Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 202/14
Data wyroku: 2014-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janusz Madej
Podstawa prawna: art. 174 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS
Teza: wynagrodzenie wypłacane pracownikowi na podstawie umowy cywilnoprawnej prze pracodawcę jako podlegające wliczeniu do kapitału początkowego, jeżeli umowa cywilnoprawna spełniała cechy typologiczne umowy o pracę

Sygn. akt VI U 202/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 listopada 2014 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Janusz Madej
Protokolant st. sekr. sądowy Dorota Hańc
po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. w Bydgoszczy na rozprawie
odwołaniaG. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.
z dnia 6 grudnia 2013 r. znak :(...)
w sprawie:G. S.
przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o przeliczenie kapitału początkowego
Izmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.do uwzględnienia przy przeliczeniu kapitału początkowego ubezpieczonejG. S.dochodów uzyskanych przez nią :
- w roku 1992 w wysokości 1140700 zł ( przed denominacją ),
- w roku 1993 w wysokości 5909400 zł ( przed denominacją ),
- w roku 1994 w wysokości 22933600 zł ( przed denominacją )
z tytułu wynagrodzeń ze stosunku pracy uzyskanych u pracodawcy : Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddziału (...)wB.;
IIzasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.na rzecz ubezpieczonejG. S.kwotę 120 ( sto dwadzieścia ) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

Na oryginale właściwy podpis.
Sygn. akt VI U 202/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 grudnia 2013 r. (Nr(...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.ponownie ustalił ubezpieczonejG. S.kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. który wyniósł 51.884,25 zł. Organ ustalając wysokość kapitału początkowego nie uwzględnił wynagrodzenia otrzymywanego przez ubezpieczoną w latach 1992-1994 z tytułu umów zlecenia zawartych z ówczesnym pracodawcą.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona wnosząc o zmianę wydanej decyzji poprzez przyjęcie do wyliczenia kapitału początkowego dochodów wypłaconych przez ówczesnego pracodawcę Kasę Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wB.latach 1992-1994 z tytułu umów zlecenia zawartych z tym pracodawcą – jako dochodu osiąganego z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W uzasadnieniu podała, że w ramach umów zlecenia zawartych z pracodawcą wykonywała czynności związane z testowaniem waloryzacji świadczeń oraz przeprowadzaniem waloryzacji emerytur i rent. Czynności te były związane z charakterem jej codziennej pracy, wykonywanej na podstawie umowy o pracę i wobec tego należało uznać, że powyższe umowy cywilnoprawne stanowiły uzupełnienie tej umowy.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w wydanej decyzji. Dodał, że w spornych latach 1992-1994 nie było obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu zawarcia umowy zlecenia.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
UbezpieczonaG. S.od dnia 1 października 1992 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziale Regionalnym wB.. Umowa został zawarta na czas nieokreślony, praca odbywa się w pełnym wymiarze czasu pracy, od godziny 7:00 do godziny 15:00. Uprzednio zatrudniona była w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wB.od 1 sierpnia 1989 r. do 30 września 1992 r. na stanowisku referenta w Wydziale Świadczeń dla(...). Zmiana podmiotu zatrudniającego było wynikiem wydzielenia się ze struktur organizacyjnych ZUS - Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - i nastąpiła na mocy porozumienia pomiędzy zakładami pracy.
Do codziennych zadań ubezpieczonej jako referenta należało przyznawanie oraz przeliczanie świadczeń emerytalno-rentowych, sporządzanie pism i informacji w toku postępowań wyjaśniających przed wydaniem decyzji, udzielanie informacji oraz wyjaśnień organom administracji państwowej oraz interesantom.
Ubezpieczona w latach 1992, 1993 oraz 1994 miała zawarte z pracodawcą umowy zlecenia. W ramach powyższych umów wykonywała dwojakiego rodzaju czynności: jako osoba testująca sprawdzała prawidłowość wyliczenia podwyżki świadczeń naliczanych dla KRUS przezośrodek (...)za pomocą systemu informatycznego. W drugiej fazie zleconych prac, w ramach corocznej waloryzacji emerytur i rent, ubezpieczona naklejała nalepki z podwyższoną kwotą świadczenia na karty ewidencyjne świadczeniobiorców, a następnie sprawdzała prawidłowość decyzji przygotowanych przez(...), które wysyłała do świadczeniobiorców. Każdy z pracowników KRUS miał określoną ilość spraw do przetestowania, nalepek do naklejenia, decyzji do podpisania i wysłania. Czynności z tytułu umów zlecenia ubezpieczona realizowała także w godzinach pracy. Z uwagi na krótki czas na przeprowadzenie waloryzacji czynności wykonywała często po godzinach pracy, zostawała w siedzibie pracodawcy do
późnych godzin wieczornych. Ubezpieczona nie miała możliwości odmówienia zawarcia umowy zlecenia, gdyż czynności przewidziane w umowach zlecenia były ściśle powiązane z czynnościami wykonywanymi w ramach obowiązków pracowniczych. Wynagrodzenie z tej umowy zlecenia wyodrębnione było na liście płac od wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu stosunku pracy.
Z tytułu prac wykonywanych na podstawie umów zlecenia ubezpieczona otrzymywała wynagrodzenie, które w roku 1992 wyniosło 1.140.700 zł (przed denominacją), w roku 1993 – 5.909.400 zł (przed denominacją), zaś w roku 1994 – 22.933.600 zł (przed denominacją).

M. K. (1)orazJ. S., pracującym w tym samym czasie z ubezpieczoną i wykonującym te same czynności w ramach umowy zlecenia, prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, odpowiednio z dnia 31 maja 2004 r. (sygn. akt VII U 5244/03) i z dnia 11 kwietnia 2005 r. (sygn. akt VII U 855/05) orzeczono, że do ustalenia wartości kapitału początkowego należy uwzględnić wynagrodzenie uzyskane przez nie z tytułu umowy zlecenia zawartej z pracodawcą – KRUSOddział (...)wB..
dowód: zeznaniaH. N.,J. S.,M. K. (2)zapis AV k. 33, zeznania ubezpieczonej zapis AV k. 33; zaświadczenie o wynagrodzeniu z KRUS k. 24 akt rentowych; wyrok SO w Bydgoszczy z 31.05.2004 r. k. 30-34 akt VII U 5244/03 tut. Sądu; wyrok SO w Bydgoszczy z 11.04.2005 r. k. 21-24 akt VII U 855/05 tut. Sądu.

Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było to, czy do ustalenia wysokości kapitału początkowego ubezpieczonej uwzględnić należało wynagrodzenia, jakie otrzymała ona z tytułu umów zlecenia zawartych z pracodawcą w latach 1992-1994, od których nie zostały odprowadzone składki na ubezpieczenia społeczne.
Podkreślić należy, że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego. Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno- rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (tak m.in. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 30 października 2013 roku, sygn. akt III AUa 269/13, LEX nr 1403675). Powyższe stanowisko zachowuje aktualność przy ustalaniu podstawy wymiaru kapitału początkowego. Zgodnie z przepisemart. 174 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2013 roku, poz. 1440 ze zm.) podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach przewidzianych dla obliczania podstawy wymiaru emerytury i renty.
Sąd Okręgowy na okoliczność ustalenia rodzaju prac świadczonych przez ubezpieczoną w ramach umów zlecenia przeprowadził dowód z zeznań świadkówH. N.,J. S.iM. K. (2)oraz z przesłuchania ubezpieczonej. Sąd uznał zeznania świadków za wiarygodne co do faktu wykonywania przez ubezpieczoną pracy w spornym okresie na podstawie umów zlecenia na rzecz pracodawcy. Zeznania te nie zawierają sprzeczności co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tworzą spójną, logiczną i całość, nadto znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach ZUS oraz w zeznaniach samej ubezpieczonej. Organ rentowy nie kwestionował wiarygodności powyższych dowodów.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że czynności wykonywane przez powódkę w spornym okresie na podstawie umów zlecenia były w istocie dodatkowo nałożonymi na nią obowiązkami pracowniczymi, za które ustalono dodatkowe wynagrodzenie. Wobec tego wynagrodzenie uzyskane przez powódkę z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia w latach 1992-1994 należy uznać za wynagrodzenie wynikające ze stosunku pracy (praca w godzinach nadliczbowych), które na ogólnych zasadach podlegało oskładkowaniu do ZUS i jako takie musi być uwzględnione do obliczenia wysokości kapitału początkowego powódki zgodnie z zasadami dotyczącymi ustalenia kapitału początkowego, wynikającymi z przepisu art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobne kwestie były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który zgodnie przyjmuje, że w świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. uchwalą z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyrok z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117), a teza ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na podstawie umowy zlecenia (por. wyroki z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia 2 lutego 2010 r.f I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z dnia 18października 2011, III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266). W judykatach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych w nim umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej regulacji było, po pierwsze - ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia
wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów oraz po drugie - ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). Dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2014 r. II UK 399/13).
Okoliczność, że od wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia nie były odprowadzone składki na ubezpieczania społeczne pozostaje obojętna dla uprawnień pracownika, czy to w zakresie kwalifikacji danych okresów zatrudnienia do okresów składkowych czy w przypadku przeliczenia kapitału początkowego i ustalenia jego wysokości, gdyż kapitał początkowy ustala się w sposób charakterystyczna dla świadczeń emerytalnych i rentowych (art. 174 ustawy o emeryturach o rentach z FUS).
Wskazać należy nadto, że z niekwestionowanego orzecznictwa wynika, że pracodawcy niejednokrotnie w celu obejścia rocznych limitów pracy w godzinach nadliczbowych zawierali z pracownikami umowy cywilnoprawne. Powołać należy w szczególności  wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 1994 r. (III AUr 865/94, OSA 1995/2/19), gdzie Sąd ten orzekł, iż „świadczenie tej samej rodzajowo pracy, co określona w umowie o pracę, poza normalnym czasem pracy pracowników na podstawie umów zlecenia jest kontynuowaniem stosunku pracy w godzinach nadliczbowych, nawet gdyby
pracownicy - według niezweryfikowanych twierdzeń pracodawcy - nie byli zainteresowani pracą w godzinach nadliczbowych”. Pogląd taki ma oparcie w regułach normatywnychart. 63 k.c.w związku zart. 300 k.p.,art. 18 § 2 i 133 k.p.
Przy ustaleniu, czy istnieje obowiązek opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne od określonych składników wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, stosuje się przepisy obowiązujące w okresie, z którego wynagrodzenie jest uwzględniane w podstawie wymiaru (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2007 r., III AUa 970/07, Apel.-W-wa 2008/1/162). Przepisy, które w latach 1992-1994 regulowały kwestię obowiązku odprowadzania przez pracodawców składek na ubezpieczenia społeczne swoich pracowników były zawarte wustawie z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. 1989, Nr 24, poz. 137 ze zm.), gdzie w art. 33 ust. 1 ww. ustawy wskazano, że składki na ubezpieczenie społeczne pracowników opłacają zakłady pracy z własnych środków za okres trwania ubezpieczenia społecznego każdego pracownika. Szczegółowe zasady ustalania wysokości i podstawy wymiaru składek określony zostały wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego(t.j. Dz.U.1993.68.330 ze zm.).
Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie w sposób bezsporny wykazało, że wypłacone ubezpieczonej wynagrodzenia z tytułu pozostawania w stosunku zlecenia z pracodawcą w wysokości wskazanej w niekwestionowanym przez strony zaświadczeniu KRUS (k. 24 akt rentowych) miało charakter wynagrodzenia za pracę. Konsekwencją tego było uznanie, iż tego rodzaju świadczenie musi zostać uwzględnione przy przeliczaniu i ustalaniu kapitału początkowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w sposób określony jak w punkcie I sentencji wyroku.
W punkcie II wyroku, w oparciu o treśćart. 98 § 1 i § 3 k.p.c., który ustanawia zasadę odpowiedzialności za wynik procesu i zobowiązuje do zwrotu przez stronę przegrywającą przeciwnikowi poniesionych kosztów celowej obrony, a więc między innymi wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika, Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego na rzecz ubezpieczonej, która w postępowaniu sądowym była reprezentowana przez radcę prawnego. Sąd, na podstawie § 11 ust. 2 w zw. z§ 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), ustalił stawkę wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 120 zł, mając na względzie charakter sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika. Zasądzona kwota stanowi dwukrotność minimalnej stawki wynagrodzenia (60 zł) należnego pełnomocnikowi procesowemu będącego radcą prawnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz zaopatrzenia emerytalnego.
SSO Janusz Madej