Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 793/14
Data wyroku: 2014-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Mariusz Broda, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art. 225 kc w zw.z art. 224 § 2k c ; art. 917 kc; art. 65 § 1 i 2 kc.
Teza: Zgoda  właściciela nieruchomości w ramach zawartej ugody , na jej wydanie w przyszłości w oznaczonym terminie, w okolicznościach konkretnej sprawy nie może pozostawać  prawnie irrelewantna w kontekście analizy przesłanek żądania wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości na podstawie art. 225 kc w zw. z art. 224 § 2 kc, innymi słowy nie można wykluczyć tego, że będzie ona stanowiła źródło takiego uprawnienia do władania nieruchomością, które wyeliminuje zasadność roszczenia właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z tej nieruchomości przez osobę faktycznie nią władającą , w okresie objętym ową zgodą.

Sygn. akt II Ca 793/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Elżbieta Ciesielska
Sędziowie:SSO Mariusz Broda (spr.)
SSO Barbara Dziewięcka
Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska
po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. w Kielcach na rozprawie
sprawy z powództwaT. S.
przeciwkoR. G.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju
z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. IX C 97/13

1
zmienia zaskarżony wyrok w całości i zasądza odR. G.na rzeczT. S.kwotę 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 12 marca 2013 roku oraz kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów procesu, oddala powództwo w pozostałym zakresie;

2
oddala apelację w pozostałej części i zasądza odR. G.na rzeczT. S.kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

II Ca 793/14

UZASADNIENIE
W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Busku – Zdroju powódT. S.ostatecznie (pismo procesowe - k. 32) domagał się zasądzenia od pozwanegoR. G.na swoją rzecz:
- kwoty 1000 zł tytułem wynagrodzenia „za bezumowne korzystanie” przez pozwanego w okresie od 1.04.2012r. do 30.09.2012r. z części nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew.(...), o pow. 2,20 ha, będącej własnością powoda, położonej wZ.GminaD.;
- kwoty 4000 zł , tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną mu przez powoda w postaci utraconych korzyści z w/w nieruchomości , które powód mógł osiągnąć uprawiając ją , a których nie osiągnął na skutek zawinionego zachowania pozwanego.
Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, podnosząc , że strony zawarły ugodę na mocy której miał on opuścić nieruchomość po zbiorze planów.
Wyrokiem z dnia 24.04.2014r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. W uzasadnieniu stwierdził, że stan faktyczny w niniejszej sprawie był bezsporny. Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie w ogóle nie może być mowy o bezumownym korzystaniu przez pozwanego z nieruchomości powoda.R. G.był posiadaczem spornej nieruchomości przez okres trwania postępowania o dział spadku , uprawiał ją , pobierał pożytki , a powód nie zgłaszał żadnych roszczeń do spornej nieruchomości do czasu zakończenia postępowania „działowego”. Wobec tego w ocenie Sądu Rejonowego, powód nie może dochodzić roszczeń przewidzianych wart. 686 kpcpo uprawomocnieniu się postanowienia o dział spadku. Drugi niezależny argument Sądu I instancji sprowadzał się do tego , żeR. G.jako spadkobierca był posiadaczem samoistnym nieruchomości , nie odpowiada za jej zużycie , pogorszenie lub utratę , nabywa własność pożytków naturalnych oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, a o jego odpowiedzialności można mówić dopiero wówczas , kiedy dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa windykacyjnego. Trzecia przyczyna uzasadniająca brak podstaw do uwzględnienia powództwa , to fakt zawarcia ugody pomiędzy stronami w sprawie o wydanie nieruchomości , w której powód zaakceptował, by nastąpiło to po zbiorze plonów przez pozwanego i żadnych innych roszczeń względem pozwanego nie zgłaszał.
Wyrok w całości zaskarżył powód. W wywiedzionej apelacji zarzucił:
- błędne przyjęcie , że roszczenia powoda z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości winny być zgodnie zaart. 686 kpcrozliczone w postępowaniu o dział spadku i po uprawomocnieniu się postanowienia nie mogą być skutecznie dochodzone , podczas , gdy z pisma procesowego powoda z dnia 19.04.2013r. jasno wynika , że domaga się on wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w okresie od dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 30.03.2012r. do dnia zwrotu nieruchomości , tj. do końca września 2012r. ;
- naruszenie prawa materialnego , tj.art. 917 kc, polegające na błędnym przyjęciu , że zawarcie przez powoda ugody co do terminu zwrotu nieruchomości skutkowało jednocześnie zrzeczeniem się przez niego wszelkich roszczeń związanych z użytkowaniem należącej do niego nieruchomości przez pozwanego , w sytuacji , kiedy przedmiotem zawartej ugody był jedynie termin zwrotu nieruchomości i nieuprawnionym jest przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że zawierając ugodę powód godził się na korzystanie z nieruchomości przez pozwanego;
- naruszenie prawa materialnego , tj.art. 225 kc, polegające na błędnym przyjęciu , że pozwany był posiadaczem samoistnym nieruchomości w dobrej wierze , podczas gdy po dniu uprawomocnienia się postanowienia kończącego postępowanie w sprawie o dział spadku , pozwany miał wiedzę i świadomość co do faktu , iż jedynym właścicielem nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)jestT. S..
Wobec tego wszystkiego , wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 7195,05 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy, zważył co następuje:
Apelacja jest częściowo zasadna.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że chociaż zakres zaskarżenia, jak i wnioski apelacji odnoszą się do rozstrzygnięcia Sądu I instancji zarówno w przedmiocie wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości , jak i co do odszkodowania z tytułu utraconego dochodu, to same zarzuty , jak i ich uzasadnienie dotyczą już tylko orzeczenia co do tej pierwszej części żądania pozwu (wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości). Ostatecznie Sąd Okręgowy przyjął ,że granice zaskarżenia , a więc i apealacji obejmują całość rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Rację ma apelujący, o ile zarzuca naruszenieart. 686 kpc, albowiem uszło uwadze Sądu I instancji , że przepis ten ma zastosowanie jedynie do tych stanów faktycznych , które zaistniały przed prawomocnym zakończeniem postępowania. W tym przypadku niespornie , chodziło o korzystanie z nieruchomości po dacie prawomocnego zakończenia postępowania działowego. Z tej przyczyny nie było przeszkody do dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, na jaką wskazuje Sąd Rejonowy. Jednak przede wszystkim stwierdzić należy, że przepisart. 686 kpcdotyczy roszczeń wzajemnych pomiędzy współposiadaczami rzeczy wspólnej, natomiast po 31.03.2012r. przedmiotowa nieruchomość nie była już współwłasnością powoda i pozwanego, a stanowiła wyłączną własność powoda. Wobec tego już co do samej zasady miał on prawo domagać się wynagrodzenia za korzystanie z tej niespornie zidentyfikowanej nieruchomości. Jednak dla przyjęcia zasadności tej treści roszczenia koniecznym było wykazanie , oprócz służącego powodowi do niej prawa własności (co było niesporne), także i tego, że pozwany władał nią nie mając do tego żadnego uprawnienia – o charakterze rzeczowym , bądź obligacyjnym (art. 224 i nast. kc). W kontekście tego doniosłości nabiera zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 917 kc, w zakresie wniosków wyprowadzonych na tle zawartej przez strony ugody w sprawie o wydanie nieruchomości. Rację ma apelujący , o ile zarzuca wadliwość wyprowadzonego przez Sąd I instancji wniosku , co do tego , że taka , a nie inna treść ugody eliminuje zasadność roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. Już tylko analiza jej treści prowadzi do oczywistego wniosku, że nie było w niej mowy o tym , co za podstawę wyprowadzonej konkluzji przyjął Sąd Rejonowy , a mianowicie o zrzeczeniu się przez powoda względem pozwanego roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. Jednak wbrew postawionemu w apelacji zarzutowi nie można stwierdzić , że ta ugoda nie wywarła żadnych skutków – istotnych z punktu widzenia oceny przesłanek roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. Skoro jedną z nich jest brak uprawnienia do władania rzeczą przez pozwanego, to postanowienie ugody w którym powód wyraża zgodę na wydanie nieruchomości w czasie późniejszym w stosunku do daty zawarcia ugody (w dniu 10.08.2012r.) oznacza nic innego , jak jego zgodę na władanie tą nieruchomością przez pozwanego w tym późniejszym okresie , tj. począwszy od 10.08.2012r. , aż do daty jej faktycznego wydania. Tej treści konkluzja to efekt analizy treści objętych ugodą oświadczeń woli obu stron , przez pryzmat reguły opisanej w treściart. 65 § 1 kc(która w tym przypadku ma odpowiednie zastosowanie). Nie ulega wątpliwości , że te niesporne okoliczności , które towarzyszyły zawarciu ugody (w szczególności fakt okresowego zagospodarowania nieruchomości na cele uprawy zboża i związany z tym cykl jego wegetacji , z kolei determinujący czas obiektywnie potrzebny na zbiór plonów) , a także zasady współżycia społecznego ( istniejące w praktyce zasady obrotu gruntami rolnymi, wśród których zmiana podmiotu władającego nimi po zakończeniu sezonu uprawowego jest czymś racjonalnym i oczywistym), jedynie wzmacniają takie przekonanie. Trudno nie dojść i do takiego – równie istotnego z punktu widzeniaart. 65 § 2 kc- wniosku, że zgodnym celem i zamiarem stron zawierających ugodę tej treści było z jednej strony takie wydłużenie aprobowanego także przez powoda czasu władania tą nieruchomością przez pozwanego, by mógł on zebrać plon, a z drugiej strony , by ta obiektywnie uwarunkowana granica czasowa , jednocześnie wyznaczała maksymalny czas władania nieruchomością przez pozwanego za zgodą powoda. Reasumując , w ocenie Sądu Okręgowego istniały pełne podstawy, by przyjąć , że począwszy od 10.08.2012r. aż do jej faktycznego wydania , pozwany władał nieruchomością za zgodą powoda, a skoro tak , to nie spoczywał na nim obowiązek wynagrodzenia za korzystanie z niej w tym czasie. Oczywiście tej zgody nie było w okresie wcześniejszym , tj. od dnia 1.04.2012r. do dnia 9.08.2012r. Wobec tego pozwany w tym czasie nie legitymował się żadnym uprawnieniem do władania tą nieruchomością, a skoro faktycznie nią władał , to co do zasady – wbrew konkluzji Sądu Rejonowego- miał obowiązek wynagrodzenia za korzystanie z niej. Znajduje to uzasadnienie w treściart. 225 kcw zw.zart. 224 § 2 kc.Nie ulega bowiem wątpliwości , że pozwany znał treść prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 31.03.2012r., które jednoznacznie rozstrzygało zagadnienie prawa własności do przedmiotowej nieruchomości na rzecz powoda, tym samym w sposób oczywisty od 1.04.2012r. władając nieruchomością pozostawał już w złej wierze. Osobnym zagadnieniem pozostaje to , czy i na ile przeprowadzone przez Sąd Rejonowy postępowanie dowodowe pozwala na poczynienie ustaleń co do wysokości należnego powodowi wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za okres od 1.04.do 9.08.2012r. Zdaniem Sądu Okręgowego taka możliwość istnieje – na podstawie dowodu z opinii biegłego sądowegoZ. A.(k.41-50). Ponad wszelką wątpliwość wynika z niej , że wysokość czynszu dzierżawnego z nieruchomości o powierzchni 2,20 ha , wykorzystywanej w celu uprawy zbóż , za cały sezon , to kwota 932 zł. Wobec tego obiektywnie przewidywany , realnie możliwy do uzyskania czynsz z tytułu dzierżawy tej nieruchomości, a jednocześnie stanowiący podstawę oszacowania wartości wynagrodzenia za korzystanie z niej w części tego okresu , tj. od 1.04. do 9.08.2012r. , to kwota 675 zł. Wyjaśnić jedynie należy to, że biegły w opinii przedstawiając konkluzję co do wysokości należnego czynszu , ujmuje to w taki sposób jakby utożsamiał go z pojęciem „pożytków” z nieruchomości. Chodzi jednak o to, że odwołuje się on do tych pożytków w postaci możliwych do uzyskania planów zboża po to, by uzyskać punkt odniesienia dla wyliczenia wysokości czynszu dzierżawnego. Zatem mimo tej ograniczonej czytelności konkluzji zawartej w opinii , jej podstawy są na tyle jednoznacznie wyeksponowane, że możliwe było poczynienie dodatkowego ustalenia , dla właściwego zastosowania powołanej już normy prawa materialnego. Reasumując , Sąd Okręgowy dał wiarę opinii biegłego , albowiem zasługuje ona na taką ocenę z punktu widzenia wszystkich kryteriów jej weryfikacji na potrzeby postępowania sądowego (zupełności , rzetelności , logiczności , czytelności). Wobec tego wszystkiego , istniały podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku w części, i częściowego uwzględnienia powództwa z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za okres od 1.04. do 9.08.2012r. Rozstrzygnięcie o odsetkach ustawowych znajduje uzasadnienie w treściart. 481 § 1 kc,art. 455 kc.Powód dokonał skutecznego wezwania pozwanego do zapłaty w dniu 11.03.2013r. (data doręczenia odpisu pozwu – k.24), a zatem roszczenie o odsetki ustawowe stało się wymagalne w dniu 12.03.2013r.).
Apelacja w pozostałym zakresie , tj. dotyczącym orzeczenia w przedmiocie wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za pozostały okres (czyli od 10.08. do 30.09.2012r.) , a także w przedmiocie odszkodowania z tytułu utraconych korzyści wobec niemożności uprawy gruntu rolnego przez powoda , na skutek władania nim przez pozwanego, okazała się nieuzasadniona. Nie ulega wątpliwości , że Sąd Rejonowy orzekł o tym drugim roszczeniu (w przedmiocie odszkodowania za utracone korzyści) , ale sporządzone uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie nie spełnia elementarnych wymogów opisanych w treściart. 328 § 2 kpc(jeśli chodzi o podstawę prawną , jak i faktyczną). Jeżeli pisemne uzasadnienie orzeczenia z samego założenia ma odzwierciedlać motywy podjętego przez sąd rozstrzygnięcia, to te zasadnicze braki uzasadnienia są podstawą do stwierdzenia , że sąd nie wyjaśnił istoty sprawy, skoro nie można zrekonstruować toku jego rozumowania (p. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12.02.2013r. , IACa 1422/12 , Lex nr 1415981). Tak też Sąd Okręgowy ocenia to i w tym przypadku, skoro analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku jedynie potwierdza , że Sąd Rejonowy w tym zakresie zaniechał w ogóle zbadania materialnoprawnej podstawy roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraconych dochodów , a niezależnie od tego pominął całkowicie merytoryczne zarzuty podnoszone przez stronę (p. m.in. Wyrok SN z dnia 9.07.2009r. , II PK 311/08, Lex nr 533041). Przy czym pamiętać należy , że stwierdzenie niewyjaśnienia istoty sprawy nie jest równoznaczne z koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Tego rodzaju „reakcja” procesowa sądu II instancji jest jego uprawnieniem , a nie obowiązkiem (p. m.in. Wyrok SN z dnia 9.07.2009r. , II PK 311/08, Lex nr 533041). W systemie apelacji pełnej zasadą jest merytoryczne rozstrzygnięcie sporu (a więc także zmiana orzeczenia) przez sąd II instancji , a dopiero wyjątkiem uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy czym kwestię możliwości wydania przez sąd II instancji odmiennego orzeczenia należy rozpatrywać w aspekcie okoliczności konkretnej sprawy (p. m.in. postanowienie SN z dnia 16.07.2013r. , II PZ 17/13, Lex nr 1342168). Istnieje możliwość odstąpienia od orzeczenia kasatoryjnego , o ile całość zebranego w sprawie materiału procesowego (a więc nie tylko dowody, ale i twierdzenia samych stron) pozwalają na wyprowadzenie wniosków przez sąd II instancji , w szczególności poczynienie ustaleń co do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy , a przede wszystkim udzielenie odpowiedzi na pytanie , czy powód , na którym spoczywał obowiązek dowodzenia , zdołał je wykazać, a następnie dokonanie prawnomaterialnej oceny tych okoliczności. W niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy możliwość uzupełnienia postępowania w takim kierunku dostrzegł. Skoro powód próbował wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne (w kontekścieart. 361 § 2 kc) z faktu utraconych korzyści , to winien był wykazać , że takową stratę poniósł , przez to , że nie mógł uprawiać gruntu , nie uzyskał w związku z tym plonów i dochodów z tego tytułu. Już z dotychczasowych wywodów Sądu Okręgowego jednoznacznie wynika , że w okresie od 10.08.2012r. , obiektywnie rzecz ujmując , takiej możliwości uprawy nie miał , skoro zgodził się by w tym czasie gruntem tym władał pozwany. Z kolei z samych twierdzeń powoda (w szczególności wysłuchania informacyjnego - k. 34v) nawet wynika, by nawet nie zamierzał prowadzić takie uprawy także w okresie wcześniejszym, skoro w ogóle nie prowadził gospodarstwa rolnego , nie dysponował stosownym sprzętem , to wszystko próbował łączyć z działalnością córka. Te spostrzeżenia zachowują pełną aktualność także w kontekście „dopłat unijnych” , które powód miałby stracić. Ponadto , nawet gdyby tego rodzaju przeszkody do zaakceptowania stawianej przez powoda tezy nie istniały , to nie przedstawił on żadnych skonkretyzowanych twierdzeń co do okoliczności faktycznych ilustrujących koszty tego rodzaju działalności. Innymi słowy chodzi o to wszystko , co wyczerpywałoby opis sposobu prowadzenia uprawy , tak by dopiero na tej podstawie można byłoby dokonać weryfikacji tych twierdzeń sięgając po wiadomości specjalne biegłego ds. rolnictwa. Skoro powód tych elementarnych podstaw faktycznych nie wykazał , to także i z tej przyczyny jego powództwo w tym zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie. Wydaje się, że to co zostało wyeksponowane na jego uzasadnienie , stanowi jedynie pochodną pewnej postawy procesowej obliczonej jedynie na uzyskanie z góry założonego wyniku postępowania, a nie ma nic wspólnego z próbą wykazania zasadności tego, co w istocie miałoby mieć faktyczne podstawy. Nie sposób nie odnieść takiego wrażenia, skoro najpierw powód wyraża zgodę na dalsze władanie nieruchomością przez pozwanego , po czym próbuje twierdzić , że m.in. i w tym okresie czasu mógł nią sam władać i osiągnąć z tego tytułu korzyści.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 kpcorzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w treściart. 100 kpc.