Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 921/13
Data wyroku: 2014-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Leżańska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.)

Sygn. akt VU 921/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2014 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSO Agnieszka Leżańska
Protokolant p.o. stażysty Renata Kabzińska
po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie
sprawy z wnioskuB. W. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT..
o emeryturę
na skutek odwołaniaB. W. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT..
z dnia 22 maja 2013 r. sygn.(...)
oddala odwołanie.
Sygn. akt V U 921/13

UZASADNIENIE
UbezpieczonyB. W. (1)złożył w dniu 18 kwietnia 2013 roku, wniosek o przyznanie prawa do emerytury dla pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach.

    Zaskarżoną decyzją z dnia 22 maja 2013 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.. odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury, podnosząc w uzasadnieniu decyzji, iż wnioskodawca nie udowodnił wymaganych przepisami 15 lat pracy w warunkach szczególnych oraz 25 letniego okresu stażu pracy.
Organ rentowy nie potraktował, jako pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w
Zakładach (...)wU.od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30 listopada 1995 roku,bowiem z przedłożonego świadectwa pracy wynika, iż ubezpieczony pracował na stanowisku montera, zaś wokresie od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku, bowiem z przedłożonego świadectwa pracy wynika, iż ubezpieczony pracował na stanowisku: monter AGD, operatora maszyn, które to stanowiska nie są objęte wykazem, stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm. ).
ZUS uwzględnił, jako okres zatrudnienia w szczególnych warunkach jedynie okres zatrudnienia w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku tj. okres w wymiarze11 lat, 9 miesięcy i 17 dni.
Nadto organ rentowy uznał, iż ubezpieczony na dzień 1.01.1999 roku udowodnił staż pracy w wymiarze24 lat, 7 miesięcy i 17 dni.ZUS nie zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym ciotkiM. S.w okresieod dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku.
W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji dnia 20 stycznia 2010 roku wnioskodawca wniósł o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w decyzji.
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
ustalił następujący stan faktyczny :
ubezpieczonyB. W. (1),urodzony (...), w okresie od dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku nie pracował i nie uczył się, mieszkał wP.. Ubezpieczony przyjeżdżał do gospodarstwa rolnego swojej ciotkiM. S.w ciągu tygodnia, w soboty i niedziele nie przyjeżdżał (dowód: zeznania ubezpieczonego k-68 ).B. W. (1)dojeżdżał do niej rowerem, bądź autobusem, autostopem (dowód: zeznania ubezpieczonego k-68, zeznania świadkaA. K.k-48v.). Gospodarstwo to, o powierzchni 4 ha, położone było wB.nadP.i oddalone było od miejsca jego zamieszkania o 15 km. W gospodarstwie był żywy inwentarz: koń, świnie, kury, kaczki, dwie lub trzy krowy, pięć królików. Ciotka ubezpieczonego miała wówczas 45 lat i mieszkała jedynie z córką, nie pracowała zawodowo, utrzymywała się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego (dowód: zeznania świadkaA. K.k-48v.). Ubezpieczony gotował ziemniaki dla zwierząt, karmił je, rąbał drewno na opał, dokonywał drobnych napraw oraz wykonywał prace polowe: pomagał przy orce bratu ciotki, sial zboże, sadził ziemniaki rolnego, pracował przeciętnie około czterech, pięciu godzin (dowód: zeznania świadków:A. K.k-48v.,B. W. (2)k-48v., zeznania ubezpieczonego k-68).
M. W.w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 3.05.2010 roku zatrudniony był wZakładach (...)wU., przy czym w okresie:
-od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach przy produkcji materiałów wybuchowych oraz ich konfekcjonowaniu tj. prace określona w wykazieA Dział IV poz.27,stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm.);
-od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30.11.1995 roku,pracował na stanowisku operatora maszyn numerycznych;
- od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku, pracował na stanowisku: monter AGD, operatora maszyn, montera produkcji specjalnej, operatora maszyn sterowanych numerycznie, które to stanowiska nie są objęte wykazem, stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze( Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm. ) (dowód: świadectwa pracy, angaże –akta osobowe ubezpieczonego). W okresie od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku ubezpieczony pracował na Wydziale produkcji małych silników, używanych do sprzętu AGD: młynków, robotów kuchennych. Na wydziale tym dokonywano wykroju formy z blachy, impregnacji wirnika, toczenia komutatora przy pomocy tokarki, wykonywano także czynności spawalnicze, obsługiwano maszyny sterowane numerycznie, służące do czynności montażowych silnika. Ubezpieczony nie był przydzielony do jednego stanowiska pracy, wykonywał każdą z powyższych prac w miarę potrzeby. W przypadku wykonywania w danym dniu pracy w szkodliwych dla zdrowia warunkach, ubezpieczony miał wypłacany stosowny dodatek finansowy (dowód: zeznania świadków:M. P.k-29v. od 00:03:03 i dalej,T. P.k-67,68v., zeznania ubezpieczonego k-67v.,68).
Pracodawca potwierdził okres zatrudnienia ubezpieczonego w szczególnych warunkach w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku tj. okres w wymiarze11 lat, 9 miesięcy i 17 dni,wystawiając mu w dniu 23.02.2013 roku świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (dowód: świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze –akta osobowe ubezpieczonego, pismo pracodawcy k- 66).
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje :

odwołanie jest nieuzasadnione i jako takie podlega oddaleniu.

zgodnie z treścią art.184.1. ustawy z dnia 17 października 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm. ), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
2.Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm. ) ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy. Cytowany wyżej przepis, mocąart.46 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychma odpowiednie zastosowanie do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku a przed dniem 1 stycznia 1969 roku. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się przy tym pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272).
Stosownie do treści § 3 tegoż rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Z § 4 wynika natomiast, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ubezpieczony nie spełnia warunków do uzyskania emerytury, albowiem nie udowodnił on wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych oraz wymaganego stażu pracy.M.w.odwołując się od niekorzystnej dla niego decyzji podniósł, iż wbrew stanowisku organu rentowego legitymuje się on wymaganym stażem pracy oraz 15 letnim okresem w warunkach szczególnych. Ubezpieczony wniósł bowiem o doliczenie do stażu pracy okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym ciotkiM. S.w okresieod dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku.Przystępując do oceny zasadności podniesionych przez ubezpieczonego w odwołaniu okoliczności podnieść należy, iż wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej „domownika” zart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników( Dz.U. z 1998r., nr 7, poz. 25 z późn.zm. ), który w ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni spełnia. W myśl przywołanego przepisu pod pojęciem domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:
a)ukończyła 16 lat,
b)pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c)stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Określając warunki jakim winna odpowiadać praca w gospodarstwie rolnym, o jakiej mowa w art. 10 ustawy stwierdzić należy, iż wątpliwość ta została usunięta licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16, zapadłymi w poprzednim stanie prawnym ( to jest przed dniem 1 stycznia 1999r, kiedy to weszła w życie ustawa o emeryturach i rentach z FUS ), w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym,przyjmowano wymiar pracy przekraczający 4 godziny dziennie(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 473; z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 491; z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 799; z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 122, czy wyrok z dnia 10 maja 2000, II UKN 535/99, nie publikowany). Wymóg świadczenia pracy w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także na gruncieustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpotwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 2000r. ( II UKN 155/00, opubl. OSNP z 2002r., nr 16, poz. 394 ) – pogląd ten, zdaniem Sądu Okręgowego, należy w pełni zaaprobować. Niezależnie od wymogu wykonywania pracy w określonym wymiarze Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach kilkakrotnie zwrócił uwagę także na inne cechy jakimi charakteryzować musi się praca świadczona w gospodarstwie rolnym przez osobę, która ukończyła 16 lat, aby możliwe było jej uwzględnienie przy ustalaniu uprawnień emerytalnych. Według Sądu Najwyższego nie może to być praca o charakterze dorywczym, wykonywana okazjonalnie. ( tak m.in. powołany wyżej wyrok z 7 listopada 1997r., wyrok z 18 marca 1999r. II UKN 528/98, OSNP z 2000r., nr 10, poz. 399 ).
Konsekwencją powyższego było zbadanie przez Sąd Okręgowy, czy praca jaką wykonywałM. W.w gospodarstwie swojej ciotki, świadczona była stale, w rozmiarze przekraczającym 4 godziny dziennie. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie daje, w ocenie Sądu Okręgowego, podstawy do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Przede wszystkim wskazać jednak należy, iż ubezpieczony nie spełniał podstawowego warunku określonego w zacytowanym powyżejart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jakim było posiadanie statusu „domownika”. Ubezpieczony, co prawda w dniu(...)1967 roku ukończył 16 lat, jednakże w świetle zeznań świadków:B. W. (2)orazA. K.oraz samego ubezpieczonego nie budzi wątpliwości fakt, iż nie pozostawał on z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, nie zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego, ani też w bliskim sąsiedztwie. Wszak ubezpieczony zeznano, iż zamieszkiwał w odległości około 15 km. od przedmiotowego gospodarstwa rolnego i dojeżdżał do niego rowerem, bądź autobusem. Tymczasem

    "bliskie sąsiedztwo"oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności - pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Fakt zamieszkiwania przez ubezpieczonego w odległości ponad 15 kilometrów do miejsca zamieszkania rolnika, uniemożliwia, zdaniem Sądu, określenie tego stanu, jako bliskie sąsiedztwo (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2010 r. II SA/Wa 136/10,

    LEX nr 643810).Nadto wskazać należy, iż ubezpieczony nie wykazał, by pracował w gospodarstwie ciotki codziennie w wymiarze co najmniej 4 godzin. WszakM. W.zeznał, iż pracował w przedmiotowym gospodarstwie w tygodniu, w soboty i niedziele nie pracował, zaś świadekA. K.zeznała, iż ubezpieczony przyjeżdżał do ciotki co drugi dzień, a gdy miał czas, to codziennie. Zgoła odmienne, w powyższym zakresie, są zeznania świadkaB. W. (2), która zeznała, iż ubezpieczony przyjeżdżał jedynie w soboty i niedziele, a tylko niekiedy w tygodniu. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, ubezpieczony nie udowodnił spełnienia przesłanek określonychart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazać przy tym należy, iż zasada kontradyktoryjności postępowania cywilnego, polegająca na przerzuceniu na strony procesowe odpowiedzialności za wynik procesu, znajdująca swoje źródło w treściart. 3 i 232 k.p.c.oznacza, iż dostarczanie materiału procesowego spoczywa na stronach postępowania. To strony mają dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie mogą być bierne, a w razie nieuzasadnionej bierności narażają się na sankcję w postaci przegrania przez nią procesu. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c) spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art. 6 kc). Powyższe ogólne reguły prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego obowiązują także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Dlatego też, mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zaliczenia spornego okresu do stażu pracy ubezpieczonego.
Odnosząc się zaś do zarzutu ubezpieczonego w zakresie niezasadnej odmowy zaliczenia przez organ rentowy okresu jego zatrudnieniaZakładach (...)wU.od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30 listopada 1995 rokuoraz wokresie od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku, jako pracy w warunkach szczególnych stwierdzić należy, iż jest on niezasadny.
Wszak w świetle przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy postępowania dowodowego nie budzi wątpliwości fakt, iż ubezpieczony, będąc zatrudnionymZakładach (...)wU.w od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach, która to okoliczność potwierdził pracodawca wystawiając mu w dniu 23.02.2013 roku świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Powyższe stanowisko pracodawca ubezpieczonego potwierdził. w nadesłanym do Sądu w dniu 9 kwietnia 2014 roku. piśmie procesowym. W ocenie Sądu, stanowisko pracodawcy ma podstawowe znaczenie dla oceny charakteru wykonywanej przez ubezpieczonego pracy, wszak pracodawca posiada najpełniejszą wiedze w zakresie powierzanych pracownikowi obowiązków. Zresztą powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadków:M. P.orazT. P., którzy wskazali, iż ubezpieczony w okresie od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku pracował na Wydziale produkcji małych silników, używanych do sprzętu AGD: młynków, robotów kuchennych. Na wydziale tym dokonywano wykroju formy z blachy, impregnacji wirnika, toczenia komutatora przy pomocy tokarki, wykonywano także czynności spawalnicze, obsługiwano maszyny sterowane numerycznie, służące do czynności montażowych silnika. Ubezpieczony nie był przydzielony do jednego stanowiska pracy, wykonywał każdą z powyższych prac w miarę potrzeby. W przypadku wykonywania w danym dniu pracy w szkodliwych dla zdrowia warunkach, ubezpieczony miał wypłacany stosowny dodatek finansowy. Oczywiście bezspornym jest, iż ubezpieczony wykonywał również prace w szczególnych warunkach np. spawanie, jednakże w żadnym razie przeprowadzone postępowanie dowodowe nie daje podstaw do przyjęcia, iż pracę tę wykonywał stale, w pełnym wymiarze czasu pracy.
Dlatego też , Sąd Okręgowy, uznając wniesione odwołanie za niezasadne, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji