Sąd Apelacyjny w Łodzi
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 174/14
Data wyroku: 2014-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Wiatr, Ryszard Lebioda, Jacek Błaszczyk
Słowa kluczowe: Zabójstwo
Podstawa prawna: art. 437 §1 kpk

Sygn. akt II AKa 174/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maria Wiatr

Sędziowie:

SA Jacek Błaszczyk
SO del. Ryszard Lebioda (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Jadwiga Popiołek

przy udzialeJ. S., Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi
po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r.
sprawy
D. M.
oskarżonej zart. 148 §1 kk
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt III K 141/13

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście bezzasadne;

2
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.T. K.– Kancelaria Adwokacka wP.kwotę 890,11 (osiemset dziewięćdziesiąt, 11/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym wraz z kosztami dojazdu;

3
zwalnia oskarżoną od kosztów sądowych za drugą instancję.

Sygn. aktII AKa 174/14

UZASADNIENIE

D. M.
została oskarżona o to, że w dniu 23 kwietnia 2013 r. wB.woj.(...)na terenie posesji przyPlacu (...), w zamiarze pozbawienia życiaR. J., zadała mu kilka uderzeń nożem w brzuch oraz plecy, które skutkowały jego zgonem, to jest o przestępstwo zart. 148 § 1 kk.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 kwietnia 2014 r. w sprawie III K 141/13, w miejsce zarzuconego jej czynu została uznana za winną tego, że w dniu 23 kwietnia 2013r. wB.województwa(...), na terenie posesji przy(...)działając w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życiaR. J., zadała mu siedem ciosów nożem w okolice klatki piersiowej i tylnej powierzchni tułowia oraz lewego przedramienia powodując trzy rany kłute umiejscowione w przedniej ścianie klatki piersiowej, trzy rany kłute na tylnej powierzchni tułowia, jedną ranę kłutą przedramienia lewego drążącą w głąb mięśni bez uszkodzenia większych naczyń krwionośnych, w wyniku czego doszło do przebicia ściany worka osierdziowego, przebicia przedniej ściany prawej komory serca, powstania krwiaka worka osierdziowego, krwiaka lewej jamy opłucnej, przecięcia kopułyprzepony bez uszkodzenia płuca i narządów jamy brzusznej, niemal całkowitego przecięcia żebra V-go po stronie lewej, przecięcie żebra XI-go i punktowy ślad ukłucia na powierzchni żebra XI-go, które to obrażenia skutkowały zgonemR. J., to jest popełnienia czynu zart. 148 § kki za to, na podstawieart. 148 § 1 kkwymierzono jej karę 15 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono okres rzeczywistego pozbawienia wolności oskarżonej w sprawie - od dnia 23 kwietnia 2013 r.
Ponadto Sąd Okręgowy orzekł w przedmiocie dowodów rzeczowych - orzekając przepadek noża i pochwy i nakazując ich zniszczenie, a ponadto nakazując zwrot niektórych dowodów osobom uprawnionym (oskarżonejD. M.iS. J.) oraz orzekając zniszczenie pozostałych dowodów rzeczowych.
Sąd Okręgowy zasądził również na rzecz kancelariiadwokackiej (...)kwotę l.328,40 złotych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonejD. M.oraz zwolnił oskarżoną od opłaty i kosztów sądowych, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa.
Apelację od całości powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonej.
W swej apelacji podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego a mianowicie:

-

art. 148 § l kk- poprzez przyjęcie, że oskarżona swoim zachowaniem wyczerpała dyspozycję tego artykułu, na co nie wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy,

art. 25 § l i 2 kk- poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zebrany w sprawiemateriał dowodowy wskazuje, że oskarżona odpierała bezpośredni, bezprawny zamach ze stronyR. J.wobec siebie polegający na jej duszeniu,ewentualnie mogła przekroczyć podczas swojego działania granice obrony koniecznej;

Ponadto obrońca zarzucił naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 5 § 2 kpkpoprzez jego niezastosowanie i rozstrzyganie nie dającychsię usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonej,
Obrońca zarzucił również rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności w wymiarze 15 lat.
W konkluzji swej apelacji obrońca wniósł o

1
zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od zarzucanego jej czynu,

przy uznaniu sprawstwa oskarżonej wniósł o:

2
uznanie, że działała ona w ramach obrony koniecznej przewidzianej wart. 25 § kk, ewentualnie przekraczając granicę obrony koniecznej zgodnie zart. 25 § 2 kki w tym wypadku odstąpienie od wymierzenia jej kary lub wymierzenie kary pozbawienia wolności z nadzwyczajnym złagodzeniem jej wysokości.

3
w przypadku uznania, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że oskarżona dopuściła się czynu zarzucanego jej aktem oskarżenia – wymierzenie jej kary pozbawienia wolności w dolnej granicy ustawowego zagrożenia.

Ewentualnie obrońca wniósł o:

4
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Apelację od powyższego wyroku wniósł również prokurator - na niekorzyść oskarżonej, w części dotyczącej orzeczenia o karze.
W apelacji swej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności, polegającą na wymierzeniu oskarżonemu tej kary wwymiarze 15 lat, do której doszło na skutek przecenienia przez Sąd pierwszej instancji, przy ustaleniu jej wysokości znaczenia ujawnionych w sprawie okoliczności łagodzących, leżących po stronie oskarżonej, takich jak:

-

dotychczasowa jej niekaralność,

która to okoliczność zrodziła przekonanie w sądzie, iż oskarżona rokuje szansę na właściwą resocjalizację oraz poprzez nie docenienie przez sąd wymowy i znaczeniaustalonych w sprawie okoliczności obciążających oskarżoną, takich jak:

-

działanie oskarżonej w zamiarze bezpośrednim dokonania zabójstwa, którego ofiarą padłR. J. (1)- jej konkubent,

działanie w warunkach, które choćby w minimalnym stopniu usprawiedliwiały, bądź pozwoliłyby usprawiedliwić jej brutalny czyn - oskarżona w żaden sposób nie została sprowokowana do tak brutalnego zachowania,

daleko posuniętej bezwzględności w działaniu i determinacji, która przejawiała się zadaniem siedmiu silnych cisów ostrym nożem, co nie dało jejofierze żadnych szans na przeżycie,

działanie oskarżonej bez powodu,

działanie w swej nieposkromionej furii, będącej wynikiem egzekwowania swoich zachcianek za pomocą agresji, dając w ten sposób wyraz swego niepohamowanego egoizmu,

popełnienie przypisanego jej przestępstwa w stanie nietrzeźwości,

zachowanie oskarżonej po popełnieniu przestępstwa, zmierzające do uniknięcia odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, polegające na zacieraniu śladów, wyrzuceniu przedmiotu za pomocą którego pozbawiała życia swojego konkubenta,

co ostatecznie doprowadziło do wymierzenia oskarżonej kary pozbawieniawolności, w wymiarze która nie odpowiada ustawowym dyrektywom wymiaru kary,nakazującym zwracać szczególną uwagę na okoliczności czynu, sposób działaniasprawcy, co w konsekwencji spowodowało wymierzenie kary nie uwzględniającejwysokiego stopienia społecznej szkodliwości czynu i wysokiego stopienia zawinieniasprawcy, a także do wydania wyroku, którego w społecznym odczuciu jako, niewspółmierny, nie można uznać za sprawiedliwy.
W konkluzji swej apelacji prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonej kary 25 lat pozbawienia wolności oraz o utrzymanie w pozostałej części wyroku w mocy.
OskarżonaD. M.również skierowała do Sądu Apelacyjnego pismo, którego treść wskazuje na to, iż zawiera ono argumenty, które w ocenie oskarżonej miały podważać rozstrzygnięcie wydane wobec niej przez Sąd Okręgowy. Oskarżona podnosiła, że sprawa przeciwko niej nie została sprawiedliwie osądzona. Zaprzeczyła, żeby kiedykolwiek mogła zabić człowieka. Stwierdziła równocześnie, że nie jest w stanie ocenić co tak naprawdę wydarzyło się w miejscu przedmiotowego zdarzenia, ponieważ pod wpływem alkoholu została
    „jakby sparaliżowana”. Zaprzeczyła, aby miała zamiar pozbawić życia swego konkubenta. Kwestionowała również zeznania obciążających ją świadków, w tym przede wszystkimW. C.– twierdząc, iż były w całości spreparowane. Podnosiła również, że jest zbyt stara (60 lat), aby odsiadywać tak surową karę, jaką jej wymierzono.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zarówno apelację obrońcy oskarżonej, jak i apelację prokuratora uznać należy za bezzasadne i to w stopniu oczywistym.
Dalej idąca była apelacja obrońcy, jako że była ona skierowana przeciwko całości rozstrzygnięcia i kwestionowała winę oskarżonej. Z tego względu do niej Sąd Apelacyjny odniesie się w pierwszej kolejności.
Jako nieporozumienie uznać należy podniesiony przez obrońcę zarzut obrazy prawa materialnego – przepisuart. 148 § 1 kk. Z rozwinięcia tego zarzutu wynikało bowiem, że obrońcy chodziło raczej o zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu przez Sąd I instancji, że oskarżona zadała pokrzywdzonemu ciosy nożem działając w zamiarze pozbawienia go życia oraz nie w warunkach wskazujących na obronę konieczną, podczas gdy – zdaniem obrońcy – zebrany materiał dowodowy wskazuje na to, iż było inaczej, niż uznał to Sąd
    meriti. Inaczej mówiąc – zdaniem obrońcy – oskarżona albo nie uderzyła pokrzywdzonego nożem, albo też – nawet jeśli to zrobiła, to uczyniła to bez zamiaru zabójstwa i działając w warunkach obrony koniecznej. Tymczasem ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy nie zawierają żadnego elementu, który wskazywałby na taką ewentualność. Opis sytuacji, w jakiej doszło do zadania przedmiotowych uderzeń, którą ustalił Sąd
    meritizawarty jest bowiem na stronie 2 uzasadnienia i brakuje w nim jakichkolwiek elementów wskazujących na działanie oskarżonej w warunkach obrony koniecznej. Co za tym idzie – również w tym przypadku obrońcy chodziło w rzeczywistości nie tyle o zarzut obrazy przepisuart. 25 § 1 i 2 kkpoprzez jego niezastosowanie, ile o błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, iż w oparciu o przeprowadzone dowody Sąd
    meritinie ustalił, iż zaistniały okoliczności nakazujące stwierdzenie, żeD. M.działała w warunkach obrony koniecznej (tzn. że odpierała jakoby bezpośredni, bezprawny zamach ze stronyR. J., polegający na jej duszeniu).
W ocenie Sądu Apelacyjnego stwierdzenie takie jest całkowicie chybione. Argumentację obrońcy, dotyczącą tej kwestii analizować należy przy tym razem z zarzutem obrazy przepisuart. 5 § 2 kpkpoprzez jego niezastosowanie przez Sądmeritii rozstrzyganie wszelkich wątpliwości na niekorzyść oskarżonej. Obydwa te aspekty są ze sobą bowiem ściśle związane.
Sąd Apelacyjny uznał przy tym, że również wspomniany wyżej zarzut obrazy przepisuart. 5 § 2 kpknie jest zasadny. Ma on bowiem wyraźnie polemiczny charakter w stosunku do rozważań poczynionych w zakresie oceny materiału dowodowego przez Sąd I instancji. Tymczasem stwierdzić należy, iż - wbrew twierdzeniom obrońcy - Sądmeritidokonał wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego wyroku przedstawił swój tok rozumowania, który doprowadził go do wniosków skutkujących takim, a nie innym rozstrzygnięciem. Zdaniem Sądu Apelacyjnego – rozumowanie to pozostaje pod pełną ochronąart. 7 kpk. Argumenty obrońcy oskarżonego, zmierzające do podważenia ustaleń i wniosków Sądu Okręgowego uznać należy co najwyżej za bezskuteczną próbę polemiki, nie wskazującą na takie luki w rozumowaniu tegoż Sądu, które pozwoliłyby na podważenie jego rozstrzygnięcia.
W swej argumentacji obrońca przedstawił bowiem swój, odmienny punkt widzenia na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę przeprowadzonych dowodów - opierając się właściwie wyłącznie na wyjaśnieniach oskarżonejM.i równocześnie kwestionując wiarygodność dowodów, na których oparł się Sąd I instancji. Tymczasem podniesiony w apelacji zarzut, dotyczący niewłaściwej oceny materiału dowodowego – aby był skuteczny – nie może być skonstruowany na zasadzie stwierdzenia, iż sądmeritipopełnił błąd, ponieważ dał wiarę określonemu dowodowi (lub jej nie dał), podczas gdy zdaniem skarżącego tenże dowód jest niewiarygodny (lub wiarygodny). Nie sposób natomiast oprzeć się wrażeniu, iż zarzuty podnoszone w apelacji obrońcy zbudowane były na takiej właśnie zasadzie.
Trzeba przypomnieć, iż to sąd I instancji jest organem właściwym do rozstrzygania sprawy i do oceny dowodów. Zgodnie zart. 7 kpkkształtuje on przy tym swoje swe przekonanie co do sprawy na zasadzie swobodnej oceny wszystkich przeprowadzonych dowodów. Co przy tym ważne – ocena swobodna nie jest przy tym równoznaczna z oceną dowolną, jako że musi ona zostać przeprowadzona z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Co więcej – przeprowadzając ocenę materiału dowodowego sąd jest z urzędu zobowiązany do tego, aby badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyśćoskarżonego(art. 4 kpk).
Tymczasem oskarżony, ani jego obrońca – prowadząc polemikę z ustaleniamii wnioskami sądu I instancji – nie muszą kierować się powyższą zasadą obiektywizmu. Mogą bowiem całkowicie pomijać, bagatelizować, czy też spychać na dalszy plan te dowody, które są niewygodne punktu widzenia realizacji linii obrony oraz równocześnie podkreślać i nadawać szczególne znaczenie tym, które są z tego punktu widzenia wygodne. I taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.
Tak jak wyżej stwierdzono – podniesiony przez obrońcę zarzut rzekomego naruszenia przez Sąd Okręgowy zasady rozstrzygania istniejących wątpliwości na korzyść oskarżonej ma typowo polemiczny charakter. Sąd

    meritiw uzasadnieniu swego wyroku przeprowadził wnikliwą i szczegółową ocenę wiarygodności wyjaśnień składanych przez oskarżonąD. M., a także zeznań przesłuchanych świadków, w tym przede wszystkim świadkaW. C., które stanowiły zasadniczą podstawę do poczynienia ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W uzasadnieniu wyjaśniono w przekonywujący sposób dlaczego dano wiarę poszczególnym stwierdzeniom w/wym. osób, a odrzucono wiarygodność innych. Sąd Apelacyjny przy tym w pełni podziela argumentację Sądu I instancji w zakresie oceny dowodów, dlatego szczegółowe powtarzanie tych samych rozważań uznać należy za zbędne. Wskazać jedynie trzeba, iż oskarżonaM.była w toku niniejszego postępowania przesłuchiwana wielokrotnie i za każdym razem modyfikowała nieco swoją linię obrony. W trakcie pierwszego przesłuchania (w dniu 24 kwietnia 2013 r.) stwierdziła jedynie, że w trakcie wspólnego spożywania alkoholu z pokrzywdzonym i z innymi osobami –R. J.się do niej wulgarnie odnosił. Nic jednak nie mówiła wówczas na temat tego, aby miał ją wówczas fizycznie zaatakować. Wyjaśniła natomiast, że pod wpływem alkoholu

    „urwał jej się film”i nie pamięta jak wyciągnęła nóż z torebki i zadała uderzeniaR. J.. Nie wiedziała co ją skłoniło do podjęcia takiego działania i spekulowała jedynie, że być może był to strach i obawa, że konkubent może ją pobić, ponieważ w przeszłości takie sytuacje z jego strony sie zdarzały. Wyjaśniła, że

    „jak we mgle”pamięta, że uderzyła go nożem raz, a nie wie, czy zadała mu jeszcze inne uderzenia. Co za tym idzie – w tych wyjaśnieniachD. M.nie pojawiają się żadne elementy, które wskazywałyby na jej działanie w warunkach obrony koniecznej. Dopiero w trakcie jej drugiego przesłuchania (w dniu 25 kwietnia 2013 r.) w jej wyjaśnieniach pojawiły się elementy rzekomego użycia wobec niej przemocy przezR. J., który miał jakoby wykręcić jej ręce do tyłu, zagrozić uduszeniem. Później miał ją rzekomo popchnąć brzuchem, w następstwie czego miała się ona przewrócić, po czymR. J.miał jej usiąść kolanem na brzuchu. I właśnie wtedy, w trakcie takiej szarpaniny oskarżona miała wziąć nóż – finkę z torebki, która też znalazła się na ziemi. Nie wiedziała jednak rzekomo co później z tym nożem zrobiła. W trakcie przesłuchania podczas posiedzenia w przedmiocie tymczasowego aresztowania oskarżona stwierdziła jedynie, że się broniła i nie wie jak doszło do tego, co się ostatecznie stało. Na rozprawie przed Sądem I instancji (w dniu 13 lutego 2014 r.) wyjaśniła natomiast, żeR. J.zepchnął ją na ziemię, przydusił ją klatką piersiową, a ręką dusił ją za szyję. Co się zaś stało dalej – tego już nie pamiętała. Stwierdziła także, że nie pamięta, aby wyjęła nóż z torebki. Widać więc wyraźnie, że im więcej czasu upływało od przedmiotowych wydarzeń, tym więcej okoliczności korzystnych ze swojego punktu widzenia oskarżona sobie rzekomo przypomniała, usuwając równocześnie ze swojej pamięci to co mówiła wcześniej, a co było niekorzystne z jej punktu widzenia. W tej sytuacji Sąd Okręgowy w pełni zasadnie uznał jej wyjaśnienia co do zasady za niewiarygodne, jako że najwyraźniej służyły one realizacji linii obrony oskarżonej – nieudolnie dostosowywanej do jej aktualnej sytuacji procesowej i do dowodów, które stopniowo, w miarę trwania postępowania poznawała. Należy przy tym pamiętać, iż Sąd I instancji musiał przy tym zestawić niekonsekwentne wyjaśnianiaD. M.z pozostałym materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami świadków, którzy razem z nią uczestniczyli w spotkaniu towarzyskim poprzedzającym przedmiotowe wydarzenia opisali zachowanie jej samej orazR. J.w trakcie tegoż spotkania w sposób całkowicie odmienny niż oskarżona. Jak wyżej stwierdzono – kluczowe znaczenie mają tutaj zeznania świadkaW. C., który został tam do końca i był bezpośrednim świadkiem przedmiotowej sytuacji, w trakcie której doszło do zadania pokrzywdzonemu przez oskarżonąM.ciosów nożem. I to właśnie jego zeznania stały się zasadniczą podstawą do poczynienia kluczowych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Zarówno oskarżona, jak i jej obrońca próbowali podważyć wiarygodność świadkaW. C.ale próby te uznać należy za bezskuteczne. Sąd Okręgowy słusznie bowiem zwrócił uwagę na konsekwencję w jego zeznaniach w trakcie kolejnych przesłuchań oraz eksperymentu procesowego. Zeznania jego znajdowały również potwierdzenie w zeznaniach innych świadków (odnośnie tego, co działo się wcześniej), a także w opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej – co do charakteru i możliwego mechanizmu powstania obrażeń stwierdzonych na ciele pokrzywdzonego. Nie przedstawiono natomiast żadnych argumentów, które mogłyby faktycznie podważyć jego wiarygodność. Jego ewentualna uprzednia karalność (wiele lat temu), na którą powoływała się oskarżona nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia. Tak samo stwierdzić należy w odniesieniu do jej stwierdzeń, jakoby świadekW. C.miał zeznawać na jej niekorzyść celowo, na skutek odczuwanej do niej niechęci. Musiałoby to bowiem oznaczać, że od samego początku, jeszcze na miejscu zdarzenia musiałby on sobie opracować koncepcję fałszywego pomówienia oskarżonej (ze wszystkimi szczegółami, powtarzanymi później konsekwentnie w trakcie kolejnych przesłuchań) – tylko w celu jej pogrążenia. Przy tym istotne, że musiałby to uczynić nie zważając na wpływ alkoholu oraz oczywistych emocji związanej z gwałtowną i niespodziewaną śmiercią kolegi, do której doszło w jego obecności. Co więcej – jak wynika z zeznańJ. W.(będącego osobą całkowicie postronną) – pierwsze słowaW. C., skierowane do oskarżonej po tym, jak wrócił na to podwórko razem z tymże świadkiem to był krzyk: „

    co ty zrobiłaś, zabiłaś go!”. Co za tym idzie – już w tym momencie świadekC.nie miał wątpliwości odnośnie tego, co tam zaszło. Faktem jest przy tym, że świadekW.zeznał również, że po ich wejściu na podwórko oskarżona krzyczała

    „chciał mnie zabić, broniłam się!”(co teoretycznie mogłoby wskazywać na jej działanie obronie koniecznej i na co powoływał się w swej apelacji obrońca). Tutaj jednak stwierdzić należy, iż nawet jeśli oskarżona faktycznie tak krzyczała, to nie oznacza wcale, że rzeczywiście tak było. Wręcz przeciwnie – sytuacja opisana przezJ. W.jest kolejnym elementem przemawiającym przeciwko wiarygodności oskarżonej. Jak bowiem wyżej stwierdzono – w trakcie przesłuchania przeprowadzonego nazajutrz po zdarzeniu – oskarżona nawet słowem nie wspomniała o tym, że konkubent miałby ją wtedy zaatakować. Natomiast tego, że miałaby ona zadać pokrzywdzonemu kilka silnych ciosów nożem w okolice istotne dla jego życia z obawy przed jego potencjalną agresją w przyszłości nie sposób nawet rozważać poważnie w kategoriach instytucji prawa karnego, jaką jest obrona konieczna.
Zachowanie oskarżonej zastane i opisane przez świadkaJ. W.było najwyraźniej elementem desperackiej i podjętej przez oskarżoną „na gorąco” próby zracjonalizowania jej czynu wobecR. J.– w sposób, który pozwoliłby jej na uniknięcie odpowiedzialności karnej. W tym kontekście należy mieć na uwadze, iż w tym samym czasie – najwyraźniej w tym samym celu – oskarżona wyrzuciła narzędzie zbrodni na teren sąsiedniej posesji (czego nie umiała wytłumaczyć w swoich wyjaśnieniach).
Generalnie stwierdzić należy, iż rozpaczliwe wręcz dążenie do uniknięcia poważnych konsekwencji swego czynu jest tym, co wybija się na pierwszy plan z każdej niemalże wypowiedzi oskarżonej – niezależnie od tego, czy jest to wypowiedź ustna na rozprawie, czy też pisemna, złożona do akt sprawy. Przejawem tego jest choćby jej twierdzenie, że nie pamięta rzekomo tego co się tam stało, a jeśli zadała cios nożem, to na pewno tego nie chciała.
Obawa oskarżonej przed perspektywą odbycia kilkunastoletniej kary pozbawienia wolności – w pełni zrozumiała w przypadku każdego człowieka – nie może mieć jednak żadnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Reasumując – Sąd Okręgowy w pełni zasadnie odrzucił wiarygodność wyjaśnieńD. M.w zakresie jej rzekomego działania w warunkach obrony koniecznej, co skutkowało brakiem ustalenia, że w takich warunkach ona działała. Obrońca ma oczywiście prawo przedstawiać w apelacji własną, odmienną perspektywę oceny materiału dowodowego, ale dopóki nie podważy ona oceny przeprowadzonej przez Sąd I instancji – pozostaje bezskuteczna. W takiej zaś sytuacji oczywiste jest, że nie mogły tu znaleźć zastosowania przepisyart. 25 § 1 lub 2 kk.
Wobec uznania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy za prawidłowe uznać również należy, że w pełni zasadne było uznanie, iż oskarżonaD. M.dopuściła się przestępstwa zabójstwa i zakwalifikowanie jej czynu zart. 148 § 1 kk. Rozważania Sądumeritiw tym zakresie są w pełni trafne i prawidłowe, w związku z tym powtarzanie ich uznać należy za bezcelowe.
Jako nieuzasadniony uznać należy również zarzut obrońcy dotyczący kary wymierzonej oskarżonej, która miałaby być jakoby rażąco niewspółmiernie surowa. Zarzut ten należy rozpatrzyć razem z zarzutem podniesionym w apelacji prokuratora, który również podniósł kwestię rażącej niewspółmierności kary, ale w całkowicie przeciwnym kierunku, tzn. twierdząc, iż była ona rażąco niewspółmiernie łagodna.
Na wstępie rozważań w tym zakresie trzeba podkreślić, iż do tego, aby zarzut apelacyjny dotyczący wymierzonej kary mógł być uznany za uzasadniony konieczne jest wykazanie, że kara ta była nie tylko po prostu niewspółmierna, ale właśnie niewspółmiernarażąco. Należy tu podzielić pogląd, iż rażąca niewspółmierność kary w rozumieniuart. 438 pkt 4 kpkto kara, która jest niewspółmierna w stopniu nie dającym się zaakceptować, że niewspółmierność rażąca to znaczna, „bijąca w oczy” różnica między karą wymierzoną, a karą sprawied1iwie zasłużoną (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 maja 2003r. w sprawie II AKa 163/03). Tyle tylko, że charakterystyka kary rażąco niewspółmiernej, zawarta w tym wyroku nie ma żadnego zastosowania w odniesieniu do kary wymierzonej oskarżonejD. M.. Trzeba tu przypomnieć, że czyn, który jej przypisano zagrożony był karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat (czyli do 15 lat), karą 25 lat pozbawienia wolności, albo karą dożywotniego pozbawienia wolności. Co za tym idzie – w tych granicach ustawowego zagrożenia nie sposób uznać, że wymierzonaD. M.kara 15 lat pozbawienia wolności byłarażąconiewspółmiernie łagodna lub surowa.
Należy przy tym stwierdzić, iż obydwie skarżące strony w swych apelacjach najwyraźniej brały pod uwagę okoliczności mające wpływ na wymiar kary wyłącznie w kierunku, w którym zmierzały ich apelacje.
Jeśli chodzi o zarzut podniesiony przez obrońcę, dotyczący rażąco niewspółmiernej surowości, to stwierdzić należy, iż argumentacja podniesiona w apelacji w żaden sposób nie podważa argumentacji Sądumeritiw zakresie wymiaru kary, podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy miał na uwadze niekaralność oskarżonej na którą powoływał się obrońca. Brał również pod uwagę treść opinii sądowo - psychiatrycznej dotyczącej oskarżonej i stwierdzoną u niej ograniczoną stopniu lekkim zdolność do rozumienia znaczenia swego czynu i możność pokierowania swoim postępowaniem. W odróżnieniu do obrońcy wziął jednak pod uwagę również liczne okoliczności obciążające, w tym przede wszystkim bardzo wysoki stopień społecznej szkodliwości czynu oskarżonej spowodowany jego skutkami, oraz okolicznościami, w jakich został on popełniony. W konkluzji Sądmeritisłusznie uznał, że kara wymierzona oskarżonej nie mogła być łagodniejsza niż 15 lat pozbawienia wolności.
Z drugiej strony – jak wyżej wspomniano – prokurator w swojej apelacji popadł w przeciwną skrajność, wybijając na pierwszy plan okoliczności obciążające, a pomijając niektóre istotne okoliczności łagodzące. Wśród tych ostatnich prokurator wskazał, iż Sąd Okręgowy powołał się jedynie na uprzednią niekaralność oskarżonej. Pominął natomiast całkowitym milczeniem fakt działaniaD. M.w warunkach ograniczonej w stopniu lekkim zdolności do rozumienia znaczenia jej czynu i możności pokierowania swoim postępowaniem (co w pewnym stopniu ograniczało stopień jej winy). Prokurator podkreślał również wagę okoliczności, jaką było popełnienie przez oskarżoną przedmiotowego czynu z zamiarem bezpośrednim. Pominął jednak fakt, iż był to zamiar o charakterze gwałtownym, powzięty bez wcześniejszej premedytacji i planowania takiego działania. Tymczasem w sposób oczywisty ładunek społecznej szkodliwości czynu byłby w taki przypadku o wiele wyższy. Prokurator nie wziął również pod uwagę wieku oskarżonej, który w zestawieniu z wymierzoną jej karą powoduje, iż (w razie jej odbycia w całości) – opuszczając zakład karny –D. M.będzie miała ponad 70 lat. Co za tym idzie – kara wymierzona przez Sąd Okręgowy daje jej jakąkolwiek perspektywę powrotu do społeczeństwa (a tym samym motywację do resocjalizacji). Natomiast wymierzenie oskarżonej kary 25 lat pozbawienia wolności (wnioskowanej przez prokuratora) mogłoby być praktycznie równoznaczne z karą dożywotniego jej pozbawienia.
Rozważając zarzut prokuratora należy mieć na uwadze również i to, że kara 25 lat pozbawienia wolności (obok kary dożywotniego pozbawienia wolności) ma szczególny charakter i pełni rolę bardziej eliminacyjną niż resocjalizacyjną. Tymczasem Sąd Apelacyjny wyraża stanowisko, iż w stosunku doD. M.nie ma potrzeby eliminowania jej ze społeczeństwa na okres przekraczający wymiar orzeczonej wobec niej kary (zwłaszcza przy uwzględnieniu podniesionego wyżej czynnika jej wieku).
Reasumując – Sąd Apelacyjny uznał, że kara 15 lat pozbawienia wolności, którą wymierzył oskarżonej Sąd I instancji jest odpowiednia, a tym samym nie jest ani rażąco niewspółmiernie surowa, ani łagodna.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 437 § 1 kpkSąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną.
W sprawie niniejszej oskarżonaD. M.korzystała z pomocy obrońcy z urzędu. Koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone, wobec czego Sąd odwoławczy, na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze(Dz. U. Nr 25, poz. 187 ze zm.) zasądził z tego tytułu od Skarbu Państwa na rzecz adwokataT. K.kwotę 890,11 złotych tytułem wynagrodzenia za udzieloną oskarżonej z urzędu obronę w postępowaniu odwoławczym (wraz z kosztami dojazdu).
W przedmiocie kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 624 § 1 kpki zwolnił oskarżonąD. M.od obowiązku ich uiszczania - mając na uwadze jej trudną sytuację finansową oraz fakt wymierzenia jej długoterminowej kary pozbawienia wolności.