Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 634/14
Data wyroku: 2014-08-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Robert Opas, Mariusz Broda, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu, Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c., art. 176 k.c.

Sygn. akt II Ca 634/14

POSTANOWIENIE
Dnia 13 sierpnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Mariusz Broda
Sędziowie:SSO Cezary Klepacz
SSR del. Robert Opas (spr.)
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2014 r.
sprawy z wnioskuJ. L.iM. L.
z udziałem(...) S.A.wL.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie
z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I Ns 537/12
postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w punktach: I (pierwszym), II (drugim), IV (czwartym) i V (piątym) i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 634/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 roku Sąd Rejonowy w Jędrzejowie w sprawie INs 537/12 ustanowił na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcówJ.L.iM. L.położonej wR.gminaS.oznaczonej jakodziałka numer (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta(...)służebność przesyłu na rzecz(...) S.A.wL.polegającejna prawie korzystania przez ww przedsiębiorcę z nieruchomości w zakresie niezbędnymcelem eksploatacji, kontroli, konserwacji, naprawy i modernizacji linii energetycznejnapowietrznej średniego napięcia będącej odgałęzieniem linii 15 k VS.-S.na obszarze wyznaczonym punktami F-G-D-C-B-F oznaczonej na mapiesporządzonej przez geodetęT. P.zaewidencjonowanej w Wydziale Geodezji,Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego wJ.pod numerem(...)- (...). W punkcie II postanowienia Sąd zasądził od(...)S.A wL.na rzeczJ. L.iM. L.kwotę 3.194zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Sąd ponadto oddalił wniosek oustanowienie służebności w pozostałym zakresie, zasądził od uczestnika na rzeczwnioskodawców kwotę 108,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i nakazał pobrać oduczestnika na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Jędrzejowie kwotę 2.933,09 złtytułem nieuiszczonych kosztów sądowych i odstąpił od obciążania nimi wnioskodawców. Wuzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy poczynił ustalenia, ze wnioskodawcy sąaktualnymi właścicielami nieruchomości położonej we wsiR.oznaczonej numerem(...)i że na nieruchomości tej znajdują się trzy betonowe słupy energetyczne i przebiegaprzez nią odgałęzienie linii 15 k V średniego napięciaS.-S., które zostałyoddane do użytku w 1969 roku i od tamtej pory znajduje się w stanie niezmienionym. Sądustalił, że w części siedliskowej wskazana we wniosku liniia praktycznie przecina działkęwnioskodawców na połowę a pod nią znajdują się także zabudowania gospodarcze. Z ustaleńSadu wynika, że pas gruntu zajęty przez służebność zgodnie z polskimi normami wynosi 304metry kwadratowe: po 2,1 metra od skrajnych przewodów z każdej strony oraz jeszcze po 1,6metra jako szerokość pomiędzy przewodami. Wartość wynagrodzenia za ustanowieniesłużebności przesyłu w części rolnej wynosi 1. 718 zł jako rekompensata za ograniczonekorzystanie z działki przez właściciela a dodatkowa kwota 1.476 zł jest należna zazmniejszenie wartości nieruchomości rolnej. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd I
instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy dał podstawę do ustanowieniasłużebności ale tylko w części rolnej, bowiem ustanowienie służebności w części siedliskowejwiązałoby się ze zbytnim obciążeniem nieruchomości władnącej a tym samym w ocenie SąduRejonowego było niedopuszczalne w świetleart. 288 k.c.stosownie do którego służebnośćgruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, aby jak najmniej utrudniała korzystanie znieruchomości obciążonej. Ponadto Sąd Rejonowy uznał, że podnoszony przez uczestnikazarzut zasiedzenia służebności odpowiadającej w treści służebności przesyłu był niezasadny.W tym zakresie Sąd I instancji podniósł, że w sprawie ustalono, że od 1969 roku samoistnymposiadaczem służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu był Skarb Państwa przyuwzględnieniu odpowiedniego stosowania przepisów o zasiedzeniu własności co wynika zart. 292 k.c.a przedsiębiorstwo państwowe Zakłady Energetyczne było jedynie dzierżycielemtych działek, co wprost wynikało z treści ówczesnegoart. 128 k.c.Taka sytuacja istniała aż do1 lutego 1989 roku, kiedy to zmianie uległa treśćart. 128 k.c.i przepis ten od tej datyprzewidywał możliwość sprawowania własności państwowej nie tylko przez Skarb Państwaale i przez inne państwowe osoby prawne. Zgodnie z treścią przepisuart. 172 § 1 k.cposiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiadanieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskałposiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nabywa jejwłasność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. W ocenie Sądu na uczestniku spoczywałobowiązek wykazania, ze jest następcą prawnym podmiotu (zapewne przedsiębiorstwapaństwowego) będącego najpierw dzierżycielem linii a później posiadaczem służebności orazże między tymi jednostkami nastąpiło przeniesienie posiadania w rozumieniuart. 176 § 2 k.c.i z tego obowiązku nie wywiązał się nie wskazując nawet nieruchomości władnącej zgodnie zwymogamiart. 285 k.c.Sąd orzekający w I instancji nie podzielił bowiem pogląduwyrażonego w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego jakoby nabycie przez zasiedzeniesłużebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu nie wymagało w ogóleistnienia nieruchomości władnącej. Wobec uznania że zarzut zasiedzenia służebności Sąd Iinstancji uznał, że zostało spełnione przesłanki niezbędne dla ustanowienia służebności wczęści rolnej w szczególności wobec niekwestionowanej okoliczności, że przedmiotowa liniaenergetyczna stanowi własność uczestnika. Zakres terytorialny służebności wynika z polskichnorm i został precyzyjnie określony przez uczestnika a wynagrodzenie zostało ustalone woparciu o opinię biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
Apelację od tego postanowienia wywiódł uczestnik(...) S.A.wL.zaskarżając je w punktach I, II, IV i V nie zaskarżając w części objętej pkt III postanowienia.W zaskarżonym zakresie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku wcałości oraz zasądzenie na rzecz uczestnika kosztów postępowania za obie instancje wedługnorm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazaniesprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztówpostępowania na rzecz uczestnika za obie instancje. W uzasadnieniu apelacji uczestnikpodniósł, że Sąd I instancji niezasadnie nie uwzględnił zgłaszanego zarzutu zasiedzeniasłużebności z uwagi na nieudowodnienie przekazania przeniesienia służebności w rozumieniuart. 176 § 2 k.c.oraz niewskazania nieruchomości władnącej przy zasiedzeniu służebnościgruntowej odpowiadającej w treści służebności przesyłu. W ocenie skarżącego takiestanowisko jest nieprawidłowe a to dlatego, że w niniejszej sprawie w ogóle nie będzie miałzastosowania przepisart. 176 k.c., bowiem w niniejszej sprawie nie było w ogóleprzeniesienia posiadania podczas biegu zasiedzenia. Jeśli bowiem bieg zasiedzenia biegłzgodnie z ustaleniami Sądu od końca 1969 roku na rzecz Skarbu Państwa to do zasiedzenianawet przy złej wierze doszło w grudniu 1989 roku przy zastosowaniu obowiązującego 20letniego terminu zasiedzenia w złej wierze, a tym samym nie było potrzeby wykazywania iudowadniania okoliczności przeniesienia posiadania podczas biegu zasiedzenia. Dozasiedzenia zdaniem skarżącego doszło więc na rzecz Skarbu Państwa a nawet przyjmując tokrozumowania Sądu, to nie można z jednej strony przyjmować nieudowodnienia przeniesieniaposiadania, a z drugiej strony uważać, że uczestnik posiada legitymację bierną. Skarżącywskazał, ze drugi zarzut apelacji sprowadza się do przyjęcia przez Sąd koniecznościwskazania nieruchomości władnącej wbrew - co Sąd sam przyznał - utrwalonej liniiorzecznictwa (k.171-172). W piśmie datowanym na dzień 23 maja 2014 roku skarżącywskazał zarzuty apelacyjne podnosząc, że zarzuca naruszenie przepisuart. 176 k.c.poprzezjego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie orazart. 285 k.c.poprzez jego niewłaściwąwykładnię i zastosowanie (k.182).
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcy wnieśli o oddalenie w całości apelacjiuczestnika (k.177 -178).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna w zakresie, w jakim zmierzała do uchylenia zaskarżonegopostanowienia.
W ocenie Sądu Okręgowego skarżący zasadnie zarzucił niewłaściwe zastosowanieprzepisuart. 176 k.c.poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie został wykazany faktprzeniesienia posiadania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zasadna jest takżepodnoszona przez uczestnika kwestia niewłaściwego zastosowanie przepisuart. 172 k.c.Należy bowiem podnieść, że w ustalonym a nie kwestionowanym przez strony staniefaktycznym bieg zasiedzenia ewentualnej służebności rozpoczął się najpóźniej z końcem1969 roku a przepisart. 172 k.c.przewidywał wówczas inne niż obecna treść przepisuterminy zasiedzenia a mianowicie 10 letni okres posiadania przy dobrej wierze oraz 20 letni -przy złej wierze. Tym samym okres zasiedzenia służebności przy założeniu, że było toposiadanie w złej wierze upłynął z końcem roku 1989 roku, bowiem dłuższe a więcodpowiednio 20 letnie - przy dobrej wierze i 30 letnie - przy złej wierze okresy zasiedzeniaobowiązywały dopiero od dnia 1 października 1990 roku. W świetle zgromadzonegomateriału dowodowego nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem uczestnika, że istniejąpodstawy do stwierdzenia zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa, bowiem koniec okresuzasiedzenia nastąpił już po dniu 1 lutego 1989 roku, a więc po zniesieniu konstrukcjijednolitej własności państwowej. Tym samym nie można jednoznacznie ustalić, czyewentualne zasiedzenie służebności nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, czy na rzeczprzedsiębiorstwa państwowego, które wedle ustaleń Sądu I instancji było dzierżycielem wimieniu Skarbu Państwa. Należy przy tym podnieść, że upływ terminu zasiedzenia miałmiejsce przed wejściem w życie przepisu art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 roku ozmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości. W ocenieSądu Okręgowego nie ma bowiem przeszkód do zastosowania przepisu dotyczącegozaliczania okresu posiadania Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe. Wodniesieniu do podniesionego zarzutu zasiedzenia służebności należy dodatkowo stwierdzić,że Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska Sądu I instancji jakoby do zasiedzenia służebnościgruntowej odpowiadającej w treści służebności przesyłu wymagane było wskazanienieruchomości władnącej. Na marginesie jedynie należy wskazać, że wbrew ustaleniom SąduI Instancji została wskazana taka nieruchomość, bowiem w piśmie procesowym z dnia 11października 2012 roku (k.57) uczestnik wskazał, że taką nieruchomością władnącą jestdziałka nr (...)położona w gminieS.na której zlokalizowany jest GPZ (GłównyPunkt Zasilania). Skoro Sąd I Instancji uznał, że do zasiedzenia służebności o treściodpowiadającej służebności przesyłu niezbędne jest wskazanie nieruchomości władnącej
powinien wskazać, dlaczego taką nieruchomością nie jest nieruchomość wskazana przezuczestnika.
Należy nadto wskazać na istotną niekonsekwencję Sądu Rejonowego. Z jednejbowiem strony uznał, że uczestnik nie wykazał dla potrzeb zarzutu zasiedzenia służebności,by doszło do przekazania posiadania służebności a z drugiej strony przy ustanawianiulłużebności przesyłu na rzecz wnioskodawców uznał, że nie kwestionowana jest okoliczność,te właścicielem urządzeń przesyłowych znajdujących się na nieruchomości wnioskodawcówjest(...) S.A.wL.. Jednocześnie z ustalonego przez Sąd Rejonowy stanufaktycznego wynika, że urządzenia te zostały wybudowane przez przedsiębiorstwopaństwowe w 1969 roku. W tej sytuacji należy uznać, że Sąd Rejonowy nie ustalił, w jakisposób i kiedy własność tych urządzeń stała się własnością aktualnego właściciela.
Stosownie do treści przepisuart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.cpozawypadkiem stwierdzenia nieważności postępowania albo stwierdzenia podstawy doumorzenia postępowania bądź odrzucenia wniosku sąd drugiej instancji może uchylićzaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razienierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymagaprzeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W niniejszej sprawie Sąd I instancjiwobec zastosowanie niewłaściwych przepisów prawa materialnego nie rozpoznał należyciezarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, co ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięciasprawy a jednocześnie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i bezuzupełnienia tego materiału nie da się należycie ustalić, na rzecz jakiego podmiotu doszło doewentualnego zasiedzenia służebności a nadto kiedy i w jaki sposób urządzenia przesyłowena przedmiotowej nieruchomości stały się własnością uczestnika. Przy ponownymrozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ponownie rozpozna zarzut zasiedzenia przy zastosowaniuwłaściwych przepisów prawa materialnego (obowiązujących w dacie upływu terminuzasiedzenia) i ustali, czy doszło do zasiedzenia służebności przesyłu a jeżeli tak to na czyjąrzecz i po dokonaniu tych ustaleń rozpozna zasadność ustanowienia służebności i zasądzeniawynagrodzenia.
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.