Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 355/14
Data wyroku: 2014-06-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Teresa Kołeczko-Wacławik, Jolanta Zarzycka, Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 45 k.r.o.

Sygn. akt III Ca 355/14

POSTANOWIENIE
Dnia 12 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Teresa Kołeczko - Wacławik
Sędziowie:    SO Leszek Dąbek (spr.)
SR (del.) Jolanta Zarzycka
Protokolant   Justyna Chojecka
po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuB. K.
z udziałemG. K.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I Ns 719/11

postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSR (del.) Jolanta Zarzycka SSO Teresa Kołeczko - Wacławik SSO Leszek Dąbek
Sygn. akt III Ca 355/14

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Zabrzuw postanowieniu z dnia 19 12 2013r. ustalił,
że w skład majątku wspólnegoB. K.iG. K.wchodzi prawo własności lokalu mieszkalnego położonego wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)o wartości 141.870 zł (pkt 1), dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że prawo własności składnika opisanego w punkcie 1 przyznał wnioskodawczyniB. K.(pkt 2), ustalił, że wnioskodawczyni dokonała nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 80.962,83 zł (pkt 3), ustalił, że uczestnik postępowania dokonał nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 69.374,43 zł (pkt 4), zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania tytułem spłaty kwotę 65.140,80 zł płatną w terminie 1 roku od uprawomocnienia się orzeczenia (pkt 5), oddalił wniosek o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym (pkt 6), w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 7), w zakresie ograniczonego żądania wniosku postępowanie umorzył (pkt 8), nieopłaconymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt 9).
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia wskazał, że wnioskodawczyni i uczestnik postępowania dokonali pozasądowych ustaleń co do podziału motocykla
i w konsekwencji „wnieśli o ograniczenie postępowania w tym zakresie”. Cofnęli również wniosek w zakresie dotyczącym roszczeń związanych ze spłatą kredytu. Sąd wskazał, że cena nabycia lokalu mieszkalnego położonego wZ.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)pokryta została ze środków pochodzących z likwidacji książeczek mieszkaniowych stron oraz z likwidacji książeczek mieszkaniowych podarowanych im przez rodzeństwo. Środki uzyskane z likwidacji książeczek mieszkaniowych przewyższały cenę mieszkania i pozostałą kwotę strony przeznaczyły na jego remont, gdyż lokal był w złym stanie technicznym. Również kwoty uzyskane od rodziców strony przeznaczyły remont mieszkania. Obecnie wartość mieszkania wynosi 141.870 zł, która została ustalona w oparciu o zgodne stanowiska wnioskodawczyni i uczestnika postępowania. Sąd uznał, że brak było podstaw do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, gdyż w trakcie trwania małżeństwa strony w miarę swoich możliwości przyczyniały się do powstania majątku wspólnego – uczestnik postępowania pracując zarobkowo, a wnioskodawczyni zajmując się domem i córką. Strony poczyniły nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny, przeznaczając na zakup mieszkania środki zgromadzone na książeczkach mieszkaniowych zarówno własnych jak i podarowanych im przez rodzeństwo. Wartość tych środków nie była kwestionowana i wynosiła ona w przypadku wnioskodawczyni – 24.934,94 zł a w przypadku uczestnika postępowania: 23.849,82 zł. Oszczędności wnioskodawczyni zgromadzone w gotówce oraz na lokatach bankowych zostały przeznaczone na sfinansowanie remontu mieszkania. Sąd uznał, że skoro lokal mieszkalny znajduje się obecnie w bardzo złym stanie technicznym, to nakłady te nie zwiększyły wartości majątku w chwili ustania wspólności
i nie podlegają one rozliczeniu w ramach podziału majątku wspólnego. Wydatki poniesione przez wnioskodawczynię na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania w kwocie 8.467,26 zł winny ulec rozliczeniu w ramach postępowania o podział majątku wspólnego, stanowiąc poniesione z majątku osobistego wnioskodawczyni konieczne koszty utrzymania nieruchomości wspólnej. Biorąc pod uwagę kwotę środków uzyskanych
z likwidacji książeczek mieszkaniowych każdego z byłych małżonków Sąd ustalił,
że wartość poczynionych nakładów wynosiła: 51,1 % w przypadku wnioskodawczyni
i 48,9 % w przypadku uczestnika postępowania. W tym samym stosunku (51,1 % i 48,9 %) strony przyczyniły się do pokrycia ceny lokalu. Uwzględniając dodatkowo okoliczność, że wnioskodawczyni po dacie ustania wspólności majątkowej ponosiła koszty utrzymania wspólnego mieszkania w kwocie 8.467,26 zł ustalić należało, że łącznie wartość jej nakładów wynosiła 80.962,83 zł (72.459,57 zł + 8.467,26 zł). Wartość nakładów uczestnika postępowania wyniosła natomiast 69.374,43 zł. Stosownie do zgodnych oświadczeń stron Sąd uznał, że w skład majątku wchodziła wyłącznie nabyta
w trakcie trwania małżeństwa odrębna własność lokalu mieszkalnego. Obligacje
na kwotę 3.000 zł zakupione w trakcie trwania związku małżeńskiego stanowią własność córki stron, w konsekwencji czego wniosek w tym zakresie oddalono. Uwzględniając sytuację życiową stron Sąd uznał, że podział majątku powinien polegać na przyznaniu prawa do lokalu mieszkalnego wnioskodawczyni z koniecznością spłaty na rzecz uczestnika postępowania, umożliwiając w ten sposób zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wnioskodawczyni oraz interes obojga byłych małżonków. Kwota spłaty w wysokości 65.140,80 zł została wyliczona przy uwzględnieniu nakładów poczynionych przez strony. Okres 1 roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia będzie wystarczający na pozyskanie przez wnioskodawczynię środków na spłatę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.orazart. 102 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.iart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 07 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. nr 167, poz. 1398 ze zm.).
Orzeczenie zaskarżyławnioskodawczyniB. K.w zakresie punktów 2, 3 i 7, 5, 6, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.
Zarzuciła orzeczeniu:

1
naruszenie prawa materialnego tj.art. 212 § 2 k.c.w zw. zart. 46 k.r.o.iart. 1035 k.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, iż w przypadku braku zgody uczestników postępowania na przyznanie im prawa własności składnika majątkowego składnik ten może zostać przyznany jednemu z nich wbrew jego woli, a w efekcie takiej wykładni niezastosowanie tegoż przepisuin finetj. niedokonanie sprzedaży składnika majątkowego stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego;

2
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału wskutek naruszenia przepisów postępowania tj.art. 233 § 1 k.p.c., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a
poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób nie wszechstronny:

- przez pominięcie osobistego wykazu wnioskodawczyni załączonego do pisma z dnia 16 09 2012r. a także zeznań wnioskodawczyni złożonych w dniu 30 10 2012r. w części, w której wskazane zostały nakłady poniesione przez wnioskodawczynię z jej majątku osobistego na majątek wspólny w postaci kosztów pracy brata w kwocie 2.500 zł oraz lokaty oszczędnościowej w wysokości 13.500 zł podczas gdy materiał dowodowy potwierdza istnienie powyższych nakładów, których rozliczenia domaga się wnioskodawczyni,
- przez ustalenie, że nakłady poczynione przez wnioskodawczynię z majątku osobistego na majątek wspólny zostały zużyte na potrzeby ich rodziny a tym samym uznanie, iż wnioskodawczyni nie może żądać ich rozliczenia w sytuacji, gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wykazał, że nakłady wnioskodawczyni w postaci środków pieniężnych uzyskanych z likwidacji lokat oszczędnościowych na kwoty 10.263,84 zł i 13.000 zł oraz środków finansowych stanowiących oszczędności wnioskodawczyni w kwocie 5.000 zł przeznaczone zostały na remont mieszkania, który – mając na uwadze stan lokalu mieszkalnego w chwili jego zakupu oraz zakres przeprowadzonego remontu – zwiększał wartość lokalu w chwili ustania wspólności majątkowej,
- przez ustalenie, że nakłady poczynione przez wnioskodawczynię a stanowiące gotówkę przekazaną jej przez rodziców w kwocie 2.500 zł oraz kwoty stanowiące równowartość kosztów pracy ojca wnioskodawczyni w kwocie 9.515 zł oraz kosztów pracy brata w kwocie 2.500 zł stanowiły darowizny na rzecz stron, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż kwoty te stanowiły darowizny na rzecz wnioskodawczyni;
b). w sposób nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania poprzez przyjęcie, że oszczędności zgromadzone przez wnioskodawczynię a stanowiące jej nakład z majątku osobistego na majątek wspólny stanowiły kwotę 3.000 zł, gdy z przedłożonego oświadczenia z dnia 14 11 2005r. skierowanego do US wZ.oraz zeznań wnioskodawczyni wynika, że zgromadzone oszczędności stanowiły kwotę 5.000 zł;
3. naruszenie przepisów postępowania tj.art. 567 k.p.c.w zw. zart. 316 k.p.c.w zw.zart. 361 k.p.c.poprzez oddalenie w punkcie 6 zaskarżonego postanowieniawniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, podczas gdywniosek ten na rozprawie w dniu 17 09 2013r. został cofnięty przez oświadczeniepełnomocnika wnioskodawczyni, iż nie domaga się ona rozliczenia nierównychudziałów a tym samym w chwili zamknięcia rozprawy brak było wniosku w tymzakresie.
Uczestnik postępowaniaG. K.domagał się oddalenia apelacji oraz zasądzenia na jego rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje :
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek, lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Zgodnie bowiem z regulacją 212§ 2 k.c.rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego.
Regulacja ta określa zatem kolejność sposobów zniesienia współwłasności, który jest dla Sądu wiążący ( w pierwszej kolejności przez fizyczny podział rzeczy, w drugiej przez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, w kolejnej przez jej sprzedaż stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego).
Nie może tego dokonać jednak wbrew woli uczestników postępowania(por.
w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 11 2012r. w sprawie o sygnaturze akt II CSK 187/12, LEX nr 1267162, gdzie jednoznacznie stwierdzono, że w postępowaniu
o podział majątku wspólnego, sąd nie może wbrew woli uczestnika przyznać mu prawa majątkowego i zasądzić od niego na rzecz innego uczestnika spłatę lub dopłatę -art. 46 k.r.o.w zw. zart. 1035 k.c.iart. 212 § 2 k.c.). Powody sprzeciwu uczestnika są przy tym prawnie irrelewantne. Również wzgląd na zasady współżycia społecznego i interesy uczestników nie uzasadnia orzekania w taki sposób o podziale).
W niniejszej sprawie umknęło uwadze Sądu Rejonowego, że zarówno wnioskodawczyni jak i uczestnika postępowania sprzeciwiali się przyznania im prawa własności lokalu mieszkalnego, co obligowało go do dokonania w tym zakresie podziału ich majątku wspólnego w drodze sprzedaży licytacyjnej tego prawa.
Nie czyniąc tego Sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne i nie rozpoznał istoty sprawy, co już tylko z tego względu skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Niezależnie od powyższego Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo orzekł
o nakładach z majątków osobistych wnioskodawczyni i uczestnika postępowania na majątek wspólny.
Z materiału dowodowego wynika bowiem, że z powodu złego stanu technicznego nabytego przez uczestników postępowania lokalu mieszkalnego należało przeprowadzić w nim generalny remont, który co najmniej w części został sfinansowany
ze środków finansowych pochodzących z majątku osobistego wnioskodawczyni.
Jego charakter i zakres (wymiana okien, zbijanie tynków, wymiana instalacji itd.), świadczy o tym, iż poniesione w związku z tym nakłady nie mogły zostać w całości zużyte - nawet przy uwzględnieniu złego stanu technicznego lokalu – co obligowało Sąd pierwszej instancji do ustalenia ich aktualnej wartości i ich rozliczenia stosownie do zgłoszonych wniosków, czego nie uczyniono.
Powoduje to, że również w tej części istota sprawy nie została rozpoznana,
co dodatkowo prowadziło do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Umknęło również uwadze Sądu pierwszej instancji trafnie zarzuca skarżąca
w czasie posiedzenia rozprawy w dniu 17 09 2013r. ostatecznie cofnęła wniosek o ustalenie nierównych udziałów uczestników postępowania w ich majątku wspólnym (k - 261B akt).
Dlatego słusznie apelacja zarzuca, iż brak było formalno-procesowych podstaw do ferowania w tym zakresie orzeczenia i w tej części była ona również uzasadniona.
Reasumując zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację wnioskodawczyni jako uzasadnioną uwzględniono orzekając jak w sentencji na mocy regulacjiart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i dokona podziału wchodzącego w skład ich dorobku prawa własności lokalu mieszkalnego poprzez jego sprzedaż.
Ponadto ustali jakie nakłady zostały poczynione na z majątków osobistych uczestników postępowania na to prawo, ustali ich wartość w zakresie w jakim nie zostały one dotychczas zużyte a następnie dokona ich rozliczenia stosownie do zgłoszonych przez nich wniosków o rozliczenia nakładów poniesionych z ich majątków osobistych na majątek wspólny.
Orzekając o kosztach postępowania wyrzeknie o zasadności zgłoszonych przez uczestników postępowania wniosków dotyczących zwrotu kosztów postępowania, biorąc pod uwagę,
iż zgodnie z utrwalonym poglądami prawnymi wyrażonym przez Sąd Najwyższy:
- „W sprawach o podział majątku wspólnego nie występuje sprzeczność interesów, o której mowa wart. 520 § 2 i 3 k.p.c., niezależnie od stanowiska stron i zgłaszanych przez nie twierdzeń i wniosków w przedmiocie składu, wartości i sposobu podziału majątku wspólnego. W postępowaniu tym strony są także w równym stopniu zainteresowane rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest wyjście ze wspólności majątkowej i uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych” (np. postanowienia SN z dnia 23 10 2013r. w sprawie IV CZ 74/13 LEX nr 1388478, z dnia 26 07 2012r. w sprawie V Cz 30/12).
- „Uznanie przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, że wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania nie uzasadnia odstąpienia od reguły określonej wart. 520 § 1 k.p.c.,powoduje oddalenie tego wniosku(por. post. SN z dn. dnia 9 grudnia 1999 r., III CKN 498/98, OSNC 2000, nr 6, poz. 116).

SSR (del.) Joanna Zarzycka SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Leszek Dąbek