Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 15/14
Data wyroku: 2014-03-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasady Odpowiedzialności Karnej
Podstawa prawna: art.4 § 1 i 46 k.k.
Teza: Brak możliwości jednoczesnego orzeczenia środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ( art. 46 k.k. ) pod rządem ustawy poprzednio obowiązującej i istnienie takiej możliwości pod rządem ustawy obowiązującej w chwili orzekania powoduje, że ustawa poprzednio obowiązująca jest w tym zakresie względniejsza dla sprawcy ( art. 4 § k.k. ) .

Sygn. akt

II AKa 15/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

13 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny II Wydział Karny w Rzeszowie

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Stanisław Urban

Sędziowie:

SSA Zbigniew Różański (spr.)
SSA Edward Loryś

Protokolant:

st. sekr. sądowy

Halina Rączy

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Rzeszowie

- Mariusza Chudzika,

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r.
sprawyT. W.
oskarżonego zart. 258 § 2 k.k.,art. 280 § 1 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.,art. 280 § 2 k.k.w zb. zart. 157 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora Prokuratury Okręgowej wT.
od wyroku Sądu Okręgowego wT.
z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II K 28/13

I
z m i e n i azaskarżony wyrok w ten sposób, żeu c h y l aorzeczenie o zadośćuczynieniu na rzeczS. M., zawarte w punkcie II. 2b, orazJ. P. (1), zawarte w punkcie III. 2b,

II
w pozostałej części zaskarżony wyroku t r z y m u j ew mocy,

III
z w a l n i aoskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, a wydatkami tego postępowaniao b c i ą ż aSkarb Państwa,

IV
z a s ą d z aod Skarbu Państwa na rzecz adw.P. S.kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) tytułem wynagrodzenia obrońcy z urzędu oskarżonegoT. W.w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym.

Sygn. akt II AKa 15/14

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 13 marca 2014 r.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt 28/13, Sąd Okręgowy wT.:
-

    uznałoskarżonegoT. W.za winnego tego, że w okresie od 1 kwietnia 2004 r. do dnia 17 stycznia 2005 r. wS.iT., woj.(...), oraz wS., woj.(...), brał udział w mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze zbrojnym kierowanej w tym czasie przezW. B.(który za wymieniony czyn został następnie skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12), w skład której w tym czasie wchodzili takżeT. K.iJ. P. (2)(którzy za wymieniony czyn zostali następnie skazani prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12), tj. za winnego popełnienia przestępstwa zart. 258 § 2 k.k.
i za to, na podstawieart. 258 § 2 k.k.w zw. zart. 60 § 3 i § 6 pkt 4 k.k.orazart. 33 § 1 k.k.wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych, przy czym, na podstawieart. 33 § 3 k.k., wysokość jednej stawki dziennej ustalił na kwotę 200 złotych.
-uznałoskarżonegoT. W.za winnego tego, że działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej opisanej w pkt. I wyroku, na polecenieW. B.iJ. P. (2)(którzy za wymieniony czyn zostali następnie skazani prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12), w dniu 29 kwietnia 2004 r. wS., woj.(...), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wspólnie zA. P.(który za wymieniony czyn został następnie skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12) dokonał rozboju na osobieS. M.w ten sposób, że użył przemocy polegającej na uderzaniu rękami w tył głowyS. M., powodując u niego obrażenia ciała w postaci obrzęku w formie guza o średnicy 3,5 cm w okolicy potylicznej prawej, naruszające czynności narządu ciała na okres poniżej 7 dni, podczas gdyA. P.wyrwałS. M.i zabrał w celu przywłaszczenia torbę z pieniędzmi w kwocie 415.000 złotych, tj. za winnego popełnienia przestępstwa zart. 280 § 1 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.i za to:
- na podstawieart. 280 § 1 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.orazart. 60 § 3 i § 6 pkt 3 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności,
- na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł w stosunku doT. W.obowiązek zapłaty na rzeczS. M.:
- kwoty 10.000 złotych - tytułem częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem,
- kwoty 10.000 złotych - tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przestępstwem,
-uznałoskarżonegoT. W.za winnego tego, że działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej opisanej w pkt. I wyroku, na polecenie i po uprzednim dostarczeniu przedmiotu przypominającego broń palną w postaci pistoletu przezW. B.(który za wymieniony czyn został następnie skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12), przy udzieleniu przezM. R.- nie biorącego udziału w zorganizowanej grupie przestępczej opisanej w pkt. I – pomocy, polegającej na udostępnieniu samochodu, a końcowo na odwiezieniu z miejsca przedmiotowego przestępstwa w inne określone miejsce (który za wymieniony czyn został następnie skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12), w dniu 17 stycznia 2005 r. wS., woj.(...), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie zT. K.dokonał rozboju na osobieJ. P. (1)w ten sposób, że po użyciu przemocy polegającej na kilkakrotnym uderzeniu znajdującej się przed swoim domemJ. P. (1)pięściami w głowę i szyję, spowodował u niej obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy, wstrząśnienia mózgu, krwiaka powłok skóry okolicy potylicznej, krwiaka okularowego okolicy lewego oka, rany tłuczonej i krwiaka wargi górnej oraz stłuczenia części szyjnej kręgosłupa, naruszające prawidłowe czynności narządu ciała na okres powyżej 7 dni, a nadto zabrałJ. P. (1)w celu przywłaszczenia siatkę z dokumentami, telefonem komórkowym, a nadto z pieniędzmi w walutach zagranicznych o równowartości 16.001,01 złotych polskich oraz pieniądze polskie w łącznej kwocie 90.000 złotych na szkodę małżonkówJ.iJ. P. (3), w czasie gdyT. K.(który za wymieniony czyn został następnie skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wT.wydanym w odrębnym postępowaniu karnym w sprawie sygn. II K 21/12) groził użyciem przedmiotu przypominającego wyglądem broń palną w postaci pistoletu w stosunku doA. K., który uprzednio swoim samochodem podwiózłJ. P. (1)do miejsca jej zamieszkania, tj. za winnego popełnienia przestępstwa zart. 280 § 1 k.k.iart. 157 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2i w zw. zart. 65 § 1 k.k.i za czyn ten:
- na podstawieart. 280 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.i w zw. zart. 65 § 1 k.k .orazart. 60 § 3 i § 6 pkt 3 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności,
- na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł w stosunku doT. W.obowiązek zapłaty:
- na rzeczJ. P. (1)iJ. P. (3)łącznie kwoty 20.000 złotych - tytułem częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem,
- na rzeczJ. P. (1)kwoty 30.000 złotych - tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przestępstwem.

Na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k., w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności, wymierzył oskarżonemuT. W.karę łączną 3 lata pozbawienia wolności.
Zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.P. S.z Kancelarii Adwokackiej wT.kwotę 3.690 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduT. W..
Zasądza odT. W.na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w części w kwocie 2.500 zł, a w pozostałej części zwolniłT. W.od zapłaty kosztów sądowych, a poniesionymi wydatkami obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok, apelacją na korzyść oskarżonego, zaskarżył Prokurator Okręgowy wT..
Apelacja prokuratora, podnosząc zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, a w szczególnościart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 46 § 1 k.k.poprzez nieuwzględnienie w wyroku reguł intertemporalnych i orzeczenie wobec oskarżonego obowiązku zapłaty na rzeczS. M.kwoty 10.000 zł, a na rzeczJ. P. (1)kwoty 30.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wyrządzoną przestępstwem,wnosi o:
- dokonanie zmiany zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie orzeczeń o zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę, a w pozostałej części o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja prokuratora jest w pełni uzasadniona.
Art. 4 § 1 k.k.stwierdza, żejeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.
Czyny oskarżonego, za które Sąd Okręgowy wT., w dniu 4 grudnia 2013 roku, orzekł w stosunku do niego obowiązek zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną pokrzywdzonym, zostały popełnione w dniu 29 kwietnia 2004 roku i w dniu 17 stycznia 2005 roku. W tej sytuacji Sąd I instancji winien w pierwszej kolejności odpowiedzieć na pytanie: czy w chwili popełniania tych czynów obowiązywała ta sama ustawa, która obowiązywała w chwili orzekania. Właściwa odpowiedź na tak postawione pytanie ma decydujące znaczenie dla dalszej części rozważań dotyczących ustawy względniejszej dla sprawcy.
Porównanie obowiązującego brzmieniaart. 46 kodeksu karnegow dniach 29.04.2004 r. i 17.01.2007 r. (w tym okresie treśćartykułu 46 k.k.nie ulegała zmianie) z brzmieniem tego artykułu w dniu orzekania przez Sąd I instancji jednoznacznie wskazuje, że przepis ten uległ zmianie, a tym samym, w chwili orzekania obowiązywała ustawa inna niż w czasie popełniania czynów przez oskarżonego.
Zgodnie z regułą wyrażoną wart. 4 k.k., sąd przy orzekaniu powinien kierować się treścią przepisuart. 46 k.k.obowiązującą w chwili orzekania, ale tylko wtedy, gdy poprzednio obowiązujący przepis nie był przepisem względniejszym dla sprawcy. W tym ostatnim bowiem wypadku winien dokonać swojego rozstrzygnięcia w oparciu o przepis obowiązujący poprzednio.
Artykuł 46 § 1 kodeksu karnego, obowiązujący w czasie popełniania przez oskarżonego zarzucanych mu przestępstw, nie przewidywał w ogóle możliwości orzeczenia obowiązku zadośćuczynienia za doznaną przez pokrzywdzonego krzywdę. Taka możliwość (a w pewnych sytuacjach nawet obowiązek dokonania takiego rozstrzygnięcia) pojawiła się dopiero z dniem 8 czerwca 2010 roku na podstawie ustawy z dnia 5 listopada 2009 roku (Dz. U., Nr 206, poz. 1589). Przed tą datą sąd, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, orzekał jedynie o obowiązku naprawienia szkody. Pojęcie naprawienia szkody rozumiane było przy tym wąsko i nie obejmowało zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W tej sytuacji, w oparciu o obowiązujący przepisart. 46 § 1 k.k., o obowiązku zadośćuczynienia Sąd orzekać nie mógł. Wprawdzie§ 2 art. 46 k.k., w wersji obowiązującej przed 8 czerwca 2010 roku, stwierdzał, żezamiast obowiązku określonego w§ 1(a więc obowiązku naprawienia szkody)sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w celu zadośćuczynienia (…) także za doznaną krzywdę, ale użycie słowazamiastwyłączało jednoczesną możliwość orzeczenia obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody i nawiązki w celu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Dopiero zmianakodeksu karnegowprowadzona powołaną wyżej ustawą z dnia 5 listopada 2009 roku, a przede wszystkim zmiana treściart. 46 k.k., wprowadziła możliwość jednoczesnego orzekania obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Takie też stanowisko, na gruncie obowiązującej wersjiart. 46 k.k., zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia9 lipca 2013 r. (II.KK 161/13)
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że obowiązująca w czasie popełniania przez oskarżonego przestępstw ustawa karna była względniejsza dla sprawcy. Twierdzenie to uzasadnia fakt braku możliwości jednoczesnego orzeczenia środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę pod rządem ustawy poprzednio obowiązującej i istnienie takiej możliwości pod rządem ustawy obowiązującej w chwili orzekania przez Sąd I instancji.
Mając powyższe na uwadze i stosując się do treściart. 4 § 1 k.k.Sąd Okręgowy wT.nie miał możliwości orzeczenia wobec oskarżonego obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzeczS. M.iJ. P. (1).
Skoro kwestia ta została przez Sąd Okręgowy przeoczona, co Sąd ten lojalnie przyznał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny, uwzględniając apelację prokuratora, zmienił zaskarżony wyrok i uchylił orzeczenia o zadośćuczynieniu na rzeczS. M.iJ. P. (1).
W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy i zwolnił oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, a wydatkami8 tego postępowania obciążył Skarb Państwa. Zasądził również od Skarbu Państwa, na rzecz adw.P. S., kwotę 738 zł tytułem nieopłaconego wynagrodzenia obrońcy z urzędu w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym.