Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 691/13
Data wyroku: 2014-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Rybicka-Szkibiel, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne, Składki Na Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt III AUa 691/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Romana Mrotek

Sędziowie:

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel (spr.)
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. w Szczecinie
sprawyJ. M.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o zmianę daty ustania ubezpieczenia społecznego rolników oraz opłacenia składek
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt VII U 3795/12

zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w ten sposób, że ustala datę ustania ubezpieczenia społecznego rolnikówJ. M.oraz ustania obowiązku opłacania składek od dnia 9 lipca 2012r.

SSO del. Beata Górska SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka - Szkibiel

Sygn. akt III AUa 691/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 października 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno – rentowegoJ. M.od dnia 24 października 2012 r. oraz ustanie obowiązku opłacania składek od tego dnia, wskazując na decyzję ZUS z dnia 23 października 2012 r., którą przyznano ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 9 lipca 2012 r.
W odwołaniu od powyższej decyzjiJ. M.domagał się zwrotu składki zapłaconej za III kwartał 2012 r., pomniejszonej o osiem dni lipca czyli za okres, kiedy nie był jeszcze emerytem.
Organ rentowy – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie odwołania w całości.
Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że decyzją z dnia 11 czerwca 2002 r.J. M.został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 4 czerwca 2012r., jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy. Decyzją z dnia 23 października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.przyznałJ. M.od 9 lipca 2012 r., tj. od osiągnięcia wieku, prawo do emerytury. Decyzja powyższa wpłynęła do Placówki Terenowej KRUS wS.w dniu 24 października 2012 r.  Decyzją z dnia 26 października 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wyłączyłJ. M.z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 24 października 2012 r., tj. od dnia następującego po dniu, w którym wydano decyzję o przyznaniu świadczenia emerytalnego.
Sąd Okręgowy zważył, że spór w niniejszej sprawie dotyczył daty wyłączeniaJ. M.z ubezpieczenia społecznego w związku z uzyskaniem prawa do emerytury i kierując się treściąart. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) uznał, że odwołanie jest niezadane. Zasadą podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jest posiadanie statusu rolnika (posiadanie gospodarstwa rolnego) i niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z innych tytułów. W związku zatem z wydaniem w dniu 23 października 2012 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzji o przyznaniu odwołującemu prawa do emerytury, rolniczy organ rentowy prawidłowo wyłączyłJ. M.z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 24 października 2012 r., czyli dnia następnego po wydaniu decyzji przez ZUS. Na taką właśnie interpretację przepisów wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 maja 1999 r., sygn. II UKN 672/98 (LEX 40779), jak też Sąd Apelacyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. III AUa 1039/05 (LEX436755). W przypadku wnioskodawcy prawo do świadczenia zostało przyznane od daty wcześniejszej niż wydana decyzja. Zawarte w końcowej części przepisu zastrzeżenie, że ubezpieczenie społeczne ustaje nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo do emerytury lub renty, ma zastosowanie w sytuacji, gdy w decyzji ustalającej to prawo świadczenie jest przyznane od późniejszej daty niż data wydania decyzji, bowiem do daty ustalenia prawa do emerytury lub renty nie występują okoliczności wyłączające obowiązek ubezpieczenia z mocy ustawy. W przypadku wydania decyzji ustalającej na przyszłość prawo do emerytury lub renty, ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z dniem, w którym powstaje prawo do tego świadczenia. Jednocześnie Sąd Okręgowy zaznaczył, że wskazane orzeczenia zapadły przed nowelizacjąustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdokonanejustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. 2009r., Nr 79, poz. 667), powodującej odejście od kwartalnego liczenia okresów ubezpieczenia. Jednak główne tezy i założenia zawarte w tych orzeczenia są nadal aktualne.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony, który podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją organu rentowego oraz rozstrzygnięciem Sądu. Wskazał, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje mu statut emeryta od 9 lipca 2012 r., a zatem nie powinien być zobowiązany do opłacenia składek emerytalno-rentowych. Tak argumentując, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku zgodnie z żądaniem odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja ubezpieczonego zasługiwała na uwzględnienie, prowadząc do zmiany zaskarżonego wyroku, albowiem choć ustalenia faktyczne w sprawie nie były sporne, to zarówno organ rentowy, jak i Sąd pierwszej instancji dokonały ich niewłaściwej subsumcji z przepisami prawa.
Wyjściowo zaznaczenia wymaga, że postępowanie przed organem rentowym jest postępowaniem administracyjnym, które zostaje zakończone decyzją, a odwołanie od tej decyzji inicjuje już postępowanie sądowe toczące się zgodnie z procedurą cywilną jako sądowe postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, którego przedmiotem i celem jest ustalenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub ich wysokości. Ubezpieczony przedstawia w nim wszelkie okoliczności wiążące się z warunkami stawianymi przez ustawę dla przyznania lub ustalenia wysokości świadczeń. W późniejszym postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, Sąd nie rozstrzyga o zasadności wniosku, lecz o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd nie działa zatem w zastępstwie organu rentowego, w związku z czym nie ustala prawa do świadczeń i choć samodzielnie oraz we własnym zakresie rozstrzyga wszelkie kwestie związane z prawem lub wysokością świadczenia objętego decyzją, to jego rozstrzygnięcie odnosi się do zaskarżonej decyzji (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601). W sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego sąd pierwszej instancji kontroluje jej zgodność z prawem, a sąd drugiej instancji – prawidłowość rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w odniesieniu do stanu rzeczy (faktycznego i prawnego) istniejącego w chwili wydania przez organ rentowy decyzji. O zasadności rozstrzygnięcia organu decydują zatem okoliczności istniejące w chwili wydania decyzji, natomiast postępowanie sądowe ma charakter odwoławczy, sprawdzający i weryfikujący. Wynika z tego, że granice rozpoznania w postępowaniu sądowym wyznaczone są ściśle treścią zaskarżonej decyzji.
Z poszanowaniem powyższego godzi się zatem zważyć, że niniejsze postępowanie sądowe zainicjowane zostało odwołaniem ubezpieczonegoJ. M.od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 26 października 2012 r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolnikówJ. M.oraz ustania obowiązku opłacania składek za tego ubezpieczonego w związku z przyznaniemJ. M.prawa do emerytury z ZUS, decyzją z dnia 23 października 2012 r. Uwzględniając treść wskazanej decyzji, jak i odwołania ubezpieczonego, wskazać więc należy, że przedmiotem sporu w tej sprawie było faktycznie ustalenie daty ustania ubezpieczenia społecznego rolników oraz obowiązku opłacenia składek, nie zaś co zdaje się wynikać z komparycji zaskarżonego wyroku „objęcie ubezpieczeniem społecznym”.
Przystępując zatem do weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji, a tym samym wyroku Sądu pierwszej instancji, wyjściowo zważyć należy, że zgodnie z treścią przepisów zart. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny oraz domownik takiego rolnika podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, jeżeli nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie mają ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z kolei przepis z art. 6 pkt 10c tej ustawy stanowi, że przez ustalone prawo do emerytury lub renty rozumie się ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo ustalone prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów emerytalnych lub innych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym, a także ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, przyznanego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej albo też ustalone prawo do emerytury pomostowej lub do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie jest natomiast niesporne, że odwołujący się, na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 października 2012 r. i zgodnie z przepisamiustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, miał ustalone od dnia 9 lipca 2012 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego prawo do emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Wobec tego, zgodnie z literalnym brzmieniem powołanych wyżej przepisówustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie mógł podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, bez względu na datę wydania decyzji ustalającej mu prawo do emerytury powszechnej. W świetle tych przepisów istotne jest bowiem to, że od 9 lipca 2012 r. miał ustalone prawo do tej emerytury.W rezultacie należy uznać, że pojęcie „ustalone prawo do emerytury” w rozumieniuart. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówobejmuje także sytuację, w której prawo do emerytury zostało ustalone decyzją organu emerytalnego (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) z mocą wsteczną. Takie też stanowisko wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, w tym wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 r., III UK 128/07, OSNP 2009/15-16/208 oraz wyroku z dnia 14 stycznia 2000 r., II UKN 313/99, OSNP 2001/10/358. Wyprowadzona z tego argumentacja pozostaje przy tym spójna z treścią przepisu zart. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Decyzja organu rentowego stwierdzająca powstanie takiego prawa ma zatem jedynie charakter deklaratywny. Momentem decydującym dla ustalenia obowiązku ubezpieczenia jest nabycie prawa a nie wydania decyzji. Równocześnie brak jest podstawy prawnej do jednoczesnego podlegania ubezpieczeniom rolniczym i pobierania emerytury, a do tego prowadziłoby podzielnie stanowiska organu rentowego.
Wbrew temu co podnosił Sąd Okręgowy w pisemnym uzasadnieniu swego wyroku, w okolicznościach tej sprawy, nie mogły mieć zastosowania przepisy zart. 3a ust. 1 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ odnoszą się one wyłącznie do osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Niesporne jest przecież, żeJ. M.nabył prawo do emerytury z powszechnego systemu emerytalnego, a nie z systemu ubezpieczeń społecznych rolników. Z tych też względów za zasadnością zastosowania w tej sprawie treści art. 3a ust. 4 ustawy nie przekonują orzeczenia przywołane w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, albowiem zapadły one w zgoła odmiennych okolicznościach faktycznych, odnoszących się do osób które nabyły prawo do renty lub emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników.
Powyższe wnioski znajdują zresztą potwierdzenie w wykładni celowościowej. Nie można bowiem przyjąć, że celem ustawodawcy było objęcie osób znajdujących się w sytuacji odwołującego się, który nabył prawo do emerytury z powszechnego systemu, ubezpieczeniem społecznym rolników i obowiązkiem opłacania składek na to ubezpieczenie.
Tak argumentując, Sąd Apelacyjny z mocyart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 47714§ 2 k.p.c.uznał apelację za uzasadnioną i zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ustalając, że ubezpieczenie społeczne rolników, jak też obowiązek opłacania składek ustały wobecJ. M.z chwila nabycia przez niego prawa do emerytury, tj. w dniu 9 lipca 2012 r.

SSO del. Beata Górska SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka - Szkibiel