Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 268/14
Data wyroku: 2014-12-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Cezary Olszewski, Dariusz Małkiński, Mirosław Kowalewski

Sygn. aktI.Ca 268/14

POSTANOWIENIE

Dnia 31 grudnia 2014 roku
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Dariusz Małkiński

Sędziowie

SO Cezary Olszewski (spr.)
SO Mirosław Kowalewski

Protokolant :

sekr. sądowy Ewa Andryszczyk

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z wnioskuP. P.iK. P. (1)
z udziałem(...) S.A.z/s wL.

ustanowienie służebności przesyłu

na skutek apelacji wnioskodawcówP. P.iK. P. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Olecku
z dnia 30 stycznia 2014r., sygn. akt I Ns 2975/12
p o s t a n a w i a:

1
Oddalić apelację;

2
Zasądzić od wnioskodawcówP. P.iK. P. (1)na rzecz uczestnika postępowania(...) S.A.z/s wL.kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem II – giej instancji.

Sygn. akt: I. Ca. 268/14

UZASADNIENIE
WnioskodawcyK. P. (2)iK. P. (1)wnieśli o ustanowienie służebności przesyłu obciążającej nieruchomość, stanowiącądziałkę ewidencyjną nr (...), położoną w miejscowościK., gminaŚ., obręb(...)K., o powierzchni 28,13 ha, dla której Sąd Rejonowy w Olecku IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...)- na rzecz przedsiębiorcy(...) S.A.z siedzibą wL., której treścią jest prawo wstępu, używania i korzystania z pasa gruntu o szerokości oraz miejscu wskazanym przez biegłego, a także na prawie dostępu służb eksploatacyjnych(...)w celu wykonywania czynności związanych z eksploatacją, konserwacją, naprawą, modernizacją, rozbudową linii niskiego napięcia, znajdującej się na tym pasie gruntu oraz zasądzenie jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności w kwocie wyliczonej przez biegłego i zasądzenie kosztów postępowania. Cofnęli natomiast pierwotnie zgłoszony, analogiczny wniosek odnośniedziałek nr (...)i zrzekli się roszczenia w tym zakresie, z uwagi na sprzedaż w/w działek w toku przedmiotowego postępowania.
Uczestnik postępowania(...) S.A.z siedzibą wL.wniósł o oddalenie powyższego wniosku w zakresiedziałki nr (...)podnosząc zarzut zasiedzenia prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu z dniem 10.06.1996 r.
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 2975/12 Sąd Rejonowy w Olecku oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu, umorzył postępowanie w zakresie działek o nr ewidencyjnym(...)i(...), nakazał pobrać od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kasy Sądu Rejonowego w Olecku kwotę 1104,33 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa oraz zasądził od wnioskodawców solidarnie na rzecz uczestnika postępowania kwotę 2.434,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy wynika, żeP. P.od dnia 19.10.2007 r. jest właścicielem nieruchomości, położonej w miejscowościK.stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...), położoną w miejscowościK., gminaŚ., obręb(...)K., o powierzchni 28,13 ha, dla której Sąd Rejonowy w Olecku IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr OLI(...). Od dnia 31.12.2003 r. m. in. w/w działka, znajdowała się w jego dzierżawie na podstawieumowy nr (...). Przed wnioskodawcą, do dnia 19.10.2007 r. właścicielem nieruchomości o nr(...)był Skarb Państwa Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy wO..
Około 2002 r. własnym kosztem, zgodnie z projektem technicznym z września 2002 r. oraz w oparciu o warunki zabudowy i zagospodarowania terenu i zgodęZakładu (...)wE., wnioskodawca wybudował linię napowietrzną niskiego napięcia z przyłączem kablowym zasilającą działkę o nr ewidencyjnym 201. Trasa linii przebiega przezdziałki (...), przekazując ją, po wybudowaniu i połączeniu do sieci zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami na rzeczZakładu (...). Pismem z dnia 09.08.2010 r. oraz z dnia 16.02.2011 r. wnioskodawcy zwracali się do(...) Sp. z o.o.wB.o zawarcie umowy ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu na co uczestnik nie wyraził zgody.
Dnia 8 grudnia 1973 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zatwierdziło plan realizacyjny usytuowania obiektu budowlanego - 4 stacji transformatorowych oraz przebiegu linii SN i NN m. in. dla koloniiK.I i II w granicach wyznaczonych na dołączonych dokumentach. Projekt został sporządzony w ramach akcji elektryfikacji wsiK.K.I i II, gminaŚ., powiatO.. Do odbioru w/w urządzeń doszło w dniu 10.06.1976 r.
Linia niskiego napięcia nadziałce nr (...)została wybudowana i oddana do użytku w dniu 10.06.1976 r. Została ona wykonana przezprzedsiębiorstwo państwowe (...)w ramach powszechnej elektryfikacji terenów wiejskich, po rozpoznaniu wniosku(...) Przedsiębiorstwa (...)iW.. Nadziałce nr (...)znajdują się 4 słupy. Rozpoczyna ona bieg od stacji transformatorowej(...), posadowionej pozadziałką nr (...). Słupy znajdują się na odcinku od a do b. Przebieg w/w linii nn oraz jej przyłączenie do stacji trafo wynika z mapy, sporządzonej w 1973 r. Po dokonaniu w/w budowy pracownicyZakładu (...)m. in.J. S., w sposób swobodny i nie utrudniany przez właścicielidziałki nr (...), przez którą przebiega przedmiotowa linia w okresach co 5 lat dokonywali przeglądu technicznego w/w linii i sieci, konserwowali ją. Przebieg w/w linii jest niezmienny do chwili obecnej.
W dniu 14.11.2013 r.(...) S.A.OdziałB.Rejon EnergetycznyE.posterunek energetycznyO.zobowiązał się wobecP. P.do uprzątnięcia gałęzi, drzew wyciętych przez siebie w związku z istniejącym ryzykiem porażenia, po uprzednim ustaleniu wjazdu na działkę z jej właścicielem.
Przeniesienie własności urządzeń przez Skarb Państwa na rzecz(...)Przedsiębiorstwo Państwowe, w związku z uchyleniem w 1989 r. zasady jednolitego funduszu własności ogólnonarodowej (państwowej), którą wyrażałart. 128 k.c., nastąpiło na podstawie art. 1 pkt. 9 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu nr(...)z dnia 09.07.1993r. podzielonoprzedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)wB.oraz przekształcono je w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwąZakład (...) Spółka AkcyjnawB.. W treści zarządzenia zawarto zapis (§ 1 pkt. 1.2.), iż wykaz składników majątkowych oraz tryb ich przekazania zawiera załącznik do zarządzenia. Załącznikiem do w/w zarządzenia był wykaz składników majątkowych, który w przypadkuZakładu (...)wymieniał m. in. stacjęE.(...), w granicach szczegółowo opisanych w protokole zdawczo - odbiorczym. Na skutek w/w zarządzenia(...)dnia 12.07.1993 r. sporządzono akt przekształcenia, którego treść była następnie sprostowana aktem notarialnym z dnia 28.07.2003 r. Dnia 30.06.2007 r. wniesiono aportem do(...) Sp. z o.o.wB.składniki majątkowe dotychczasowego podmiotu -Zakładu (...) S.A.W 2008 r. doszło do zmiany nazwy tegoż podmiotu na(...) Sp. z o.o.wB., a następnie do jej przejęcia przez wnioskodawczynię. Dnia 11 września 2008 r.(...)B.Sp. o.o. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku XII Wydział Gospodarczy KRS zmieniło nazwę na(...) Sp. z o.o.ostatecznie na mocyart. 492 § 1 pkt. 1 k.s.h., w wyniku połączenia przez przejęciespółki (...) Sp. z o.o.przeszła na rzecz(...) S.A.własność urządzeń wraz ze związanymi z nimi prawami. Zgodnie natomiast zart. 494 k.s.h.(...) S.A.z siedzibą wL.z dniem połączenia wstąpiła z mocy ustawy we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej —(...) Sp. z o.o.w ramach sukcesji uniwersalnej.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazał, że posadowienie 4 słupów wraz z odcinkiem linii napowietrznej wraz z odcinkiem linii napowietrznej nN nastąpiło na skutekustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli(Dz. U. z 1954 r., Nr 32, póz. 135 ze zm.). Obowiązujące wówczas regulacje prawne nie wymagały zgody właściciela nieruchomości, na której miały zostać postawione słupy energetyczne i miała przebiegać linia energetyczna. Ustawa ta stanowiła również podstawę do późniejszego korzystania z urządzeń elektroenergetycznych oraz ich konserwacji. Posiadanie to jest posiadaniem w dobrej wierze, które przechodzi na następcę prawnego Skarbu Państwa.
Sąd I instancji wskazał, że poprzednik prawny uczestnika postępowania był posiadaczem służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze. Wybudowanie urządzeń przesyłowych zostało dokonane przed dniem 10.06.1976 r., gdyż w tej dacie dokonano ich faktycznego odbioru i przekazania do eksploatacji. W tej dacie bieg terminu zasiedzenia służebności rozpoczął się, gdyż przedsiębiorca przesyłowy uzyskał uprawnienie do korzystania z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu. Ponadto konieczną przesłanką faktycznego władztwa, oprócz samego zachowania się posiadacza jest odpowiednie zachowanie się osób trzecich, wyrażające się w tym, że władztwo posiadacza nie spotyka się z ich strony ze skutecznym oporem, w wyniku którego mogłaby nastąpić utrata władztwa przez posiadacza.
Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że zakres uprawnień właściciela urządzeń elektroenergetycznych odpowiadał służebności gruntowej określonej wart. 285 § 1 k.c.Korzystając z prawa do wybudowania, a następnie późniejszej eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych, właściciel urządzeń elektroenergetycznych faktycznie korzystał z nieruchomości, będącej obecnie własnością uczestniczki, w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, będąc tym samym - zgodnie zart. 352 § 1 k.c.- posiadaczem tej służebności w dobrej wierze.
Powołując się na poglądy Sądu Najwyższego, Sąd Rejonowy wskazał, że osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r., mając status państwowej osoby prawnej, nie mogła nabyć własności nieruchomości ( odpowiednio służebności), może do czasu samoistnego posiadania wykonywanego po dniu 01.02.1989 r. zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania.
Stosownie doart. 67 ust. 2 ustawy z dnia 25.09.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowychpodmioty gospodarcze, wpisane w dniu wejścia w życie ustawy (01.10.1981 r.) do rejestru przedsiębiorstw państwowych, stały się z mocą prawa przedsiębiorstwami państwowymi. Z uwagi, iż na danym terenie mogło istnieć tylko jedno państwowe przedsiębiorstwo energetyczne, można domniemywać, że sieć elektroenergetyczną w 1980 r. przejął podmiot, który po wejściu z życieustawy o przedsiębiorstwach państwowychw 1981 r. przekształcił się z mocy ustawy wZakład (...), który jest poprzednikiem prawnym uczestnika postępowania. Odwołując się do treściart. 172 § 1 k.c.Sąd Rejonowy wskazał, że termin zasiedzenia dla posiadaczy w dobrej wierze wynosił lat 20 i w okolicznościach sprawy upłynął z dniem 10.06.1996 r. Zdaniem Sądu Rejonowego, w tej dacie z urządzeń przesyłowych wzniesionych na przedmiotowej nieruchomości korzystał poprzednik uczestnika postępowania - jednoosobowa spółkę Skarbu Państwa pod nazwąZakład (...) Spółka AkcyjnawB.. Biorąc pod uwagę powyższe na mocart. 172 k.c.w zw. zart. 176 k.c.orazart. 292 k.c.iart. 3051k.c.Sąd I instancji uwzględnił zarzut zasiedzenia prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu z dniem 10.06.1996 r. podniesiony przez uczestnika postępowania, co skutkowało oddaleniem wniosku o ustanowienie służebności przesyłu. Powyższe stało się również powodem oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wyliczenia wynagrodzenia z tytułu ustanowienia w/w służebności jako zbędnego.
Na podstawieart. 512 k.p.c.Sąd Rejonowy umorzył postępowanie odnośniedziałek ewidencyjnych nr (...), a o kosztach postępowania rozstrzygnął na mocyart. 520 § 2 k.p.c.O brakujących kosztach sądowych Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 113 pkt 4 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, mając na uwadze koszty opinii biegłego wypłacone tymczasowo ze Skarbu Państwa kasy Sądu Rejonowego w Olecku.
Powyższe postanowienie zaskarżyli wnioskodawcyP. P.iK. P. (1), zarzucając Sądowi I instancji:
1) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art.292 k.c.w związku zart. 172 § 1 k.c.iart. 285 § 1 i 2 k.c.w zw.art. 64 ust. 3w zw. zart. 31 ust. 3 Konstytucji RP,art. 64 ust. 2w zw. zart. 32 ust. 1 Konstytucji RP,art. 21 ust. 1 Konstytucji RP,art. 2 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że przed 3 sierpnia 2008 r. można było zasiedzieć służebność przesyłu lub służebność gruntową w treści tożsamą ze służebnością przesyłu, a także, że przed dniem 3 sierpnia 2008 r. płynął okres posiadania niezbędny do uwzględnienia zasiedzenia służebności przesyłu lub służebność gruntowej w treści tożsamej ze służebnością przesyłu, a także rażące naruszenie przepisówart. 172 i 176 k.c.w zw. zart. 292 k.c.iart. 3054k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie podniesionego przez uczestnika zarzutu przedawnienia;
2) rażące naruszenie treściart. 177 k.c.w brzmieniu przed 1.10.1990 r. oraz treści art. 10 ustawy z dnia 28.07.1990 r. o zmianieustawy kodeks cywilnypolegające na niezastosowaniu treści tychże przepisów i uznanie, że przed 1990 r. można było zasiedzieć nieruchomość Skarbu Państwa i ewentualnie mógł rozpocząć bieg okres zasiedzenia;
3) błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie dobrej wiary przedsiębiorstwa przesyłowego w zakresie zasiedzenia,
4) błędne ustalenie stanu faktycznego, ze przedsiębiorstwo państwowe było samoistnym posiadaczem a nie dzierżycielem,
5) błędne ustalenie stanu faktycznego, że doszło do przeniesienia posiadania wykonywania służebności przesyłu (lub służebności w treści tożsamej ze służebnością przesytu) z państwowej osoby prawnej na spółkę,
6) naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, a toart. 129 k.p.c.w zw. zart. 308 k.p.c.w zw. z 228k.p.c.poprzez oparcie się w ustalonym stanie faktycznym na dowody (mapka 1; mapka 2; protokół zdawczo-odbiorczy z 16.IX.1976 r.; protokół z 10.06.1976 r.(Krzywe I); protokół z 10.06.1976 r. (Krzywe II); decyzja z dnia 8.12.1973 r.; projekt elektryfikacji wsi z dnia 10.12.1973 r. wraz z załącznikami (pkt 1-18); zarządzenie MS dnia 9.V..l993 r. wraz z załącznikiem; protokół zdawczo-odbiorczy z czerwca 1993 r. wraz z załącznikami; akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną z dnia 12.07.1993 r.; wyciąg z aktu notarialnego (Rep. A 5516/2007)), nie stanowiących oryginałów dokumentów, wbrew żądaniu złożonym przez uczestnika w piśmie z dnia 11 kwietnia 2014 r. przedstawienia ich w oryginale, jednocześnie bez dopuszczenia tychże fotokopii jako dowodów w formie przez przepisy postępowania przewidziane,
7) uzasadnieniu postanowienia zarzucili ustalenie, że do zasiedzenia doszło z dniem 10.06.1996 r., poprzez rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 177 k.c.w brzmieniu przed 1.10.1990 r. oraz treści art. 10 ustawy z dnia 28.07.1990 r. o zmianieustawy kodeks cywilnypolegające na niezastosowaniu treści tychże przepisów;
8) zażaleniu wydanemu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 r. zarzucili naruszenieart. 277 k.p.c.poprzez oddalenie na rozprawie ich wniosków dowodowych, celem ustalenia zakresu służebności oraz wysokości wynagrodzenia.
Mając na względzie powyższe, apelujący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz powierzenie temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie ich wniosku w całości (zgodnie z żądaniem zgłoszonym przed Sądem I instancji) wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.
W odpowiedzi, uczestnik postępowania(...) S.A.z siedzibą wL.wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od wnioskodawców na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, chociaż należy zgodzić się ze skarżącymi, że pisemne motywy uzasadnienia Sądu Rejonowego były opatrzone błędem. Ocena ta nie zmienia jednak faktu, że treść zaskarżonego postanowienia jest trafna.
W niniejszej sprawie zarzuty apelacji sprowadzały się faktycznie do zakwestionowania ustalenia, że doszło do zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz uczestnika postępowania(...) S.A.z siedzibą wL.. Skarżący podnieśli, że przed dniem 1 października 1990 r. nie mógł rozpocząć się bieg terminu zasiedzenia, albowiem do 2007 r. nieruchomość, na której usytuowane są słupy elektroenergetyczne, stanowiła własność Skarbu Państwa.
Istotnie, jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego,działka nr (...)stanowiła własność Państwowego Gospodarstwa Rolnego wŚ., natomiast w momencie jego likwidacji w dniu 27 listopada 1992 r. grunty zostały przekazane dla Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa. W 2007 r. Agencja Nieruchomości Rolnych po podziale sprzedała działkę oznaczonąnumerami geodezyjnymi (...)dlaK. P. (2)orazK. P. (1)i są ich własnością do chwili obecnej (k. 437).
W kontekście powyższych zarzutów i ustalonego stanu faktycznego wpierw trzeba wyjaśnić, że gdy zarówno właścicielem nieruchomości obciążonej jak i posiadaczem służebności gruntowej oraz właścicielem nieruchomości władnącej był Skarb Państwa, nie mogło w ogóle dojść do zasiedzenia służebności przesyłu, gdyż właściciel nie może nabyć przez zasiedzenie służebności gruntowej na nieruchomości stanowiącej jego własność. Zgodnie zart. 285 k.c.służebność gruntowa obciąża jedną nieruchomość na rzecz każdoczesnego właściciela innej nieruchomości, przy czym chodzi o dwie różne nieruchomości w znaczeniu prawnorzeczowym, a więc należące do różnych właścicieli. W związku z tym nieruchomość władnąca i nieruchomość obciążona nie mogą być własnością (pozostawać w użytkowaniu wieczystym) tej samej osoby. Służebność gruntowa jest prawem na rzeczy cudzej, a zatem właściciel nieruchomości nie może nabyć przez zasiedzenie służebności na swojej (własnej) nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009 r., II CSK 103/09, LEX nr 530696).
W okresie obowiązywaniaart. 128 k.c., wyrażającego konstrukcję jednolitej własności państwowej, zasiedzenie własności przez przedsiębiorstwo państwowe na swoją rzecz, także w odniesieniu do działek stanowiących własność osób fizycznych, było niedopuszczalne (por. np. uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009 r., III CZP 70/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 64 i postanowienie SN z dnia 20 stycznia 1993 r., II CRN 146/92). Wprawdzie przepis ten został znowelizowanyustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 3, poz. 11), a następnie ustawą dnia 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 55, poz. 321) uchylony, to jednak zmiany te nie miały mocy wstecznej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1996 r., I CKU 38/96, Prok. i Pr.-wkł. 1997, nr 4, s. 27).
Z chwilą wejścia w życieustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilnyzniesiona została zasada, że jedynie Skarbowi Państwa może przysługiwać prawo własności mienia państwowego, w wyniku czego państwowe osoby prawne uzyskały zdolność prawną w zakresie nabywania składników majątkowych na własność. Zmianaart. 128 k.c.dokonana tą ustawą nie spowodowała jednak przekształcenia przysługujących państwowym osobom prawnym - z mocy przepisówkodeksu cywilnegoi ustaw szczególnych - uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostających w ich zarządzie w dniu wejścia w życie tej ustawy. Dopiero wart. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości(Dz. U. Nr 79, poz. 464) uregulowano, że: „grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyjątkiem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego; nie narusza to praw osób trzecich; uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu wejścia w życie ustawy w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Państwa reguluje odrębna ustawa”.
Prawo zarządu istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r. po stronie państwowych osób prawnych w stosunku do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (z wyjątkiem gruntów(...)) przekształciło się więc z mocy prawa z tym dniem w prawo użytkowania wieczystego w rozumieniukodeksu cywilnego, natomiast w odniesieniu do budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na tych gruntach - w prawo własności (tak uchwała składu siedmiu sędziów - zasada prawna - Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91, OSNC 1991, nr 10-12, poz. 118 i z dnia 11 października 1990 r.(...)13/90).
Skoro w okresie od dnia 1 lutego 1989 r. do dnia 1 października 1990 r. (utrata mocyart. 128 k.c.)Zakład (...)w dalszym ciągu tylko miał w zarządzie przedmiotowe urządzenia energetyczne, to nie był ich posiadaczem i we wskazanym okresie nie mógł biec termin zasiedzenia. W tym czasie termin zasiedzenia nie mógł też biec na rzecz Skarbu Państwa, skoro był on właścicielem przedmiotowych urządzeń energetycznych oraz właścicielemdziałki nr (...)(poprzednio nr(...)). Uwłaszczenie jednak majątkiem nieruchomymZakładu (...)nastąpiło w dniu 5 grudnia 1990 r. i jego skutkiem było przekształcenie jego zarządu w odniesieniu do urządzeń energetycznych w posiadanie odpowiadające treści użytkowania wieczystego oraz w zakresie władztwadziałki nr (...)w posiadanie odpowiadające treści służebności przesyłu, tj. w posiadanie zależne nadające się do zasiedzenia służebności.
W judykaturze jest już utrwalony pogląd, że możliwe jest nabycie przez zasiedzenie nawet przed wejściem w życieart. 3051- 3054k.c.(przed dniem 3 sierpnia 2008 r.) służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu, ustanawianej nie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej, ale na rzecz przedsiębiorcy przemysłowego (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08,B. (...), nr(...), z dnia 27 czerwca 2013 r., III CZP 31/13, OSNC 2014, Nr 2, poz. 11 i z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/13, OSNC 2013, nr 12., poz. 139).
Odstąpienie w drodze wykładni od konieczności określenia w orzeczeniu nieruchomości władnącej na rzecz której nastąpił ex lege skutek zasiedzenia, nastąpiło w rezultacie odwołania się do pojęcia przedsiębiorstwa w ujęciu przedmiotowym i przyjęcia domniemania, że składnikiem przedsiębiorstwa przesyłowego jest zawsze taka nieruchomość (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06, Mon. Praw. 2006 r. nr 19, s.(...)). Przy tego rodzaju koncepcji brak określenia nieruchomości władnącej jest tylko technicznym uproszczeniem służącym przyspieszeniu postępowania i nie świadczy o braku wystąpienia przesłanki merytorycznej w postaci nieruchomości władnącej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 289/12, LEX nr 1288634; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, LEX nr 1504752)).
Wyjaśnić również trzeba, żeustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwaokreślała zakres następstwa prawnego spółek akcyjnych powstałych w wyniku przekształcenia przedsiębiorstw państwowych, wyznaczając w ten sposób także treść i skutki aktów administracyjnych w postaci zarządzeń Ministra Przemysłu i Handlu, wydawanych na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3. Przekształcenia na jej podstawie dokonywane były, z wyjątkami wskazanymi w ustawie, na zasadach i w trybie określonym wustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych(Dz. U. Nr 51, poz. 498 ze zm.) Nie ulega wątpliwości, że następstwem prywatyzacji państwowych przedsiębiorstw energetycznych, dokonanej na podstawie wskazanych aktów prawnych, a polegającej na powstaniu w miejsce przedsiębiorstw państwowych jednoosobowych spółek akcyjnych Skarbu Państwa, które wstępowały w ich prawa i obowiązki, wszelkie prawa majątkowe i niemajątkowe, była sukcesja uniwersalna częściowa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 r., III CZP 49/92, OSNCP 1992, nr 11, poz. 200 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., I CKN 324/00, OSNC 2001 nr 6, poz. 96). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że skutek ten dotyczył wszystkich praw składających się na przedsiębiorstwo, choćby nie były wskazane w czynności (akcie administracyjnym) jako jego składniki, także jeżeli strony nie uświadamiały sobie ich istnienia czy przynależności do przedsiębiorstwa. Wyłączenie części z nich wymagało wyraźnego wskazania w akcie przekształcenia (podziału) przedsiębiorstwa państwowego. Oznacza to konieczność przyjęcia, że co do służebności gruntowych zbliżonych do służebności przesyłu, następstwo prawne po nim na rzecz powstałej spółki Skarbu Państwa, zostaje wykazane w razie przedstawienia zarządzenia ministra potwierdzającego zakres następstw podmiotowych i przedmiotowych.
Z koleiPrawo energetycznew brzmieniu obowiązującym w czasie zawierania umowy aportowego zbycia zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa Zakład (...) S.A., wyznaczało sposób, zakres i następstwa realizacji prawnego obowiązku pełnego rozdziału działalności przesyłowej oraz dystrybucyjnej od działalności wytwórczej oraz działalności obrotowej w sektorze energetycznym, wynikającego z przepisów prawa krajowego i unijnego. Podział w tym wypadku polegał na prawnym wydzieleniu działalności przesyłowej oraz dystrybucyjnej przez pozostawienie działalności w zakresie obrotu energią elektryczną w dotychczasowym przedsiębiorstwie oraz na przekazaniu zorganizowanej części przedsiębiorstwa zajmującej się dystrybucją tej energii na rzecz innego przedsiębiorstwa, prowadzonego w formie spółki prawa handlowego jako wkładu niepieniężnego. Wskazane przepisy przewidywały nie tylko zmiany formy organizacyjnej i prawnej, ale także przekazanie całego majątku związanego z przenoszoną częścią działalności, powinny zatem być uwzględniane przy ustalaniu treści umowy i wykładni jej postanowień (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2014 r., IV CSK 252/13, LEX nr 1467210).
Z powyższych uwag wynika, że termin zasiedzenia w okolicznościach sprawy biegł od dnia 6 grudnia 1990 r. i w związku z tym należało rozważyć, czy objęcie wtedy przezZakład (...)w posiadanie zależne tj. w zakresie treści służebności przesyłudziałki nr (...)(poprzednio nr(...)), było posiadaniem w dobrej wierze, czy też było to władztwo w złej wierze.
Rozstrzygającym momentem dla oceny dobrej, czy złej wiary posiadacza jest data uzyskania posiadania. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na tę ocenę i w konsekwencji na długość okresu niezbędnego do tego pierwotnego sposobu nabyciaprawa rzeczowego(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03, Prok. i Pr. - wkł. 2004, nr 2, s. 32). O przypisaniu posiadaczowi dobrej lub złej wiary przy wykonywaniu posiadania decydują okoliczności opisujące jego stan świadomości w chwili objęcia władztwa nad rzeczą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2010 r., III CSK 57/10, LEX nr 852661).
W świetle dokonanych ustaleń istnieje podstawa do przyjęcia, że organ zarządzającyZakładem (...)przed jego uwłaszczeniem mieniem Skarbu Państwa wiedział, że zarówno urządzenia jak idziałka nr (...)(poprzednio nr(...)stanowią własność państwową, a zatem że linie energetyczne, którymi zarządza eksploatuje zgodnie z prawem. Nie można też uznać, że nie miał wiedzy co do tego, iż z dniem 5 grudnia 1990 r. został uwłaszczony mieniem państwowym, a tym samym że z tą datą przedmiotowe urządzenia weszły ex lege w skład jego przedsiębiorstwa (art. 49 k.c.) i w związku z tym, że stał się w zakresie treści służebności, posiadaczem zależnymdziałki nr (...). W chwili jego uwłaszczenia został bowiem użytkownikiem wieczystym zarządzanych dotychczas przez niego nieruchomości i uzyskał własność związanych z nimi linii energetycznych. Wtedy bowiem nastąpiło rozdzielenie prawa własnościdziałki nr (...)(poprzednio nr(...)) nadal stanowiącej nieruchomość państwową i prawaprzedsiębiorstwa Zakładu (...), w skład którego weszły eksploatowane przez niego nieruchomości wraz z liniami energetycznymi. W tym stanie rzeczy należało dojść do wniosku, że skarżący, nie obalił domniemania zawartego wart. 7 k.c.i przyjąć, że władanie przezZakład (...)działką nr (...)(poprzednio nr(...)) w zakresie treści odpowiadającej służebności przesyłu od dnia 5 grudnia 1990 r. było posiadaniem w dobrej wierze. W tym stanie rzeczy termin zasiedzenia upłynął w dniu 6 grudnia 2010 i nie został on przerwany, albowiem przedmiotowa sprawa została wytoczona w dniu 23 listopada 2012 r.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy uznał, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego jest trafne, albowiem odpowiada prawu.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na zasadzieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzieart. 520 § 2 k.p.c.w zw. zart. 105 § 2 k.p.c., na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika uczestnika postępowania ustalone na podstawie§ 6 pkt 4w zw. z§ 12 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 490).