Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 85/14
Data wyroku: 2014-10-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Zofia Rybicka-Szkibiel, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Wysokość Emerytury
Podstawa prawna: art. 15 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 85/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 października 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Romana Mrotek (spr.)

Sędziowie:

SSA Urszula Iwanowska
SSA Zofia Rybicka - Szkibiel

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. w Szczecinie
sprawyK. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o przeliczenie emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. akt VI U 945/13
oddala apelację.
SSA Urszula Iwanowska SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka - Szkibiel
Sygn. akt III AUa 85/14

UZASADNIENIE
UbezpieczonyK. K.złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wG.z dnia 10.05.2013 roku o odmowie przeliczenia podstawy wymiaru emerytury.
W odwołaniu ubezpieczony domagał się wyliczenia świadczenia z uwzględnieniem wysokości jego rzeczywistych wynagrodzeń za lata pracy wZakładach (...)wD.w oparciu o zapisy w legitymacji związków zawodowych. Wskazał, że składka związkowa wynosiła 1 % zarobków.
Pozwany – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że brak jest podstaw do uznania legitymacji związkowej za dowód na okoliczność wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy za okresy w niej wskazane.
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dni a16 grudnia 2013r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczonyK. K.uzyskał prawo do emerytury na mocy wyroku sądowego z dnia 24.04.2009 roku wydanego w sprawie VI U 255/08. Jej wskaźnik podstawy wymiaru wyniósł 64,91 % .
Wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przezK. K.wZakładach (...)wD.nie da się ustalić. Pracował on jako maszynista typograficzny od dnia 1.08.1970 roku do dnia 05.05.1972 roku i od dnia 02.04.1973 roku do dnia 12.11.1983 roku w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem sporu w sprawie było to, czy pozwany miał obowiązek przeliczenia podstawy wymiaru emerytury skarżącego w oparciu o zapisy zawarte w legitymacji związkowej złożonej wraz z wnioskiem ubezpieczonego.
Przepisart. 111 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz.U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.- zwanej dalej: ustawą) stanowi: wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myśl art. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego:
1) z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia,
2) z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o przyznanie emerytury lub renty albo o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniem art. 176,
3) z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
Przepis ten miał zastosowanie do wniosku ubezpieczonego o przeliczenie
emerytury złożonego po wydaniu decyzji pierwszorazowej , ponieważ do wyliczenia emerytury wskazał on podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne ( zarobki ) z lat kalendarzowych uwidocznionych w legitymacji związkowej, wybranych z całego okresu ubezpieczenia ( art. 111 ust 1 pkt. 3 ustawy ) .
Podstawą do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego było twierdzenie, że nie przedłożył on wiarygodnych dowodów na wysokość podstawy wymiaru składki w spornym okresie .
Sąd Okręgowy wskazał, że środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobku lub dochodu stanowiącego podstawę wymiaru emerytury lub renty jest zaświadczenie zakładów pracy wystawione według wzoru ustalonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków ( & 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń ( DZU nr 10 poz. 49 ze zmianami ). Przepis ten nie mógł regulować spornej materii, która dotyczyła lat siedemdziesiątych .
Od 1 stycznia 1968 roku obowiązywał § 33 rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń zgodnie z którym środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobku stanowiącego podstawę wymiaru emerytury lub renty z ustawy o p.z.e., z.e.g. i z.e.k. oraz o wypadkach przy pracy jest:
1) dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy - zaświadczenie zakładu pracy wystawione według ustalonego wzoru,
2) dla pracowników nie uspołecznionych zakładów pracy - stwierdzenie właściwego oddziału ZUS o wysokości zarobków zgłaszanych bieżąco dla wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,
3) dla obywateli polskich zatrudnionych w przedstawicielstwach i misjach państw obcych - stwierdzenie właściwego oddziału ZUS o wysokości podstawy wymiaru składki na cele emerytalne lub zaświadczenie jak w pkt 1, jeżeli składka opłacana była przez przedstawicielstwo lub misję,
4) dla adwokata - członka zespołu adwokackiego - zaświadczenie zespołu adwokackiego.
Środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobku (ust. 1) mogą być również legitymacja ubezpieczeniowa lub inne dowody w przypadkach określonych w przepisach w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty.
W świetle w/w uregulowań nie ulegało wątpliwości, że wysokość zarobków powinna wynikać z dokumentu wydanego przez pracodawcę, aczkolwiek jego forma nie była ściśle wskazana. Sąd nie jest ograniczony wymogami w zakresie postępowania dowodowego określonymi wkodeksie postępowania administracyjnegoi opiera się na dowodach określonych wkodeksie postępowania cywilnego. Ubezpieczony taki dowód zawnioskował i Sąd Okręgowy dowód z zapisów w legitymacji związkowej przeprowadził. Ocena zapisów w tej legitymacji prowadziła do wniosku iż na ich podstawie nie sposób określić wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie ( kwoty wynagrodzenia) ubezpieczonego w spornym okresie. Wskazane zapisy nie odnosiły się w ogóle do wynagrodzenia ubezpieczonego, a jedynie wskazywały na odprowadzenie składki związkowej za poszczególne miesiące. Tym samym nie mogły być dowodem na podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne skarżącego.
Wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne stanowiąca składnik do wyliczenie wysokości emerytury ubezpieczonego musi wynikać z dowodów konkretnych, jednoznacznych i wiarygodnych. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 2008.10.28 wydanym w sprawie III AUa 560/08 stwierdził : w sprawie, w której przedmiotem jest prawo do świadczenia rentowo-emerytalnego lub wysokość tego świadczenia, wymaga się dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych oraz precyzyjnych - potwierdzających czy uprawdopodobniających w stopniu graniczącym z pewnością nie tylko fakt zatrudnienia, ale i pozostałe okoliczności związane ze świadczeniem pracy. Prymat nadany dokumentacji pracowniczej prowadzi do gradacji mocy dowodowej polegającej na tym, iż dokumentacja ta stanowi podstawę weryfikacji pozostałych dowodów przedłożonych przez strony.
Sąd Okręgowy wskazał, że w postępowaniu cywilnym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przeliczenie wysokości emerytury możliwe jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania samego wnioskodawcy. Nie jest jednak możliwe przeliczenie wysokości emerytury w oparciu o jakąś hipotetyczną uśrednioną wielkość premii uzyskiwanej przez ubezpieczonego, wywiedzioną z wysokości premii wypłaconych innym pracownikom. Uśrednione obliczenie wysokości wynagrodzenia - oparte na wynagrodzeniu otrzymanym przez innych pracowników - nie może oddać indywidualnych cech właściwych dla danego stosunku pracy. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązuje zasada prawdy formalnej, ponieważ całe postępowanie cywilne jest oparte na zasadzie prawdy materialnej (art. 3 k.p.c.). Jednakże uznanie przez sąd pewnych dowodów za niewiarygodne, niewystarczające lub niemające mocy dowodowej nie oznacza wcale oparcia się na zasadzie prawdy formalnej ( wyrok SN z dnia 2007.07.04 w sprawie I UK 36/07 publikowany w LEX nr 390123) .
Sąd Okręgowy podzielił wskazane wyżej argumenty judykatury. Ubezpieczony zgodnie zart 232 k. p. c.miał obowiązek wykazania wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne uzyskiwanej w spornym okresie. Na dowód tego powołał dokument z którego w/w okoliczność nie wynikała. Tym samym na jego podstawie nie można było uwzględnić żądania skarżącego. Skutkowało to wydaniem orzeczenia, jak w sentencji wyroku, na podstawieart. 47714§ 1 kpc.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł ubezpieczony. Zaskarżył wyrok w całości. Wskazał, że to pracownik wybiera okres zatrudnienia, z którego należy obliczyć wysokość emerytury. Podniósł, że na stanowisku maszynisty typograficznego przepracował 23 lata 5 m-cy i 20 dni, co po obliczeniu służby wojskowej daje 21 lat i 6 m-cy. W tym okresie przez 10 lat i 5 m-cy pracował wZakładzie (...)wD., co w myśl ustawy jest podstawą do ustalenia emerytury, która powinna przekraczać100% przyszłej emerytury. Zdaniem ubezpieczonego nie powinien ponosić konsekwencji tego, że nie ma jego dokumentacji pracowniczej skoro w aktach ZUS znajdują się zaświadczenia z GUS wW.potwierdzające zarobki drukarzy maszynistów większe niż średnia krajowa. Dodatkowo przedłożona legitymacja związkowa potwierdzające pobieranie składki związkowej w wysokości 1% wynagrodzenia może być dowodem na podstawie którego można wyliczyć wynagrodzenie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie jest zasadna.
Kontrola instancyjna zaskarżonego rozstrzygnięcia prowadzi do akceptacji ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji oraz uznania, iż z dokonanej oceny prawnej Sąd Okręgowy wyprowadził prawidłowy wniosek o braku podstaw do uwzględnienia odwołania.
Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawę wymiaru emerytury stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki ubezpieczeniowej ustalona dla wybranego okresu, a ponowne obliczenie podstawy wymiaru świadczenia reguluje przepisart. 111 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Wybór okresu przyjętego do podstawy należy do osoby zainteresowanej, ale ustawa ta w art. 15 zakreśla ramy czasowe, do których należy się stosować. Wprowadzenie w art. 15 ustawy, od dnia 1 stycznia 1999 r., opcji ustalania podstawy wymiaru świadczenia na podstawie dowolnie wybranych 20 lat, zrodziło w praktyce orzeczniczej poważny problem dowodzenia wysokości składników wynagrodzenia uzyskiwanych w bardziej odległych latach, zwłaszcza w zakładach pracy, które już nie istnieją. W celu złagodzenia tej, niezawinionej przez ubezpieczonych, konsekwencji braku faktycznych możliwości ustalenia podstawy wymiaru składek pracowniczych, przy bezspornym pozostawaniu w zatrudnieniu, ustawodawca znowelizował z dniem 1 stycznia 2009 r. przepis art. 15, przez dodanie art. 15 ust. 2a (Dz. U. z 2008 r. Nr 192, poz. 1180). W takiej sytuacji za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w okresie pozostawania w stosunku pracy, wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia.
Dalsze złagodzenie rygorów, z tym że w zakresie możliwości dowodzenia przed organem rentowym wysokości wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy, wynika z treści§ 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe(Dz. U. Nr 237, poz. 1412), który to przepis zastąpił regulację zawartą w§ 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń(Dz. U. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.). Przepis§ 21 ust. 1aktualnie obowiązującego rozporządzenia przewiduje szerszy wachlarz środków dowodowych, niż w poprzednim stanie prawnym wskazując, że środkiem dowodowym jest nie tylko zaświadczenie pracodawcy i legitymacja ubezpieczeniowa, ale każdy inny dokument, na podstawie którego ustalić można wysokość wynagrodzenia. Nadto środkiem dowodowym mogą być także kopie dokumentów stwierdzających wysokość wynagrodzenia, wydawane przez jednostki upoważnione do przechowywania dokumentacji zlikwidowanych i lub przekształconych zakładów pracy - § 28 ust. 1 rozp. Pod rządem tego właśnie rozporządzenia z dnia 11 października 2011 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Sąd Okręgowy rozpatrując odwołanie od decyzji odmownej w żadnym razie nie naruszył wymienionych regulacji, choć rację ma apelujący, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny zaświadczenia z Urzędu Statystycznego odnośnie przeciętnych płac brutto w przemyśle poligraficznym we wskazanych latach, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na treść wyroku. Istotne naruszenie wymogów zart. 328 § 2 k.p.c.dotyczących konstrukcji uzasadnienia wyroku, które jest wszak sporządzane po wydaniu wyroku, tylko wówczas prowadzić może do wzruszenia orzeczenia, gdy nie zawiera danych pozwalających na kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2005 r., I UK 49/05, OSNP 2006/17-18/280 i orzeczenia tam wskazane). Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi. Przede wszystkim wymienione zaświadczenie nie jest środkiem dowodowym potwierdzającym wysokość wynagrodzenia ubezpieczonego, a ustalenie podstawy wymiaru składek wymaga indywidualizacji. Nadto ustawodawca w art. 15 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidział możliwość przyjęcia do podstawy wymiaru składek kwot minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w okresie pozostawania w stosunku pracy, wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia, a nie kwot przeciętnej płacy brutto w danej branży. Tak więc zaświadczenie Urzędu Statystycznego nie może stanowić źródła odtworzenia podstawy wymiaru składek wnioskodawcy za poszczególne miesiące i lata spornego okresu.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego możliwości wyliczenia wynagrodzenia w sprawie o zapisy w legitymacji związkowej wskazać należy, że składka członkowska obliczana była w wysokości 1% zarobków (w tym: dodatków funkcyjnych, specjalnych, służbowych, wyrównawczych, premii produkcyjnych, wynagrodzeń akordowych, wynagrodzeń za prace w godzinach nadliczbowych itp.), pomniejszonych o podatek od wynagrodzeń (pkt 13 regulaminu). Do zarobku uwzględnianego przy obliczaniu składki członkowskiej przyjmowane były zatem wszelkie składniki wynagrodzenia, w tym również takie, od których nie istniał obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego uwzględnia się natomiast wyłącznie przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenia społeczne (por. art. 15 ustawy emerytalnej), czyli zarobki od których był obowiązek odprowadzenia składki na ubezpieczenie społeczne. W zakresie spornej kwestii nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy żądania wnioskodawcy w zakresie przyjęcia do wyliczenia świadczenia osiąganych przez wnioskodawcę zarobków wyliczonych na podstawie odprowadzanej składki na związek Zawodowy (...) podnieść należy, że ocena materiału dowodowego przyjęta przez Sąd pierwszej instancji, w tym zakresie jest prawidłowa i nie naruszaart. 233 § 1 k.p.c.
W ocenie Sądu Apelacyjnego prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że na podstawie wpisu w legitymacji związkowej, w której uwidoczniona jest jedynie wysokość składki nie jest możliwe ustalenie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w spornym okresie. Ubezpieczony nie wykazał wystarczającej inicjatywy dowodowej i nie przedłożył nowych dowodów, na podstawie których byłoby możliwe określenie, od których składników wynagrodzenia była ustalana składka. Poza tym materiał dowodowy w tym zeznania wnioskodawcy, jak słusznie podnosi Sąd Okręgowy, nie wykazał jakie dokładnie składniki wchodziły w skład jego wynagrodzenia w spornym okresie. Z zeznań wnioskodawcy wynika w prawdzie, że w skład jego zarobków prócz wynagrodzenia zasadniczego wchodziły zmienne składniki, jednakże ubezpieczony nie był w stanie określić czy od wynagrodzenia była odprowadzana składka na ubezpieczenia społeczne.
Natomiast zauważenia wymaga, że sama kwestia wyliczenia wynagrodzenia wnioskodawcy na podstawie pisma zZakładu (...)z 10.03.2010r. było już przedmiotem oceny Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w poprzednim prawomocnie zakończonym postępowaniu - sygn. akt VI U 1461/10.
W związku z tym prawidłowo Sąd uznał, że ubezpieczony nie wskazał, żadnych nowych dowodów, które pozwoliłyby na precyzyjne ustalenie składników wynagrodzenia wnioskodawcy w spornym okresie oraz zasad obliczenia składki poza ogólnym stwierdzeniem, że jest to 1% wynagrodzenia.
Wiarygodne wpisy w legitymacji mogą stanowić legalne potwierdzenie okresów składkowych, jednak nie stanowią dowodu dla ustalenia wynagrodzenia wnioskodawcy od grudnia 1963 do listopada 1973r. Odnosząc się do zarzutu ubezpieczonego dotyczącego wyliczenia wskaźnika za cały rok 1983r. – podczas gdy ubezpieczony pracował w tym roku do 12.10.1983r. – wskazać należy, że jest to zgodne z treścią art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem w celu ustalenia podstawy emerytury oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek. W okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, a następnie oblicza się średnia arytmetyczną tych procentów która stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury. Oczywiście, organ rentowy ma obowiązek przyjąć wersję najkorzystniejszą dla wnioskodawcy i uwzględnić lata oraz sposób liczenia (w granicach określonych w art. 15 ustawy) dający możliwość wyliczenia świadczenia w najwyższej wysokości. Taką możliwość organ rentowy zastosował i rok 1983r. obliczył przyjmując kwotę 112.558 za okres od 1.01.1983r. do 12.10.1983r. na podstawie zaświadczenia Rp 7 i wynagrodzenie za okres od 13.10.1983r. do 31.12.1983r. w wysokości minimalnego wynagrodzenia w kwocie 14.110 zł. Stosunek sumy tych kwot (126.668) do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia w roku 1983r. tj. 173.700 dało wskaźnik w roku 1983 – 72,92%.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.
SSA Urszula Iwanowska SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka - Szkibiel