Sąd Okręgowy w Koninie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 242/14
Data wyroku: 2014-07-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia – Jadwiga Święcicka
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w zw z art 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygnatura akt III U 242/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Konin, dnia 30 czerwca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Koninie  III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący - Sędzia –SO Jadwiga Święcicka
Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Elwira Świecka
po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r.  w Koninie
sprawyJ. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
o emeryturę
na skutek odwołaniaJ. M.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
z dnia 5 marca 2014r. znak:(...)
I. Zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyJ. M.prawo do emerytury w obniżonym wieku, poczynając od miesiąca
w którym został złożony wniosek tj. od 1 stycznia 2014r.
II. Zasądza od pozwanego na rzecz wnioskodawcy kwotę 60 zł - tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego .
III. Stwierdza odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie istnienia
okoliczności niezbędnej do wydania decyzji .
Sygn. akt III U 242/14

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5 marca 2014 roku, znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówiłJ. M.prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wskazując, że na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił łącznie 24 lata i 2 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych wobec wymaganych 25 lat oraz 21 lat i 4 dni okresów pracy w szczególnych warunkach wobec wymaganych 15 lat.
Organ rentowy wskazał, że za pracę w gospodarstwie rolnym rodziców uznał okresy pracy od 6 czerwca 1974 roku do 23 października 1974 roku i od 5 października 1976 roku do 14 grudnia 1976 roku wskazując jednocześnie, że za pracę w gospodarstwie rolnym należy rozumieć pracę wykonywaną przez domownika. Zgodnie natomiast z przepisamiustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdomownikiem jest osoba, która m.in. pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie rolnym lub zamieszkuje na terenie gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym. Zamieszkiwanie poza gospodarstwem przez znaczną cześć roku oraz praca dorywcza w gospodarstwie rolnymw czasie ferii i wakacji nie dają podstaw do uznania takiej osoby za domownika. W związku z tym organ rentowy nie uznał pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1969 roku do 31 sierpnia 1969 roku, od 1 lipca 1970 roku do 31 sierpnia 1970 roku, od 1 lipca 1971 roku do 31 sierpnia 1971 roku, od 1 lipca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku oraz od 1 lipca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku wskazując, że praca w gospodarstwie rolnym nie miała stałego charakteru z uwagi na naukę w znacznej odległości od miejsca położenia gospodarstwa i w okresach tych brak jest podstaw do uznania wnioskodawcy za domownika.
Od decyzji tej odwołanie złożyłJ. M.i wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie mu prawa do emerytury od daty złożenia wniosku oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wskazując w uzasadnieniu, że w spornych okresach pracował on w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze 8 godzin dziennie wykonując wszystkie prace ręcznie, gdyż wówczas nie rodzice jego nie dysponowali maszynami. Odwołujący podkreślił przy tym, że w okresach tych zameldowany był w tym gospodarstwie, a w okresie od 6 czerwca 1974 roku do 14 grudnia 1976 roku pracował w gospodarstwie cały czas, z wyłączeniem okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej. Odwołujący kwestionując stanowisko organu rentowego w zakresie interpretacji przepisów powołanej przez ZUS ustawy przytoczył stosowne judykaty na poparcie swych twierdzeń.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od wnioskodawcy kosztów zastępstwa sądowego wg norm przepisanych podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, że praca doraźna w gospodarstwie rolnym w okresie ferii lub wakacji nie jest pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 10 ustawy 1 pkt 3 ustawy emerytalnej.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:
J. M.urodził się w dniu (...).
W okresie od dnia 1 września 1969 roku do dnia 26 czerwca 1971 roku uczęszczał do(...) Szkoły (...)wP., następnie kontynuował naukę w Technikum Łączności im.M. K.wP.w okresie od dnia 1 września 1971 roku do dnia 5 czerwca 1974 roku. W okresie naukiJ. M.zamieszkiwał w internacie wP., stały meldunek posiadał jednak w miejscowościO., gminaT., tj. w gospodarstwie rolnym swoich rodziców o pow. około 10 ha. Do miejsca stałego zameldowania odwołujący przyjeżdżał także w każde wakacje, tj. od 1 lipca 1969 roku do 31 sierpnia 1969 roku, od 1 lipca 1970 roku do 31 sierpnia 1970 roku, od 1 lipca 1971 roku do 31 sierpnia 1971 roku, od 1 lipca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku oraz od 1 lipca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku pracując wówczas w tym gospodarstwie, przez co najmniej 4 godzin dzienne.
Gospodarstwie rodziców odwołującego w ówczesnym okresie nie było zmechanizowane, dlatego też obecność odwołującego była niezbędna,w szczególności, że w okresie wakacyjnym prowadzone były żniwa, co wiąże się z intensyfikacją prac.
W gospodarstwie tym uprawiano żyto, ziemniaki, seradelę, owies, siano, pszenicę. Ponadto hodowano inwentarz: krowy (3 – 4), koń, trzodę chlewną, kury, kaczki, gęsi.
J. M.pracując w okresach wakacyjnych wykonywał zarówno prace polowe (m.in. przy wiązaniu zbóż, sianokosach, zgrabianiu ściernic), jaki pracował w obejściu, przy zwierzętach gospodarskich. Ponadto zdarzało się że pracował przy tzw. odrobku u sąsiadów.
Odwołujący przyjeżdżał ponadto w okresie ferii i wówczas także pracował w gospodarstwie rolnym. Dodatkowo zwalniany był ze szkoływ okresie tzw. wykopków.
Oprócz odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców pracowała dwójka jego rodzeństwo – brat i siostra. Reszta rodzeństwa usamodzielniła sięi zamieszkiwała poza domem.
Także po zakończeniu szkoły średniej odwołujący aż do podjęcia pracy zawodowej, tj. do dnia 14 grudnia 1976 roku, z przerwą na odbycie zasadniczej służby wojskowej (od 24 października 1974 roku do 4 października 1976 roku) pracował w gospodarstwie rolnym rodziców.
W dniu 3 czerwca 2013 roku odwołujący wystąpił z wnioskiemo przyznanie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wskazując we wniosku, że jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego i wniósło przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu, dołączając do wniosku świadectwa pracy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że odwołujący wykazał 23 lata, 5 miesięcy i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 21 lat i 4 dni okresów pracyw warunkach szczególnych.
Dlatego też decyzją z dnia 26 czerwca 2013 roku odmówił odwołującemu prawa do emerytury.
W dniu 8 stycznia 2014 roku odwołujący ponowił wniosek o przyznanie prawa do emerytury wnosząc do doliczenie do stażu pracy okresów pracyw gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia.
Po zweryfikowaniu dokumentów, w tym przedłożonych oświadczeń odwołującego oraz świadków:S. K.iS. W.doliczał odwołującemu do stażu pracy jedynie okres pracy w gospodarnie rolnym od dnia od 6 czerwca 1974 roku do 23 października 1974 roku i od 5 października 1976 roku do 14 grudnia 1976 roku i zaskarżoną decyzją odmówił prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach ZUS oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania oraz na podstawie zeznań odwołującegoJ. M.oraz świadków:W. B.,S. K.iS. W..
Zeznania odwołującego oraz świadków Sąd uznał za wiarygodne, albowiem są spójne, logiczne, wzajemnie się uzupełniają, a także korespondująz dokumentami zebranymi w toku postępowania.
Rzeczowy materiał dowodowy nie budził wątpliwości Sądu, nie był też kwestionowany przez strony.
Istotą sporu w przedmiotowej sprawie było rozważanie, czy odwołującemuJ. M.przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, a w szczególności ustalenie, czy legitymuje się on wymaganym 25 letnim okresem składkowym i nieskładkowym.
Zgodnie zart. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 159, poz. 1227 j.t.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 roku) osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wnioskuo przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).
Przepis art. 27 ustawy wymaga co najmniej 25 letniego okresu składkowego i nieskładkowego w przypadku mężczyzn.
Według art. 32 ust. 1 ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1, przy czym za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia orazo znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (ust. 2 art. 32).
Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 tego przepisu (pracownikom) przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.
Tym dotychczasowym przepisem jest wspomniane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43). Zgodnie z § 4 rozporządzenia pracownik wykonujący prace na stanowisku wymienionym w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia, wynoszący 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

W myśl przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tymże rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy.
W świetle natomiast przepisu § 4 powołanego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia (25 lat w przypadku mężczyzn), w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Decydujące znaczenie w tej kwestii ma stwierdzenie wykonywania obowiązków odpowiadających zakresowi prac wymienionych w wykazie A i B stanowiących załączniki dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 roku, III RN 25/99, publi. OSNP z 2000 r. nr 12, poz. 453).
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że odwołującyJ. M.wiek emerytalny osiągnął w dniu(...)roku. Nie kwestionowany był także staż pracy w warunkach szczególnych.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy okresy od 1 lipca 1969 roku do 31 sierpnia 1969 roku, od 1 lipca 1970 roku do 31 sierpnia 1970 roku, od 1 lipca 1971 roku do 31 sierpnia 1971 roku, od 1 lipca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku oraz od 1 lipca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku mogą być uznane za okres pracy w gospodarstwie rolnym, skutkującym uznaniem go za okresy uzupełniające doliczane do łącznego okresu składkowego i nieskładkowego, co w konsekwencji w przypadku odwołującego decyduje o przyznaniu mu prawa do emerytury.
Według bowiem przepisu art. 10 ust. 1 ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je jak okresy składkowe:

1
okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2
przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3
przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,

- jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Kwestia łączenia pracy w gospodarstwie rolnym z nauką w szkole była wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądowym.
Wykształcił się przy tym pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno – rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 roku przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze – wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej „domownika” zart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) i po drugie – czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 roku, II UKN 96/96, OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 473).
Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 roku, I UKN 155/00, publ. LEX nr 1378617).
Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN 612/99 (OSNAPiUS 2002, nr 1, poz. 21), oraz z dnia 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00 (OSNPUSiSP 2003, nr 7, poz. 186), wskazał bowiem, iż stała pracaw gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, co ze względu na rozmiar gospodarstwa lub rodzaj produkcji rolnej może nie być w pewnych okresach konieczne, lecz polega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga. Warunkom tym zazwyczaj nie odpowiada pomoc w pracach rolniczych osób uczących sięw szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, choć mieszkają w tym gospodarstwie lub w jego pobliżu. Nie wykonują one bowiem stałej pracy w gospodarstwie, gdyż stałym ich zajęciem jest nauka w szkole. Mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych.
Transponując przytoczone powyżej rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić trzeba, że sporne okresy pracy od 1 lipca 1969 roku do 31 sierpnia 1969 roku, od 1 lipca 1970 roku do 31 sierpnia 1970 roku, od 1 lipca 1971 roku do 31 sierpnia 1971 roku, od 1 lipca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku oraz od 1 lipca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku mogą zostać doliczone do okresu zatrudnienia wymaganego przy przyznaniu prawa do emerytury.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało bowiem, żew okresach tychJ. M.będąc zameldowanym w gospodarstwie rolnym rodziców (a więc posiadając status domownika) przyjeżdżał na każde wakacje do domu i stale pracował w tym gospodarstwie, w wymiarze przekraczającym 4 godziny dziennie.
Z osobowego materiału dowodowego wynika bowiem niezbicie, że gospodarstwo rolne rodziców nie było wówczas zmechanizowane, stąd jego pomoc była pożądana, tym bardziej, iż właśnie w okresie wakacji następuje wzmożenie prac gospodarskich.
Przesłuchiwani w sprawie świadkowie potwierdzili, żeJ. M.wykonywał zarówno prace polowe, jaki i pracował w obejściu, w tym przy zwierzętach gospodarskich, ponadto pracował na tzw. odrobku.
Z akt sprawy wynika także, że odwołujący do domu wracał na każde ferie i wówczas także pracował w gospodarstwie rolnym, ponadto przyjeżdżał na tzw. wykopki.
Konkludując stwierdzić raz jeszcze trzeba, że okresy pracy odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie wakacji należy doliczyć do okresu zatrudnienia wymaganego przy przyznaniu prawa do emerytury.
Po doliczeniu powyższych okresów pracy w gospodarstwie rolnymw łącznym wymiarze 10 miesięcy i 10 dni do okresu składkowegoi nieskładkowego uznanego przez pozwany organ rentowy okres ten na dzień 1 stycznia 1999 roku wynosi 25 lat i 10 dni, a zatem dłuższy jest od wymaganego okresu 25 lat.
OdwołującyJ. M.spełnia zatem wszystkie przesłanki do przyznania emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyJ. M.prawo do emerytury w obniżonym wieku, poczynając do miesiąca, w którym złożono wniosek, tj. od 1 stycznia 2014 roku (punkt I wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z § 2 ust. 2, § 6 i 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.490 j.t.) – punkt II wyroku.