Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 344/14
Data wyroku: 2015-01-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Stanisław Rączkowski, do Piotr Kaczmarek, Wojciech Kociubiński
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Wolności
Podstawa prawna: art. 253 kk

Sygnatura akt II AKa 344/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący:SSA Wojciech Kociubiński
Sędziowie:SSA Stanisław Rączkowski
SSO del. do SA Piotr Kaczmarek (spr.)
Protokolant:Iwona Łaptus
przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Urszuli Piwowarczyk-Strugały
po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r.
sprawyS. W. (1)oskarżonego zart. 189a § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.;art. 197 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,
W. P. (1)oskarżonego zart. 189a § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.;art. 197 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,
A. C. (1)oskarżonego zart. 189a § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.;art. 197 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,
W. A. (1)oskarżonego zart. 189a § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.,
A. K. (1)oskarżonego zart. 189a § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.,
z powodu apelacji wniesionych przez wszystkich oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 25 czerwca 2014 roku, sygn. akt III K 48/12
I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonychS. W. (1),W. P. (1),A. C. (1),W. A. (1)iA. K. (1)przekazuje Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania;
II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.Ł. K., adw.P. C.i adw.M. K.po 1033,20 zł, w tym należny podatek od towarów i usług, tytułem obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym oskarżonychW. A. (1),A. K. (1)iW. P. (1), nadto zasądza na rzecz adw.Ł. K.184,80 zł, adw.M. K.364,40 zł tytułem zwrotu niezbędnych wydatków.

UZASADNIENIE
S. W. (1),W. P. (1),A. C. (1),W. A. (1),A. K. (1)zostali oskarżeni o to, że:

I
w okresie od 10 kwietnia 1999 r. do 24 kwietnia 1999 r. wC.iZ.działając wspólnie i w porozumieniu oraz zP. Z. (1)oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dopuścili się handlu ludźmi w ten sposób, że po uprzednim wprowadzeniuM. S. (1)orazA. K. (2)/obecnieJ./ przezP. Z. (1)w błąd co do celu ich podróży i charakteru pracy poprzez zapewnienie, że zostaną zatrudnione w charakterze kelnerek – barmanek w barze wZ., a następnie przywiezieniu ich przezS. W. (1),P. Z. (1)iW. A. (1)w godzinach późnonocnych dnia 19 kwietnia 1999 r. doZ.gdzieP. Z. (1)odebrał odA. C. (1)iW. P. (1)pieniądze w kwocie po 4.000 marek niemieckich za każdą z pokrzywdzonych, a następnie podwiezieniu i zakwaterowaniu pokrzywdzonych w hotelu robotniczym przyulicy (...), gdzie zostały pozbawione wolności i przekazane pod dozórA. K. (1)skąd po uprzednim uzyskaniu podrobionego wpisu w dowodzie osobistymM. S. (1)o jej zameldowaniu wZ., w dniu 24 kwietnia 1999 r. wG.zostały przekazane nieustalonym osobom narodowości tureckiej w celu uprawiania prostytucji,

tj. o czyn zart. 189a § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk
a nadtoS. W. (1),W. P. (1)iA. C. (1)o to, że:

II
w okresie od 20 kwietnia 1999 r. do 24 kwietnia 1999 r. wZ.działając w warunkach czynu ciągłego z góry powziętym zamiarem oraz wspólnie i w porozumieniu oraz z innymi co najmniej dwoma nieustalonymi mężczyznami w obecności osób trzecich, po uprzednim użyciu przemocy polegającej na przytrzymywaniu rąkM. S. (1)oraz uderzaniu jej po twarzy a także informowaniu jej o charakterze jej przyszłej pracy w domu publicznym wielokrotnie doprowadzili ją do odbycia stosunków płciowych,

tj. o czyn zart. 197 § 3 kkw zw. zart. 12 kk

III
w okresie od 20 kwietnia 1999 r. do 24 kwietnia 1999 r. wZ.działając w warunkach czynu ciągłego z góry powziętym zamiarem oraz wspólnie i w porozumieniu oraz z innymi co najmniej dwoma nieustalonymi mężczyznami w obecności osób trzecich, po uprzednim użyciu przemocy polegającej na przytrzymywaniu rąkA. K. (2)/ obecnieJ./ oraz uderzaniu jej po twarzy a także informowaniu jej o charakterze jej przyszłej pracy w domu publicznym wielokrotnie doprowadzili ją do odbycia stosunków płciowych,

tj. o czyn zart. 197 § 3 kkw zw. zart. 12 kk.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze z dnia 25 czerwca 2014 r. (sygn.akt III K 48/12) rozstrzygnął następująco:

I
uznałS. W. (1),W. P. (1),A. C. (1),W. A. (1)iA. K. (1)za winnych popełnienia czynu opisanego w punkcie I części wstępnej wyroku z tym, że przyjął, że wZ.grożono także pokrzywdzonym pozbawieniem życia osobom im najbliższym, tj. przestępstwa zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki za to na podstawieart. 11 § 3 kkiart. 253 § 1 kkwymierzył:

-S. W. (1)karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności;
-W. P. (1),A. C. (1)iW. A. (1)karę po 3 (trzy) lata pozbawienia wolności;
-A. K. (1)przy zastosowaniuart. 60 § 3 i § 6 pkt 1 kkkarę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kkwykonanie kary pozbawienia wolności zawiesiłA. K. (1)warunkowo na okres 3 (trzech) lat;

III
na podstawieart. 63 § 1 kkna poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczyłW. P. (1)okres tymczasowego aresztowania od dnia 21 września 1999 r. do dnia 16 marca 2000 r.

IV
uniewinniłS. W. (1),W. P. (1)iA. C. (1)od czynów opisanych w punkcie II i III części wstępnej wyroku;

V
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.Ł. K., adw.M. K.oraz adw.P. C.koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie po 3.600 zł. i dalsze 828 zł. /tytułem podatku VAT/;

VI
na podstawieart. 627 kpkiart. 633 kpkzasądził na rzecz Skarbu Państwa odS. W. (1)iA. C. (1)koszty postępowania w części związanej ze sprawą każdego z nich, w tym opłaty po 400 (czterysta) złotych, na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił w całościW. P. (1),A. K. (1)iW. A. (1)od zapłaty kosztów sądowych.

Apelację od tego wyroku wnieśli wszyscy oskarżeni poprzez swoich obrońców.
Obrońca oskarżonegoS. W. (1)zaskarżył powyższy wyrok w pkt. I sentencji orzeczenia tj. w zakresie uznania sprawstwa, winy i kary za czyn zart. 253 § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k,. w zw. zart. 11 § 2 k.k.
Wyrokowi temu zarzucił:

I
rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie prawa procesowego, a mianowicieart. 607e § 1 kpkiart. 17 § 1 pkt. 11 kpkpolegające na skazaniuS. W. (1)za czyn zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkpomimo istnienia negatywnej przesłanki procesowej wyłączającej ściganie, gdyż przestępstwa te nie stanowiły podstawy przekazania skazanego do Polski na mocy europejskiego nakazu aresztowania, ani też nie dotyczyło ich zrzeczenie się przez oskarżonego zasady specjalności, określonej wart. 607e § 1 kpk.

II
rażącą obrazę przepisu prawa procesowegoart. 2 § 2 kpk, 391. 1kpkiart. 167 § 1 kpkpolegającą na zaniechaniu przeprowadzenia bezpośredniego dowodu z zeznań świadka – pokrzywdzonejA. J. (1)zd.K., zawnioskowanego przez oskarżyciela publicznego oraz obronę, mimo rzeczywistej możliwości przeprowadzenia tego niezwykle istotnego dowodu, a przez to doprowadzając do niedopuszczalnego poprzestania jedynie na odczytaniu zeznań tego świadka, skutkiem czego ten niespornie kluczowy w sprawie dowód, szczególnie w świetle różnic relacji oskarżonych a także drugiej z pokrzywdzonych i współoskarżonegoK.pozbawiono możliwości należytej i dogłębnej weryfikacji i oceny wiarygodności jego, a jednocześnie dowodów pozostałych, ujawnionych w sprawie na których oparto ustalenia faktyczne będące podstawą wyrokowania,

III
rażący błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający istotny wpływ na jego treść polegający na zasadniczo chybionym, uznaniu, iż zestawienie i łączna ocena relacji współoskarżonego, korzystającego z dobrodziejstwaart. 60 § 3 kk–A. K. (1)oraz obu pokrzywdzonych, w tym jednej pozbawionej możliwości bezpośredniego przesłuchania przed Sądem, daje dostateczną podstawę do poczynienia prawdziwych ustaleń faktycznych w sprawie i uznania za udowodnione, iż oskarżonyS. W. (1)niewątpliwie dopuścił się czynu o znamionach określonych wart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kki opisanych w sentencji wyroku, w sytuacji gdy obiektywna ocena owych dowodów do wniosków takich prowadzić nie może, zwłaszcza wobec niewątpliwych istotnych rozbieżności w relacjach z tych dowodów wynikających, zarówno co do przebiegu zdarzeń, zachowań osób, jak i nawet zaistniałych zdarzeń zart. 197 § 3 kk.

Stawiając powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o
- w przypadku uwzględnienia zarzutu w pkt. I o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania karnego,
- w pozostałych przypadkach o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Obrończyni oskarżonegoW. P. (1)zaskarżyła wyrok w części tj. pkt. I i III na korzyść tego oskarżonego.
Orzeczeniu temu zarzuciła:

1
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a to:

a
zasady bezpośredniości w zw. zart. 391 § 1 kpk, poprzez nie podjęcie wszystkich wystarczających działań, zmierzających do przesłuchania świadkaA. K. (2)(obecnieJ.) i poprzestanie na odczytaniu protokołów zawierających treść jej zeznań mimo, że dowód z relacji tego świadka miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem stanowił podstawę do przypisania oskarżonemuW. P. (1)sprawstwa w zakresie czynu zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, a zatem istniała potrzeba bezpośredniego jego przesłuchania przed Sądem,

b
art. 4 kpkorazart. 7 kpkpoprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i nierozważnie wszystkich okoliczności sprawy, a szczególnie tych, które winny przemawiać na korzyść oskarżonegoW. P. (1), co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że oskarżonyW. P. (1), wspólnie i w porozumieniu zS. W. (1),A. C. (1),W. A. (1)orazA. K. (1)dopuścił się czynu zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkmimo, że prawidłowa ocena uznanych za wiarygodne wyjaśnień oskarżonegoA. K. (1)oraz zeznań pokrzywdzonychM. S. (1)orazA. K. (2)(obecnieJ.) prowadzi do wniosku, że zeznania pokrzywdzonych co do udziałuW. P. (1)w transakcji sprzedaży, podobnie jak w zakresie przestępstwa zgwałcenia, uznać należy za niewiarygodne, bowiem jak wskazał oskarżonyA. K. (1)W. P. (1)nie miał nic wspólnego ze sprzedażą pokrzywdzonych oraz ich przetrzymywaniem, a co za tym idzie decyzja o uznaniu go winnym zarzuconego mu w akcie oskarżenia czynu, jawi się jako wadliwa,

2
błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia, będący skutkiem przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, w tym m.in. lekceważenia dowodów przemawiających na korzyść oskarżonegoW. P. (1), dania wiary dowodom nieprzekonującym oraz oparcia się na faktach w istocie nie udowodnionych, a także sprzecznym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego rozumowaniem, który to błąd skutkował przypisaniem oskarżonemuW. P. (1)popełnienie przestępstw zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk.

Podnosząc powyższe zarzuty obrończyni wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonegoW. P. (1)od przypisanego mu czynu zart. 253 § 1 kkiart. 189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk.
Obrońca oskarżonegoA. C. (1)zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 7 kpkprzez dowolną ocenę materiału dowodowego dokonaną sprzecznie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego polegającą na:
a) uznaniu za niewiarygodne zeznań pokrzywdzonych tylko w zakresie, w którym ich zeznania sprzeczne są z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, z których wynika, że pokrzywdzone ewidentnie kłamały, zaś w pozostałym zakresie obdarzenie ich wiarygodnością pomimo, że z zeznań świadków, a także samej pokrzywdzonejM. S. (1)złożonych na rozprawie z dnia 29.01.2013 r. wynika, że świadomie składała w sprawie fałszywe zeznania obciążające oskarżonych, a wcześniej była karana za przestępstwo składania fałszywych zeznań,
b) uznaniu za niewiarygodne zeznań świadków w zakresie w jakim są sprzeczne z zeznaniami pokrzywdzonychM. S. (1)iA. J. (1)w zasadzie tylko dlatego, że pozostają w sprzeczności z zeznaniami pokrzywdzonych w zakresie dotyczącym przestępstwa handlu ludźmi, które Sąd uznał za wiarygodne,
c) uznaniu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonych i wyjaśnień oskarżonegoA. K. (1)co do przestępstwa handlu ludźmi pomimo, iż zeznania pokrzywdzonych wyjaśnienia oskarżonegoA. K. (1)są rozbieżne, a wprost sprzeczne co do udziału oskarżonegoA. C. (1)w przekraczaniu granicy przez pokrzywdzone,
2. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, mianowicieart. 5 § 2 kpkprzez niewłaściwe zastosowanie przedmiotowego przepisu do oceny wiarygodności zeznań pokrzywdzonych przez przyjęcie, iż istnienie dowodów sprzecznych z zeznaniami pokrzywdzonych powoduje wątpliwości co do wiarygodności pokrzywdzonych w zakresie przestępstw gwałtów, a rozstrzygnięcie tych wątpliwości na korzyść oskarżonych skutkowało zdaniem Sądu uniewinnieniem, w sytuacji gdy przepis ten winien mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy mimo prowadzonego postępowania dowodowego nie udało się wyjaśnić okoliczności,
3. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art.,. 391§ 1 kpkpoprzez odczytanie protokołu zeznań złożonych przezA. J. (1)z uwagi na to, iż świadek przebywa za granicą, w sytuacji gdy dyspozycja tego przepisu ma charakter wyjątkowy, a Sąd I instancji nie podjął wystarczających działań mających skutkować przesłuchaniem przedmiotowego świadka w drodze wideokonferencji, pomimo posiadania wszelkich możliwości w tym zakresie, tylko dlatego, że świadek nie stawił się na wideokonferencji.
Stawiając powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie I przez uniewinnienie oskarżonegoA. C. (1).
Obrońca oskarżonegoW. A. (1)zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I
naruszenie przepisów postępowania tj.art. 391 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.mających wpływ na treść wydanego orzeczenia poprzez odstąpienie od zasady bezpośredniości wyrażającej się w uznaniu za ujawnione zeznań składanych przezA. J. (1)w toku postępowania przygotowawczego i przydania im waloru wiarygodności nieweryfikując jej zeznań, istotnych dla przypisania winy oskarżonym, w toku postępowania przed Sądem I instancji,

II
błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę wydanego orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zachowanie oskarżonegoW. A. (1)wypełniło znamiona czynu zabronionego unormowanego wart. 253 § 1 k.k.i art., 189§ 1 k.k.w zw.zart. 11 § 2 k.k.podczas gdy ustalenia takiego nie można dokonać w oparciu o zebrany materiał dowodowy, również z tego względu, że rysopis podany przez pokrzywdzoną nie jest tożsamy z wyglądemW. A. (1).

Obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienieW. A. (1)od popełnienia czynu zart. 253 § 1 k.k.iart. 189 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonegoA. K. (1)zaskarżył wyrok w części w punkcie
II.
Wyrokowi temu zarzucił rażącą niewspółmierność kary polegającą na orzeczeniu wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem na okres lat trzech, podczas gdy postawa oskarżonego, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa wskazują jednoznacznie, iż wystarczający dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary będzie dwuletni okres próby, który jednocześnie zapobieży powrotowiA. K. (1)do przestępstwa.
Obrońca oskarżonego wniósł o zmianę wyroku w punkcie II poprzez warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności orzeczonej względem oskarżonego w punkcie I wyroku na okres 2 lat.

Sąd zważył co następuje:
Apelacja obrońców oskarżonychW. A.,A. C.,W. P.,S. W.zasługiwały co do zasady na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty (dotyczących ich argumentacji) były trafne. Analiza apelacji obrońców tych oskarżonych wskazuje, że wspólny jest dla nich zarzut naruszeniaart. 391 § 1 kpkpoprzez zaniechanie bezpośredniego przesłuchania świadkaA. J. (1)(poprzednioK.) i poprzestanie na odczytaniu zeznań tego świadka z postępowania przygotowawczego oraz innego postępowania sądowego. Z zarzutem naruszeniaart. 391 § 1 kpkwiążą się dalsze zarzuty, a to naruszeniaart. 2 § 2, 4, 7 i 167 kpkoraz błędu w ustaleniach faktycznych. Dostrzegając, że wyrażone poprzez zarzut naruszenia prawa procesowego tj.art. 391 § 1 kpkstanowisko oskarżonych i ich obrońców jest w pewnym sensie „nielojalne” procesowo, biorąc pod uwagę ich stanowisko (polegające na zgodnym wniosku o uznanie za ujawnione bez odczytywania zeznań świadkaA. J. (1)) wyrażone na rozprawie 17 czerwca 2014 r. (k. 2799 verte), po tym jak Sąd meriti ujawnił informację policji co do doręczenia wezwania dla świadka oraz informację strony niemieckiej co do przesłuchania świadka w drodze tzw. wideokonferencji , uznać jednak należało iż in concreto doszło do naruszeniaart. 391 § 1 kpk, które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku (k. 2825-2826) nie pozostawia wątpliwości co do teg,o, że zeznania pokrzywdzonejA. J. (1), podobnie jak zeznaniaM. S. (1)były zasadniczą podstawą dowodową do przypisania oskarżonym w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku sprawstwa przestępstwa zart. 253 § 1 kki189 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk,.Dowodom tym dano wiarę, odmawiając wartości dowodowej – co do zasady wyjaśnieniom oskarżonym – za wyjątkiem wyjaśnieńA. K.. Jednocześnie Sąd meriti zeznaniom pokrzywdzonych odmówił wiary (k. 2827-2828) w zakresie postawionych oskarżonymS. W.,W. P.iA. C.zarzutów dokonania przestępstw zart. 197 § 3 kkw zw. zart. 12 kk, wskazując w tym zakresie na treść zeznań w postępowaniu sądowym złożonych przezM. S., która nie podtrzymała zeznań w zakresie tych zarzutów, zaś co doA. J., oprócz wskazania na rozbieżność w relacji w stosunku do zeznańM. S., treść zeznań pracowników hotelu, na niemożność bezpośredniego zapoznania się z tym dowodem z uwagi na pobyt tego świadka za granicą i odmowę udziału świadka w przesłuchaniu w drodze tzw. wideokonferencji. Taka sytuacja procesowa winna skłonić do szczególnie ostrożnego stosowania instytucji zart. 391 § 1 kpk, albowiem zaniechanie przesłuchania świadka, szczególnie pokrzywdzonego, dostarczającego z reguły najobszerniejszego materiału dowodowego, stanowi odejście od zasady bezpośredniości, może także prowadzić do utrudnienia wykonywania prawa do obrony. Przepisart. 391 § 1 kpkdopuszcza odczytanie zeznań świadka jeżeli w dacie rozprawy przebywa on za granicą, o ile jego pobyt za granicą jest stały, względnie dłużej trwający. Sąd Apelacyjny podziela wyrażany w orzecznictwie i literaturze pogląd, że w sytuacji gdy zeznania świadka są szczególnie doniosłe, zwłaszcza mają istotne znaczenie dla ustalenia sprawstwa, fakt pobytu świadka za granicą nie powinien automatycznie prowadzić do odczytania zeznań bez stwierdzenia, że rzeczywiście zachodzą nie dające się usunąć przeszkody w dochowaniu zasady bezpośredniości (por. R. A. Stefański (w:) Z. Gostyński (red.):Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Warszawa 2004, t. II, s. 719-720; T. Grzegorczyk:Kodeks postępowania karnegoorazustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 831-832; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek:Kodeks postępowania karnego, t. II, Warszawa 2004, s. 422-423 oraz powołane tam orzecznictwo), Jednocześnie podkreślić należy że treśćart. 391 § 1 kpknie wyklucza jego zastosowania także w takich sytuacjach kiedy odczytanie zeznań świadka miałoby dotyczyć świadka o kluczowym znaczeniu dla odpowiedzialności karnej oskarżonego (jak in concreto) , o ile doprowadzenie do bezpośredniego przesłuchania świadka (na rozprawie lub w drodze pomocy prawnej) byłoby niemożliwe bądź połączone z trudnymi do przezwyciężenia przeszkodami, przy czym ocena realności możliwości pełnej realizacji zasady bezpośredniości musi być każdorazowo dokonywana na tle realiów danej sprawy. Okolicznością nie budzącą wątpliwości jest to, że świadekA. J.od długiego czasu (praktycznie od zdarzeń będących przedmiotem zarzutu) ma stałe miejsce zamieszkania za granicą (na terenie Niemiec) pod znanym adresem (m.in. k. 2716, 2903, 2919-2920). Ustalenie miejsca stałego pobytu świadka za granicą stało się podstawą do podjęcia przez Sąd meriti próby przesłuchania świadka w trybieart. 177 § 1 a kpktj. tzw. wideokonferencji. Uzyskane informacje od strony niemieckiej (k. 2754 – 2755 , tłumaczenie k. 2757-2759 ) co do przyczyn nie dojścia do przesłuchania świadka w tym trybie tj. stanowiska wyrażonego przez świadka , iż nie chce być przesłuchiwana na terenie Niemiec w drodze wideokonferencji (które to stanowisko było prawnie wiążące dla organu niemieckiego ) uprawniały Sąd meriti do odstąpienia od przesłuchania w tym trybie ,przy jednoczesnej potrzebie podjęcia próby przesłuchania świadka bezpośrednio przed sądem ,skoro wyraził on wolę stawienia się. Próbę taką podjęto, wzywając świadka na rozprawę w dniu 14 maja 2014 r. ,zlecając doręczenie wezwania świadkowi za pośrednictwem policji , kierując wezwanie na adres zameldowania w miejscowości(...),w sytuacji gdy nie budziło wątpliwości to ,że adres ten od dawna nie jest adresem pod którym świadek faktycznie przebywa, a znany był adres (w Niemczech) umożliwiający faktyczne (realne) wezwanie świadka .Z tej perspektywy nieudana próba doręczenia wezwania dla świadka na adres w Polsce (k. 2775-2776) mogłaby stanowić podstawę do skorzystania z instytucji zart. 391 § 1 kpk, bacząc na znaczenie tego dowodu , wtedy gdyby nie istniały realne możliwości podjęcia próby przesłuchania świadka bezpośrednio przed sądem. Oceniając z perspektywyart. 391 § 1 kpkpostawę świadka co do przesłuchania w drodze wideokonferencji uwzględnić należało także to ,że taka postawa świadka o tyle nie powinna być traktowana jako jednoznaczny wyraz odmowy udziału w przesłuchaniu jako takim ,że mogła być determinowana tym, że centrum życiowe świadka od wielu lat znajduje się na terenie Niemiec, gdzie ma określoną sytuację osobistą i rodzinną ,zaś przesłuchanie miało dotyczyć m.in. okoliczności obejmujących nie tylko sferę bardzo intymną ale także dotyczącą świadczenia usług seksualnych na terenie Niemiec , a więc okoliczności, które w ocenie świadka mogłyby w istotny sposób dyskredytować ją przed organami strony niemieckiej. Sąd Apelacyjny mając na uwadze zarzuty podniesione w apelacjach oraz wyrażoną wyżej ocenę zakresu zastosowaniaart. 391 § 1 kpkpodjął próbę bezpośredniego przesłuchania świadkaA. J.poprzez przesłuchanie jej na rozprawie odwoławczej. Do takiego przesłuchania , pomimo dwukrotnych prób , ostatecznie nie doszło albowiem na termin rozprawy 18.12.2014 r. świadek nie stawił się z powodu stanu zdrowia, (k. 2914,2919-2920) lub bez wskazania przyczyny (zapisek urzędowy z 15.01.2015 r.). Mimo takiego postąpienia ze strony świadka nie sposób a priori założyć, że wyrażają one jednoznacznie wolę świadka odmowy uczestniczenia w przesłuchaniu , takiemu założeniu wydaje się przeczyć aktywności świadka ,który otrzymując wezwania na rozprawę odwoławczą reagował na nie poprzez bądź to przez przedłożenie usprawiedliwienia bądź też uzyskiwanie informacji co do przysługujących uprawnień związanych z przyjazdem na wezwanie do Polski. W tym kontekście na obecnym etapie postępowania uprawnionym jest założenie, że gdyby istotnie wolą świadka było nieuczestniczenie w przesłuchaniu to dałby temu wyraz wprost (tak jak uczynił to co do czynności tzw. wideokonferencji), bądź też swoje nastawienie wyraził zaniechaniem podjęcia jakichkolwiek czynności związanych z przesłuchaniem. Tym samym , uznając, na obecnym etapie postępowania , za niewykluczoną możliwość doprowadzenia do przesłuchania bezpośrednioA. J., Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok celem podjęcia przez Sąd meriti czynności mogących doprowadzić do przesłuchaniaA. J., zastrzegając przy tym ,że jeśli okażą się one bezskuteczne, to w pełni uprawnione będzie skorzystanie z instytucji zart. 391 § 1 kpk.
W dalszym postępowaniu rysują się potencjalnie trzy możliwości przesłuchaniaA. J.:
- wezwanie jej , na adres faktycznego miejsca pobytu w Niemczech, do osobistego stawiennictwa na rozprawie i przesłuchanie przez Sąd meriti , z rozważeniem, w razie potrzeby, skorzystania zart. 390 § 2 kpk, co uzależnione może być także od stanowiska pokrzywdzonej ,
- przesłuchanie w trybieart. 586 § 1 kpktj. przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne ,
- przesłuchanie w drodze pomocy prawnej przez stronę niemiecką , w tym także w drodze wideokonferencji , o ile nie sprzeciwi się temu stanowisko pokrzywdzonej.
Wyznaczając rozprawę i podejmując decyzję co do sposobu przesłuchaniaA. J.nic nie stoi na przeszkodzie aby Sąd meriti dysponując adresem pokrzywdzonej (oraz telefonem przekazanym do wyłącznej wiadomości Sądu) uprzednio ustalił poprzez kontakt z nią czy ,kiedy i w jakiej formie (uwzględniając stan zdrowia, ewentualną sytuację rodzinną) możliwe byłoby stawiennictwo świadka celem przesłuchania w jednej z w/w form.
Brak zaskarżenia wyroku przez oskarżyciela publicznego w zakresie uniewinnienia od zarzutu dokonania przestępstw zart. 197 § 3 kkstwarza , co oczywiste, stan prawomocności wyroku w tym zakresie i wiąże Sąd w dalszym postępowaniu , nie oznacza to jednak związania w sensie prawnym dokonaną w zakresie tych zarzutów oceną dowodów. Innymi słowy, dokonując ponownej oceny dowodów Sąd meriti w pełnym zakresie samodzielnie oceni wiarygodność dowodów ,w szczególności zeznań pokrzywdzonych (zwłaszczaA. J.) , także z perspektywy ich spójności lub też jej braku ,co do okoliczności faktycznych składających się na zarzuty co do których postępowanie karne zostało prawomocnie zakończone. Z tej perspektywy , o ile dojdzie do przesłuchaniaA. J., znaczenie może mieć także treść jej zeznań w zakresie zarzutów dot.art. 197 kk,a więc tych co do którychM. S.nie podtrzymała pierwotnych zeznań , przyznając że z uwagi na ówczesny stan emocjonalny przypisała oskarżonym zachowania faktycznie dokonane przez inne osoby. Analiza treści zeznańM. S.z postępowania sądowego (k. 2441-2445) wskazuje przy tym ,że nie wyjaśniono w czasie tego przesłuchania – przy założeniu wiarygodności tych zeznań świadka w których wycofał się on z twierdzeń dot. sprawstwa oskarżonych co do czynów zart. 197 kk- okoliczności w których takżeA. J.miałaby – jak sugerują apelujący – złożyć nieprawdziwe zeznania co do tych okoliczności. Z tego powodu, niezależnie od próby przesłuchaniaA. J.,zasadnym jest ponowne , uzupełniające przesłuchanieM. S.zwłaszcza że zaprzeczyła ona kontaktom zA. J.po przedmiotowych zdarzeniach co aktualizuje pytanie kiedy ,w jaki sposób i z jakiego powodu obie pokrzywdzone miałyby – jak się sugeruje – wejść w porozumienie co do w istocie pomówienia oskarżonych , co oczywiście będzie jedną z okoliczności wpływających na ocenę wiarygodności zeznańA. J.(jak teżM. S.) .
Apelujący w zakresie sprawstwa oskarżonych , kwestionując wartość dowodową zeznań pokrzywdzonych , podnoszą ,że przeciw wiarygodności tych zeznań przemawia to ,że w relacja pokrzywdzonych co do tego ,że będąc przetrzymywane w hotelu wZ.miały kopać w drzwi i wzywać pomocy, nie znajdują potwierdzenia w zeznaniach pracowników hotelu (S. B.,J. K.,I. S.,G. M.iU. K.) , który to argument był jednym ze stanowiących podstawę odmowy dania wiary zeznaniom pokrzywdzonych przez Sąd meriti w zakresie czynów zart.197 kk(k.2827v-2828).W tym zakresie , nie negując wartości dowodowej zeznań pracowników, z pola uwagi nie może ujść to ,że jak wynika z zeznańA. J., postępować tak miała jedynieM. S., wątpliwości – biorąc pod uwagę treść zeznań pracowników hotelu – co do swej trafności może budzić ocena Sądu meriti ,że zeznania tych osób nie potwierdzają zeznań pokrzywdzonych także co do zdemolowania pokoju , skoro opisując wygląd pokoju w istocie świadkowie ci potwierdzają relacje pokrzywdzonych. Wreszcie, przy ocenie tej sprzeczności, jako rzeczywistej lub w istocie pozornej, koniecznym jest uprzednie ustalenie ( w oparciu o zeznania pokrzywdzonych) ,czy opisywane przezA. J.zachowaniaM. S.w tym zakresie miały charakter jednorazowych czy też powtarzanych , a jeśli tak to jak długo albowiem inaczej ocenić należy tę kwestię gdyby pokrzywdzone wskazywały na powtarzanie , o różnych porach tego typu zachowania , inaczej zaś gdyby miały one charakter jednorazowych , wówczas zrozumiałym byłaby możliwość ujścia uwagi pracowników hotelu .Za tą drugą wersją zdają się przemawiać zeznaniaM. S.z postępowania sądowego , kiedy zeznała (k.2445) „…to nie było takie kopanie przez pół godziny , bo nie byłyśmy same , ale na pewno próbowałam …pamiętam przez mgłę ,że na samym początku były próby demonstracji , rzucenia krzesłem…”.PrzesłuchanieA. J.może także pozwolić ocenić czy pomiędzy jej zeznaniami ,a zeznaniami jej matkiU. G.istnieje sprzeczność co do tego ,żeA. J.wyjeżdżając doZ.zP. Z.była świadoma miejsca (Niemcy) i charakteru pracy (prostytucja) .Niezależnie od wyników ewentualnego przesłuchaniaA. J.wątpliwości budzić może trafność tezy, forsowanej przez apelujących ,na podstawie zeznańU. G., bowiem co do części stwierdzeń świadek ten opisuje swoją wiedzę w trybie przypuszczenia („nie wykluczam”) , zaś całość wiedzy świadek ten posiada z relacji pokrzywdzonej .
W ponownym postępowaniu , Sąd meriti zwróci także uwagę na potrzebę możliwie precyzyjnego określenia czynności wykonawczych dokonywanych przez poszczególnych oskarżonych , zakresu porozumienia pomiędzy nimi , w szczególności co doW. A.,oceniając także relację w jakiej pozostają wyjaśnieniaA. K.co zeznań pokrzywdzonych .
O ile nie ujawnią się nowe okoliczności Sąd meriti, poza przesłuchaniem pokrzywdzonych (o ile będzie ono realne) w szerokim zakresie będzie mógł skorzystać zart.442 § 2 kpk.
O kosztach obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono uwzględniając oświadczenie obrońców, liczbę terminów rozpraw w których uczestniczyli oraz należny podatek od towarów i usług.