Sąd Rejonowy w Sokółce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 787/14
Data wyroku: 2015-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dziedziczenie Gospodarstw Rolnych
Podstawa prawna: art. 1059 kc

Sygn. Akt I Ns 787/14

UZASADNIENIE
Reprezentujący wnioskodawcę –A. K. (1)pełnomocnik wnioskiem datowanym na 21.02.2014r. (k.2-3) wystąpił o stwierdzenie, że spadek poZ. K., synuF.iS.zmarłym 10.05.1995r. wT.i tam ostatnio stale zamieszkałym na podstawie ustawy nabyli: żonaA. K. (2), synM. K. (1)i córkaK. S.– po 1/3 części każde z nich, natomiast wchodzące w skład spadku po spadkodawcy gospodarstwo żonaA. K. (2)i wnukA. K. (1)z udziałami wynoszącymi po 1/2 części.
Ponadto pełnomocnikA. K. (1)wniósł o stwierdzenie, że spadek poA. K. (2), córceW.iL., zmarłej 10.08.1988r. (w rzeczywistości 10.08.1998r.) wT., nabył wnukA. K. (1)w całości.
Uzasadniając wniosek pełnomocnikA. K. (1)wskazywał, iżZ. K.ze spadkobierców ustawowych pozostawił po sobie żonęA. K. (2), synaM. K. (1)zmarłego 21.12.2002r. i córkęK. S., zmarłą 1.01.1998 roku. Jak stwierdził, w skład spadku po tymże spadkodawcy wchodzi gospodarstwo rolne przy czym w dacie otwarcia spadku żadne z dzieci nie spełniało przesłanek uprawniających je do dziedziczenia gospodarstwa o jakich mowa w art.1059k.c.. Przesłanki te spełniała natomiast współmałżonka spadkodawcy ze względu na posiadane przygotowanie zawodowe do produkcji rolnej i całkowitą niezdolność do pracy jak też jeden z wnuków spadkodawcy, a mianowicieA. K. (1), który według twierdzeń jego pełnomocnika w dacie otwarcia spadku pracował bezpośrednio przy produkcji rolnej, a nadto pracował przy produkcji rolnej przez okres co najmniej jednego roku.
Odnosząc się do kwestii spadkobrania poA. K. (2)pełnomocnik wskazał, iż zmarła 10.08.1998r. spadkodawczyni sporządziła testament w którym powołała do całości spadku po sobieA. K. (1).
Reprezentujący uczestnika postępowania –Z. S.pełnomocnik na rozprawie w dniu 22.07.2014r. zaoponował stwierdzeniu nabycia wchodzącego w skład spadku poZ. K.gospodarstwa rolnego na rzecz wnukaA. K. (1), wskazując iż z zeznań przesłuchanego świadka –S. S.wynika, iż syn spadkodawcy spełniał warunki do dziedziczenia gospodarstwa z art.1059k.c., albowiem legitymował się pracą na gospodarstwie rolnym przez okres 1 roku (k.89). Nadto na rozprawie w dniu 13.01.2015r. (k.143) wskazał, iż z racji świadczenia przezA. K. (1)pracy wS.(...)od 1994 roku realizacja przesłanki stałej pracy w gospodarstwie rolnym jest trudna do spełnienia.
Sąd ustalił i zważył co następuje:
Z. K., synF.iS.zmarł 19.05.1995r. WT.i tam ostatnio stale zamieszkiwał. Spadkodawca nie sporządził testamentu. Do chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim zA. K. (2). Z kręgu spadkobierców ustawowych poza współmałżonką pozostawił po sobie syna –W. K.zmarłego 6.02.1989r.,K. S.zmarłą 1.01.1998r.,M. K. (1)zmarłego 21.12.2002r. iL. K.zmarłego 6.06.1989r..
W. K.iL. K.zmarli jako bezdzietni kawalerowie.
M. K. (1)w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim zM. K. (2). Pozostawił po sobie dzieci w osobachA. K. (1)iA. K. (3).
K. S.w dacie śmierci pozostawała w związku małżeńskim zH. S.. Pozostawiła po sobie dzieci w osobachZ. S.iB. W..
Poza w/w spadkodawcaZ. K.innych dzieci nie miał. Po śmierci spadkodawcy żaden ze spadkobierców ustawowych spadku nie odrzucił. Nie toczyło się również postępowanie o uznanie któregokolwiek ze spadkobiercówZ. K.za niegodnego dziedziczenia po spadkodawcy. Żaden ze spadkobiercówZ. K.nie zawierał również ze spadkodawcą umowy o zrzeczenie się dziedziczenia po nim.
W spadku poZ. K.pozostało gospodarstwo rolne położone wT.. Przekazane pierwotnie przez rodziców –Z. K.iA. K. (2)na rzecz synaW. K.umową zawartą 11.10.1983r. gospodarstwo rolne po śmierciW.nabyli rodziceZ. K.,A. K. (2)z udziałami wynoszącymi po 1/4 części jak też bratanekA. K. (1)w 1/2 części.
W dacie otwarcia spadku kwalifikacjami do dziedziczenia gospodarstwa rolnego dysponowali: żona spadkodawcyA. K. (2)osoba wówczas bez mała 73 letnia (ze względu na całkowitą niezdolność do pracy), jak też wnukA. K. (1), który po śmierciW. K.objął gospodarstwo rolne i prowadził je również w dacie otwarcia spadku po spadkodawcy.
A. K. (2), córkaW.iL.zmarła 10.08.1998r. wT.i tam ostatnio stale zamieszkiwała. Spadkodawczyni sporządziła w dniu 20.10.1994r. testament notarialny w którym to powołała do całości spadku po sobie wnukaA. K. (1), synaM.iM.. W chwili śmierci spadkodawczyni była wdową. Z czwórki dzieci synW.zmarł 6.02.1989r., syn(...).12.2002r., synL.6.06.1989r. zaś córkaK. S.w dniu 1.01.1998r..
Po śmierciA. K. (2)A. K. (1)nie odrzucił spadku po spadkodawczyni, nie został także uznany za niegodnego dziedziczenia po spadkodawczyni. Spadkobierca testamentowy nie zawarł również zA. K. (2)umowy o zrzeczenie się dziedziczenia po niej.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie odpisów skróconych aktów stanu cywilnego (k.6-11), testamentu notarialnego z dnia 20.10.1994r. (k.12), zapewnienia spadkowego (k.48-49), zeznań świadków w osobachJ. C.iS. S.(k.50-51), zaświadczenia(...) S.A.wS.(k.126), akt sprawy I Ns 435/91 Sądu Rejonowego wS., zwłaszcza zaś postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poW. K.z dnia 8.04.1992r., a ponadto akt księgi wieczystej(...)Sądu Rejonowego wS..
Mając na względzie tę okoliczność, iż jak wynikało to z zapewnienia spadkowego złożonego przezA. K. (1)spadkodawcaZ. K.nie sporządził testamentu następstwo prawne po spadkodawcy należało określić z uwzględnieniem tzw. ustawowego porządku dziedziczenia. Obowiązująca na datę otwarcia spadku (10.05.1995r.) regulacja z art.931k.c., przewidywała dziedziczenie w tzw. pierwszym kręgu przez współmałżonka spadkodawcy i jego dzieci, co do zasady z równymi co do wysokości udziałami. Uwzględniając powyższe unormowanie jak również uwzględniając poczynione powyżej ustalenia faktyczne należało stwierdzić nabycie spadku poZ. K.na rzecz żonyA. K. (2)i dwójki żyjących wówczas dzieci spadkodawcy, to jestK. S.iM. K. (1)z wynoszącymi po 1/3 części udziałami.
Kwestię sporną w sprawie w kontekście stanowiska procesowego zajętego przez reprezentującegoZ. S.pełnomocnika stanowiło zagadnienie dziedziczenia wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego położonego wT..
Stosownie do treści art.1059k.c. w brzmieniu obowiązującym na datę otwarcia spadku, kwalifikacjami do dziedziczenia gospodarstwa rolnego dysponują ci spadkobiercy ustawowi, którzy w chwili śmierci spadkodawcy bądź to stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej (pkt 1), bądź też mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej (pkt 2), są małoletni, pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół (pkt 3), bądź wreszcie są trwale niezdolni do pracy (pkt 4).
Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynikało, iż kwalifikacjami do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku poZ. K.dysponowała niewątpliwie jego żona –A.. W dacie otwarcia spadku po mężu była ona (wraz z mężem i wnukiemA.) współwłaścicielką tegoż gospodarstwa, nadto zaś z racji wieku (ukończenia 72 lat) osobą całkowicie niezdolną do pracy (pkt4 art.1059k.c.).
Treść zeznań złożonych przez przesłuchanych w sprawie świadków w osobachJ. C.iS. S.(k.50-51) pozwoliła na stwierdzenie, iż kwalifikacjami do dziedziczenia wchodzącego w skład spadku poZ. K.gospodarstwa rolnego dysponował również wnukA. K. (1). Z relacji bowiem przesłuchanych świadków wynikało jednoznacznie, iż na datę zgonuZ. K.gospodarstwo rolne położone wT.było prowadzone właśnie przezA. K. (1), który to na gospodarstwie tym pracował już od chwili śmierci wujkaW.(zmarłego w 1992 roku).
Jak wynika to z akt sprawy INs 435/91 Sądu Rejonowego wS., zwłaszcza zaś z treści wydanego w dniu 8.04.1992r. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poW. K.pomiędzy innymi na rzeczA. K. (1)w odniesieniu do gospodarstwa rolnego - z wyłączeniem dziedziczenia w odniesieniu do tego składnika spadku rodzeństwaM. K. (1)iK. S., jak też z treści stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zeznań czy toS. C.czy teżS. K.(k.48-49 akt INs 435/91 SR wS.) wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym należącym początkowo do jego wujkaW., gdy był jeszcze osobą małoletnią. Tym bardziej zatem uznać należy za wiarygodne te stwierdzenia świadków, z których wynikało że pracował on stale na gospodarstwie rolnym również po śmierciW. K.w tym do chwili otwarcia spadku poZ. K..  W kontekście zeznań świadków okres pracy wnioskodawcy na gospodarstwie rolnym do chwili otwarcia spadku poZ. K.wynosił ponad 1 rok.
Wszystkie te okoliczności dawały podstawę do uznania, iż wnioskodawca dysponował (obokA. K. (2)) kwalifikacjami do dziedziczenia gospodarstwa rolnego poZ. K.na podstawie art.1060 w zw. z art.1059pkt1i2k.c. co uzasadniało rozstrzygnięcie o dziedziczeniu gospodarstwa na rzecz w/w po 1/2 części.
Przesłuchani w toku postępowania świadkowie wskazywali również w swych relacjach na fakt pracy na gospodarstwie rolnym położonym wT.w różnych okresach czy toK. S., czy teżM. K. (1)zauważyć wszakże należy, iż w odniesieniu doM.wskazywali zaznaczali jego pomocniczą wobecA.(gospodarza) rolę w tychże pracach. W świetle relacji tychże świadków nie można zdaniem sądu stwierdzić w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, iż na datę otwarcia spadku poZ. K.czy toM. K. (3), czy teżK. S.dysponowali kwalifikacjami do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, którymi to nie dysponowali jeszcze 6 lat wcześniej, a mianowicie na datę śmierci ich brataW.(vide postanowienie w sprawie I Ns 435/91).
Tak pełnomocnikZ. S., jak też uczestniczka postępowaniaB. W.nie przedstawili jakichkolwiek dowodów pozwalających na stwierdzenie, iż ich matka dysponowała kwalifikacjami o jakich mowa w art.1059k.c.. Z kolei kwestia braku kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego przezM. K. (1)nie była kwestionowana przez jedo następców prawnych.
W tych okolicznościach sąd orzekł jak w punkcie I postanowienia.
Mając z kolei na względzie fakt sporządzenia przezA. K. (2)testamentowego oświadczenia woli w formie prawem przewidzianej, to jest w formie aktu notarialnego (vide art.950k.c.), w którym to spadkodawczyni powołała do całości spadku po sobie wnukaA. K. (1)sąd na podstawie art.926§1i2k.c. stwierdził nabycie spadku po w/w spadkodawczyni na jego rzecz w całości (punkt II postanowienia.
O kosztach orzeczono na podstawie art.520§1k.p.c..