Sąd Okręgowy w Rzeszowie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 471/14
Data wyroku: 2014-07-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Adam Simoni, Małgorzata Mazur, Iwona Szczypiór

Sygn. akt V Ca 471/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 lipca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie V Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący-Sędzia

SSO Adam Simoni (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SSO Małgorzata Mazur
SSO Iwona Szczypiór

Protokolant:

Tomasz Kluz

po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. w Rzeszowie
na rozprawie
sprawy z powództwaK. B.prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą(...)wW.

przeciwkoL. K.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt I C 1069/13
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1
oddala powództwo,

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 617 zł (sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 638 zł (sześćset trzydzieści osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa radcowskiego w postępowaniu apelacyjnym.
Sygn. akt V Ca 471/14

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 15 lipca 2014r.
Wyrokiem z dnia 3 października 2013r., sygn. akt I C 1069/13, Sąd Rejonowy w Rzeszowie uznał za bezskuteczne w stosunku do wierzycielaK. B.odrzucenie spadku poJ. K.zmarłej dnia 27 grudnia 2009r. dokonane przez dłużniczkęE. K.w oświadczeniu złożonym w dniu 7 stycznia 2010r. przed notariuszemD. G.w akcie notarialnym Rep. A numer(...)(pkt I), zasądził od pozwanegoL. K.na rzecz powodaK. B.kwotę 342 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).
Sąd Rejonowy, w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił, że wyrokiem zaocznym z dnia 5 sierpnia 1998r. sygn. akt V GC 70/98 Sąd Rejonowy wB.zasądził odE. K.na rzeczSpółdzielni (...)wB.kwotę 3.407,40 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 grudnia 1996r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu w kwocie 775,60 zł. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2009r. sygn. akt V GCo 2/09 Sąd Rejonowy wB.nadał klauzulę powyższemu wyrokowi przeciwkoE. K.na rzecz powodaK. B., na którego przeszło uprawnienie poprzedniego wierzyciela. W oparciu o powyższy tytuł wykonawczy Komornik Sądowy Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Rzeszowie pod sygn. akt I Km 512/07, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowy wP.pod sygn. akt Km 792/09 i Km 2400/10 prowadzili postępowania egzekucyjne przeciwko dłużniczceE. K., które zostały umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W dniu 7 stycznia 2010r. dłużniczkaE. K.złożyła przed notariuszem oświadczenie, w którym odrzuciła spadek po swojej matceJ. K.zmarłej 27 grudnia 2009r. Postanowieniem z dnia 24 marca 2010r. sygn. akt I Ns 65/10 Sąd Rejonowy w Rzeszowie stwierdził nabycie spadku po zmarłejJ. K.w całości przez męża spadkodawczyniL. K.. SpadkodawczyniJ. K.była właścicielką lecznicy dla zwierząt prowadzonej wR.przyul. (...)pod nazwą(...). Lecznica za życiaJ. K.została wyposażona w aparat RTG, USG, analizatory medyczne i samochód. Sprzęt został nabyty w drodze umów leasingu. Raty leasingowe były nadal spłacane po śmierciJ. K.przez pozwanego. Część sprzętu objętego leasingiem została wykupiona przezL. K.po śmierci żony. Spadkodawczyni nie posiadała majątku poza wyposażeniem lokalu lecznicy. Mieszkanie, w którym zamieszkiwała było mieszkaniem komunalnym. W toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych ustalono, że dłużniczkaE. K.pracowała w(...)na ½ etatu z wynagrodzeniem minimalnym wolnym od zajęcia i egzekucji. Mieszkanie zajmowane przez dłużniczkę przyul. (...)wR.jest własnością(...)u. Dłużniczka posiadała w miejscu zamieszkania tylko rzeczy osobiste wolne od zajęcia i egzekucji. Ponadto dłużniczka nie była właścicielką żadnych pojazdów mechanicznych ani nieruchomości, nie posiadała żadnych rachunków bankowych, wierzytelności ani papierów wartościowych. Do chwili obecnejE. K.jest zatrudniona jako asystent lekarza weterynarii w powyższej lecznicy. Pismem z dnia 18 stycznia 2011r. powód zwrócił się do Sądu Rejonowego w Rzeszowie o udzielenie informacji m.in. czy spadkobiercyJ. K.złożyli oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Pismem z dnia 15 lutego 2011r., doręczonym w dniu 24 lutego 2011r. powód został powiadomiony, że dłużniczkaE. K.odrzuciła spadek.
Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Rejonowy oparł się na dowodach z dokumentów oraz z zeznańE. K..
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda zasługuje na uwzględnienie w świetleart. 1024 k.c.w zw. zart. 527 i nast. k.c.Postępowanie dowodowe wykazało, że dłużniczkaE. K.nie posiada jakiegokolwiek majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności. Z tych też względów wszystkie dotychczas prowadzone przeciwko dłużniczce postępowania egzekucyjne były umarzane. Powód w wystarczający sposób wykazał niewypłacalność dłużniczki powołując się na bezskuteczność dotychczasowych egzekucji. Czynność prawna dłużniczki w postaci odrzucenia spadku po zmarłejJ. K.była działaniem celowym, które miało uniemożliwić powodowi przeprowadzenie skutecznej egzekucji dla zaspokojenia przysługujących mu względem dłużniczki należności. Postępowanie dowodowe wykazało również, że w skład spadku po zmarłej wchodziły aktywa w postaci specjalistycznego sprzętu stanowiącego wyposażenie lecznicy. Ponadto z pewnością w lokalu lecznicy znajdowały się także inne ruchomości stanowiące jej wyposażenie, a które należały doJ. K..
PozwanyL. K.wniósł apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu pozwany zarzucił:
- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na jej wynik, poprzez pominięcie w toku postępowania I-instancyjnego szczegółowego wyjaśnienia stanu pasywów spadku w dacie jego otwarcia, co miało decydujący wpływ na ustalenie, czy w niniejszej sprawie przyjąć można, iż na skutek odrzucenia spadku przezE. K.doszło do pokrzywdzenia wierzyciela;
- błąd w ustaleniach faktycznych Sądu poprzez przyjęcie, iż sprzęt medyczny oraz wyposażenie lecznicy zostały nabyte przez spadkodawczynię i stanowiły jej majątek, gdy tymczasem, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, sprzęt i wyposażenie stanowiły własność firmy leasingowej i zostały oddane spadkodawczyni wyłącznie do używania; żaden bowiem wykup sprzętu nie nastąpił za życia spadkodawczyni, a w dacie śmierci z tytułu rat leasingowych na spadku ciążyły znaczne zobowiązania;
- dowolną ocenę materiału dowodowego w zakresie przyjęcia, że odrzucenie spadku przezE. K.było działaniem celowym, w szczególności gdy zważy się fakt, iż Sąd za wiarygodne uznał w całości zeznania świadkaE. K.oraz poprzez przyjęcie, że w skład majątku po zmarłej weszły aktywa w postaci specjalistycznego sprzętu stanowiącego wyposażenie lecznicy.
Wskazując na powyższe pozwany wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie żądania pozwu w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji według norm przepisanych.
Ustosunkowując się do apelacji pozwanego powód wniósł o jej oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd I instancji z materiału zgromadzonego w toku postępowania w sposób prawidłowy wyciągnął nietrafne wnioski, naruszając w ten sposóbart. 233 § 1 k.p.c.
W przedmiotowej sprawie powód domagał się uznania za bezskuteczną w stosunku do niego czynności prawnej dokonanej przez dłużniczkęE. K.w postaci odrzucenia spadku poJ. K., skutkiem czego spadek po zmarłej przypadł w całości pozwanemuL. K.. Podstawę prawną tego roszczenia stanowiłart. 1024 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.
Podstawową przesłanką poszukiwania ochrony paulińskiej jest to, by odrzucenie spadku nastąpiło z pokrzywdzeniem wierzycieli spadkobiercy. Do uznania, iż odrzucenie spadku nastąpiło z pokrzywdzeniem wierzycieli konieczne jest, aby aktywa spadku przewyższały jego pasywa oraz aby dłużnik w chwili składania oświadczenia o odrzuceniu spadku znajdował się w stanie niewypłacalności, który nie pozwala mu na zaspokojenie wszystkich jego wierzycieli.  Konieczność spełnienia pierwszej z wymienionych przesłanek jest oczywista. Jeżeli bowiem długi spadku przewyższają jego aktywa, to odrzucenie spadku jest czynnością zdziałaną na korzyść wierzycieli. Zatem przy odrzuceniu spadku mogą mieć miejsce dwie sytuacje. Pierwsza to odrzucenie spadku wtedy, kiedy pasywa przewyższają aktywa i wówczas działanie dłużnika, nie tylko że nie ma na celu niewypłacalności, ale można je uznać za bardzo racjonalne – dzięki odrzuceniu spadku dłużnik nie powiększa swoich pasywów. Druga zaś to odrzucenie spadku w przypadku, gdy stanowi on określoną masę aktywów mogącą służyć zaspokojeniu się wierzycieli. Tylko w drugim przypadku może dojść do sytuacji, w której odrzucenie spadku skutkować może bezskutecznością.
Takiej też wykładni przepisuart. 1024 k.c.dokonał Sąd I instancji wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że „nie uznaje się za działanie z pokrzywdzeniem wierzycieli czynności dłużnika, w sytuacji gdy spadek jest przeciążony długami, a więc można wykazać brak aktywów, które mogłyby posłużyć do zaspokojenia wierzycieli osobistych spadkobiercy, który spadek odrzucił”.
Przepisart. 233 § 1 k.p.c.stanowi, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Sąd Rejonowy przy ocenie dowodów uchybił powyższym zasadom, nie rozważył zebranego materiału dowodowego w sposób wszechstronny. Sąd Rejonowy przyjął za ustalone, że w chwili otwarcia spadku poJ. K.spadek zawierał aktywa, mimo że okoliczność ta nie została dostatecznie potwierdzona. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez Sąd I instancji, tj. zeznań świadkaE. K.(które to zostały uznane za wiarygodne), a także dowodów z dokumentów przedłożonych przez stronę pozwaną na rozprawie w dniu 19 września 2013r., wynika, że majątek spadkowy poJ. K.nie zawierał żadnych aktywów, a sprzęt medyczny oraz wyposażenie lecznicy(...)stanowiły własność firmy leasingowej i zostały oddane spadkodawczyni wyłącznie do używania. Żaden wykup sprzętu nie nastąpił za życia spadkodawczyni, a w dacie śmierciJ. K.na spadku ciążyły zobowiązania z tytułu rat leasingowych. Jak wynika zart. 7091k.c.przez umowę leasingu finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Własność rzeczy należy do finansującego. Nie można więc uznać, że sprzęt leasingowany przezJ. K.wszedł do spadku po niej. Jak zeznała świadekE. K.dopiero po śmierciJ. K.dwa leasingi zostały spłacone przez pozwanego, a pozostałe są spłacane w dalszym ciągu. Postępowanie dowodowe nie wykazało zatem, aby w skład majątku spadkowego poJ. K.wchodziły jakiekolwiek aktywa, z których wierzyciel mógłby prowadzić skuteczną egzekucję. W tych okolicznościach nie można uznać, że odrzucenie spadku przezE. K.nastąpiło z pokrzywdzeniem wierzycieli, a co za tym idzie nie została spełniona podstawowa przesłanka do udzielenia powodowi ochrony paulińskiej.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt I wyroku).
Orzeczenie o kosztach procesu za pierwszą instancję Sąd oparł naart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.i§ 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 461).
W pkt II wyroku Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawieart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.i § 13 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, mając na uwadze, że w pierwszej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat. Oprócz stawki adwokackiej obliczonej na 450 zł, na łączną kwotę kosztów postępowania apelacyjnego złożyły się: opłata sądowa od apelacji (171 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).