Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 505/14
Data wyroku: 2014-07-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jarosław Komorowski

WYROK

W I M I E N I U

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lipca 2014 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu w XVII Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący:  SSO Jarosław Komorowski
Protokolant: p. o. staż. Magdalena Czerniawska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Anny Oszwałdowskiej- Kocur
po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 roku
sprawyD. B.(B.)
oskarżonego o przestępstwo z 209§ 1 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim z dnia 10 lutego 2014 roku, sygn. akt II K 651/13

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- w opisie przypisanego oskarżonemu w punkcie 1. wyroku czynu jako podstawę ciążącego na oskarżonym obowiązku alimentacyjnego w miejsce postanowienia Sądu Rejonowego w Kościanie z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt III RC 201/11 wskazuje wyrok tego Sądu z dnia 29 września 2011 roku wydany w sprawie o sygn. akt III RC 201/11,
- w punkcie 1. wyroku jako podstawę rozstrzygnięcia o zobowiązaniu oskarżonego do spłacenia zaległości alimentacyjnych w miejsceart. 72 § 2 k.k.przyjmujeart. 72 § 1 pkt 8 k.k.,

2
w pozostałym zakresie utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy,

3
zwalnia oskarżonego z obowiązku poniesienia kosztów procesu za postępowanie odwoławcze i nie wymierza mu opłaty za II instancję.

SSO Jarosław Komorowski

UZASADNIENIE
D. B.został oskarżony o to, że w okresie czasu od 1 lipca 2012 roku do 1 października 2013 roku w miejscowościU.woj.(...)uporczywie uchylał się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Kościanie z dnia 3 października 2011 roku sygn. akt III RC 201/11 obowiązku alimentacyjnego poprzez nie łożenie alimentów na utrzymanie małoletniegoA.w kwocie 800 złotych miesięcznie przez co naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
tj. o przestępstwo zart. 209 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2014 roku Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim w sprawie o sygn. akt II K 651/13 oskarżonegoD. B.uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa opisanego wyżej, przy czym przyjął, że okres zawinionej niealimentacji trwał do dnia wydania wyroku, tj. uznał oskarżonego za winnego występku określonego wart. 209 § 1 k.k.i za to na podstawie cytowanego przepisu wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym na podstawieart. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 pkt 1 k.k.wykonanie tej kary warunkowo zawiesił na okres 5 lat próby, w okresie której oddał oskarżonego pod dozór kuratora sądowego, a to na podstawieart. 73 § 1 k.k., a nadto na podstawieart. 72 § 1 pkt 3 k.k.iart. 72 § 2 k.k.zobowiązał oskarżonegoD. B.do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie synaA. B., i to w wysokości określonej aktualnym orzeczeniem Sądu a także zobowiązał do spłacenia zaległości alimentacyjnych, co rozpocząć się ma niezwłocznie po uprawomocnieniu wyroku, a spłata zaległości alimentacyjnych zakończyć się ma najpóźniej na rok przed upływem okresu próby (pkt 1. wyroku).
O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2. wyroku, zwalniając oskarżonego z obowiązku zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania i nie wymierzając mu opłaty.
Od powyższego wyroku apelację wywiódł prokurator, zaskarżając go w części dotyczącej orzeczenia o karze na korzyść oskarżonegoD. B..
Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego w postaciart. 72 § 2 k.k.poprzez orzeczenie na jego podstawie obowiązku spłaty przezD. B.zaległości alimentacyjnych w terminie roku przed upływem okresu próby tytułem naprawienia szkody, podczas gdyart. 415 § 5 k.p.k.możliwość nałożenia naD. B.obowiązku naprawienia szkody wyklucza.
Wobec powyższego apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie obowiązku spłaty zaległości alimentacyjnych przezD. B..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się zasadna jedynie częściowo, a mianowicie w zakresie podstawy prawnej nałożonego na oskarżonegoD. B.obowiązku spłaty zaległości alimentacyjnych.
Na wstępie niniejszego wywodu podkreślenia wymaga, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy rozważył wszystkie dowody i okoliczności ujawnione w toku przewodu sądowego i na ich podstawie dokonał trafnych ustaleń faktycznych. W oparciu o lekturę uzasadnienia zaskarżonego wyroku realizującego dyspozycjęart. 424 § 1 k.p.k.można jednoznacznie stwierdzić, że sprawstwo i wina oskarżonegoD. B.co do zarzuconego mu czynu zostały udowodnione. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów ujawniła jednak, że podstawę ciążącego na oskarżonym obowiązku alimentacyjnego, poza regulacjamiKodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowi wyrok Sądu Rejonowego w Kościanie z dnia 29 września 2011 roku, wydany w sprawie o sygn. akt III RC 201/11, a nie postanowienie tego Sądu z dnia 3 października 2011 roku, jak wskazał prokurator a za nim Sąd Rejonowy w opisie przypisanego oskarżonemu przestępstwa. Wadliwie przywołanym przez organy postępowania postanowieniem nadano bowiem jedynie klauzulę wykonalności wyrokowi zaocznemu, którym Sąd Rejonowy wK.orzekł o obowiązku alimentacyjnymD. B.wobec małoletniego synaA.. Wobec tego należało zmienić opis przypisanego oskarżonemu przestępstwa, jak orzeczono w punkcie 1. wyroku.
Przechodząc do apelacji wywiedzionej przez prokuratora wskazać należy, że faktycznieart. 415 § 5 k.p.k.stanowi, iż obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Wobec tego w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy oskarżonegoB.wiąże prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Kościanie rozstrzygający o roszczeniach alimentacyjnych na rzecz jego synaA., brak było podstaw do zastosowania regulacjiart. 72 § 2 k.p.k.i orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. Nie ma jednak racji skarżący, że chybione jest rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego zobowiązujące oskarżonego do zapłaty zaległości alimentacyjnych zasądzonych prawomocnym wyrokiem. Jak słusznie wywiódł Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 8 kwietnia 2009 roku (II AKa 63/09, Lex nr 534015) sformułowany wart. 415 § 5 k.p.k.zakaz orzekania obowiązku naprawienia szkody, w sytuacji gdy o roszczeniu wynikającym z przestępstwa rozstrzygnięto prawomocnie w innym postępowaniu, nie sprzeciwia się zobowiązaniu oskarżonego w trybieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.do wykonania orzeczenia, w którym o roszczeniu tym rozstrzygnięto. Podzielić należy bowiem zapatrywanie, że choć wykonanie obowiązku będzie stanowiło naprawienie szkody, to zastosowany środek probacyjny nie jest tożsamy ze zobowiązaniem do naprawienia szkody, o którym mowa wart. 72 § 2 k.k.W przeciwieństwie do obowiązku naprawienia szkody orzekanego na podstawie tego przepisu orzeczenie zawierające zobowiązanie zart. 72 § 1 pkt 8 k.k.nie jest uważane za orzeczenie co do roszczeń majątkowych w rozumieniu przepisuart. 107 § 2 k.p.k.i nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Taka wykładnia omawianych regulacji, jak słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny w Katowicach, jest zgodna z ratio legisart. 415 § 5 k.p.k., a przy tym uwzględnia prawnie chronione interesy pokrzywdzonego, o których mowa wart. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.Celem wprowadzenia doart. 415 k.p.k.klauzuli antykumulacyjnej nie było przecież osłabienie pozycji pokrzywdzonego w realizacji swoich uprawnień do uzyskania naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa, lecz uniknięcie dwukrotnego orzekania w tym samym przedmiocie i funkcjonowania w obrocie prawnych dwóch tytułów egzekucyjnych dotyczących tego samego roszczenia. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu stawiałaby w znacznie gorszej sytuacji tych pokrzywdzonych, którzy wykazując właściwą inicjatywę zdecydowali się na dochodzenie roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa w procesie cywilnym. Poza tym trudno byłoby przeczyć temu, że nadanie ciążącej na oskarżonym powinność rygoru środka probacyjnego stymuluje go pożądanego działania i wydatnie urealnia uzyskanie przez pokrzywdzonego naprawienia szkody.
W tym miejscu wskazać trzeba, że wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach stanowisko jest aprobowane nie tylko przez inne sądy powszechne, ale także przez niektórych przedstawicieli piśmiennictwa (por. m.in. P. Gensikowski, Glosa do wyroku SA w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2009 roku, II AKa 63/09, opublikowana w Lex Omega, czy też M. Budyn-Kulik, Komentarz do art. 72 Kodeksu karnegi, opublikowany w Lex Omega). Wprawdzie w orzecznictwie i doktrynie wyrażono również zapatrywanie odmienne (zob. wyrok SA w Białymstoku z dnia 21 maja 2013 r., II AKa 59/13, Lex nr 1353599, M. Siwek, Glosa do wyroku SA w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2009 r., II AKa 63/09, opublikowana w Lex Omega), jednakże przywołane na jego poparcie argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Ponad wszelką wątpliwość zarówno wykładnia językowa i systemowa analizowanych regulacji, jak i racje natury logicznej i funkcjonalnej nie stoją na przeszkodzie do orzekania o obowiązku wykonania prawomocnego rozstrzygnięcia wydanego w innym procesie i to przy zastosowaniuart. 72 § 1 pkt 8 k.p.k.
Mając na uwadze powyższe Sąd Odwoławczy zmienił kwestionowane przez prokuratora orzeczenie jedynie w ten sposób, że jako podstawę rozstrzygnięcia o zobowiązaniu oskarżonego do spłacenia zaległości alimentacyjnych w miejsceart. 72 § 2 k.k.przyjąłart. 72 § 1 pkt 8 k.p.k.
W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, albowiem nie dostrzeżono żadnych dalszych uchybień, które w myślart. 439 § 1 k.p.k.,art. 440 k.p.k.bądźart. 455 k.p.k.należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, a przy tym orzeczona wobec oskarżonego kara, w tym zastosowane środki probacyjne, są słuszne i sprawiedliwe i zapewniają spełnienie celów kary wobecD. B.. Na marginesie powyższego zaznaczyć jednak trzeba, że zastosowana przez Sąd I instancji redakcja wyroku, a mianowicie zawarcie w jednym punkcie wyroku pięciu różnych rozstrzygnięć, czyni to orzeczenie nieczytelnym dla stron i utrudniało jego kontrolę instancyjną przez Sąd Odwoławczy. Wobec tego przy orzekaniu w kolejnych sprawach Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim winien się wystrzegać takiego sposobu konstruowania wyroku, formułując poszczególne rozstrzygnięcia w odrębnych jednostkach redakcyjnych.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono w punkcie 3. wyroku, zwalniając oskarżonego, na podstawieart. 634 k.p.k.w zw. zart. 624 k.p.k.iart. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych, z obowiązku ich poniesienia. Za wydaniem przedmiotowego rozstrzygnięcia przemawiały względy słuszności, albowiem konieczność przeprowadzenia kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji i zmiany wydanego rozstrzygnięcia była wynikiem błędów, których dopuściły się organy postępowania, w tym Sąd Rejonowy. Poza tym nie sposób tracić z pola widzenia faktu, że na oskarżonym ciążą zobowiązania alimentacyjne, których realizacja, z uwagi na dobro dziecka, winna mieć priorytet.
SSO Jarosław Komorowski