Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 156/14
Data wyroku: 2014-05-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Walczuk, Mirosław Krzysztof Derda, Cezary Olszewski

Sygn. aktI.Ca 156/14

POSTANOWIENIE

Dnia 21 maja 2014 roku
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Joanna Walczuk

Sędziowie

SSO Cezary Olszewski
SSO Mirosław Krzysztof Derda (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sąd. Ewa Andryszczyk

po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z wnioskuI. A.
z udziałemG. A.

o podział majątku wspólnego

na skutek apelacjiI. A.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Olecku
z dnia 20 stycznia 2014r., sygn. akt I Ns 2050/12
p o s t a n a w i a:
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Olecku do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach za instancję odwoławczą.
Sygn. akt I Ca 156/14

UZASADNIENIE

I. A.wniosła o podział majątku wspólnego jej i uczestnika postępowaniaG. A.. Podała, że w skład majątku wspólnego małżeńskiego stron wchodzi nakład na nabyte przez uczestnika gospodarstwo role niezabudowane o powierzchni 10,4 ha, stanowiącedziałkę nr (...), o wartości 150.000 zł, dla którego Sąd Rejonowy w Olecku Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr OLI(...). Domagała się zobowiązania uczestnika do spłaty 1/2 wartości w/w nakładów, tj. kwoty 75000 zł. W uzasadnieniu wskazała, iż 15 kwietnia 1979 roku zawarła z uczestnikiem związek małżeński. Jej były mąż przed zawarciem małżeństwa nabył gospodarstwo rolne położone wR.. Gospodarstwo to, wraz z gospodarstwem darowanym uczestnikowi przez jego rodziców, stanowiło główne źródło utrzymania i zamieszkania stron. Wyjaśniła, iż cena zapłaty za gospodarstwo była rozłożona na raty - należność spłacana była z majątku wspólnego, w półrocznych ratach po 1400 zł każda, począwszy od(...)roku. Podała, iż uczestnik opuścił rodzinę jeszcze przed rozwodem, który nastąpił w(...)roku. Przyznała, iż strony dokonały podziału posiadanych ruchomości, a do rozliczenia pozostał jedynie nakład na spłatę gospodarstwa. W piśmie procesowym z dnia(...)roku profesjonalny pełnomocnik wnioskodawczyni podtrzymał jej dotychczasowe stanowisko i jednocześnie wniósł o ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzi również wyposażenie domu oraz maszyny rolnicze i urządzenia, a także inwentarz żywy. W dniu(...)(...)toku wniósł natomiast o ustanowienie dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika kuratora spośród pracowników sądu.
Ustanowiony przez Sąd kurator w osobie adwokata wniósł o oddalenie wniosku dotyczącego rozliczenia nakładów na majątek odrębnyG. A.podnosząc, iż jakiekolwiek nakłady z majątku wspólnego na majątek odrębny uczestnika nie zostały udowodnione. Podniósł, iż przedmiotowa nieruchomość została zbyta, a zatem zastosowanie znajdą ewentualnie przepisy o rozliczeniach między posiadaczem a właścicielem, zaś uczestnik oponuje przyznaniu tegoż roszczenia na jego rzecz.
Pełnomocnik wnioskodawczyni podniósł, iż strony dokonały umownego podziałki inwentarza i maszyn, w ramach któregoI. A.otrzymała ciągnik rolniczy, zaśG. A.— zwierzęta i stwierdził, iż jednym majątkiem wspólnym jest nakład na gospodarstwo w wysokości 150000 zł.
Kurator uczestnika wniósł o oddalenie wniosku podnosząc, iż skoro nieruchomość stała się własnością osób trzecich, to przeciwko nim winny być kierowane ewentualne roszczenia.G. A./którego adres zamieszkania ustalił ustanowiony kurator/ podnosił, iż jego zdaniem była żona nie uczestniczyła w tworzeniu majątku wspólnego, pieniądze na spłatę kredytu otrzymał od ojca, zaś po jego wyjeździe wnioskodawczyni sprzedała wspólny majątek ruchomy w postaci ciągnika(...)samochodu osobowegoF. (...), pługu, wozu, przyczepy, siewnika, kosiarki, silnika elektrycznego, młyna do zboża, ogrodzenia drewnianego, drobnego sprzętu rolniczego, krowy mlecznej, zamrażarki, okien.
W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni podniosła, iż uczestnik przed wyjazdem do(...)sprzedał 16 krów, 10 koni oraz 1300 gęsi, zabierając pieniądze na własne potrzeby. Przyznała, iżI. A.sprzedała ciągnik - na prośbę uczestnika, zaś pozostałe ruchomości zostały zezłomowane bądź zużyte i nie przedstawiają żadnej wartości. Krowa natomiast zdechła.
Z kolei uczestnik podniósł, iż wnioskodawczyni od 2004 roku otrzymała odG. A./za pośrednictwem córkiB. S. (1)/ 66.500 zł z tytułu dopłat bezpośrednich.
Wnioskodawczyni powyższą okoliczność co do zasady potwierdziła. Wskazała jednak, iż nie jest w stanie podać kwoty, jaką łącznie otrzymała z tego tytułu, jak stwierdziła, „dopłat dla osoby, która uprawiała ziemię”.
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 2050/12 Sąd Rejonowy w Olecku oddalił wniosek i zasądził od wnioskodawczyniI. A.na rzecz uczestnika postępowaniaG. A.kwotę 3617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Rejonowy ustalił, że uczestnik postępowaniaG. A.w dniu 21 grudnia 1977 roku nabył nieruchomość rolną położoną we wsiR., składającą się z działki o nr. geodezyjnym(...)/aktualnie objętą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Oleckuksięgą wieczystą KW (...)/, o powierzchni 10 ha 40a - za cenę 67220 zł. W dniu zawarcia umowy na poczet ceny zapłacona została kwota 6820 zł. Niespłacona część ceny w kwocie 60400 zł rozłożona została na trzydzieści lat i uiszczona miała być w półrocznych ratach po 1400 zł, poczynając od kwietnia 1983 roku.
G. A.iI. A.z d.D.związek małżeński zawarli(...)roku wL.. Ze związku tego posiadają czworo dzieci —B.,ur. (...),M.,ur. (...),W.ur. (...)iE.ur. (...)
Po zawarciu związku małżeńskiego zamieszkali wR.— gospodarstwo nabyte przez uczestnika /grunty niezabudowane/ oraz nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi /podarowanąG. A.przez rodziców w 1978 r. — 6 ha/, które to gospodarstwo rolne stanowiło jedyne źródło utrzymania stron. Małżonkowie pracowali wspólnie. Strony posiadały podstawowe maszyny rolnicze, hodowali inwentarz — jednorazowo 3-4 krowy, 2 konie. W 1985 roku założyli hodowlę gęsi - hodowla trwała do jesieni 1988 roku.
Sytuacja materialna była przeciętna — wystarczało na życie, jednak nie zawsze udało im się odłożyć pieniądze na spłatę rat - niejednokrotnie pieniądze pożyczali od ojca uczestnika. W 1990 rokuG. A.zdecydował udać się w celach zarobkowych za granicę — w sierpniu wyjechał do(...). Pieniądze na wyjazd — 740 marek — pochodziły ze sprzedaży zbiorów po żniwach.
Początkowo stosunki rodzinne były poprawne - uczestnik utrzymywał z wnioskodawczynią kontakt listowny, wspólnie ustalali kwestie dotyczące gospodarstwa. Po jakimś czasie relacje uległy pogorszeniu. Uczestnika zarzucał wnioskodawczym związki z innymi mężczyznami i nadużywanie alkoholu.
Po wyjeździeG. A.I. A.nie uprawiała roli — od początku lat 90-tych gospodarstwo /praktycznie w całości/ dzierżawili okoliczni rolnicy — m.in.H. R./od 1992 roku/ iI. T.. Wymienieni opłacali podatki należne od nieruchomości, przekazywali też wnioskodawczym płody rolne.
W 1992 roku wnioskodawczyni wraz z dziećmi wyprowadziła się do swoich rodziców. Jako że warunki lokalowe były trudne,G. A., na prośbę dzieci, wyremontował dom wR./wymienił podłogi, instalacje, tynki, zakupił meble, wykładziny/ i namówił byłą żonę do powrotu.
Wyrokiem z dnia 26 września 1995 roku w sprawie I C 1050/94 Sąd Wojewódzki w Suwałkach rozwiązał przez rozwód małżeństwo stron i zobowiązałG. A.do uiszczania na rzecz dzieci alimentów w łącznej kwocie 800 zł.
G. A.do 1996 roku przesyłał wnioskodawczym praktycznie wszystkie zarobione za granicą pieniądze. Po rozwodzie była to kwota około 1300 złotych miesięcznie.
G. A.utrzymywał kontakty z dziećmi — zapraszał ich do siebie do Niemiec do pracy, przesyłał pieniądze na naukę.
G. A.w dniu 08 października 2012 roku zbył nieruchomość gruntową połażoną wR., składającą się zdziałki (...)o powierzchni 10,4 ha na rzeczA. M.iA. W.małżonkówB.. Pozostałe 6 ha aktualnie uprawia córkaB. S. (2)wraz z mężem.
Uczestnik postępowania w dniu 16 kwietnia 2004 roku upoważnił córkęB. S. (1)do ubiegania się o dopłaty bezpośrednie do będących jego własnością gospodarstw. Wymieniona złożyła stosowne wnioski i od 2004 roku otrzymywała dopłaty. Pieniądze za ziemię położoną wR.w przeważającej części oddawała matce - co roku około 6000 — 7000zł, łącznie 66500 zł. Powyższe kwoty oraz pieniądze z tytułu alimentów stanowiły główne źródło utrzymania wnioskodawczyni. Poza tym podejmowała się ona drobnych prac dorywczych.
W ocenie Sądu Rejonowego wniosek nie zasługiwał na podzielenie.
Stosownie do treściart. 31 kroz chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Wspólność ta ustaje z chwilą ustania małżeństwa. Zgodnie zart. 43 § 1 krodomniemuje się, iż oboje z małżonków mają równe udziały w majątku wspólnym.
Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków, składniki te precyzujeart. 33 kro- są to m.in. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. Zgodnie z treściąart. 35 krow trakcie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Podział taki jest dopuszczalny dopiero, po ustaniu ustroju majątkowego, o którym mowa powyżej. Z uwagi na orzeczenie rozwodu pomiędzy wnioskodawcą a uczestniczką postępowania podział majątku dorobkowego był możliwy. W myślart. 46 krow zw. zart. 1035 i nast. kcw postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków Sąd winien ustalić skład i wartość tego majątku.
Sąd wskazał, że bezspornym w niniejszej sprawie było to, iż na chwilę obecną nie istnieją żadne przedmioty stanowiące majątek wspólny stron — zarówno wnioskodawczym, jak i uczestnik zgodni są co do tego, iż nieruchomość wR.stanowiła własnośćG. A., zaś wszelki majątek ruchomy w postaci m.in. maszyn rolniczych, narzędzi i sprzętu AGD, jak również inwentarz żywy został zużyty /co, zważywszy na upływ czasu, jaki nastąpił od jego nabycia do dnia dzisiejszego nie budzi zdziwienia/, bądź zbyty w inny sposób.
Sąd podkreślił, iż w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga również o wzajemnych rozliczeniach byłych małżonków. Co prawda, podział majątku wspólnego obejmuje składniki majątkowe, które były elementami majątku wspólnego w chwili ustania wspólności ustawowej i które istnieją w chwili dokonywania podziału, tj. wydania orzeczenia, niemniej jednak przy jego dokonywaniu nie uwzględnia się jedynie tych wspólnych składników majątkowych, które w czasie trwania wspólności ustawowej lub po jej ustaniu zostały zużyte zgodnie z prawem (art. 36 - 40 kroiart. 42 kro). Uwzględnia się natomiast w ramach rozliczeń, tj. rachunkowo, składniki majątkowe, które zostały bezprawnie zbyte, zniszczone zużyte lub roztrwonione przez jedno z małżonków. W tym wypadku, przy podziale majątku wspólnego ich wartość podlega zaliczeniu na poczet udziału przypadającego drugiemu małżonkowi. Dlatego zdaniem Sądu każdy z małżonków może korzystać ze zgromadzonych w okresie małżeństwa środków finansowych, jednak rozliczeniu nie podlegają jedynie te, które zostały wydane na zaspokojenie usprawiedliwionych własnych potrzeb i potrzeb rodziny, do wykazania czego zobowiązana jest ta strona postępowania, która pieniądze zużyła.
Sąd stwierdził, iż choć wcześniej wymienione składniki majątku nie istnieją w chwili dokonywania podziału, to ustalanie przez Sąd ich ewentualnej wartości nie było celowe — żadna ze stron nie udowodniła, by współmałżonek pozyskane w zamian za przedmioty środki zużył w sposób bezprawny, roztrwonił.
I. A.domagała się od byłego męża spłaty z tytułu, jak to ujęła, nakładów poczynionych z majątku wspólnego na jego majątek odrębny. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawczym nakład ten stanowić miała równowartość ceny nabycia gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,4 ha.
Stosownie do treściart. 45 § 1 krokażdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.
O zwrocie wydatków i nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny sąd orzeka wyłącznie na wniosek zgłoszony w postępowaniu w pierwszej instancji, a domagający się ich zwrotu zobowiązany jest dokładnie określić te żądania, zgodnie zart. 187 § 1 pkt 1w zw. zart. 13 § 2 kpc. Stosownie zaś doart. 321 § 1w zw. zart. 13 § 2 kpc, żądaniami tymi sąd jest związany /vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r. I CSK 323/11, LEX nr 1164719/.
Zdaniem Sądu żądanie zgłoszone przez wnioskodawczynię w niniejszej sprawie nie zostało w sposób wystarczający udowodnione — Sąd, zgodnie z żądaniami pełnomocnikaI. A., dopuścił wszystkie zawnioskowane dowody, przesłuchał szereg świadków, zażądał stosownej dokumentacji z banku, dokonał analizy przedłożonych dokumentów. Powyższe nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, by z majątku wspólnego stron były czynione nakłady na majątek odrębny uczestnika, a tym bardziej - w jakiej wysokości.
Sąd zauważył, że jak wynika z aktu notarialnego z dnia 21 grudnia 1977 r. cena zakupu nieruchomości miała być uiszczona w ciągu trzydziestu lat, poczynając od 1 kwietnia 1983 r. - gdyby zatem, czysto hipotetycznie, założyć, iż spłata należności następowała zgodnie z w/w zapisem, w czasie trwania związku małżeńskiego spłacie uległo jedynie około 1/3 zadłużenia. Podkreślić jednak należy, iżG. A.utrzymywał /a słowa jego w żaden sposób w toku postępowania nie zostały zakwestionowane czy też poddane w wątpliwość/, iż borykali się z byłą małżonką z problemami finansowymi /co było też powodem jego wyjazdu za granicę/, raty były spłacane nieregularnie, środki pieniężne na ten cel przekazywał im niejednokrotnie ojciec uczestnika /co pośrednio znalazło potwierdzenie w zeznaniachB. S. (1)/.
Sąd podkreślił, że nie bez znaczenia w kontekście cytowanego wcześniej postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r. I CSK 323/11, LEX nr 1164719, fakt, iż nieruchomość, na którą zostały rzekomo poczynione nakłady, nie stanowi już własności uczestnika. Jak słusznie zauważył pełnomocnikG. A., w takiej sytuacji przedmiotem postępowania winno być ewentualnie roszczenie o zwrot nakładów skierowane przeciwko aktualnym właścicielom działki, nie zaś spłata 1/2 wartości nieruchomości.
Roszczenie wnioskodawczyni zdaniem Sądu nie zasługiwało na uwzględnienie również z innych względów - wskazać należy bowiem, iż choć od rozwodu stron minęło prawie 20 lat,G. A.nadal wspiera finansowo byłą żonę - o czym niewątpliwie świadczy fakt przekazywania jej pieniędzy z tzw. dopłat bezpośrednich. Wysokość kwot przekazanychI. A.zdaniem strony przeciwnej wyniosła 66500 zł — okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zeznaniachB. S. (1)i przedłożonych decyzjach(...). Zdaniem Sądu zeznania w/w zasługują na podzielenie i są wiarygodne - zauważyć bowiem należy, iż żaden ze świadków zgłoszonych przez pełnomocnika wnioskodawczym nie był w stanie wypowiedzieć się co do dokładnej wysokości sum, jakie siostraB.przekazywała matce, rzekomą wiedzę na ten tematE. A.iW. A.posiadali jedynie z przekazów ustnych. Kwestia dopłat była niewątpliwie źródłem konfliktu między rodzeństwem — o czym świadkowie otwarcie mówili. Podkreślić w tym miejscu należy, iż z prawnego punktu widzeniaG. A.nie był zobowiązany przekazywać dopłat żadnemu z członków rodziny, zaś fakt, iż działo się inaczej, świadczy wyłącznie o jego dobrej woli.
I. A., mimo możliwości, nie interesowała się pozostawionym przez męża gospodarstwem, nie czyniła żadnych starań, by czerpać z niego jakikolwiek dochód po wyjeździe uczestnika za granicę - wręcz przeciwnie, gdyby nie starania uczestnika zarówno ziemia, jak i budynku, uległyby zniszczeniu. Nie można zatem podzielić jej stanowiska, jakoby należała jej się spłata połowy wartości sprzedanej przez uczestnika nieruchomości — wnioskodawczym wyraźnie stwierdziła, iż takie jest jej żądanie.
Zdaniem Sądu wartość nieruchomości nijak się ma do wartości ewentualnie poczynionych nakładów, zaś sam fakt czynienia nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny w czasie trwania wspólności majątkowej — wątpliwy. W tej sytuacji żądanie wnioskodawczym nie mogło zostać uwzględnione.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 520 § 3 kpc— interesy stron były sprzeczne, wnioskiI. A.zostały Oddalone, zaś uczestnik, w związku z toczącym się postępowaniem poniósł znaczne koszty, w tym. m.in. koszty zastępstwa procesowego.
Apelację (nieprofesjonalną) od powyższego orzeczenia wywiodła wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości. Wskazała, że postanowienie jest niesprawiedliwe i krzywdzące, wydane wbrew logice i dowodom, dlatego wniosła o jego zmianę. W uzasadnieniu wskazała, że spłat za gospodarstwo rolne dokonywali wspólnie z mężem- środki uzyskiwane z pracy jednego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego. On tymczasem sprzedał je i nie podzielił się z wnioskodawczynią pieniędzmi. Wskazała, że żadnych dopłat od córki nie otrzymywała. Dostawała wprawdzie drobne sumy pieniężne na swoje utrzymanie, tym niemniej nie były to dopłaty do gospodarstwa.
Uczestnik postępowania w odpowiedzi na apelację wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelację wnioskodawczyni uznać należy za zasadną.
Sąd Rejonowy nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co powoduje, że Sąd Odwoławczy nie może w pełni skontrolować procesu decyzyjnego Sądu Rejonowego.
Sąd Rejonowy miał obowiązek ustalić skład majątku wspólnego, i tu błędnie przyjął, że jego wartość była bezsporna. Istotnie aktualnie nie ma żadnych składników majątku wspólnego- wszystko zostało już zbyte, jednak jest wierzytelność, którą należało w tym postępowaniu rozliczyć.
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że cena nabycia nieruchomości była rozłożona na 30 lat i w trakcie trwania małżeństwa spłacono jedynie 1/3 tej sumy. Jednak te ustalenia są sprzeczne nawet z twierdzeniami samego uczestnika postępowania, który stwierdził wprost, że wszystko zostało spłacone przed 1990 r. Wynika to z treści wyjaśnień uczestnika postępowania złożonych na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. (k. 137). Zainteresowani w niniejszym postępowaniu pobrali się w 1979 r., a przed zawarciem związku małżeńskiego uczestnik uiścił jedynie część kosztów zakupu - 1/10 części. Spłata pozostałej 9/10 nastąpiła w trakcie trwania małżeństwa- odroczono spłatę pierwszej raty kredytu do 1984 r. Dochody małżonków w trakcie trwania małżeństwa są wspólne. Nawet dochody pobrane z majątków odrębnych wchodzą w skład majątku wspólnego.
Zauważenia w tym miejscu wymaga, iż ciężar dowodu w zakresie wykazania, że środki pieniężne uczestnik pozyskał od swego ojca, obciążały uczestnika postępowania. To nie wnioskodawczyni miała wykazać, że uczestnik nie uzyskał darowizn. To uczestnik na zasadzieart. 6 kcmiał wykazać, że spłacał swoje zobowiązania z innych źródeł niż swoje wynagrodzenie za pracę. To on miał obowiązek udowodnić, że takie darowizny uzyskał i w jakim zakresie oraz w jakiej części stanowiły one cenę nabycia nieruchomości. Uczestnik postępowania twierdził, że w tajemnicy przed żoną otrzymywał od ojca jakieś świadczenia i przeznaczał je na spłatę zobowiązań wobec banków, ale nie zostało to wykazane i wyjaśnione w wystarczający sposób.
Niewątpliwie zdarzenia gospodarcze, które rozegrały się (hiperinflacja lat 80-90 XX w.) w trakcie małżeństwa spowodowały, że cena nabycia uległa znacznemu obniżeniu i uczestnik postępowania był w stanie uregulować cenę nabycia nieruchomości w ciągu zaledwie 6 lat.
Poza sporem jest, że nieruchomość uczestnika stanowiła jego majątek odrębny. Jednakże Sąd Rejonowy błędnie przyjął, że nie można rozliczyć wierzytelności, które małżonkowie posiadają z tytułu nakładów poczynionych na majątek odrębny, jeżeli nieruchomość została sprzedana. Sąd Najwyższy i komentatorzy dokodeksu rodzinnego i opiekuńczegowyraźnie wskazują, że przedmiotem podziału jest wierzytelność, którą należy zaliczyć na poczet osoby, której to prawo do nieruchomości przysługiwało-podlegające zwrotowi wydatki i nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty (czy też jak w niniejszej sprawie odrębny) jednego z małżonków stanowią wierzytelność wchodzącą w skład majątku wspólnego. Jeżeli wierzytelność ta zostanie doliczona do majątku wspólnego podlegającego podziałowi, to przy podziale tego majątku należy ją przyznać temu z małżonków, na którego majątek osobisty wydatki lub nakłady zostały poczynione. Przyjęcie, że zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków dokonuje się w ramach przewidzianych wart. 45 krowzajemnych rozliczeń między małżonkami, uzasadnia niezaliczenie wierzytelności z tytułu poczynienia wymienionych wydatków i nakładów do majątku wspólnego podlegającego podziałowi. W takim wypadku jedno z małżonków, na którego majątek osobisty zostały poczynione wydatki lub nakłady, powinien zostać zobowiązany do zapłaty na rzecz współmałżonka części ich wartości, odpowiadającej wielkości udziału współmałżonka w majątku wspólnym (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz pod. Red. H. Ciepłej, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 281 oraz postanowienie SN z dnia 13 marca 1981 r. III CRN 35/81).
Jednocześnie wskazać należy, żeart. 45 kronie wyjaśnia, co oznaczają użyte w nim pojęcia „wydatki’ i „nakłady”. Rozumienie tych pojęć na podstawiekropowinno uwzględniać także szczególny charakter instytucji zwrotu wydatków i nakładów wprawie rodzinnym. W doktrynie przyjmuje się, ze nakłady poczynione na rzecz są to koszty poniesione w związku z zachowaniem, używaniem lub ulepszeniem tej rzeczy, natomiast wydatki poniesione na rzecz są to koszty związane z jej nabyciem (por. tamże s. 279).
Zdaniem Sądu Okręgowego obliczenie wartości majątku wspólnego także było niestaranne. Wystarczyło bowiem porównać wartość nakładów poczynionych w trakcie trwania małżeństwa do wartości całej nieruchomości.
Nie można natomiast w niniejszym postępowaniu rozliczać nakładów z majątku osobistego na majątek osobisty. Wypowiedział się na ten temat Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie sygn. akt I ACa 731/12-Artykuł 45 § 1 kronormuje jedynie obowiązek zwrotu przez małżonka wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na jego majątek odrębny, jak również prawo domagania się zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny. Nie są natomiast objęte dyspozycją powyższego przepisu i nie podlegają wyrównaniom przy podziale majątku wspólnego wydatki i nakłady poczynione kosztem majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego. Rozliczenia te podlegają ogólnym normom prawa i postępowania cywilnego, nakazującym dochodzenie przez byłych małżonków roszczeń, które nie są objęte przepisemart. 45 § 1 krow postępowaniu procesowym.Dlatego Sąd w niniejszym postępowaniu błędnie przyjął, że świadczenia, które otrzymywała wnioskodawczyni od uczestnika postępowania po ustaniu wspólności majątkowej można rozliczyć w ramach tego postępowania o podział majątku wspólnego.
Powyższe naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy- Sąd nie rozpoznał istoty sprawy, nie jest przy tym możliwa konwalidacja wskazanych wyżej błędów w toku postępowania apelacyjnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w całości, tzn. ustalić skład i wartość majątku wspólnego, a więc wartość tej wierzytelności, która była nakładem z majątku wspólnego na majątek odrębny uczestnika postępowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu że wartość ta stanowi ułamek wartości ceny nabycia nieruchomości. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w całości, Sąd winien dokonać ustaleń faktycznych, które pozwolą na dokonanie subsumcji normy prawnej określonej wart. 45 krow brzmieniu sprzed 20 stycznia 2005 r.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego istniały podstawy do uchylenia orzeczenia Sądu I instancji. Stąd też na mocyart. 386 § 4 kpc, orzeczono jak w sentencji.