Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 115/14
Data wyroku: 2014-04-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tadeusz Nowakowski, Jolanta Solarz, Franciszek Marcinowski
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 §2,3 i 4k.c.

Sygn. akt I ACa 115/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Solarz (spr.)

Sędziowie:

SSA Tadeusz Nowakowski
SSA Franciszek Marcinowski

Protokolant:

Teresa Wróbel - Płatek

po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2014 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaD. M.,M. M.,P. M.iI. M.
przeciwkoTowarzystwu (...) S.A.z/s wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów i strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt I C 351/13

1

    zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że termin od jakiego liczone są ustawowe odsetki ustala na 5 stycznia 2013 r., nie naruszając dalszych postanowień tego punktu oraz w punkcie II, w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów:D. M.,P. M.iM. M.rentę uzupełniającąw kwotach po 276 zł (dwieście siedemdziesiąt sześć) od dnia 10 czerwca 2013 r. w miejsce tego świadczenia wypłacanego przez stronę pozwaną, płatne do dnia 15-go dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkamiw razie opóźnienia w płatności, a dalej idące powództwo oddala;

2
oddala apelację powodów w pozostałym zakresie, a apelację strony pozwanej w całości;

3
znosi wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 października 2013 roku Sąd Okręgowy w Opolu zasądził od pozwanejTowarzystwa (...) S.A.z/swW.na rzecz powodówI. M.,D. M.,M. M.i −P. M.kwoty po 60 000 zł ( pkt I), oddalił powództwo w pozostałej części(pkt II) i zasądził od pozwanegoTowarzystwa (...) S.A.z/s wW.na rzecz powodówI. M.,D. M.,M. M.,P. M.kwotę 9171 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu (pkt III).
Sąd Okręgowy rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących istotnych ustaleniach faktycznych:T. M.− mąż powódkiI. M.i ojciec powodówP. M.,D. M.iM. M.zmarł w wyniku obrażeń doznanych w wypadku komunikacyjnym z 11 sierpnia 2012 roku, spowodowanego przezP. P. (1), który kierował samochodem osobowym markiB.i posiadał ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej u strony pozwanej.
T. M.z wykształcenia był ślusarzem, ukończył kurs spawacza,a przez dłuższy okres czasu pracował w branży budowlanej jako zbrojarz, a jego wynagrodzenie stanowiło źródło utrzymania rodziny. W roku 2010T. M.osiągnął roczne dochody w wysokości 32.663,00 zł, tj. 2722 zł miesięcznie, a nadto uzyskiwał dochody oficjalnie nie ewidencjonowane, świadcząc usługi budowlane,a we wcześniejszych latach wyjeżdżał do pracy za granicę. PowódkaI. M.nie pracowała, sprawując opiekę na małoletnimi dziećmi. Po śmierciT. M.sytuacja życiowa i materialna powodów diametralnie się zmieniła, na powódkęI. M.spadł ciężar zapewnienia materialnego bytu czteroosobowej rodziny. Powódka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z powodu konieczności sprawowania opieki nad małoletnim powodemM. M.powódka nie może w chwili obecnej podjąć pracy zarobkowej. Małoletni powód − z uwagi na śmierć ojca, wymaga szczególnej troski ze strony jedynego rodzica, jakim jest matka. Bardzo przeżył śmierć ojca, nie może zrozumieć dlaczego tata nie wraca do domu.
Powodowie utrzymują się obecnie z renty z ZUS w wysokości 869,54 zł łącznie dla powódkiI. M.oraz małoletnich powodów w wieku 16,15,2 lata,a także z renty wyrównawczej przyznanej przez pozwaną małoletnim powodom decyzją z dnia 11.02.2013 r. w kwocie po 135,47 zł. Na jesieni 2012 r. z Ośrodka Pomocy(...)wO.powódce przyznano świadczenie pieniężnena zakup posiłków w ramach programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” w kwocie 360zł jednorazowo, a także dodatek do zasiłku rodzinnegow okresie od 11.08.2012r. do 31.10.2012r. naP. M.iM. M.w łącznej kwocie 340 zł. Powódka otrzymała także od dnia 1 września 2012r. zasiłek okresowy w wysokości 367 zł, a od 1 października 2012r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wysokości 577 zł.
Śmierć męża i ojca jej dzieci wywołała u powódkiI. M.depresyjne przeżywanie jego nieobecności, obniżony nastrój, głębokie uczucie osamotnienia, ciągły smutek i żal, przygnębienie i osłabienie energii życiowej, ponieważ straciła oparcie, jakie miała w mężu. Małoletnie dzieci zmarłegoT. M.zostały pozbawione ojcowskiej troski oraz szansy na normalne, szczęśliwe i beztroskie dzieciństwo w pełnej rodzinie.
Szkoda została zgłoszona stronie pozwanej pismem z dnia 24.09.2012 r.,a pozwana pismem z dnia 05.10.2012. potwierdziła przyjęcia zawiadomieniao szkodzie i zażądała przedstawienia dodatkowych dokumentów. W piśmie z dnia 02.11.2012 r. pozwana poinformowała powodów, że roszczenia związane ze śmierciąT. M.nie mogą zostać rozpatrzone w terminie 30 dni od ich zgłoszenia. Pismem z dnia 07.11.2013 r. pełnomocnik powodów uzupełnił dokumentację, a następnie pismem z dnia 14.01.2013 r. wezwał pozwanądo zapłaty. Pozwana przyznała każdemu z powodów zadośćuczynienie w wysokości 30.000 zł oraz odszkodowanie z tytułu pogorszenia się sytuacji życiowej po śmierci osoby bliskiej w wysokości 30.000 zł, a każdemu z małoletnich powodów przyznano rentę alimentacyjną w wysokości 135,47 zł.
Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części, przy czym odpowiedzialność strony pozwanej nie była kwestionowana, a sporna pomiędzy stronami była wysokość adekwatnego w rozumieniuart. 446 § 4 k.c.zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek śmierciT. M., jak również wysokość dochodzonego przez powodów na postawieart. 446 § 2 i 3 k.c., odszkodowania i renty.
Oceniając rozmiar krzywdy Sąd Okręgowy miał na uwadze więź łączącą powodów z tragicznie zmarłymT. M., przeżycia związane z tym wydarzeniem, tj. ból po stracie męża i ojca, fakt, że małoletnie dzieci zostały pozbawione ojcowskiej troski oraz szansy na normalne, szczęśliwe i beztroskie dzieciństwo w pełnej rodzinie, brał również pod uwagę aktualną praktykę orzeczniczą co do wysokości przyznawanych zadośćuczynień za krzywdę polegającą na utracie bliskiej osoby.
Ostatecznie Sąd doszedł do wniosku, że adekwatną dla doznanej krzywdy powodów jest kwota 60.000 zł dla każdego z powodów, zatem uwzględniając,iż strona pozwana wypłaciła po 30.000 zł na rzecz z każdego z powodów z tytułu zadośćuczynienia, Sąd zasądził na rzecz każdego z powodów kwoty po 30.000 zł wraz z odsetkami od 12.02.2013r. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek oparte zostało na przepisachart. 817 k.c.art. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.Pozwana decyzją z dnia 11.02.2013r. uwzględniła częściowo żądanie powodów w zakresie żądania zadośćuczynienia, dlatego, według Sądu I instancji, uznać należało,iż pozwana pozostawała w zwłoce z zapłatą dalszego należnego powodom zadośćuczynienia od dnia 12.02.2013r.
W ocenie Sądu, łączna kwota zadośćuczynienia przyznana powodom stanowi właściwą rekompensatę za cierpienia i ból po stracie męża i ojca. Nie jest ona nadmierna i jest właściwa ze względu na cele zadośćuczynienia. Dalej idące roszczenie powodów Sąd oddalił jako zbyt wygórowane i nie mające uzasadnieniaw okolicznościach sprawy.
Odnosząc się do roszczenia powodów o odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmierciT. M.na podstawieart. 446§ 3 k.c., Sąd I instancji wskazał, że przy ocenie pogorszenia sytuacji życiowej, znaczenie mają zarówno ujemne następstwa o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym w sferze dóbr niematerialnych uprawnionego wywołanych przez śmierć osoby bliskiej, już istniejące oraz dające się przewidzieć w przyszłościna podstawie zasad doświadczenia życiowego, a dla okoliczności podlegające uwzględnieniu muszą nawiązywać do tych, jakie istniałby, gdybyT. M.nadal żył. Jednocześnie ponieważ powodowie dochodzili odszkodowaniai zadośćuczynienia, cierpienia psychiczne powodów związane z utratą osoby najbliższej, zostały uwzględnione w ramach przyznanego zadośćuczynienia.
Sąd Okręgowy wskazał, ze sytuacja życiowa powodów należących do kręgu osób najbliższych zmarłemu pogorszyła się w sposób znaczny, tak pod względem materialno-bytowym, jak i emocjonalnym, a skutki tej zmiany odczuwane są przez powodów obecnie, i będą również odczuwalne dla nich w przyszłości. PowódkaI. M.utraciła bliską osobę, dającą jej realną możliwość polepszenia warunków życia, bowiem jej mąż był człowiek młodym w chwili śmierci miał 37 lat, sprawnym,o licznych umiejętnościach i mógł zapewnić żonie godziwe zabezpieczenie.
Zdaniem Sądu Okręgowego, adekwatną do pogorszenia się sytuacji życiowej powódki jest kwota 60.000 zł i uwzględniając wypłacone przez stronę pozwanąkwoty, tj. 30.000 zł Sąd zasądził na rzecz powódki kwotę 30.000 zł wraz z odsetkami 12.02.2013r. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek oparte zostało na przepisachart. 817 k.c.art. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.Pozwana decyzją z dnia 11.02.2013r. uwzględniła częściowo żądanie powodów w zakresie żądania odszkodowania, dlatego też Sąd uznał, iż pozwana pozostawała w zwłoce z zapłatą dalszego należnego powodom zadośćuczynienia od dnia 12.02.2013r.
W odniesieniu do dzieci Sąd Okręgowy zauważył, że w chwili śmierci ojca małoletni powodowieP.iD.mieli 15,14 lat, natomiast małoletni powódM.miał zaledwie 20 miesięcy, a utrata w tak młodym wieku ojca jest stratą szczególnie dotkliwą, rzutującą na pogorszenie się jego sytuacji życiowej w wielu aspektach, nie tylko czysto materialnych, ale także psychicznych, skutkujących trudnościami adaptacyjnymi, a w konsekwencji wpływających na całe ich dalsze życie, bowiem w okresie dorastania, powodowie pozbawieni zostali stycznościz męskim wzorcem. Utrata drugiego rodzica niesie gorszą perspektywę budowania dorosłości, bowiem powodowie nie będą już mogli liczyć na wsparcie emocjonalne czy też materialne z jego strony.
Powodowie w tak młodym wieku stali się zagrożeni pod względem materialnym, od śmierci ojca powodów utrzymuje tylko matka, a uzyskiwane w ten sposób dochody są o wiele niższe niż te, które uzyskiwane były przez ojca i które uzyskiwane byłyby w dalszej perspektywie przez oboje rodziców. Tym samym środki na rozwój edukacyjny powodów są skromniejsze, w związku z czym mają one mniejsze możliwości rozwoju.
Sąd Okręgowy uznał, iż stosownym odszkodowaniem dla wszystkich trzech małoletnich powodówP.,D.iM.będzie kwota po 60.000 zł na każde z nich, jednakże po uwzględnieniu wypłaconej przez stronę pozwaną kwoty,tj. 30.000 zł wraz z odsetkami, tak jak w stosunku doI. M.od 12.02.2013r.
Roszczenie o zasądzenie renty po 500 zł na każdego z powodówSąd I instancji oddalił, uznając je za nieuzasadnione. Wskazując, że renta zmierza do naprawienia szkody spowodowanej utratą możliwości dochodzenia roszczeń alimentacyjnych na skutek śmierci poszkodowanego, mając na uwadze przesłankizart. 135 k.r.i o. iart. 446 § 2 k.c., według Sądu Okręgowego, z ustalonegow przedmiotowej sprawie stanu faktycznego możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego na tle obowiązków alimentacyjnych, jakie ciążyłyby na zmarłymz wynagrodzenia za pracę kształtowały się w wysokości ok 2722 zł netto miesięcznie. Zmarły, gdyby nadal żył, uzyskiwane wynagrodzenie przeznaczałby na potrzeby całej rodziny, utrzymanie wspólnego mieszkania, opłaty za media, a więc dzieląc jego dochody, wysokość obowiązku alimentacyjnego poszkodowanego na rzecz małoletnich powodów kształtowałby się w wysokości ok. 350 zł, co mieści sięw granicach możliwości zarobkowych. W ocenie Sądu I instancji powódkaI. M.wskazując, że możliwości zarobkowe jej zmarłego męża byłyby wyższe,a zmieniająca się sytuacja społeczno-ekonomiczna stwarzała sposobność ich realizacji, nie sprostała obowiązkowi uprawdopodobnienia tych okoliczności.Mając na uwadze, iż powodowie utrzymują się obecnie z renty z ZUS w wysokości 869,54 zł łącznie dla powódkiI. M.oraz małoletnich powodów w wieku 16,15,2 lata, a także z renty wyrównawczej przyznanej przez pozwaną małoletnim powodom, decyzją z dnia 11.02.2013 r. w kwocie po 135,47 zł uznał, że kwota 351,47 zł (869,54:4=217+134,47 zł = 351,47zł) miesięcznie dla każdegoz małoletnich powodów wyczerpuje obowiązek pozwanej wypłaty renty, biorąc pod uwagę możliwości zarobkowe zmarłego ojca. Roszczenie powódkiI. M.o rentę uznał Sąd Okręgowy za nieuzasadnione, wskazując, iż nie przeszkód, by powódka w niedalekiej przyszłości, będąc osobą młodą (38 lat), zdolną do pracy zarobkowej podjęła zatrudnienie, by w ten sposób partycypować w kosztach utrzymania rodziny. PowodowieP. M.iD. M.są już w takim wieku, że nie potrzebują stałej opieki matki, a w przypadkuM. M.po osiągnięciu przez niego 3 lat, może uczęszczać do przedszkola, co pozwoli powódce zaktywizować się zawodowo.
Orzeczenie o kosztach oparto naart. 100 k.p.c., przyjmując, że powodowie wygrali proces w 30%, a pozwana w 70% roszczenia. Pozwana winna zwrócić powodom kwotę 14.228 zł, zaś powodowie winni zwrócić pozwanej kwotę 5.057 zł, wobec czego zasądzono od pozwanej na rzecz powodów kwotę 9.171 zł stanowiącą różnicę.
Apelacje od powyższego wyroku wniosły obie strony.
Powodowie zaskarżyli powyższy wyrok w części, tj. w punkcie II w zakresiew jakim Sąd I instancji oddalił żądanie powodów, co do zasądzenia zadośćuczynienia w wysokości po 60.000 zł na podstawieart. 446 §4 k.c.wrazz odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 05.01.2013 r. do dnia zapłaty na rzecz każdego z powodów oraz zasądzenia renty w wysokości po 500 zł płatnej do 15-tego dnia wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej raty na rzecz każdego z powodów oraz w punkcie II w zakresie w jakim Sąd I instancji przyjął początkowy termin liczenia odsetek zasądzonych na rzecz powodów ad 1,ad 2, ad 3, ad 4, kwot i w punkcie III w zakresie w jakim Sąd I instancji dokonał stosunkowego rozliczenia kosztów procesu.
Powodowie zarzucili wyrokowi:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

a
art. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny, bowiem:

−

z pominięciem dowodów z zeznań świadkówK. L.,H. M.,Z. M.,B. Z.,A. W., którzy złożyli zeznania na okoliczność wysokości dochodów osiąganych przezT. M., standardu i jakości życia rodziny powodów przed śmierciąT. M.,

z pominięciem dowodów z dokumentów i oświadczenia powódki ad)1 na okoliczność wysokości wydatków i kosztów utrzymania gospodarstwa domowego powodów;

b
art. 98 § 3 k.p.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu,że powodowie reprezentowani przez tego samego pełnomocnika nie są uprawnieni do zażądania zwrotu kosztów z tym związanych na rzecz każdego z nich;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

−

art. 446 § 2 k.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu,że wysokość renty przyznanej przez pozwaną jest stosowna do potrzeb powodów i możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego, co w rezultacie doprowadziło do nieuwzględnienia powództwa w tej części,

art. 446 § 4 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie uznanie,że żądanie każdego z powodów na podstawieart. 446 § 4 k.c.w zakresie wysokości zadośćuczynienia ponad łączną kwotę 60.000 zł (w tym 30.000 zł wypłacone w postępowaniu przedsądowym) było wygórowane, zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie niższej od żądanej i uznanie, że kwota łączna 60.000 zł jest kwotą odpowiednią,

art. 817 § 1 k.c.w zw. zart. 481 k.c.i455 k.c.poprzez jego zastosowanie,w sytuacji gdy w ustalonym stanie faktycznym zastosowanie winien miećart. 817§ 2 k.c.

Wskazując na powyższe zarzuty powodowie wnieśli o zmianę orzeczeniaw zaskarżonym zakresie przez:

−

zasądzenie na rzecz każdego z powodów tytułem zadośćuczynienia ponad dotychczas zasądzoną kwotę 30.000 zł dalszych 60.000 zł z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 05.01.2013 r. do dnia zapłaty,

zasądzenie na rzecz każdego z powodów tytułem renty kwoty 500 zł płatnejdo 15-tego dnia każdego miesiąca z góry wraz z odsetkami ustawowymiw razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów kosztów procesu.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w pkt I w części ponad kwotę 120.000 zł i pkt III w całości, zarzucając:

1
naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść wydanego orzeczenia,a to:

−

art. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wskutek uchybienia zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego w części dotyczącej ustaleń faktycznych i wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczonych i przeprowadzonych w postępowaniu dowodów, w tym zeznań powódkiI. M., zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania, dokumentacji z PUP wN., Ośrodka Pomocy Społecznej, ZUS, dokumentów zgromadzonych w aktach szkodowych pozwanego, zeznań podatkowychT. M.odnośnie pogorszenia sytuacji życiowej powodów, w tym finansowej, wysokości osiąganych przez powodów dochodów, możliwości zarobkowych poszkodowanegoT. M.przed śmiercią, a także stanu psychicznego powodów po śmierci męża i ojca,

art. 328 § 2 k.p.c.poprzez nienależyte wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i niewłaściwe uzasadnienie, które fakty, zdaniem Sądu, zostały udowodnione oraz niepodanie w sposób przekonywujący przyczyn, które legły u podstaw rozstrzygnięcia w zakresie wysokości odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powodów po śmierciT. M., a także niewskazanie przyczyn, które spowodowały, że Sąd pewnym dowodom dał wiarę i w jakim zakresie;

2
błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanego orzeczenia w szczególności przez przyjęcie, że:

−

wskutek śmierci poszkodowanej doszło do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powodów uzasadniającego przyznanie wszystkim powodom dodatkowo po 30.000 zł, czyli po 60.000 zł łącznie z kwotami wypłaconymi przez pozwanego w toku likwidacji szkody, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala dokonać takich ustaleń, a kwota wypłacona przez pozwanego wyczerpuje roszczenia z tego tytułu w całości,

T. M.w znacznym stopniu pomagał powódceI. M.w codziennych obowiązkach,

powódM. M.wymaga szczególnej troski ze strony powódkiI. M.i z tego względu powódka nie może podjąć pracy zarobkowej,

powodowie nie posiadają żadnego majątku podczas gdy w skład masy spadkowej poT. M.wchodzi m.in. nieruchomość − dom jednorodzinny w którym wszyscy wspólnie zamieszkują;

3. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

−

art. 6 k.c.poprzez jego pominięcie i uznanie, iż w myśl w/w przepisu powodowie wykazali zasadność swoich roszczeń w zaskarżonej części oraz poprzez uznanie, iż wskutek śmierci poszkodowanego nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powodów, uzasadniające przyznanie z tego tytułu odszkodowania ponad kwotę wypłaconą w postępowaniu likwidacyjnym,

art. 361 § 1 k.c.poprzez uwzględnienie roszczeń pomimo, iż nie pozostająw adekwatnym związku przyczynowym z zaistniałą szkodą i nie stanowią normalnych następstw działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła,

art. 446 § 3 k.c.polegające na przyznaniu każdemu z powodów odszkodowania z tytułu stosownego odszkodowania ponad kwotę 30.000 zł (wypłaconą przez pozwanego w toku postępowania likwidacyjnego każdemuz powodów), pomimo tego, iż powodowie nie wykazali, aby nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, które nie zostałoby zrekompensowane przez pozwanego.

Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych lub uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, z jednoczesnym przekazaniem temuż Sądowi kwestii rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji pozwanej i zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania, zaś pozwana wniosła o oddalenie apelacji powodów i zasądzenie od nich na jej rzecz kosztów postępowania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Za trafne należy uznać argumenty apelacji przedstawione przez obie skarżące strony, choć ostatecznie jedynie w części zasługiwała na uwzględnienie apelacja powodów.
Na wstępie wskazać należy, iż za podstawę swojego orzeczeniaSąd Apelacyjny przyjął ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przezSąd Okręgowy, jako znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Niemniej jednak Sąd Odwoławczy nie w pełni zgadzasię z wnioskami wyprowadzonymi przez Sąd I instancji i w tym zakresie zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., formułowany przez obie strony uznać należy za zasadny.
Apelacja powodów kwestionowała wysokość zasądzonego na rzecz powodów zadośćuczynienia, zaś pozwana w swej apelacji odnosiła się do wysokości stosownego odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powodów.
W ocenie Sądu I instancji z obu tytułów każdy z powodów winien otrzymaćpo 60.000 zł, a ponieważ pozwana przed procesem przyznała powodom i wypłaciła po 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia i 30.000 zł tytułem odszkodowania, zasądzono dodatkowo na rzecz każdego z powodów łącznie po 60.000 zł.
Przypomnieć należy, że na podstawieart. 446 § 3 k.c.najbliższym członkom rodziny przysługuje odszkodowanie, a zatem jest to podstawa prawnado kompensaty szkody majątkowej, choć o szczególnym charakterze, nie poddającą się ścisłemu ustaleniu. Dlatego ustawodawca przyznał sądowi uprawnienie do określenia "stosownego" odszkodowania, tj. uwzględniającego wszelkie okoliczności danej sprawy.
Art. 446 § 4 k.c.jest podstawą roszczenia o zadośćuczynienie za doznanie szkody niemajątkowej (krzywdy) wskutek śmierci najbliższego członka rodziny.
Wprowadzenie regulacji zart. 446 § 4 k.c.wyłączyło potrzebę przyjmowanej uprzednio interpretacjiart. 446 § 3 k.c., polegającej na uwzględnieniu w ramach odszkodowania zasądzanego z tytułu istotnego pogorszenia sytuacji życiowej także elementów szkody niemajątkowej.
W niniejszej sprawie poprzez śmierćT. M.powodowie, którzy utracili męża i ojca, który był jedyną osobą zarabiającą na utrzymanie rodziny, niewątpliwie doznali zarówno szkody majątkowej, jak i niemajątkowej.
Zadośćuczynienie ma naprawić powodom krzywdę niematerialną, a więc niewymierną i ma być adekwatne do rozmiarów krzywdy, rozumianej jako nagła, nieprzewidziana, przedwczesna utrata osoby najbliższej. W wyniku wypadku komunikacyjnego, za którego skutki ponosi odpowiedzialność pozwana, doszłodo zerwania więzów rodzinnych, powódkaI. M.została pozbawiona bliskości i oparcia, jakie dawał jej mąż, zaś dzieci utraciły ojca, szansę na jego pomocprzy wkraczaniu w dorosłe życie. W ocenie Sądu Apelacyjnego rozmiar krzywd każdego z powodów, opisany dokładnie przez Sąd I instancji, uzasadniał przyznanie zadośćuczynienia w wyższej, niż przyznana kwota z tego tytułu.
Zdaniem Sądu Odwoławczego, za adekwatną kwotę, która zrekompensuje krzywdę i złagodzi ból po stracieT. M.należy uznać sumę 90.000 złdla każdego z powodów.
Jednocześnie rację ma pozwana, iż powodowie nie wykazali w niniejszym postępowaniu, by na skutek śmierci osoby najbliższejT. M.nastąpiłytak niekorzystne zmiany w ich sytuacji życiowej, które uzasadniałyby przyznanie odszkodowania w kwocie wyższej niż 30.000 zł, przyznane przez pozwanego decyzją z 11.02.2013 roku. Pogorszenie o którym mowa wart. 446 § 3 k.c.musi mieć charakter obiektywny, a powodowie winni przedstawić stosowne dowodyna tą okoliczność. Powodowie w toku procesu wykazywali, jak zmieniły się dochody rodziny w stosunku do tej, jaka istniała gdy żyłT. M., co miało uzasadniać żądanie zasądzenia renty. Natomiast okoliczności opisane przez Sąd Okręgowyna uzasadnienie odpowiedniego odszkodowania w istocie dotyczyły elementów szkody niemajątkowej i nie zostało wykazane, jakie konkretnie przełożenie mająna sferę materialną, finansową. Dlatego w ocenie Sądu Apelacyjnego, brak było wykazanych podstaw dla zwiększenia przyznanego przez pozwanego świadczenia odszkodowawczego.
W konsekwencji uznać należy, że zasądzone od pozwanej na rzecz każdego
z powodów kwoty po 60.000 zł są prawidłowe, przy czym w całości odnosić się one powinny do zadośćuczynienia, które pozwana w decyzji z 11.02.2013 roku przyznała w zbyt niskiej kwocie, zamiast do w części do odszkodowania na podstawieart. 446§ 3 k.c.
Za uzasadnione uznać należało stanowisko powodów co do terminu,od jakiego powinny być liczone odsetki za opóźnienie w wypłacie zadośćuczynienia, na podstawieart. 481 § 1 k.c.
Art. 455 k.c.stanowi, że jeśli termin spełnienia świadczenia nie wynikaz treści ani z właściwości zobowiązania, to zobowiązanie ma charakter bezterminowy, a o jego przekształceniu w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel, wzywając dłużnika do spełnienia świadczenia w określonym rozmiarze.W orzecznictwie utrwalone jest przy tym stanowisko, że zobowiązaniem bezterminowym jest m. in. zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę (por. wyrok SN z dnia 22 lutego 2007 r., I CSK 433/06, Lex nr274209; wyrok SN z dnia 28 czerwca 2005 r., I CK 7/05, Lex nr 153254). Szkoda została zgłoszona stronie pozwanej pismem z dnia 24.09.2012 r., co pozwana potwierdziła pismem z dnia 05.10.2012 roku, którym wezwała powodów do przedstawienia określonych dokumentów.
Pozwana nie zdołała wypłacić świadczenia w terminie 30 dni, o jakim mowawart. 817 § 1 k.c., a mimo, że dokumenty zostały złożone wraz z pismemz 7.11.2012 roku pozwana wydała decyzję o przyznaniu świadczeń na rzecz powodów dopiero 11.02.2013 r. Należy zatem uznać, że pozwana nie zachowała należytej staranności, o jakiej mowa wart. 817 § 2 k.c., a przy której możliwe było zakończenie postępowania przed ubezpieczycielem znacznie wcześniej. Dlatego,w ocenie Sądu Apelacyjnego na uwzględnienie zasługiwało żądanie powodóww zakresie odsetek za opóźnienie już od 5 stycznia 2013 r., bowiem posiadając stosowne dokumenty strona pozwana mogła wydać decyzję i wypłacić świadczenie do tej daty.
Przyznanie odsetek dopiero od daty 12.02.2013 roku jest nieuzasadnionym uprzywilejowaniem dłużnika, który swoje obowiązki związane z ustaleniem i wypłatą należnych świadczeń wykonywał opieszale, doprowadzając do nieuzasadnionego opóźnienia. W tym więc zakresie orzeczenie Sądu Okręgowego podlegało zmianie,na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.
W odniesieniu do żądania renty, zdaniem Sądu Apelacyjnego, apelacjaw części zasługiwała na uwzględnienie. Ustalając wysokość osiąganych przezT. M.dochodów należało oprzeć się na miarodajnych dokumentach,z których dochody te wynikały. Stanowią je niewątpliwie deklaracje o wysokości podatku dochodowego, jaki uiszczałT. M.w poszczególnych latach. Nieuzasadnione było ustalanie wysokości osiąganych dochodów zmarłego na podstawie zeznań świadków − członków rodziny i znajomych zmarłego, a powodowie nie zawnioskowali w charakterze świadków żadnego z pracodawców, czy zleceniodawców, którzy mogliby potwierdzić, iżT. M.uzyskiwał dodatkowe dochody. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że sytuacja na rynku pracy, szczególnie w budownictwie, gdzie zatrudniał sięT. M.zmieniała się, wobec czego należało wziąć pod uwagę wszystkie złożone deklaracje za okresod 2007 do 2011 roku. W 2007 roku zmarły wykazał dochód 72.229,07 zł, w 2008 roku – 27.691,20 zł, w roku 2009 – 36.332,74 zł; w roku 2010 – 32.663,33 zł,a w roku 2011 − 16.128,54 zł. Łącznie za okres od 2007 do 2011 rokuT. M.zarobił 185.044,88 zł, to jest rocznie średnio 37.009,97 zł,a miesięcznie 3.084 zł za ten okres.
Zasadnie przyjął Sąd Okręgowy, że zmarły uzyskiwane dochody przeznaczałby na potrzeby całej rodziny, utrzymanie wspólnego mieszkania, opłaty za media. Stąd można przyjąć, że wysokość obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci kształtowałby się w wysokości ok. 500 zł. Mając na uwadze,iż powodowie otrzymują razem rentę rodzinną z ZUS w wysokości 955,29 zł netto(k. 49 akt), a nie jak przyjął Sąd Okręgowy 869,54 zł, strona pozwana winnauiszczać na rzecz małoletnich dzieci kwoty po 276 zł zamiast świadczenia jakie wypłaca (135,47 zł).
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że renta uzasadniona jest jedynie w stosunku do dzieci, co do których na zmarłym ciążył obowiązek alimentacyjny. PowódkaI. M.jest osobą młodą, zdrową i zdolną do pracyi brak jest przeszkód, by zaczęła samodzielnie zarabiać. Wprawdzie zmarły dostarczał jej środków utrzymania, lecz nie można uznać, by zasady współżycia społecznego (art. 446 § 2 zd. 2 k.c.), wymagały przyznania renty. Starsze dziecisą już samodzielne, a najmłodsze jest w wieku przedszkolnym i jak to zauważyłSąd I instancji, powódka może uaktywnić się zawodowo.
Ponieważ zgłaszając szkodę powodowie nie sprecyzowali jakiej renty domagali się, a zrobili to dopiero w pozwie złożonym 10 czerwca 2013 roku.Dlatego Sąd Apelacyjny, zmieniając wyrok Sądu I instancji w przedmiocie renty na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., przyznał ustalone świadczenie, w miejsce tego,które ustaliła i wypłacała stronę pozwaną, od dnia 10 czerwca 2013 r., płatne do dnia 15-go dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnieniaw płatności.
W pozostałym zakresie apelacja powodów, a apelacja strony pozwanej, wobec powyżej wskazanych argumentów w całości podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto naart. 100 zdanie 2 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.poprzez ich wzajemne zniesienie.
KP