Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 455/14
Data wyroku: 2014-05-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Solarz, Małgorzata Lamparska, Janusz Kaspryszyn
Słowa kluczowe: Turystyka
Podstawa prawna: art. 11 ustawy o usługach turystycznych

Sygn. akt I ACa 455/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 maja 2014 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Małgorzata Lamparska

Sędziowie:

SSA Janusz Kaspryszyn
SSA Jolanta Solarz (spr.)

Protokolant:

Katarzyna Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaF. P.
przeciwko(...) Sp. z o.o.wO.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I C 734/12
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięciew przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
PowódF. P.wniósł o zasądzenie od strony pozwanej(...) Sp. z o.o.kwoty 9.000 zł tytułem renty wyrównawczej wrazz ustawowymi odsetkami, kwoty 300.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia, a nadto łącznej kwoty 83.814,58 zł tytułem odszkodowania związanego z kosztami leczenia powoda (22.394,71 zł tytułem kosztów leczenia szpitalu w Turcji, 30.400 zł tytułem kosztów transportu medycznego, 31.019,87 zł tytułem medykamentów i środków zaopatrzenia medycznego). Nadto wniósło zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych.
Swoje roszczenia wywodził z faktu doznania poważnego uszczerbkuna zdrowiu na terenie hotelu, w którym został zakwaterowany przez pozwanebiuro podróży na podstawie zawartej między stronami umowy o usługę turystyczną.
Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo (pkt I) i odstąpił od obciążania powodaF. P.kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej.
Sąd Okręgowy ustalił, że powód wraz z żoną zawarli ze stroną pozwaną umowę o świadczenie usługi turystycznej, której przedmiotem był pobyt whotelu (...)w Turcji w okresie od 6 września 2010 r.
W dniu 8 września 2010 r. ok. godz. 15:00 powód udał się na zjeżdżalnię znajdującą się na terenie hotelu. Zgodnie z instrukcją udzieloną przez ratowników zjechał ze zjeżdżalni w pozycji na plecach. Po zjechaniu do basenu nie wynurzyłsię z wody. Został wyciągnięty na brzeg przez kolegę, który jechał na zjeżdżali zaraz za nim. Ułożony na plecach skarżył się, że nie ma czucia w nogach.
Dzień wcześniej powód wraz ze swoim kolegą zjeżdżali na ślizgawce. Jednakże czynili to w pozycji siedzącej. Wówczas nikomu nic się nie stało.
Na terenie obiektu znajdowała się instrukcja dotycząca korzystania z basenu, z której wynikało, iż należy zjeżdżać na leżąco, nie można zjeżdżać parami i nie należy skakać do basenu oraz wnosić na teren basenu lodów.
Po wypadku powód został przewieziony do szpitala wM., a następniewI., gdzie przeprowadzono u niego operacje. Koszty tych zabiegówi przejazdu pokrył powód przy wsparciu rodziny i znajomych. Powód wraz z żonąnie mogli liczyć na pomoc rezydenta pozwanego, a ponieważ nie znali angielskiego, do Turcji przyjechała na ich prośbęA. G.– siostra powoda, która posługiwała się językiem. Pozwany w zaistniałej sytuacji nie udzielił powodowi i jego żonie jakiejkolwiek pomocy, ani związanej z leczeniem, ani też z zabezpieczeniembagaży, pomimo wielokrotnych kontaktów z biurem podróży podejmowanychprzez żonę powoda.
W wyniku wypadku powód doznał czterokończynowego porażenia.W chwili obecnej porusza się na wózku inwalidzkim, nie ma władnych rąk i nóg,nie potrafi sam usiąść, jest pampersowany. Ponosi liczne wydatki związanez leczeniem. Łączna kwota kosztów dotychczas poniesionych, w tym z tytułu pobytu w szpitalu w Turcji, z tytułu kosztów transportu, leków i środków zaopatrzenia medycznego to 83.814,58 zł.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powódnie wykazał dochodzonego roszczenia. W ocenie Sądu wskazana przez powoda podstawa faktyczna świadczy o tym, że powód wywodzi swoje roszczeniez odpowiedzialności deliktowej, tj. zart. 416 k.c.
Sąd Okręgowy stwierdził, że powód wykazał szkodę w postaci uszczerbkuna zdrowiu oraz jej związek przyczynowy ze zjazdem na zjeżdżalni. Jednak,zdaniem Sądu, związek ten nie może być uznany za adekwatny czyli normalny. Zjazd na zjeżdżalni wodnej czy to w pozycji leżącej, czy w pozycji siedzącejnie prowadzi w normalnym następstwie zdarzeń do tak poważnych skutków,jakich doznał powód. Odmienna ocena mogłaby być dokonana tylko przy użyciu ewentualnie wiedzy specjalnej, jaką posiada biegły. Tylko biegły bowiem mógłby wypowiedzieć się w kwestii, czy zalecona powodowi pozycja leżąca była niewłaściwa, bądź też wychodząc nawet ponad tezy stawiane przez powodaw pozwie, mógłby ustalić, jakie inne przyczyny spowodowały tak tragiczne obrażenia. Można sobie wyobrazić liczne przyczyny tego typu szkody, jakiej doznałpowód, zaistniałe zarówno po stronie pozwanego, jak i samego powoda, np. niewłaściwa konstrukcja zjeżdżalni, uszkodzenia zjeżdżalni w postaci wystających elementów, utrata panowania przez powoda w trakcie zjazdu nad ciałem spowodowana strachem czy innymi okolicznościami, zmiana pozycji w trakcie zjazdu, itp. Powód dowodu z opinii biegłego nie zawnioskował. Nie wykazałteż w żaden sposób, iż pozycja wskazana do zjazdu była niewłaściwa.
Sąd I instancji wskazał, że brak adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem, a szkodą stałby także na przeszkodzie zasądzeniu roszczenia z tytułu kontraktu. Fakt, iż istotnie pozwany nie dochował minimum staranności wymaganej w świadczeniu tego typu usług, który to brak wyrażał się w tym,iż nie udzielono wsparcia w organizacji leczenia w Turcji, nie zainteresowanosię w żaden sposób tak tragicznym zdarzeniem, narażając tym samym powodai jego żonę na dodatkowe stresy spowodowane nieznajomością realiów tureckich, samego języka, osamotnieniem w tej sytuacji, mógłby być podstawą dochodzenia roszczeń z tytułu kontraktu, jednakże roszczeń innego rodzaju aniżeli wskazanew pozwie.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód. Zaskarżając go w całości, zarzucił:

-

naruszenieart. 11 a ustawy o usługach turystycznychw zw. zart. 471 k.c.poprzez ich niezastosowanie w sprawie wynikające z błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że w reżimie odpowiedzialności kontraktowejnie może dojść do wyrządzenia szkody niemajątkowej;

naruszenieart. 6 k.c.w zw. zart. 361 k.c.poprzez bezpodstawne uznanie,że powód nie wykazał istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy uszczerbkiem na zdrowiu a zachowaniem strony pozwanej;

naruszenieart. 321 k.p.c.poprzez zaniechanie orzeczenia o całości żądania pozwu w tym o roszczeniu z tytułu kosztów leczenia, renty;

naruszenieart. 233 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.poprzez oddalenie wnioskuo przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ortopediii traumatologii;

naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.poprzez sporządzenie wyroku, w którymSąd Okręgowy nie odniósł się doustawy o usługach turystycznychi uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r.

W oparciu o powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonegowyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie wyrokui przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddaleniei zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.
Na rozprawie pełnomocnik powoda wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.
W oparciu o stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powoda podlegała uwzględnieniu w całości, skutkując uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, wobec nierozpoznana przez Sąd I instancji istoty sprawy.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd Apelacyjny przywołując zarzuty apelacyjne dokonał częściowego ich przeredagowania z uwagi na fakt,że w przeważającej mierze były one sformułowane w sposób niegramatycznyoraz niezgodny ze sztuką prawniczą. Wyjaśnia to jednak fakt, że sporządzałją osobiście sam powód, nie będący z zawodu prawnikiem, choć przez całyproces reprezentował go profesjonalny pełnomocnik, występujący również przed Sądem II instancji.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów apelacji, wskazać trzeba, że zasadny okazał się zarzut nierozważenia przez Sąd I instancji zgłoszonych roszczeńw oparciu o reżim odpowiedzialności kontraktowej, w tym szczegółowo uregulowany wart. 11a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych(tj. Dz. U.z 2004r., Nr 223, poz. 2268 ze zm., dalej zwana u.u.t.).
Przed przystąpieniem do szerszej analizy powyższej kwestii wypada pokrótce odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, które były oczywiście bezzasadne, choć wobec treści orzeczenia Sądu Apelacyjnego nie miały ostatecznie znaczenia.
Nietrafny był zarzut naruszeniaart. 321 k.p.c.poprzez zaniechanie orzeczeniao poszczególnych zgłoszonych roszczeniach, ponieważ Sąd I instancji ocenił,że w ogóle nie zachodzi odpowiedzialność strony pozwanej za szkodę powoda, wobec niewykazania przez niego adekwatnego związku przyczynowego.
Wobec wskazanych motywów przez Sąd I instancji, nie można uznać,aby dopuścił się on naruszenia normyart. 328 § 2 k.p.c.w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Pominięcie w uzasadnieniu rozważań dotyczących określonych kwestii prawnych stanowi naruszenie prawa materialnego, polegające na jego wadliwym zastosowaniu, nie zaś błędy konstrukcyjne uzasadnienia.
Wadliwie skonstruowane zostały zarzuty naruszeniaart. 233 k.p.c.Zarzut naruszenia tego przepisu musi zmierzać do wykazania, że określony fakt został przez Sąd I instancji ustalony błędnie, a błąd ten wynika z wadliwej oceny materiału dowodowego, tj. takiej, która nie uwzględnia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Z treści zarzutów apelacyjnych nie sposób wywnioskować, jakie fakty, zdaniem powoda, Sąd ustalił wadliwie, a jakie należałoby jeszcze ustalić.
Niepoprawny był również zarzut naruszeniaart. 278 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku z opinii biegłego z zakresu ortopedii i traumatologii. Do naruszeniaart. 278k.p.c.dochodzi wtedy, gdy Sąd orzeknie bez skorzystania z wiedzy biegłego, w sytuacji gdy jest ona niezbędna, co nie miało miejsca w niniejszym postępowaniu. Skarżący kwestionując oddalenie jego wniosku dowodowego powinien podnosić naruszenieart. 217 § 2 k.p.c.Zarzut ten wobec uchylenia wyroku pozostaje bezprzedmiotowy.
Powracając do meritum sprawy, należy podkreślić, że wszystkie zgłoszonew niniejszej sprawie przez powoda żądania miały charakter odszkodowawczyi wywodzone były z faktu doznania przez powoda bardzo poważnego uszczerbkuna zdrowiu. Powód w pozwie łączył odpowiedzialność strony pozwanej z faktem wadliwego pouczenia o sposobie korzystania ze zjeżdżalni, co w połączeniuz jej konstrukcją spowodowało, że w trakcie zjazdu uderzył w element urządzenia, uszkadzając kręgosłup.
Dla dokonania oceny żądań powoda niezbędne jest poczynienie uwag natury ogólnej. Ustalenie odpowiedzialności odszkodowawczej uzależnione jestod spełnienia trzech podstawowych przesłanek wynikających zart. 361 § 1 k.c.Pierwszą z nich jest szkoda rozumiana jako uszczerbek majątkowy bądź niemajątkowy w dobrach poszkodowanego. Drugą stanowi zdarzenie – działanie bądź zaniechanie określonego podmiotu, z którym ustawa wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą wskazując, kto ją ponosi i na jakiej zasadzie. Trzecią przesłanką jest natomiast adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą a działaniembądź zaniechaniem określonego podmiotu, z którym ustawa wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą.
Ocena, czy zachodzi druga z wyżej wymienionych przesłanek, możliwajest zatem dopiero po ustaleniu szczegółowej normy prawa, ustanawiającej odpowiedzialność odszkodowawczą.
W przypadku szkody na osobie, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, źródła odpowiedzialności zazwyczaj upatruje się w normach reżimu odpowiedzialności deliktowej, tj.art. 415i następnek.c.Zdrowie człowieka stanowi bowiem dobro chronione prawem, toteż jego naruszenie objęte jest domniemaniem bezprawności.
Ocena odpowiedzialności na podstawieart. 415 k.c.(ew. 416k.c.) wymaga wykazania, że do uszczerbku na zdrowiu doszło na skutek okoliczności, za które strona pozwana ponosi winę. Oznacza to konieczność wykazania przez powoda,że do wypadku doszło z powodu zawinionego przez stronę pozwaną (lub osoby,za które ponosi ona odpowiedzialność) naruszenia szeroko rozumianych zasad należytej staranności w zapewnieniu bezpiecznego korzystania ze zjeżdżalni(vide:art. 355 k.c.).
Do powstania szkody w postaci uszczerbku na zdrowiu może jednakdojść na skutek nienależytego wykonania umowy (art. 471 k.c.), co skutkuje odpowiedzialnością kontraktową, zaś strony niniejszego sporu łączyła umowao świadczenie usług turystycznych.
Trafnie zatem strona pozwana na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 r. (k. 497) podnosiła, że w okolicznościach niniejszej sprawy mamy do czynienia ze zbiegiem norm dotyczących reżimu odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej,czyli z taką sytuacją, w której w odniesieniu do tego samego stanu faktycznego można zastosować każdy z tych dwóch odmiennych zespołów norm.
Rozwiązanie zbiegu norm tego rodzaju zawieraart. 443 k.c., pozwalającyna dokonanie przez poszkodowanego wyboru, z którego reżimu odpowiedzialności zamierza skorzystać.
Nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik powoda, mimo wyraźneji nie pozbawionej racji sugestii ze strony pełnomocnika strony pozwanej, nie dokonał wyboru reżimu odpowiedzialności. W przypadku takiej ewentualności orzecznictwo wypracowało jednak regułę, zgodnie z którą Sąd ma obowiązek wybraćtaką podstawę prawną, która jest dla poszkodowanego korzystniejsza (por. wyroki SN z dnia 15.01.1998 r., III CKN 323/97, 14 lutego 2003 r., IV CKN 1768/00,17 grudnia 2004 r., II CK 300/04).
W niniejszej sprawie Sąd I instancji zaniechał zupełnie dokonania analizy, który z wyżej wskazanych reżimów odpowiedzialności odszkodowawczej byłbydla powoda korzystniejszy, przyjmując apriorycznie, że powód dochodzi roszczeńz deliktu. Stanowisko to nie było słuszne, albowiem powód wyraźnie powoływałsię w pozwie na fakt łączącej go ze stroną pozwaną umowy i brak wywiązaniasię przez biuro podróży z jego obowiązków.
W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska Sądu I instancji, że powód nie wykazał przesłanki adekwatnego związku przyczynowego, co wyklucza istnienie jakiejkolwiek podstawy odpowiedzialności czy to deliktowej czy kontraktowej.Sąd Okręgowy uznał, że doznany przez powoda uszczerbek w postaci złamania kręgosłupa nie stanowi normalnego następstwa zjazdu na zjeżdżalni, skoro bowiem w hotelu wiele osób korzystało ze ślizgawki i nic im się nie działo, to wypadek powoda musi pozostawać skutkiem splotu nieszczęśliwych okoliczności.
Wnioski takie nie mogą być uznane za trafne. Abstrahując od tego, że nie ma w sprawie absolutnie żadnych wiarygodnych danych co do wypadkowościna tureckiej zjeżdżalni, trzeba stwierdzić, że adekwatnego związku przyczynowego nie wyklucza fakt, że uraz kręgosłupa nie stanowi typowego – częstego następstwa skorzystania z tego rodzaju urządzenia. Jak wynika z bogatego orzecznictwaSądu Najwyższego o tym, czy następstwo jest normalne lub anormalne, decyduje ocena oparta na okolicznościach obiektywnych, przy pomocy zasad doświadczenia życiowego i w razie potrzeby wiadomości specjalistycznych. Nie wyłącza normalności fakt, że czasem następstwo mimo identycznych warunków zdarzenianie następuje; tak samo fakt, że następstwo jest statystycznie rzadkim przypadkiem. Natomiast anormalne jest następstwo, gdy do niego doszło tylko na skutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, którego przeciętnie nikt nie bierze w rachubę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1964 r., II PR 507/64, OSNCP 1965, nr 7-8, poz. 125). Dla istnienia normalnego związku przyczynowegowystarcza więc ustalenie, że konkretny skutek danego działania lub zaniechanianie jest zjawiskiem tak odosobnionym i tak wyjątkowym, iż nie mieści się w granicach zwykłego powiązania między przyczyną i skutkiem (por. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 12 listopada 1970 r., I CR 468/70, niepubl.).
Ponadto ocena, czy następstwo jest normalne, czy anormalne nie jestzależna od tego, czy odpowiedzialny za szkodę przewidywał je albo mógłlub powinien je był przewidzieć. Jest to bowiem kwestia subiektywna, mogącamieć znaczenie tylko z punktu widzenia winy, a nie związku przyczynowego(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2004 r., II CK 369/03).
Jazda na zjeżdżalni polega na poruszaniu się przez człowieka po torze zjeżdżalni w sposób częściowo niekontrolowany, przy wykorzystaniu powszechnej siły ciążenia. Nie jest konieczna specjalistyczna wiedza z zakresu fizyki,aby stwierdzić, że przebieg zjazdu będzie zależny od masy ciała i wzrostu zjeżdżającego, od jego ustawienia w tym także od tego, jaki dodatkowy opór będzie stawiał rękami i nogami, a nawet od materiału, z jakiego wykonany jest strój kąpielowy. Może się zatem okazać, że przy współistnieniu kilku czynników spowodowanych np. wymiarami zjeżdżającego, dojdzie do sytuacji, w której kierowane siłą bezwładności ciało uderzy w element zjeżdżalni. Jednoczesne wystąpienie tych czynników nie może być w żadnym razie uznane za splot nieszczęśliwych wypadków, jak to stwierdził Sąd I instancji. Wypadnięcie ze zjeżdżalni, uderzenie w jej część bądź część basenu stanowi podstawowe zagrożenie wiążące się z korzystaniem ze zjeżdżalni i powinno być ono wyeliminowane przez konstrukcję zjeżdżalni i czytelne zalecenia co do właściwej pozycji, jaką należy zająć podczas zjazdu. Bez względu bowiem na to,czy korzystający ze zjeżdżalni jest osobą znacznej czy raczej skromnej postury,czy będzie układać ciało na plecach w pozycji gwarantującej najszybszy zjazdczy będzie stawiać dodatkowy opór rękami i nogami, czy będzie zrelaksowanyczy zestresowany, o ile zachowuje się w sposób zgodny z udzielonymi mu instrukcjami, zjazd na zjeżdżalni powinien być dla niego w pełni bezpieczny.Jeśli zaś zjeżdżalnia nie jest bezpieczna dla określonej kategorii osób lub zjazdz niej może się odbywać tylko w ściśle określonej pozycji, powinno znajdowaćsię na niej wyraźne oznakowanie zabraniające wstępu tych osób lub nakazujące określone zachowanie w trakcie jazdy.
Ostatecznie należy zauważyć, że z zeznań świadków, którzy korzystalize ślizgawki (tj.M. B.iP. Z.) wynikało, że była ona skonstruowana z dwóch stopni. Na jednym ze stopni dochodziło do wybiciaciała i jego ponownego uderzenia o element ślizgawki. Nie można zatem uznać,aby uderzenie o element zjeżdżalni było wyłącznie dziełem przypadku. Jego skutki choć zazwyczaj ograniczające się do niewielkiego bólu pleców, nie wykluczająa wręcz potwierdzają, że przy wystąpieniu określonych ww. czynników(niebędących jednakże „splotem nieszczęśliwych okoliczności”), mogło dojśćtakże do poważniejszych urazów w tym do złamania kręgosłupa, z czym mamydo czynienia w niniejszej sprawie.
Reasumując należy zatem stwierdzić, że doznany przez powoda uszczerbek na zdrowiu pozostawał w adekwatnym związku przyczynowym ze zjazdemze zjeżdżalni, a Sąd Okręgowy oceniając, że związek taki nie występuje − naruszyłart. 361 § 1 k.c.
W istocie Sąd Okręgowy, nie tyle stwierdzał brak wykazania przesłanki adekwatnego związku przyczynowego, co brak zdarzenia, z którym ustawa wiązałaby odpowiedzialność strony pozwanej, uznając, że powód nie wykazał,aby zjeżdżalnia oraz sposób jej eksploatacji nie spełniały wymogów bezpieczeństwa, a nadto nie wykazał winy strony pozwanej za taki stan rzeczy.
Jak wskazano już wyżej dla oceny, czy nastąpiło zdarzenie, z którymustawa wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą, kluczowy pozostaje wybór reżimu odpowiedzialności.
Zgodnie zart. 11a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych(tj. Dz.U. z 2004r., Nr 223, poz. 2268 ze zm., dalej zwana u.u.t.) organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanieumowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie: 1) działaniem lub zaniechaniem klienta;2) działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie możnabyło przewidzieć ani uniknąć, albo 3)siłą wyższą (ust. 1). Wyłączenie odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy,w przypadkach wymienionych wust. 1, nie zwalnia organizatora turystykiod obowiązku udzielenia w czasie trwania imprezy turystycznej pomocy poszkodowanemu klientowi (ust. 2).
Przepis ten stanowi samodzielną podstawę odpowiedzialności umownej, zakorzenioną w regulacji prawa unijnego, a przepisykodeksu cywilnegomają zastosowanie do odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego umowy o podróż tylko w zakresie nieuregulowanymustawą o usługach turystycznych(art.11u.u.t.).
Odpowiedzialność organizatora turystyki za nienależyte wykonanie zobowiązania opiera się na zasadzie ryzyka, z której może się on zwolnić jedynie za pomocą wykazania jednej z trzech powyżej opisanych przesłanek egzoneracyjnych, a nie jak wart. 471 k.c., kiedy dłużnik zwalnia się poprzez wykazanie, że nie ponosi winyza nienależyte wykonanie zobowiązania.
Przy tym zgodnie zart. 474 k.c.zakresem odpowiedzialności organizatora turystyki na zasadzie ryzyka objęte są także działania i zaniechania osób, z pomocą których organizator zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza czyli między innymi za osoby świadczące usługi hotelarskie (zob. także uchwała SN z dnia 25 lutego 1986 r., III CZP 2/86, wyrok z dnia13 stycznia 1989 r., III CZP 112/88). Oznacza to, że organizator nie może się uwolnić się od odpowiedzialności wykazując, że powierzył wykonanie określonej usługi profesjonaliście, co ma miejsce w przypadku reżimu odpowiedzialności deliktowej (zob.art. 429 k.c.).
Uregulowana wustawie o usługach turystycznychodpowiedzialność kontraktowa organizatora turystyki odmiennie także, niż w przypadku zasad ogólnych reżimu tej odpowiedzialności daje podstawę do domagania się naprawienia szkody niemajątkowej czyli zadośćuczynienia. Rozszerzenie zakresu naprawienia szkody powstałej w wyniku nienależytego wykonania umowy stanowi efekt implementacjiart. 5 dyrektywy Rady z dnia 13 czerwca 1990r., nr 90/314, w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz. Urz. WE L 158 z 23 czerwca 1990, s. 59) i w związku art. 11a u.u.t. powinien być wykładany w sposób zgodnyz postanowieniami dyrektywy. Nie budzi zaś wątpliwości, że pojęcie szkodyna gruncie dyrektywy jest traktowane w sposób szeroki, obejmując wszelkie uszczerbki tak majątkowe jak i niemajątkowe, co potwierdziło zarówno orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 marca 2002 r. w sprawieS.L.(...)GmbH (TS C 168/00) jak i uchwałaSądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r. w sprawie III CZP 79/10.Wprawdzie oba te orzeczenia zapadły w stanie faktycznym, w którym uszczerbek niemajątkowy polegał na „zmarnowaniu urlopu”, niemniej jednak na wymagający równie daleko idącej rekompensaty należy uznać uszczerbek w postaci trwałejutraty zdrowia czyli naruszenia najistotniejszego dobra osobistego człowieka.
Z powyższego wynika jednoznacznie, że reżim odpowiedzialności kontraktowej w przypadku, gdy strony były związane umową o świadczenie usług turystycznych, a szkoda jest wynikiem nienależytego wykonania umowy jest dla poszkodowanego korzystniejszy i w związku z tym, z zasady powinien być stosowany. Zaniechanie dokonania oceny roszczeń powoda w świetle tej regulacji, zwłaszcza, że powód powoływał się na umowę łączącą strony, stanowi nierozpoznanie istoty sprawy, co skutkować musiało uchyleniem wyrokui przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku niewzięcie pod uwagętego reżimu odpowiedzialności wynikało głównie z wadliwej oceny zakresu obowiązków strony pozwanej wynikających z umowy o usługi turystyczne.
Zgodnie z art. 11 a ust. 1 u.u.t. zdarzeniem, z którym ustawa wiąże odpowiedzialność biura turystycznego, jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a to wymaga rozważenia, jakie obowiązki spoczywająna organizatorze turystyki i czy dopuścił się on ich naruszenia. W sprawiebyło bezsporne, że powód korzystając z udostępnionej mu w hotelu zjeżdżalni doznał bardzo poważnej szkody na osobie. Istota sporu sprowadzała się zatem do tego,czy hotel (za który strona pozwana bez wątpienia odpowiada na zasadzie zart. 474 k.c.) zapewnił powodowi możliwość bezpiecznego korzystania z tego sprzętu.
W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, a także poglądów doktryny,nie budzi wątpliwości, że podstawowym obowiązkiem organizatora turystykijest zapewnienie uczestnikowi bezpieczeństwa, w tym bezpiecznego zakwaterowania (zob. Mirosław Nesterowicz, Prawo Turystyczne, Warszawa 2009,s. 85 i nn. oraz cytowane tam orzecznictwo m.in.: orzeczenie Sądu Najwyższegoz dnia 6 kwietnia 1977r., IV CR 90/77, 25 lutego 1986r., III CZP 2/86). Tego rodzaju obowiązków strony pozwanej Sąd I instancji w ogóle nie rozważył, zatrzymującsię jedynie na kwestii nieudzielenia przez rezydenta pomocy i jej wpływu na stan zdrowia powoda, który, co oczywiste, był znikomy.
Problematyczne pozostaje, czy zobowiązanie do zapewnienia bezpieczeństwa należy oceniać jako zobowiązanie należytej staranności czy zobowiązanie rezultatu. Przyjęcie pierwszej koncepcji na gruncie niniejszej sprawy wymagałoby dokonania rozważań, czy zjeżdżalnia była wybudowana z należytą starannością ocenianąw świetle zasad sztuki budowlanej i czy hotelarz mógł ewentualnie ustalić, że miała ona jakieś wady np. na podstawie zgłaszanych przez gości obrażeń. W istocie zatem konieczne byłoby dokonywanie ustaleń, czy strona pozwana ponosi winę zastan zjeżdżalni i sposób jej eksploatacji, a w konsekwencji, czy ponosi winę za to,że doszło do wypadku. Podzielić należy stanowisko wyrażone przez M. Nesterowicza (op. cit. s. 86), że koncepcja ta podważałaby istotę odpowiedzialności na zasadzie ryzyka uregulowanej w art. 11a ust. 1 i 2 u.u.t., która pozwala na zwolnieniesię od odpowiedzialności tylko w bardzo nielicznych przypadkach. Do przypadków tych z pewnością nie zaliczono zaś winy osoby, przy pomocy której strona pozwana wykonuje zobowiązanie wynikające z umowy.
W konsekwencji takiego rozumowania należy przyjąć, że zobowiązaniedo zapewnienia bezpieczeństwa ma charakter zobowiązania rezultatu. Oznacza to, że skoro doszło do wypadku na terenie hotelu, w którym korzystający z usługi turystycznej został zakwaterowany, to organizator odpowiada za skutki szkody,gdyż nie zapewnił poszkodowanemu bezpiecznych warunków wypoczynku.Jedyną możliwość zwolnienia się przez organizatora z tej odpowiedzialności stanowi wykazanie, że do szkody doszło na skutek okoliczności wymienionychw art. 11a ust. 1 u.u.t.
Powyższe rozwiązanie pozwala na takie rozłożenie ciężaru dowodu, któremu strony są w stanie podołać z racji zajmowanej pozycji w łączącym je stosunku zobowiązaniowym. Zwrócić należy uwagę, że przeprowadzenie przez powoda wymaganego przez Sąd I instancji dowodu z opinii biegłego „na okoliczności przyczyn wypadku” graniczy z niemożliwością. Po pierwsze ustalenie po kilku latach stanu zjeżdżalni istniejącego w dniu wypadku jest bardzo wątpliwe. Nie można wykluczyć, że od tego czasu została ona zmodernizowana lub też usuniętoz niej elementy, które zadecydowały o wypadku. Nie sposób zaś wymagaćod poszkodowanego, aby zabezpieczył on dowody na tę okoliczność, skoro bezpośrednio po wypadku najważniejsze było dla niego odzyskanie zdrowia.Nie można było również podzielić stanowiska, że powód nie wykazał, aby zalecona mu pozycja była niebezpieczna. Obecny stan powoda jest, w ocenieSądu Apelacyjnego, wystarczającym tego dowodem. Podobnie nie sposób wymagać od powoda, aby wykazywał błędy konstrukcyjne zjeżdżalni. Przeprowadzenie nawet z urzędu takiego dowodu wiązałoby się z trudnymi do przezwyciężenia komplikacjami, wszakże zjeżdżalnia znajduje się na obszarze innego państwa. Ponadto sama zgodność z określonymi normami nie powoduje, że dany obiekt można uznać za bezpieczny (zob. np. wyrok SN z dnia 10 lipca 2002r., II CKN 111/01).
Ostatecznie nie może ujść uwadze, że powód korzystał ze zjeżdżalniw zaufaniu, że jest to obiekt nie stanowiący praktycznie żadnego zagrożeniadla jego zdrowia i życia, a zaufanie to było w pełni uzasadnione. Nie można zatem postawić mu zarzutu, że powinien liczyć się z ewentualnym urazem i na niego przygotować. Odmiennie należy ocenić sytuację hotelarza i strony pozwanej,która za niego odpowiada. Z doświadczenia życiowego wynika, że choć wypadkina zjeżdżalniach nie są częste, to jednak nie należą wcale do rzadkości.Z tego też względu ryzyko wypadku powinien ponosić ten, kto osiąga dochodyz prowadzenia działalności gospodarczej za pomocą takiego sprzętu, a nie tenkto korzysta z niego sporadycznie.
Uwzględniając powyższe wskazania prawne, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy winien rozważyć, czy strona pozwana odpowiada za szkodę powoda w oparciu o reżim odpowiedzialności kontraktowej w tym o art. 11a u.u.t.
W szczególności Sąd Okręgowy oceni, czy strona pozwana wykazała okoliczności egzoneracyjne wymienione w ww. przepisie, zakreślając jej uprzednio odpowiedni termin na składanie wniosków dowodowych i podnoszenie twierdzeń.
W przypadku ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej, Sąd Okręgowy oceni zasadność poszczególnych roszczeń powoda, uzupełniającw tym zakresie postępowanie dowodowe stosownie do wniosków strony powodowej. Ponadto w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy ponownie oceni, czy zachowanie pozwanych spełniało również znamiona czynu niedozwolonego.
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.
Sąd I instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy rozstrzygnie równieżo kosztach postępowania apelacyjnego, na podstawieart. 108 k.p.c.
KP