Sąd Rejonowy w Sokółce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 5921/13
Data wyroku: 2014-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Własność
Podstawa prawna: art. 172 k.c.
Teza: Ponadto zauważyć należy, że w sprawie o zasiedzenie Sąd bada zamiar osoby na rzecz której stwierdza nabycie prawa, a nie tej przeciwko której zasiedzenie to następuje. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie miała znaczenia okoliczność pobierania płatności przez R.C., bowiem nastąpiło to już po upływie terminu do stwierdzenia zasiedzenia przez A.C..

Sygn. akt I Ns 5921/13

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 08 lipca 2013 r. pełnomocnik wnioskodawczyniK. C.wystąpił o stwierdzenie, żeA. C. (1)nabył przez zasiedzenie z dniem 24 kwietnia 2003 r. prawo własności udziału w wysokości 1/3 w nieruchomości zabudowanej domemmieszkalnym numerem (...)oraz siedmioma budynkami gospodarczymi oznaczonymi numerami od(...)do(...), oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 19,99 ha położonej w miejscowościO., gminaK.dla której Sąd Rejonowy wS.IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). Ponadto, pełnomocnik wnioskodawczyni zamieścił żądanie stwierdzenia, żeA. C. (1)nabył przez zasiedzenie z dniem 24 kwietnia 2003 r. prawo własności niezabudowanej nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 2,21 ha położonej w miejscowościO., gminaK., dla której Sąd Rejonowy wS.IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...).
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, żeK. C.jest właścicielką udziału w wysokości 2/3 w nieruchomości zabudowanej domemmieszkalnym nr (...)oraz siedmioma budynkami gospodarczymi o numerach od(...)do(...)oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 19,99 ha położonej wO., gminaK.. Właścicielem pozostałego udziału w wysokości 1/3 orazdziałki nr (...)jestR. C. (1). Swój udział wnioskodawczyni otrzymała od swojego ojcaA. C. (1)w drodze umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 14 listopada 2003 r.
Pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, żeA. C. (1)na mocy aktu własności ziemi z dnia 24 kwietnia 1973 r. nabył własność przedmiotowego udziału. Od tamtej pory objął też w posiadanie udział w wysokości 1/3 w nieruchomości nr(...)należący do jego bratE. C. (1)oraz nieruchomość nr(...)stanowiącą własnośćE. C. (1). Od tego momentuA. C. (1)stał się samoistnym posiadaczem przedmiotowych nieruchomości i swoje władztwo nad nimi wykonywał do dnia 14 listopada 2003 r. kiedy to gospodarstwo objęła w wyłączne posiadanie wnioskodawczyni. Jak podnosił pełnomocnik,E. C. (1)po zawarciu związku małżeńskiego, w 1972 r. wyprowadził się do innej miejscowości i przestał się interesować pozostawionymi nieruchomościami. AniE. C. (1)ani jego następcy prawni nie podejmowali żadnych działań mających na celu bądź podział nieruchomości bądź objęcie ich w posiadanie. Od 1972 r. toA. C. (1), a po nimK. C.czynili wszelkie starania związane z korzystaniem i utrzymaniem nieruchomości, opłacali podatki, czynili nakłady na grunt i budynki.
Pismem z dnia 12 września 2013 r. uczestniczka postępowaniaJ. C. (1)przychyliła się do stanowiska wnioskodawczyni i wniosła o jego uwzględnienie. Uczestniczka postępowania potwierdziła wszystkie twierdzenia i fakty zaprezentowane we wniosku z dnia 08 lipca 2013 r. wskazując ponadto, że od 1973 r. nikt nie domagał się zwrotu lub podziału przedmiotowych nieruchomości (k. 65).
W odpowiedzi na wniosek z dnia 04 października 2013 r. pełnomocnik uczestnika postępowaniaR. C. (1)wniósł o oddalenie wniosku oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, według norm przepisanych (k. 72-74ver).
W uzasadnieniu pisma pełnomocnik uczestnika postępowania wskazał, że wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni udział 1/3 w nieruchomości wskazanej w akcie własności ziemi z dnia 24 kwietnia 1973 r. nabył nie tylkoE. C. (1), ale też i jego żonaJ. C. (2), bowiem w dacie nabywania nieruchomości pozostawali oni w związku małżeńskim i istniała pomiędzy nimi wspólność ustawowa. Uczestnik postępowania nie kwestionował faktu, żeA. C. (1)przez wiele lat był posiadaczem obu nieruchomości, jednakże jego posiadanie nie miało charakteru samoistnego, a tym samym nie mogło doprowadzić do zasiedzenia udziału 1/3 wdziałce nr (...)i całej nieruchomości nr(...). Jak wskazywał pełnomocnikE. C. (1)świadomie – na podstawie ustnej umowy - przekazał bratuA.obie nieruchomości.A. C. (1)w zamian za spłatę kredytu zaciągniętego przezE. C. (1)oraz płacenie podatku od nieruchomości mógł używać obie działki i pobierać z nich pożytki. Jak podkreślał pełnomocnikE. C. (1)nigdy nie przestał interesować się tymi nieruchomościami i uzgadniał wspólnie z bratem ważniejsze kwestie związane z prowadzeniem gospodarstwa. Po spłacie kredytówA. C. (1)nadal – za zgodą brata - korzystał z nieruchomości, zaśE. C. (1)prowadził gospodarstwo wK.. Zdaniem uczestnika postępowania o braku samoistności posiadania po stronieA. C. (1)świadczy również fakt, że podczas sporządzania umowy darowizny (14 listopada 2003 r.) oświadczył on, że jest właścicielem jedynie udziału w nieruchomości o numerze(...), wskazał że posiada jeszczedziałkę nr (...), natomiast przemilczał kwestię jakichkolwiek praw dodziałki nr (...).
Jak podawał pełnomocnikE. C. (2)iJ. C. (1)w pełni korzystali ze swoich uprawnień właścicielskich związanych z obiema działkami. W dniu 13 września 1996 r. darowali gospodarstwo rolne swojemu synowiR. C. (1), w tym udział 1/3 wdziałce nr (...)orazdziałkę nr (...).R. C. (1)po zawarciu umowy umówił się zA. C. (1), że w zamian za płacenie podatku nadal będzie mógł używać obie nieruchomości. JednakżeR. C. (1)w ramach interesowania się swoją własnością zgłosił w Urzędzie Gminy wK.aby decyzje odnośnie wysokości wymiaru podatku przysyłano także do niego. Sprawa opłat podatkowych była z każdym razem ustalana z uczestnikiem postępowania. O braku samoistności posiadania przezA. C. (1)świadczy również fakt, że od momentu wprowadzenia tzw. dopłat bezpośrednich do rolnictwa płatności zadziałkę nr (...)pobierałR. C. (1).
Konkludując, pełnomocnik wskazał, że w świetle ugruntowanego poglądu w judykaturze, zgodnie z którym współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela powinien udowodnić, iż rozszerzył zakres swego samoistnego posiadania i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaściciela i otoczenia. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem pełnomocnika aniA. C. (1)aniK. C.nigdy nie uzewnętrznili wobecE. C. (1), jego żony czy uczestnika postępowaniaR. C. (1), że rozszerzyli zakres swojego samoistnego posiadaniadziałki o numerze (...).

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Aktem własności ziemi z dnia 31 stycznia 1973 r. nr(...).OU.(...)Wydział(...)Powiatowej rady Narodowej wS.stwierdził, żeE. C. (1)stał się z mocy prawa właścicielem działki położonej wO.po poz.(...)oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)(obecniedziałka nr (...)) o pow. 2,21 ha (vide: akt własności ziemi k. 5 akt KW(...)).
Aktem własności ziemi z dnia 24 kwietnia 1973 r. nr(...).OU.(...)Wydział(...)Powiatowej Rady Narodowej wS.stwierdził, żeA. C. (1)iE. C. (1)stali się z mocy prawa współwłaścicielami nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów wsiO.pod poz.(...)nr(...)o pow. 19,99 ha (obecniedziałka nr (...)) wraz z zabudowaniami w częściach:A. C. (1)2/3,E. C. (1)1/3 (vide: akt własności ziemi k. 5 akt KW(...)).
Umową darowizny sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 13 września 1996 r.E. C. (1)iJ. C. (2)darowali swojemu synowiR. C. (1)gospodarstwo rolne położone wO., gminaK.składające się z udziału obejmującego 1/3 części w działce wraz z domem o pow. użytkowej 108 m(

    2), oborą, chlewnią, stodołą, budynkiem gospodarczym i piwnicą oznaczona w rejestrze gruntów numerem(...)o pow. 19,99 ha oraz z działki nie zabudowanej oznaczonej w rejestrze gruntów numerem(...)o pow. 2,21 ha (dowód: akt notarialny – umowa darowizny z dnia 13 września 1996 r., Rep. ’’A’’(...), k. 2-3ver akt KW(...)).
Aktem notarialnym - umową darowizny z dnia 14 listopada 2003 r.A. C. (1)darował swojej córceK. C.nieruchomość rolną zabudowaną budynkami mieszkalno-gospodarczymi, w skład której wchodzi udział obejmujący 2/3 części w działce oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o pow. 19,99 ha oraz posiadanie bez uregulowanego tytułu własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...)o pow. 3 ha położone we wsiachO.iD., gminaK.wraz z ciągnikiemU.(...)(dowód: akt notarialny – umowa darowizny z dnia 14 listopada 2003 r., Rep. ’’A’’(...), k. 13-16 akt KW(...)).
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt I Ns(...)Sąd Rejonowy wS.stwierdził, że spadek poA. C. (1), synuJ.iM.zmarłym w dniu 29 lipca 2010 r. wO., na podstawie ustawy nabyli żonaJ. C. (1)i córkaK. C.po ½ części każda z nich (dowód: postanowienie Sądu Rejonowego wS.z dnia 23 sierpnia 2011 r., sygn. akt I Ns(...), k. 12).
Zaprezentowany stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów z akt ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego wS.nr(...), a w szczególności aktu notarialnego – umowy darowizny z dnia 14 listopada 2003 r., Rep. ’’A’’(...)(k. 13-16) i(...), a w szczególności aktu notarialnego – umowy darowizny z dnia 13 września 1996 r., Rep. ’’A’’(...)(k. 2-3ver) i aktu własności ziemi z dnia 31 stycznia 1973 r. nr(...).OU.(...)-18/14/73 (k. 5), dokumentów z akt uwłaszczeniowych nr(...).OU.(...)-18/32/73 (k. 105), wyrysu z mapy ewidencyjnej (k. 8), wypisu z rejestru gruntów (k. 9, 11), wypisu z kartoteki budynków (k. 10-10ver), postanowienia Sądu Rejonowego wS.z dnia 23 sierpnia 2011 r., sygn. akt I Ns(...)(k. 12), decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013 (k. 75-76), decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (k. 77-78) oraz zeznań świadków:K. M.(k. 82-82ver),L. M.(k. 82ver),H. E.(k. 83),T. G.(k. 83-83ver),S. S.(k. 83ver),J. W.(k. 98-98ver),J. C. (2)(k. 98ver-99),T. L.(k. 99ver) i w ocenie Sądu nie budził wątpliwości.
Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności rzeczy.
Ponieważ w przedmiotowej sprawie chodzi o stwierdzenie zasiedzenia udziału 1/3 w nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem(...)oraz nieruchomości gruntowej o numerze(...)położonych w miejscowościO., gminaK.stąd podstawowym w tym zakresie przepisem jestart. 172 k.c., wedle którego do zasiedzenia nieruchomości potrzebne jest samoistne jej posiadanie przez czas oznaczony.
Aby więc udzielić odpowiedzi na podstawowe w niniejszej sprawie pytanie, a mianowicie czyA. C. (1)nabył przez zasiedzenie udziały przynależne obecnieR. C. (1)w wysokości 1/3 prawa własności nieruchomości położonej wO., o powierzchni 19,99 ha, oznaczonej w jednostce rejestrowej(...)obrębu(...)O., gminaK., powiat(...), województwo(...)oraz prawo własności nieruchomości położonej wO., o powierzchni 2,21 ha, oznaczonej w jednostce rejestrowej(...)_2 obrębu(...)O., gminaK., powiat(...), województwo(...)należy w pierwszym rzędzie zbadać, czy spełniał on wszystkie konieczne ku temu przesłanki, a więc czy był on samoistnym posiadaczem owej nieruchomości oraz czy posiadał ją przez czas prawem przewidziany.
Wskazując na powyższe, podstawową przesłanką zasiedzenia jest samoistne posiadanie rzeczy. O tym, jaki posiadacz może być uznany za samoistnego, rozstrzyga przepisart. 336 k.c.Zgodnie z tą regulacją jest nim ten, kto faktycznie włada rzeczą, jak właściciel. Przede wszystkim posiadanie to charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP z 1987 r., Nr 9, poz. 132).
Do przyjęcia samoistnego posiadania konieczne jest jednoczesne zaistnienie dwóch elementów: psychicznego – w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie (czyli animus rem sibi habendi) oraz materialnego – w postaci faktycznego władztwa nad rzeczą (corpus). Jeśli chodzi o pierwszy element, a więc zamiar, to musi on być jawny dla otoczenia. Zamiar wynika z zachowania posiadacza, a więc ma ścisły związek z elementem drugim.
W przepisieart. 339 k.c.zostało zawarte domniemanie, że tego, kto rzeczą faktycznie włada, należy uważać za posiadacza samoistnego.
Kolejną – obok samoistnego posiadania – przesłanką zasiedzenia jest upływ czasu.
Okres posiadania nieruchomości zależy od dobrej lub złej wiary posiadacza. Decydujący wpływ dla przyjęcia dobrej lub złej wiary – po stronie posiadacza ubiegającego się o stwierdzenie na jego rzecz zasiedzenia – jest moment obejmowania rzeczy we władanie. Późniejsze powstanie złej wiary nie ma już żadnego znaczenia i w zasadzie nie wpływa na okres zasiedzenia.
Dla oceny kwalifikacji posiadania według kryterium dobrej czy złej wiary zasadnicze znaczenie ma sposób wejścia posiadacza samoistnego w posiadanie nieruchomości. Zgodnie z poglądami nauki prawa, dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym, przekonaniu posiadacza nieruchomości, iż przysługuje mu wykonywane przez niego prawo własności; z kolei zła wiara to – najprościej rzecz ujmując – występująca po stronie władającego rzeczą świadomość braku takiego prawa.
W ocenie Sądu wniosek złożony przezK. C.podlegał uwzględnieniu. Okres posiadania przezA. C. (1)udziału 1/3 części w nieruchomości nr(...)oraz nieruchomości o numerze(...)jaki wykazywała wnioskodawczyni obejmował lata 1973-2003. Jak wynikało z ustalonego stanu faktycznego, od 23 kwietnia 1973 r.A. C. (1)władał nieruchomościami na zasadzie wyłączności. Władztwo wykonywane przezA. C. (1)nad udziałem 1/3 w nieruchomości nr(...)oraz nad nieruchomością nr(...)położonych wO., gminaK.uznać należy niewątpliwie stosownie do unormowanego w treściart. 339 k.c.domniemania za posiadanie samoistne, a zatem posiadanie prowadzące do zasiedzenia uzyskane przy tym w złej wierze.
Jak wynikało to z relacji przesłuchanym w toku postępowania świadków:K. M.(k. 82-82ver),L. M.(k. 82ver),H. E.(k. 83),T. G.(k. 83-83ver),S. S.(k. 83ver),J. W.(k. 98-98ver),T. L.(k. 99ver) zarówno rodzina, jak i sąsiedzi jako właściciela całości gospodarstwa traktowaliA. C. (1). ToA. C. (1)opłacał podatki, uprawiał ziemię, przeprowadzał remonty budynków. Świadkowie zgodnie podali, żeE. C. (1)wyprowadził się doK.na gospodarstwo żony w 1972 roku oraz że zostawił brata z dużym kredytem wziętym przezE. C. (1)na szklarnię. Po tej dacie jego wizyty w rodzinnym domu miały charakter sporadyczny i w żaden sposób nie były związane z uzgodnieniami, co do stanu i sytuacji gospodarstwa. Ponadto,E. C. (2)nie przyjeżdżał już potem pomagać w pracach polowych na gospodarstwie.
Powyższym zeznaniom Sąd w pełni dał wiarę, gdyż pozostają zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie. Z protokołu rozprawy administracyjnej, prowadzonej w toku postępowania uwłaszczeniowego wynika bowiem, żeE. C. (3)opuścił gospodarstwo wO.już w 1972 r. To zdarzenie należy oceniać w odniesieniu tak do powyższych zeznań, jak i oświadczeniaM. C. (1)sporządzonego przed asesorem notarialnymI. P.w dniu 22 listopada 1996 r. (k. 31-32). Treść tego dokumentu potwierdza okoliczności w jakich doszło do opuszczenia majątku przezE. C. (3). Pomimo zaciągniętych dużych zobowiązań kredytowych i zabezpieczenia ich hipoteką na gospodarstwie, przestał się interesować ich spłatą. W chwili wyprowadzenia się na gospodarstwo rolne wK., wysprzedał on cały inwentarz żywy i płody rolne, zabierając ze sobą maszyny rolnicze. Taką postawę należy ocenić jako porzucenie gospodarstwa rolnego z pełną świadomością możliwej jego likwidacji, a nawet licytacji z tytułu nie spłaconych zadłużeń. W opinii Sądu, jest to moment od którego należy liczyć podjęcie zamiaru władania całego gospodarstwa rolnego dla siebie przezA. C. (2), który sam spłacił obciążające kredyty, rozpoczął remonty, zakupił inwentarz żywy i maszyny rolnicze, nie konsultując już swych decyzji z bratem. Należy również zaznaczyć, że okoliczności przedmiotowego postępowania dotyczą zasiedzenia udziałów w nieruchomościach stanowiących część gospodarstwa rolnego jako zorganizowanej całości gospodarczej.
Jednocześnie analiza zeznań świadkaJ. C. (2)(k. 98ver-99) – matki uczestnika postępowaniaR. C. (1)– jedynego, która miała potwierdzić jakiekolwiek działania ze stronyE. C. (1)– również jednoznacznie prowadzi do wniosku, żeA. C. (1)posiadał rzecz jak właściciel. Świadek podała, żeE. C. (1)wykazywał zainteresowanie pozostawionym gospodarstwem, ale czynił to z ukrycia. Ponadto,A. C. (1)za zgodąE. C. (1)mógł uprawiać nieruchomości objęte wnioskiem w zamian za spłatę kredytu zaciągniętego przezE.. Powyższa umowa została jednak zawarta pomiędzy stronami ustnie.J. C. (2)przyznała także, że toA. C. (1)opłacał podatek od nieruchomości. W ocenie Sądu fakt rzekomego doglądania gospodarstwa, lecz czynienia tego z ukrycia oznacza, żeE. C. (1)nie manifestował otoczeniu swojego władztwa nad rzeczą, a więc akceptował że toA. C. (1)gospodarzy na jego ziemi.
Ponadto zauważyć należy, że w sprawie o zasiedzenie Sąd bada zamiar osoby na rzecz której stwierdza nabycie prawa, a nie tej przeciwko której zasiedzenie to następuje. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie miała znaczenia okoliczność pobierania płatności przezR. C. (2), bowiem nastąpiło to już po upływie terminu do stwierdzenia zasiedzenia przezA. C. (1).
Okoliczność opłacania podatku rolnego oraz od nieruchomości przezA. C. (1)do roku 2003, a następnie przez jego córkę – wnioskodawczynięK. C.potwierdza również przedłożone wraz z wnioskiem oświadczenie sołtysa wsiO.(k. 33). Ponadto, z załączonego do akt sprawy oświadczeniaM. C. (2)(k. 31-32) – matkiA.iE.– wynika, żeE. C. (1)wyprowadził się do żony w 1972 r., pozostawiając nabyte gospodarstwo w ruinie. Jak podałaM. C. (2),E. C. (1)nie tylko nie władał nabytymi na podstawie aktu własności ziemi nieruchomościami, ale też nie realizował określonym w tymże akcie powinności.
Wskazane przez zainteresowanych na poparcie twierdzeń co do podstawy faktycznej wniosku dowody z zeznań wskazanych wyżej świadków Sąd uznał za wiarygodne i nadał im moc dowodową. Są one zasadniczo ze sobą zgodne i prezentują logiczny ciąg zdarzeń czy też zmian w zakresie posiadania nieruchomości będących przedmiotem postępowania; zaprezentowane w nich fakty co do sposobu wejścia w posiadanie spornych nieruchomości, czasu i charakteru tego posiadania znajdują wreszcie oparcie w zasadach doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu datą początkową od której należy liczyć okres posiadania przezA. C. (1), wymagany do stwierdzenia nabycia działki przez zasiedzenie, jest wskazany we wniosku dzień 23 kwietnia 1973 r. W tej bowiem dacie został wydany akt własności ziemi stwierdzający nabycie na własność przezA. C. (1)iE. C. (1)z mocy prawa położonych wO.działek o numerach (obecnie)(...)i(...). W opinii Sądu - w oparciu o zeznania przesłuchanych w toku postępowania świadków, jak i dokumenty postępowania uwłąszczeniowego - należało uznać, żeE. C. (1)już wcześniej, a co najmniej od 1972 r., nie zajmował się porzuconym gospodarstwem rolnym.
Reasumując zaprezentowane wyżej przez Sąd rozważania należy raz jeszcze stwierdzić, iż z uwagi na fakt, że okres posiadania przezA. C. (1)udziału 1/3 części w nieruchomości nr(...)oraz nieruchomości nr(...)położonych wO.rozpoczął się od dnia 23 kwietnia 1973 r. i trwa nieprzerwanie do dnia dzisiejszego – w efekcie przekazania gospodarstwa na rzecz wnioskodawczyni - w ocenie Sądu należało stwierdzić, żeA. C. (1)spełniał wszystkie konieczne przesłanki – samoistne posiadanie w złej wierze, upływ określonego czasu – do stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 23 kwietnia 2003 r. – o czym Sąd orzekł w punkcie I sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepis zart. 520 § 1 k.p.c.– nie znajdując w okolicznościach sprawy przyczyn do odstąpienia od wyrażonej w§ 1 art. 520 k.p.c.zasady, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.