Sąd Apelacyjny w Łodzi
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 168/14
Data wyroku: 2014-09-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesław Masłowski, Maria Wiatr, Piotr Feliniak
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Za Niesłuszne Skazanie, Tymczasowe Aresztowanie Lub Zatrzymanie
Podstawa prawna: art. 552 §4 kpk w zw. z art. 5 kc

Sygn. akt II AKa 168/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 września 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wiesław Masłowski (spr.)

Sędziowie:

SA Maria Wiatr
SA Piotr Feliniak

Protokolant:

sekr. sądowy Jadwiga Popiołek

przy udzialeJ. S., Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi
po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r.
sprawy
wnioskodawcyA. B.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt XVIII Ko 74/12
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok.
II AKa 168/14

UZASADNIENIE
PełnomocnikA. B.złożył wniosek o zasądzenie 61.740 zł tytułem odszkodowania oraz 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia za szkodę i krzywdę wynikające z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania w sprawie(...)Sądu Rejonowego(...), w której prawomocnym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2011 r.A. B.został uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów.
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt. XVIII Ko 74/12:
1. na podstawieart.552§4 k.p.k.w zw. zart. 5 k.c.oddalił wniosek w zakresie zadośćuczynienia.
2. na podstawieart.552§4 k.p.k.w zw. zart. 362 kc–zasądził od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi kwotę 1 /jeden/ złotych wraz z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku tytułem odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie(...)Sądu Rejonowego(...).
3. oddalił wniosek o odszkodowanie w pozostałym zakresie.
Powyższy wyrok w części oddalającej wniosek zaskarżył pełnomocnikA. B..
W swojej apelacji zarzucił wyrokowi obrazę przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, a to:

1
art. 42 Konstytucji RPiart. 5 § 1 kpkpoprzez naruszenie elementarnej dla demokratycznego porządku prawnego zasady domniemania niewinności i uznanie, że wnioskodawca popełnił zarzucane mu czyny zabronione pomimo jego prawomocnego uniewinnienia,

2
art. 552 §4 kpkpoprzez błędne zastosowanie tego przepisu polegające na przyjęciu braku podstaw do przyznania wnioskodawcy zadośćuczynienia oraz poprzez zasądzenie odszkodowania w kwocie symbolicznej,

3
art. 5 kcpoprzez błędną jego wykładnię i błędne jego zastosowanie wyrażające się w:

-

zastosowaniu tego przepisu jako uzasadniającego oddalenie żądania zadośćuczynienia, pomimo tego, że na zasady współżycia społecznego nie może powoływać się podmiot, który sam te zasady naruszył, a pozbawienie wnioskodawcy wolności przez organy państwa w sposób, który Sąd uznał za niewątpliwie niesłuszny, bezsprzecznie stanowi naruszenie tych zasad,

uznaniu, że roszczenie o zadośćuczynienie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego przy jednoczesnym nieznalezieniu przez Sąd podstaw do zastosowania tego przepisu w odniesieniu do żądania odszkodowania, co prowadzi do odmiennej wykładni tego samego przepisu prawa materialnego na gruncie dwóch roszczeń odszkodowawczych, których źródło tkwi w tym samym zdarzeniu,

4
art. 362 kcpoprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie wyrażające się w:

-

zastosowaniu instytucji przyczynienia do roszczenia o odszkodowanie, w sytuacji, kiedy sam Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania przyczynienia w stosunku do roszczenia o zadośćuczynienie, co prowadzi do odmiennej wykładni tego samego przepisu prawa materialnego na gruncie dwóch roszczeń, których źródło tkwi w tym samym zdarzeniu,

przyjęciu przyczynienia się wnioskodawcy do powstania szkody na niedopuszczalnym poziomie „niemal 100%”, co stanowi zastosowanie tego przepisu w sposób podobny do obejścia prawa, ponieważ prowadzi do faktycznego wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie przepisu, który przewiduje jedynie ograniczenie tej odpowiedzialności,

5
art. 553 §1 kpkpoprzez przyjęcie innych niż wymienione w tym przepisie przesłanek wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania pomimo tego, że przepis ten w sposób wyczerpujący wskazuje przypadki, w których wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie i odszkodowanie.

W konkluzji apelacji skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie zgodnie z treścią wniosku na rzeczA. B.zadośćuczynienia w wysokości 300.000 zł. oraz odszkodowania w kwocie 61.740 zł.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest uzasadnionych podstaw do podzielenia zarzutów skarżącego, w szczególności zarzutów jakoby zaskarżony wyrok zapadł na skutek rażącego naruszenia prawa procesowego oraz materialnego przez sąd I instancji.
Wypada na wstępie zaznaczyć, że przedmiotowa sprawa z uwagi na jej uwarunkowania faktyczno-prawne jest sprawą, która wymagała szczególnej rozwagi i wnikliwości ze strony sądu meriti i postawy wolnej od formalizmu. Tym wymogom sąd ten sprostał.
Sąd a quo podzielił twierdzenie wnioskodawcy, iż zastosowany w sprawie(...)Sądu Rejonowego(...)środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, był w rozumieniuart.552§4 k.p.k.niewątpliwie niesłuszny. Powyższe ustalenie sąd meriti oparł na fakcie wydania w tej sprawie prawomocnego wyroku uniewinniającego wnioskodawcę od dokonania zarzucanych mu czynów. Należy jednak jednocześnie podnieść, że z analizy akt sprawy(...)nie wynika, aby w/w środek był stosowany w toku trwającego postępowania karnego z obrazą przepisówrozdziału 28 k.p.k.Także z treści wniosku jak i z treści apelacji nie wynika, aby jego autor prezentował w tym zakresie odmienny pogląd.
Nie ulega wątpliwości, że w kwestiach z zakresu prawa materialnego nieuregulowanych wrozdziale 58 k.p.k.[ a także w ustawie z 23 lutego 1991 o uznaniu za nieważne… Dz. U. Nr. 34 poz. 149 z póżn. zm. ] mają wprost zastosowanie przepisykodeksu cywilnegoodnoszące się zwłaszcza do problematyki zasad ustalania zaistnienia szkody i krzywdy, określenia wysokości odszkodowania, przyczynienia do powstania szkody, wyłączenia odpowiedzialności Skarbu Państwa za powstałą szkodę , nadużycia prawa w rozumieniuart.5 k.c.
Wbrew temu, co sugeruje skarżący, nie sposób jednak przyjąć, aby zasady współżycia społecznego w sprawach odszkodowawczych mogły działać zawsze i jedynie w obronie interesu wnioskodawcy, a nie także w imię szeroko pojętej zasady sprawiedliwości społecznej.
Art.5 k.c.może, więc stanowić podstawę oddalenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie, o którym mowa wart. 554§2 k.p.k.jak i w wyżej wskazanej ustawie lutowej/ por. post. SN z 23.03.1995 r. II KRN 26/95, post. SN z 20.01.2000 r. I KZP 46/99/.
Możliwości takiej, wbrew temu, co twierdzi skarżący, nie wyklucza ani treśćart.553§1 k.p.k.ani też to, że w sprawie V K 216/07 doszło do pewnych uchybień formalno-procesowych. Zauważyć jednak przy tym wypada, że owo naruszenie przepisów procesowych w zakresie opisu czynów zarzucanych wnioskodawcy, doprowadziło w efekcie do prawidłowego zastosowania prawa procesowego i do wydania najkorzystniejszego z możliwych dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, – bo do uniewinnienia.
Trudno w tej sytuacji zrozumieć pogląd autora apelacji, iżart.5 k.c.nie może być zastosowany p-ko wnioskodawcy.
Należy wyraźnie zaznaczyć, żeart.5 k.c.ma na celu zapobieganie stosowaniu prawa w sposób, który prowadzi do wyraźnych skutków niemoralnych albo rozmijających się zasadniczo z założeniem jego ustanowienia.
W sprawie(...)wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2011 r. wnioskodawca został prawomocnie uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu zart.200§1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.czynów. Sporządzone w niej pisemne uzasadnienie wyroku zawiera jednoznaczne ustalenia, iż wnioskodawca dopuścił się zarzucanych mu czynów, ale też wskazuje jednocześnie na formalno-procesowe uwarunkowania, które musiały spowodować konieczność wydania wyroku uniewinniającego/ zakaz reformationis in peius/.
Zauważyć należy, że wnioskodawca nie skorzystał wówczas z regulacjiart. 425§2 k.p.k.dotyczącej możliwości zaskarżenia uzasadnienia tegoż wyroku.
Wbrew temu, co twierdzi skarżący, sąd a quo nie badał ponownie czy wnioskodawca popełnił zarzucane mu czyny, czy też nie, - a jedynie wziął pod uwagę treść uzasadnienia wyroku sporządzonego przez sąd, który orzekał w przedmiotowej sprawie karnej. Sąd meriti nie zakwestionował też poprawności i zasadności uniewinnienia.
Wyjątkowe realia przedmiotowej sprawy nie mogły ograniczyć roli sądu meriti do lektury tylko treści samego wyroku wydanego w sprawie(...), skoro w aktach sprawy jest też uzasadnienie tegoż wyroku, uzasadnienie, które pozwoliło spojrzeć na żądania wnioskodawcy szerzej i ocenić je w płaszczyźnie zasad współżycia społecznego.
Art. 5 k.c.podlega zastosowaniu z urzędu, a sąd I instancji stosując go w niniejszej sprawie, nie naruszył zasady domniemania niewinności.
Sąd a quo rzeczowo, wyczerpująco i przekonująco wykazał zaistnienie przesłanek zart.5 k.c.Wskazał, jakie to konkretne zasady współżycia społecznego są naruszone żądaniem wnioskodawcy, mimo, że są oparte na uniewinniającym go wyroku w sprawie karnej. Przedmiotowe wywody sądu meriti zasługują na pełną aprobatę sądu odwoławczego. Jest przy tym znamienne, że skarżący w zakresie w/w wywodów sądu meriti, odwoływania się do zasad słuszności, sprawiedliwości, moralności – nie podniósł w apelacji żadnych kontrargumentów.
Zdaniem sądu odwoławczego istniały podstawy do zastosowaniaart.5 k.c.w stosunku do całości żądań wnioskodawcy, a więc nie tylko do zadośćuczynienia, ale także i do odszkodowania. Z uwagi na kierunek apelacji i związany z tym zakaz ne peius – nie można było dokonać korekty wyroku w tym zakresie.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że sąd meriti zasądzając tytułem odszkodowania symboliczną kwotę 1 zł kierował się w istocie rzeczy motywami zbieżnymi z tymi, które leżały u podstaw zastosowaniaart. 5 k.cw zakresie zadośćuczynienia.
Godzi się też podnieść, że wbrew temu, co twierdzi skarżącyart.362 k.c.nie wyklucza możliwości b. znaczącego zmniejszenia wysokości odszkodowania i ustalenia go na poziomie symbolicznym/ por. wyrok SA w Białymstoku II Aka 228/12 – 18.112.2012 r., Lex 1259663/.
Z tych powodów orzeczono jak w wyroku.