Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 65/14
Data wyroku: 2014-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Prowadzenie Cudzych Spraw Bez Zlecenia
Podstawa prawna: art. 752 k.c. i art. 753 § 2 k.c.

Sygn. akt III Ca 65/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 października 2013 roku Sąd RejonowydlaŁ.wŁ.oddalił powództwo MiastaŁ.– Administracji Zasobów KomunalnychŁ.przeciwko pozwanymK. R.iA.Ł.–W.o zapłatę kwot po 17.774,37 zł oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto Sąd pierwszej instancji zasądził od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kwotę 7.320,20 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,w tym kwotę 2.417 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 roku wydanym na skutek zażalenia pozwanych, w trybieart. 395 § 2 k.p.c., Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi uchylił zawarte w wyroku z dnia 3 października2013 roku rozstrzygnięcie o kosztach procesu w całości oraz ponownie rozstrzygnął o kosztach procesu, (postanowienie: k. 193 – 194).
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji ustalił, żeK. R.iA. W.nabyły nieruchomość przyulicy (...)wŁ.w dniu 27 lipca 2010 roku, po ½ udziału we współwłasności nieruchomości. Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, że w § 5 umowy postanowiono, że Kupujące przejmują całość ciążącego na przedmiotowej nieruchomości wymagalnego zadłużenia z tytułu kosztów zarządu. Sąd pierwszej instancji, po tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, uznał, że powództwo podlega oddaleniu wskazując, że wybór podstawy prawnej powództwa ma podstawowe znaczenie, gdyż strona powodowa w pozwie, jak i w trakcie procesu wskazywała jako podstawę prawną żądania – przepisy o ochronie dóbr osobistych.
Sąd Rejonowy przywołał orzeczenia Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego w Krakowie, przy czym to ostatnie dotyczące ochrony prawnej znanego reżysera, które w przedmiotowej sprawie nie mają żadnego znaczenia dla oceny prawnej.
Sąd pierwszej instancji uznał, że z uwagi na brzmienie § 5 umowy, zastosowanie w sprawie znajdujeart. 519 § 2 i art. 523 k.c.i w konsekwencji, nie doszło do skutecznego przejęcia długu, gdyż brak dowodów na okoliczność, że wierzyciel wyrażał zgodę na przejęcie długu.
Powód w apelacji od opisanego wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchyleniei przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżący zarzucił w apelacji naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.art. 208 k.p.c.poprzez jego niezastosowaniei zaniechanie przez Sąd podjęcia działań mających na celu przygotowanie rozprawy, w sytuacji, gdy treść pozwu budziła wątpliwości Sądu;art. 212 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie wyjaśnienia okoliczności koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia o roszczeniu;art. 213 § 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie braku podstaw dla żądania powoda, podczas gdy powództwo co do zasady zostało uznane przez pozwanych, a spór dotyczył wysokości kosztów zarządu nieruchomością;art. 227 k.p.c.poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, podczas gdyz uzasadnienia orzeczenia wynika, że była ona zbędna;art. 231 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie braku zgody powoda na przejęcie długu, podczas gdy zgodę taką można wywieść z załączonych do pozwu dokumentów oraz braku sprzeciwu pozwanych w tym zakresie;art. 232 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobody oceny dowodów i odmówienie mocy dowodowej złożonym przez powoda dokumentom, z których wynika zgoda powoda na przejęcie długu i braku sprzeciwu pozwanych w tym zakresie;art. 236 k.p.c.poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który nie miał w sprawie znaczenia, jak wynika z uzasadnienia orzeczeniai był zbędny wobec treści uzasadnienia;art. 248 § 1 k.p.c.poprzez zaniechanie jego zastosowania w okolicznościach, w których wyrażenie zgody na przejęcie długu było dowodem faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a Sąd uznał ten fakt za nieudowodniony przez powoda;art. 278 k.p.c.poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, podczas gdy z uzasadnienia orzeczenia wynika, że była to czynność zbędna dla rozstrzygnięcia sprawyi narażająca powoda i pozwanych na zbędne wydatki;art. 328 § 2 k.p.c.poprzez zaniechanie podania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn, dla których Sąd odmówił mocy dowodowej dokumentom złożonym przez powoda wskazującym na zgodę na przejęcie długu przy braku sprzeciwu pozwanych w tym zakresie;art. 498 § 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, choć jak wynikaz uzasadnienia orzeczenia nie było podstaw dla wydania nakazu zapłaty;art. 499 pkt 1 i 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i wydanie nakazu zapłaty, pomimo wynikającego z uzasadnienia orzeczenia Sądu braku podstaw prawnych do wydania nakazu.
Skarżący zarzucił w apelacji naruszenie prawa materialnego, tj.art. 6 k.c.poprzez przyjęcie, że powód nie udowodnił przesłanek niezbędnych dla dochodzenia roszczenia objętego pozwem, podczas gdy załączonych do pozwu i późniejszych pism procesowych dowodów wynika fakt wyrażenia zgody przez powoda na przejęcie długu przez pozwanych w sprawie;art. 23 i 24 k.c.poprzez przyjęcie, że powód w pozwie i w trakcie postępowania domagał się ochrony na podstawie tych przepisów, podczas gdy powód wskazywał inną podstawę prawną dochodzenia swoich roszczeń;art. 519 § 2 pkt 2 i art. 522 k.c.poprzez przyjęcie, że powód nie wyraził zgody na przejęcie długu, podczas, gdy zgodnie zart. 523 k.c.nastąpiło przejęcie długu przez pozwanych, a powód wyraził zgodę na tę czynność;art. 752 i art. 753 § 2 k.c.poprzez przyjęcie braku podstaw prawnych dla żądania powoda, podczas gdy powód powoływał te podstawy prawne od początku postępowania, wynikały one z przepisówustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnychi dodatkach mieszkaniowych, a nadto nie były one kwestionowane przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty.
Pozwane w odpowiedzi na apelację wniosły o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Pozwane wskazały, że w postępowaniu zostało udowodnione, że gdyby powód w sposób należyty prowadził cudze sprawy bez zlecenia, jego żądanie objęte pozwem w ogóle by nie powstało, gdyż dochodyz nieruchomości pokryłyby żądanie i przyniosłyby dodatkowy dochód dla pozwanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelację jako zasadną należało uwzględnić w całości oraz uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Stosownie doart. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 tegoż przepisu, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyroki przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Nierozpoznanie istoty sprawy oznacza zaniechanie przez sąd zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego. Dochodzi do tego, gdy m.in. sąd oddalił powództwoz powodu braku legitymacji procesowej. Ocena, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwui przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999 roku, OSNP 2001/12/483, z dnia 23 września 1998 roku, OSNC 1999/1/22, z dnia14 maja 2002 roku, LEX nr 55513, z dnia 13 listopada 2002 roku, LEXnr(...), z dnia 12 lutego 2002 roku, OSP z. 3 z 2003 r. poz. 36; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 września 2013 roku, I ACa 360/13, LEX nr 1372322).
Sąd pierwszej instancji pozostawił poza oceną okoliczności faktyczne stanowiące przesłankę zastosowania normy prawa materialnego będącej podstawą żądania. Wobec tego, niewątpliwie można w niniejszej sprawie mówić o nierozpoznaniu przez ten Sąd istoty sprawy (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1998 roku, III CKN 411/97, LEX nr 1228369i z dnia 16 lipca 1998 roku, I CKN 804/97, LEX nr 151644; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 listopada 2004 roku, I ACa 1012/04, LEX nr 147149). Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji stanowi zaś przeszkodę do wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego. W przeciwnym razie strona zostaje pozbawiona jednej merytorycznej instancji, a więc dochodzi tym samym do naruszenia zasady instancyjności postępowania cywilnego.
W niniejszej sprawie, zasadnie podniósł skarżący w apelacji, że podstawa materialnoprawna roszczenia wprost wynika, chociażbyz uzasadnienia pozwu. Na karcie 3 akt sprawy strona powodowa wskazała, że zarząd MiastaŁ.sprawowany był na podstawieart. 752 k.c., zaś żądanie zwrotu wydatków i nakładów na nieruchomość znajduje podstawę prawną wart. 753 § 2 k.c.W sprawie nie budzi, zatem żadnychwątpliwości podstawa prawna dochodzonego roszczenia. Jak wynika z treścipism procesowych strony pozwanej, w tym wniosku dowodowegoo przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu zarządzania nieruchomościami (zob. k. 146), takich wątpliwości nie mieli także pozwani. W tym kontekście całkowicie niezrozumiałe są rozważania Sądu pierwszej instancji podjęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dotyczące niesprecyzowania przez powoda podstawy prawnej roszczenia oraz rozważania dotyczące ochrony dóbr osobistych. Podstawę dochodzonego roszczenia stanowiart. 752i następneKodeksu cywilnegodotyczące prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia. Do przepisów tych wprost odsyłał bowiemart. 61 ust. 1, nieobowiązującej jużustawy z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych(Dz. U.Nr 120/98, poz. 787 ze zm.). Zgodnie zaś z brzmieniemart. 61wskazanej wyżej ustawy, z dniem wejścia jej w życie (tj. 12 listopada 1994 roku) do czynności jednostek zarządzających nieruchomościami na mocy decyzji administracyjnych stosować należało przepisyKodeksu cywilnegoo prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.
Należy w pełni podzielić zarzut apelacji dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 328 § 2 k.p.c.Jak stanowi przywołany przepis, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ustalenia faktyczne oraz dokonana ocena prawna powinna zostać przedstawionaw uzasadnieniu orzeczenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym naruszenie przez sąd pierwszej (drugiej) instancjiart. 328 § 2 k.p.c.przez sporządzenie uzasadnienia nie w pełni odpowiadającego wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, może wyjątkowo wypełniać podstawę środka zaskarżenia. Ma to miejsce wówczas, gdy w wyniku uchybienia konkretnym wymaganiom określonym wart. 328 § 2 k.p.c.zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej, czyli gdy stwierdzone wady mogły mieć wyjątkowo wpływ na wynik sprawy. Powyższe stanowisko zajął Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r. (V CK 92/04 niepubl.), w wyroku z dnia 13 listopada 2003 r. (IV CK 183/02 niepubl.), z dnia19 grudnia 2000 r. (II UKN 152/00, OSNAPiUS 2002, Nr 16), w wyrokuz dnia 9 listopada 2007 r. (V CSK 263/07 niepubl.), w wyroku z dnia29 maja 2008 r. (II CSK 39/08 niepubl).
Mając na uwadze przedstawiony pogląd, należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera elementów wymaganych treściąart. 328 § 2 k.p.c.w stopniu, który sprawia, że wyrok ten uchyla się kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia. Sąd Rejonowy nie poczynił ustaleń faktycznych, na podstawie których mógłby prawidłowo ocenić legitymację procesową bierną pozwanych, a w dalszej kolejności merytoryczną zasadność zgłoszonego w sprawie roszczenia.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.orazart. 108 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem drugiej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancjipowinien przede wszystkim dokonać pełnych ustaleń faktycznych, w tym poczynionych na podstawie dokumentów załączonych do pozwui pozostałych pism procesowych stron, pisemnej opinii biegłego sądowegoz zakresu(...), a nadto powinien ocenić cały zgromadzony materiał dowodowy zgodnie z kryteriami zawartymi w przepisieart. 233 § 1 k.p.c.Dopiero wówczas możliwa będzie prawidłowa ocena, czy pozwane nie mają legitymacji procesowejbiernej, w tym czy powód (wierzyciel) wyraził zgodę na przejęcie długui w konsekwencji, czy doszło do skutecznego przejęcia długu, a jeżeli Sąd Rejonowy ustali, że pozwane mają legitymację procesową bierną, to oceni roszczenie powoda w świetleart. 753 § 2 zd. 2 k.c.i ustaleń poczynionych na podstawie dowodu z opinii biegłego z zakresu(...). W tym miejscu należy bowiem wskazać, że podstawowy obowiązek prowadzącego cudzą sprawę bez zlecenia,to obowiązek działania w interesie osoby zastępowanej zgodnie z jej prawdopodobną wolą, a przy prowadzeniu sprawy, prowadzący ją obowiązany jest zachować należytą staranność. Korzyść z takiego działania dla tejże osoby musi być zarówno obiektywna, jak i subiektywna – w tym znaczeniu, że prowadzący cudzą sprawę bez zlecenia winien postępować tak, jak najprawdopodobniej postąpiłaby w danej sytuacji sama ta osoba, której sprawą się zajął. A zatem ma on obowiązek postępować zgodniez domniemaną wolą tej osoby. Tę należytą staranność bez wątpienia oceniać należy w kontekścieart. 355 k.c.Korzyść osoby zastępowanej zatem odgrywa znaczącą, jeśli nie najważniejszą rolę w działaniach osoby zastępującej.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.