Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 83/14
Data wyroku: 2014-05-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska-Lasoń, Aleksandra Urban, Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Pełnomocnik Procesowy
Podstawa prawna: art. 328 § 1 k.p.c  w związku z art. 130 § 1 k.p.c. i art. 126 § 3 k.p.c.

Sygn. akt III AUz 83/14

POSTANOWIENIE
Dnia 26 maja 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.)
Sędziowie: SA Małgorzata Gerszewska
SA Aleksandra Urban
po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
sprawyB. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o dodatek pielęgnacyjny
na skutek zażalenia pozwanego
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy - VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt VI U 1439/13
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie.
Sygn. akt III AUz 83/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt VI U 1439/13 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek organu rentowego o doręczeniu mu odpisu wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. wraz z uzasadnieniem, ponieważ został on złożony przez osobę nieuprawnioną. Pełnomocnikiem organu rentowego została radca prawnyB. P.. Jednak zarówno pismo procesowe - odpowiedź na odwołanie, jak i wniosek o doręczenie odpisu wyroku Sądu wraz z uzasadnieniem, sporządziła specjalistaE. C., na podstawie pełnomocnictwa udzielonego jej przez radcę prawnegoB. P.. Zdaniem Sądu I instancji zgodnie zart. 91 pkt 3 k.p.c., ustanowiony w sprawie pełnomocnik organu rentowego w osobie radcy prawnegoB. P.nie mógł udzielić pełnomocnictwa nikomu innemu, jak tylko adwokatowi, względnie radcy prawnemu, którym nie jestE. C..
Zażalenie na postanowienie wniósł pozwany wnosząc o jego uchylenie. Organ rentowy podniósł, że wniosek o uzasadnienie wyroku złożony został przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.E. C., który może być pełnomocnikiem procesowym (art. 87 § 2 k.p.c.).E. C.sporządziła i podpisała odpowiedź na odwołanie, do której dołączony został dla niej ciąg pełnomocnictw i na tym etapie postępowania Sąd nie zakwestionował nienależytego jej umocowania do występowania w sprawie. Tym samym dopuścił ją jako pełnomocnika procesowego i dopiero na etapie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie Sąd zakwestionował udziałE. C.w postępowaniu jako pełnomocnika organu rentowego. Skarżący podniósł, że skoro Sąd dostrzec uchybienie formalne w postaci braku właściwego pełnomocnictwa dlaE. C.- pracownika pozwanego, to winien był wezwać o uzupełnienie braków formalnych w powyższym zakresie.
Wnioskodawczyni w odpowiedzi na zażalenie wniosła o jego oddalenie i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.zasługujena uwzględnienie w sposób skutkujący uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie zart. 328 § 1 k.p.c., uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku, a w wypadku, o którym mowa wart. 327 § 2- od dnia doręczenia sentencji wyroku.
Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 86 k.p.c.).
Zgodnie zart. 87 § 1 k.p.c.pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Natomiastart. 87 § 2 k.p.c.stanowi, że pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Z kolei samo pełnomocnictwo może być albo procesowe - bądź to ogólne, bądź do prowadzenia poszczególnych spraw - albo do niektórych tylko czynności procesowych (art. 88 k.p.c.).
Zgodnie zart. 91 pkt 3 k.p.c.pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu, przy czym przepisy ustaw korporacyjnych uzupełniają ten przepis. Wustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze(Dz.U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.)art. 25 ust. 3wskazuje, że w przypadku gdy adwokat prowadzący sprawę nie może wziąć osobiście udziału w rozprawie lub wykonać osobiście poszczególnych czynności w sprawie, może udzielić substytucji innemu adwokatowi. Natomiast wustawie z dnia 6 lipca 1982 r.o radcach prawnych(t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) możliwość substytucji uregulowano wart. 21, według którego radca prawny mógł udzielić dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu radcy prawnemu, adwokatowi, prawnikowi zagranicznemu wykonującemu stałą praktykę w zakresie wynikającym zustawyo świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Pełnomocnictwo procesowe udzielone adwokatowi obejmuje z mocy prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu. Brak jest podstaw prawnych do rozszerzenia substytucji na inne osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2006 r., I GSK 2767/05, LEX nr 276717).
W judykaturze panuje utrwalony pogląd, że pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niebędący radcą prawnym, zatrudniony w oddziale Zakładu, może być pełnomocnikiem tego oddziału w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych(art. 87 § 2 zdanie 1 k.p.c.) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09 ,LEX nr 518167; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2012 r., III UZP 3/11, OSNP 2012/15-16/197; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., I UZ 65/11, OSNP 2013/7-8/99; wyrok z dnia 2 października 2012 r., II UK 58/12, LEX nr 1243035) oraz że prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa procesowego do wniesienia kasacji radcy prawnemu niebędącemu pracownikiem organu rentowego (jednostki organizacyjnej ZUS), w którego imieniu kasacja ma być wniesiona (art. 66 ust. 4w związku zart. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2005 r., II UZ 48/05, OSNP 2006/11-12/196).
Skarżący uważa, żeE. C.legitymowała się statusem pracownika pozwanego, wobec czego mogła być pełnomocnikiem procesowym pozwanego. W zażaleniu pozwany nie negował, żeE. C.nie została prawidłowo umocowana do reprezentowania pozwanego w niniejszej sprawie.
W aktach sprawy znajdują się dokumenty pełnomocnictwa złożone przezE. C.do odpowiedzi na odwołanie:
- nr(...)z dnia 27 stycznia 2011 r. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który upoważniłS. W., dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wR.do reprezentowania pozwanego w postępowaniu przed sądami powszechnymi oraz Sądem Najwyższym w sprawach wymienionych w punkcie pierwszym pełnomocnictwa z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom oddziału (k. 13 a.s.),
- nr(...)z dnia 16 grudnia 2011 r.S. W.Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wR., który upoważniłB. P.radcę prawnego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wR.do reprezentowania m.in. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu przed sądami powszechnymi w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z zastrzeżeniem, że to pełnomocnictwo obejmuje umocowanie do udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom oddziału (k. 12 a.s.),
- z dnia 24 kwietnia 2011 r.B. P.radcy prawnego, która umocowała pracowników ZUS Oddział wR.– m.in.E. C.do reprezentowania ww. pozwanego przed sądami powszechnymi w sprawie z wnioskuB. T.o dodatek pielęgnacyjny (k. 11 a.s.).
Sąd Okręgowy nie sprzeciwił się udziałowiE. C.w charakterze pełnomocnika procesowego i nie kwestionował jej umocowania. Co prawda wezwał pełnomocnika radcę prawnegoB. P.do podpisania odpowiedzi na odwołanie w terminie 7 dni, określając nieprawidłowy rygor, który znajdowałby zastosowanie w razie niedopełnienia czynności w wyznaczonym terminie w postaci "pominięcia czynności dokonanych przez osobę uprawnioną". W odpowiedzi na to zobowiązanieE. C.złożyła podpisaną przez siebie odpowiedź na odwołanie. Do ogłoszenia wyroku Sąd Okręgowy nie zakwestionował prawidłowości (dwukrotnego) złożenia przezE. C.odpowiedzi na odwołanie oraz jej umocowania do reprezentowania pozwanego. Wątpliwości co do umocowaniaE. C.powstały dopiero po złożeniu przez nią wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku. Sąd Okręgowy wówczas oddalił wniosek pozwanego o uzasadnienie wyroku.
Zasadniczy problem wymagający rozważenia w przedstawionej sytuacji procesowej dotyczy tego, czy pozwany był reprezentowany przez osobęE. C.(stanowisko służbowe wskazane na imiennej pieczątce - specjalista) niemającą zdolności postulacyjnej (niemogącą występować w roli pełnomocnika), czy też reprezentujący pozwanego pełnomocnikE. C.wprawdzie posiadała taką zdolność, a "tylko" jej nie wykazała w prawidłowy sposób.
Udzielając odpowiedzi należy przede wszystkim odwołać się do wskazanych na wstępie przepisówKodeksu postępowania cywilnegonormujące charakter pełnomocnictwa i jego zakres (art. 86, 87 § 1, 88 i 91 pkt 3 k.p.c.).
Treść pełnomocnictwa udzielonego przez radcę prawnegoB. P.pracownikom ZUS Oddział wR.nie wskazuje jednoznacznie na udzielenie substytucji (pełnomocnictwa substytucyjnego). Przedłożone przezE. C.pełnomocnictwo miało charakter pełnomocnictwa procesowego szczególnego, tj. do prowadzenia konkretnej sprawy "z wnioskuB. T.o dodatek pielęgnacyjny" przed sądami powszechnymi.
Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, żeE. C., pracownik pozwanego niebędąca radcą prawnym, mogłaby reprezentować organ rentowy tylko na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wR.. Nie może być natomiast pełnomocnikiem substytucyjnym radcy prawnegoB. P., ponieważ regulacje rangi ustawowej –kodeks postępowania cywilnego– zezwalają na ustanowienie substytuta jedynie w osobie adwokatowi lub radcy prawnemu, a nie pracownika organu rentowego. Nie zmienia tego stanowiska Sądu II instancji zapis w § 2 ust. 2 pkt 1 załącznika dorozporządzenie Ministra Pracy I Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2011 r., Nr 18, poz. 93), który stanowi, że prezes Zakładu może upoważnić: pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw. Jest to regulacja prawnao charakterze wykonawczym niższego rzędu i nie może zmierzać do obejścia przepisów prawa ustanowionych w akcie wyższego rzędu, jakim jestustawa – kodeks postępowania cywilnego. Pomimo, że pełnomocnictwo nr(...)udzielone radcy prawnemuB. P.przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wR.zawierało zapis, że obejmuje ono umocowanie do udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom oddziału, to na gruncie postępowania sądowego udzielenie pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego pracownikowi pozwanegoE. C.przezB. P.byłoby niezgodne z treściąart. 91 pkt 3 k.p.c.
Zatem co do zasady Sąd II instancji podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że radca prawnyB. P.nie mogła udzielić pełnomocnictwaE. C.- pracownikowi organu rentowego.
Pomimo, że Sąd Okręgowy nie ustalił, czyE. C.występowała w tej sprawie jako samodzielny pełnomocnik, czy jako substytut pełnomocnika głównego, to jej podpis złożony z przekroczeniem umocowania ustawowego nie może zostać uznany za podpis osoby, która w ogóle nie może być pełnomocnikiem. Taka sytuacja oznaczała w rzeczywistości, że wniosek o uzasadnienie wyroku w ogóle nie został podpisany przez uprawnioną osobę, tj. należycie umocowanego pełnomocnika procesowego.
W związku z tym skarżący trafnie zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisówart. 130 § 1 k.p.c.iart. 126 § 3 k.p.c., ponieważ przed ewentualnym oddaleniem wniosku uzasadnione było wystosowanie do pozwanego wezwania do jego uzupełnienia przez jego podpisanie przez należycie umocowanego przedstawiciela, w szczególności pełnomocnika procesowego w osobie ustanowionego radcy prawnego lub pracownika, legitymującego się pełnomocnictwem udzielonym przez Dyrektora Oddziału ZUS wR.. W konsekwencji w obecnym stanie niniejszej sprawy zaakceptować można także takie rozwiązanie, które polega na wykazaniu przez skarżącego, żeE. C., która faktycznie podpisała wniosek o uzasadnienie w jego imieniu, w rzeczywistości posiadała inne - oprócz pełnomocnictwa udzielonego przez radcę prawnegoB. P.- źródło umocowania, które może stanowić skuteczną podstawę reprezentowania strony pozwanej, a tym samym podpisania wniesionej w jego imieniu wniosku.
Ponieważ Sąd Okręgowy wadliwie zaniechał dokonania powyższego wezwania, zaakceptować należy powołanie się na taką okoliczność i jej wykazanie dopiero na etapie postępowania zażaleniowego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w opisanej sytuacji doszło do naruszeniaart. 328 k.p.c.w związku zart. 130 § 1 k.p.c.iart. 126 § 3 k.p.c.wskutek nieuzasadnionego oddalenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienie wydanego w sprawie, gdyż w tym należało uprzednio wezwać stronę pozwaną do uzupełnienia stwierdzonego braku należytego umocowania, a tym samym za dopuszczalne uznać należy późniejsze dołączenie dokumentu, potwierdzającego istnienie prawidłowego pełnomocnictwa.
Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić w oparciu oart. 386 § 1 k.p.c.w zw. z 397§ 2 k.p.c., o czym Sąd II instancji orzekł w sentencji postanowienia.
Zgodnie zart. 108 § 1 k.p.c.sąd rozstrzyga o kosztach procesu w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że przez orzeczenie kończące postępowanie w sprawie w danej instancji należy rozumieć wyrok (postanowienie co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym) albo inne orzeczenia, które trwale zamyka drogę do wydania wyroku (por. m.in. uchwałę z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 124/06, OSNC 2007/6 poz. 91 oraz postanowienie z dnia 24 kwietnia 2012 r., I CZ 32/12, nie publ.). Przyjmuje się także, że chodzi tutaj o orzeczenie całkowicie kończące sprawę w danej instancji, a zatem o wyrok końcowy lub postanowienie o umorzeniu postępowania w całości lub odrzuceniu pozwu (odwołania) w całości, ponieważ dopiero takie orzeczenie pozwala na prawidłowe ustalenie wyniku sprawy, który z kolei w myślart. 98 § 1 k.p.c.stanowi co do zasady podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu.
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie oddalenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem nie stanowi postanowienia kończącego sprawę w instancji, gdyż nie rozstrzyga o całości postępowania, ani o jego meritum i z tego względu brak było podstaw do odpowiedniego - w myślart. 397w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.- stosowania w postępowaniu zażaleniowym przez Sąd Apelacyjny przepisuart. 108 § 1 k.p.c.i orzekania o kosztach tego postępowania przed zakończeniem sprawy w całości w pierwszej instancji.