Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 16/14
Data wyroku: 2014-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 931 k.c., art. 1059 k.c.

Sygn. akt III Ca 16/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 27 września 2013 roku Sąd Rejonowy w Kutnie w sprawie z wnioskuE. A.E. J. (1)z udziałemA. O.,K. J.,J. J. (1),R. J.,M. J. (1)iK. D.o stwierdzenie nabycia spadku poA. J. (1)iM. J. (2):
1. stwierdził, że spadek poA. J. (1)synuS.iJ.zmarłym dnia 3 listopada 1988 r. wS.ostatnio stale zamieszkałym wS.
na podstawie ustawy nabyli: - żonaM. J. (2)– córkaJ.iF.w 5/20 części, - synJ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 3/20 części,
- synE. A.E. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 3/20 części, - synM. J. (3)– synA. J. (2)iM.w 3/20 części,
- synZ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 3/20 części oraz
- wnuczkaK. D.– córkaZ. J. (2)iK. T.w 3/20 części, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyli: - żonaM. J. (2)– córkaJ.iF.w 1/4 (jednej czwartej) części,
- synJ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/4 (jednej czwartej) części,
- synE. A.E. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/4 (jednej czwartej) części oraz - synM. J. (3)– synA. J. (2)iM.
w 1/4 (jednej czwartej) części,
2. stwierdził, że spadek poM. J. (2)z domuL.córceJ.iF.zmarłej dnia 3 listopada 1988 r. wK.ostatnio stale zamieszkałej wS.na podstawie ustawy nabyli: - synJ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/5 części, - synE. A.E. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/5 części, - synM. J. (3)– synA. J. (2)iM.w 1/5 części,
- synZ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/5 części oraz
- wnuczkaK. D.– córkaZ. J. (2)iK. T.
w 1/5 części, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyli: - synJ. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/3 części,
- synE. A.E. J. (1)– synA. J. (2)iM.w 1/3 części oraz - synM. J. (3)– synA. J. (2)iM.w 1/3 części,
3. pozostawił wnioskodawcę i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenie, żeA. J. (1)synS.iJ.zmarł w dniu 3 listopada 1988 r. o godzinie 7:00 wS., ostatnio stale zamieszkiwał wS..A. J. (1)nie sporządził testamentu. Ze spadkobierców ustawowych pozostawił żonęM. J. (2)(ur. 1910), która zmarła w dniu 3 listopada 1988 r. o godzinie 16:00 oraz dzieciZ. J. (3),Z. J. (1)(ur. (...)),M. J. (3)(ur. (...)),E. A.E. J. (1)(ur. (...)) iJ. J. (1)(ur. (...)), innych dzieci, ani przysposobionych ani pozamałżeńskich nie miał. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie zrzekł się dziedziczenia, nie odrzucił spadku i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Jest to pierwsze postępowanie spadkowe. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne.M. J. (2)z domuL.córkaJ.iF.,urodzona w dniu (...)zmarła w dniu 3 listopada 1988 r. o godzinie 16:00 wK., ostatnio stale zamieszkiwała wS..M. J. (2)zmarła jako wdowa, nie sporządziła testamentu. Ze spadkobierców ustawowych pozostawiła dzieciZ. J. (3),Z. J. (1)(ur. (...)),M. J. (3)(ur. (...)),E. A.E. J. (1)(ur. (...)) iJ. J. (1)(ur. (...)), innych dzieci, ani przysposobionych, ani pozamałżeńskich nie miała. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie zrzekł się dziedziczenia, nie odrzucił spadku i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Jest to pierwsze postępowanie spadkowe. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne.Z. J. (3)synA. J. (2)iM.zmarł w dniu 8 marca 1978 r., pozostawiłK. D.jako jedyną córkę, innych dzieci, ani przysposobionych ani pozamałżeńskich nie miał.M. J. (3)synA. J. (2)iM.zmarł w dniu 5 lutego 1989 r., pozostawiłR. J.jako jedynego syna, innych dzieci, ani przysposobionych ani pozamałżeńskich nie miał.Z. J. (1)synA. J. (2)iM.zmarł w dniu 16 listopada 2003 r., pozostawiłA. O.jako jedyną córkę, innych dzieci, ani przysposobionych ani pozamałżeńskich nie miał.M. J. (3)po odbyciu studiów wyższych w latach 1954-1958 otrzymał w dniu 22 czerwca 1958 roku dyplom ukończenia studiów wyższych na Wydziale Rolnym Wyższej Szkoły Rolniczej wS.i uzyskał stopień inżyniera rolnictwa.R. J.– synM. J. (3)był w latach 1985-1987 uczestnikiem zespołu przysposobienia rolniczego wK.i po ukończeniu nauki przewidzianej programem kształcenia w zespołach przysposobienia rolniczego zdał egzamin końcowy przed Państwową Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Dyrektora Wydziału(...),(...)Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego wP..J. J. (1)decyzją Państwowej Komisji Egzaminacyjnej powołanej przez Kierownika Wydziału(...)i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wŁ.pismem z dnia 14 grudnia 1967 roku otrzymał tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie ogrodnik warzywnik.A. J. (1)iM. J. (2)od 1927 roku posiadali gospodarstwo rolne położone wS., w sposób stały zajmowali się tym gospodarstwem, wykonywali wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W latach 60-tych zmienili profil gospodarowania, podzielili posiadane gospodarstwo rolne na trzy części: jedną część przekazali synowiJ. J. (3), drugą część przekazali synowiM. M. (2), a trzecią część o powierzchni ok. 5 ha zatrzymali dla siebie. Na każdej z tych części został założony sad. Pomimo podziału w zakresie założonego sadu ze względu na przyjęty profil produkcji podzielone gospodarstwo stanowiło swoistą całość, właściciele poszczególnych części stanowili zespół rolników indywidualnych, pewne prace, jak np. opryskiwanie drzew, były wykonywane przezJ. J. (1)na wszystkich częściach, do pracy był wykorzystywany sprzęt rolniczy stanowiący własność małżonkówJ.. Po podzialegospodarstwa (...), który był nauczycielem akademickim w Szkole Głównej Planowania i Statystyki wW., przyjeżdżał i zajmował się częścią sadu, który stanowił własność jego rodziców. W okresie kiedy wykonuje się przycinkę drzew, zabiegi sanitarne,E. J. (2)przyjeżdżał i czyścił drzewa owocowe. W okresie trzymiesięcznych wakacji akademickich przyjeżdżał i zajmował się zbiorem owoców, sam zrywał owoce, bądź gdy było dużo owoców najmował ludzi do zrywania jabłek. W sadzieA. J. (1)były odmiany letnie i jesienne, zbiór owoców zaczynał się już w lipcu, więcE. J. (2)w czasie wakacji mógł się zajmować zbiorem owoców. Następnie zebrane jabłka odwoził doK., gdzie sprzedawał je do sklepów warzywnych i spółdzielni ogrodniczej. Za zgodą ojca dysponował pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży jabłek, pokrywał z tych środków koszty najmu ludzi do zrywania owoców oraz wydatki na środki ochrony chemicznej poniesione przezJ. J. (1), zgodnie z ustaleniami poczynionymi z bratem odnośnie rozliczenia kosztów środków ochrony chemicznej.A. J. (1)miał również pasiekę i zajmował się pszczołami do czasu, kiedy mógł się tym zajmować, na kilka lat przed jego śmiercią pasieka stopniowo podupadła.E. J. (2)od dzieciństwa asystował ojcu w pracach w pasiece.E. J. (2)mógł zajmować się pracą w ogrodnictwie i pszczelarstwie, gdyż jest to praca sezonowa. W latach 80-tychA. J. (1)iM. J. (2)przekazali synowiJ. J. (3)pozostałą część gospodarstwa rolnego położonego wS., aby uzyskać uprawnienia emerytalne. Po przekazaniu tej pozostałej częściE. J. (2), pomimo tego że sad stał się własnościąJ. J. (1), nie zaprzestał pomocy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, w dalszym ciągu zajmował się sadem, pomagał w pracach bratuJ. J. (3)oraz bratuM. M. (2)na zasadzie pomocy braterskiej oraz obowiązku względem rodziców. Na przestrzeni 30 lat przed śmierciąA. J. (1)iM. J. (2)nie było takiego momentu, abyE. J. (2)nie zajmował się pracami w ogrodnictwie, wykonywał te prace w sposób stały.E. J. (2)na działce stanowiącej własność rodziców, a następnieJ. J. (1), wydzielił sobie także działkę pod warzywniak, gdzie siał, sadził, pielęgnował warzywa, część plonów zabierał do siebie do domu, a część była spożytkowana na miejscu.J. J. (1)stale pracował w gospodarstwie rolnym przekazanym mu przez rodziców, pracował również w gospodarstwie rodziców, z którymi razem mieszkał, a także brataM. M. (2), w tym w posiadanym przez brataM. M. (2)kilkunastohektarowym gospodarstwie wP.oraz na ponad pięciohektarowym gospodarstwie stryjaS.wK.przyulicy (...).M. J. (3)stale pracował w gospodarstwie rolnym przekazanym mu przez rodziców oraz w gospodarstwie wP.przejętym do prowadzenia po małżeństwie zM. G..
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że w świetle reguł dziedziczenia ustawowego przewidzianych w przepisachart. 931 – 940 k.c.obowiązujących w chwili śmierci każdego ze spadkodawców, spadek poA. J. (1)nabyła żonaM. J. (2)w 5/20 częściach, synJ. J. (1), synE. A.E. J. (1), synM. J. (3), synZ. J. (1)i wnuczkaK. D.po 3/20 części każde z nich.A. J. (1)pozostawił bowiem po sobie żonęM. J. (2)i dzieciZ. J. (3),Z. J. (1),M. J. (3),E. A.E. J. (1)iJ. J. (1), jednakże synZ. J. (3)nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada zatem jego jedynej córceK. D.. Z koleiM. J. (2)zmarła jako wdowa, pozostawiła dzieciZ. J. (3),Z. J. (1),M. J. (3),E. A.E. J. (1)iJ. J. (1), jednakże synZ. J. (3)nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada zatem jego jedynej córceK. D.. W konsekwencji spadek poM. J. (2)nabyli synJ. J. (1), synE. A.E. J. (1), synM. J. (3), synZ. J. (1)i wnuczkaK. D.po 1/5 części każde z nich. Sąd podkreślił, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które pozbawiałyby któregokolwiek ze wskazanych spadkobierców uprawnienia do spadku poA. J. (1)czyM. J. (2). Dziedziczenie wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego, w ocenie Sądu, podlegało zaś szczególnym przepisom dotyczącym warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych obowiązującym w chwili otwarcia spadku. W latach 1963 – 2001 dziedziczenie gospodarstw rolnych z ustawy podlegało bowiem zasadom szczególnym, gospodarstwo rolne w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 roku stanowiło odrębną cześć spadku, której losy mogły być inne niż pozostałego majątku spadkowego (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK 2001/1/5). Zgodnie z przepisami szczególnymi o dziedziczeniu gospodarstw rolnych obowiązującymi w chwili śmierciA. J. (1)iM. J. (2)(art. 1058 k.c.i następneTytułu X księgi czwartej kodeksu cywilnego), należące do spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy dziedziczą tylko ci spadkobiercy, którzy w chwili otwarcia spadku odpowiadają choćby jednemu z enumeratywnie wymienionych w nich warunków. Warunki do dziedziczenia gospodarstwa rolnego poA. J. (1)spełniali: żonaM. J. (2), która stale pracowała w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, w chwili otwarcia spadku była osobą trwale niezdolną do pracy; synJ. J. (1), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, miał również kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż uzyskał tytuł kwalifikacyjny w zawodach rolniczych; synE. A.E. J. (1), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej oraz synM. J. (3), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, miał również kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż ukończył wyższą szkołę rolniczą. Z kolei warunki do dziedziczenia gospodarstwa rolnego poM. J. (2)spełniali: synJ. J. (1), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, miał również kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż uzyskał tytuł kwalifikacyjny w zawodach rolniczych; synE. A.E. J. (1), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej oraz synM. J. (3), który w chwili otwarcia spadku stale pracował w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, miał również kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż ukończył wyższą szkołę rolniczą. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, nie zostało natomiast wykazane, aby synZ. J. (1)spełniał warunki przewidziane w przepisieart. 1059 k.c., nie zostało również wykazane, aby warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności w chwili otwarcia spadku odpowiadała wnuczkaK. D., bądź zstępniZ. J. (1). O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł uczestnik postępowaniaR. J., zaskarżając je w części w punkcie 1. i 2. w zakresie dotyczącym stwierdzenia nabycia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku przezE. J. (2). Rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego skarżący zarzucił naruszenie:
-art. 233 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i błędną jego ocenę polegającą na:
a) sprzecznym z zasadami doświadczenia życiowego i logiki uznaniu, że wnioskodawca w chwili śmierci spadkodawców posiadał uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego polegające na stałej pracy w gospodarstwie bezpośrednio przy produkcji rolnej w sytuacji, gdy wnioskodawca wskazuje na niemożność świadczenia stałej pracy w gospodarstwie spadkowym, w skład którego wchodzi sad owocowy w sposób nieprzerwany, ciągły i z zamiarem długotrwałego wykonywania, świadcząc jednocześnie pracę na podstawie umowy o pracę jako nauczyciel akademicki w szkole wyższej wW., to jest miejscowości oddalonej od spadkowego gospodarstwa ponad 100 km, zaś podejmowane przez wnioskodawcę czynności miały charakter dorywczy, sezonowy;
-b) uznaniu, iż w chwili śmierci spadkodawców wnioskodawca posiadał uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, bowiem oprócz pracy w sadzie prowadził pasiekę i zajmował się pszczołami od dzieciństwa – w sytuacji gdy jak wynika z materiału dowodowego, pasieka w latach 80 podupadła., a sąd nie ustalił czy w chwili śmierci spadkodawców stanowiła ona część gospodarstwa wymagającą stałej pracy.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę postanowienia w zaskarżonej części i stwierdzenie, że wchodzące w skład spadku poA. J. (1), synuS.iJ.zmarłym w dniu 3 listopada 1988 roku wS.ostatnio stale zamieszkałym wS.gospodarstwo rolne nabyli żonaM. J. (2), córkaJ.iF.w 1/3 części oraz dzieciJ. J. (1)w 1/3 części iM. J. (3)w 1/3 części a wchodzące w skład spadku poM. J. (2)gospodarstwo rolne nabyły dzieci:J. J. (1)w ½ części iM. J. (3)w 1/ 2 części (apelacja – k. 133-136, uzupełnienie apelacji – k. 138-139, - k. 175-189).
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej (odpowiedź na apelację – k. 152-155, k. 157-160).
Na rozprawie apelacyjnej uczestnikR. J.poparł apelację, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o jej oddalenie (protokół rozprawy apelacyjnej – k. 195).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest niezasadna.
Sąd Rejonowy w ramach prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych, przyjętych przez Sąd Okręgowy za własne, dokonał prawidłowej oceny dowodów, w oparciu o którą wyprowadził także trafne wnioski jurydyczne w zakresie przepisów szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych obowiązujących w chwili śmierciA. J. (1)iM. J. (2).
Osią apelacji było kwestionowanie uprawnień po stronie wnioskodawcy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego po rodzicach. W ramach zarzutu sformułowanego na kanwieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c, trzeba powiedzieć, że w doktrynie i judykaturze panuje zgoda co do tego, że z uwagi na przyznaną sądowi swobodę w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.może być uznany za zasadny jedynie wtedy, gdy podstawą rozstrzygnięcia uczyniono rozumowanie sprzeczne z zasadami logiki bądź wskazaniami doświadczenia życiowego. Dlatego w sytuacji, gdy na podstawie zgromadzonych dowodów możliwe jest wyprowadzenie konkurencyjnych wniosków co do przebiegu badanych zdarzeń, dla podważenia stanowiska orzekającego sądu nie wystarcza twierdzenie skarżącego o wadliwości poczynionych ustaleń odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest wskazanie jakich to konkretnie uchybień w ocenie dowodów dopuścił się orzekający sąd naruszając w ten sposób opisane wyżej kryteria, wiążące w ramach swobodnej oceny dowodów (tak np.K. F.-G.w:Kodeks postępowania cywilnego, pod red.A. Z.,W.2006, tom I, s. 794, 795, por. także wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2008r., I ACa 205/08,L., w którym stwierdzono: „Fakt, że określony dowód został oceniony niezgodnie z intencją skarżącego, nie oznacza naruszeniaart. 233 § 1 KPC. Ocena dowodów należy bowiem do sądu orzekającego i nawet w sytuacji, w której z dowodu można było wywieść wnioski inne niż przyjęte przez sąd, nie dochodzi do naruszeniaart. 233 § 1 KPC”; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005r., III CK 314/05, Orzecznictwo w Sprawach(...)/, w którego tezie stwierdzono, że: „Do naruszenia przepisuart. 233 § 1 KPCmogłoby dojść tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów”.
Odnosząc powyższe do stanowiska skarżącego uznać trzeba, że jest ono wyrazem polemiki ze stwierdzeniem Sądu Rejowego przyjętym u podstaw zaskarżonego orzeczenia, iżE. J. (2)posiada uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Innymi słowy, sam fakt, iż uczestnik postępowania inaczej niż sąd ocenia określone zdarzenia nie wystarcza do zakwestionowania poczynionych przez sąd ustaleń. Pamiętać bowiem należy, że dla podważenia dokonanej przez sąd oceny dowodów oraz poczynionych w oparciu o nią ustaleń nie jest wystarczające wskazanie, że zgromadzone dowody pozwalają także na wyciągnięcie odmiennych wniosków co do okoliczności faktycznych danej sprawy. Z pewnością zaś zarzut formułowany względem orzeczenia Sądu I Instancji nie może polegać li tylko na przedstawieniu własnej, korzystnej dla skarżącego oceny zdarzeń w oderwaniu od zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Do tego natomiast, zdaniem Sądu Okręgowego, w istocie sprowadza się wywód apelacji. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że apelacja w przeważającej mierze opiera się na ponownym, aczkolwiek wybiórczym akcentowaniu okoliczności, które zostały już przez Sąd I Instancji dostrzeżone i rozważone, przy czym bez odniesienia się do całokształtu wniosków i wywodu przedstawionego w tym względzie przez Sąd Rejonowy. Nie można zaś tracić z pola widzenia, że zarzut wadliwej oceny dowodów dla swojej skuteczności winien określać jakich to konkretnie uchybień dopuścił się sąd orzekający, naruszając tym samym zasady logicznego rozumowania bądź wskazania doświadczenia życiowego w toku wyprowadzania wniosków w oparciu o przeprowadzone dowody.
Apelujący zarzuca sprzeczność poczynionych ustaleń i wyprowadzonych przez Sąd I Instancji wniosków z zasadami doświadczenia, ale sprzeczności tej nie wykazuje, swoją uwagę koncentrując na fakcie zatrudnienia wnioskodawcy na podstawie umowy o pracę w szkole wyższej wW.na stanowisku nauczyciela akademickiego. Tymczasem opisany fakt sam w sobie nie wyłącza wnioskodawcy od dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
W kontekście przedmiotowych rozważań na uwadze mieć należy, że charakter pracy w gospodarstwie rolnym nie został bliżej określony ani w ustawie ani w rozporządzeniu wykonawczym. Na gruncie przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że winna być to praca stała a gospodarstwo powinno być traktowane jako warsztat pracy, jednak, wbrew sugestiom czynionym w tym względzie w apelacji, nie oznaczało to, że wymogiem dziedziczenia gospodarstwa rolnego na wskazanej podstawie było zamieszkiwanie i wykonywanie w gospodarstwie rolnym codziennych czynności. Judykatura w pełni dopuszczała w tym zakresie pracę sezonową w spadkowym gospodarstwie rolnym. Wyjaśniono również, że brak wykonywania codziennych czynności w obejściu i przy inwentarzu nie wyłączał omawianej przesłanki dziedziczenia, skoro pojęcie stałej pracy przy produkcji rolnej obejmuje każdą pracę wykonywaną w gospodarstwie rolnym w ramach rodzinnego podziału czynności (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 listopada 1997 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I CKN 312/97 niepubl.). Wskazywano także, iż praca w gospodarstwie nie musiała być ani jedynym ani głównym źródłem utrzymania spadkobiercy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 lutego 2000 roku wydanym w sprawie o sygn. akt III CKN 575/98 niepubl.). Przedmiotowa przesłanka była zatem uważana za spełnioną, jeżeli spadkobierca stale to jest od szeregu lat, w tym w chwili otwarcia spadku, gdy tylko zachodziła taka potrzeba gospodarcza wykonywał sukcesywnie czynności w gospodarstwie rolnym (por. postanowienie SN z 12 grudnia 2013, sygn. V CSK 41/13- publ.L.). Taka zaś właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do wnioskodawcy.
Dokonane w sprawie ustalenia pozwalają bowiem przyjąć, że wnioskodawca od lat, przed otwarciem spadku pracował stale w gospodarstwie rolnym rodziców, świadcząc jednocześnie pracę w szkole wyższej wW.. Relacja wnioskodawcy jak i uczestnikaJ. J. (1)nie pozostawia wątpliwości, że po podziale gospodarstwa rodziców, wnioskodawca, który był nauczycielem akademickim w Szkole Głównej Planowania i Statystyki wW., przyjeżdżał i zajmował się częścią sadu, stanowiącego własność jego rodziców. W okresie kiedy wykonuje się przycinkę drzew i zabiegi sanitarne, przyjeżdżał i czyścił drzewa owocowe. W okresie trzymiesięcznych wakacji akademickich przyjeżdżał i zajmował się zbiorem owoców, sam je zrywał bądź gdy było dużo owoców najmował ludzi do zrywania jabłek. Zebrane jabłka odwoził doK., gdzie sprzedawał je do sklepów warzywnych i spółdzielni ogrodniczej, dysponował pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży jabłek, pokrywał z tych środków koszty najmu ludzi do zrywania owoców oraz wydatki na środki ochrony chemicznej poniesione przez brataJ. J. (1). W chwili śmierci rodziców wnioskodawca wprawdzie mieszkał już wW., ale systematycznie przyjeżdżał do gospodarstwa rodziców, wykonując w nim czynności stosownie do potrzeb. Jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy, w sadzieA. J. (1)uprawiano letnie i jesienne odmiany owoców, a ich zbiór zaczynał się już w lipcu. Praca wykonywana przez wnioskodawcę wW., wbrew sugestiom czynionym w apelacji, nie uniemożliwiała mu wykonywania pracy w gospodarstwie rodziców, gdyż okres największego nasilenia prac gospodarskich pokrywał się z okresem wakacji akademickich. Wnioskodawca nie zaprzestał także pracy w gospodarstwie spadkowym po przekazaniu pozostałej części na rzeczJ. J. (1), lecz w dalszym ciągu zajmował się sadem i pomagał w pracach braciomJ.iM.na zasadzie pomocy braterskiej oraz obowiązku względem rodziców. NadtoE. J. (2)na działce stanowiącej własność rodziców, a następnieJ. J. (1), wydzielał sobie także działkę pod warzywniak, gdzie siał, sadził i pielęgnował warzywa. Powyższe pozwala uznać, że przesłanka określona wart. 1059 pkt 1 k.c., wbrew zapatrywaniom skarżącego, została w odniesieniu do wnioskodawcy spełniona.
W tym stanie rzeczy na marginesie już tylko wskazać trzeba, że apelujący niezasadnie kwestionuje prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez odwołanie do kwestii pasieki. Z pisemnych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia w żaden sposób nie wynika, aby wniosek o stałej pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym w chwili śmierci spadkodawców Sąd I Instancji wyprowadzał także z faktu zajmowania się w tym okresie przez wnioskodawcę pasieką. A skoro tak, całkowicie chybionym jest argument apelacji, iż Sąd Rejonowy nie ustalił czy w chwili śmierci spadkodawców stanowiła ona część gospodarstwa wymagającą stałej pracy. Przeciwnie, z poczynionych przez Sąd I Instancji ustaleń wynika, że na kilka lat przed śmierciąA. J. (1)pasieka podupadła. Odnotowania w tym miejscu wymaga trafna uwaga Sądu Rejonowego, że w kontekście ratio legis przepisów szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych nie może pozostać całkowicie bez znaczenia okoliczność, iż wnioskodawca nie tylko zajmował się sadem, ale także od dzieciństwa asystował ojcu w pracach w pasiece i przez pewien okres zajmował się pracami z tym związanymi, gdyż pszczoły odgrywały dużą rolę w zapylaniu kwiatów jabłoni.
Powyższe prowadzi do wniosku, że apelacja uczestnika stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I Instancji.
Uwzględniając, iż wszystkie z podniesionych zarzutów okazały się bezzasadne, a nadto nie ujawniono okoliczności, które Sąd II instancji winien uwzględnić z urzędu, apelacja podlegała oddaleniu na postawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego, orzeczono w punkcie 2. postanowienia na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., jako że w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od podstawowej zasady rozliczenia kosztów postępowania nieprocesowego, wyrażonej w powołanym przepisie..