Sąd Okręgowy w Olsztynie
IX Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ca 775/13
Data wyroku: 2014-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mirosław Wieczorkiewicz, Dorota Ciejek, Jacek Barczewski
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt IX Ca 775/13

POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2014 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Mirosław Wieczorkiewicz

Sędziowie:

SO Dorota Ciejek
SR del. Jacek Barczewski (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Ewelina Gryń

po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z wnioskuA. L.
z udziałemB. L.,H. L. (1),R. L.,J. M.,K. R.,H. L. (2),M. S. (1)iW. O. (1)
o stwierdzenie zasiedzenia
na skutek apelacji uczestniczkiW. O. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Szczytnie z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I Ns 124/12

p o s t a n a w i a :

I
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I w ten sposób, że wniosek oddalić,

II
przyznać adwokatowiT. J.od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Olsztynie kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) plus należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu uczestniczce postępowaniaW. O. (1)w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt IX Ca 775/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaA. L.wniósł o stwierdzenie, że jego rodziceS.iZ. L. (1)nabyli z dniem 2.02.1988 r. przez zasiedzenie na prawach wspólności ustawowej własność nieruchomości o pow.(...)m2stanowiącej częścidziałki o nr (...)położonej wT.gm.P., dla której w Sądzie Rejonowym w Szczytnie prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...).
W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu 26.06.1969 r. jego rodzice nabyli z majątku dorobkowego własność nieruchomości rolnej zabudowanej położonej wT.gm.P., składającej się zdziałek nr (...)o pow.(...)ha. Rodzice wnioskodawcy posiadali przedmiotową nieruchomość od 1.02.1967 r. Obejmując ją w posiadanie objęli także we władanie pas ziemi położony obecnie nadziałce nr (...), rozciągający się na przestrzeni między ogrodzeniemdziałki nr (...)a granicą tej działki z działkami obecnie oznaczonymi nr(...)Rodzice wnioskodawcy uważali ten fragment gruntu za swoją własność. Wykonali tam szereg prac, kosili trawę, sadzili i zbierali ziemniaki. Po śmierci ojca wnioskodawcy w 1998 r. i matki w 2010 r. działka nadal była użytkowana przez wnioskodawcę i jego brataR. L.. Zdziałką nr (...)graniczyładziałka nr (...), której właścicielami byli rodzice wnioskodawcy, a następnie wnioskodawca z żoną i jego rodzeństwo. Obecnie działka została podzielona na działki m.in.(...), które graniczą zdziałką nr (...). Przyjmują 30 – letni okres posiadania w złej wierze rodzice wnioskodawcy nabyli własność przedmiotowego części działki w dniu 2.02.1988 r.
UczestniczkaW. O. (1)wniosła o oddalenie wniosku wskazując, że nie istnieją okoliczności wskazane przez wnioskodawcę w zakresie samoistnego posiadania nieruchomości.
UczestnikK. R.i uczestniczkaJ. M.wnieśli o oddalenie wniosku z tych samych względów jak podniesione przezW. O. (1).
UczestniczkaH. L. (2)i uczestnikR. L.się do wniosku.
Wezwane do udziału w sprawie w charakterze uczestnikówH. L. (1)iB. L.przychyliły się do wniosku.
W toku postępowania zmarła uczestniczkaZ. R., której spadkobiercami sąJ. M.,W. O. (1)iK. R..
Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, żeA. L.iH. L. (1)na prawach wspólności majątkowej w 1/2 części orazR. L.iB. L.na prawach wspólności majątkowej w 1/2 części nabyli przez zasiedzenie z dniem 3 grudnia 2004 r. własność częścidziałki (...)położonej wT.gminaP.o pow.(...), dla której w tymże sądzie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), oznaczonej literą A na mapie sporządzonej przez biegłegoW. O. (2)na k. 181 akt sprawy. Oddalił żądanie wnioskodawcy o zasądzenie kosztów postępowania od uczestników i przyznał pełnomocnikowi z urzędu uczestniczkiW. O. (1)adwokatowiT. J.wynagrodzenie w kwocie 369 zł, w tym podatek VAT. Jednocześnie nakazał ściągnąć odA. L.iH. L. (1)solidarnie orazR. L.iB. L.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 1.800,94 zł tytułem kosztów sądowych.
Sąd Rejonowy ustalił, żeS. L. (1)iZ. L. (1)na podstawie umowy z dnia 26.06.1969 r. nabyli własność gospodarstwa rolnego zabudowanego położonegoT.gminaP.składającego się zdziałek nr (...)o pow.(...)ha. Objęcie nieruchomości w posiadanie przezS.iZ. L. (1)nastąpiło w dniu 1.02.1968 r. Na wniosek z dnia 22.11.1988 r. zksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości o pow.(...)ha stanowiącej własność Skarbu Państwa odłączono budynki i dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności: dom mieszkalny, obora, stodoła, szopa położonych wT.gm.P.założonoksięgę wieczystą nr (...). Jako właściciela wpisanoS. L. (1)iZ. L. (1)na prawach wspólności ustawowej. Umową darowizny z dnia 23.12.1988 r.S.iZ. L. (2)przenieśli na synaA. L.i jego żonęH. L. (1)udział wynoszący 1/3 części w prawie własności domu mieszkalnego opisanego wksiędze wieczystej nr (...), na prawach wspólności ustawowej. Decyzją z dnia 14.03.1990 r. Naczelnik GminyP.przekazał nieodpłatnie na własność działkę siedliskową oznaczoną w ewidencji gruntów obrębuT.nr(...)o pow.(...)na rzeczZ.iS. L. (1)w 2/3 części iA. J.iH. L. (1)w 1/3 części.
W dniu 19.01.1998 r. zmarłS. L. (1). Postanowieniem z dnia 21.09.1989 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek po nim nabyli zonaZ. L. (1)w 4/16 części oraz dzieciM. M.,H. L. (2),R. L.iA. L.po 3/16 części każde z nich.
Następnie sąd pierwszej instancji ustalił, iż decyzją z dnia 2.11.1999 r. Burmistrz MiastaP.zatwierdził podziałdziałki nr (...)położonej wT.dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)nadziałki nr (...)o pow.(...)i nr(...)o pow.(...). Umową z dnia 6.07.2000 r.Z. L. (1),A. L.,H. L. (1),R. L.,H. L. (2),M. M.dokonali częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości opisanej wksiędze wieczystej nr (...)w ten sposób, że:działka nr (...)o pow.(...)przypadła na wyłączną własnośćA. J.iH. L. (1),Z. L. (1)M. M.,H. L. (2),A. L.przysługujące im udziały w zabudowanejdziałce nr (...)o pow.(...)darowaliR. L.i jego zonieB. L.na prawach wspólności ustawowej.(...)składająca się zdziałki nr (...)opisana wksiędze wieczystej nr (...)stanowiła współwłasnośćA. L.orazH. L. (1)w 16/48 części na prawach wspólności ustawowej,R. L.w 3/46 części,R. L.orazB. L.w 29/48 w częściach na prawach wspólności ustawowej.
Z. L. (1)zmarła w dniu 20.03.2010 r. Postanowieniem z dnia 17.11.2010 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek po niej nabyły dzieci:R. L.,A. L.,H. L. (2),M. S. (2)po ¼ części. (dowód: postanowienie k. 152)
Ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Szczytnie z dnia 30.07.2010 r. w sprawie I Ns 250/08R. L.,B. L.,A. L.iH. L. (1)dokonali częściowego zniesienia współwłasnościdziałki nr (...)przez wydzieleniedziałki nr (...)o pow.(...)ha,(...)o pow.(...)ha, zabudowanej domem mieszkalnym,działki nr (...)o pow.(...)ha,działki nr (...)o pow.(...)ha.
Działka noszącej poprzedni numer(...)graniczyła zdziałką oznaczoną nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Umową sprzedaży zawartą w dniu 3.10.1978 r.J. R.iZ. R.kupi od Skarbu Państwa nieruchomość opisana wksiędze wieczystej nr (...).
Na nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)zabudowanej domem mieszkalnym mieszkaliS.iZ. L. (1)z rodziną, a następnie ich syn wnioskodawcaA. L.z żoną uczestniczkaH. L. (1)i rodziną oraz syn uczestnikR. L.z żoną uczestniczkaB. L.z rodziną. Nadziałce nr (...)zabudowanej domem mieszkalnym mieszkaliJ.iZ. R.z rodziną, a po śmierciJ. R.,Z. R., uczestniczkaW. O. (1)z rodziną i uczestnikK. R.. Między nieruchomościami biegł rów melioracyjny.J. R.pod koniec lat 60- tych postawił ogrodzenie międzydziałkami nr (...)przy czy ogrodzenie to postawił bliżej swojego domu tak, ze rów melioracyjny znalazł się za ogrodzeniem patrząc od strony domu rodzinyR.i teren ten przylegał bezpośrednio do nieruchomości stanowiącej własność rodzinyL.. Rów melioracyjny został zasypany w 1974 r. Po zasypaniu rowu melioracyjnegoS. L. (1)objął w posiadanie tą część gruntu, uprawiał tam ziemniaki, siał kończynę, kosił trawę.Z. L. (1)sadziła tam kwiaty. Po śmierciS. L. (1)iZ. L. (1)z tej części nieruchomości korzystał wnioskodawcaA. L.i jego bart uczestnikR. L.. Posadzili tam drzewka ozdobne oraz kosili trawę. Posiadali tą część nieruchomości do maja 2010 r. W maju 2010 r.W. O. (1)przestawiła ogrodzenie miedzy nieruchomościami, stawiając je w miejscu gdzie przebiega granica prawna nieruchomości.
W oparciu o opinię biegłego geodety Sąd Rejonowy ustalił, że teren który był w posiadaniu początkowoS.iZ. L. (1), a następnie wnioskodawcyA. L.i uczestnikaR. L.a stanowiący częśćdziałki nr (...)ma powierzchnię 134 m2.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek zasługiwał na uwzględnienie.
Wskazał, że zasiedzenie polega na nabyciu przez osobę nieuprawnioną prawa podmiotowego z mocy samego prawa i jest konsekwencją długotrwałego faktycznego wykonywania tego prawa. Nabycie własności w drodze zasiedzenia uzależnione zostało od spełnienia dwóch podstawowych przesłanek: władanie nieruchomością jako posiadacz samoistny oraz upływ ustawowego terminu zasiedzenia. Dobra lub zła wiara posiadacza nie stanowi przesłanki uzyskania własności, a wpływa jedynie na długość terminu zasiedzenia.
Posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz włada rzeczą "jak właściciel" (art. 336). Posiadacz wykonuje, zatem faktycznie uprawnienia składające się na treść prawa własności, stąd też posiadanie takie zwane jest również właścicielskim. O tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, decydują okoliczności faktyczne o charakterze przede wszystkim zewnętrznym (zachowanie się posiadacza względem przedmiotu posiadania dostrzegalne dla innych osób).
Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego stwierdził, że świadomość posiadacza, że wykonywane wobec rzeczy prawo nie przysługuje (albo przysługuje) ma znaczenie jedynie dla oceny jego złej lub dobrej wiary i w związku z tym decyduje o tym, jaki okres potrzebny jest do zasiedzenia (gdy chodzi o rzecz ruchomą rozstrzyga także o tym, czy zasiedzenie w ogóle może nastąpić). O tym natomiast, czy posiadanie jest samoistne (bowiem tylko takie może prowadzić do zasiedzenia), rozstrzyga stan woli posiadacza i jej uzewnętrznienie. Posiadacz, który wie, że nie jest właścicielem, ale chce posiadać nieruchomość tak jak właściciel i wolę swoją manifestuje, jest posiadaczem samoistnym.
W oparciu o zeznania świadkaL. G., świadkaB. M.oraz o zeznania uczestnikówW. O. (1),J. M.,K. R.Sąd Rejonowy przyjął, że ogrodzenie między nieruchomościamidziałką nr (...)adziałką nr (...)zostało postawione pod koniec lat 60 – tych. Zaznaczył, iżL. G.zeznał, że miało to miejsce pod koniec lata 60 – tych. ŚwiadekB. M.podał, żeJ. R.po wprowadzeniu się na tą nieruchomość co miało miejsce w 1962 r., postawił ogrodzenie. Natomiast uczestnicy zeznali, że ojciec wzniósł ogrodzenie gdy byli dziećmi, a zatem z ich zeznań także wynika, że miało to miejsce pod koniec lat 60 – tych.
Bezspornym było zatem zdaniem sądu pierwszej instancji, że ogrodzenie między nieruchomościami zostało postawione przezJ. R.w niewielkiej odległości od domu rodzinyR., tak że biegnący tam rów melioracyjny, tj. część nieruchomości będącej przedmiotem sprawy znalazła się w zakresie nieruchomościS.iZ. L. (1).
W oparciu o zeznania świadków:L. G.,R. G.,A. B.Sąd Rejonowy uznał, że rodzice wnioskodawcyS.iZ. L. (1)objęli w posiadanie i zaczęli korzystać z tej częścidziałki nr (...)przez którą biegł rów melioracyjny dopiero po jego zasypaniu. Z zeznań tych świadków wynika w sposób zgodny, że nastąpiło dopiero po zasypaniu rowu melioracyjnego, a nie wcześniej. Zeznali oni, że wówczas toS.iZ. L. (1)zaczęli uprawiać tą część ziemi. Z zeznań świadkaS. R., geodety a więc osoby zorientowanej w sprawach dotyczących nieruchomości, wynika że rów melioracyjny został zasypany w 1972 lub 1974 r.
Omawiając w dalszej części zeznania świadków Sąd Rejonowy przypomniał, iż świadekL. G.podał, żeS.iZ. L. (1)uprawiali tam ziemniaki, siali kończynę, kosili chwasty. ŚwiadekR. G.zeznał, że siali tam trawę. Nie pamiętał czy w inny sposób korzystali z tej nieruchomości. ŚwiadekA. B.stwierdziła, że na tej części nieruchomościS. L. (1)iZ. L. (1)sadzili ziemniaki, uprawiali zboże. Także w oparciu o zeznania świadkaM. Z.należy przyjąć, żeS.iZ. L. (2)korzystali z nieruchomości będącej przedmiotem sprawy. Z zeznań tych bowiem wynika, że sadzili tam ziemniak a babcia,Z. L. (1), sadziła tam także kwiaty. Sytuacja ta miała miejsce odkąd świadek sięga pamięcią. Także na podstawie zeznań wnioskodawcy, uczestnikówR. L.,H. L. (2)Sąd Rejonowy ustalił, żeS.iZ. L. (1)posiadali tą część działki.A. L.zeznał, że rodzice uprawiali tam ziemniaki, warzywa. Nikt nie zakłócał ich posiadania. Ogrodzenie postawione przezJ. R.nie było nigdy przestawiane, co potwierdzili uczestnicyR. L.iH. L. (2).
W oparciu o zeznania świadkówL. G.,A. B.,M. Z., uczestnikaR. L., uczestniczkiH. L. (2)Sąd Rejonowy przyjął, że po śmierciS. L. (1)iZ. L. (1)z tej części działki korzystali wnioskodawcaA. L.i uczestnikR. L.. Posadzili tam drzewka ozdobne, kosili trawę.
Z zeznań wnioskodawcy, uczestnikówR. L.,H. L. (2)wynika, że taka sytuacja miała miejsce do momenty gdy geodetaS. R.przybył by wytyczyć granice działek przypadłe mu i bratu w wyniku zawartej przez Sądem ugody. Dowiedzieli się wówczas o prawnym przebiegu granicy między nieruchomościami. UczestniczkaW. O. (1)przestawiała ogrodzenie. UczestniczkaW. O. (1)potwierdziła, ze przestawiła ogrodzenie. Z zeznań świadkówK. O. (1)iM. Z.wynika, ze miało to miejsce w 2010 r.
Oceniając zeznania świadkówL. G.,R. G.,A. B.Sąd Rejonowy uznał je za zbieżne i wzajemnie się potwierdzające. Świadkowie nie są powiązani rodzinnie z żadną ze stron, a więc nie są zainteresowani wynikiem postępowania i podawaniem okoliczności korzystnych tylko dla jednej z nich, dlatego zasługują na danie im wiary. Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaM. Z., wnioskodawcy, uczestnikomR. L.iH. L. (2)albowiem korespondują one z wiarygodnymi zeznaniami świadkówL. G.,R. G.,A. B..
Sąd Rejonowy dał wiarę zeznaniom świadkaK. O. (2)w części dotyczącej czasu przestawienia przezW. O. (1)ogrodzenia, a mianowicie że było to w 2010 r. oraz zeznaniom świadkaB. M.w części dotyczącej lat, w którychJ. R.stawiał ogrodzenie, gdyż maja potwierdzenie w pozostałym wiarygodnym materiale dowodowym. Sąd natomiast nie dał wiary ich zeznaniom w części jakoby toJ. R.i jego żonaZ. R.zajmowali się częścią nieruchomości której dotyczy wniosek o zasiedzenie, a nieS.iZ. L. (2), a następnieA. L.iR. L.gdyż są oni osobami najbliższymi dla uczestników.K. O. (2)jest synemW. O. (1), aB. M.mężem uczestniczkiJ. M.. Świadkowie ci są zatem zainteresowani w korzystnym dla uczestnikówW. O. (1),J. M.,K. R.przedstawianiem sytuacji. Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom uczestnikówW. O. (1),J. M.,K. R.jakoby to ich rodzice, a nie rodzinaL., korzystali z tej części nieruchomości, albowiem nie mają potwierdzenia w dowodach.
Wobec powyższego sąd pierwszej instancji uznał, iż zachowanie wnioskodawcy, uczestnikaR. L.i jego poprzedników prawnych oraz podejmowane przez nich na nieruchomości czynności świadczą o tym, że wnioskodawca, uczestnikR. L.i jego poprzednicy prawni zarządzali i traktowali nieruchomość jak swoją własność.\
Z opinii biegłego geodetyW. O. (2)wynika z kolei, żeS.iZ. L. (2), a następnieA. L.iR. L.korzystali z nieruchomości o pow. 134 m2stanowiącej częścidziałki nr (...).
Sąd Rejonowy zauważył, że nieruchomość której dotyczy wniosek do dnia 3.10.1978 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, gdyż dopiero umową zawartą w tym dniuJ.iZ. R.kupili ją od Skarbu Państwa. Dopiero z tą datą nieruchomość przestała być nieruchomością państwową. Zgodnie zaś zart.177 k.c., który obowiązywał od 1.01.1965 r. wyłączone było nabycie własności nieruchomości państwowej przez zasiedzenie. W tym kontekście zaznaczył, iżkodeks cywilnyobowiązujący od dnia 1 stycznia 1965 r. przewidywał 20 – letni termin zasiedzenia w przypadku posiadania w złej wierze. W dniu1 października 1990r. weszła w życieustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. z dnia 18 sierpnia 1990 r.), która wprowadziła dłuższy 30 – letni termin zasiedzenia. Zgodnie zaś zart. 9wskazanej ustawy do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie. Jednocześnie też ustawą tą uchylając z dniem 1 października 1990 r. przepisart. 177 k.c., który wyłączał zasiedzenie nieruchomości państwowych, ustawodawca unormował, iż jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy istniał stan rzeczy, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po jej wejściu w życie prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia ustawy w życie, z tym że termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.(art.10) Przy czym skróceniu według art.10 ustawy z dnia 28.07.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny podlega ustawowy termin zasiedzenia, a nie czas posiadania w okresie, kiedy możliwość zasiedzenia nieruchomości będącej przedmiotem własności państwowej była wyłączona.
W niniejszej sprawie zatem zasiedzenia biegło od 1.01.1978 r. i ulegało skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, tj. licząc od 1.01.1975 r., gdyż jak wcześniej przyjętoS.iZ. L. (2)posiadali nieruchomość od daty zasypania rowu melioracyjnego, co miało miejsce w 1972 lub 1974 r., a więc na pewno posiadali tą nieruchomość od 1.01.1975 r., a więc o okres 3 lat i 10 miesięcy. Do czasu posiadania wnioskodawcy i uczestnikaR. L.doliczyć należy czas posiadania ich poprzedników (art. 176 k.c.) i przyjąć zgodnie z wnioskiem okres posiadania 30 lat, a więc jako posiadanie w złej wierze. Mając powyższe na względzie Sąd Rejonowy uznał, iż do zasiedzenia nieruchomości o pow.(...)m2stanowiącej częśćdziałki nr (...)dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)przez wnioskodawcę i jego żonęH. L. (1)na prawach wspólności ustawowej w ½ części oraz przezR. L.i jego żonęB. L.na prawach wspólności ustawowej w ½ części, doszło tj. z dniem 3 grudnia 2004 r. Ponieważ jak wynika z dowodówA. L.iR. L.korzystali wspólnie z tej nieruchomości, Sąd przyjął, że ich udziały są równe. Z uwagi na fakt, że na datę nabycia nieruchomości przez zasiedzenie pozostawali oni w związku małżeńskim, Sąd stwierdził że nabyli nieruchomość z małżonkami na prawach wspólności ustawowej. Nieruchomość nabyta w trakcie trwania wspólności ustawowej staje się bowiem składnikiem majątku wspólnego małżonków także w sytuacji, w której jej posiadaczem samoistnym był tylko jeden z małżonków i to zarówno wtedy, gdy okres jego posiadania prowadzącego do zasiedzenia mieścił się w czasie trwania wspólności ustawowej, jak wówczas, gdy przewidziany wart. 172 k.c.bieg terminu wymaganego do zasiedzenia rozpoczął się przed powstaniem wspólności, ale zakończył w czasie jej trwania.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Uznając, że rozstrzygnięcie sprawy było wyłącznie w interesie wnioskodawcy i uczestnikówR. L.,H. L. (1),B. L.sąd nakazał ściągnąć od nich koszty sądowe wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa związane z opinią biegłego geodety, na mocyart.113u.k. w zw. zart.520 k.p.c.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej uczestniczceW. O. (1)przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu rozstrzygnął na mocy§ 19w zw.§ 8 pkt. 1 i § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.08.1982 r.
Apelację od postanowienia z dnia 26 czerwca 2013 r. złożyła uczestniczkaW. O. (1), zarzucając mu:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na ustaleniu, żeS.iZ. L. (1)oraz ich następcy prawni objęli w samoistne posiadanie częśćdziałki nr (...), będącej przedmiotem wniosku o zasiedzenie, ewentualnie przy przyjęciu, iż doszło do samoistnego posiadania nieruchomości przez wskazane osoby – błąd polegający na tym, że okres ich posiadania „nie był wystarczający do stwierdzenia zasiedzenia”;
- naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniuart. 172 k.c.przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie doszło do zasiedzenia częścidziałki (...), będącej przedmiotem wniosku o zasiedzenie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji wskazano m.in., że błędne były ustalenia dotyczące zasypania rowu melioracyjnego w latach 70 – tych XX wieku, albowiem faktycznie miało to miejsce w połowie lat 80 – tych. Uwidacznia to mapa sporządzona w 1981 r., o dopuszczenie dowodu z której w apelacji wniesiono. W tym stanie rzeczy nie upłynął jeszcze czas konieczny do zasiedzenia części nieruchomości w złej wierze. Zaprzeczyła, by osoby, na rzecz których stwierdzono zasiedzenie lub ich poprzednicy prawni, posiadali samoistnie część spornej działki.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca żądał jej oddalenia i zasądzenia od skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniósł, że spełnione zostały wszelkie przesłanki zasiedzenia częścidziałki (...)wymienione wart. 172 k.c., zaś zarzuty apelacji nie są zasadne.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Po uzupełnieniu postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy (art. 241 k.p.c.), apelacja uczestniczkiW. O. (1)okazała się zasadna.
W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy poczynił częściowo prawidłowe ustalenia faktyczne, które do pewnego stopnia sąd drugiej instancji podziela i przyjmuje za swoje. Chodzi tu przede wszystkim o prawidłową ocenę zeznań świadkówL. G.,A. B.,R. G.orazM. Z., a także dowodu z przesłuchania wnioskodawcy, uczestnikówH. L. (1),R. L.iB. L., w zakresie, w jakim wskazali oni na posiadanie przezS.iZ. L. (1)i ich następców prawnych częścidziałki (...). Rzeczywiście zagospodarowanie nieruchomości od strony domu pp.L., wyrażające się w uprawianiu warzyw, a następnie posianie trawy, zasadzenie drzewek i krzewów, mogło być poczytane w warunkach przedmiotowej sprawy za posiadanie samoistne. Wykazane zostało bowiem, że po zasypaniu rowu melioracyjnego, rodzice wnioskodawcy korzystali z częścidziałki (...)jak na mapie z k. 181 (oznaczonej literą A), tj. w zakresie, w którym działka ta została odgrodzona płotem przez ojca skarżącej. Sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego są natomiast jej twierdzenia o korzystaniu z odgrodzonej częścidziałki (...)po zasypaniu rowu. Po wykonaniu tej czynności nic nie stało na przeszkodzie, by płot przesunąć w poprzednie miejsce, tym bardziej, że przyczyna jego postawienia (obawa przed niebezpieczeństwem związanym z płynącą w rowie wodą) ustała.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie, a posiadającą zasadnicze znaczenie dla wydania orzeczenia, była data zasypania rowu, gdyż postawić należało znak równości między nią, a rozpoczęciem biegu terminu zasiedzenia części nieruchomości w złej wierze.
Wnioskodawca i jego rodzina wskazywali na lata 70 – te XX wieku, jako czas dokonania wzmiankowanej czynności. UczestniczkaW. O. (1)i pozostali spadkobiercy pp.R.optowali od początku za przyjęciem lat 1985/1986 jako czasu, w którym rów zasypano. Zeznania świadków w tym zakresie były sprzeczne, przy czym świadekS. R., którego twierdzenia Sąd Rejonowy uznał w zasadzie za podstawę ustalenia stanu faktycznego, również należało ocenić ostrożnie z uwagi na upływ czasu i wykonywanie szeregu czynności w ramach umów z rodzinąL..
W tych warunkach szczególną wagę przypisać należało ocenie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, jak i aktach trzechksiąg wieczystych o numerach (...), prowadzonych dla nieruchomości wnioskodawcy i uczestników, celem ustalenia najbardziej prawdopodobnej daty zasypania rowu melioracyjnego. W tym także celu Sąd Okręgowy zwrócił się o nadesłanie stosownych informacji do organów administracji zajmującej się aktualnie dokumentacją urządzeń melioracyjnych, jak również dopuścił dowód z dokumentów dołączonych do apelacji. Ich analiza prowadzi do następujących konstatacji.
Otóż w aktach(...)znajduje się datowany na 30 czerwca 1978 r. opis i mapa (wypis z rejestru gruntów)działki nr (...). Podstawą do jego wystawienia była sprzedaż przez Skarb Państwa nieruchomości obejmującej ww. działkęZ.iJ. R.. Na mapie tej zaznaczono, że południowo – zachodnia granicadziałki (...)przebiega po rowie nr(...). Skoro z omawianego wypisu wynika, iż przedstawia on przebieg granic działek według stanu z 1978 r., to trudno podzielić ustalenia Sądu Rejonowego o zasypaniu rowu w latach 1972 – 1974.
O wadliwości takich twierdzeń świadczy dodatkowo projekt podziałudziałki (...), należącej do poprzedników prawnych wnioskodawcy, sporządzony w dniu 24 lipca 1981 r., na którym również przedstawiono istnienie w terenie rowu melioracyjnego na granicy zdziałką (...). Trudno przyjąć, by rów faktycznie w tym czasie nie istniał, albowiem w przeciwnym razie osoba dokonująca podziału zapewne oznaczyłaby ten fakt na mapie.
W ten sposób ustalić należało, że zasypanie rowu nastąpiło w latach 80 – tych XX wieku, nie zaś w poprzedzającej je dekadzie.
Z kolei z pisma Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wO.wynika, iż w 1987 r. sporny rów z całą pewnością był zabudowany rurociągiem (k. 309).
W tych warunkach najbardziej prawdopodobne daty zasypania rowu zamykają się między 1981 a 1987 r., są zatem zbliżone do konsekwentnie prezentowanego przezW. O. (1)stanowiska, iż do jego usunięcia doszło w latach 1985/1986. Skoro twierdzenia wnioskodawcy i jego rodziny o objęciu w posiadanie częścidziałki (...)w latach 1972-1974 nie znalazły odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, należało dać wiarę dowodowi z zeznań świadkówK. O. (2),B. M.oraz skarżącej i jej rodzeństwa.
Przyjęcie powyższych ustaleń powoduje, że nie upłynął jeszcze trzydziestoletni termin do zasiedzenia nieruchomości w złej wierze, wymagany przezart. 172 § 2 k.c.
Nadto, konieczne jest zwrócenie uwagi na kolejną kwestię, która wyklucza przyjęcie zasiedzenia częścidziałki (...). Analiza akt(...)obejmujących nieruchomości należące do rodziców wnioskodawcy wskazuje, że byli oni właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 15 ha do dnia 30 grudnia 1980 r. (k. 32 akt(...)). Na mocy decyzji z tego właśnie dnia, przejęto odS.iZ. L. (1)na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwo rolne o powierzchni 15,10 ha, z wyłączeniem budynków znajdujących się nadziałce nr (...). Do bezpłatnego użytkowania pozostawiono imdziałkę nr (...)o pow. 0,30 ha. Jak wynika z wniosku i decyzji z k. 41 – 42 akt(...)własnośćdziałki nr (...)o pow. 0,30 ha (poprzedni nr 69) przeniesiono naZ. L. (1)w listopadzie 1998 r. Mapa z k. 43 tychże akt przesądza, żedziałka (...)(69) nie przylegała dodziałki (...), a zatem jej używanie nie miało nic wspólnego z ewentualnym samoistnym posiadaniem tejże działki.
Kontynuując ten wątek rozważań należało się zatem skupić na losiedziałki (...), na której – co istotne –S.iZ. L. (1)przysługiwała jedynie własność budynków stanowiących oddzielny od gruntu przedmiot własności (por. zawiadomienie i akt notarialny k. 3, 7 akt(...)co było konsekwencją brzmienia przepisówustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.). Działka ta graniczyła zdziałką (...)(por. mapa na k. 14 akt(...)), a stała się na powrót własnością rodzicówS.iZ. L. (1)oraz wnioskodawcy i jego żony w dniu 14 marca 1990 r. na mocy decyzji Naczelnika GminyP.(K. 13 akt(...)(...)
Z powyższych rozważań wynika, że poprzednicy prawni wnioskodawcy, a zapewne i on sam, mieli świadomość, iż grunt nadziałce (...)w latach 1981 – 1990 nie stanowił ich własności. Tym samym trudno przyjąć, by wymienieni posiadali samoistnie częśćdziałki (...)w te wzmiankowanym okresie, skoro mieli wiedzę o tym, że nie są właścicielamidziałki (...), której de facto część stanowił fragment działki pp.R.. Wnioskodawca, jego brat oraz ich żony w żaden sposób nie wykazali, aby posiadanie gruntu o powierzchni(...)m2zdziałki (...)różniło się od posiadaniadziałki (...), co do którejZ.iS. L. (2)nie posiadali do 1990 r. tytułu prawnego, o czym mieli pozytywną wiedzę. Nie było oczywiście wykluczone samoistne posiadanie przez nichdziałki (...)i częścidziałki (...)w latach 1981 – 1990, lecz z uwagi na treść decyzji z 1981 r., sprzeciw wobec jej treści wymagał wyraźnej manifestacji swego posiadania. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, właściciel nie musi wykazywać się żadną aktywnością wobec swojej rzeczy, żeby zachować prawo własności do niej, ale posiadacz, który pragnie nieruchomość zasiedzieć kosztem dotychczasowego właściciela musi w widoczny sposób manifestować swoje władztwo quazi-właścicielskie nad nią (por. postanowienie SN z 18.10.2013 r., III CSK 12/13).
Tymczasem materiał dowodowy sprawy nie wskazuje, by w latach 1981 – 1990 nastąpiło jakiekolwiek wyraźne uzewnętrznienie posiadania rodziców wnioskodawcy zarówno co dodziałki (...), jak i częścidziałki (...), której przynależność do innej osoby stała się przecież znana dopiero w 2010 r.
Reasumując, skoro wnioskodawca i jego poprzednicy prawni stali się właścicielamidziałki (...)dopiero w dniu 14 marca 1990 r., od tego dnia biegnie ewentualnie termin zasiedzenia fragmentudziałki (...). Brak formy aktu notarialnego powoduje, że jej posiadanie cechuje od początku zła wiara, co przy trzydziestoletnim terminie zasiedzenia powoduje, iż do nabycia własności części spornej nieruchomości nie doszło.
Mając powyższe okoliczności i przepisy na uwadze, należało na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I w ten sposób, że wniosek oddalić.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu odwoławczym przez adwokataT. J.orzeczono na mocy§ 19w zw.§ 8 pkt 1 i § 6 pkt 3 oraz § 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).