Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 90/14
Data wyroku: 2014-05-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jadwiga Siedlaczek, Hanna Matuszewska, Włodzimierz Jasiński
Słowa kluczowe: Lokal Socjalny
Podstawa prawna: art. 385 kpc

Sygn. akt VIII Ca 90/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Jadwiga Siedlaczek (spr.)

Sędziowie:

SSO Hanna Matuszewska
SSO Włodzimierz Jasiński

Protokolant:

st. sekr. sąd. Izabela Bagińska

po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z powództwaA. S.
przeciwko

    Gminie MiastaT.

o ustalenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 30 grudnia 2013 r.
sygn. akt I C 1751/13
1/ oddala apelację;
2/ nie obciąża powodaA. S.obowiązkiem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.
Sygn. akt VIII Ca 90/14

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013r. Sąd Rejonowy w Toruniu w sprawie z powództwaA. S.przeciwko Gminie MiastaT.o ustalenie prawa do lokalu socjalnego: oddalił powództwo ( pkt.1), zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd I instancji ustalił, że: wyrokiem Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 11 grudnia 2006 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 1172/06 z powództwa(...)wT.przeciwko pozwanemuA. S.sąd nakazał pozwanemuA. S., aby wraz z rzeczami opróżnił lokal mieszkalny oznaczony numerem(...)położony wT.przyul. (...)i wydał go powodowi(...)wT.oraz ustalił, że pozwanemu nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Wyrok został zaopatrzony w klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 5 stycznia 2007 r. W dniu 22 marca 2013 r. wierzyciel na podstawie powyższego wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Toruniu Dariusza Zimnego wniosek o egzekucję świadczenia niepieniężnego w postaci opróżnienia lokalu mieszkalnego. W związku z powyższym wnioskiem zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przeciwkoA. S.(

     Km 3606/13).W toku egzekucji Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Toruniu Dariusz Zimny Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r. zawiesił postepowanie egzekucyjne i zdecydował o zastosowaniu procedury określonej wart. 35 Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorówmieszkaniowym zasobie gminy i o zmianieKodeksu cywilnego(Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 j. t. ze zm.). Na powyższą czynność komornika wierzyciel złożył skargę. Postanowieniem z dnia 4 września 2013 r. Sąd Rejonowy w Toruniu w sprawie o sygn. akt I Co 854/13 uwzględnił skargę i uchylił postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Toruniu Dariusza Zimnego o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego.
Rozstrzygnięcie Sądu zostało zaskarżone zażaleniem złożonym przez dłużnika. Sąd Okręgowy w Toruniu Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII Cz 589/13 oddalił zażalenie.
Od dnia prawomocnego orzeczenia eksmisji uległa pogorszeniu sytuacja finansowaA. S.oraz uległ pogorszeniu jego stan zdrowia.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Rejonowy wskazał, iż stan faktyczny sprawy ustalił na podstawie okoliczności bezspornych, dokumentów przedłożonych przez powoda oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy XI Co 191/13, którym w pełni dał wiarę.
Sąd I instancji podkreślił, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy powodowi przysługuje prawo do lokalu socjalnego od pozwanego na podstawieart. 35 Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorówmieszkaniowym zasobie gminy i o zmianieKodeksu cywilnego(Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 j. t. ze zm.) w związku z eksmisją orzeczoną przez Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z dnia 11 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt I C 1172/06.
W ocenie Sądu rejonowego mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz obowiązujące normy prawa i dorobek orzecznictwa w zakresie ich wykładni, na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi negatywnej. Przed przystąpieniem jednak do zasadniczych rozważań Sąd Rejonowy odniósł się do zarzutu najdalej idącego, a mianowicie zarzutu stanu rzeczy osądzonej (

     res iudicata).W ocenie sądu zarzut ten był chybiony. Powaga rzeczy osądzonej zachodzi w przypadkach, gdy zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie dotyczące tego samego przedmiotu postępowania, które toczyło się między tymi samymi stronami. Podmioty związane są powagą rzeczy osądzonej niezależnie od tego, po której stronie procesu występują.W sprawie o sygn. akt I C 1172/06 Sąd orzekł w wyroku z 11 grudnia 2006 r., że pozwanemuA. S.nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. Była to sprawa z powództwa(...)wT..
W konsekwencji uznać należy, że Sąd wprawdzie orzekał o uprawnieniuA. S.do lokalu socjalnego, jednakże inne były strony procesu.
Po przesądzeniu powyższego Sąd i instancji wskazał, że przepisyustawy o ochronie prawa lokatorówprzewidują szczególne powództwo o ustalenie prawa do lokalu socjalnego.   Zgodnie z przepisemart. 35 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 j. t. ze zm.) osobie, o której mowa w art. 14 ust. 4, przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, o której mowa w art. 34, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. Na żądanie osoby, o której mowa wust. 1, o uprawnieniu do lokalu socjalnego orzeka sąd w sprawie przeciwko gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu sześciu miesięcy od zawiadomienia uprawnionego przez komornika lub organ, o którym mowa w art. 34, o przysługującym uprawnieniu. Przepis art. 14 ust. 6 stosuje się odpowiednio.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Rejonowy wskazał, że art. 35 cyt. Ustawy dotyczy jedynie wyroków zapadłych pod rządami poprzednich przepisów tj. przed wejściem w życieustawy o ochronie praw lokatorów, co miało miejsce w dniu 1 lipca 2001 r., pod warunkiem spełnienia dalszych przesłanek z art. 14 ust. 4 cyt. Ustawy.
Natomiast wyrok nakazujący pozwanemu opróżnienie zapadł w dniu 11 grudnia 2006 r., a więc po wejściu w życie aktualnie obowiązującej ustawy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 35 cyt. Ustawya contarioSąd Rejonowy oddalił powództwo orzekając o kosztach na podstawieart. 98 k.p.c.
Powód złożył apelacjęod powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając:
- naruszenie przepisuart. 35 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegopoprzez błędną jego wykładnię
-naruszenie art. 5 poprzez jego niezastosowanie
- naruszenie przepisuart.102 kpcpoprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postepowania.Wskazując na powyższe zarzuty powód wnosił o :
- zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postepowania w I instancji
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postepowania apelacyjnego
ewentualnie
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Ustalony stan faktyczny jak i ocena prawna dokonana przez Sąd Rejonowy jest prawidłowa i Sąd Okręgowy w całości je podziela.W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości iż obecnie powód jest osoba przewlekle chorą, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności a jego miesięczny dochód to zasiłek w wysokości 529,zł. Ustalenie to jednak nie ma wpływu na wynik sprawy.
W stanie prawnym sprzed wejścia w życieustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(t.j. 2005 r. Nr 31 poz. 266 ze zm., dalej powoływanej jako u.o.p.l.) przepisy nie przewidywały przypadków obligatoryjnego przyznania lokalu socjalnego. Obowiązująca poprzednioustawa o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowychwart. 36 ust. 1w pierwotnym brzmieniu przewidywała jedynie, że sąd„może w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu orzec o uprawnieniu najemcy do otrzymania lokalu socjalnego”. Począwszy od wejścia w życie u.o.p.l. tj. od 10 lipca 2001 r. obowiązkiem sądu stało się w każdym przypadku badanie i przesądzenie, pozytywne lub negatywne, w sentencji wyroku eksmisyjnego czy byłemu lokatorowi przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. W odniesieniu do określonych kategorii osób, wskazanych wart. 14 ust.4u.o.p.l., przyznanie lokalu socjalnego stało się obligatoryjne.
Mając na uwadze, że w momencie wejścia w życie nowej ustawy w obiegu funkcjonowało szereg niewykonanych jeszcze wyroków eksmisyjnych, w których pominięto orzeczenie o lokalu socjalnym, a które dotyczyły m.in. takich osób, które w nowym stanie prawnym byłyby uprawnione do otrzymania lokalu socjalnego, ustawodawca rozciągnął jej funkcję gwarancyjną także na te osoby. I tak, zgodnie art. 35 ust. 1 u.o.p.l.Osobie, o której mowa w art. 14 ust. 4, przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, o której mowa w art. 34, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. W myśl natomiast ust. 2 zd. 1 i 2,na żądanie osoby, o której mowa w ust. 1, o uprawnieniu do lokalu socjalnego orzeka sąd w sprawie przeciwko gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu sześciu miesięcy od zawiadomienia uprawnionego przez komornika lub organ, o którym mowa w art. 34, o przysługującym uprawnieniu.
Wykładnia przytoczonej regulacji nie pozostawia najmniejszych wątpliwości, że jej hipoteza obejmuje wyłącznie wyroki eksmisyjne zapadła pod rządami poprzednich przepisów – pod warunkiem spełnienia dalszych przesłanek z art. 14 ust. 4 u.o.p.l. Tymczasem wyrok nakazujący pozwanemu opróżnienie lokalu mieszkalnego zapadł w dniu 11 grudnia 2006 r. (I C 1172/06 Sądu Rejonowego w Toruniu) a więc po wejściu w życie aktualnie obowiązującej u.o.p.l.. Co trzeba podkreślić, wyrok ten jest kompletny, gdyż zawiera w sentencji rozstrzygnięcie w przedmiocie lokalu socjalnego w postaci stwierdzenia, że dłużnikowi lokal taki nie przysługuje. W tym stanie rzeczy wykluczone jest wszczynanie wobec dłużnika postępowania przewidzianego w art. 35 u.o.p.l., która przecież służy tylko takim osobom, co do których eksmisje orzeczono w poprzednim stanie prawnym.
Podstawy do wytoczenia powództwa o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego nie można upatrywać, jak chce tego skarżący w treści art. art. 35 ust. 4 u.o.p.l. Zgodnie z tą regulacjąjeżeli w toku postępowania egzekucyjnego okaże się, że obowiązkiem opróżnienia lokalu objęta jest osoba, o której mowa w art. 14 ust. 4, to 1) komornik zawiadamia tę osobę, że może wystąpić z powództwem o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego w terminie 6 miesięcy od zawiadomienia przez komornika o przysługującym uprawnieniu; 2), komornik z urzędu zawiesza postępowanie egzekucyjne; 3), komornik o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego zawiadamia prokuratora.
W literaturze można odnaleźć pogląd, iż przytoczone unormowanie ma pełne zastosowane do wyroków wydanych po 10 lipca 2001 r., jeżeli sąd w wyroku eksmisyjnym stwierdził, że uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego nie przysługuje dłużnikowi, a okoliczności sprawy w tym zakresie uległy zmianie po wydaniu wyroku (I. Kunicki [w:] Kodeks, t. III pod red. K. Piaseckiego, A. Marcinika, Nb 43 do art. 1046; H. Pietrzkowski [w:] Kodeks, t. 4 pod red. T. Erecińskiego, s. 700, cyt. za M. Krakowiak [w:] J. Jankowski (red.), Kodeks podstępowania cywilnego, Komentarz, komentarz do art. 1046k.p.c., Legalis). Zdaniem niektórych komentatorów, ustawodawca jedynie w ust. 1 art. 35 ograniczył zakres jego zastosowania do osób – określonych art. 14 ust. 4 – objętych orzeczeniem sądowym wydanym przed dniem w życie ustawy, zaś ratio legis art. 34 ust. 4 przemawia za szerokim stosowaniem tego przepisu (ibidem).
W ocenie Sądu Okręgowego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, stanowisko to budzi uzasadnione wątpliwości. Nie jest ono zresztą jednolicie przyjmowane w piśmiennictwie. Z. Knypl jest zdania, że przepisy u.o.p.l. nie chronią tych osób, które spełniły przesłanki z art. 14 ust. 4 po uprawomocnieniu się wyroku wydanego po dniu 10 lipca 2001 r. (Z. Knypl,

    Eksmisja i prawa człowieka. Wykonywanie eksmisji z lokali mieszkalnych, Sopot 2012, s. 135).

    Prima faciemożna by rzeczywiście twierdzić, że art. 35 ust. 4 u.o.p.l., nie zawiera, w przeciwieństwie do ust. 1, dodatkowego wymagania, aby wyrok eksmisyjny zapadł pod rządami poprzednich przepisów, co mogłoby sugerować, że procedura z ust. 4 może zostać zainicjowana także wobec osób, przeciwko którym zapadły wyroku pod rządami obecnej ustawy. Taka interpretacja byłaby jednak nie do pogodzenia z wynikiem wykładni systemowej. Należy odwołać się do argumentu

    a rubrica,zgodnie z którym przepis prawny należy interpretować z uwzględnieniem jego miejsca w systematyce aktu prawnego, w którym jest on zawarty (np. J. Wróblewski:

    Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990, s. 74; L. Morawski,

    Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 198-199). Systematyka art. 35 u.o.p.l. wskazuje, że jej zakres podmiotowy określa ust. 1, a kolejne jednostki redakcyjne mają charakter norm technicznych, regulujących tryb postępowania organów egzekucyjnych w razie wystąpienia okoliczności z ust. 1. Zatem tylko art. 35 ust. 1 stanowi materialnoprawną podstawę wystąpienia z powództwem o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego. Takiego charakteru nie ma już, i to tym bardziej o szerszym zakresie, ust. 4, który może być interpretowany wyłącznie jako nakładający na organ egzekucyjny obowiązek zawiadomienia osoby określonej w możliwości wystąpienia z pozwem. Prawo to musi bowiem istnieć obiektywnie; jego powstanie nie wynika przecież z działania organu egzekucyjnego lecz musi mieć swoje źródło w wyraźnym przepisie ustawy. Organ egzekucyjny jedynie zawiadamia o przysługującym prawie, a logiczne jest że może to czynić jedynie w sytuacji, gdy osobie zawiadamianej uprawnienie do wystąpienie z powództwem przysługuje (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2007 r. III CZP 61/07, OSNC z 2008 r. nr 7-8 poz. 88).
Powyższa wykładnia pozostaje w zgodzie z dyrektywą zakazującą rozszerzającej wykładni wyjątków. Nie ma bowiem wątpliwości, że mechanizm przewidziany w art. 35 ust. 1 u.o.p.l. jest instytucją szczególną, zatem jego wykładnia powinna być ścisła, wykluczająca interpretację zmierzającą do udzielenia ochrony prawnej poza wypadkami wyraźnie w ustawie przewidzianymi. Art. 35 ust. 4 u.o.p.l. nie rozszerza kategorii uprzywilejowanych osób, lecz jest jedynie instrumentem realizacji ochrony osób określonych w art. 35 ust. 1.
Odmiennie rozumienie art. 35 ust. 4 u.o.p.l. byłoby też nie do zaakceptowania z uwagi na sprzeczność z podstawowymi zasadami procesu cywilnego w postaci prawomocności materialnej orzeczeń co do istoty sprawy oraz powagi rzeczy osądzonej. Pozwalałoby przecież długotrwale sparaliżować każde postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł egzekucyjny zapadły pod rządami nowej ustawy i zawierający negatywne orzeczenie w przedmiocie lokalu socjalnego, pod pretekstem zmiany okoliczności i zaistnienia po stronie osoby eksmitowanej przesłanek z art. 14 ust. 4. u.o.p.l.
Niezasadny był również zarzut dotyczący naruszeniaart. 5 kc.Z uzasadnienia apelacji wynika iż powód zarzuca wierzycielowi , że zwlekał z przeprowadzeniem egzekucji od 2006r przyznając jednocześnie iż w 2006r kiedy sąd orzekał o opróżnieniu lokalu powodowi nie przysługiwało uprawnienie wynikające z art. 14 ustęp 4 ustawy. Powód zapomina jednak o tym iż to on sam przez wiele lat zwlekał z realizacją obowiązku nałożonego na niego wyrokiem z dnia 11 grudnia 2006 r i to na apelującym ciążył obowiązek opuszczenia lokalu i winien to uczynić sam nie czekając na egzekucję wyroku. Egzekucja jest ostatecznym środkiem do realizacji powinności wynikającej z orzeczenia sądu. W tamtym czasie powód miał zupełnie inną sytuację finansową i zdrowotną, mógł bez przeszkód wynająć inny lokal i się wyprowadzić.
Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu Okręgowego należy odwołać się do wyniku wykładni systemowej i przyjąć, że nie jest dopuszczalne odrębne powództwo o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego, jeżeli wyrok nakazujący opróżnienie lokalu zapadł pod rządami ustawy z 21 czerwca 2001 r. i zostało w nim zawarte rozstrzygniecie w przedmiocie lokalu socjalnego.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy oddalił apelację (art. 385 k.p.c.). Sąd uznał też za uzasadnione nieobciążanie skarżącego kosztami postępowania apelacyjnego, mając na uwadze jego ciężką sytuacją życiową (art. 102 k.p.c.).