Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 555/13
Data wyroku: 2014-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Janusz Roszewski, Paweł Szwedowski, Marian Raszewski
Słowa kluczowe: Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: art. 321 § 1 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 555/13

POSTANOWIENIE
Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Janusz Roszewski

Sędziowie:

SSO Marian Raszewski (spr.)
SSO Paweł Szwedowski

Protokolant:

st. sekr. sąd. Jolanta Bąk

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. w Kaliszu
na rozprawie
sprawy z wnioskuD. P.
z udziałemT. R.,A. P.,S. P. (1),I.B. K.,T. P.
o dział spadku poS. P. (2)i zniesienie współwłasności

na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu
z dnia 12 lipca 2013r. sygn. akt I Ns 721/10
p o s t a n a w i a:

I
zmienić punkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt I Ns 721/10 w ten sposób, że nadać mu następujące brzmienie: „zasądzić od wnioskodawczyniD. P.na rzecz uczestników postępowaniaA. P.iS. P. (1)kwoty po 2.689,17 zł (dwa tysiące sześćset osiemdziesiąt dziewięć złotych 17/100) z tytułu uzyskanych a nieprzedawnionych pożytków”

II
nie obciążać wnioskodawczyni kosztami postępowania apelacyjnego

Sygn. akt II Ca 555/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu dokonał działu spadku poS. P. (2), zmarłym w dniu 13 lutego 2006 r., ustalając, że w skład spadku wchodzi udział we współwłasności gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość o pow.(...)ha, położoną w miejscowościT.gm.O., stanowiącadziałki o numerach (...), dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu prowadziksięgę wieczystą nr (...), o wartości 693.850,00 zł.
Sąd I instancji dokonał zniesienia współwłasności tej nieruchomości w ten sposób, że: uczestnikowi postępowaniaT. P.przyznał nieruchomość, położoną w miejscowościT., gm.O., stanowiącą dotychczasowedziałki o numerach (...)idziałkę numer (...)o pow. 7,5564ha, dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu prowadziksięgę wieczystą nr (...)- o wartości 636.053,00 zł. Na własność uczestników postępowaniaA. P.iS. P. (1)przyznano, w udziałach po ½ części,działkę o numerze (...)o pow.(...)m2, wydzieloną zdziałki o numerze (...), o wartości 57.797 00 zł. Jednocześnie Sąd Rejonowy rozstrzygnął o obowiązku uiszczenia spłat przez uczestnika postępowaniaT. P.na rzecz uczestniczki postępowaniaT. R.w kwocie 86.731,25 zł, oraz na rzecz uczestniczki postępowaniaI.B. K.w wysokości 28.910,42 zł. Przy czym obowiązek zapłaty tych spłat rozłożono na raty. Sąd Rejonowy zasądził również od wnioskodawczyniD. P.na rzecz uczestników postępowaniaI.B. K.,A. P.iS. P. (1)kwoty po 2.689,17 zł a na rzecz uczestniczki postępowaniaT. R.kwotę 8.067,50 zł z tytułu uzyskanych, a nieprzedawnionych, pożytków oraz orzekł o kosztach postępowania.
Swoje rozstrzygniecie Sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
Spadek po zmarłym w dniu 28 maja 1977 r.S. P. (2), na podstawie ustawy, nabyli żonaW. P. (1), synS. P. (2), synW. P. (2)i córkaT. R.w ¼ części każde z nich.W. P. (2)zmarł w dniu 23 września 1988 r. a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żonaA. P., synS. P. (1)i córkaI. K.po 1/3 części każde z nich.
Spadek po zmarłej w dniu 7 marca 1991 r.W. P. (1), nabył w całości na podstawie testamentu z(...) synS. P. (2), który zmarł w dniu 13 lutego 2006 r. a spadek po nim na podstawie testamentu z 10 listopada 2004 r. nabyła w całości żonaD. P..
Sąd Rejonowy ustalił nadto, iż w skład majątku wspólnego małżonkówS. P. (2)iW. P. (1)wchodziło prawo własności gospodarstwa rolnego, obejmującego wraz z przynależnościami nieruchomość rolną o pow. 11,8700 ha, położoną w miejscowościT., gm.O., stanowiącadziałki o numerach (...), dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu prowadzi obecnieksięgę wieczystą nr (...). Poprzednio nieruchomość ta nie miała urządzonej księgi wieczystej, zapisana była częściowo w Wykazie hipotecznym „Odpadki odT."H. (...)oraz w tabeli likwidacyjnej nr 71 i 72.
Od śmierciS. P. (2)w 1977 r. gospodarstwo to prowadziłW. P. (2)aż do swojej śmierci w 1988 r. Po nim prowadzenie gospodarstwa przejąłS. P. (2), mąż wnioskodawczyniD. P., a od jego śmierci w 2006 r. gospodarstwem tym zajmował się, wraz zD. P., uczestnik postępowaniaT. P.. Od 2010 r.T. P.prowadzi to gospodarstwo samodzielnie zajmując się produkcją roślinną. Roczna dochodowość tego gospodarstwa wynosi od 30.000 zł do 40.000 zł aT. P.nie posiada żadnych oszczędności.
Umową darowizny z dnia 9 stycznia 2012 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego za nr rep.(...)D. P.przeniosła swoje udziały we współwłasności nieruchomości naT. P..
Sąd I instancji ustalił, że obecnie udziały we współwłasności przedmiotowego gospodarstwa wynoszą:T. P.18/24 udziału,T. R.3/24 udziału, aI. K.,S. P. (1)iA. P.- każde po 1/24 udziału.
Na podstawie opinii biegłego, sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy ustalił wartość przedmiotowej nieruchomości na kwotę(...)zł. W toku postępowania ustalono również, że istnieje możliwość jej podziału na dwie działki. Pierwszą stanowiącą część dotychczasowejdziałki nr (...), obejmującą grunt niezabudowany o wartości 57.821,00 zł oraz drugą obejmującą grunt zabudowany, stanowiącydziałki o numerach (...)i pozostałą częśćdziałki nr (...), o wartości 636.053,00 zł.
Sąd Rejonowy ustalił także wartość pożytków uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z gospodarstwa spadkowego za okres od stycznia 2006 r., do 7 listopada 2011 r., liczonych w wysokości czynszu przypadającego za dzierżawę gruntu rolnego i czynszu za najem budynków gospodarczych i mieszkalnych, na kwotę 64.540 zł.

Rozstrzygając niniejszą sprawę w zakresie zniesienia współwłasności Sąd Rejonowy powołał się na brzmienieart. 210 k.c.,art. 1037 § 1 k.c.iart. 689 k.p.c.i dokonał zniesienia współwłasności zgodnie ze zgodnym stanowiskiem uczestników postępowania, tj. przez fizyczny podział nieruchomości z obowiązkiem spłat na rzecz uczestników, którym nie przyznano fizycznie żadnej części nieruchomości.
W konsekwencji uczestnikowi postępowaniaT. P.przyznano zabudowaną nieruchomość, położoną w miejscowościT., gm.O., stanowiącą dotychczasowedziałki o numerach (...)idziałkę numer (...)o łącznej powierzchni 7,5564 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu prowadziksięgę wieczystą nr (...)- o wartości 636.053,00 zł. Na własność uczestników postępowaniaA. P.iS. P. (1)przyznano, w udziałach po ½ części,działkę o numerze (...)o powierzchni 1.836,00 m2, wydzieloną zdziałki o numerze (...), o wartości 57.797,00 zł. Przyznana na rzeczA. P.iS. P. (1)część majątku spadkowego odpowiadała ich udziałom w tym majątku przed zniesieniem współwłasności. Z tej przyczynyT. P.zobowiązany został do dokonania spłat na rzecz pozostałych współwłaścicielek, którym nie przyznano ekwiwalentu rzeczowego, tj. na rzeczT. R.iI.B. K..
Kwota spłaty została ustalona w ten sposób, że skoro wartość gospodarstwa rolnego wynosi 693.850 zł, z czegoS.iA. P.przypadła działka o wartości 57.821zł, aT. P.działka o wartości 636.029 zł toI.K.powinna przypadać kwota stanowiąca 1/24 wartości pierwotnej działki, czyli 28.910,42 zł, aT. R.kwota stanowiąca 3/24 tej wartości, czyli 86.731,25 zł.
O pożytkach uzyskanych z przedmiotowej nieruchomości orzeczono na podstawie wyliczeń dokonanych przez biegłego, które za okres nie objęty przedawnieniem (ustalonego na podstawieart. 118 k.c.) a zatem od stycznia 2006 r. do 7 listopada 2011 r., wyceniono, w oparciu o wartość czynszu dzierżawnego, na łączną kwotę 64.540 zł. Z tej przyczyny Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawczyniD. P.na rzecz uczestników postępowaniaI.B. K.,A. P.iS. P. (1)kwoty po 2.689,17 zł a na rzecz uczestniczki postępowaniaT. R.kwotę 8.067,50 zł z tytułu uzyskanych, a nieprzedawnionych, pożytków.
Sąd Rejonowy nie uwzględnił żądania rozliczenia nakładów i wydatków poczynionych zarówno przez wnioskodawczynię, jak i przezW. P. (2)na gospodarstwo rolne, gdyż nie dzielili się oni pożytkami z nieruchomości z innymi jej współwłaścicielami w okresie gdy samodzielnie gospodarowali na nieruchomości po śmierciS. P. (2)seniora. Sąd I instancji uznał, że skoroW. P. (2),S. P. (2)iD. P.nie dysponowali innymi źródłami dochodów, to jakikolwiek nakłady czynione przez nich na przedmiotowe gospodarstwo, dokonywane były nie kosztem ich własnego majątku, tylko za środki uzyskane z pożytków ,tj. zysków uzyskanych z tego gospodarstwa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyła wnioskodawczyniD. P.zaskarżając je w zakresie kwoty 10.757 zł zasądzonych w punkcie 4 postanowienia Sądu Rejonowego, tj. należności przyznanychI.K.iT. R.z tytułu pożytków. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenieart. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.z uwagi na zasądzenie wskazanych przez apelującą kwot mimo nie zgłoszenia przez te uczestniczki postępowania żądania rozliczenia pożytków. W oparciu o ten zarzut skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez niezasądzenie na rzeczI.K.iT. R.żadnych kwot z tytułu rozliczenia pożytków.

W toku rozprawy w dniu 30 stycznia 2014 r. uczestniczka postępowaniaT. R.wniosła o oddalenie apelacji a uczestnik postępowaniaT. P.poparł apelację.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja zasluguje na uwzględnienie.
Analizując zarzut apelacji, treść zaskarżonego orzeczenia oraz materiał zgromadzony w aktach niniejszej sprawy, w tym w szczególności stanowisko uczestniczek postępowaniaI.K.iT. R., nie sposób nie zgodzić się z apelującą, że Sąd Rejonowy wpunkcie 4zaskarżonego orzeczenia przekroczył granice żądań tych uczestniczek postępowania a zatem naruszyłart. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Wskazać należy, żeI. K.swoje żądania sformułowała na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. (k. 43), w piśmie procesowym zatytułowanym(...)z dnia 8 maja 2013 r. (k. 171), a ostatecznie w toku rozprawy w dniu 11 lipca 2013 r. (k. 196 i k. 196v).
Uczestniczka postępowaniaT. R.swoje stanowisko oraz żądania w sprawie sformułowała na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. (k. 42v), w piśmie procesowym z dnia 2 kwietnia 2013 r. (k. 86), a ostatecznie również w toku rozprawy w dniu 11 lipca 2013 r. (k. 195v i k. 196v).
Każda z tych uczestniczek postępowania konsekwentnie domagała się przyznania spłat za należny im udział w podlegającym podziałowi majątku bez przyznania na ich rzecz ekwiwalentu rzeczowego. Żadna z nich nie zgłosiła roszczeń z tytułu pożytków uzyskiwanych z nieruchomości podlegającej podziałowi. W ocenie Sądu Okręgowego w tych kategoriach z całą pewnością nie można ocenić odpowiedziI.K.iT. R.udzielonych na pytanie Sądu w toku rozprawy w dniu 14 lipca 2011 r. (k. 42v i 43), albowiem stanowiły one jedynie odpowiedź na pytanie czy posiadają wiedzę odnośnie nakładów i pożytków z tej nieruchomości. W toku tego informacyjnego wysłuchania uczestniczek postępowania wskazały one jasno, że domagają się jedynie spłat, stanowiących ekwiwalent pieniężny za przysługujący im udział w nieruchomości wspólnej.
W tym miejscu podkreślenia również wymaga, że zgłoszenie roszczenia o rozliczenie pożytków z nieruchomości podlegającej podziałowi może nastąpić jedynie do czasu zakończenia postępowania przed sądem I instancji. Zgłoszenie tego żądania po wydaniu postanowienia o dziale spadku lub na etapie postępowania apelacyjnego stanowi naruszenieart. 383 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., wyrażającego zakaz rozszerzania wniosku oraz zgłaszania nowych roszczeń w postępowaniu apelacyjnym.
Wskazać nadto należy, iż wart. 686 k.p.c.określono zakres rozstrzygnięcia sądu w postępowaniu o dział spadku zaliczając do niego m.in. roszczenia z tytułu pobranych pożytków z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych. Sąd nie może jednak rozstrzygać o tego rodzaju roszczeniach ubocznych z urzędu a jedynie na wniosek uczestników postępowania. Podkreślenia wymaga, że wart. 688 k.p.c.w zw. zart. 618 § 3 k.p.c.sformułowano swoistą prekluzję polegającą na ograniczeniu możliwości dochodzenia roszczeń dodatkowych związanych z działem spadku tylko do tego postępowania. W konsekwencji roszczenia określone wart. 686 k.p.c., a zatem również roszczenia o pobrane pożytki z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, mogą być zgłaszane jedynie w postępowaniu o dział spadku i to przed Sądem I instancji (por. A. StępniakPostępowanie o dział spadku,wyd. CH Beck 2006, s. 232 – 233, uchwała SN z dnia 26 października 1961 r. w sprawie sygn. akt IV Co 15/61, publ. OSNC 1963/1/3).
Mając na uwadze powyższe rozważania wskazać należy, iż skoro uczestniczki postępowaniaI. K.iT. R.nie zgłosiły żądania rozliczenia pożytków z podlegającej działowi nieruchomości w toku postępowania przed Sądem I instancji konieczną była zmiana zaskarżonego orzeczenia w zakresie zasądzenia na ich rzecz kwot z tego tytułu. Z tych przyczyn Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.