Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1002/14
Data wyroku: 2014-08-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Rojewska (spr.) SędziowieAnna Cesarz, Bożena Błaszczyk
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 379 § 4 k.p.c. w związku z art. 323 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 1002/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 sierpnia 2014 roku
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Hanna Rojewska (spr.) Sędziowie:SSA Anna Cesarz
SSA Bożena Błaszczyk
Protokolant:st. sekr. sądowy Jacek Raciborski
po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2014 roku w Łodzi na rozprawie
sprawy z powództwaStowarzyszenia (...)z siedzibą wŁ.przeciwkoM. W. (1)
o zapłatę kwoty 1.696.00 złotych na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2010 roku sygn. akt I C 202/06
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łodzi, począwszy od rozprawy z dnia 29 czerwca 2010 roku i przekazuje sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 roku, wydanym w sprawie z powództwaStowarzyszenia (...)z siedzibą wŁ.przeciwkoM. W. (1)o zapłatę kwoty 1.696.000 złotych, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.
Sąd poczynił obszerne ustalenia faktyczne ( str. 33-54 uzasadnienia wyroku) i po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, uznał powództwo za niezasadne.
Na wstępie rozważań zaznaczył, że strona powodowa dochodzi od pozwanego zapłaty kwoty 1.696.000 złotych odszkodowania z tytułu wyrządzenia przez pozwanego szkody w okresie sprawowania przez niego funkcji Prezesa Zarządu powoda, tj. w okresie od 1.VII.2004 roku do 1 .VII. 2005 roku. Rozpatrywał ewentualną odpowiedzialność pozwanego w kontekście przesłanek wynikających zart. 471 k.c., uznając, że z materiału sprawy nie wynikają zachowania pozwanego, które powodowałyby szkodę, zwłaszcza jej wysokość i nie wynika adekwatny związek przyczynowy zachodzący pomiędzy szkodą a zdarzeniem mającym ją wywołać.
W szczególności z materiału sprawy nie wynika okoliczność wskazywana przez powoda, aby pozwany od samego początku miał zmierzać do zlikwidowania działalności Stowarzyszenia oraz przejęcia jego majątku, aby doprowadził do dewastacji pomieszczeń przyul. (...)wŁ.i aby czynsz za wynajmowane pomieszczenie nie był płacony w terminie z jego winy.
Z rzetelnej opinii biegłego sądowegoC. B. (1), którą sąd przyjął za miarodajną wynika, iż do wielomilionowych strat dopuszczono w powodowym Stowarzyszeniu na przestrzeni lat 2000 - 2004, natomiast w 2005 r. zobowiązania Stowarzyszenia malały. Pozwany został jednoosobowym zarządem dopiero w pierwszej połowie 2004 r. i właściwie oceniając sytuację ekonomiczno - finansową powoda w drugiej połowie 2004 r. złożył wniosek o ogłoszenie jego upadłości, który cofnął na początku 2005 r. gdyż na krótko zmieniła się sytuacja, co wynikało ze zwrotu podatku VAT na rzecz powodowego Stowarzyszenia. W okresie objętym pozwem (tj. od 1.VII.2004 r. - do 1A/II.2005 r.) zadłużenie za rok 2005 r. nie tylko nie wzrosło ale faktycznie jego całkowita wielkość zmalała.
Dalej Sąd Okręgowy stwierdził, źe nie wykazano w sprawie, aby marka w postaci(...) Klubu (...)w ogóle posiadała zdolność generowania jakichkolwiek wartości, które uległyby zmniejszeniu wskutek zachowań pozwanego. Skoro powód zaprzestał w ogóle swojej działalności statutowej, to brak jest adekwatności jego uwag o rynkowej i środowiskowej rozpoznawalności marki.Stowarzyszenie (...)od początku istnienia ponosiło straty, nigdy nie przynosiło zysku. Źródłem strat były wysokie, akceptowane przezK., koszty stałe działalności Stowarzyszenia. Koszty te wynikały zwłaszcza z luksusowej działalności gastronomicznej wymagającej zatrudnienia dużej liczby wysokokwalifikowanych pracowników kuchni i obsługi sali. Związane z tym również byty kapitałochłonne prace remontowe pomieszczeń Stowarzyszenia - akceptowane przezK..
Za nieuprawnione również, w świetle opinii biegłego sądowegoR. L., uznał Sąd I instancji zarzuty powoda dotyczące zbycia przez pozwanego mienia po zaniżonej wartości, odbiegającej od wartości rynkowej, na rzeczspółki (...). Z opinii tej wynika, żeStowarzyszenie (...)w lipcu 2005 r. przeniosło na(...) sp. z o.o.własność mienia określonego w załączniku do umowy za cenę wyższą niż jego cena rynkowa o kwotę 10.204,47 zł - wynika to z porównania ceny mienia opisanej w umowie z dnia 8.VII.2005 r. i jego wartości rynkowej (159.704,47 zł - 149.500 zł).
Za nieuprawniony uznał Sąd Okręgowy i zarzut naruszenia przez pozwanego reprezentacjiStowarzyszenia (...), albowiem dokonywał czynności w imieniuStowarzyszenia (...)w granicach umocowania, czego dowodem są wskazania wynikające z wypisu z KRS -u, jak i że nie wykonał decyzjiK.Stowarzyszenia (...)oraz Sądu Rejestrowego w sprawie odwołania go z funkcji Prezesa Zarządu i po dacie 2.II.2005 r. nadal występował w imieniu i na rzeczStowarzyszenia (...)oraz zaciągał zobowiązania. W ocenie sądu wystąpiła w sprawie sytuacja, o jakiej mowa w przepisachart. 752 i nast. kodeksu cywilnego, regulujących prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia.
Co do kolejnego zarzutu powoda o odstąpieniu przez pozwanego od celów działalności organizacji społecznej, w tym także działalności statutowej organizacji pożytku publicznego, sąd wskazał, że nastąpiło to ze względów ekonomicznych, tj. wskutek zmniejszonego wpływu środków na ten cel i dokonywało się za wiedzą i akceptacjąK.jako nadzorującego działalność Zarządu. Stowarzyszenie nie uzyskało zainteresowania w środowisku przedsiębiorców, przez co nie pozyskiwało składek członkowskich oraz nie osiągało zysków z prowadzonej działalności gospodarczej, a brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że winę za ten stan rzeczy ponosi pozwany.
Odnośnie zarzutu działania pozwanego na szkodę organizacji poprzez doprowadzenie do całkowitej zależności od głównego wówczas wierzyciela, tj.(...) sp. z o.o.oraz zarzutu dopuszczenia do powstania wielomilionowych strat w działalności gospodarczej Stowarzyszenia, sąd stwierdził, że działalność Stowarzyszenia była w zasadzie zawsze finansowana poprzez inwestycje budowlane i pożyczki dokonywane przez(...) spółkę z o.o.wŁ., której wspólnikami w równych częściach byliR. K.iS. W.. Obaj do kwietnia 2004 r. pełnili funkcje członków jej zarządu. Pozwany realizował jedynie narzuconą koncepcję rozwoju i finansowania Stowarzyszenia. Bez tych środków w ogóle nie byłaby możliwa jakakolwiek działalność powodowego Stowarzyszenia.
Za niezasadny został uznany przez Sąd Okręgowy i zarzut powoda niewykonywania przez pozwanego statutowych obowiązków zarządu, w tym obowiązków sprawozdawczych wobecK., jako organu wewnętrznego kontroli. Pozwany wykazał, iż w okresie sprawowania funkcji na bieżąco informowałK.o sprawach Stowarzyszenia. Również, wbrew twierdzeniom strony powodowej, zgłoszenie wniosku o upadłość, nie skutkowało wypowiedzeniem przez MiastoŁ.umowy najmu z dnia 21.VII.2000 r. odnośnie pomieszczenia przyul. (...)wŁ., a raczej było spowodowane faktem nie płacenia czynszu za wynajmowane pomieszczenie, przy czym materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że czynsz ten nie był płacony w terminie z winy pozwanego. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, ze szkoda powoda to wartość odszkodowania zapłaconego MiastuŁ.z tytułu korzystania z w/w nieruchomości bez tytułu prawnego.
Z powyższych względów Sad Okręgowy oddalił powództwo w całości i orzekł o kosztach procesu na mocyart. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosła strona powodowa, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1
nieważność postępowania na zasadzieart. 379 pkt 4w zw. zart. 323 k.p.c.wobec wydania i ogłoszenia wyroku przez Sędziego, który nie brał udziału w całej rozprawie poprzedzającej jego wydanie;

2
nieważność postępowania na zasadzieart. 379 pkt 5 k.p.c.wskutek pozbawienia strony powodowej możliwości obrony jej praw wobec przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości - w tym także wobec podjęcia decyzji o oddaleniu wszystkich wniosków dowodowych strony powodowej w dniu ostatniej rozprawy przez Sędziego, którego dotyczył wniosek o wyłączenie złożony już we wstępnej fazie postępowania, a który został przez Sąd wyłączony na skutek kolejnego wniosku w dniu ostatniej rozprawy;

3
obrazęart. 379 ust. 5 k.p.c.wobec orzekania ( prowadzenia postępowania) przez Sędziego PrzewodniczącąL. S., wyłączoną następnie od rozpoznawania niniejszej sprawy;

4
art. 379 ust. 5 k.p.c.wskutek niedopuszczenia przez Sędziego PrzewodniczącąL. S., wyłączoną następnie od orzekania w sprawie, do udziału w sprawieR. K. (2)- pełnomocnika procesowego powoda ustanowionego na zasadzieart. 87 k.p.c.;

5
art. 379 ust. 4 k.p.c.wskutek rozpoznania sprawy przez wyłączoną od orzekania Sędziego PrzewodniczącąL. S.;

6
art. 379 ust. 4 k.p.c.wobec tego, że rozprawę w dniu 29 czerwca 2010 roku, na której zapadł zaskarżony wyrok, prowadziło dwóch Sędziów, tj. wyłączona od orzekania Sędzia PrzewodniczącaL. S.oraz Sędzia PrzewodniczącyI. R. (1);

7
art. 379 ust. 4 k.p.c.wobec wydania wyroku w sprawie przez podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy Sędziego PrzewodniczącegoI. R. (1);

8
art. 379 ust. 4 k.p.c.wobec wydania wyroku w sprawie przez Sędziego, co do którego nie został do dnia wydania wyroku prawomocnie rozpoznany wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie I C 202/06;

9
rażące naruszenieart. 45 ust. 1 Konstytucji RPpoprzez niezastosowanie, gdyż naruszone zostały fundamentalne prawa powoda do Sądu niezawisłego, niezależnego, Sądu obiektywnego i właściwego;

10
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.orazart. 285 § 3 k.p.c.poprzez wydanie zaskarżonego wyroku na podstawie nierzetelnej i niemiarodajnej opinii biegłego sądowegoC. B. (1), tj. opinii sporządzonej przez biegłego sadowego z zakresu ekonomiki zdrowia, zatrudnienia i płac oraz ubezpieczeń zdrowotnych - nie posiadającego stosownych uprawnień i kwalifikacji do wydania opinii w sytuacji , w której Sąd Okręgowy bezzasadnie pominął fundamentalne zarzuty powoda do opinii biegłego;

11
naruszenieart. 278 k.p.c.poprzez nie dopuszczenie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego sądowego (z zakresu rachunkowości) na okoliczności oraz w zakresie zgłoszonym w powództwie;

12
naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez całkowite pominięcie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowościH. W.- wpisanego w tym charakterze na listę biegłych sądowych Sądu Okręgowego w Łodzi, pominięcie faktów i danych ekonomicznych ustalonych przez biegłego, co w sytuacji nie dopuszczenia przez Sad Okręgowy dowodów przeciwstawnych miało zasadniczy wpływ na treść zaskarżonego wyroku;

13
naruszenieart. 233 § 2 k.p.c.poprzez nie dopuszczenie dowodu z pisemnej opinii rzecznika patentowegoJ. D.Okręgowej Izby Rzeczników Patentowych wŁ.w zakresie „ustalenia różnicy w wartości marki(...) Klub (...)w dniu objęcia stanowiska Prezesa Zarządu przez pozwanegoM. W. (1)oraz na koniec oraz w dniu 1 lipca 2005 roku,,, w sytuacji ,w której biegły sądowyC. B.z oczywistych powodów nie potrafił wykonać postanowienia Sądu w tym zakresie;

14
naruszenieart. 233 § 2 k.p.c.w zw. zart. 258 k.p.c.poprzez nie przeprowadzenie przez Sąd Okręgowy dowodu z zeznań świadkaM. K.Honorowego Wielkiej Brytanii - byłego Prezesa Zarządu powodowego Stowarzyszania(...), na okoliczności utraty markiStowarzyszenia (...)w wyniku zachowań pozwanego w sytuacji, w której powołany przez Sąd biegłyC. B.oświadczył Sądowi, ze nie potrafi wyliczyć wartości utraty marki(...);

15
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.orazart. 285 § 3 k.p.c.poprzez dopuszczenie przez Sąd Okręgowy dowodu z nierzetelnej i niemiarodajnej opinii biegłego sądowegoR. L. (2)w sytuacji, w której biegły sporządził opinię bez zapoznania się z dokumentami źródłowymi powoda;

16
naruszenieart. 233 § 2 k.p.c.poprzez nie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków:J.iP. L.na okoliczności ustalenia wartości rynkowej mienia Stowarzyszania zbytego przez pozwanego poniżej wartości rynkowej w sytuacji, w której Sąd Okręgowy oparł się w tym zakresie na niemiarodajnej i nierzetelnej opinii biegłegoR. L. (2), wydanej przez biegłego bez uprzedniego zapoznania się ze źródłowymi dokumentami zakupu mienia(...);

17
naruszenieart. 233 § 2 k.p.c.w zw. zart. 258 k.p.c.poprzez nie przeprowadzenie przez Sąd Okręgowy dowodu z zeznań świadkaS. W. (2)- byłego członkaK.Stowarzyszenia (...)i jednocześnie Prezesa Zarządu spółkiC., w której pozwany zaciągał milionowe zobowiązania, na okoliczności wskazane w powództwie, pomimo, iż przeprowadzenia tego dowodu domagały się zgodnie obie strony procesu;

18
naruszenieart. 233 k.p.c.w zw. 304k.p.c.poprzez bezzasadne i bezkrytyczne przyjęcie dowodu z wyjaśnień oraz dowodu z zeznań pozwanego w sytuacji, w której z innych dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynikało, że należy odmówić wiary nieprawdziwym wyjaśnieniom i zeznaniomM. W., jak też należy dokonać ponownego przesłuchania pozwanego, po uprzednim odebraniu przyrzeczenia;

19
naruszenieart. 299 k.p.c.poprzez dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, w tym z przesłuchania pozwanego w sytuacji, w której nie przeprowadzono wszystkich zgłoszonych przez strony dowodów, w tym dowodów z zeznań świadków zgłoszonych przez powoda ;

20
naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez całkowite pominięcie dowodów z akt sprawy I C 202/06, w szczególności pominięcie dowodów z dokumentów zgłoszonych przez stronę powodową oraz pominięcie dowodów z zeznań świadków;

21
naruszenieart. 299 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.poprzez ich niezastosowanie, gdyż Sąd wobec oczywistych i rażących różnic w zeznaniach pozwanego z zeznaniami świadkówS. L.orazR. K. (2)oraz dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy nie podjął inicjatywy wyjaśnienia stanu faktycznego, bezzasadnie dając wiarę nieprawdziwym wyjaśnieniom i zeznaniom pozwanego;

22
naruszenieart. 271 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.poprzez ich niezastosowanie, gdyż po przesłuchaniu pozwanego w charakterze strony dnia 20 maja 2008 roku Sąd przeprowadził dalsze dowody w sprawie, dopuszczając dowód z opinii kolejnego biegłego sądowego, co w konsekwencji skutkowało koniecznością ponownego przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, w szczególności z przesłuchania pozwanegoM. W.;

23
naruszenieart. 299 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.poprzez ich niezastosowanie, gdyż Sąd przyjął za dowód w sprawie wyjaśnienia złożone przez pozwanego informacyjnie w dniu 3 kwietnia 2008 roku, bezzasadnie odmawiając stronie powodowej w tym samym dniu dopuszczenia dowodów z zeznań świadków, którzy mieli zeznawać dokładnie na te same okoliczności, które informacyjnie wyjaśnił pozwany, a nadto bezzasadnie odmawiając w tym samym dniu 3 kwietnia 2008 roku pełnomocnikowi powodaR. K.udziału w rozprawie;

24
naruszenie prawa materialnego:

-

przez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowaniaart. 471 k.c.orazart. 472 k.c, gdyż wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego pozwany swoim nieracjonalnym, świadomym i celowym zachowaniem wyrządził szkodę materialną powodowemu Stowarzyszeniu, a pomiędzy zachowaniem pozwanego a szkodą wyrządzoną w majątku powoda, zachodzi oczywisty związek przyczynowy;

naruszenieart. 58 k.c.w zw. zart. 38 k.c.w zw. zart. 95 k.c.oraz naruszenieart. 49 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym,art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniachoraz postanowień statutu powodowego Stowarzyszenia poprzez błędne przyjęcie, iż pozwany w okresie objętym powództwem, tj. do dnia 2 lutego 2005 roku, pełniąc jednoosobowo funkcję Prezesa jednoosobowego Zarządu Stowarzyszania(...)działał w umocowaniu prawa, tj. posiadał czynną delegację do występowania w imieniu powoda i zaciągania zobowiązań majątkowych w sytuacji , w której w okresie tym reprezentacja Zarządu powodowego Stowarzyszenia była dwuosobowa, a zmiany statutu w tym zakresie, na które powołał się Sąd Okręgowy dokonano poprzez konstytutywny wpis do KRS dopiero dnia 7 lipca 2005 roku;

naruszenieart. 58 k.c.w zw. zart. 38 k.c.w zw. zart. 95 k.c.oraz naruszenieart. 5181§ 3a k.p.c.w zw. zart. 7 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowymoraz w zw. z art. 49 ust. 1 tejże ustawy,art. 8 ustawy Prawo o stowarzyszeniachoraz postanowień statutu powodowego Stowarzyszania, poprzez błędne przyjęcie, iż pozwany po dacie odwołania go dnia 2 lutego 2005 roku z funkcji Prezesa Zarządu Stowarzyszania(...)nadal posiadał czynną delegację do występowania w imieniu powoda i zaciągania zobowiązań majątkowych;

25) naruszenieart. 112 k.p.c.poprzez bezzasadne zasądzenie od powoda kosztów postępowania, mimo iż w dacie wydawania wyroku istniały znane Sądowi Okręgowemu z urzędu obiektywne przesłanki (sytuacja ekonomiczna i prawna powoda) do zwolnienia powoda od ponoszenia kosztów wpisu sądowego i zastosowania treściart. 112 k.p.c.
W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2011 roku, wydanym w sprawie I ACa 208/11, Sąd Apelacyjny w Łodzi zawiesił postępowanie w sprawie na zgodny wniosek stron, na podstawieart. 178 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c., a następnie postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 roku podjął zawieszone postępowanie apelacyjne i na podstawieart. 182 § 1 k.p.c.wzw. zart. 391 § 1 k.p.c.umorzył postępowanie apelacyjne.
Na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej, wniesionej od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 lutego 2013 roku, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 roku, wydanym w sprawie o sygn. II CSK 561/13, uchylił zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania.
Sąd Apelacyjny dodatkowo ustalił, że w sprawie I Co 131/10 Sąd Okręgowy w Łodzi, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010 roku, odrzucił wniosekStowarzyszenia (...)wŁ.z dnia 25 czerwca 2010 roku o wyłączenie sędziego tegoż SąduI. R. (1)od dalszego prowadzenia sprawy I C 206/06, na mocyart. 531k.p.c.(k.10 załączonych akt).
Zażalenie wnioskodawcy na powyższe postanowienie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 lipca 2010 roku (k.14), zaś postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 roku (k.17) Sąd Okręgowy w Łodzi odmówił sporządzenia i doręczenia wnioskodawcy uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2010 roku. ZażalenieStowarzyszenia (...)wŁ.na postanowienie z dnia 8 lipca 2010 roku zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 roku, wydanym w sprawie o sygn. I ACz 1052/10 (k.89 i k. 91).
W sprawie I Co 132/10 Sąd Okręgowy w Łodzi, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010 roku, odrzucił wniosekStowarzyszenia (...)wŁ.z dnia 25 czerwca 2010 roku o wyłączenie sędziego tegoż SąduL. S.od dalszego prowadzenia sprawy I C 206/06, na mocyart. 531k.p.c.(k. 10 załączonych akt).
Zażalenie wnioskodawcy na powyższe postanowienie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 lipca 2010 roku (k.14), zaś postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 roku (k.17) Sąd Okręgowy w Łodzi odmówił sporządzenia i doręczenia wnioskodawcy uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2010 roku. Na postanowienie z dnia 8 lipca 2010 roku w przedmiocie odrzucenia zażaleniaStowarzyszenie (...)wŁ.wniosło zażalenie, a Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 26 listopada 2010 roku, wydanym w sprawie o sygn. I ACz 1050/10 (k.52 i k.54) umorzył postępowanie wywołane powyższym zażaleniem, podnosząc, że wobec wyłączenia sędziego Lidii Wesołowskiej- Szmacińskiej od dalszego prowadzenia sprawy I C 206/06 postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 roku, wydanym w sprawie I Co 134/10, wydanie orzeczenia stało się zbędne.
W sprawie I Co 134/10 Sąd Okręgowy w Łodzi, uwzględniając wniosekStowarzyszenia (...)wŁ.z dnia 29 czerwca 2010 roku, postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 roku wyłączył sędziego tegoż SąduL. S.od dalszego prowadzenia sprawy I C 206/06 (k.6 załączonych akt).
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja strony powodowej zasługiwała na uwzględnienie.
Przede wszystkim został w niej zgłoszony zarzut nieważności postępowania, której skarżący upatruje w naruszeniu przez Sąd Okręgowy głównie przepisuart. 323 k.p.c.polegającego na wydaniu i ogłoszeniu wyroku przez sędziego, który nie brał udziału w całej rozprawie poprzedzającej jego wydanie.
W ocenie skarżącego doszło do nieważności postępowania z przyczyn, o jakich mowa wart. 379 pkt.4 i pkt.5 k.p.c.Apelujący podniósł, że doszło do orzekania (prowadzenia postępowania) przez sędziego przewodniczącegoL. S., wyłączoną następnie od rozpoznawania sprawy, wydania wyroku przez podlegającego z mocy ustawy sędziego przewodniczącegoI. R. (1), do niedopuszczenia przez sędziego przewodniczącegoL. S., wyłączoną następnie od rozpoznawania sprawy, do udziału w sprawieR. K. (2)- pełnomocnika procesowego, ustanowionego na zasadzieart. 87 k.p.c., prowadzenia rozprawy w dniu 29 czerwca 2010 roku, na której zapadł zaskarżony wyrok przez dwóch sędziów, tj. wyłączoną od orzekania sędzięL. S.oraz sędziego Izydora Rekścia, jak i wydania wyroku przez sędziego, co do którego nie został do dnia wydania wyroku prawomocnie rozpoznany wniosek o wyłączenie.
Zagadnienie nieważności postępowania reguluje przepisart. 379. k.p.c., który stanowi, że nieważność postępowania zachodzi między innymi, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (pkt. 4) oraz jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (pkt. 5).
Podkreślenia przy tym wymaga to, że sąd jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu przyczyny nieważności, niezależnie od tego, czy skarżący podniósł zarzut nieważności.
Choć apelujący powołuje się na szereg okoliczności, które - jego zdaniem- doprowadziły do nieważności postępowania, to większość argumentów nie zasługiwała na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podkreślić, że zaskarżony wyrok został wydany w dniu 29 czerwca 2010 roku przez Sąd Okręgowy w Łodzi w składzie, któremu przewodniczył sędzia tegoż sąduI. R. (1). A zatem nie jest tak, jak podnosi się w apelacji, że w sprawie orzekała (wydała wyrok) sędzia Lidia Wesołowska- Szmacińska.
Nie ma również znaczenia i fakt, że sędzia Lidia Wesołowska- Szmacińska przez wiele lat prowadziła niniejsze postępowanie, po czym została następnie wyłączona od rozpoznania sprawy. Godzi się bowiem zauważyć, że postanowienie w tym zakresie (korzystne dla strony powodowej) zostało wydane przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie o sygn. akt I Co 134/10 w dniu 8 lipca 2010 roku, a więc już po wydaniu zaskarżonego wyroku i wywołuje skutki jedynie na przyszłość. Ponadto - jak wynika z treści protokołu rozprawy z dnia 29 czerwca 2010 roku sędzia Lidia Wesołowska- Szmacińska, po złożeniu przez stronę powodową kolejnego już wniosku o jej wyłączenie ze wskazaniem na nowe okoliczności, tj. wniesienie przeciwko mężowi sędziego Mieczysławowi Szmacińskiemu pozwu o ochronę dóbr osobistych, zarządziła przerwę w rozprawie i powstrzymała się od podejmowania w sprawie dalszych czynności.
Jeszcze raz należy w tym miejscu przypomnieć, że w myślart. 379 pkt.4 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi między innymi jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (pkt. 4) a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego skarżący nie zdołał wykazać, że zaskarżony wyrok został wydany przez sędziego Izydora Rekścia, który po pierwsze podlegał wyłączeniu z mocy ustawy, a po drugie w stosunku do niego nie był prawomocnie rozpoznany wniosek o wyłączenie go od rozpoznania i orzekania w sprawie I C 202/06.
O tym, kiedy sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy stanowi przepisart. 48 k.p.c.Choć apelujący w swej apelacji powołuje się na okoliczności, które jego zdaniem czynią zasadnym podniesiony w tym zakresie zarzut, to jednak nie mieszczą się one w przesłankach, o jakich mowa wart. 48 § 1 k.p.c.Mogły być one natomiast podnoszone w ramach wniosku powoda o wyłączenie sędziego w trybieart. 49 k.p.c.Jest przy tym niesporne, że powodowe Stowarzyszenie składało kilkakrotnie wniosek o wyłączenie sędziego Izydora Rekścia od rozpoznania przedmiotowej sprawy, który w sprawie o sygn. akt I Co 131/10 został odrzucony postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2010 roku.
Bezzasadnie podnosi skarżący, że orzeczenie to w dacie wydania zaskarżonego wyroku nie było prawomocne. W myśl bowiem przepisuart. 363 § 1 k.p.c.orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Stronom nie przysługuje środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia w trzech wypadkach, a mianowicie, kiedy nie przysługuje im środek odwoławczy ze względu na charakter orzeczenia, strony wyczerpały możliwość skorzystania ze środka odwoławczego, bądź w terminie przewidzianym w ustawie nie wniosły odpowiedniego środka odwoławczego.Art. 394 § 1 pkt. 10)k.p.c.przewiduje możliwość zaskarżenia zażaleniem wyłącznie postanowienia sądu w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego, co oznacza, że na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziego nie przysługuje zażalenie, o czym zresztą przesądził Sąd Apelacyjny w Łodzi, oddalając postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 roku, wydanym w sprawie o sygn. I ACz 1052/10, zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 lipca 2010 roku w przedmiocie odrzucenia zażalenia powoda na postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 roku o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziegoI. R..
A zatem okoliczność, że powodowe Stowarzyszenie zaskarżyło zażaleniem postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 roku w przedmiocie odrzucenia jego wniosku o wyłączenie sędziego Izydora Rekścia nie zmieniło w żaden sposób oceny, że orzeczenie to już w dacie jego wydania było prawomocne, o czym obie strony zostały poinformowane przez sędziego przewodniczącego na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 roku.
Na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 marca 2008 roku, sygn. II PK 299/04, LEX nr 603767, nie zachodzi nieważność postępowania, jeżeli w sprawie orzekał sędzia, co do którego nie występują okoliczności wymienione wart. 48 § 1 k.p.c.a strona jedynie zgłasza wątpliwości co do jego bezstronności.
Oznacza to, że sędzia Izydor Rekść mógł - co do zasady ( z zastrzeżeniem, o którym będzie mowa poniżej) wyrokować w przedmiotowej sprawie.
Rację ma natomiast skarżący, czyniąc zarzut uchybienia przez Sąd I instancji przepisowiart. 323 k.p.c.które doprowadziło do nieważności postępowania, o jakiej mowa wart. 379 pkt.4 k.p.c.
Przepisart. 323 k.p.c.stanowi, że wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku. Jak podnosi się w doktrynie i literaturze w regulacji tej znajduje odzwierciedlenie zasada bezpośredniości procesu cywilnego. Choć z oczywistych względów zasada ta nie może być realizowana w bezwzględnej postaci, to jednak koniecznym, minimalnym wymogiem jest wyrokowanie przez sędziego, przed którym odbyła się ostatnia rozprawa, po której zapada wyrok, kończący postępowanie w sprawie.
Z taką natomiast sytuacją nie mamy do czynienia w realiach rozpoznawanej sprawy. Jak wynika bowiem z protokołu rozprawy z dnia 29 czerwca 2010 roku (k.1214-1216), bezpośrednio po której został wydany i ogłoszony wyrok zaskarżony apelacją przez powoda, rozprawie tej przewodniczyło dwóch sędziów: Lidia Wesołowska- Szmacińska (w pierwszej jej części) orazI. R. (1)( w drugiej części) i ten sędzia ostatecznie orzekał w sprawie (k.1217). Podkreślenia wymaga, iż Sąd Okręgowy%Ł.w tych dwóch różnych składach podejmował na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 roku różne, odrębne decyzje procesowe i dowodowe. I tak sąd w składzie, któremu przewodniczyła sędzia Lidia Wesołowska- Szmacińska oddalił wniosek powodowego Stowarzyszenia o odroczenie rozprawy, jak i o przesłuchanie wskazanych świadków oraz uzupełniające przesłuchanie biegłegoC. B. (1), zaś sąd w składzie, któremu przewodniczył sędzia Izydor Rekść oddalił wniosek powoda o odroczenie rozprawy, jak i o zwrócenie się do wskazanych podmiotów o nadesłanie stosownych akt sprawy oraz przesłuchanie pozwanego z zastosowanie trybuart. 304 k.p.c.
Z protokołu rozprawy wynika nadto, że przyczyną zmiany sędziego rozpoznającego sprawę było złożenie przez powoda kolejnego już wniosku o wyłączenie sędziego Lidii Wesołowskiej- Szmacińskiej od rozpoznania sprawy (k. 1215). W związku z powyższym sędzia przewodnicząca zarządziła przerwę w rozprawie, po której jej przewodniczenie objął sędzia Izydor Rekść. Sąd w tak zmienionym składzie dokonał zamknięcia rozprawy i wydał zaskarżony wyrok.
Sąd Apelacyjny podziela pogląd prezentowany w literaturze prawniczej, że zmiana składu orzekającego w toku ostatniego posiedzenia jawnego, na którym zamknięto rozprawę, wyrażająca się w tym, że w pierwszej części tego posiedzenia inny był skład orzekający niż w części drugiej, powoduje, iż naruszony zostajeart. 323 k.p.c.
nieważność postępowania, o jakiej mowa wart. 379 pkt.5 k.p.c.i upatrując jej w pozbawieniu skarżącego możliwości obrony swych praw, strona powodowa nie wskazała na naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisuart. 214 § 1 k.p.c.to na rozprawie apelacyjnej w dniu 22 sierpnia 2014 roku pełnomocnik powodowego Stowarzyszenia powołał się dodatkowo na okoliczność nieodroczenia przez sąd rozprawy w dniu 29 czerwca 2010 roku z powodu usprawiedliwionej nieobecności ówczesnego pełnomocnika powoda adwokataE. K. (1).
Istotnie z zapisów protokołu wspomnianej rozprawy wynika, że pełnomocnik powodaR. K. (2)poinformował sąd, iż przed rozprawą dowiedział się telefonicznie od żony w/w adwokata, że uległ on zatruciu pokarmowemu i odpowiedni fax został już przesłany do sekretariatu sądu z wnioskiem o usprawiedliwienie nieobecności profesjonalnego pełnomocnika. Z powyższego względu powód zawnioskował o odroczenie rozprawy, lecz jego wniosek został oddalony. W toku rozprawy, o godzinie 11.19 do akt sprawy został załączony fax sporządzony przez kierownika biurakancelarii (...), z treści którego wynika, że pełnomocnikStowarzyszenia (...)adw.E. K. (2)nie stawi się na rozprawie z powodu choroby i prosi o usprawiedliwienie nieobecności oraz o odroczenie terminu posiedzenia (k.1213). Wobec powyższego obecny na rozprawie pełnomocnik powodaR. K. (2)ponowił wniosek o odroczenie rozprawy, podnosząc, że sprawa jest zawiła, wymaga obecności profesjonalnego pełnomocnika, który z przyczyn losowych nie mógł stawić się na rozprawę. I tym razem Sąd Okręgowy nie uwzględnił powyższego wniosku, nie podając motywów powyższej decyzji w uzasadnieniu wyroku.
Zgodnie zart. 214 k.p.c.rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Nieodroczenie przez sąd rozprawy z przyczyn wymienionych wart. 214 k.p.c.stanowi uchybienie procesowe skutkujące nieważnością postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do uwzględnienia wniosku pełnomocnika powoda o odroczenie rozprawy. Jak wskazano wyżej nieobecność adwokataE. K. (2)wywołana była chorobą, choć nie potwierdzoną stosownym zaświadczeniem lekarskim. Jak wynika z oświadczeniaR. K. (2)choroba ta miała charakter nagły (zatrucie pokarmowe) a
zatem była to przyczyna, której nie można było przezwyciężyć.
Ponieważ przedmiotowa sprawa wniesiona została do Sądu Okręgowego w marcu 2006 roku nie obowiązywał jeszcze przepisart. 2141§ 1 k.p.c.( wszedł w życie w dniu 1 lutego 2008 roku) w myśl którego usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron, ich przedstawicieli ustawowych, pełnomocników, świadków i innych uczestników postępowania wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego. Wcześniej wystarczało przedstawienie zwykłego zaświadczenia lekarskiego.
Jeśli więc Sąd Okręgowy miał wątpliwości co do rzetelności informacji pochodzącej od pracownika kancelariiadwokackiej (...)mógł zażądać od niego stosownego zaświadczenia lekarskiego, potwierdzającego fakt jego choroby w dniu 29 czerwca 2010 roku, choćby w terminie publikacyjnym. Tymczasem sąd, nie wyjaśniając tej kwestii i nie odraczając rozprawy, która bezpośrednio poprzedzała wydanie wyroku, uchybił przepisowiart. 214 § 1 k.p.c., pozbawiając stronę powodową możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania, o której mowa wart. 379 pkt. 5 k.p.c.Powodowe ^Stowarzyszenie miało bowiem prawo do fachowej pomocy ze strony ustanowionego ^pełnomocnika w osobie adwokataE. K. (2), a sąd prawa tego ją pozbawił.
Skoro omówione powyżej uchybienia ze strony Sądu Okręgowego doprowadziły do nieważności postępowania w rozumieniuart. 379 pkt. 4 i 5 k.p.c., począwszy od rozprawy z dnia 29 czerwca 2010 roku, należało orzec, jak na wstępie, na mocyart. 386 § 2 k.p.c.
Nie było w tej sytuacji potrzeby odnoszenia się do argumentów strony powodowej, odnoszących się już stricte merytorycznie do zaskarżonego orzeczenia i szeregu zawartych w apelacji zarzutów zarówno naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego.