Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 279/14
Data wyroku: 2014-08-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Lauber-Drzazga, Zbigniew Grzywaczewski, Elżbieta Patrykiejew
Słowa kluczowe: Postępowanie Egzekucyjne
Podstawa prawna: art. 319 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 279/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Zbigniew Grzywaczewski (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SA Ewa Lauber-Drzazga
SA Elżbieta Patrykiejew

Protokolant

st.sekr.sądowy Dorota Kabala

po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Bank (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.
przeciwkoP. M.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt I C 699/13

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że zastrzega pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej na rzecz powoda hipoteką;

II
nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 279/14

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 26.11.2013r., Sąd Okręgowy w Siedlcach zasądził od pozwanegoP. M.na rzecz powoda(...) Bank (...) S.A.wW.kwotę 487.846,03 złote wrazz ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu 21 lipca 2010 roku pomiędzy(...) Bankiem (...) S.A.z siedzibąwW.Oddział wŁ., aJ. M.- ojcem pozwanegoP. M., doszło do podpisaniaumowy nr (...)kredytu(...), w ramach której bank zobowiązał się udzielićJ. M.kredytu w wysokości 384.000 zł na okres 117 miesięcy. Jako zabezpieczenie umowy kredytu, na nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej we wsiS., gm.O., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Garwolinie Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...),J. M.iP. M., ustanowili na rzecz banku hipotekę umowną zwykłą w kwocie 384.000 zł oraz hipotekę umowną kaucyjną do kwoty 192.000 zł.P. M.jako współwłaściciel nieruchomości złożył ponadto oświadczenieo poddaniu się egzekucji z tej nieruchomości. Przedmiotowa nieruchomość od dnia 20 lipca 2010 roku stanowiła współwłasnośćJ. M.iP. M.w udziałach po ½. Wpis hipotek w dziale(...)księgi wieczystej (...)nastąpił w dniu 21 sierpnia 2010 roku, na podstawie wniosku złożonego w wydziale(...)Sądu RejonowegowG.w dniu 22 lipca 2010 roku.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2012 roku pozwanego wezwanow związku z zabezpieczeniem kredytu na nieruchomości pozwanego do uregulowania należności wobec(...) Banku (...) S.A.z siedzibą wW.. Wezwanie nadano na jego adresw dniu 13 kwietnia 2012 roku.
J. M.zmarł w dniu 7 lipca 2012 roku.
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie były co do zasady przedmiotem sporu pomiędzy stronami. W szczególności w sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność zawarcia w dniu 21 lipca 2010 roku przezJ. M.umowy nr (...)kredytu(...). Nie była ona kwestionowana przez pozwanego, jak również wynika ona wprost z dołączonej do pozwu dokumentacji zawierającej m.in. kopię umowy kredytu. Fakt istnienia zobowiązania z przedmiotowej umowy należy wywodzić również z faktu istnienia wpisu hipoteki zabezpieczającej wierzytelności banku z tytułu przedmiotowej umowy. Wynika to z treści domniemania prawnego zart. 71 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Powołany przepis został co prawda uchylonyz dniem 20 lutego 2011 roku, na podstawieustawy z dnia 26 czerwca 2009 roku o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2009 r., Nr 131, poz. 1075), jednak stosownie do art. 10 ust. 2 powołanej ustawy zmieniającej, w dalszym ciągu znajduje zastosowanie do hipotek ustanowionych przed wejściem w życie powołanej ustawy, a więc również w sprawie niniejszej. Przepis ten stanowi, że
    domniemanie istnienia prawa wynikającego z wpisu hipoteki obejmuje, jeżeli chodzi o odpowiedzialność z nieruchomości, także wierzytelność zabezpieczoną hipoteką. Z wpisu hipoteki zabezpieczającej konkretną wierzytelność należy zatem domniemywać zarówno istnienie hipotek jaki wierzytelności, jakie te hipoteki zabezpieczają. Przeciwko przedstawionym okolicznościom związanym z zawarciem umowy przezJ. M.oraz przeciwko domniemaniu z art. 71 u.k.w.h. nie zostały przy tym przeprowadzone przez pozwanego żadne dowody, zatem należało uznać je za niewątpliwe.
Przepis art. 71 u.k.w.h., z racji domniemania prawdziwości hipoteki, potwierdza fakt zabezpieczeniaumowy nr (...)kredytu(...)wpisem hipotek na rzecz(...) Banku (...) S.A.Oddziału wŁ.. Wpis ten dotyczy przy tym całej nieruchomości, tj. również udziału w wysokości ½w jej współwłasnościP. M.. Z istnienia prawa wynikającegoz wpisu hipoteki wywodzić należy okoliczność złożenia przez pozwanego oświadczenia o obciążeniu nieruchomości hipoteką, o którym mowa wart. 95 ust. 3 i 4 ustawy prawo bankowe. W innym wypadku w treści księgi wieczystej funkcjonowałby wpis ograniczający zabezpieczenie hipoteczne jedynie do udziału w nieruchomościJ. M.. Podstawą tego rodzaju wpisu jest oświadczenie banku wystawione w trybieart. 95 ust. 1 ustawy prawo bankowe, w związku z pisemnym ustanowieniem przez właściciela nieruchomości hipoteki na rzecz banku. Nie ulega przy tym wątpliwościw świetle podstaw wpisu prawa własności widniejących w dziale II księgi wieczystej, że przedmiotowa nieruchomość, w dacie podpisania przezJ. M.umowy kredytu oraz podpisania przezP. M.oświadczenia o poddaniu się egzekucji (21 lipca 2010 roku), stanowiła już przedmiot współwłasnościJ. M.iP. M., gdyż, jak wynika z treści księgi wieczystej ostatnia umowa o przeniesienie prawa własności tej nieruchomości datowana jest na 20 lipca 2010 roku. Co najmniej więc od tej datyP. M.iJ. M.byli współwłaścicielami nieruchomościw udziałach po ½.
Roszczenie powoda przeciwko pozwanemuP. M.wynika, jak wskazano w pozwie, z rzeczowego zabezpieczenia spłaty kredytu bankowego, jakim było ustanowienie na nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej we wsiS., gm.O., dla której Sąd Rejonowy w Garwolinie Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...), hipoteki umownej zwykłej na kwotę 384.000,00 zł oraz hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 192.000,00 zł. Możliwość rzeczowego zabezpieczenia wierzytelności wynika z treści art. 65 ust. 1 u.k.w.h., który stanowi,że w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Uprawnienie do zaspokojenia się z nieruchomości, według dominujących w doktrynie poglądów, nie ogranicza się wyłącznie do ściśle rozumianego uprawnienia do zaspokojenia się z nieruchomości i obowiązku znoszenia egzekucji przez dłużnika, a nosi charakter tzw. obligacji realnej, co oznacza, że wierzyciel hipoteczny może żądać od właściciela zapłaty sumy hipotekiz ograniczeniem do przedmiotu hipoteki. OdpowiedzialnośćP. M., jako dłużnika hipotecznego z tytułu wierzytelności powoda wynikającejz opisanej umowy kredytu jest więc, na chwilę obecną, odpowiedzialnością wyłącznie rzeczową, ograniczającą się do jego udziału w przedmiotowej nieruchomości, nie zaś odpowiedzialnością osobistą całym majątkiem dłużnika. Podstawę odpowiedzialności pozwanego jako dłużnika rzeczowego stanowi art. 75 u.k.w.h., w myśl którego zaspokojenie wierzyciela hipotecznego z nieruchomości następuje według przepisówo sądowym postępowaniu egzekucyjnym, chyba że z nieruchomości dłużnika jest prowadzona egzekucja przez administracyjny organ egzekucyjny. Niezbędnym zatem dla uzyskania przez wierzyciela możliwości egzekucji z przedmiotowej nieruchomości jest uzyskanie w postępowaniu sądowym tytułu egzekucyjnego, a następnie tytułu wykonawczego poprzez zaopatrzenie tytułu egzekucyjnego w klauzulę wykonalności.
W niniejszej sprawie (jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia) nie budzi wątpliwości fakt ustanowienia przez pozwanego hipotek: zwykłej i kaucyjnej na nieruchomości, zabezpieczającychumowę nr (...)kredytu(...). Pozwany wskazał bowiem w toku swoich zeznań na rozprawie w dniu 13 listopada 2013 roku, że co prawda nie pamięta okoliczności w jakich składał podpis na oświadczeniu o poddaniu się egzekucji i poddawał w wątpliwość fakt, aby udawał się do banku celem podpisania jakiegokolwiek zobowiązania, jednak wprost stwierdził, że nie kwestionuje prawdziwości podpisów widniejących na oświadczeniu o poddaniu się egzekucji. Nie podnosił przy tym żadnych zarzutów natury materialnej, mogących świadczyć o wadzie złożonegow ten sposób oświadczenia woli. W związku z powyższym jego odpowiedzialność jako dłużnika rzeczowego wynikająca z umowy kredytu zawartej pomiędzy powodem a ojcem pozwanego, należy uznać za niekwestionowaną i niewątpliwą. Pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności z tytułu umowy kredytu tak co do zasady, jak i co do wysokości. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2013 roku wprost uznał powództwo, którym Sąd, stosownie doart. 213 par. 2 k.p.c.jest związany. Uznanie powództwa nie budzi wątpliwości Sądu z perspektywy zebranegow sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności treści umowy kredytu, oświadczeń pozwanego o poddaniu się egzekucji, zeznań pozwanego oraz wyciągów z ksiąg banku. Pozwany nie kwestionował ani wysokości należności głównej, ani wysokości odsetek czy pozostałych należności banku.
W związku z powyższym powództwo(...) Banku (...) S.A.wW.należało w całości uznać za zasadne.
Z racji uwzględnienia powództwa w całości, o kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepisyart. 98 par. 1 i 2 k.p.c.Na koszty te składają się po stronie powoda uiszczona opłata stosunkowa od pozwu w wysokości 6.099 zł oraz 51 zł tytułem opłat poniesionych w związku z udzieleniem pełnomocnictw.
Nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadniał natomiast przepisart. 333 par. 1 pkt. 2 k.p.c, w związku z uznaniem przez pozwanego powództwa.
W złożonej apelacji pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi obrazęart. 792 kpcpolegającą na nie zastrzeżeniu pozwanemu w sentencji wyroku prawa powoływania się w toku egzekucji kwot zasądzonych na rzecz powoda na ograniczenie jego odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej na rzecz powoda hipoteką.
Wniósł o jego zmianę poprzez zamieszczenie w sentencji wyroku zastrzeżenia dającego pozwanemu prawo powoływania się w toku egzekucji kwot zasądzonych na rzecz powoda zgodnie z pkt. 1 sentencji wyroku na ograniczenie jego odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej na rzecz powoda hipoteką, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna.
Wprawdzie skarżący pozwany bezpodstawnie powołuje się naart. 792 kpc, gdyż dotyczy on etapu postępowania klauzulowego to jednak słusznie zarzuca, że Sąd I instancji miał obowiązek zamieścić w sentencji wyroku zastrzeżenie, iż pozwanemu przysługuje prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej na rzecz powoda hipoteką, a nie tylko w jego uzasadnieniu.
Taki obowiązek wynika bowiem z treściart. 319 kpci przedmiotowe zastrzeżenie powinno być zamieszczone z urzędu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.05.1971 r., I PR 426/70, OSNC 1972, z. 4, poz. 67i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.02.2008 r., II CSK 525/07, OSNC 2009,z. 4, poz. 61).
Wprawdzie co do zasady przyjmuje się, że wniosek o uzupełnienie wyroku (art. 351 § 1 kpc) i apelacja wzajemnie się wykluczają to jednakw orzecznictwie przyjmuje się, iż wspomniane zastrzeżenie może umieścić w wyroku również Sąd II instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.10.1977 r., II CR 335/77, OSNC 1978, z. 9, poz. 159 i uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11.07.1985 r., II CR 212/85, OSNC 1986, z. 5, poz. 75).
Sąd Apelacyjny uwzględnił więc taki wniosek apelacji, a przypomnieć należy, że także powód i to już w pozwie wnosił o zamieszczenie takiego zastrzeżenia (vide k. 2 – 3).
Z tych względów, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 kpcorzekł jak w sentencji.
O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawieart. 102w zw. zart. 391 § 1 kpc, gdyż powód już w pozwie wnosił o zamieszczenie takiego zastrzeżenia. Pozwany został zaś zwolniony od uiszczenia opłaty od apelacji, a jego profesjonalny pełnomocnik nie dochował terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie tego wyroku i wadliwie powoływał się też w apelacji naart. 792 kpc.
ZG/ap