Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 899/13
Data wyroku: 2014-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Barbara Nowicka, Grażyna Kobus, Longina Góra
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 950 kc.

Sygn. akt II Ca 899 /13

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lutego 2014r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSO Grażyna Kobus
Sędziowie:SO Barbara Nowicka
SO Longina Góra
Protokolant: Alicja Marciniak

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. W.
przy udzialeJ. W.,H. S.orazA. W.
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku poK. W.
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 17 lipca 2013r., sygn. akt I Ns 1014/10

postanawia:

I oddalić apelację;
II zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowaniaA. W.180zł kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 lipca 2013r. Sąd Rejonowy w Świdnicy oddalił wniosekR. W.o zmianę stwierdzenie nabycia spadku poK. W..
Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawcaK. W.zmarł dnia 2 stycznia 2010r. UczestniczkaJ. W.jest żoną spadkodawcy, uczestnikA. W.jest synem spadkodawcy, a uczestniczkaH. S.jest córką spadkodawcy. Wnioskodawca jest wnukiem spadkodawcy, synemA. W..
W testamencie notarialnym z dnia 21 listopada 1994 r. spadkodawcaK. W.powołał do całości spadku po sobie wnuka, wnioskodawcęR. W.i przeznaczył mu cały swój majątek, jaki będzie posiadał w chwili śmierci, w tym udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, położonym wŚ.przyulicy (...).
W testamencie notarialnym z dnia 26 czerwca 2001r. spadkodawcaK. W.odwołał testament sporządzony w dniu 21 listopada 1994r., powołał do całości spadku po sobie syna,A. W.i przeznaczył mu cały swój majątek, jaki będzie posiadał w chwili śmierci, w tym udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, położonym wŚ.przyulicy (...).
Sąd Rejonowy w Świdnicy stwierdził dnia 15 lipca 2010r., że spadek poK. W.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 czerwca 2001 r. nabyłA. W.w całości. WnioskodawcaR. W.nie był uczestnikiem tego postępowania.
Spadkodawca w okresie sporządzania testamentu notarialnego z dnia 26 czerwca 2001r. był leczony przez lekarza rodzinnego,W. K.z powodu nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej mięśnia serca oraz cukrzycy, miał rozpoznaną kamicę nerkową lewostronną i przerost gruczołu krokowego. Spadkodawca przyjmował w tym czasie leki internistyczne oraz okresowo leki uspokajające z uwagi na problemy z zasypianiem.
Spadkodawca od 1992r. leczył się u doktoraW. K.. W 2001r. spadkodawca sam przychodził na konsultacje lekarskie, częściej niż co miesiąc. W czasie wizyty w dniu 23 maja 2001r. i 6 czerwca 2001r. lekarz zalecił powtórkę leków, wydał skierowanie dla spadkodawcy do poradni rehabilitacyjnej z uwagi na zmiany w kręgosłupie. W czasie wizyty dnia 19 lipca 2001r. zalecił spadkodawcy powtórkę leków, dnia 8 sierpnia 2001r. wydał zaś skierowanie do poradni rehabilitacyjnej na kręgosłup szyjny i lędźwiowy. Spadkodawca od 1999r. miał sporadycznie przepisywane leki lekko uspokajające, ziołowe z uwagi na problemy z zasypianiem.
Spadkodawca był hospitalizowany w Szpitalnym(...)wŚ.w dniach 13 lipca 2007 r., 29 grudnia 2007 r., 27 lutego 2008 r. i 17 sierpnia 2008 r.
Spadkodawca ponadto przebywał w tej jednostce na Oddziale(...)w okresie od 19 do 20 sierpnia 2003 r., Oddziale(...)w okresie od 20 sierpnia 2003 r. do 3 września 2003 r., Oddziale(...)w okresie od 9 – 14 sierpnia 2001 r., od 8 do 10 listopada 2004 r. i od 20 – 30 listopada 2006 r., Oddziale(...)w okresie od 13 – 16 lipca 2008 r. i od 2 – 3 września 2008 r.
Spadkodawca w sierpniu 2003 r. na wizycie uW. K.skarżył się na zawroty głowy, zlecona została konsultacja neurologiczna, nie stwierdzono objawów porażenia. W sierpniu 2003r. u spadkodawcy stwierdzono początki procesu otępiennego, w październiku 2003r. pojawiło się podejrzenie udaru mózgu.
Od jesieni 2003 r. spadkodawca konsultował swój stan zdrowia u neurologa,M. K., która w grudniu 2003 r. w oparciu o przeprowadzone testy stwierdziła łagodny zespół otępienny, a także stan po udarze w sierpniu 2003 r.
Spadkodawca do 2005 r. wykonywał samodzielnie i prawidłowo wszystkie czynności urzędowe, bankowe, w tym przelewy bankowe, utrzymywał kontakt z osobami trzecimi, sporządzał korespondencję w języku niemieckim do niemieckich mieszkańcówK..
Spadkodawca sam zaproponował, aby zmienić swój testament z 1994r. i przepisać cały majątek na uczestnikaA. W.. W dniu 26 czerwca 2001r. spadkodawca, uczestnikA. W.i uczestniczkaJ. W.udali się do notariusza, gdzie spadkodawca i uczestniczkaJ. W.odwołali swe wcześniejsze testamenty i powołali do całości spadku po sobie, uczestnikaA. W.. Kontakt ze spadkodawcą w tym dniu był bardzo dobry.
W dniu 26 czerwca 2001r. spadkodawca był zdolny do podjęcia świadomej i swobodnej decyzji oraz wyrażenia woli powołania spadkobiercy.
Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy oddalił wniosek wskazując, że stan psychiczny spadkodawcy w dacie sporządzania testamentu z 26 czerwca 2001r. umożliwiał mu swobodne i świadome wyrażenie woli. Sąd oparł się w tym zakresie na sprawozdaniu sądowym biegłych lekarzy, którzy mając na względzie całą zgromadzoną dokumentację i zeznania świadków oraz uczestników jednoznacznie stwierdzili, że spadkodawca miał zachowaną sprawność umysłową w dacie sporządzania testamentu. Sprawozdanie to nie było kwestionowane przez żadnego z uczestników, nikt nie zgłosił do niego zastrzeżeń.
W ocenie Sądu przeprowadzone dowody nie pozwalają też na przyjęcie, że spadkodawca działał pod naciskiem osób trzecich podczas wyrażania swej woli. Wnioskodawca tego nie wykazał, a z zeznań uczestników wynika, że spadkodawca samodzielnie i swobodnie powziął decyzję, co do zmiany testamentu i powołania do całości spadkuA. W..
Wnioskodawca nie był uczestnikiem wcześniejszego postępowania o nabycie spadku poK. W., nie przeprowadził jednak skutecznie dowodu, że spadek w całości przypada jemu w oparciu o przedłożony testament notarialny z 1994 r., ponieważ spadkodawca testament ten uchylił również aktem notarialnym i skutecznie powołał do spadku uczestnikaA. W.. Nie było więc podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poK. W..
W apelacji od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, w szczególnościart. 232, 233 kpcorazart. 328 § 2poprzez błędne wyciągnięcie wniosków z zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że nie przeprowadził skutecznie dowodu o stwierdzeniu nabycia spadku w oparciu o testament notarialny na swoją rzecz i dokonanie przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów i orzeczenie, że spadkodawca sporządził testament notarialny w dniu 26 czerwca 2001r. bez nacisku osób trzecich podczas wyrażania swej woli.
Wskazując na te podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, przede wszystkim zeznania świadkaU. W.i jego, prowadzi do odmiennych od Sądu Rejonowego wniosków. Sąd ten, pomimo położenia nacisku na stan zdrowia spadkodawcy pominął okoliczności faktyczne wskazujące wnioskodawcę jako faktycznego właściciela lokalu mieszkalnego wŚ.przyul. (...).
Spadkodawca sporządzając w 1994r. testament dążył do przeniesienia prawa własności na jego rzecz, gdyż to on z matką w nim zamieszkiwał aU. W.spłacała kredyt zaciągnięty na jego zakup.
A. W.który był w konflikcie z byłą żoną i synem wywierał presję na spadkodawcę i wpływał na jego wolę.
Sąd Okręgowy rozpoznając apelację podzielił wszystkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego jako uzasadnione zebranym w sprawie materiałem dowodowym i zważył co następuje:
Apelacja podlegała oddaleniu, bowiem w niczym nie podważa trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Wnioskodawca istotnie nie miał podstaw do skutecznego żądania zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poK. W., które zapadło 15 lipca 2010r. w spawie I Ns 625/10 Sądu Rejonowego w Świdnicy, bowiem nie wykazał, że testament sporządzony przez spadkodawcę 26 czerwca 2001r., w którym odwołał on testament z 21 listopada 1994r. jest nieważny.
Wnioskodawca domagając się zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poK. W.powoływał się na to, że spadkodawca w chwili testowania znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Wskazywał przy tym na schorzenia wieku starczego, demencję, zaburzenia pamięci i orientacji oraz naciski osoby trzeciej –A. W.na testatora w celu wymuszenia na nim zmiany testamentu. Jednakże tych okoliczności skarżący nie udowodnił.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd Rejonowy nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania –art. 232 kpciart. 233 § 1 kpcoraz328 § 2 kpc, przy czym skarżący nie uzasadnił na czym miałoby polegać naruszenie przepisuart. 232 kpc, który wzdaniu pierwszymzobowiązuje strony do przedstawienia środków dowodowych w celu wykazania prawdziwości swoich twierdzeń o faktach, z których wywodzą dla siebie skutki prawne, zaś wzdaniu drugimdaje sądowi uprawnienie do dopuszczenia dowodu niewskazanego przez stronę.
Sąd Rejonowy dokonał oceny przeprowadzonych w postępowaniu dowodów wskazanych przez uczestników, nie było natomiast potrzeby przejmowania inicjatywy dowodowej przez sąd.
Odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 kpcpoprzez błędne wyciągnięcie wniosków z zebranego materiału dowodowego należy wskazać, że jest on nieuzasadniony.
Dokonana przez Sąd I instancji ocena wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów odpowiada kryteriom zart. 233 § 1 kpci nie jest dowolna oraz znajduje oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodnez doświadczeniem życiowym to taka ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sądart. 233 § 1 kpcwymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, gdyż tylko to może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu nie jest wystarczające dla podważenia tej oceny.
Z opinii biegłych lekarzy z(...)z 21 lutego 2013r. wynika jednoznacznie, żeK. W.w dacie sporządzenia testamentu z 26 czerwca 2001r. nie był obciążony schorzeniami, które uniemożliwiłyby mu świadome podjęcie decyzji i wyrażenie swojej woli, a więc, że działał wówczas z pełnym rozeznaniem. Nie był osobą upośledzoną umysłowo nie cierpiał na chorobę psychiczną czy otępienie starcze, które to schorzenia mogłyby zaburzyć mu ogląd sytuacji w chwili testowania.
Z dokumentacji lekarskiej spadkodawcy, na której oparli się biegli, wynika, że w czasie tym spadkodawca leczył się u lekarza rodzinnego z powodu nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego, cukrzycy, kamicy nerkoweji prostaty. Przyjmował leki internistyczne i leki uspokajające, gdyż miewał kłopotyz zaśnięciem. Objawy zespołu otępiennego zdiagnozowano u spadkodawcy dopiero w grudniu 2003r. Wówczas to lekarz neurolog stwierdził u niego zaburzenia pamięci, orientacji i zachowania oraz osłabienie krytycyzmu.
Skarżący nie udowodnił, że spadkodawca zmienił swój testament pod naciskiemA. W., czy wręcz groźbą z jego strony kierowaną pod adresem ojca.
O swobodnym podjęciu decyzji mówimy wówczas, gdy testator nie pozostaje pod dominującym wpływem czyjejkolwiek sugestii i zachowuje wewnętrzne poczucie swobody postępowania.
Stan wyłączający swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest to stan,w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona. Sugestia osób trzecich nie wyłącza tej swobody.
Co do zasady, rzadko człowiek działa w warunkach zupełnej abstrakcyjnej swobody tzn. , że podejmuje decyzje całkowicie samodzielnie, w tym znaczeniu, że nie kieruje się opiniami innych ludzi, którzy w danej sytuacji życiowej go otaczają. Gdyby tak kategorycznie pojmować zagadnienie swobodnej decyzji, to prawie każde oświadczenie woli byłoby dotknięte wadą zart. 945 §1 pkt 1 kc(vide: postanowienie SN z 21 kwietnia 2004r. III CK 523/02, Lex nr 585812).
Z samego faktu zamieszkiwania przez spadkodawcę w dacie testowania z uczestnikiemA. W.w będącej jego własnością nieruchomości nie można wnioskować, że działał on pod naciskiem syna zmieniając swoją ostatnią wolę.
Dla ważności testamentu z 26 czerwca 2001r. nie ma znaczenia nawet to czy z propozycją zmiany testamentu wystąpiłA. W., czego też skarżący nie wykazał, bo istotnym jest czy ostatecznie spadkodawca podejmując taką decyzję był do niej całkowicie przekonany i zachował wewnętrzne poczucie swobody przy jej podejmowaniu.
Natomiast kwestia ewentualnej racjonalności podjętej decyzji uchyla się od oceny sądu w tym postępowaniu. Spadkodawca mógł bowiem zmienić zdanie co do osoby swojego spadkobiercy w każdej chwili, pod warunkiem, że uczynił to świadomie, zgodnie ze swoją wolą uzależnioną od jego aktualnej sytuacji życiowej.
Znamiennym w sprawie jest to, że wnioskodawca wiedział o nowym testamencie dziadka, ale nie rozmawiał z nim na ten temat podczas jego licznych pobytów wŚ., co wynika z zeznań wnioskodawcy. Nie miał też do niego pretensji o sporządzenie tego testamentu, co oznacza, że szanował jego wolęi podjętą decyzję i nie podejmował działań zmierzających do zmiany decyzji o dziedziczeniu.
Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji zgodnie z jej wnioskami i oddalił ją stosownie doart. 385 kpcjako niezasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzekł zgodnie zart. 520 § 3 kpc, gdyż interesy uczestników w postępowaniu apelacyjnym były sprzeczne.