Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 746/12
Data wyroku: 2014-05-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Witkowski
Słowa kluczowe: Składki Na Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt IV U 746/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 maja 2014r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Jacek Witkowski

Protokolant

sekr. sądowy Anna Wąsak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2014r. wS.
odwołaniaP. Ł.,A. Ł.,E. Ł.iS. Ł.
od czterech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
z dnia 5 lipca 2012 r.: Nr(...)- (...), Nr(...)- (...), Nr(...)- (...)i Nr(...)- (...)
w sprawieP. Ł.,A. Ł.,E. Ł.iS. Ł.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o ustalenie odpowiedzialności spadkobierców z tytułu nieopłaconych składek

I
Oddala odwołania od wszystkich decyzji;

II
Zasądza solidarnie odP. Ł.,A. Ł.,E. Ł.iS. Ł.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt IV U 746/12

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5.07.2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.działając na podstawie przepisuart. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2, art. 100 § 1, 2 i 3 oraz art. 101 § 1 i 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. ordynacja podatkowa(Dz. U. z 3.07.2012 r. poz. 749) w zw. zart. 31 i 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) stwierdził, żeE. Ł.jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność solidarnie z pozostałymi spadkobiercami za długi spadkowe pozostałe z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym w dniu 7.04.2007 r. ojcuD. Ł.do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku określonego na kwotę 40.036,42 zł.
Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych w tej samej dacie wydał cztery kolejne decyzje o identycznej treści skierowane wobec pozostałych spadkobierców tj.A. Ł.,P. Ł.iS. Ł., z tym, iż ta pierwsza z wymienionych jest żoną zmarłego a pozostali są dziećmi zmarłego.
W uzasadnieniu wszystkich tych decyzji pozwany organ rentowy stwierdził, iżD. Ł.w okresie od 1.01.1999 r. do 30.11.2004 r. prowadził działalność gospodarczą w miejscowościJ.. Jako płatnik składek był zobowiązany na podstawieart. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychdo obliczania, rozliczania oraz opłacania w terminach określonych ustawą należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dacie zgonuD. Ł.tj. na dzień 7.04.2007 r. istniało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na łączną kwotę 69.716,94 zł. W dalszej części uzasadnienia pozwany ZUS szczegółowo określił wysokość zadłużenia na każde z tych funduszy. Organ rentowy powołując się na postanowienie z 27.06.2007 r. wydane przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wskazał, że spadek nabyli żonaA. Ł.oraz dzieciS. Ł.,E. Ł.iP. Ł.po ¼ każdy z nich. Przyjęcie spadku nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza. W następnej części uzasadnienia pozwany organ opisał czynności które podjął w kierunku uzyskania należności z tytułu zaległych składek. Powołał również przepisy dotyczące regulacji prawnej w zakresie przedawnienia roszczeń tj.art. 24 ust. 4 i 24 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także powołał przepisy ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy. Pozwany ZUS wyliczył wartość ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku na kwotę 40.036,42 zł i tej kwoty domagał się od spadkobierców.
Od decyzji tych odwołania złożyli adresaci decyzji tj.E. Ł.,P. Ł.,S. Ł.iA. Ł.. Każde z tych odwołań zawiera identyczną treść. Skarżący zarzucili: I. naruszenie prawa materialnego tj.art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne podczas gdy przedawniają się one po upływie 5 lat i przyjęcie, że należności z tytułu nieopłaconych składek się nie przedawniły, II. naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 1 i 2 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli, poprzez jego niezastosowanie przy obliczaniu terminu przedawnienia, III. naruszenie prawa materialnego tj.art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że organ podjął pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek podczas gdy taka czynność nie została podjęta, IV. naruszenie prawa materialnego tj.art. 68 ust. 1 lit. C ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego wadliwe zastosowanie tj. nierozpoznanie istoty sprawy, braku sprecyzowanego wyliczenia zaległości a wskazanie zbiorczej kwoty co uniemożliwia jej rachunkową kontrolę, V. naruszenie prawa materialnego tj.art. 1031 § 2 kcw zw. z art. 98 § 1 ordynacji podatkowej w zw. zart. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego niezastosowanie polegające na określeniu odpowiedzialności za długi spadkowe bez określonej wartości stanu czynnego spadku w inwentarzu, VI. naruszenie§ 1 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1.10.1991 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarzapoprzez ustalenie przez pozwanego wartości czynnego spadku podczas gdy nie miał on do tego podstaw prawnych.
W konkluzji odwołujący się wnosili o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez przyjęcie, że żaden z nich nie ponosi odpowiedzialności solidarnej z pozostałymi spadkobiercami za długi spadkowe pozostałe z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym w dniu 7.04.2007 r.D. Ł.do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku na kwotę 40.036,42 zł. W uzasadnieniu odwołań skarżący przedstawili obszerne wywody dotyczące stosowania przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zakresie przedawnienia. Ponadto wskazywali, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania długu nie jest upomnienie, gdyż nie zawiera ono elementów przymusu i zdaniem skarżących dopiero wszczęcie czynności zmierzających do przymusowego ściągnięcia składek będzie zawieszać bieg przedawnienia. Skarżący przedstawili zestawienie należnych składek począwszy od stycznia 1999 roku do października 2000 roku, które ich zdaniem przedawniły się we wskazanych przez nich datach. W dalszej części wywodów skarżący twierdzili, że jedynym właściwym organem do ustalenia wartości stanu czynnego spadku w inwentarzu jest komornik sądowy. Pozwany tym samym nie miał podstaw prawnych do określenia wartości czynnego spadku w inwentarzu, ponieważ przepisykodeksu cywilnegoo odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących. Zdaniem autorów odwołań pozwany organ rentowy nie mógł wydać decyzji o odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, ponieważ wartość ta nie została ustalona, zaś komornik sądowy nie ustalił wartości stanu czynnego spadku.
W odpowiedzi na odwołania pełnomocnik pozwanego organu rentowego wnosił o ich oddalenie i zasądzenie od ubezpieczonych na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wnosił aby na podstawieart. 219 kpcpołączyć rozpoznanie spraw z odwołań każdego ze spadkobierców.
W uzasadnieniu swojego stanowiska procesowego pełnomocnik organu rentowego polemizował z zarzutami ubezpieczonych w zakresie przedawnienia zgadzając się, iż od 1.01.2012 r.art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzewiduje 5 –letni okres przedawnienia. Następnie stwierdził, że w przedmiotowym stanie miało miejsce kilkakrotnie zawieszenie biegu przedawnienia na następujące okresy: od 13.12.2002 r. do 19.04.2004 r. w związku z prowadzony postępowaniem restrukturyzacyjnym wobec zmarłegoD. Ł.na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno – prawnych od przedsiębiorców, od dnia 7.04.2007 r. do 19.07.2007 r. tj. od dnia śmierciD. Ł.do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, oraz od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W dalszej części wywodów pełnomocnik organu rentowego argumentował, że w przedmiotowej sprawie organ rentowy pismem z dnia 12.01.2009 r. przekazał ubezpieczonej informację o ciążących na zmarłym zobowiązaniach z tytułu nieopłaconych składek oraz poinformował, że wszczął z urzędu postępowanie w zakresie ustalenia odpowiedzialności za długi zmarłego i należy przyjąć, że czynność ta odpowiada wymogomart. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi nie można zarzucić organowi rentowemu bezczynności, gdyż dnia 19.04.2010 r. wystąpił do Sadu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim o uzupełnienie spisu inwentarza. W końcowej części swojego uzasadnienia strona pozwana przyznała, iż komornik nie dokonał oszacowania majątku a jedynie dokonał spisu inwentarza i było to spowodowane opieszałościąA. Ł.i dlatego organ rentowy sam dokonał oszacowania spisanego majątku dysponując informacjami Urzędu Skarbowego wM.i przyjął kwotę wartości czynnej spadku w kwocie określonej w decyzji.
Sąd na mocyart. 219 kpczarządził połączenie postępowań celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
UbezpieczonyD. Ł.prowadził działalność gospodarczą od dnia 1.01.1999 r. do 30.11.2004 r. na terenie miejscowościJ.gminaH.. W związku z tym był zobowiązany do opłacania na podstawieart. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychskładek w terminach określonych ustawą, jednakże obowiązku tego nie dopełnił i na jego koncie powstało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i w dacie zgonu tj. na dzień 7.04.2007 r. wynosiło ono 69.716,94 zł. Jeszcze w trakcie prowadzenia działalności gospodarczejD. Ł.złożył w dniu 15.11.2002 r. wniosek o restrukturyzację należności wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Pracy, pozwany Oddział ZUS decyzją z dnia 9.12.2002 r. stwierdził, że restrukturyzacji podlegają zaległe składki z odsetkami należne Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych za okres do 31.12.2001 r. (decyzja, akta ZUS, brak numeracji). Następnie w dniu 19.04.2004 r. pozwany ZUS umorzył postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone na podstawie decyzji z dnia 9.12.2002 r. ponieważ składki nie podlegające restrukturyzacji oraz opłata restrukturyzacyjna nie zostały uiszczone (decyzja 19.04.2004 r. akta ZUS). W dniu 7.04.2007 r. nastąpił zgonD. Ł.. Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 27.06.2007 r. stwierdził, że spadek poD. Ł.nabyli żonaA. Ł.i dzieciS.,E.iP. Ł.po ¼ części każde z nich po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ponadto w postanowieniu tym Sąd zlecił komornikowi sądowemu sporządzenie spisu inwentarza poD. Ł.na koszt wnioskodawczyni (postanowienie, akta ZUS). Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 19.07.2007 r. Pozwany Oddział ZUS pismem z dnia 22.11.2008 r. zwrócił się z zapytaniem do komornika sądowego wM.czy był sporządzony spis inwentarza po zmarłym. W odpowiedzi na to pismo komornik poinformował, że taki spis poD. Ł.nie został sporządzony (pismo z dnia 7.01.2009 r.). Pozwany Oddział ZUS zwrócił się pismem z dnia 12.01.2009 r. doA. Ł.w którym poinformował o wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i jednocześnie poinformował o odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe oraz odpowiedzialności za długi spadkowe w przypadku przyjęcia spadku. W tym samym piśmie pozwany organ rentowy poinformowałA. Ł.o wszczęciu z urzędu postępowania w zakresie odpowiedzialności za długi spadkowe wzywając adresatkę pisma do złożenia wyjaśnień w terminie 7 dni. Tej samej treści pismo otrzymali pozostali spadkobiercy. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Mińsku Mazowieckim w dniu 30.04.2009 r. dokonał spisu inwentarza po zmarłym w formie protokołu. Stan czynny na który składały się udziały w nieruchomościach uwidocznione w księdze wieczystej a także ustalił stan bierny spadku. Koszty spisu inwentarza zostały pokryte przezA. Ł.. W reakcji na to pismo pozwany ZUS wystąpił po raz kolejny do komornika sądowego o udzielenie informacji w przedmiocie dokonania wyceny masy spadkowej (pismo z dnia 14.09.2009 r.). Komornik sądowy udzielił informacji w styczniu 2010 roku, że żaden z uczestników postępowania nie wystąpił z wnioskiem o wycenę nieruchomości. W maju 2010 roku komornik sądowy wezwałA. Ł.do wpłacenia zaliczki na pokrycie opinii biegłego w celu wyceny nieruchomości należącej do zmarłego w dacie jego zgonu. Na pismo to nie było reakcji ze strony spadkobierczyni. W związku z tym, iż nie udało się ustalić wartości czynnej spadku pozwany ZUS podjął działania mające na celu ustalenie wartości nieruchomości położonej w miejscowościJ.o numerze(...). Zwracał się w tej sprawie do Starostwa Powiatowego wM.oraz do Urzędu Skarbowego wM.(pisma z Urzędu Skarbowego i Starostwa Powiatowego, akta ZUS). Na podstawie danych uzyskanych z Urzędu Skarbowego odnośnie cen nieruchomości położonych na terenie gminyH.pozwany ZUS wyliczył wartość nieruchomości nr(...)położonej we wsiJ.na kwotę 40.036,42 zł. Tak ustalona wartość stała się podstawą dla organu rentowego do wskazania wartości ustalonego czynnego spadku i jednocześnie do roszczenia wobec spadkobierców, adresatów decyzji do zapłaty solidarnie wymienionej kwoty za długi spadkowe po zmarłym 7.04.2007 r.D. Ł..
W toku postepowania odwoławczego Sąd na wniosek ustanowionego pełnomocnika odwołujących się, dopuścił dowód z opinii biegłej z zakresu wyceny nieruchomościE. W.. Biegła po zapoznaniu się z całokształtem dokumentacji dotyczącej nieruchomości(...)oraz po dokonaniu oględzin tejże nieruchomości w miejscu jej położenia wyszacowała jej wartość rynkową na kwotę 53.961,00 zł, według stanu na dzień 5.07.2012 r. (opinia biegłej k. 63-88 a.s.). Powyższej wyceny nie kwestionował pozwany Oddział ZUS. Na wniosek pełnomocnika ubezpieczonych biegła na rozprawie uzupełniła opinię udzielając szczegółowych informacji o zakresie podstaw dokonania takiej oceny (k. 121v – 122 a.s.).
W ocenie Sądu Okręgowego opinia biegłej w zakresie szacowania nieruchomości odpowiada wymogomart. 285 kpc, jest ona dowodem miarodajnym. Sporządzona została w sposób szczegółowy i wnioski z niej wypływające są przekonywujące, dlatego też Sąd podzielając te wnioski przyjął, że wartość rynkowa nieruchomości(...)w miejscowościJ.wynosi 53.961,00 zł tak jak przyjęła to biegła. Zdaniem Sądu odwołania ubezpieczonych nie są uzasadnione. Zarzut przedawnienia, który został podniesiony w odwołaniach nie znajduje uzasadnionych podstaw. Sąd podzielił argumentację pozwanego organu rentowego, iż od dnia 1.01.2012 r.art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzewiduje 5 – letni okres przedawnienia, jednakże zgodnie z tym przepisem w sytuacji gdyby bieg przedawnienia rozpoczął się przez 1.01.2012 r. W myślart. 27 ust. 1 i 2w zw. zart. 11 ustawy z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorcówdo przedawnienia należności z tytułu składek o których mowa wart. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychstosuje się przepisy w brzmieniu nadanym wskazaną ustawą. Zdaniem Sądu trafne jest stanowisko organu rentowego, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w okresach od 13.12.2002 r. do 19.04.2004 r. w związku z prowadzonym postępowaniem restrukturyzacyjnym wobec zmarłegoD. Ł., a także od dnia 7.04.2007 r. tj. od daty zgonuD. Ł.do dnia 19.07.2007 r. tj. do uprawomocnienia się postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Następnie na skutek czynności podjętych przez organ rentowych zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek tj. od 12.01.2009 r. ponieważ w tej dacie pozwany organ rentowy powiadomił spadkobierców o zobowiązaniach z tytułu nieopłacania składek oraz poinformował o wszczęciu z urzędu postępowania w zakresie ustalenia odpowiedzialności za długi zmarłegoD. Ł.. Następnie pozwany ZUS kierował pisma zarówno do komornika sądowego jak i Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim a także doA. Ł.mających na celu dokonanie wyszacowania nieruchomości przez komornika. Bezsporne jest, iż spadkobiercy nie uiścili zaliczki celem powołania biegłego do spraw wyceny nieruchomości, pomimo, że do takiej wyceny byli zobowiązani na mocy postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 27.06.2007 r. w związku z powyższym komornik sądowy ograniczył się do sporządzenia protokołu zawierającego spis masy czynnej i biernej spadku. Dlatego też należało uznać, że zarzuty zgłoszone w odwołaniach w zakresie naruszenia przepisówart. 1031 § 2 kcw zw. z art. 98 § 1 ordynacji podatkowej w zw. zart. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez niezastosowanie tych przepisów polegające na określeniu odpowiedzialności za długi spadkowe bez określonej wartości stanu czynnego spadku w inwentarzu. Jak już podniesiono wyżej to spadkobiercy uniemożliwili dokonanie wyliczenia wartości stanu czynnego spadku poprzez zaniechanie wpłaty zaliczki na poczet wykonania wyceny przez biegłego. Zatem należało przyjąć, że pozwany organ rentowy zasadnie dokonał sam wyceny nieruchomości(...)posiłkując się wskaźnikami cen nieruchomości udostępnionych przez Urząd Skarbowy wM.. W innym bowiem przypadku pozwany ZUS nie mógłby dochodzić od spadkobierców długu z tytułu nieopłaconych składek przezD. Ł.. W świetle opinii biegłej wyceniona przez ZUS nieruchomość(...)i tak jest niższa niż rzeczywista jej wartość, którą wyliczyła biegła z tej dziedziny.
Reasumując Sąd Okręgowy przyjął, iż pozwany ZUS na podstawie przepisów art. 97 § 1, art. 98 § 1 ordynacji podatkowej w zw. zart. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychzasadnie przyjął solidarnie odpowiedzialność spadkobierców, którzy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza za długi zmarłegoD. Ł.wynikające z nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne i pozostałe fundusze wskazane w zaskarżonej decyzji. Na podstawieart. 47714§ 1 kpcSąd oddalił odwołania od wszystkich decyzji i jednocześnie na podstawieart. 98 § 1 kpcw zw. z art. 6 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności prawne radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2012 r. poz. 149) zasądził solidarnie od ubezpieczonych na rzecz pozwanego Oddziału ZUS kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.