Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 1511/14
Data wyroku: 2014-09-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jan Kremer
Słowa kluczowe: Zwolnienie Od Kosztów Sądowych
Podstawa prawna: art. 101 - 103 u.o.k.s.

Sygn. akt I ACz 1511/14

POSTANOWIENIE
Dnia 15 września 2014 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie, Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Jan Kremer
po rozpoznaniu w dniu 15 września 2014 roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa małoletniegoM. U.reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego ojcaG. U. (1)
przeciwko(...) spółce akcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 czerwca 2014 roku, sygn. akt I C 1038/14
postanawia:
oddalić zażalenie.
Sygn. akt I ACz 1511/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w punkcie I zwolnił małoletniego powodaM. U.od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 5.000 zł, w punkcie II oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że dla zwolnienia od kosztów sądowych małoletniego powoda decydująca jest sytuacja jego rodzica tj.G. U. (1), w szczególności jego możliwości zarobkowe i majątkowe. Z przedłożonego przezG. U. (1)- przedstawiciela ustawowego małoletniego powoda oświadczenia majątkowego wynika, iż łączny dochód gospodarstwa domowego powoda wynosi około 1.197 zł.G. U. (1)posiada działkę rolną o powierzchni 0,83 ha oraz samochód osobowy. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą 1.375,43 zł, do której to kwoty nie zostały doliczone wydatki związane z edukacją małoletniego powoda. W 2013 rokuG. U. (1)osiągnął przychód w wysokości 417.358,09 zł, a koszty jego uzyskania wyniosły 394.005,72 zł, co dało dochód w wysokości 23.352,37 zł. Sytuacja materialna powoda uległa polepszeniu, gdyż w roku 2012 r. jego ojciec z tytułu działalności gospodarczej nie osiągnął dochodu, lecz poniósł stratę w wysokości 77.110,97 zł. Sąd Okręgowy uznał, że wyliczony dochód i wydatki są wartością księgową i nie są miarodajne dla wyliczenia rzeczywistego stanu finansów. Wskazane w oświadczeniu wydatki wynoszą więcej, niż miesięczny dochód opiekuna powoda. Sad Okręgowy podkreślił, że choćG. U. (2)oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny, to nie podał rozmiaru tej pomocy i jej częstotliwości. Wniosek podlegał oddaleniu, gdyż Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej i pełnej oceny sytuacji majątkowej powoda. Końcowo wskazano, że powód roszczenie wywodzi ze zdarzenia w postaci wypadku drogowego, który miał miejsce 17 lat temu, zatem miał czas na odpowiednie przygotowanie się do procesu także pod względem finansowym.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył powód, zaskarżając je w części tj. w zakresie punktu II i wniósł o zmianę tego postanowienia w zaskarżonej części i zwolnienie powoda od kosztów sądowych w całości lub w zakresie opłaty sądowej od pozwu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu podkreślił, że opisana w oświadczeniu majątkowym sytuacja materialna powoda i jego ojca uzasadnia udzielenie powodowi zwolnienia od kosztów sądowych w całości,. zwłaszcza ze względu na charakter dochodzonych roszczeń. Uzyskiwany przez ojca powoda dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.197 zł w roku 2013 r. nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów utrzymania i powoduje konieczność korzystania z pomocy dziadków powoda (powód stołuje się u nich). Sytuacja majątkowa powoda i jego ojca jest zła od momentu śmierci w wypadku samochodowymA. U., zatem powód nigdy nie dysponował odpowiednimi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem powoda, jeżeli Sąd I instancji uznał, nie mógł dokonać rzetelnej i pełnej oceny sytuacji majątkowej powoda z powodu niekompletności oświadczenia majątkowego, to powinien najpierw wezwać powoda do uzupełnienia tego oświadczenia do wskazane dane dotyczące sytuacji majątkowej, a dopiero potem dokonać jego merytorycznej oceny.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest bezzasadne.
Jak wynika z art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych osoby fizycznej uzależnione jest od ustalenia przez Sąd, w oparciu o okoliczności dotyczące stanu rodzinnego, majątkowego, dochodów i źródeł utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie, iż osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Natomiast stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.k.s.c. sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w części, jeżeli jest ona w stanie ponieść tylko część tych kosztów.
Podkreślenia przy tym wymaga, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma szczególny charakter i jest instrumentem gwarantującym dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie są w stanie ponieść tych kosztów z uwagi na ich sytuację materialną. Podstawą oceny przez Sąd tej sytuacji jest oświadczenie składane przez taką osobę, obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Oświadczenie to podlega ocenie co do jego wiarygodności, przy czym zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów, w całości lub w części, ma charakter obiektywny, na który strona nie ma realnego wpływu. W przypadku gdy strona jest osobą małoletnią, oświadczenie składa przedstawiciel ustawowy, przy czym dla oceny możliwości poniesienia kosztów przez małoletniego należy brać pod uwagę zarówno jego stan majątkowy, jak i majątek i dochody rodziców.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji, uwzględniając treść przepisów art. 102 u.k.s.c. i art. 101 u.k.s.c., trafnie wskazał okoliczności dla których uznaje zdolność powoda do poniesienia kosztów sądowych w orzeczonej części.
Sąd Okręgowy prawidłowo wziął pod uwagę fakt, że ojciec powoda nie jest pozbawiony źródeł dochodu, gdyż prowadząc działalność gospodarczą z której w 2013 r. osiągnął łączny przychód w kwocie 417.358,09 zł tj. ponad 100 % więcej niż w roku 2012 r. kiedy to osiągnął przychód w kwocie 197.908,77 zł. Wysokość uzyskiwanego przychodu stanowi istotny wskaźnik obrazujący rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, a roczna dynamika wzrostu przychodów (z 197.908,77 zł w 2012 r. do 417.358,09 zł w 2013 r.) i kosztów ich uzyskania (z. 271.479 zł w 2012 r. i 404.355,22 zł) niewątpliwe ma wpływ na ocenę zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Fakt, że działalność w roku 2012 wykazała stratę a w 2013 r. nieznaczny dochód nie oznacza sam w sobie trudnej sytuacji finansowej prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, mając na uwadze dynamikę przychodów i kosztów uzyskania przychodów. Okoliczność ta świadczy o tym, że ojciec powoda posiada dostęp coraz większych środków finansowych, które wydatkuje np. na rozwój przedsiębiorstwa w tym zakupy i koszty związane z jego działalnością. Strata nie jest tożsama z długiem i nie oznacza braku jakichkolwiek rzeczywistych dochodów a oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania i mieści się jedynie w kategoriach księgowych. W sytuacji gdy przedsiębiorca uzyskuje przychód, brak jest jedynie z tego powodu podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych, albowiem od niego tylko zależy na co zostaną przeznaczone osiągnięte w ramach prowadzonej działalności kwoty stanowiące przychód.
Sąd I instancji, oceniając zdolność powoda do poniesienia kosztów sądowych w części, zasadnie również podkreślił obowiązek finansowego przygotowania się do procesu. Przy ocenie żądania zwolnienia od kosztów istotny jest bowiem nie tylko stan majątkowy strony w chwili rozstrzygania o żądaniu, lecz także możliwość zaoszczędzenia na opłatę sądową od chwili, gdy strona musiała się już liczyć z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty (postanowienie Sądu Najwyższego z 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSN 88/7-8/103). Choć od czasu zdarzenia wywołującego szkodę (wypadek) do czasu wniesienia pozwu upłynęło kilkanaście lat, i trudno oczekiwać, by przedstawiciel ustawowy powoda oszczędzał od tego czasu na koszty sądowej, to jednak w krótszym okresie czasu mógł on zaoszczędzić stosowną kwotę z przeznaczeniem na częściowe pokrycie opłaty sądowej od pozwu, zwłaszcza mając na uwadze to, że powód swoją szkodę i doznaną krzywdę wylicza na łączną kwotę ponad 180.000 zł.
Nadto należy podkreślić, że w niniejszej sprawie z okoliczności przytoczonych w pozwie (k. 9 akt) oraz z załączonych dokumentów (k. 90 akt) wynika, że na podstawie decyzji z dnia 28 sierpnia 2013 r. strona pozwana wypłaciła powodowi kwotę 10.000 zł a na podstawie decyzji z dnia 1 października 2013 r. wypłaciła mu dodatkowo kwotę 5.000 zł. Z powyższego wynika, że kilka miesięcy przed wytoczeniem niniejszego powództwa powód otrzymał w postępowaniu likwidacyjnym od strony pozwanej kwotę 15.000 zł. Choć ojciec powoda nie wskazał tej kwoty w złożonym oświadczeniu majątkowym z dnia 30 maja 2014 r. to ani do pozwu ani do zażalenia nie powód nie przedłożył żadnych dokumentów uprawdopodobniających, że wyzbył się otrzymanego już od ubezpieczyciela świadczenia w wysokości 15.000 zł. Warto także podkreślić, że w dacie otrzymania środków finansowych w postępowaniu likwidacyjnym powód mógł już przewidzieć, że jego dalsze roszczenie nie zostaną uwzględnione na drodze polubownego załatwienia sporu, i już w tym momencie winien liczyć się z ewentualnością dochodzenia swych roszczeń na drodze sądowej i przygotować się także pod względem finansowym do przyszłego procesu.
Uwzględniając zatem wszystkie powyższe okoliczności tj. fakt prowadzenia przez ojca powoda działalności gospodarczej i skalę osiąganych w jej ramach przychodów, fakt otrzymania w postępowaniu likwidacyjnym kwoty 15.000 zł, a nadto fakt posiadania niewykorzystanej nieruchomości rolnej wL., należy uznać, że powód może zatem przeznaczyć kwotę 5.000 zł na wytoczony przez siebie proces sądowy. Wydatkowanie kwot tytułem kosztów procesu ma charakter tymczasowy, należności zostaną potem rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Z uwagi na powyższe, Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.zażalenie powoda oddalił.