Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 467/13
Data wyroku: 2014-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogdan Ziemiański, Grażyna Demko, Anna Gawełko
Słowa kluczowe: Apelacja
Podstawa prawna: art. 647^1^ § 5 kc

Sygn. akt. I ACa 467/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący

SSA Grażyna Demko

Sędziowie:

SA Anna Gawełko (spraw.)
SO del. Bogdan Ziemiański

Protokolant:

st. sekr. sądowy Aleksandra Szubert

po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. na rozprawie
sprawy z powództwaZakładu Budowlanego (...)s.j. wR.
przeciwkoGminieR.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie
z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 40/12

I
o d d a la apelację,

II
z a s ą d z aod pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
PowódZakład Budowlany (...) Sp. JawnawR.żądał zasądzenia od pozwanej GminyR.kwoty 634.560 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 czerwca 2011 r.
Powód twierdził, że świadczył na rzecz pozwanej Gminy, jako podwykonawcafirmy (...) spółki z o.o.wS.usługi budowlane związane z remontem nawierzchni dróg gminnych w miejscowościM.zgodnie zumową nr (...)z dnia 13 października 2010 r. Powód twierdził że wykonał zlecone mu prace, wystawił fakturę na kwotę 639.760,53 zł. Do chwili obecnej nie otrzymał wynagrodzenia.
Pozwana GminaR.wnosiła o oddalenie powództwa, twierdząc generalnie, że nie zachodzą żadne podstawy do żądania od Gminy zapłaty wierzytelności objętej pozwem.
Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Krośnie zasądził od pozwanej GminyR.na rzecz powodaZakładu Budowlanego (...)sp. j. wR.kwotę 634.559,22 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 czerwca 2011 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 31.728 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i kwotę 7.217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
Powyższy wyrok Sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Poza sporem jest ,że pozwana GminaR.zawarła zfirmą (...) spółka z o .o.z siedzibą wS.umowę nr (...)obejmującą wykonanie remontu nawierzchnidróg gminnych numer (...)w miejscowościM., a następnie w dniu 14 października 2010 r. została zawarta umowa cesji wierzytelności, na mocy której(...) spółka z o.o.wS.dokonała na rzecz powoda przelewu wierzytelności wynikających z umowy pomiędzy(...) spółką z o.o.a GminąR.z dnia 30 września 2010 r.
W dniu 27 czerwca 2011 r.D.złożył pozwanej Gminie dyspozycję zapłaty wynagrodzenia dla powoda, zgodnie z zapisami umowy cesji wierzytelności. Powód wzywał tak(...) sp. z o.o.jak i GminęR.do dobrowolnej zapłaty wynagrodzenia.
W ostateczności strona powodowa zdecydowała się na pozwaniespółki (...)o zapłatę.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2011 r. sygn. akt VI GC 135/11 zasądził od(...) spółki z o.o.na rzecz powoda w tej sprawie kwotę 639.760,53 zł. W dniu 28 grudnia 2011 r. wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie otrzymał klauzulę wykonalności, ale było to po upływie pięciu dni od wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłościspółki (...).
Powód-Zakład Budowlany (...)sp.j. - nie odzyskał żadnej kwoty - tak odfirmy (...), jak też od GminyR..
W dniu 14 października 2010 r.(...) spółka z o.o.z siedzibą wS.jako cedent zawarła umowę cesji wierzytelności zfirmą Zakład Budowlany (...).j. jako cesjonariuszem i GminąR., na mocy której cedent i cesjonariusz zawarli umowę podwykonawczą, w ramach której cesjonariusz czyli powód będzie realizował roboty drogowe w miejscowościM.. Były to roboty związane z wykonaniem i przygotowaniem terenu pod asfaltowanie.Spółka (...)wykonała zlecone prace, które zostały odebrane w styczniu 2011r. stosownym protokołem.
Zgodnie z § 4 wymienionej umowy cesji wierzytelności Gmina wyraziła zgodę na dokonanie przelewu wierzytelności oraz zobowiązała się do zapłaty należności za roboty wykonane przez powoda bezpośrednio na jego rachunek na podstawie faktury wystawionej przez cedenta i faktury wystawionej przez cesjonariusza. W odpowiedzi na wezwanie powoda do zapłaty - strona pozwana wyjaśniła pismem z dnia 30.06.2011r., żefirma (...)została obciążona karami umownymi i Gmina dokonała potrącenia należności wynikających zumowy (...)z dnia 30 września 2010 r. W związku z tym wierzytelności wynikające także z umowy cesji wierzytelności z dnia 14 października 2010r. wygasły. Żądanie ich zapłaty jest bezzasadne .
W świetle dokonanych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał że roszczenie powoda jest zasadne.
Zdaniem Sądu istotę sporu sformułowała strona pozwana, która twierdziła, że w stosunku do wykonawcy czylifirmy (...)-miała wierzytelność związaną z notą obciążeniową za kary umowne i w związku z tym miała prawo do potrącania należności wynikających z cytowanej już wcześniej umowy zawartej pomiędzy Gminą afirmą (...). Te wierzytelności przenosiły się jednocześnie na podstawie umowy cesji także na stronę powodową .
Sąd nie podzielił wyrażonego przez stronę pozwaną stanowiska. W ocenie Sądu pozwana Gmina winna zapłacić powodowi należności za roboty bez względu na to, czy wykonawca robót podlegał karom umownym z tytułu nieterminowego zakończenia robót. Sąd uznał, że wierzytelność powoda o zapłatę wynagrodzenia za wykonane roboty po stronie cesjonariusza wobec gminy powstała z chwilą wykonania odpowiedniego zakresu robót udokumentowanych protokołami odbioru oraz wystawioną przez cesjonariusza fakturą dla cedenta, jak i dla gminy do zapłaty.
Strona powodowa miała zakres robót określonych umową, tak zD., jak i z pozwaną Gminą. Oczekiwała, że bez względu na inne okoliczności, które strony powodowej nie dotyczyły, w tym kwestia rozliczeń pomiędzy gminą aD., zostanie jej wypłacone wynagrodzenie.
O skuteczności dokonanego przez pozwaną Gminę potrącenia wobec powoda nie może przesądzać przepisart. 513 § 1 k.c.Przepis ten wyraża zasadę ochrony dłużnika polegającą na nie pogorszeniu jego sytuacji prawnej na skutek dokonania cesji. Skutkiem złożenia zarzutu potrącenia wobecD.nie może być wygaszenie wierzytelności strony powodowej. Cesjonariusz wierzytelności przyszłej powinien być w jednakowym stopniu chroniony tak, jak cesjonariusz wierzytelności istniejącej, przed działaniem cedenta oraz zawiadomionego o przelewie dłużnika.
Sąd uważa, że wierzytelność z tytułu kar umownych w odniesieniu do strony powodowej nie może mieć zastosowania.
Powyższy wyrok pozwana Gmina zaskarżyła w całości.
Zarzuciła wyrokowi:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicieart.513 § 1 i 2 k.c.poprzez błędną jego wykładnię polegającą na bezpodstawnym uznaniu, że przepis ten nie ma zastosowania do dokonanego przez skarżącą potrącenia, a w szczególności poprzez uznanie, iż potrącenie w stosunku do powoda jest nieskuteczne,
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 65 § 1 i 2 k.c.poprzez błędne jego zastosowanie, polegające na przyjęciu wykładni oświadczeń woli oraz wykładni umów w stosunku do zawartej między stronami umowy cesji, nie bacząc na rzeczywisty stan faktyczny sprawy, okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy i kwestie wadliwie wykonanych prac przez cedentafirmę (...) sp. z o.o.
Wskazując na powyższe - skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

U podstaw rozstrzygnięcia sporu jest ocena trójstronnej umowy z dnia 14 października 2010 r., której nadano tytuł : „umowa cesji wierzytelności”. Została ona zawarta pomiędzy(...) Sp. z o.o.– zwanym cedentem, Firmą –Zakład Budowlany (...) spółka jawna– zwana cesjonariuszem i GminąR.(k. 4). W § 3 tej umowy cedent ((...) Sp. z o.o.) dokonał na rzecz cesjonariusza (Zakładu Budowlanego (...)) przelewu wierzytelności wynikających z umowy łączącej cedenta z GminąR.– do kwoty 634.559,22 zł. W § 4 umowy Gmina wyraziła zgodę na dokonanie tego przelewu wierzytelności oraz zobowiązała się do zapłaty należności za roboty wykonane przez cesjonariusza określone w umowie zawartej przez cedenta z cesjonariuszem z dnia 13.01.2010 r. z bezpośrednio na rachunek bankowy cesjonariusza, na podstawie faktury wystawionej przez cedenta oraz pisemnej dyspozycji cedenta wraz z załączoną kserokopią faktury wystawionej przez cesjonariusza.
Rozważania prawne w niniejszej sprawie wymagają podkreślenia istotnych okoliczności faktycznych:
W dniu 30.09.2010 r. GminaR.– jako zamawiający inwestor – zawarła umowę z(...) Sp. z o.o.z siedzibą wS.(dalej nazwanym w uzasadnieniu wyroku(...)) – w trybieustawy Prawo zamówień publicznych– jako wykonawcą (k. 26 i n.). Przedmiot umowy został określony w § 1, a termin wykonania w § 3 umowy. W § 10 umowy ustalono, że wykonawcaD.wykona przedmiot zamówienia siłami własnymi lub w systemie generalnego wykonawcy. Jak wynika z zeznań byłego burmistrza GminyR.złożonych na rozprawie przed Sądem Okręgowym w Krośnie w dniu 21.02.2013 r. (k. 125) – w dacie zawarcia powyższej umowy – zamawiający inwestor nie miał wiedzy, czy i kto będzie ewentualnie podwykonawcąD..
OstatecznieD.– jako generalny wykonawca zawarł umowę z dnia 13.10.2010 r. z podwykonawcą –Zakładem Budowlanym (...) Spółka Jawnaz siedzibą wR.(powodem w niniejszej sprawie).
Z zeznań powoda wynika, iż przed zawarciem tej umowy zD.– chciał on uzyskać pewność, że jako podwykonawcaD.otrzyma wynagrodzenie za roboty wykonane w ramach umowy z 13.10.2010 r. Stąd doszło do zawarcia trójstronnej umowy z 14.10.2010 r.
Jest okolicznością bezsporną, żeD.nie wykonał w terminie umowy z 30.09.2010 r. zawartej z GminąR.. W umowie tej zamawiający zastrzegł na swoją rzecz od wykonawcy –D.karę umowną w wysokości 1 % wynagrodzenia za każdy dzień zwłoki. W związku z tym, że protokolarny końcowy odbiór robót miał miejsce w dniu 6 maja 2011 r., a termin wykonania zadania w umowie z 30.09.2010 r. był ustalony na 30 listopada 2010 r. – GminaR.sporządziła notę obciążeniową w dniu 11 maja 2011 r., naliczając karę umowną za 156 dni zwłoki w wysokości 2.614.610,81 zł, tj. 16.760 zł za 1 dzień (k. 32 – 33). W dniu 25 maja 2011 r. (k. 35) Gmina złożyła oświadczenie o potrąceniu z wierzytelnościąD.wynikającą zfaktury nr (...)za wykonanie robót objętych umową z dnia 30.09.2010 r. w wysokości 1.676.032,57 zł – wierzytelności Gminy z tytułu kar umownych naliczonych notą obciążeniową z dnia 11.05.2011 r. w wysokości 2.614.610,81 zł. W oświadczeniu o potrąceniu Gmina wskazała, że do zapłaty na jej rzecz przezD.pozostała kwota 938.578,24 zł.
Bezsporne jest, że w stosunku doD.została ogłoszona upadłość likwidacyjna w dniu 23.12.2012 r. Z tych też przyczynZakład Budowlany (...) Spółka Jawna– mimo uzyskania w dniu 28 listopada 2011 r. korzystnego wyroku w procesie prowadzonym przeciwkoD.– nie uzyskał zaspokojenia zasądzonej na jego rzecz kwoty 639.760,53 zł (sygn. akt VI GC 135/11).
Wnosząc o oddalenie powództwa w niniejszej sprawie – pozwana GminaR.powoływała się na przepisart. 513 § 2 kc.Zarzucała, że wobec dokonania potrącenia – wygasły wierzytelności wynikające zarówno zumowy nr (...)z dnia 30.09.2010 r., jak i z umowy cesji wierzytelności z dnia 14.10.2010 r. Żądanie pozwu jest nie zasadne.
W świetle wyżej przytoczonych okoliczności w pierwszej kolejności należało dokonać wykładni umowy trójstronnej z dnia 14.10.2010 r. nazwanej umową cesji wierzytelności, tym bardziej, że skarżący zarzucił naruszenieart. 65 § 1 i 2 kcw odniesieniu do wyżej wymienionej umowy cesji.
Zgodnie zart. 509 kcdla skuteczności przelewu konieczne jest zawarcie umowy pomiędzy cedentem (D.w niniejszej sprawie) a cesjonariuszem (powód w niniejszej sprawie). Zgoda dłużnika (GminaR.w niniejszej sprawie) na dokonanie cesji nie jest potrzebna.
Przelew, czyli cesja, jest umową, z mocy której wierzyciel – cedent przenosi na nabywcę – cesjonariusza – wierzytelność przysługującą mu wobec dłużnika. Umową cesji dotychczasowy wierzyciel (D.) przeniósł więc wierzytelność na nowego wierzyciela (powoda). Podstawowym skutkiem przelewu wierzytelności jest sukcesyjne wstąpienie cesjonariusza w miejsce cedenta. Jest oczywiste, że celem i skutkiem przelewu jest przejście wierzytelności na nabywcę i utrata jej przez cedenta. Przelew powoduje więc, że cedent przestaje być wierzyciele, a staje się nim cesjonariusz.
Analizując treść umowy trójstronnej z dnia 14.10.2010 r. – należy zauważyć, że istota i skutek umowy cesji wierzytelności przez cedenta (D.) na rzecz cesjonariusza (powoda) zawarte są w § 3 tej umowy. To postanowienie umowy w sposób jasny i czytelny precyzuje przelaną wierzytelność. Wobec dokonania przelewu – jak wynika z wyżej przytoczonych uwag natury ogólnej –D.jako cedent przestał być wierzycielem, a stał się nim powód – jako cesjonariusz. W tym kontekście – całkowicie sprzeczne z istotą umowy przelewu jest postanowienie zawarte w § 4 tej umowy. W sytuacji, gdy cedentowi –D.przestała przysługiwać wierzytelność do GminyR.w kwocie 634.599,32 zł, to zupełnie nie zrozumiały jest zapis w § 4 umowy, w którym postanowiono, że podstawą zapłaty przez Gminę należności na rzecz powoda będzie faktura wystawiona przezD.i jego pisemna dyspozycja oraz kserokopia faktury powoda. Nie sprecyzowano przy tym w stosunku do jakiego podmiotu ta faktura ma być wystawiona.
W ocenie Sądu Apelacyjnego umowa ta jest wewnętrznie sprzeczna ze sobą.
Postanowienie zawarte w § 4 umowy zaprzecza istocie umowy przelewu przez cedenta na rzecz cesjonariusza.
W ocenie Sądu Apelacyjnego najistotniejszy w sprawie jest cel zawarcie tej umowy. Cel ten został wprost określony przez powoda w zeznaniach, które złożył on przed Sądem Okręgowym na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. Powód wyraźnie zeznał, że umowę cesji podpisał przed podpisaniem umowy podwykonawczej zawartej zD.. Chciał uzyskać pewność otrzymania wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane jako podwykonawca. Nie może więc budzić wątpliwości, że powodowi chodziło o skutek wynikający z przepisu o charakterze ius cogens –art. 6471§ 5 kc.Umowa cesji z dnia 14.10.2010 r., w której stroną była także GminaR., przesądza o istnieniu zgody Gminy jako inwestora na zawarcie umowy podwykonawczej przezD.z powodem.
Przepisart. 6471§ 5 kcstatuuje ustawową bierną solidarność o charakterze gwarancyjnym w postaci odpowiedzialności ex lege za cudzy dług. Zgodnie zart. 375 § 1 kcinwestor jako dłużnik solidarny, którego podwykonawca wezwał do zapłaty wynagrodzenia na podstawie umowy z wykonawcą, może podnieść jedynie te zarzuty, które przysługują mu osobiście względem podwykonawcy (a takim nie są tu roszczenia z tytułu nienależytego wykonania umowy) lub też zarzuty, które ze względu na sposób powstania lub treść zobowiązania są wspólne wszystkim dłużnikom.
W niniejszej sprawie pozwany – jako dłużnik solidarny – nie podniósł takich zarzutów wobec powoda. Jedynym argumentem, którym pozwany zwalczał żądanie pozwu – był podnoszony przez niego fakt wygaśnięcia zobowiązania powoda wskutek dokonania potrącenia z wierzytelnościD.wobec Gminy z wierzytelnością Gminy wobecD.o zapłatę kar umownych za zwłokę w wykonaniu umowy. Tego zarzutu – jak wyżej wskazano – pozwany wobec powoda – podwykonawcy podnieść nie mógł. Reasumując powyższe – Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, że żądanie pozwu jest usprawiedliwione. Sąd Apelacyjny wprawdzie nie podziela motywów rozstrzygnięcia przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ale stoi na stanowisku, że wyrok Sądu Okręgowego jest sprawiedliwy i odpowiada prawu. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której GminaR.w związku z wykonaniem remontu dróg, z których korzysta, nie poniosła żadnych kosztów. Wprawdzie utraciła możliwość uzyskania dotacji w kwocie ok. 800.000 zł w związku z nieterminowym wykonaniem umowy przezD., ale nie może to stanowić uzasadnienia dla odmowy zapłaty wynagrodzenia na rzecz podwykonawcy.
Żądanie pozwu jest w pełni usprawiedliwione treściąart. 6471§ 5 kc.
Z tych przyczyn apelację pozwanego jako nietrafną należało oddalić na podstawieart. 385 kpc.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpcw zw. zart. 391 § 1 kpc.