Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1357/13
Data wyroku: 2014-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Ciechanowicz, Wiesława Buczek-Markowska, Szymon Pilitowski

Sygn. akt II Ca 1357/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 listopada 2014 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wiesława Buczek - Markowska (spr.)

Sędziowie:

SO Zbigniew Ciechanowicz
SR del. Szymon Pilitowski

Protokolant:

st. sekr. sąd. Dorota Szlachta

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 roku wS.
sprawy z powództwaK. K. (1)
przeciwkoL. K.,L. W. (1),A. K. (1),Ł. G., Skarbowi Państwa - Staroście(...), GminieD., Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddziałowi Terenowemu wS.,J. G. (1),D. G. (1),A. G. (1),A. K. (2),A. K. (3)iK. G.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt VI C 1/13

I
oddala apelację;

II
zasądza od powodaK. K. (1)na rzecz pozwanychJ. G. (1),A. K. (2),L. W. (2)iD. G. (1)kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego

Sygn. akt II Ca 1357/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 maja 2013 roku Sąd Rejonowy w Gryficach, w VI Zamiejscowym Wydział Cywilny z siedzibą wŁ.oddalił powództwoK. K. (1)przeciwko pozwanym: 1)J. G. (1), 2)A. K. (2), 3)A. K. (3), 4)D. G. (1), 5) Skarbowi Państwa – Staroście(...), 6)J. M. (1), 7)K. G., 8)L. K., 9)L. W. (1), 10)A. K. (1), 11)A. G. (1), 12)Ł. G., 13)D. G. (1), 14) Agencji Nieruchomości Rolnych – Oddziałowi Terenowemu wS.i 15) GminieD.- o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ( pkt I); zasądził od powoda solidarnie na rzecz pozwanych:J. G. (1),A. K. (2),J. M. (2),L. W. (1)iD. G. (1)kwotę 2.485 złotych tytułem kosztów procesu ( pkt II); zasądził od powoda na rzecz pozwanego Agencji Nieruchomości Rolnych – Oddziału Terenowego wS.kwotę 2.417 złotych tytułem kosztów procesu( pkt III); zasadził od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Starosty(...)kwotę 2.417 złotych tytułem kosztów procesu.
Wyrok został wydany w sprawie, w którejK. K. (1)- po ostatecznym sformułowaniu żądania pozwu pismem z dnia 9 listopada 2011 roku - wniósł, aby w dziale IIksięgi wieczystej (...)wykreślić Skarb Państwa jako właściciela 2/5 części i wpisaćK. K. (1)oraz w dziale IIksięgi wieczystej (...)dokonać wykreślenia spadkobiercówD. G. (1)w udziałach po 7/10 i 5/10 i wpisać jako właścicielaK. K. (1)oraz dokonać wykreślenia z księgi(...)działek nr (...)i wpisanie ich do innej księgi –(...)oraz wykreśleniedziałki nr (...)z księgi(...)i wpisanie jej do księgi(...).
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowił ustalony w sposób następujący stan faktyczny i wywody prawne:
OjciecK. K. (1)(powoda w sprawie) –K.w 1946 roku otrzymał przydział gospodarstwa rolnego wK.. Przedmiot nadania został oznaczony jako gospodarstwo rolne, a jego powierzchnię ustalono na ok. 15 ha. Obszar gospodarstwa został opisany także rodzajem użytków, wśród których były pastwiska, grunty orne i łąki. Przyznanie gospodarstwa nastąpiło na wniosek osadnika, zatwierdzony przez ówczesny urząd gminny wB.. W dniu 16 lipca 1947 roku Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego wN.wydała orzeczenie o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa położonego wK.,Gmina B.. Powierzchnię gospodarstwa oznaczono na ok. 13 ha. Nadanie zostało dokonane także na jego brataS. K.o czym świadczy nadpisanie nad linijką tekstu „2) budynki: a) mieszkalne” „wspólnie zK.S.”. Akt nadania nosi datę 9 września 1947 roku i został wystawiony przez Zarząd Gminy(...)dnia 9 września 1947 roku. W dniu 25 września 1947 roku został ponowiony poprzez dokument wystawiony przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego wN.. Wcześniej, w dniu 16 lipca 1947 roku wydane zostało orzeczenie o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa. Wniosek o przyznanie prawa własności podpisany jest przezK. K. (2). Na podstawie aktu nadania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wydało orzeczenie o jego wykonaniu w dniu 1 kwietnia 1964 roku. Powierzchnię gospodarstwa określono na 10,78 ha i oznaczono je wK.,G.D., PowiatN.. Wyspecyfikowano w nim grunty orne (6,05 ha) oraz łąki i pastwiska (3,73 ha).Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wN.złożyło wniosek do Sądu Powiatowego wS.o założenie księgi wieczystej na gospodarstwo wK.z oznaczeniem jako właścicielaK. K. (2). Wniosek nie dotyczył nieruchomości oznaczonej jako zabudowana.D. G. (1)(ojciec pozwanego –J. G. (1)) wszedł w posiadanie części nieruchomości wK.przed 1959 rokiem. Towarzyszyło temu złożenie przez niego wniosku o nadanie prawa własności zajmowanej nieruchomości. Miało to miejsce dniu 7 lutego 1950 roku.D. G. (1)uzyskał akt nadania w dniu 2 lipca 1954 roku, a po kilku latach wydano orzeczenie o jego wykonaniu. Pierwszy dokument wydała Powiatowa Komisja Ziemska, a wykonanie aktu nadania zostało zawarte w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 1 kwietnia 1964 roku. Wpis prawa własności w udziale do 2/5 nastąpił orzeczeniem Sądu Powiatowego wS.dnia 9 lipca 1964 roku. Prezydium Rady Narodowej wN.orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania potwierdziło prawo własności działki wK.oznaczonej jako 194/1 dlaK. K. (2)w 3/5 części i dlaD. G. (1)w 2/5 części.
Udział w nieruchomości przeznaczony decyzjami ówczesnej władzy publicznej dlaD. G. (1)był zakresem własności, który w pierwotnym zamierzeniu miał być przeznaczony dlaS. K.– brataK. K. (2)i stryjaK. K. (1)(powoda).S. K.nigdy nie uzyskał orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Udział dlaS. K.nie był przedmiotem omyłkowego, czy też wtórnego rozdysponowania przez miejscową Radę Narodową dlaD. G. (1). RodzinaD. G. (1)przyjechała naP.Zachodnie na przełomie lat 40-tych i 50-tych. Udział jaki został jej nadany w nieruchomości nie był przedmiotem wywłaszczenia innej osoby.D. G. (1)w 1977 roku przekazał swój udział w gospodarstwie na rzecz Skarbu Państwa. Decyzja w tym przedmiocie została wydana 15 kwietnia 1977 roku o obejmowała jako przedmiot przekazania gospodarstwo rolne o powierzchni 14,90 ha, w zamian za świadczenie rentowe. NastępnieD. G. (1)(wraz z małżonkąA.) odzyskał udział we własności budynków, zgodnie z szeroko stosowanym wówczas sposobem działania organów władzy publicznej. Decyzja w tym przedmiocie została ostatecznie wydana w dniu 18 lutego 1987 roku. Decyzją z dnia 26 marca 1980 rokuD. G. (1)przyznano prawo do korzystania zdziałki nr (...), o pow. 0,50 ha położonej wK..Stan prawny nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne wK., po wydaniu decyzji z dnia 10 sierpnia 1985 roku jest taki, iż nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...)o powierzchni 0,18 ha, składa się z dwóch osobnych przedmiotów własności: gruntu, co do którego udział w 3/5 posiadaK. K. (1), a w 2/5 Skarb Państwa, budynków co do których udział w 3/5 posiadaK. K. (1), a w 2/5 spadkobiercyD. G. (1). Dla przedmiotowej nieruchomości gruntowej Sąd Rejonowy w Gryficach prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...).
Działka nr (...)jest ujawniona wksiędze wieczystej Kw (...).
Działka nr (...)znajduje się w zasobie Agencji Nieruchomości Rolnych.Działka nr (...)idziałka nr (...)powstały w 1979 roku po tym jakD. G. (1)przekazał je na rzecz Skarbu Państwa. Obejmuje je wraz z innymi działkamiksięga wieczysta Kw (...).Działka nr (...)jest działką stanowiącą drogę i wpisaną doksięgi wieczystej Kw (...).Działka (...)nie powstała w wyniku podziałudziałki nr (...).Nieruchomość budynkowa ma założonąksięgę wieczystą Kw nr (...).W 2009 roku Starosta(...)zlecił przeprowadzenie robót geodezyjnych zmierzających do sprecyzowania powierzchni działek w miejscowościK.. Zmiany nie polegały na wywłaszczaniu z działek właścicieli, ale na określeniu korekt powierzchni. Właściciele działek zostali zawiadomieni o zakresie, podstawach i uzasadnieniu robót oraz o ich rezultatach dla określenia powierzchni działek.
Spadkobiercami poD. G. (1)zostali jego małżonkaA., a także dzieci:J.,P.,A.,J.,A.iD.. Spadkobiercami poA. G. (2)zostali synowie i córki:D.,A.,J.,J.iA.. Spadkobiercami poP. G. (1)została jego żonaK.oraz dzieciŁ. W.,L. K.,P. G. (2)iA. K. (1). Spadkobiercami poP. G. (2)zostali jego synowieŁ. G.iA. G. (1).
W tak ustalonym stanie faktycznym w ocenie Sądu Rejonowego powództwo oparte o treść art. 10 ust. 1 u.k.w.h. nie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd I instancji wskazał, iż niezgodność o jakiej mowa we wskazanym wyżej przepisie może powstać w dwóch wypadkachtj.pozaksięgowej zmiany stanu prawnego nieruchomości w sytuacji gdy po dokonaniu wpisu podmiot uprawniony według treści księgi wieczystej rozporządził swoim prawem lub gdy zmiana stanu prawnego nieruchomości nastąpiłaex legei nie została ujawnio-na. Niezgodność może powstać także w następstwie wadliwego dokonania wpisu. Wadliwość polegać może na omyłce w treści wpisu, uchybieniu przepisom prawa procesowego lub materialnego.W okolicznościach sprawy nie wystąpiła żadna z ww. sytuacji.
Powód oparł żądanie wpisu doksięgi wieczystej nr (...)siebie jako właściciela całego gospodarstwa rolnego położonego pod nr 13 wK.opierając się na pięciu dokumentach w postaci: (1) protokołu przekazania gospodarstwa – k. 16, (2) wniosku – k. 17 – 18; (3) aktu nadania – k. 19, (4) aktu nadania – k. 20 i (5) orzeczenia o wykonaniu aktu nadana – k. 21. W ocenie Sądu pierwszym i podstawowym powodem oddalenia powództwa jest fakt, że żaden z tych dokumentów nie daje uprawnienia do własności (jakiejkolwiek) nieruchomościK. K. (1). Powód oparł swoje roszczenie na dokumentach, których treść materialna oznacza jako uprawnionego jego ojca -K. K. (2). Jedynie roszczenie formułujące uprawnienie tej osoby mogłoby być analizowane jako poprawne w kontekście twierdzeń faktycznych i analizy prowadzonej w pismach powoda. Ta okoliczność, tj. uprawnienie właścicielskie ojca powoda została odnotowana w księdze wieczystej założonej w 1964 roku i takie działanie sądu wieczystoksięgowego w ówczesnym czasie i na podstawie wykazanych dokumentów było w pełni uprawnione i nie obarczone pominięciem prawa lub jego nadaniem bez podstawy materialnoprawnej.
Sąd zwrócił kolejno uwagę, iż powód ze stanu posiadania swojego ojca w latach 1947- 1959 wywodzi uprawnienie właścicielskie nieruchomości przypisane (z niewyjaśnionych przez niego względów) tylko sobie. Sąd wskazał, iż pogląd ten obarczony jest szeregiem wad i nieścisłości a następnie w kolejnych punktach uzasadnienia dokonał ich omówienia.
Po pierwsze- Sąd Rejonowy opierając się na materiale dowodowym sprawy wskazał, żeD. G. (1)złożył wniosek o nadanie mu udziału w gospodarstwie a następnie otrzymał akt nadania i w drugiej kolejności niezbędne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Podstawą wpisu do księgi wieczystej ww. osoby był zatem akt nadania udziału w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji orzeczenie o jego wykonaniu.
Po wtóre- udział w nieruchomości przeznaczony decyzjami ówczesnej władzy publicznej dlaD. G. (1)był zakresem własności, który w pierwotnym zamierzeniu miał być przeznaczony dlaS. K.. Ten ostatni nigdyS.nie uzyskał orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Zatem udział dlaS. K.nie był przedmiotem omyłkowego, czy też ponownego lub niezgodnego z prawemrozdysponowania przez miejscową Radę Narodową dlaD. G. (1)bowiem było to rozdysponowanie pierwotne z uwagi na nie objęcie go w sposób faktyczny i prawny przezS. K..
Sąd Rejonowy rozprawiając się z twierdzeniami powoda, żeS. K.otrzymał przydział „lokatorski” w budynku mieszkalnym, a nie udział w gospodarstwie wskazał, że powód pomija że akt nadania dotyczył gospodarstwa rolnego, a nie był skierowaniem do zajęcia lokalu mieszkalnego, czy też był przydziałem takiego lokalu. Sąd zwrócił przy tym uwagę, iż różne ujęcie uprawnień dwóch całkowicie tożsamych w swojej sytuacji osób nie dawałoby się pogodzić z dążeniem ówczesnej władzy publicznej do osadzania na tzw. ziemiach odzyskanych jak największej liczby osadników, a nie „lokatorów” u osadników.
Po trzecie- odnosząc się do twierdzeń powoda w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnych i aktów administracyjnych odnoszących się do uprawnieńD. G. (1)wskazał, iż powód nie dowiódł nieważności żadnej z kwestionowanych decyzji, co zresztą byłoby trudne do przeprowadzenia, bowiem traktował on je „zbiorowo” i nie odnosił swoich wypowiedzi do konkretnego aktu administracyjnego, z oparciem swoich wywodów na określonych dowodach.
Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, iż nie ma sprzeczności pomiędzy orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia 10 października 1964 roku a orzeczeniem z dnia 1 kwietnia 1964 roku. Pierwsze z orzeczeń dotyczy rozdzielonych udziałów wdziałce nr (...)dlaK. K. (2)(3/5) iD. G. (1)(2/5), a drugie niezabudowanych działek o powierzchni 9,69 ha o innej księdze wieczystej (Kw (...)).
Sąd Rejonowy podkreślił, że prawo własności ujawnione w KW Nr(...)oraz w KW nr(...)opiera się na prawomocnych decyzjach administracyjnych. Sąd powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9.10.2007 roku wskazał, że sąd powszechny w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest związany decyzją administracyjną dopóty dopóki nie zostanie ona uchylona, bądź zmieniona we właściwym postępowaniu administracyjny. Sąd wyjaśnił przy tym, iż „związanie sądu" rozumie się obowiązek uwzględnienia przez sądy powszechne stanu prawnego wynikającego z decyzji administracyjnej i odnoszącego się do sfery stosunków, które zostały poddane uregulowaniu na drodze postępowania administracyjnego.
Sąd Rejonowy wskazał, że wywody powoda dotyczące pozostałych sfer „niezgodności” pomijają, że Kw nr(...)założona została wyłącznie dla nieruchomości gruntowej, tj.działki nr (...). Właścicielem tej działki są:K. K. (4)w udziale 3/5 oraz Skarb Państwa w udziale 2/5. Z dokumentów nie wynika, że jest on wyłącznym właścicielemdziałki nr (...). Tym samym żądanie uzgodnienia KW nr(...)polegające na wykreśleniuD. G. (2),A. K. (2),A. K. (3),J. M. (1),P. G. (1)iJ. G. (1)- jako właścicieli zabudowań stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności w udziale 2/5 części i wpisanie w to miejsce w udziale 2/5 częściK. K. (1)jako właściciela tych zabudowań oraz wykreślenie Skarbu Państwa jako właściciela gruntu w udziale do 2/5 i wpisanie w to miejsceK. K. (1), s.K.jako właściciela gruntu w udziale 2/5 jest bezzasadne. Nie można przyjąć, że zasadne byłoby orzeczenie o wykreśleniu wpisów własności dotyczących budynków w sytuacji, gdy księga nie ujawnia takich wpisów.
W ocenie Sądu żądanie określone w dalszej części pisma z dnia 15 czerwca 2010 roku nie ma podstaw, bowiemdziałka nr (...)jest ujawniona wksiędze wieczystej KW Nr (...). Nadto z treści żądania określonego w pkt 3 pisma nie wynika jaka jest podstawa żądania zmiany właściciela. Sąd zwrócił uwagę, iż stan prawny nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne wK., jest taki, iż nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...), o powierzchni 0,18 ha, składa się z dwóch osobnych przedmiotów własności: gruntu, co do którego udział w 3/5 posiadaK. K. (1), a w 2/5 Skarb Państwa i budynków co do których udział w 3/5 posiadaK. K. (1), a w 2/5 spadkobiercyD. G. (1)(ujętych w innej księdze wieczystej). Dla przedmiotowej nieruchomości gruntowej Sąd Rejonowy w Gryficach prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...).
Odnosząc się do kwestii żądania przepisaniadziałek nr (...)doksięgi wieczystej Kw (...)oraz przepisaniadziałki nr (...)z księgiKw (...)do księgiKw (...), Sąd wskazał, iż powód pominął fakt, że przenoszenie działek między księgami nie jest w istocie „uzgadnianiem” ich treści (w tym zakresie powinien składać zwykłe wnioski o wpis do księgi wieczystej lub o jej założenie).Działka nr (...)jest ujawniona wksiędze wieczystej Kw (...)i nie ma w jej treści żadnej niezgodności.Działka nr (...)znajduje się w zasobie Agencji Nieruchomości Rolnych.Działka nr (...)idziałka nr (...)powstały w 1979 roku, po tym jakD. G. (1)przekazał je na rzecz Skarbu Państwa. Obejmuje je wraz z innymi działkamiksięga wieczysta Kw (...)i nie ma w jej treści żadnej niezgodności.Działka nr (...)jest działką stanowiącą drogę i wpisana jest doksięgi wieczystej Kw (...). Nieruchomość budynkowa objęta współwłasnością stron procesu ma założonąksięgę wieczystą Kw nr (...)– i tak jak w przypadku działki gruntowej w treści księgi nie ma niezgodności podlegającej ustaleniu, jak tego domaga się powód. Sąd zwrócił uwagę, iż wnioskowane ustalenia są niemożliwe do przeprowadzenia również z uwagi na ich nieprecyzyjność i nie określenie kogo miałyby dotyczyć wpisy właścicielskie. Powód we wszystkich tych żądaniach posługuje się określeniem uprawnionego określając go mianem:(...). Powód konsekwentnie zaciera w swoich wystąpieniach różnicę w sytuacji i uprawnieniach swojego ojca i swoich, posługując się ogólnym oznaczeniem uprawnionego jako(...). Sąd zwrócił uwagę, iż powód na etapie zgłaszania omawianych żądań dysponował pomocą prawną kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, a zatem nie działał w nieświadomości swojego braku precyzji lub zamierzonego zrównania uprawnień swoich i nie żyjącego ojca. Sąd zwrócił uwagę, iż przepisywanie działek do ksiąg wieczystych powinno odbyć się w postaci zwykłego wniosku a nie w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Sąd dodał przy tym, iż całkowicie niezasadne jest drogą uzgadniania księgi, „wzbogacanie” jej o dodatkowe działki, dotychczas w niej nie ujęte. Tak jest w przypadkudziałki nr (...), którą powód upatruje sobie jako przedmiot swojej własności.Księga wieczysta (...)w jakiej się znajduje posiada spójny zestaw podstaw wpisów i żadna z nich nie dotyczy powoda. Odpisksięgi wieczystej (...)(k. 420 – 423) wskazuje, że przesłanką prawną ujęcia w niejdziałek (...)było przekazanie gospodarstwa rolnego przezD. G. (1)na Skarb Państwa. Niezrozumiałe zatem w ocenie Sądu jest zastępowanie wpisu właścicielskiego Skarbu Państwa wpisem powoda lub usuwanie działek z księgi i wpisywanie ich do ksiąg, w których właścicielem byłby powód. W przypadkudziałki nr (...)zestaw podstaw wpisów wynika z pierwotnego przydziału gospodarstwa rolnego dla dwóch osadników ojca powoda iD. G. (1)(odpisksięgi wieczystej (...)– k. 424 – 426). Księga dotycząca budynku również nie zawiera wpisów ujawniających niezgodność z historycznie ukształtowanym stanem. Księga(...)zawiera wpisy dotyczące dróg i oparcie żądania co do zawartych w niej działek na podanej przez powoda argumentacji całkowicie odbiega od słuszności i treści księgi. Być może w numeracjidziałek (...)jest mylące podobieństwo, ale to w najmniejszej mierze nie przesądza za tym, aby powód wszedł w jej własność na zasadzie uzgadniania treści księgi wieczystej kompleksu działek drogowych skupionych w tej księdze.
Fakt wspólnego nadania nieruchomości wK.dla ojca powoda i ojca pozwanych obrazują dwa zespoły dokumentów zawarte w teczkach prowadzonych przez GminęD.. W szczególności dokument z k. 25 z teczki oznaczonej nr 21 / 414, którym jest protokół podziału przestrzeni gospodarstwa do wspólnego użytku przez współwłaścicieli. W tym dokumencie zawarta jest istota wspólności prawa i współwłasności oraz podziału elementów funkcjonalnych gospodarstwa do użytku przezD. G. (1)iK. K. (2). Ten element w ocenie Sadu I instancji pomija powód w swoim toku myślowym, a eliminując go wskazuje na nieprawidłowe wnioski, co czyni jego żądania niezasadnymi.
W końcowej części uzasadnienia Sąd wskazał, iż pogląd i dążenia powoda nie są do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelacjęod powyższego wyroku wywiódł powód, który zaskarżając go w całości zarzucił mu:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 roku – O ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych - poprzez jego niezastosowanie dla stwierdzenia niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w odniesieniu do ujawnionego w nim właściciela, w sytuacji gdy na mocy ww. przepisów poprzednik prawny powoda stał się z mocy prawa właścicielem całego gospodarstwa;
2.  naruszenie art. 10 u.k.w.h. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w następstwie uznania, że w okolicznościach sprawy nie zachodzi żadna z sytuacji, o których mowa w tym przepisie, w sytuacji gdy wadliwość taka powstała na skutek wadliwego dokonania wpisu wynikającego z uchybienia przepisom prawa materialnego tj. dekretu z dnia 6.09.1951 r.,
3.  nierozpoznanie istoty sprawy wskutek braku zbadania merytorycznej podstawy powództwa określonej w piśmie pełnomocnika powoda z dnia 9.11.2011 r., opartej na przepisach dekretu z dnia 6.09.1951 r.;
4.  sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającego na przyjęciu, że nadanie gospodarstwa wK.na mocy Orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego wN.z dnia 16.07.1947 r., o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa rolnego nastąpiło także na rzecz brataK. K. (2)a także, że udział w nieruchomościD. G. (2)– poprzednika prawnego pozwanych był zakresem własności, który w pierwotnym zamierzeniu miał być przeznaczony dlaS. K.;
5.  naruszenieart. 233 §1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolność w jego ocenie co skutkowało wyprowadzeniem błędnych wniosków mających wpływ na wynik rozstrzygnięcia w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym;
6.  naruszeniaart. 98 §3 k.p.c.oraz §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (….) na skutek zasadzenia na rzecz pozwanej agencji Nieruchomości Rolnych zwrotu kosztów w wysokości pełnej stawki, w sytuacji gdy wniesiono o zasądzenie tych kosztów w wysokości niższej niż minimalna.
Tak zarzucając apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uzgodnienie treściksięgi wieczystej nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym w sposób określony w piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2011 roku oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie przez Sąd istoty sprawy.
W odpowiedzi na apelację pozwaniJ. G. (2),A. K. (2),L. W. (1)iD. G. (1)wnieśli o jej oddalenie i zasadzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.
Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż sprawie nie wystąpił stan niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a tym samym wyrażoną przez ten Sąd ocenę prawną żądania pozwu. Powyższej konkluzji o trafności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji nie mogły zmienić zarzuty apelacyjne. Wbrew twierdzeniom apelującego Sąd I instancji dokonał prawidłowej, rzetelnej, a także nie przekraczającej ram wyznaczonych przepisemart. 233 k.p.c.oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynik której posłużył mu do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do merytorycznej oceny zasadności zgłoszonego przez powoda żądania, które to ustalenia Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.
W tej sytuacji nie zachodzi konieczność ich powielania w treści niniejszego uzasadnienia.
Najdalej idącym zarzutem apelacji był zarzut nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy, która - w ocenie apelującego - polegała na nieodniesieniu się przez Sąd I instancji do żądania powoda zgłoszonego w piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2011 roku. Zarzut ten nie znalazł uznania Sądu Okręgowego, albowiem - wbrew odmiennej ocenie apelującego - Sąd Rejonowy odniósł się i rozpoznał merytorycznie każde zgłoszone i dodane w toku procesu przez powoda żądanie, nie czyniąc wyjątku również w zakresie tego zgłoszonego we wskazanym wyżej piśmie procesowym.
Pomimo tego, że powód w pierwszej kolejności podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego, zaś w dalszej procesowego, ich ocena nastąpi w odwrotnej kolejności, gdyż ocena prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego może być dokonana jedynie po uprzednim ustaleniu, że ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, zostały dokonane zgodnie z przepisami prawa procesowego.
Odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wskazania wymaga, iż skutecznie naruszenie tej regulacji, może nastąpić wyłącznie poprzez wskazanie tego jaki konkretnie dowód mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy sąd uznał za wiarygodny i mający moc dowodową albo za niewiarygodny i niemający mocy dowodowej, i w czym przy tej ocenie przejawia się naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2002 r. sygn. I CKN 132/01, Lex nr 53144). Apelacja powoda tak wymaganych zarzutów nie przedstawia. Apelujący zarzucił wszak naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c., tym niemniej ograniczył się wyłącznie do wskazania, że sąd nie rozważył wszechstronnie materiału dowodowego, że jego ocena była dowolna i skutkowała wyprowadzeniem błędnych wniosków. Apelujący nie sprecyzował na czym ów brak „wszechstronności” polegał, jaką część materiału sąd pominął nie mówić już o tym, że nie podjął także próby wskazania, jakim zasadom logiki i doświadczenia życiowego uchybił.
Sąd II instancji nie podzielił także twierdzeń apelującego, by z orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego wN.z dnia 16.07.1947 r. (k.19 akt sprawy, tom I) dało się wyprowadzić inny wniosek aniżeli ten, że nadanie to zostało dokonane także na rzecz brataK. S. (1)K.. Wynika to wprost z treści wskazanego dokumentu, w którym stwierdza się wyraźnie, że nadanie gospodarstwa rolnego następuje cyt. „wspólnie zK. S. (2)”. Przepisydekretu z dnia 06 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, nie przywidywały możliwości nadania (w akcie nadania) praw do samych zabudowań. Dlatego też ustalenia Sądu I instancji należy uznać w tym zakresie za prawidłowe, zaś zarzuty powoda za bezpodstawne. PonadtoS. K.nigdy nie uzyskał orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, stanowiący dokument, który - co wymaga podkreślenia i zostanie szerzej omówione w dalszej części uzasadnienia - ma znaczenie kluczowe dla określenia zakresu, ustalenia i przypisania prawa własności w ówcześnie obowiązującym porządku nabywania własności na ziemiach odzyskanych. Skutkiem powyższego udział, który w pierwotnym założeniu miał być w przyszłości przedmiotem jego własności, został rozdysponowany w sposób pierwotny na rzeczD. G. (1). Wbrew twierdzeniom apelacji, ta decyzja organu administracji nie miała charakteru rozdysponowania omyłkowego, czy też niezgodnego z prawem jak zdaje się wywodzić strona powodowa.
W ocenie Sądu Okręgowego, za pozbawiony uzasadnionych podstaw uznać należało także kluczowy dla apelacji zarzut naruszenia przez sąd I instancjiart. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 06 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Został on oparty przez apelującego na przekonaniu, że na mocy aktu nadania z 25.09.1947 roku całość gospodarstwa rolnego położonego w(...), została przyznanaK. K. (2). Ponadto z dokonanej przez skarżącego interpretacji uregulowania zawartego w art. 2 ust. 1 i 2 ww. dekretu - stanowiącego o nabyciu z mocy prawa własności gospodarstwa rolnego przez osoby, które do dnia wejścia w życie wskazanej regulacji tj. do dnia 7.09.1951 roku, były posiadaczami gospodarstwa rolnego, prowadziły je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej - wynikało, żeK. K. (2)z datą, tj. z dniem 7.09.1951r. z mocy prawa nabył własność całego gospodarstwa. Skutkiem powyższego - zdaniem powoda - w dacie wydania aktu nadania na rzeczD. G. (1), poprzednik prawny powodaK. K. (2)był już właścicielem gospodarstwa rolnego i jego własność nie mogła zostać nabyta przezD. G. (1).
Rozpoznając ten zarzut apelacji - w ocenie Sądu Okręgowego - pokreślić należy, iż do dnia wejścia w życie dekretu, tj. do dnia 07.09.1951 roku, nie było w obowiązującym wówczas porządku prawnym regulacji, w oparciu o którąK. K. (2)mógł nabyć własność gospodarstwa rolnego, które prowadził osobiście, jak i przez członków swojej rodziny. Zatem nieruchomość, która została jemu nadana mocą aktu nadania z 25.09.1947r., wydanego w trybiedekretu z 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska(Dz. U. R.P. Nr 49, poz. 279), nie mogła na podstawie tylko tej decyzji stanowić przedmiotu własności. Przedmiotowy akt nadania - co nie jest sporne w doktrynie - był jedynie podstawą do nabycia przezK. K. (2)posiadania w dobrej wierze takiego gospodarstwa, było to bowiem nabycie pierwotne.
Uszło nadto uwadze apelującego, że poświadczenie prawa własności w zakresie określenia osób uprawnionych, powierzchni gruntów i innych składników, które tym prawem własności zostały objęte, następowało w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania (art. 5 ust. 1 Dekretu z 07.09.1951 roku).
Podkreślić przy tym należy, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji, że także na rzeczD. G. (1)został wydany najpierw akt nadania w dniu 2.07.1954 roku, a następnie w tym trybie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w dniu 1.04.1964r. (vide : k.2 zb. dok.Kw (...)). Dlatego też z całym przekonaniem należy wskazać, że uprawnienia poprzedników prawnych powoda i spadkobiercówD. G. (1)do spornego gospodarstwa, miały taką samą moc prawną, niezależnie od tego, w jakim czasie wydany został akt nadania każdemu z nich.
Ponadto słusznie zostało podniesione w odpowiedzi na apelację, że akt nadaniaK. K. (2)z dnia 25.09.1947 r. zawierał jasne pouczenie, że ujawnienie prawa własności nadanej nieruchomości w księgach wieczystych nastąpi po ustaleniu ceny nabycia i granic danego gospodarstwa- w formie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
Rozpoznając niniejszą sprawę nie można było stracić z pola widzenia znaczenia i rangi orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Art.6 ust. 1 ww. Dekretu wskazuje wprost, że granice gospodarstw oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania i tylko na jego podstawie możliwe jest dokonanie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej. Zatem - co słusznie wskazuje apelujący - nabycie prawa własności gospodarstwa rolnego następowało z mocy prawa, zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 roku – O ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Jednakże wymagało ono każdorazowo wydania decyzji administracyjnej - orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, która poświadczała to prawo własności, ustalała także granice i obszar nadanego gospodarstwa, która mogła się różnić od obszaru wskazanego w akcie nadania z uwagi na brak odpowiednich urządzeń pozwalających na dokładne określenie tej powierzchni. Nierzadko bowiem obszar nieruchomości nadawanej osadnikowi odmierzany był za pomocą kroków. Stąd w akcie nadania z 25.09.1947r. wskazano, żeK. K. (2)nadano grunty „około 13 ha”. Ustawodawca od początku zdawał sobie sprawę, że akt nadania określający w taki niedokładny sposób powierzchnię nieruchomości, nie może stanowić podstawy do nabycia własności tej nieruchomości i przewidział konieczność wydania w przyszłości odpowiedniej regulacji w tym przedmiocie.
Stąd - zdaniem Sądu Okręgowego - nieuzasadnione jest upatrywanie przez powoda naruszenia prawa własności gospodarstwa nadanego jego ojcu poprzez określenie innej powierzchni wskazanej w akcie nadania z 1947r. od powierzchni, jaka wynika z orzeczenia o wykonaniu tego aktu nadania, gdyż powierzchnia ta w akcie nadania z 1947 roku wskazana została jedynie szacunkowo, a ostateczne ustalenie granic następowało w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania. Nie był to zatem dokładny obmiar, bowiem - o czym już była mowa - akt nadania z założenia przenosił li tylko posiadanie nieruchomości, a nie jej własność. Ponadto, w tym samym akcie zawarte zostało pouczenie - co uszło uwadze apelującego, że „ujawnienie prawa własności nadanego gospodarstwa w księdze wieczystej nastąpi po ustaleniu ceny nabycia i określeniu granic-art. 30, 31, 32 i 33 dekretu z 6.09.1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwa na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego wolnego Miasta Gdańska”. Zatemprawo własności miało zostać stwierdzone dopiero w wyniku wydania kolejnych decyzji, w których nastąpić miało oszacowanie i ustalenie granic gospodarstw rolnych. Taki charakter miało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, które w stosunku doK. K. (7)zostało wydane przez Prezydium Rady Narodowej wN.w dniu 1.04.1964 roku i określało jego prawo własności do powierzchni 10,78 ha z czego 6,05 ha stanowiły grunty orne a 3,73 ha pastwiska ( k. 21 verte, Tom I).Powyższy dokument stał się kolejno podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej (k. 22 akt sprawy).
Treść apelacji wskazuje ponadto, iż powód nie przyjmuje do swojej wiadomości, że - jak słusznie zauważa Sąd I instancji - poprzednik prawny pozwanych również został ujawniony w treści księgi wieczystej na podstawie orzeczeń organów administracji publicznej wydanych na podstawie i w granicach przepisów prawa w tym okresie obowiązujących. Prawidłowo Sąd Rejonowy przywołał uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 9.10.2007 r., sygn. akt III CZP 46/07, którą Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni akceptuje, iż w sprawie o ustalenie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany decyzją administracyjną i nie może jej w tym postępowaniu podważać. Sąd był zatem związany wydanymi orzeczeniami o wykonaniu aktu nadania nieruchomości, które nigdy nie zostały podważone przez powoda we właściwym postępowaniu administracyjnym.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, iż wpisy wksiędze wieczystej nr Kw (...)zostały dokonane na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych, które nigdy nie zostały przez strony postępowania podważone, skutkiem czego nie można mówić o tym, by stan prawny wynikający z treści przedmiotowych Kw, powstał na skutek wpisu wadliwego, czy dokonanego z uchybieniem prawa materialnego, które uzasadniały by żądanie oparte o treści art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Stąd też słusznie Sąd Rejonowy oddalił powództwo w zakresie żądania powoda, aby z działu IIksięgi wieczystej (...)wykreślić Skarb Państwa jako właściciela 2/5 części i wpisać w to miejsceK. K. (1)oraz żądania, aby z działu IIksięgi wieczystej (...)dokonać wykreślenia spadkobiercówD. G. (1)w udziałach po 7/10 i 5/10 i wpisać jako właścicielaK. K. (1).
Odnosząc się z kolei do kolejnych żądań powoda, treścią których żądał on uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie zksięgi wieczystej o numerze (...)działki (...)i wpisanie ich do księgi o numerze(...)oraz uzgodnienia treści księgi poprzez wykreślenia zksięgi wieczystej nr (...)działki gruntu 194 i ujawnienie go wksiędze wieczystej numer (...), to całkowicie nieuprawnione - w ocenie Sądu Odwoławczego - jest, aby można było jedynie w oparciu o twierdzenia powoda, że jego ojciec był właścicielem wymienionych działek, bez przedłożenia stosownych dokumentów na tę okoliczność, dokonać uzgodnienia treści tych ksiąg wieczystych zgodnie z żądaniem powoda. I tak w przypadkudziałki nr (...), którą powód upatruje sobie jako przedmiot swojej (a przedtem swojego poprzednika prawnego) własności, to wskazać należy, iżksięga wieczysta (...), w jakiej ujawnione są te działki, posiada spójny zestaw podstaw wpisów i żadna z nich nie dotyczy powoda. Przesłanką prawną ujawnienia w tej księdzedziałek (...)było przekazanie gospodarstwa rolnego przezD. G. (1)na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o odpowiednie decyzje, których zasadności powód nie kwestionuje. Niezrozumiałe zatem - w ocenie Sądu Odwoławczego - jest żądanie powoda odłączeniadziałek (...), stanowiących obecnie własność i włączenia ich do księgi wieczystej, w której jako właściciel jest wskazany powód, w oparciu o omawiany powyżej akt nadania z 1947r.Działka nr (...)idziałka nr (...)powstały w 1979 roku, po tym jakD. G. (1)przekazał je na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowe działki wraz z innymi działkami ujawnione są wksiędze wieczystej Kw (...)z wpisem prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Starosty(...). Analiza dokumentów znajdujących się w zbiorze tej Kw wskazuje, że nie ma w jej treści żadnej niezgodności.
Podobna sytuacji występuje w związku z żądaniem powoda odłączeniadziałki nr (...)z księgiKw (...)i włączenia jej do księgiKw (...), która prowadzona jest dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącego. Księga(...)prowadzona jest bowiem dla nieruchomości - działek stanowiących drogi, a ich nabycie przez GminęD.wynika z decyzji znajdujących się w zbiorze dokumentów przedmiotowej Kw, których zasadności powód nawet nie zakwestionował w niniejszym postępowaniu. Stąd żądanie odłączenia wskazanej przez powoda działki tylko na tej podstawie, że powód twierdzi, że stanowiła ona własność jego ojca, jawi się jako oczywiście niezasadne .
Dla porządku Sąd Okręgowy pragnie również wskazać, iż przy ocenie żądania w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie mają zastosowania zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Doprowadzenie księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego zaufanie do niej ma cel nadrzędny i interes publiczny wynikający z funkcji ksiąg wieczystych sprzeciwia się możliwości uwzględnienia powództwa bądź jego oddalenia tylko z tej przyczyny, że kłóci się ono z zasadami współżycia społecznego (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2006 roku, sygn. akt IV CSK 113/06).
Za pozbawione uzasadnionych podstaw w ocenie Sądu Odwoławczego uznać należało także zarzuty apelacji skierowane przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach postępowania przed Sądem I instancji. Przepisy postępowania cywilnego, jako zasadę przewidują odpowiedzialność względem przeciwnika procesowego za wynik postępowania. Jej wyrazem jestart. 98 §1 i 3 k.p.c.stanowiący o obowiązku zwrotu przez stronę przegrywającą kosztów przeciwnika poniesionych przez niego w związku z dochodzeniem praw lub podjęciem obrony.
W związku z tym, że żądanie powoda zostało oddalone w całości, a jego przeciwnicy procesowi byli w większości reprezentowani prze zawodowych pełnomocników:J. G. (2),A. K. (2),J. M. (2),L. W. (1)- reprezentowani przezA. O.( pełnomocnictwa karta : 92, 328, 326, 324, 467; dowody uiszczenia opłaty od dokumentu pełnomocnictwa: k. 93, 329, 327, 325, 468); Skarb Państwa – Starosta(...)przez radcę prawnegoA. H.(pełnomocnictwo k. 112), Skarb Państwa – Agencja Nieruchomości Rolnych w O/T wS.przez radcę prawnegoW. S.- to należał im się zwrot kosztów zastępstwa procesowego ustalonych w na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (w przypadku adwokata) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (….) a także zwrot opłaty skarbowej od każdego dokumentu pełnomocnictwa w wysokości po 17 złotych.
Argumentując jak powyżej Sąd nie znalazł podstaw do zmiany wyroku Sądu Rejonowego także w zakresie w pkt. II, III i IV.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego zapadło w oparciu o normęart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.Koszty postępowania odwoławczego objęły wynagrodzenie pełnomocnika pozwanych w kwocie 600 zł obliczone na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( §6 pkt 5 w zw. z §8 pkt 8 w zw. z §13 ust. 1 pkt 1 ). Koszty zasądzone zostały w punkcie II wyroku.