Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 56/14
Data wyroku: 2014-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 437 § 1 i 2 kpk

Sygn. akt

II AKa 56/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

10 lipca 2014 r.

Sąd Apelacyjny II Wydział Karny w Rzeszowie

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Stanisław Urban (spr.)

Sędziowie:

SSA Stanisław Sielski
SSA Piotr Moskwa

Protokolant:

st. sekr. sądowy

Paweł Szemberski

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Rzeszowie

- Janusza Drozdowskiego

po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r.
sprawyD. S.oskarżonego zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,art. 300 § 2 k.k.,art. 284 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 31 grudnia 2013 r.,
sygn. akt II K 32/13

I
z m i e n i azaskarżony wyrok w ten sposób, żez a s ą d z aod oskarżonegoD. S.na rzecz oskarżyciela posiłkowego(...) Spółka z o.o.z/s wR.kwotę 1033,20 zł (jeden tysiąc trzydzieści trzy 20/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego,

II
w pozostałej części zaskarżony wyroku t r z y m u j ew mocy,

III
z w a l n i aoskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, a poniesionymi wydatkamio b c i ą ż aSkarb Państwa.

Sygn. akt II AKa 56/14

UZASADNIENIE
D. S.został oskarżony o to, że:

1
w okresie od 11 października 2010 r. do 14 lutego 2011 r. wS., woj.(...), w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowejw znacznej wysokości, wprowadził w błąd przedstawicieli(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wR., co do zamiaru i możliwości zapłaty za wydany towar, czym doprowadził Spółkę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem o wartości łącznej 471 942 68 zł,

to jest o przestępstwo zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.

2
w dniu 25 maja 2011 r. wS., woj.(...), działającw warunkach grożącej niewypłacalności darował dzieciom:E. S. (1)iE. S. (2)zagrożoną zajęciem nieruchomość obejmującądziałkę Nr (...)o powierzchni 0,0562 ha położoną wM.oraz dokonał podziału wspólnego majątku małżeńskiego i darował małżonceA. S. (1)zagrożone zajęciem prawo użytkowania wieczystegodziałki Nr (...)o powierzchni 0,0906 ha wS.oraz odrębną własność budynku o powierzchni 160 m2, w celu udaremnienia egzekucji roszczenia dochodzonego przez(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wR.,

to jest o przestępstwo zart. 300 § 2 k.k.

3
w dniu 23 sierpnia 2012 r. wS., woj.(...), przywłaszczył sobie kwotę 2554,79 zł omyłkowo przelanych na posiadany wBanku (...). wS.rachunek bankowy o nr(...), przezA. S. (2), nie wyrażając zgody na dokonanie przezBank (...)wS.zwrotu w/wym. kwoty i nie zwracając tej kwoty właścicielowi, czym działał na szkodęB. N.prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą(...)B. N.z siedzibą wŚ.,

to jest o przestępstwo zart. 284 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 31 grudnia 2013 r.,sygn. akt II K 32/13:

I
uznał oskarżonegoD. S.za winnego czynu opisanego w pkt. I aktu oskarżenia, z tym że przyjął, iż wartość przedmiotu przestępstwa wynosi 471 515, 01 zł /czterysta siedemdziesiąt jeden tysięcy pięćset piętnaście złotych jeden grosz, czym wyczerpał znamiona przestępstwa zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to na podstawieart. 294 § 1 k.k.skazał go na karę 1 /jednego/ rokui 8 /ośmiu/ miesięcy pozbawienia wolności,

II
uznał  oskarżonegoD. S.za winnego tego czynu, że w dniu 25 maja 2011 roku wS., woj.(...), działającw warunkach grożącej mu niewypłacalności darował dzieciom:E. S. (1)iE. S. (2)nieruchomość obejmującądziałkę nr (...)o pow. 0,0562 ha, położoną wM., oraz dokonał podziału wspólnego majątku małżeńskiego i darował żonieA. S. (1)prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...)o pow. 0,0906 ha wS.oraz odrębna własność budynku o pow. 160 m2, w celu uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela:M.spółkaz ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą wR., czym wyczerpał znamionaart. 300 § 1 kki za to na podstawieart. 300 § 1 k.k.skazał go na karę 10 /dziesięciu/ miesięcy pozbawienia wolności,

III
uznał  oskarżonegoD. S.za winnego czynu opisanego w pkt. III aktu oskarżenia, z tym że przyjął, iż czyn ten przyjmuje wypadek mniejszej wagi w rozumieniuart. 284 § 3 k.k.w zw. zart. 284 § 1 k.k.i za to na podstawieart. 284 § 3 k.k.skazał go na karę 3 /trzech/ miesięcy pozbawienia wolności,

IV
na podstawieart. 85 k.k.i86 § 1 k.k.w miejsce orzeczonych jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzył oskarżonemuD. S.karę łączną 1 /jednego/ roku i 10 /dziesięciu/ miesięcy pozbawienia wolności,

V
na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.orazart. 70 § 1 pkt 1 k.k.warunkowo zawiesił oskarżonemuD. S.wykonanie orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności na okres próby 5 /pięciu/ lat,

VI
na podstawieart. 72 § 2 kkorzekł wobec oskarżonegoD. S.na rzecz pokrzywdzonegoB. N., zam. wŚ.ul. (...), obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę kwoty(...),79 /dwa tysiące pięćset siedemdziesiąt cztery złote siedemdziesiąt dziewięć groszy/ w terminie 3 /trzech/ miesięcy od uprawomocnienia się wyroku,

VII
na podstawieart. 72 § 1 pkt 8 kkzobowiązał oskarżonegoD. S.do wykonania orzeczeniaS. O. w. G.z dnia 22 października 2012 roku sygn. akt X GNc 557/12, w terminie3 /trzech/ lat od uprawomocnienia się wyroku,

VIII
zasądził od oskarżonegoD. S.na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe, w tym opłatę w kwocie 300 zł /trzysta złotych/.

Apelację od wyroku wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego(...) Sp. z o.o.z siedzibą wR., zarzucając:

1
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na treść orzeczenia polegający na uznaniu, że termin3 lat od uprawomocnienia się wyroku jest okresem odpowiednim dla oskarżonego, by oskarżony wykonał orzeczenie Sądu OkręgowegowG.z dnia 22 października 2012 r., sygnatura akt X GNc 557/12, podczas gdy oskarżony winien wykonać w/w zobowiązaniew maksymalnym czasie 1 roku,

2
mającą wpływ na treść wydanego wyroku obrazę przepisów postępowania –art. 626 § 3 k.p.k.poprzez nie zasądzenie na rzecz oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa adwokackiego, mimo złożonego wniosku o zasądzenie wskazanych kosztów przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego.

Wskazując na te zarzuty wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie przez zobowiązanie oskarżonego na podstawieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.do wykonania orzeczenia Sądu Okręgowegow. G.z dnia22 października 2012 r., sygn. akt X GNc 557/12, w terminie 1 roku od uprawomocnienia się wyroku oraz zasądzenie na rzecz oskarżyciela kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych za I i II instancję.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego okazała się zasadna w części dotyczącej nie zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego, mimo złożenia przez pełnomocnika pokrzywdzonej spółki stosownego wniosku.
Przepisart. 626 § 1 k.p.k.stanowi, iż w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu. Użyte w tym przepisie określenie: „orzeczenie kończące postępowanie w sprawie” nie jest tożsame z określeniem: „orzeczenie zamykające drogę do wydania wyroku” (art. 459 § 1 k.p.k.). Oznacza ono natomiast orzeczenie rozstrzygające bądź o przedmiocie procesu, bądź o jego dopuszczalności lub niedopuszczalności w ogóle, a więc nie orzeczenie „incydentalne”.
Orzeczeniami takimi są przede wszystkim wyroki zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, a także wyroki Sądu Najwyższego wydanew postępowaniu kasacyjnym (z wyjątkiem wyroku sądu apelacyjnego lub kasacyjnego uchylającego zaskarżony wyrok i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania). Rodzaj rozstrzygnięcia w wyroku (poza wskazanym wyżej wyjątkiem) nie ma znaczenia. Chodzi tu więc zarówno
o wyrok skazujący, jak i uniewinniający, umarzający postępowanie czy warunkowo umarzający, a także odstępujący od wymierzenia kary, a także wyrok łączny. Orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie są również postanowienia o umorzeniu lub warunkowym umorzeniu.
Nałożenie na sąd obowiązku określenia nie tylko „kto” ponosi koszty procesu, ale i „w jakiej części i zakresie” związane jest z możliwością różnego rozłożenia tych kosztów, przewidzianymi wart. 630 – 633 k.p.k.,
a jednocześnie stanowi wskazówkę, iż pożądane jest dokładne – w miarę możliwości – określenie wysokości tych kosztów, już w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, a nie tylko przesądzenie samej zasady kto i w jakim zakresie ma je ponosić. Postulat ten nie zawsze jest możliwy do spełnienia.
Z treściart. 627 k.p.k.wynika z kolei, że jeżeli sąd nie znajduje podstaw do zwolnienia skazanego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych (art. 624 § 1 k.p.k.), to w sprawach z oskarżenia publicznego ma obowiązek zasądzić je (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.) na rzecz Skarbu Państwa, a nadto na rzecz oskarżyciela posiłkowego poniesione przez niego uzasadnione wydatki (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.).
Ogólne odesłanie zawarte wart. 634 k.p.k., nakazujące odpowiednie stosowanie do kosztów procesu za postępowanie odwoławcze przepisów
o kosztach za postępowanie przed sądem pierwszej instancji oznacza, że
w postępowaniu odwoławczym stosuje się (w zasadzie) zarówno przepisy ogólne (rozdział 68), jak też przepisy dotyczące zwolnienia od kosztów (rozdział 69) oraz ich zasądzenia (rozdział 70), a także przepisy związane
z powództwem cywilnym i zasądzeniem odszkodowania z urzędu (rozdział 71).
W stosunku do oskarżonegoD. S.zapadł wyrok skazujący za wszystkie zarzucane mu czyny.
Sad Okręgowy w Krośnie na podstawieart. 627 k.p.k.w zw. zart. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 6 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. z 1993 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.), zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty procesu, w tym opłatę w kwocie 300 zł (pkt VIII wyroku). Równocześnie Sąd Okręgowy nie zasądził należnych oskarżycielowi posiłkowemu poniesionych przez niego kosztów zastępstwa adwokackiego, co lojalnie przyznaje (zob. uzasadnienie, s. 64).
O tym, że są to koszty należne oskarżycielowi posiłkowemu przekonuje nie tylko brzmienieart. 627 k.p.k.in fine, ale także treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1970 r., VI KZP 20/70, OSNKW 1970, Nr 12, poz. 67, wydanej na gruncieart. 89 Kodeksu postępowania karnego.
Pokrzywdzonaspółka (...)z/s wR., mająca w sprawie status oskarżyciela posiłkowego, reprezentowana był przez pełnomocnika
z wyboru w osobie adw.S. D.. Sąd Okręgowy procedował na siedmiu terminach rozprawy. Zgodnie z treściąart. 627 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k.oraz w zw. z § 2 ust. 1 i 2, § 14 ust. 2 pkt 5 i ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2008 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), przepisy § 1 4 ust. 1-5 rozporządzenia stosuje się odpowiednio do pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego. Z treści § 16 rozporządzenia wynika, że w sprawach, w których rozprawa trwa dłużej niż jeden dzień, stawka minimalna ulega podwyższeniu za każdy następny dzień o 20%.
Mając powyższe na uwadze uznać należało, iż oskarżycielowi posiłkowemu przysługuje kwota 1033,20 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego przed Sądem I instancji. Sąd Okręgowy w Krośnie procedował co prawda na siedmiu terminach rozprawy, jednakże oskarżyciel posiłkowy był reprezentowany tylko trzykrotnie, a to oznacza, że do stawki podstawowej z VAT doliczyć należy 40%. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej.
Sąd Apelacyjny, podobnie jak i Sąd Okręgowy w Krośnie, podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach, wyrażone w wyroku z dnia8 kwietnia 2009 r., sygn. akt II AKa 63/09, LEX nr 534015, KZS 20098,Nr 9, poz. 87, iż: „Sformułowany wart. 415 § 5 k.p.k.zakaz orzekania obowiązku naprawienia szkody, w sytuacji gdy o roszczeniu wynikającymz przestępstwa rozstrzygnięto prawomocnie w innym postępowaniu, nie sprzeciwia się zobowiązaniu oskarżonego w trybieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.do wykonania orzeczenia, w którym o roszczeniu tym rozstrzygnięto. Choć wykonanie obowiązku będzie stanowiło naprawienie szkody, to zastosowany środek probacyjny nie jest tożsamy ze zobowiązaniem do naprawienia szkody, o którym mowa wart. 72 § 2 k.k.W przeciwieństwie do obowiązku naprawienia szkody orzekanego na podstawie tego przepisu orzeczenie zawierające zobowiązanie zart. 72 § 1 pkt 8 k.k.nie jest uważane za orzeczenie co do roszczeń majątkowych w rozumieniu przepisuart. 107 § 2 k.p.k.i nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji.”
Wyrażone wyżej stanowisko pozostaje w zgodzie z celowościową wykładnią przepisuart. 415 § 5 k.p.k.W razie zobowiązania sprawcy na tej podstawie do wykonania orzeczenia wydanego w innym postępowaniu nie mamy wszakże do czynienia z rozstrzygnięciem uważanym za orzeczenie co do roszczeń majątkowych w rozumieniuart. 107 § 2 k.p.k., a więc powstaniem drugiego tytułu egzekucyjnego. W tej sytuacji brak jest potrzeby zagwarantowania oskarżonemu ochrony przed sytuacją związaną
z dysponowaniem przez pokrzywdzonego dwoma tytułami egzekucyjnymi dotyczącymi tego samego roszczenia. Należy w całości zaakceptować także argumentację Sadu Apelacyjnego w Katowicach, iż ratio legis wprowadzenia do przepisuart. 415 § 5 zd. 2 k.p.k.klauzuli antykumulacyjnej nie stanowiło przecież osłabienie pozycji pokrzywdzonego w realizacji swoich uprawnień do uzyskania naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa, lecz uniknięcia dwukrotnego orzekania w tym samym przedmiocie i funkcjonowania
w obrocie prawnych dwóch tytułów egzekucyjnych dotyczących tego samego roszczenia. Odmienna interpretacja normy zawartej w powołanym przepisie stawiałaby w znacznie gorszej sytuacji tych pokrzywdzonych, którzy wykazując właściwą inicjatywę zdecydowali się na dochodzenie roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa w procesie cywilnym. Trudno byłoby przeczyć temu, że nadanie ciążącej na oskarżonym powinności rygoru środka probacyjnego stymuluje go do pożądanego działania i wydatnie urealnia uzyskanie przez pokrzywdzonego naprawienia szkody. Oczywistym wydaje się także, że konieczność realizacji roszczeń majątkowych, będących następstwem popełnienia przestępstwa jest obok groźby wymierzenia za nie kary najskuteczniejszym sposobem przeciwdziałania powrotowi do przestępstwa.
Odmienne w tej mierze stanowisko Sądu Apelacyjnego w Białymstoku (zob. wyrok z 21.05.2013 r., II AKa 59/13, LEX nr 1353599) nie zasługuje na aprobatę, także i z tej przyczyny, że de facto nie zawiera żadnego uzasadnienia.
Z kolei wsparciem dla poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny
wK.jest uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 20 września 2012 r., sygn.. akt II AKa 179/12 (LEX nr 1307470),
w którym podkreślono, że stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach „jest słuszne, ale w przypadku, gdy wyrok zasądzający powództwo wydano
w innym postępowaniu i pokrzywdzony miał już możliwość podjęcia działań mających na celu wyegzekwowanie roszczenia”.
A contrario, nieuprawnione byłoby stanowisko, że skoro można zobowiązać oskarżonego w trybieart. 72 § 1 pkt 8 k.p.k.do wykonania w określonym terminie wyroku cywilnego nakazującego zapłatę na rzecz pokrzywdzonego, to możliwe jest również zobowiązanie oskarżonego do wykonania
w określonym terminie rozstrzygnięcia (wydanego na podstawieart. 415 § 1 k.p.k.) zawartego w wyroku karnym, uwzględniającego zgłoszone powództwo cywilne.
Orzekając wobec oskarżonegoD. S.karę łączną 1 roku
i 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby, Sąd Okręgowy na podstawieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.zobowiązał go równocześnie do wykonania obowiązku zapłaty na rzecz pokrzywdzonego kwoty wskazanej w prawomocnym nakazie zapłaty wydanym przezS.O. w. G.w dniu 22 października 2012 r., sygn. akt X GNc 557/12, a to w terminie trzech lat.
Pełnomocnik pokrzywdzonego nie akceptuje tego terminu jako zbyt odległego i wskazuje, że oskarżyciel posiłkowy nie powinien ponosić ujemnych skutków zachowania oskarżonego, który wzbogacił się jego kosztem. Nadto zaznacza, że oskarżony począwszy od 2010 r. dysponował czasem, w którym przy wykazaniu dobrej woli winien naprawić wyrządzoną szkodę. Z tych względów zastosowany na podstawieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.obowiązek wykonania zapadłego w postępowaniu cywilnym orzeczenia
o zapłacie uznać należy za rażąco łagodny.
Sąd odwoławczy nie podziela tych argumentów. Szkoda w majątku oskarżyciela posiłkowego powstała w okresie od 11 października 2010 r. do 14 lutego 2011 r., a pokrzywdzony uzyskał nakaz zapłaty w dniu
22 października 2012 r. Przypomnieć należy, iż nie ma żadnych przeszkód, by podjąć skuteczne działanie dla dochodzenia od dłużnika swoich należności. Nałożony na oskarżonego w wyroku karnym obowiązek ma sprzyjać wykonaniu wspomnianego nakazu zapłaty. Apelujący najwyraźniej zakłada, że podstawą zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności jest już samo niewykonanie nałożonego obowiązku. Założenie to jest jednak błędne. Zgodnie z dyspozycjąart. 75 § 2 k.k.do zarządzenia wykonania kary nie jest wystarczające stwierdzenie, że nałożony obowiązek nie został wykonany, ale koniecznym jest ustalenie, iż przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa skazanego, który od wykonania nałożonego obowiązku się uchyla. Postawa ta wyraża się w złej woli skazanego, który mając możliwość realizacji, ciążącego na nim zobowiązania nie wykonuje, gdyż tego nie chce.
Zauważyć przy tym należy, że nałożony na oskarżonego obowiązek nie został rozciągnięty na cały okres próby. W omówionym wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach oskarżeni zostali zobowiązani do wykonania prawomocnego nakazu zapłaty co prawda w ciągu 2 lat od prawomocności wyroku, ale – jak wynika z uzasadnienia – przypisanego im przestępstwa dopuścili się w dniu 4 kwietnia 1997 r., a zatem w zwłoce w naprawieniu szkody pozostawali od 12 lat. Nie jest to więc sytuacja tożsama z oskarżonymD. S..
Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.
Orzeczenie wydano na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.orazart. 456 k.p.k., zaś o kosztach procesu za postępowanie odwoławcze rozstrzygnięto na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.w zw. zart. 635 k.p.k.oraz zart. 627 k.p.k.
w zw. zart. 644 k.p.k.i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo
o adwokaturze (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w zw. z § 2 ust 1 i 2 oraz § 14 ust. 2 pkt 5 i 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).