D. (2)nastąpiło również przeniesienie na rzecz ich synaG. D.samoistnego posiadania gospodarstwa rolnego poM.iH. D., które mieli w posiadaniu samoistnym w złej wierze - w sytuacji gdy taki fakt nie wynika z tej umowy darowizny, ani żadnego innego ustalenia Sądu,
2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
a) naruszenie przezart. 172 § 2 k.c.w zw. zart. 176 § 2 k.c.poprzez uznanie, że Wnioskodawca jest samoistnym posiadaczemgospodarstwa rolnego (...), w złej wierze od co najmniej 18 lutego 1984r. w sytuacji, gdy Wnioskodawca nie wykazał następstwa prawnego, ani szczególnego tj. w zakresie posiadania samoistnego, ani ogólnego, po wskazywanym w swoim wniosku poprzednikuK. D. (1),
b) naruszenieart. 172 § 1 k.c.poprzez :
• uznanie, żeK. D. (1)jako poprzednik wnioskodawcyG. D., był samoistnym posiadaczem nieruchomości, a nie jej posiadaczem zależnym jako biorący w użyczenie na podstawie porozumienia zK. B.iH. D.,
• stwierdzenie zasiedzenia gospodarstwa rolnego posiadanego samoistnie uprzednio przezK. D. (1), który był współwłaścicielem tego gospodarstwa łącznie w 1/2 części (po ojcuM. D.w 1/3 (2/6 gospodarstwa ), a po matceH. D.w 1/2 części (1/6 gospodarstwa).
Wskazując na powyższeT. D.wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku w całości, bądź też jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcaG. D.wniósł o stwierdzenie, iż nabył przez zasiedzenie udział w wysokości 7/8 prawa własności nieruchomości.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, jednakże nie zgadza się z oceną prawną jaka została na ich podstawie wywiedziona.
Na wstępie należało jednak, w oparciu o załączony do odpowiedzi na apelację odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 10 grudnia 2013 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 463/13, uzupełnić ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I Instancji o okoliczność, że spadek poK. D. (1)zmarłym dnia(...)r. wW.nabyły dzieci spadkodawcy:G. D.,M. J.,J. D. (2)iD. G.po ¼ części spadku każde z nich.
Po tym uzupełnieniu można było już przejść do zarzutów apelacji, a w pierwszym rzędzie do zarzutów związanych z naruszeniem przepisów postępowania.
I tak nie mogły się ostać zarzuty naruszeniaart. 231 k.p.c.,217 § 1 k.p.c.i227 k.p.c.
Przepisart. 231 k.p.c.stanowi, iż sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne).
Skarżąca upatrywała naruszenia tego przepisu w tym, że z faktu darowiznyG. D.przez rodziców gospodarstwa rolnego położonego w(...), Sąd Rejonowy wywiódł przeniesienie na wnioskodawcę posiadania samoistnego nieruchomości stanowiącej przedmiot postepowania.
Tymczasem Sąd Okręgowy w żadnym fragmencie uzasadnienia postanowienia Sądu I Instancji zastosowania takiego domniemania się nie dopatrzył. Wręcz przeciwnie, wniosek co do przeniesienia posiadania samoistnego, zgodnie z uzasadnieniem, Sąd Rejonowy wywiódł wprost z przeprowadzonych w sprawie dowodów, w tym zeznań świadków.
Odnośnieart. 217 § 1 k.p.c.to na jego mocy strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej.
Jak wynika już z samej treści tego przepisu jest on adresowany do strony do stron, a nie do sądu. Tym samym nie mógł on zostać naruszony przez Sąd I Instancji.
Natomiast już zupełnie nie wiadomo co autor apelacji miał na myśli, zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 227 k.p.c., zgodnie z którym przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.
Przechodząc natomiast do zarzutów naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., to Sąd Odwoławczy nie podzielił w tym zakresie argumentacji skarżącej.
Jak stanowi w/w przepis sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Jak się podkreśla w orzecznictwie rzeczą strony, która zgłasza zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów jest wykazanie, że przy ocenie wiarygodności i mocy dowodowej konkretnego dowodu, na podstawie którego sąd dokonał ustalenia faktycznego, przekroczono granice swobodnej oceny dowodów, a nadto iż miało to istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem nie można uznać za prawidłowo uzasadniony zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., jeżeli strona powołując się na ten przepis wskazuje, że zachodzi sprzeczność ustaleń z treścią materiału dowodowego (podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2005 r., II CK 59/05, LEX nr 385605).
Dodatkowo, niezależnie od powyższego, zarzut naruszenia w/w przepisu mógłby być zasadny tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał, iż Sąd Rejonowy przy ocenie poszczególnych dowodów dopuścił się uchybieniu podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. zasadom logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. A zatem postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wskazania przez skarżącego konkretnych zasad i przepisów, które naruszył Sąd przy ocenie poszczególnych, określonych dowodów (podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05, LEX nr 172176; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CK 245/04, LEX nr 174185). Przy czym ostateczny wynik nie może polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu podstawy tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna ( podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r., IV CK 274/03, LEX nr 164852).
Część postawionych w apelacji zarzutów formalnie spełniało te wymogi. Jednakże merytorycznie nie miały one oparcia w treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
I tak niezasadny był zarzut przekroczenia zasad swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia przejmowania stopniowo przezK. D. (1)z rąk matkiH. D.prowadzenia gospodarstwa. Ustalenie to znajdowało bowiem oparcie w zgodnych (wbrew twierdzeniom apelacji) zeznaniach świadkówZ. K.,S. K.,H. S.,J. S. (2)iE. D..
Również wbrew twierdzeniom apelacji w aktach sprawy znajdują się dowody, iżG. D.jest następcą prawnym i kontynuatorem po swoim ojcuK. D. (1). Dowody te wprost zostały wskazane w uzasadnieniu postanowienia Sądu I Instancji i nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania.
Odnośnie natomiast zarzutu nieuzasadnionego pominięcia dowodu z zeznań świadkaA. B., a także korespondujących z nimi twierdzeń uczestnikówK. B.iT. D., co do ustalenia wspólnego prowadzenia gospodarstwa po śmieciM. D., a następnieH. D.i końcowo użyczenia tego gospodarstwa dlaK. D. (1), to należało zauważyć, iż były to zeznania osób, które miały wprost interes w złożeniu zeznań o tej treści. Przy czym zostały one jednak poparte żadnymi obiektywnymi dowodami. I dlatego słusznie Sąd I Instancji w tym zakresie je pominął.
Co do zaś zarzutu sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym, przez wadliwe ustalenie żeK. D. (1), a następnie jego syn i wnioskodawca w niniejszym postępowaniuG. D., objęli w samoistne posiadanie prowadzenie gospodarstwa rolnego poM.iH. D., to w świetle przytoczonego orzecznictwa tak postawiony zarzut umykał kontroli w ramachart. 233 § 1 k.p.c., jako nie donoszący się do zasady swobodnej oceny dowodów.
Stąd też reasumując, Sąd Odwoławczy nie dopatrzył się przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia naruszenia przepisów postępowania.
Natomiast przechodząc do zarzutów związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj.art. 172 k.c.iart. 176 k.c., to trzeba było stwierdzić że Sąd Okręgowy podzielił argumentację apelującejT. D..
Jak stanowiart. 172 § 1 i 2 k.c.posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Na mocy natomiastart. 176 § 1 i 2 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza.
W tym kontekście nie mogło budzić wątpliwości, że wnioskodawcaG. D.nie mógł zasiedzieć udziału w prawie własności nieruchomości położonej w(...)w wysokości 1/8.
Jak wynikało bowiem z postanowienia Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 04 marca 2014r., wydanego w sprawie I Ns 359/13,K. D. (1)(ojciec wnioskodawcy) na skutek nabycia spadku, najpierw poM. D., a następnie poH. D.był współwłaścicielem spornej nieruchomości w ½ udziału.
Natomiast z dołączonego do odpowiedzi na apelację odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 10 grudnia 2013 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 463/13, wynikało że spadek po zmarłymK. D. (1)nabyłG. D.(czyli wnioskodawca),M. J.,J. D. (2)iD. G.po ¼ części spadku.
Tym samymG. D.jest właścicielem 1/8 udziału w nieruchomości, co wykluczało zasiedzenie w tym zakresie (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 05 stycznia 1972 r., II CR 534/71, Lex nr 7047).
Z tego musiał zdać sobie sprawę również wnioskodawca, modyfikując w odpowiedzi na apelację swój wniosek o zasiedzenie.
Treść powyższych postanowień wywołuje jednak o wiele dalsze skutki.
Skoro bowiem ojciec wnioskodawcyK. D. (1)był współwłaścicielem nieruchomości w ½ udziału, to w tym zakresie nie mógł na jego rzecz biec termin zasiedzenia. Jak już bowiem wspomniano nie można zasiedzieć udziału, którego jest się właścicielem. Tym samym obecnieG. D.w zakresie tego udziału nie mógł sobie doliczyć okresu posiadania nieruchomości przezK. D. (1)do swojego okresu posiadania. To zaś (ze względu na nieupłynięcie 30 letniego terminu) wykluczało możliwość zasiedzenia udziałów rodzeństwaM. J.,J. D. (2)iD. G., którzy odziedziczyli wspólnie z wnioskodawcą udziały w nieruchomości, których właścicielem poprzednio byłK. D. (1).
Inaczej sprawa miała się z udziałami, których współwłaścicielkami sąK. B.iT. D.. Ich tytuł prawny do nieruchomości wywodzi się bowiem odM. D.iH. D.– po ¼ udziału.
Toteż brak było przeszkód aby co do tych udziałów do okresu posiadania nieruchomości przezG. D.doliczyć okres posiadania przezK. D. (1).
Ale z tym zastrzeżeniem, iż wnioskodawca mógł doliczyć sobie czas posiadania nieruchomości przez ojca, ale tylko w zakresie swojego udziału w spadku – czyli tylko do ¼ udziałówK. B.iT. D.w nieruchomości, to jest do 1/16 udziałów każdej z nich w całej nieruchomości ( ¼ udziałuK. B.w nieruchomości * ¼ w jakiejG. D.jest spadkobiercą poK. D. (1)i ¼ udziałuT. D.w nieruchomości * ¼ w jakiejG. D.jest spadkobiercą poK. D. (1)) - vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2008 r., II CSK 626/07, Lex nr 515704.
Przy czym należało jeszcze stwierdzić od jakiego momentuK. D. (1)stał się samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości.
Jak ustalił Sąd Rejonowy, które to ustalenia podziela Sąd Okręgowy, od końca lat 70-tychM. D.ówczesny właściciel spornej nieruchomości (dziadek wnioskodawcy) podupadł na zdrowiu. Toteż w prowadzeniu gospodarstwa pomagał mu synK. D. (1), jego żonaK., synowaS. D.oraz dzieciJ. D. (1):K. B.,T. D.a później także dzieciK. D. (1):M. J.,G. D.,L. D.iD. G.. Po śmierciM. D.w dniu(...)r. prowadzenie gospodarstwa rolnego po mężu przejęła jego żonaH.i synK. D. (1). Nadal w niektórych pracach polowych pomagała im pozostała rodzina.
Jednakże ponieważ po śmierciM. D.znacznie pogorszył się stan zdrowiaH. D.zaczęła się ona wycofywać się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a stopniowo prowadzenie gospodarstwa rolnego przejmowałK. D. (1).
Kilka miesięcy po śmierciM. D.,K. D. (1)zabrał do swojego domu matkęH. D., z uwagi na nasilające się u niej objawy demencji starczej.
Dokonując analizy tych okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego, należało stwierdzić, iż na przedmiotowej nieruchomości przez wiele lat prowadziligospodarstwo rolne (...)orazH. D., przy pomocy swojej szeroko rozumianej rodziny. Pomoc ta stała się wręcz niezbędna kiedy najpierw na zdrowi podupadłM. D., a następnie po jego śmierciH. D..
Przy czym po śmierciM. D.największej pomocy udzielałK. D. (1), który zabrał swoją matkę do swojego domu. Równocześnie, co bezsporne, przejął stopniowo prowadzenie gospodarstwa rolnego.
I w tym momencie należało wskazać, iż jak stanowiart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
Jak się wskazuje w doktrynie i orzecznictwie na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus).C.oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo.A.zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie (np. Kidyba Andrzej, Dadańska Katarzyna, Filipiak TeresaKodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inneprawa rzeczowe. LEX, 2012).
Sąd Odwoławczy nie dopatrzył się podstaw do zakwestionowania ustaleń Sądu Rejonowego, żeK. D. (1)władał sporną nieruchomością jak właściciel.
Natomiast głębszego rozważenia wymagała kwestia od kiedy miał wewnętrzną wolę władania jak właściciel.
W tym kontekście nie sposób było przyjąć, że stało się to w momencie objęcia opieki nad matką. Oznaczałoby to bowiem konieczność przyjęcia, że pod pozorem opieki nad matkąK. D. (1)w istocie zmierzał do pozbawienia jej prawa do nieruchomości.
Sąd Okręgowy taką koncepcję (zakładającą niskie pobudkiK. D. (1)przy oferowaniu pomocy matce) zdecydowanie odrzuca. A zatem trzeba było przyjąć, że wola władania nieruchomością jak właściciel pojawiła się uK. D. (1)później i dopiero wtedy z posiadacza zależnego, przeistoczył się w posiadacza samoistnego.
W tym kontekście należało jednak wskazać, iż o ile posiadacz zależny może zmienić swoje posiadanie na samoistne, to jednak skuteczność z punktu widzenia zasiedzenia takiego przekształcenia wymaga aby uczynił to jawnie, tzn. zamanifestował zmianę w sposób widoczny dla otoczenia. Zmiana która nie została uzewnętrzniona i ograniczyła się tylko do samej świadomości posiadacza jest prawnie bezskuteczna (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07 marca 2013 r., II CSK 462/12, Lex nr 1314393).
W ocenie Sądu Okręgowego do czasu śmierciH. D.w dniu(...)r. takiej zmianyK. D. (1)nie zamanifestował.
Nie sposób było bowiem za taka manifestację uznać, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, uiszczenie podatku za gospodarstwo w dniu 18 lutego 1984 r. Wnioskodawca nie wykazał albowiem że o tej zapłacie wiedzieli pozostali współwłaściciele nieruchomości. Ale nawet jeżeli by wiedzieli, to mogło by być dla nich oczywiste, żeK. D. (1)jako osoba faktycznie korzystająca z nieruchomości, dokonuje opłat podatków.
Innych przykładów zamanifestowania przezK. D. (1)woli władania nieruchomością jak swoją, wnioskodawca nie przedstawił.
Natomiast zdaniem Sądu Odwoławczego bezspornie do zamanifestowania woli władania nieruchomością jak właściciel doszło po śmierciH. D., kiedy to mimo że odpadła kwestia opieki nad matką,K. D. (1)nadal samodzielnie korzystał ze spornej nieruchomości.
I od tego momentu można było liczyć bieg zasiedzenia na rzeczK. D. (1), ale jak już wspomniano, tylko w takim zakresie, w jakim nie był on współwłaścicielem nieruchomości.
Powyższe jednak oznaczało, że do zasiedzenia pozostałego udziału może dojść najwcześniej w dniu 11 listopada 2015 r. (zła wiaraK. D. (1)była w sprawie okolicznością bezsporną).
W konsekwencji wniosek o stwierdzenie zasiedzenia jako przedwczesny podlegał oddaleniu.
O kosztach postępowania przed Sądem Rejonowym należało orzec na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.mając na względzie, że interesyG. D.orazK. B.iT. D.były sprzeczne.
Stąd od wnioskodawcy na rzecz uczestniczek postępowania podlegało zasądzeniu 17 zł opłaty skarbowej i 1.800 zł kosztów zastępstwa prawnego (§ 7 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późń. zm.)).
Z tych też wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł jak w pkt I postanowienia.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono również na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.zasądzając odG. D.na rzecz apelującejT. D.kwotę 2.000 zł opłaty od apelacji oraz 900 zł kosztów zastępstwa prawnego (§ 7 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 6w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późń. zm.)).