Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 16/14
Data wyroku: 2014-10-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Przemysław Jagosz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 3 i § 4 kc

Sygn. akt I C 16/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 października 2014 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
PrzewodniczącySSO Przemysław Jagosz
Protokolant p.o. sekr. sąd. Aleksandra Bogusz-Dobrowolska
po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 r., w Olsztynie, na rozprawie,
sprawy z powództwaH. L.
przeciwkoTowarzystwu (...)wW.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie

I
zasądza od pozwanego na rzecz powódki:

a
zadośćuczynienie w kwocie 42 500 zł (czterdzieści dwa tysiące pięćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 13.10.2014 r. do dnia zapłaty,

b
odszkodowanie w kwocie 25 000 zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 13.10.2014 r. do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałej części;

III
zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 598,83 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu;

IV
nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Olsztynie) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych:

a
od powódki z roszczeń zasądzonych w pkt I - kwotę 3 250 zł,

b
od pozwanego – kwotę 3 250 zł.

UZASADNIENIE
H. L.wniosła o zasądzenie od pozwanegoTowarzystwa (...)wW.:
a) kwoty 125 000 zł z ustawowymi odsetkami od 20.03.2013 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikła wskutek śmierci synaW. L. (1)w wypadku komunikacyjnym,
b) kwoty 25 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20.03.2013 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie warunków życiowych wywołane śmiercią synaW.,
c) zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu podniosła, że w dniu(...)r. doszło do wypadku samochodowego w miejscowościK.z udziałem pieszego, którym był jej synW. L. (1). W wyniku obrażeń doznanych w wypadkuW. L. (1)zmarł w dniu(...)r. Pozwany był ubezpieczycielem odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku i rozpoznając zgłoszone przez powódkę żądanie zadośćuczynienia oraz odszkodowania przyznał jej kwotę 7 500 zł tytułem zadośćuczynienia, przyjmując 50% przyczynienia się zmarłego do zaistnienia wypadku i nie znajdując podstaw do przyjęcia znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej powódki. Według powódki nie ma podstaw do przyjęcia przyczynienia się syna do wypadku, przyznana kwota nie rekompensuje doznanej krzywdy, a nadto - wbrew stanowisku pozwanego - doszło znacznego pogorszenia się jej warunków życiowych wskutek śmierci syna.
PozwaneTowarzystwo (...)wW.wniosło o oddalenie powództwa w całości i zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwany zakład ubezpieczeń, przyznając fakt wypłaty zadośćuczynienia we wskazanej w pozwie kwocie, stwierdził ostatecznie, że zmarły w wypadku syn powódki przyczynił się do powstania szkody w 50%, żądane zadośćuczynienie jest rażąco zawyżone, a nadto powódka nie wykazała, by wskutek zdarzenia jej sytuacja, w tym aktywność życiowa i stan majątkowy, uległa znacznemu pogorszeniu.
(odpowiedź na pozew k. 52-54, oświadczenie za adnot. k. 104)
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu(...)r. wK.doszło do wypadku drogowego z udziałem pieszego – syna powódkiW. L. (1)– polegającego na potrąceniu go przez samochód kierowany przezJ. J. (1). Dzień późniejW. L. (1)zmarł w wyniku obrażeń doznanych w tym wypadku. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia(...)r. w sprawie V K 161/13J. J.został uznany za winnego spowodowania wypadku. W toku tego postępowania ustalono, że syn powódki poruszał się o kuli, chwiejnym krokiem, prawą stroną jezdni i blisko jej krawędzi, w kierunku, w którym poruszał się samochód, a do potrącenia doszło wskutek niezachowania przez kierującego należytej ostrożności podczas manewru wyprzedzania pieszego, w trakcie któregoW. L. (1)bezpośrednio przed pojazdem wykonał obrót ciała z przemieszczeniem w kierunku środka jezdni i znalazł się w pozycji stojącej, ustawiony lewą stroną w stosunku do nadjeżdżającego pojazdu.
W. L. (1)był pod wpływem alkoholu (0,3 promila), a z dokumentacji czynności ratunkowych wynika, że tego dnia - jak sam podał ratownikom - wypił trzy piwa.
(bezsporne, wyrok z uzasadnieniem, karta czynności medycznych /k.57 i dalej/ – w aktach V K 161/13 Sądu Rejonowego w Giżycku)
Przed śmierciąW. L. (1)zamieszkiwał z powódką, która oprócz niego miała jeszcze jedną bliską krewną – wnuczkę, zamieszkującą weW..
W chwili wypadku powódka miała niemal 79 lat, zaś jej syn – niemal 58 lat. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania była emerytura powódki w kwocie ok. 1500 zł miesięcznie oraz rentaW. L.w kwocie ok. 800 zł miesięcznie. Syn powódki był osobą niepełnosprawną z uwagi na niedowład jednej strony ciała po udarze. Poruszał się o kuli i nie wykonywał cięższych prac domowych. Pomagał jednak przy pracach lżejszych i robił lżejsze zakupy, łącząc chodzenie do sklepu ze spacerem.
Powódka bardzo przeżyła śmierć syna. Pojawiły się zaburzenia snu, poczucie żalu i krzywdy, chwiejność emocjonalna i skłonność do zamartwiania się, które występują do dzisiaj i świadczą o przedłużonej reakcji adaptacyjnej o lekkim nasileniu. Aktualnie w życiu codziennym wspierają ją sąsiedzi, którzy pomagali również przed wypadkiem, jednak w mniejszym stopniu.
(kopia aktu zgonu k. 12, opinia sądowo-psychiatryczna k. 77, zeznania śwd.J. G.,S. D.za adnot. k. 63-64, zeznania powódki k. 64).
Pismem z dnia 12.03.2013 r. pozwany został wezwany do zapłaty na rzecz powódki kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia i kwoty 100 000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie jej sytuacji życiowej. Decyzją z(...)r. pozwany przyznał powódce kwotę 7 500 zł tytułem zadośćuczynienia, przyjmując 50% przyczynienie się zmarłego do wypadku z powołaniem się na to, że poruszał się on prawym pasem w sposób uniemożliwiający podjęcie manewru obronnego przez kierowcę i był pod wpływem alkoholu. Nie uwzględnił żądania odszkodowania, uznając, że nie została wykazana jego zasadność.
(bezsporne, pismo – k. 13-14, decyzja k. 15-16)
Sąd zważył, co następuje:
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego roszczenia powódki zasługują tylko na częściowe uwzględnienie.
Ponieważ z mocyart. 11 Kpcustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa są wiążące w postępowaniu cywilnym, wyrok Sądu Rejonowego w Giżycku zapadły w sprawie V K 161/13, uznający J.J.za winnego spowodowania wypadku, którego skutkiem była śmierć syna powódki, przesądza jednocześnie o jego odpowiedzialności, jako kierującego pojazdem mechanicznym, za szkody powstałe w wyniku tego zdarzenia – odpowiedzialności opartej na przepisachart. 435 § 2 kcw związku zart. 436 § 1 kc.
Bezspornie nadtoJ. J.objęty był obowiązkowym ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego w pozwanym zakładzie ubezpieczeń. Oznacza to, że z mocy art. 13 ust. 2 i art. 34 oraz art. 35 ustawy z dnia 22- 05- 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych … ( Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) pozwany zakład odpowiada za szkodę wynikłą wskutek wypadku – w granicach określonych w/w ustawą i przepisamiKodeksu cywilnego– w tym obowiązany jest do zapłaty zadośćuczynienia zart. 446 § 4 kcza krzywdę doznaną przez powódkę wskutek śmierci osoby najbliższej jaką był jej syn i odszkodowania zart. 446 § 3 kc, o ile w wyniku śmierciW. L. (1)doszło do znacznego pogorszenia jej sytuacji życiowej.
W realiach niniejszej sprawy przy wymiarze należnych powódce świadczeń uwzględnić należało specyficzne okoliczności wypadku, do którego w ocenie Sadu zmarłyW. L. (1)przyczynił się w znacznym stopniu. Ponieważ ostatecznie obie strony powoływały się na materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania karnego w sprawie V K 161/13 Sądu Rejonowego w Giżycku i nie kwestionowały poczynionych tam ustaleń oraz treści wyroku skazującegoJ. J., a nadto nie nasuwał on również wątpliwości Sądu w niniejszej sprawie, można było przyjąć, że do wypadku doszło w sposób ustalony w ww. postępowaniu (co jednocześnie czyniło zbędnym sięganie po wnioskowaną przez pozwanego opinię z zakresu rekonstrukcji wypadków, skoro jego przebieg nie był kwestionowany). Oznacza to, że bezpośrednio przed potrąceniemW. L. (1)poruszał się po drodze publicznej w stanie po spożyciu alkoholu, prawą stroną jezdni (czyli z naruszeniemart. 11 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym), a tuż przed pojazdem, który wymijał wykonał obrót ciała z przemieszczeniem w kierunku środka jezdni, co mogło utrudnić manewr obronny kierowcy pojazdu. W świetle tych okoliczności zasadnym jest przyjęcie, żeW. L. (1)w ok. 40-50 % przyczynił się do wypadku. Okoliczności tego przyczynienia i lekkomyślność zachowaniaW. L.uzasadniałyby zatem zmniejszenie należnego mu odszkodowania na podstawieart. 362 kc.Skoro zaś zmniejszenie tego zakresu byłoby aktualne względem syna powódki, tym bardziej powinno znaleźć zastosowanie do odpowiedzialności względem niej, a w tym zakresie Sąd w pełni podziela poglądy wyrażone m.in. w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12.07.2012 r. (I CSK 660/11), sformułowane na tleart. 446 § 3 kc, ale znajdujące również zastosowanie do zadośćuczynienia, którego podstawą jestart. 446 § 4 kc.
Mając na uwadze powyższe oraz dotkliwe skutki, jakie w życiu powódki wywołała śmierćW. L. (1), w ocenie Sądu żądanie odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej zasługiwało na uwzględnienie w całości, tj. do kwoty 25 000 zł.
Wskutek śmierci syna sytuacja życiowa powódki rzeczywiście uległa bowiem znacznemu pogorszeniu. Dostrzec trzeba, że źródłem utrzymania gospodarstwa domowego powódki i jej syna były jego renta (ok. 800 zł) i emerytura powódki (1 500 zł). Śmierć syna oznaczała zatem ubytek w budżecie domowym. Niezależnie od tego, że był on osoba niepełnosprawną i nie mógł pomagać przy cięższych pracach domowych, w świetle niekwestionowanych zeznań świadków i powódki (których prawdomówności nie podważono), pomagał w domu przy pracach lżejszych, czynił lżejsze zakupy i stanowił dla matki całkiem znaczne oparcie, którego znaczenie wydaje się tym istotniejsze, gdy zważyć na jej podeszły wiek. Uwzględniając przy tym, że po śmierci syna powódka w znacznie większym stopniu wymaga pomocy ze strony sąsiadów (co wynika chociażby z ich zeznań), zdaniem Sądu odszkodowanie przewidziane wart. 446 § 3 kc, po jego zmniejszeniu odpowiednim do stopnia przyczynienia się zmarłego do wypadku, powinno wynosić żądaną w pozwie kwotę 25 000 zł.
Utrata syna bez wątpienia wywołała też u powódki znaczną krzywdę. Poza wnuczką, zamieszkałą na drugim końcu Polski, po śmierci syna powódka nie ma już bliskich krewnych i zdana jest na samą siebie, ewentualnie na pomoc sąsiadów. Poczucie osamotnienia niewątpliwie zwiększa stopień odczuwanego żalu i krzywdy i wpływa na codzienne funkcjonowanie powódki, co przejawia się zaburzeniami snu, chwiejnością emocjonalną i skłonnością do zamartwiania się. Potwierdziła to niekwestionowana przez strony opinia biegłego lekarza psychiatry, który rozpoznał u powódki objawy przedłużonej reakcji adaptacyjnej o lekkim nasileniu. Zważywszy na to rozpoznanie i brak konkretnych pytań lub twierdzeń na tym tle, do których miałby się odnosić biegły lekarz psychiatra na rozprawie Sąd pominął ten wniosek strony powodowej. Nie uwzględnił nadto wniosku strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii psychologa, który miałby – według wniosku (por. k. 94) – oceniać te same okoliczności co biegły lekarz psychiatra w niekwestionowanej przecież opinii, a nadto wypowiadać się na temat zdrowia psychicznego powódki, do czego psychologa, zajmujący się inną sferą funkcjonowania człowieka niż zdrowie psychiczne, nie ma wszakże kompetencji.
Reasumując, w ocenie Sądu, doznana przez powódkę krzywda wynikła z utraty syna, przy uwzględnieniu specyficznych okoliczności wypadku, do którego się przyczynił, wymagałaby rekompensaty w kwocie 50 000 zł, a skoro pozwany wypłacił jej do kwoty 7 500 zł, powódce należało się uzupełnienie tej kwoty o 42 500 zł.
Z tych względów i na podstawie wymienionych przepisów, w pkt I sentencji wyroku na rzecz powódki zasądzono kwotę 25 000 zł odszkodowania oraz 42 500 zł zadośćuczynienia wraz z wynikającymi zart. 481 § 1 i 2 kcodsetkami ustawowymi od przyznanych kwot za okres od daty wyrokowania. W ocenie Sądu w tej dacie pozwany znalazł się już w opóźnieniu w spełnieniu należnych powódce świadczeń, które powinien spełnić niezwłocznie po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, której mógł dokonać mógł przed zamknięciem rozprawy i co winien uczynić jako profesjonalista zajmujący się ubezpieczeniem odpowiedzialności za szkody wynikłe z wypadków komunikacyjnych. Przyznanie odsetek od daty wcześniejszej nie byłoby natomiast uzasadnione, gdy zważyć, że wyrok sądu odwoławczego rozpoznającego apelację sprawcy wypadku od skazującego go wyroku karnego zapadł dopiero w dniu 2.10.2014 r.
W zakresie przewyższającym kwotę przyznaną w pkt I sentencji wyroku powództwo oddalono, jako wygórowane w stosunku do ustalonych w sprawie okoliczności, zwłaszcza w zakresie przyczynienia zmarłego do zaistnienia wypadku, ale również dostrzegając lekkie tylko nasilenie objawów zaburzeń adaptacyjnych u powódki.
Mając na uwadze, że roszczenia powódki zostały uwzględnione prawie w połowie (licząc ich łączną wartość), a określenie ich wysokości zależało od oceny Sądu, na podstawieart. 100 Kodeksu postępowania cywilnego(kpc), na jej rzecz zasądzono połowę kosztów procesu wynikających z poniesienia części opłaty od pozwu (1 000 zł) i wydatków na opinię biegłego (197,66 zł), uznając, że w zakresie wynagrodzeń pełnomocników, których stawki uregulowane są w jednakowej wysokości, koszty te znoszą się wzajemnie.
Uwzględniając wynik procesu, w której strony uległy sobie mniej więcej w połowie, na podstawieart. 113 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychw związku zart. 100 kpc, w takim też stosunku rozdzielono nieuiszczoną część kosztów sądowych (tj. brakującą opłatę od pozwu w kwocie 6 500 zł), nakazując ich ściągnięcie na rzecz Skarbu Państwa w pkt IV sentencji wyroku.