Sąd Rejonowy w Świdnicy
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 245/14
Data wyroku: 2014-04-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Pieczara

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 kwietnia 2014 roku

Sąd Rejonowy w Świdnicy I Wydział Cywilny
w składzie następującym

Przewodniczący: SSR Monika Pieczara
Protokolant: Monika Kucała

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2014 roku wŚ.

sprawy z p o w ó d z t w aGminyŚ.

p r z e c i w k oJ. K.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
uznaje za bezskuteczną – w stosunku do strony powodowej GminyŚ.– umowę darowizny nieruchomości rolnej zabudowanejbudynkiem mieszkalnym nr (...)i zabudowaniami gospodarczymi, stanowiącądziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...), zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 3 kwietnia 2009r. Rep(...), w celu umożliwienia stronie powodowej dochodzenia zaspokojenia wierzytelności wynikającej z tytułu wykonawczego nr(...).(...).419.(...)wystawionego przez Wójta GminyŚ.w dniu 18 maja 2012r., na którą składa się kwota należności głównej 39.552,00 zł wraz z odsetkami wskazanymi w tym tytule;

II
nie obciąża pozwanej kosztami procesu.

UZASADNIENIE
Strona powodowa GminaŚ.w dniu 5 lutego 2014r. wniosła przeciwko pozwanejJ. K.o uznanie za bezskuteczną – w stosunku do strony powodowej – umowy darowizny z dnia 3 kwietnia 2009r., zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszemP. R.rep. A nr(...), na mocy którejJ. B.darował pozwanejJ. K.nieruchomość rolną zabudowanąbudynkiem mieszkalnym nr (...)i zabudowaniami gospodarczymi, stanowiącądziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)oraz o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona powodowa wniosła nadto o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie zakazu zbywania przez pozwaną nieruchomości rolnej stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...).
W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, żedecyzją nr (...)Wójta GminyŚ.z dnia 05.09.2008r. dłużnikJ. B.zobowiązany jest zapłacić powódce kwotę 39.552 zł tytułem zwrotu jednorazowej opłaty za wzrost wartości nieruchomości, zgodnie z przepisemart. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27.03.2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Pismem z dnia 03.03.2009r. dłużnikJ. B.zwrócił się do strony powodowej z wnioskiem o umorzenie naliczonej opłaty. W odpowiedzi na wniosek dłużnika strona powodowa odmówiła umorzenia należności pismem wysłanym dnia 06.05.2009r. i wezwała jednocześnie dłużnika do jej zapłaty pod rygorem wszczęcia egzekucji administracyjnej. Pismem z dnia 21.07.2009r. strona powodowa ponownie wezwała dłużnika do zapłaty należności, jednakże wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. W tej sytuacji na wniosek Wójta GminyŚ., zostało wszczęte przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego wŚ.postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowiJ. B.w sprawie(...)- (...), na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wójta GminyŚ.nr(...).(...).419.(...)w oparciu odecyzję nr (...)Wójta GminyŚ.z dnia 05.09.2008r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego wŚ.z dnia 29.10.2013r. Wierzyciel powziął wiadomość, że dłużnikJ. B.umową darowizny z dnia 03.04.2009r., zawartą w formie aktu notarialnego przed notariuszemP. R.rep. A nr(...), darował swojej siostrze - pozwanejJ. K.nieruchomość rolną zabudowaną budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi, stanowiącądziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...).
Strona powodowa wskazała, że publicznoprawny charakter wierzytelności, której źródłem jestdecyzja nr (...)Wójta GminyŚ.z dnia 05.09.2008r. nie stanowi przeszkody dla uznania dopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie. Istotne znaczenie dla uznania dopuszczalności drogi sądowej w celu ochrony wierzytelności o charakterze publicznoprawnym w ramach skargi paulińskiej miało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10.07.2000r., Sk(...)(OTK 2000, nr 5, poz. 143), w którym Trybunał uznał, że sprawa cywilna może dotyczyć również należności, jeżeli ich źródłem jest decyzja administracyjna oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.10.2010r. ((...)), w którym stwierdzono, że skarga paulińska chroniąca wierzycieli przed wyzbywaniem się przez dłużników majątku w celu uniemożliwienia egzekucji przysługuje również wierzycielom należności publicznoprawnych.
Swoje roszczenie strona powodowa opiera na przepisachart. 527 kcw zw. zart. 528 kc, których przesłanki zostały spełnione. W ocenie strony powodowej czynność prawna polegająca na przeniesieniu własności nieruchomości w drodze darowizny została dokonana przez dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia strony powodowej jako wierzyciela. Darczyńca wiedział bowiem o istnieniu wierzytelności, zaś obdarowany jest osobą bliską (siostrą) dla darczyńcy, w związku z czym zastosowanie ma tutaj domniemanie zart. 527 § 3 kc, zgodnie z którym, jeżeli w wyniku czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową odniosła osoba będąca w bliskim z nim stosunku, wówczas domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Ponadto ma tutaj również zastosowanieart. 528 kc, dotyczący nabycia przez osobę trzecią korzyści majątkowej bezpłatnie.
Postanowieniem z dnia 10 lutego 2014r. Sąd Rejonowy w Świdnicy udzielił zabezpieczenia powództwu strony powodowej poprzez ustanowienie zakazu zbywania przez pozwaną nieruchomości rolnej zabudowanejbudynkiem mieszkalnym nr (...)i zabudowaniami gospodarczymi, stanowiącejdziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...).

    PozwanaJ. K.na rozprawie w dniu 25 marca 2014r. oświadczyła, że wnosi o ustanowienie przez Urząd Gminy hipoteki na przedmiotowej nieruchomości.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Na mocydecyzji nr (...)z dnia 05.09.2008r. Wójt GminyŚ.ustalił dla dłużnikaJ. B.jednorazową opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), obrębO., w wysokości 39.552 zł, zgodnie z przepisemart. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27.03.2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Decyzja została doręczona dłużnikowiJ. B.w dniu 10.09.2008r.

Dowód:- decyzja Wójta GminyŚ.nr(...)z dnia 05.09.2008r. z potwierdzeniem odbioru k. 8.

Pismem z dnia 03.03.2009r. dłużnikJ. B.zwrócił się do Urzędu GminyŚ.z wnioskiem o umorzenie naliczonej opłaty. W odpowiedzi na wniosek dłużnika Wójt GminyŚ.odmówił umorzenia należności pismem wysłanym dnia 06.05.2009r., odebranym dnia 25.05.2009r. i wezwał jednocześnie dłużnika do jej zapłaty pod rygorem wszczęcia egzekucji administracyjnej.

Dowód:- pismo dłużnikaJ. B.z 03.03.2009r. k. 10,
- pismo Wójta GminyŚ.z 06.05.2009r. k. 9.

Pismem z dnia 21.07.2009r. Wójt GminyŚ.ponownie wezwał dłużnikaJ. B.do zapłaty należności w wysokości 39.552 zł, jednakże wezwanie to pozostało bez odpowiedzi.

Dowód:- wezwanie do zapłaty z 21.07.2009r. k. 11.

W tej sytuacji na wniosek Wójta GminyŚ., zostało wszczęte przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego wŚ.postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowiJ. B.w sprawie(...)- (...), na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wójta GminyŚ.nr(...).(...).419.(...)w oparciu odecyzję nr (...)Wójta GminyŚ.z dnia 05.09.2008r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego wŚ.z dnia 29.10.2013r. z powodu bezskuteczności egzekucji.

Dowód:- tytuł wykonawczy nr(...).(...).419.(...)z 18.05.2012r. k. 12,
- postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wŚ.z 29.10.2013r. k. 17.

DłużnikJ. B.umową darowizny z dnia 03.04.2009r., zawartą w formie aktu notarialnego przed notariuszemP. R.rep. A nr(...), darował swojej siostrze - pozwanejJ. K.nieruchomość rolną zabudowaną budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi, stanowiącądziałkę gruntu nr (...), położoną wO., gminaŚ., o powierzchni 0,1008 ha, dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziKsięgę Wieczystą nr (...).

Dowód:- akt notarialny umowy darowizny z 03.04.2009r. rep. A nr(...)k. 18-20,
- odpisKsięgi Wieczystej Nr (...)k. 21-37.

Pismem z dnia 14.11.2013r. Wójt GminyŚ.wezwał pozwanąJ. K.do uiszczenia za dłużnikaJ. B.zaległości w wysokości 39.552 zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi od dnia 25.09.2008r., podając to wezwanie do wiadomości dłużnikaJ. B..

Dowód:- pismo Wójta GminyŚ.z 14.11.2013r. z potwierdzeniem odbioru k. 38-40.

W piśmie z dnia 02.12.2013r. pozwanaJ. K.wniosła o rozłożenie zaległości na raty. W odpowiedzi na pismo pozwanej Wójt GminyŚ.w piśmie z dnia 16.12.2013r. powiadomił pozwaną, że nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej przenoszącej zobowiązanie dłużnikaJ. B.na pozwanąJ. K..

Dowód:- pismo pozwanejJ. K.z 02.12.2013r. k. 41,
- pismo Wójta GminyŚ.z 16.12.2013r. z potwierdzeniem odbioru k. 42-43.

J. K.wiedziała, że jej bratJ. B.posiada zadłużenie.J. B.zamieszkuje sam nieruchomość położoną wO.nr(...)J. K.w obawie przed wyprzedaniem domu rodzinnego wO., przyjęła od brata w darowiźnie przedmiotowa nieruchomość.
J. K.posiada trudną sytuację materialną. Mieszka razem w mężem w samodzielnym lokalu mieszkalnym o powierzchni 47m2. Pozwana otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł brutto miesięcznie, 1.450 zł netto miesięcznie. Jej mąż otrzymuje takie samo wynagrodzenie za pracę. Pozwana utrzymuje swojego brataJ. B., który nigdzie nie pracuje. Spłaca dwa kredyty: w(...)-u iBanku (...) SA.

Dowód:- przesłuchanie pozwanejJ. K.k. 52v-53.

Sąd zważył co następuje

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Strona powodowa wywodzi swoje roszczenie – tzw. skargę pauliańską – z przepisuart. 527 kc.W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwem Sądu Najwyższego (OSN z 28.10.2010r., II CSK 227/10, OSNC-ZD 2011/1/23), skarga pauliańska może mieć zastosowanie – w drodze analogii – także do ochrony należności publicznoprawnych, tj. podatków, składek ZUS itp.
Stosownie doart. 527 § 1 kc, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W świetle cytowanego przepisu przesłankami skargi pauliańskiej są: 1) pokrzywdzenie wierzycieli, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, 2) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela i 3) wiedza lub możliwość – przy zachowaniu należytej staranności – dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią. Ciężar udowodnienia istnienia tych przesłanek spoczywa na wierzycielu (art. 6 kc).
Sytuację, kiedy czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, określa§ 2 art. 527 kc, stanowiący, że czynność prawna jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli wówczas, gdy dłużnik wskutek tej czynności stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w stopniu wyższym, niż był przed dokonaniem czynności. W niniejszej sprawie dłużnikJ. B.wskutek darowania nieruchomości pozwanejJ. K.stał się niewypłacalny, o czym świadczą dokumenty zawarte w aktach postępowania egzekucyjnego, z których wynika, iż egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi okazała się bezskuteczna, albowiem dłużnik jest bezrobotny i nie posiada żadnego mienia, które podlegałoby zajęciu. Ostatecznie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności. Niewątpliwie akt darowizny jest podstawową przyczyną powstania owej niewypłacalności dłużnika.
Odnośnie drugiej przesłanki skargi pauliańskiej, dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, gdy zdaje sobie sprawę, że wskutek dokonania czynności prawnej może spowodować niemożność zaspokojenia się wierzycieli z jego majątku. Pokrzywdzenie wierzycieli nie musi być zatem zamiarem dłużnika (za wyjątkiemart. 530 kc), wystarczy, aby dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności.Art. 529 kcprzewiduje domniemanie, że jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli; to samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny. W niniejszej sprawie mamy właśnie do czynienia z taką sytuacją, kiedy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny nieruchomości i niewątpliwie dłużnikJ. B.obejmował swoją świadomością okoliczność, że wskutek wyzbycia się nieruchomości spowoduje niemożność zaspokojenia się jego wierzyciela. Należy zauważyć, że decyzja administracyjna o naliczeniu jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w wysokości 39.552 zł została wydana w dniu 05.09.2008r., dłużnik darował siostrze nieruchomość w dniu 03.04.2009r., zaś z dniem 29.10.2013r. zostało umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi.
DłużnikJ. B.z pewnością liczył się z tym, że wierzyciel może skierować egzekucję do jego nieruchomości, w celu odzyskania należności wynikającej z decyzji administracyjnej.
Odnośnie trzeciej przesłanki skargi pauliańskiej należy wskazać na przepisart. 527 § 3 kc, z którego wynika domniemanie, że jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Pozwana jako siostra dłużnika jest niewątpliwie w rozumieniu w/w przepisu osobą pozostającą z nim w bliskim stosunku. Zresztą sama pozwana zeznała, iż posiadała wiedzę na temat zadłużenia brata. Ponadto znajdzie tutaj zastosowanieart. 528 kc, przewidujący kolejne ułatwienie dla wierzyciela w realizacji skargi pauliańskiej, a mianowicie: okoliczność, że osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, nie ma znaczenia w sytuacji, kiedy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie. Korzyścią majątkową bezpłatną jest niewątpliwie korzyść uzyskana w wyniku darowizny.
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 527 i n. kcSąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawieart. 102 kpc, uznając za słuszne nie obciążanie pozwanej kosztami procesu z uwagi na jej trudną sytuację majątkową, a także okoliczność, iż pozwana kierowała się pozytywną motywacją, w obawie przed wyprzedaniem przez swojego brata rodzimego majątku, z którego sama nie korzystała.