Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1398/13
Data wyroku: 2014-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mirella Szpyrka, Tomasz Tatarczyk, Maryla Majewska-Lewandowska
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 k.c.

Sygn. akt III Ca 1398/13

POSTANOWIENIE
Dnia 16 kwietnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Mirella Szpyrka
SO Tomasz Tatarczyk (spr.)
Sędziowie:    SR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska
Protokolant   Dominika Tarasiewicz
po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na rozprawie sprawy
z wniosku GminyG.
z udziałemSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.iA. U.
o rozgraniczenie
na skutek apelacji uczestnika postępowaniaA. U.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I Ns 1539/11
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSR del. Maryla Majewska – Lewandowska SSO Mirella Szpyrka SSO Tomasz Tatarczyk
Sygn. akt III Ca 1398/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 czerwca 2013r. Sąd Rejonowy ustalił, że granica pomiędzydziałką nr (...)położoną wG., zapisaną wksiędze wieczystej nr (...), adziałką nr (...)położoną wG., zapisaną wksiędze wieczystej nr (...)w części przekazanej do rozgraniczenia decyzją Prezydenta MiastaG.z dnia 15 listopada 2007r. przebiega pomiędzy punktami 2493-105-2330 zaznaczonymi na szkicu granicznym sporządzonym przez biegłego geodetęA. F., znajdującym się na karcie 584 akt sprawy, stanowiącym integralną część postanowienia, orzekł o kosztach postępowania. Rozstrzygnięcie oparł Sąd o następujące ustalenia faktyczne. W dniu 5 grudnia 2002r. na wniosekSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.wszczęte zostało administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzydziałką nr (...)będącą własnościąA. U., adziałką nr (...)znajdującą się w wieczystym użytkowaniuSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.. Decyzją z dnia 15 listopada 2007r. umorzono postępowanie administracyjne w zakresie rozgraniczenia na odcinku oznaczonym na szkicu granicznym od punktu 5 do punktu 6, równoległym doulicy (...). Przebieg granicy nie został ustalony z powodu braku dokumentów i zgodnego oświadczenia stron w przedmiocie przebiegu granicy. Przebieg granicy pomiędzy tymi działkami na odcinku prostopadłym doulicy (...), oznaczonym na szkicu granicznym punktami 4-5 miał zostać ustalony odrębną decyzją rozgraniczeniową. Grunt odul. (...)do stojącego na gruncie ogrodzenia ma powierzchnię o 175 m2większą od powierzchnidziałki nr (...)zapisanej w księdze wieczystej. Sąd wskazał, że w opinii z 31 sierpnia 2012r. opracowanej przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji biegłyA. F.w oparciu o szkic polowy z 1980r. w sposób jednoznaczny ustalił położenie punktów 2559, 2493, 105 i wyznaczył granicę na spornym odcinku równoległym doulicy (...)pomiędzy punktami 2493-105-2330 zaznaczonymi na szkicu granicznym sporządzonym dnia 24 lipca 2012r. Powierzchnia działki powstałej pomiędzy punktami 2559-2493-105-2330 aulicą (...)wynosi około 0.06.66 ha. Decyzją Prezydenta MiastaG.z dnia 7 grudnia 2012r.działka nr (...)została podzielona w ten sposób, że zdziałką nr (...)graniczydziałka nr (...)o powierzchni 4.76.06 ha.Działkę nr (...)położoną wG.o powierzchni 0.06.60 haA. U.nabył dnia 5 marca 2007r. W chwili zakupu przez niego działki na spornym gruncie posadowiony był płot z metalowej siatki. Płot ten postawiony został w latach 80-tych
XX wieku przez pracowników podmiotu budującego osiedle mieszkaniowe nadziałce nr (...)w celu zabezpieczenia sprzętu i materiałów budowlanych. Poprzednia właścicielka przekazała uczestnikowi, że granica działki rozciąga się aż do płotu. Uczestnik nie mierzył powierzchni działki. Ogrodzenie zostało rozebrane na polecenieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.w 2009r. Dnia 4 stycznia 2012r. geodeta MiastaG., w wykonaniu zarządzenia nadesłania wszelkiej dokumentacji dotyczącej podziału działki należącej do poprzedniej właścicielkiA. G., przesłał do Sądu odnalezione szkice polowe wykonane dnia 4 czerwca 1980r. podczas podziału gruntu m.in. nadziałkę nr (...)oraz kopię wykazu zmian gruntowych. Szkice te zostały złożone do zasobu geodezyjnego dopiero po odnalezieniu przez pracowników Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego wG.. Do chwili ich odnalezienia przechowywane były w roczniku szkiców polowych UMG.. Nie zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego z uwagi na brak pozostałej dokumentacji podziałowej. Za datę pozyskania wykazu zmian gruntowych przyjęto dzień 22 grudnia 1980r., kiedy to ujawniono podział w ewidencji gruntów i budynków miastaG.. Organ dokonujący rozgraniczenia w trybie administracyjnym nie brał ich pod uwagę, gdyż wówczas nie wiedział o ich istnieniu. W roku 2005działka nr (...)otrzymała numer 261.Działka nr (...)powstała jako zlepek kilku innych działek. Przywołał Sądart. 153 k.c., który stanowi, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania; gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Podkreślił, że rozgraniczenie następuje na podstawie jednego z kryteriów przewidzianych w tym przepisie ale w kolejności tam wymienionej. Podstawowym kryterium, według którego rozgraniczenie winno nastąpić jest zatem stan prawny przedmiotu rozgraniczenia. Stwierdzenie stanu prawnego następuje na podstawie dokumentów urzędowych i prywatnych, takich jak akty notarialne, wypisy, orzeczenia, dane z ksiąg wieczystych, dane z ewidencji gruntów, mapy, plany, szkice, historyczne mapy katastralne. Dodatkowo ustalając stan prawny Sąd może oprzeć się na zeznaniach świadków, oględzinach, opiniach. Stwierdził Sąd pierwszorzędne znaczenie przy ustaleniu granicy działek szkicu polowego z 4 czerwca 1980r. Podniósł, że szkic polowy (katastralny) jest dokumentem wskazującym umiejscowienie punktów granicznych na nieruchomości. Na podstawie szkicu odnalezionego w toku ponownego rozpoznania sprawy, wydzielona została działka należąca
obecnie doA. U.. Za prawdopodobne uznał, że gdyby organ administracyjny dysponował szkicem polowym przeprowadziłby jedynie czynności wznowienia znaków granicznych, nie wszczynając postępowania rozgraniczeniowego. Uwzględnieniu przez sąd podlegał stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. W ramach ustalania stanu prawnego badaniem, jak dalej wywiódł Sąd, objęta jest kwestia nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości podlegających rozgraniczeniu po uprzednim ustaleniu przebiegu linii granicznej według dokumentów zaświadczających o zasięgu prawa własności sąsiednich działek. Uczestnik nie podnosił w sprawie zasiedzenia części gruntu. Sąd doszedł do wniosku, że właścicieldziałki nr (...)nie mógł nabyć w drodze zasiedzenia części przygranicznego pasadziałki nr (...). Postępowanie dowodowe nie wykazało samoistnego posiadania przezA. U.pasa gruntu nadziałce nr (...). Wobec niewielkiej powierzchni nabytej działki uczestnik powinien spostrzec różnicę pomiędzy powierzchnią określoną w dokumentach a wyznaczoną w terenie ogrodzeniem biegnącym równolegle doulicy (...). Pomiaru nabytej działki uczestnik nie dokonał. Nie może być uważany za posiadacza w dobrej wierze. Wszczęcie w dniu 5 grudnia 2002r. na wniosekSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego spowodowało przerwę ewentualnego biegu zasiedzenia. Ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na wskazanie według stanu prawnego granicy pomiędzydziałkami nr (...)w części przekazanej do rozgraniczenia decyzją Prezydenta MiastaG.z dnia 15 listopada 2007r., granicą tą jest linia przebiegająca pomiędzy punktami o numerach(...)-105-2330 zaznaczonymi na szkicu granicznym sporządzonym przez biegłego geodetęA. F., należało dokonać rozgraniczenia według tej linii. Decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia sądowi wyznacza zakres kognicji, w jakim sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu sądowym. Ponieważ Prezydent MiastaG.umorzył postępowanie administracyjne i przekazał Sądowi do rozpoznania sprawę jedynie w zakresie rozgraniczenia na odcinku oznaczonym na szkicu granicznym od punktu 5 do punktu 6 (równoległym doulicy (...)), Sąd nie był władny przeprowadzić rozgraniczenia działek na odcinku prostopadłym doul. (...)i w tej części celowym jest wydanie decyzji administracyjnej.
W apelacji uczestnik postępowaniaA. U.zarzucił naruszenie prawa materialnego –art. 153 k.c.przez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu przebiegu granicy pomiędzydziałkami nr (...)w oparciu o rzekomy stan prawny, a tym samym uznanie, że brak było podstaw do ustalenia granic według ostatniego spokojnego stanu posiadania,art. 34 ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzneprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na wydaniu orzeczenia wykraczającego poza granice kognicji sądu i ustalenie granic w zakresie nieprzekazanym przez organ administracji, a w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy polegające na braku ustalenia przebiegu granicy na odcinku 5-6 zaznaczonym na szkicu sporządzonym przez geodetęM. B.,art. 172w związku zart. 336 k.c.przez bezpodstawne przyjęcie , że uczestnik nie może być uznany za posiadacza spornej części nieruchomości w dobrej wierze, naruszenie prawa procesowego – art. 233 w związku zart. 328 § 2 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i wydanie orzeczenia w oparciu o dokument, który nie został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego i nie był w ogóle brany pod uwagę w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym, art. 233 w związku zart. 278 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że dowody przeprowadzone w sprawie były wystarczające do ustalenia stanu prawnego i dokonanie rozgraniczenia jedynie w oparciu o szkic polowy z 4 czerwca 1980r.,art. 386 § 6 k.p.c.przez niezastosowanie i naruszenie wytycznych co do dalszego postępowania wskazanych w postanowieniu z 2 czerwca 2011r. Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany postanowienia i ustalenia, że granica pomiędzy działkami(...)przebiega według linii łączącej punkty 5-52-51-50-72-6 na szkicu katastralnym z 28 czerwca 2007r., zasądzenia odSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Uczestniczka postępowaniaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Nie są słuszne zarzuty apelacji podważające szkic polowy, złożony do akt w toku ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Rejonowy, jako podstawę ustalenia stanu prawnego nieruchomości.
Szkic ten odnaleziony został w zasobach geodezyjnych Urzędu MiastaG., nie dysponował nim organ prowadzący administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe, a odzwierciedla on położenie punktów granicznych i przebieg granicy działek powstałych wskutek podziału nieruchomości.
Pozostaje szkic polowy w korelacji z dokumentacją geodezyjną zawartą w aktach sprawy – wyciągiem z wykazu zmian gruntowych i ujawnionymi w sprawie danymi dotyczącymi podziału nieruchomości należącej uprzednio doA. G..
Nie powinno ulegać wątpliwości z uwagi na tę korelację, że szkic polowy opracowany został w związku z podziałem nieruchomościA. G., w wyniku którego to podziału wydzielona została działka nabyta następnie przez uczestnika postępowaniaA. U.i będąca przedmiotem sprawy.
Podstawę ustalenia przebiegu granic nieruchomości stanowią dokumenty określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości, a takimi dokumentami są między innymi szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku podziału nieruchomości.
Zasadnie na odnalezionym szkicu polowym oparł Sąd Rejonowy ustalenia co do stanu prawnego nieruchomości. Kryterium stanu prawnego miało rzecz jasna pierwszorzędne znaczenie przy ustalaniu przebiegu granic (art. 153 k.c.).
Słusznie przedmiotem rozważań uczynił Sąd Rejonowy kwestie zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu. Uczestnik postępowania nie wywodził roszczeń z faktu zasiedzenia, natomiast odwoływał się w sprawie do ostatniego spokojnego stanu posiadania, którego granice jak podnosił wyznaczało ogrodzenie istniejące w chwili nabycie przez niego nieruchomości.
Sąd Rejonowy zanegował wystąpienie obu przesłanek zasiedzenia, mianowicie samoistność posiadania przez uczestnika przygranicznego pasa gruntu, jak i upływ czasu wymagany do nabycia własności przez zasiedzenie; przyjął na wypadek uznania uczestnika za samoistnego posiadacza nieruchomości jego złą wiarę jako posiadacza.
Ocena Sądu Rejonowego w tym przedmiocie jest nieprzekonująca.
Po pierwsze, stwierdzenie braku samoistności posiadania nie zostało poprzedzone ustaleniami i analizą faktów dotyczących władania przez uczestnika przygranicznym pasem gruntu.
Po drugie, sam brak dokonania przez uczestnika pomiarów nabytej działki nie uzasadniał przypisania mu złej wiary posiadacza.
Po trzecie, pominął Sąd Rejonowy w swoich rozważaniach domniemania ustanowione wart. 339 i 7 k.c.
Nietrafnie zarzuca skarżący naruszenieart. 386 § 6 k.p.c.Z pisemnych motywów orzeczenia uchylającego postanowienie uprzednio wydane w sprawie przez sąd pierwszej instancji nie wynika aby sąd odwoławczy zalecił badanie przy ponownym rozpoznaniu sprawy powierzchni działki należącej doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG..
Zasadnie odmówił Sąd Rejonowy dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność powierzchnidziałki nr (...).
Apelacja odnieść musiała skutek w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu albowiem słusznie zarzuciła nierozpoznanie przez ten Sąd istoty sprawy.
Dokonując rozgraniczenia nieruchomości przez ustalenie, że granica przebiega pomiędzy punktami 2493-105-2330 Sąd Rejonowy wyszedł z błędnego założenia, że rozgraniczenie działek na odcinku prostopadłym doulicy (...)nie zostało dokonane.
Tymczasem uzupełniony w postępowaniu odwoławczym materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że decyzją z 4 grudnia 2007r. Prezydent MiastaG.dokonał rozgraniczeniadziałek (...)na tym odcinku od punktu 4 do punktu 5 według oznaczenia na szkicu granicznym; decyzja wobec niewniesienia odwołania stała się ostateczna.
Oświadczenie co do ustalenia przebiegu granicy na odcinku od punktu 4 do punktu 5 złożył przed Sądem Rejonowym pełnomocnik uczestnika postępowania wnosząc o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety celem ustalenia przebiegu granicy pomiędzy punktami 5 i 6. Wniosek ten niezasadnie uległ oddaleniu. Z dokumentacji akt sprawy, jaką dysponował Sąd Rejonowy wynikało, że prowadzone było administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące przebiegu granicy pomiędzydziałkami (...)na odcinku prostopadłym doulicy (...)ale wynik tego postępowania pozostał poza ustaleniami Sądu Rejonowego. W rezultacie wadliwie stwierdził ten Sąd brak rozgraniczenia działek na odcinku prostopadłym doulicy (...)a dokonując rozgraniczenia działek na odcinku równoległym do tej ulicy ustalił przebieg granicy począwszy od punktu 2493, który, jak wynika z dokumentacji geodezyjnej i na co wskazał biegły geodeta, nie jest tożsamy z punktem 5. Oznacza to dalej niedokonanie w postępowaniu sądowym rozgraniczenia w pełnym zakresie, w jakim sprawa przekazana została Sądowi Rejonowemu po umorzeniu postępowania administracyjnego, mianowicie nieustalenie przebiegu granic na linii biegnącej począwszy od punktu 5.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy dopuści dowód z uzupełniającej opinii geodezyjnej, ustali przebieg granicydziałek (...)na odcinku biegnącym począwszy od punktu 5 i dalej równolegle doulicy (...). Przedmiotem ustaleń i dokładnej analizy uczyni kwestię zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu uwzględniwszy domniemania prawem przewidziane i zasady dotyczące rozkładu ciężaru dowodu i wzruszalności domniemań. Cały zebrany w sprawie materiał dowodowy podda ocenie i dokona rozgraniczenia nieruchomości w zakresie, w jakim sprawa po umorzeniu postępowania administracyjnego została przekazana do rozpoznania sądowi.
Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawieart. 386 § 4 i 108 § 2w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
SSR del. Maryla Majewska – Lewandowska SSO Mirella Szpyrka SSO Tomasz Tatarczyk