Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 608/14
Data wyroku: 2015-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Jolanta Frańczak, Monika Kowalska

Sygn. akt III AUa 608/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Frańczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Monika Kowalska
SSA Agata Pyjas - Luty

Protokolant:

st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r. w Krakowie
sprawy z wnioskuR. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o wysokość świadczenia
na skutek apelacji wnioskodawcyR. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. akt VII U 87/13

o d d a l a apelację.
Sygn. akt III AUa 608/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy – Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wK.wyrokiem z dnia 16 grudnia 2013 r. oddalił odwołanieR. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 24 października 2012 r. odmawiającej wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru renty z uwzględnieniem wskazanych przez niego zarobków za lata 1974 – 1989 oraz 2005 – 2011, albowiem uwzględniając za lata 1974 -1977 minimalne wynagrodzenie za pracę wskaźnik wysokości podstawy wymiaru renty w każdym wypadku był niższy od dotychczas ustalonego na 61,97%
Sąd Okręgowy ustalił, iż wnioskodawcaR. K.od dnia 11 czerwca 1983 r. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wK.z dnia 20 lipca 1983 r., w której do ustalenia podstawy wymiaru renty organ rentowy przyjął wynagrodzenie, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 2 lat kalendarzowych, to jest od lipca 1981 r. do grudnia 1982 r., a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 61,97 %. W kolejnych latach świadczenie rentowe wnioskodawcy było waloryzowane i przeliczane w zakresie stażu pracy. Dnia 4 września 2012 r.R. K.złożył w organie rentowym wniosek o przeliczenie podstawy wymiaru renty dołączając do wniosku dwa zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 20 lipca 2012 r. obejmujące okres pracy od 5 sierpnia 2005 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz od 13 grudnia 2011 r., a także z dnia 9 sierpnia 2012 r. za okres od 10 października 1985 r. do 30 września 1989 r. Wnioskodawca przedłożył również świadectwo pracy dotyczące okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wK.w latach 1978 – 1983 oraz karty wynagrodzeń za ten okres. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru renty, ponieważ wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z 10 - lecia przed złożeniem wniosku o ponowne ustalenie podstawy wymiaru renty wyniósł 24,85%, z 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty 35,27%, a z wybranych 20 lat kalendarzowych 39,44%. Wszystkie wskaźniki wysokości podstawy wymiaru renty były niższe od dotychczas ustalonego w wyskości 61,97%. Za okres zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wK.w latach 1974 – 1978 organ rentowy przyjął minimalne wynagrodzenie za pracę. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika ponadto, że wnioskodawcaR. K.podjął w dniu 28 czerwca 1974 r. zatrudnienie wPrzedsiębiorstwie (...)wK.na stanowisku robotnika magazynowego. Następnie od 11 listopada 1974 r. pracował jako kierowca samochodów typu Żuk i Nysa, a po uzyskaniu w styczniu 1977 r. drugiej kategorii prawa jazdy, jako kierowca samochodów ciężarowych. WPrzedsiębiorstwie (...)wK.zatrudnieni byli takżeK. K.iJ. K.na stanowisku kierowcy samochodu typu Nysa, Żuk. Wysokość wynagrodzenia zasadniczego pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwie określona była stawką godzinową uzależnioną od rodzaju zajmowanego stanowiska, a oprócz wynagrodzenia zasadniczego pracownicy pobierali wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i premię.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie jest nieuzasadnione. Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności podniósł, iż w myślart. 111 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myślart. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego: z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia, z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o przyznanie emerytury lub renty albo o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniemart. 176, z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego. Sąd Okręgowy wskazał, że w postępowaniu przed sądem, gdy przedmiotem sporu jest ustalenie podstawy wymiaru świadczenia, fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, w szczególności za pomocą umów, zaświadczeń, angaży, dokumentacji płacowej pracodawcy, zeznań świadków, czy opinii biegłych, ponieważ w tym zakresie nie obowiązują ograniczenia wynikające z§ 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe(Dz.U. Nr 237 poz. 1412). Jednakże, pomimo braku ograniczeń dowodowych w tym zakresie, nie można zapominać, że wysokość zarobków stanowiących podstawę do wyliczenia składki na ubezpieczenia społeczne, nie może być ustalana w sposób hipotetyczny, oparty jedynie na domniemaniu. Rzeczą sądu w sprawach o wysokość emerytury jest dokładne ustalenie wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez ubezpieczonego w danym okresie. Zarobki za poszczególne miesiące i wybrane lata kalendarzowe wykazane muszą być w sposób niebudzący wątpliwości w ściśle określonej kwotowo wysokości i odprowadzonych od nich składek na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2012r. sygn. akt III AUa 1411/11, Lex 1171347). Sąd Okręgowy skonstatował, że na podstawie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie jest możliwe ustalenie faktycznej wysokości wynagrodzenia, jakie wnioskodawca uzyskiwał w latach 1974 – 1977. Wystarczającym dowodem dla dokonania tego ustalenia nie mogły bowiem być zeznania świadków i wnioskodawcy. Na podstawie powyższych dowodów nie można było ustalić faktycznej wysokości wynagrodzenia zasadniczego, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych czy premii i innych składników wynagrodzenia uzyskiwanego przez wnioskodawcę, a świadkowie potwierdzili wyłącznie zatrudnienie wnioskodawcy, rodzaj zajmowanego stanowiska oraz podali, że wysokość wynagrodzenia w przedsiębiorstwie określona była stawką godzinową uzależnioną od rodzaju zajmowanego stanowiska. W skład wynagrodzenia wchodziło jeszcze wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych oraz premia. Niemniej jednak nie wskazali pewnie i jednoznacznie wysokości tego wynagrodzenia, o czym świadczą stwierdzenia „około”, zaś z uwagi na upływ czasu, okoliczności tych nie pamiętali. Co prawda, świadekK. K.posiadał wpisy w legitymacji ubezpieczeniowej za okres od listopada 1974 r. do września 1975 r., ale w tym okresie zatrudniony był na innym stanowisku pracy niż wnioskodawca, co wiązało się z inną stawką wynagrodzenia zasadniczego. W tej sytuacji, zdaniem Sądu Okręgowego, nie było możliwe przeliczenie wysokości podstawy wymiaru renty wnioskodawcy w oparciu o hipotetyczne lub uśrednione wysokości zarobków za lata 1974 -1977. Sumując powyższe, Sąd Okręgowy uznał, że renta wnioskodawcy została wyliczona w sposób prawidłowy i brak jest podstaw do przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia przy uwzględnieniu wynagrodzenia uzyskiwanego w latach 1974 - 1989 czy w latach 2005 – 2011, albowiem we wszystkich dopuszczalnych wariantach przy uwzględnieniu wynagrodzeń uznanych przez organ rentowy wskaźniki wysokości podstawy wymiaru renty są niższe od dotychczas ustalonego na 61,97 %. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie jako nieuzasadnione.
Apelację do wyroku wywiódł wnioskodawcaR. K.zaskarżając wyrok w całości i domagając się jego zmiany poprzez orzeczenie zgodnie z wnioskami zawartymi w odwołaniu od decyzji organu rentowego z dnia 24 października 2012 r. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 14 stycznia 2015 r. wnioskodawca dodatkowo zarzucił, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie nie uwzględnił wysokości wynagrodzeń uwzględnionych w jego legitymacji ubezpieczeniowej za okres marzec 1976 – luty 1977 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do treściart. 15 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2014, poz. 1440 ze zm.), podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony wart. 4 i 5przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę z uwzględnieniem ust. 6, który stanowi, że na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Zgodnie z art. 111 ust. 1 cytowanej powyżej ustawy wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myślart. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego: z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia, z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o przyznanie emerytury lub renty albo o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniem art. 176, z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
W niniejszej sprawie organ rentowy odmawiając wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru renty przyjął, że nie jest możliwe udowadnianie wysokości wynagrodzenia, stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne innymi dowodami niż dokumentami wymienionymi w§ 21 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r.Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz.U. Nr 237 poz. 1412), a zatem zaświadczeniami pracodawcy lub innego płatnika składek albo legitymacją ubezpieczeniową, zawierającą wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków i za nieudokumentowane okresy, w tym lata 1974 -1977, zgodnie z treściąart. 15 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzyjął za podstawę wymiaru składek kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podkreślenia jednak wymaga, iż przepisy regulujące postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, które regulowane jest przepisamikodeksu postępowania cywilnego. Ewentualne ograniczenia dowodowe mogą zatem wynikać jedynie z przepisów tego kodeksu, przy czym przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 4778i następnek.p.c.) nie zawierają dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów ogólnych regulujących postępowanie dowodowe (art. 235-309 k.p.c.). Powyższe oznacza, iż fakty, od których uzależnione jest prawo do renty bądź emerytury oraz wysokość tych świadczeń, mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie akcentował, że w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 sierpnia 2006 r., I UK 27/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 235; z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 3/95, OSNAPiUS 1996 nr 16, poz. 239; z dnia 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 342 oraz z dnia 14 czerwca 2006 r., I UK 115/06, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 257). Oczywistym jest przy tym, że muszą to być środki dowodowe, które pozwolą na wiarygodne ustalenie okoliczności faktycznych. Przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych są bowiem normami bezwzględnie obowiązującymi i nie zawierają unormowań, które pozwalałyby na ustalenie wynagrodzenia, będącego bazą do wyliczenia podstawy wymiaru w sposób przybliżony lub prawdopodobny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, LEX nr 390123 oraz  wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 r. , III AUa 482/07, OSA 2009/1/1; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2012 r., III AUa 1411/11, LEX nr 1171347; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 września 2012 r., III AUa 1220434, LEX nr 1220434; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 lutego 2014r., III AUa 642/13, LEX nr 1455622).
Na gruncie niniejszej sprawy nie ma racji wnioskodawca, że dla ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za lata pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wK.na stanowisku kierowcy powinny zostać uwzględnione przez organ rentowy wynagrodzenia świadkówJ. K.orazK. K.w wysokości uwidocznionej między innymi w legitymacji ubezpieczeniowej świadkaK. K.. Jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego wysokość wynagrodzeń uwidoczniona w legitymacjach ubezpieczeniowych nie obejmowała wyłącznie wynagrodzenia zasadniczego, ale również premie, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe a ponadto świadkowie nie posiadali tej samej grupy zaszeregowania co wnioskodawca. Zgodnie z ukształtowanym poglądem judykatury nie jest możliwe przeliczenie wysokości podstawy wymiaru świadczenia emerytalno - rentowego w oparciu o jakąś hipotetyczną uśrednioną wielkość wynagrodzeń wywiedzioną z wysokości wynagrodzeń wypłaconych innym pracownikom. Stosunek pracy ma zawsze charakter indywidualny, określone warunki zatrudnienia mają charakter niepowtarzalny, ponieważ zostały ustalone między pracodawcą i konkretnym pracownikiem. Uśrednione obliczenie wysokości wynagrodzenia - oparte na wynagrodzeniu otrzymanym przez innych pracowników - nie może oddać indywidualnych cech właściwych dla danego stosunku pracy. W przypadku wynagrodzenia zasadniczego lub innych obligatoryjnych składników wynagrodzenia, wynikających z obowiązujących przepisów, można przyjąć minimalne wynagrodzenie obowiązujące w czasie, którego dotyczy żądanie uwzględnienia tego okresu do przeliczenia podstawy emerytury lub renty. W przypadku jednak takiego składnika wynagrodzenia, jakim jest premia, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, deputaty konieczne jest istnienie dowodów potwierdzających bez wątpliwości fakt wypłacenia tych składników wynagrodzenia oraz ich wysokości. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że wysokości wynagrodzenia, które ewentualnie miałby otrzymywać wnioskodawca w takiej samej wysokości jak wnioskowani świadkowie, nie potwierdza też zaświadczenie z dnia 6 listopada 1992 r. wydane przez byłego pracodawcę wnioskodawcy (k- 104 a.r.). Gdyby nawet za okres zatrudnienia od 11 listopada 1974 r. do dnia 31 stycznia 1976 r. przyjąć wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 6,50 zł za godzinę, to przy uwzględnieniu nominalnego czasu pracy w tych latach (średnio 46 godzin na tydzień) to odpowiadałoby ono wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (6,50 zł x 46 godz.) x 4 = 1196 zł), które wynosiło od 1 sierpnia 1974 r. do 30 kwietnia 1977 r. 1200 zł i z urzędu zostało uwzględnione przez organ rentowy zaskarżoną w tej sprawie decyzją.
Na poprawność zaskarżonego wyroku nie wpływa także bezzasadne pominięcie, zarówno przez organ rentowy, jak i Sąd Okręgowy, wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy uwidocznionego w jego legitymacji ubezpieczeniowej za okres marzec 1976 – luty 1977 r. w kwocie 55.054 zł (średnio w miesiącu 4.588 zł). Przy uwzględnieniu powyższego wynagrodzenia wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne zamiast przyjętej przez organ rentowy za rok 1976 w kwocie 14.400 zł wynosiłaby kwotę 48.280 zł a za rok 1977 kwotę 22.317 zł. Wówczas stosunek podstawy wymiaru składek do rocznego przeciętnego wynagrodzenia za 1976 rok wynosi 94% i za 1977 rok 40 %. Tym sposobem wskaźnik wysokości podstawy wymiaru renty stanowiący stosunek sumy wskaźników z poszczególnych 10 lat kalendarzowych (1973 -1982) wzrósłby z 35,27% do 43 % (430,47% :10 = 43%) i jest nadal niższy od dotychczas ustalonego do ustalenia podstawy wymiaru renty na 61,97%. Podobnie rzecz się ma z obliczeniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru renty przy uwzględnieniu do podstawy wymiaru renty wynagrodzeń z wybranych 20 lat podlegania ubezpieczeniom społecznym, ponieważ z ustalonego zaskarżoną decyzją na 39,44% wzrasta do 43,32% i jest niższy od dotychczas ustalonego do ustalenia podstawy wymiaru renty na 61,97%, co stosownie do treściart. 111 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychuniemożliwia przeliczenie podstawy wymiaru renty lub emerytury.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na zasadzieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.