Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 307/14
Data wyroku: 2014-07-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Karol Smaga
Podstawa prawna: art. 691 kc

Sygn. akt I C 307/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 lipca 2014 roku
Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSR Karol Smaga
Protokolant: Magdalena Celej
po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. B.
przeciwko miastu(...)
o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu

I
ustala, żeA. B.wstąpiła z dniem 23 lipca 2013 roku w stosunek najmulokalu mieszkalnego numer (...)położonego wbudynku numer (...), przyulicy (...)wW.w miejsce matkiZ.R.,

II
zasądza od miasta(...)na rzeczA. B.kwotę 817 (osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 307/14

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 31 stycznia 2014 roku (data nadania pisma w placówce pocztowej) powódkaA. B.– reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokataŁ. C.(videpełnomocnictwo, k. 5), wniosła o ustalenie wstąpienia w stosunek najmulokalu mieszkalnego numer (...)położonego przyul. (...)wW.oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadniając swoje żądanie strona powodowa podniosła, iż stale zamieszkiwała z najemczynią przedmiotowego lokalu od lutego 2006 roku do chwili śmierciZ.R.. Lokal przyul. (...)stanowił centrum jej spraw życiowych. Fakt stałego pobytu powódki w przedmiotowym lokalu nie został nigdzie zarejestrowany z uwagi na jej zameldowanie w charakterze stałego najemcy wmieszkaniu numer (...)przyul. (...)wW., co związane było z obawą konieczności zamiany przedmiotowego lokalu na mniejszy metrażowo. Nadto konieczność zamieszkania z matką spowodowana została jej ciężką chorobą nowotworową i ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (videpozew, k. 1 - 4).
W odpowiedzi na pozew z dnia 14 marca 2013 roku (data nadania pisma w placówce pocztowej) pozwany miasto(...)– reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnegoJ. G.(videpełnomocnictwo, k. 31), wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że z przeprowadzonej analizy dokumentów będących w jego posiadaniu, a znajdujących się w aktach spornego lokalu, jednoznacznie wynika, iż matka powódki od 2003 roku do śmierci w 2013 roku mieszkała sama. Nadto pozwany podkreślił, iż wszelka korespondencja kierowana doZ.R., a dostarczana bezpośrednio do lokalu była odbierana wyłącznie przez najemczynię. Natomiast wszelkie opłaty związane z użytkowaniem przedmiotowego lokalu były naliczane, zgodnie z oświadczeniami matki powódki, również za jedną osobę (videodpowiedź na pozew, k. 29 – 30).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Miasto(...)jest właścicielem budynku mieszkalnego położonego wW.przyul. (...), w skład którego wchodzilokal mieszkalny nr (...)(bezsporne).
Na mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej numerKw (...)z 11 października 1962 roku o przydziale lokalu mieszkalnegoZ. R.iB. R.zawarli w dniu 11 października 1962 roku zAdministracją (...)Nr 8 umowę najmulokalu mieszkalnego numer (...)wbudynku numer (...)przyul. (...)wW.(decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego, k. 14 – 15; stwierdzenie przedmiotu i warunków najmu – umowa o najem lokalu mieszkalnego, k. 9 – 12).
Z. R.ze związku małżeńskiego zB. R.miała córkęA. R. (1)i synaA. R. (2), którzy zostali uprawnieni do wspólnego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu ze swoimi rodzicami(decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego, k. 15; odpis skrócony aktu urodzenia, k. 8).
B. R.zmarł w dniu 22 września 2002 roku(odpis skrócony aktu zgonu, k. 16).
W dniu 8 listopada 2002 rokuZ. R.zawarła zAdministracją (...)aneks do umowy najmulokalu mieszkalnego numer (...)przyul. (...)wW., na podstawie którego w preambule umowy najmu jako najemca wpisana została wyłącznie ona(aneks do umowy najmu, k. 13).
Od 2002 rokuA. B.bardzo często przebywała w mieszkaniuZ.R., albowiem ta zaczęła podupadać na zdrowiu(zeznania świadkaP. B., k. 77; zeznania powódkiA. B., k. 78).
Na początku 2006 roku z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia matki,A. B.opuściła lokal położony wW.przyul. (...)i wprowadziła się na stałe do mieszkania zajmowanego przezZ.R.(zeznania świadkaA. D., k. 76; zeznania świadkaZ. S., k. 77; zeznania świadkaP. B., k. 77).
A. B.nie została zameldowana w lokalu matki z uwagi na konieczność stałego meldunku wlokalu numer (...)przyul. (...)wW., w którym pozostawiła synaP. B.i swojego partnera. Meldunek w lokaluZ.R.wiązałby się bowiem z koniecznością zmiany posiadanego lokalu na mniejszy metrażowo(zeznania świadkaP. B., k. 77 – 78).
Lokal przyul. (...)wW.składał się z dwóch izb, kuchni i łazienki.Z. R.sypiała w większym pokoju z wnęką i balkonem, natomiastA. B.zajmowała mniejszy pokój usytuowany od strony północnej. Łazienka została dostosowana do potrzebZ.R.(zeznania świadkaZ. S., k. 77; zeznania powódkiA. B., k. 78).
Z. R.z roku na rok coraz bardziej podupadała na zdrowiu i potrzebowała stałej opieki drugiej osoby. W związku z chorobą nowotworową pomoc córkiA. B.stała się niezbędna.Z. R.z czasem również zaczęła potrzebować opieki w porze nocnej(zeznania świadkaA. D., k. 76; zeznania powódkiA. B., k. 78).
A. B.pomagałaZ.R.we wszystkich, nawet najprostszych czynnościach życia codziennego, tj. praniu, gotowaniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, prowadzeniu do lekarza. Chcąc zapewnić matce całodobową opiekę w domu, zrezygnowała z pracy etatowej. Biorąc prace dorywcze, prosiła sąsiadki o pomoc przy mamie w czasie jej nieobecności. Nadto przeprowadziła generalny remont mieszkania, kupiła mamie telewizor, a jej synP. B.pomagał trzepać dywany(zeznania świadkaA. D., k. 76; zeznania świadkaZ. S., k. 77; zeznania świadkaP. B., k. 77; zeznania powódkiA. B.).
Z. R.zmarła w dniu 23 lipca 2013 roku(odpis skrócony aktu zgonu, k. 17).
Po jej śmierciA. B.zwróciła się do Urzędu Miasta(...)o nabycielokalu mieszkalnego numer (...)w budynku przyul. (...)wW., które spotkało się z odpowiedzią negatywną(pismo, k. 19).
Kolejnym pismem z dnia 16 sierpnia 2013 rokuA. B.wniosła do Urzędu Miasta(...)o umożliwienie jej wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego zajmowanego przez zmarłąZ.R., co również nie generowało pozytywnej odpowiedzi(podanie, k. 20).
Po śmierci matkiA. B.nadal zamieszkuje wlokalu numer (...)przyul. (...)wW., gdzie znajduje się jej centrum życiowe (zeznania powódkiA. B.).
Stan faktyczny został ustalony na podstawie wskazanych wyżej dowodów.
Zeznaniom powódkiA. B.(videzeznania powódkiA. B., k. 78) dano wiarę w całości, gdyż są one szczere, spójne, logiczne, wewnętrznie niesprzeczne, a przede wszystkim znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym, taki jak zeznania świadkówP. B.(videzeznania świadkaP. B., k. 77 – 78),Z. S.(videzeznania świadkaZ. S., k. 77) iA. D.(videzeznania świadkaA. D., k. 76), jak również w dołączonych do akt sprawy dokumentach. Zeznania powódki są podstawowym dowodem, od oceny którego uzależniona została zasadność wniesionego przez nią powództwa. W takim przypadku judykatura wymaga, aby Sąd wnikliwie i z dużą dozą ostrożności ocenił wiarygodność zeznań powódki poprzez zbadanie zgodności podawanych przez nią faktów ze wszystkimi szczegółami, jakie wynikają z innych dowodów, które są niewątpliwe, czy to dla swej niepodatności na zafałszowania, czy z racji pochodzenia od osób, których obiektywizm w danej sprawie nie może zostać zakwestionowany.
PowódkaA. B.opisała ostatnie lata życiaZ.R., wskazując na pomoc, jaką udzielała upadającej na zdrowiu matce. Zeznania w tej części nie budzą wątpliwości Sądu, tym niemniej, iż korelują z zeznaniami wszystkich powołanych w sprawie świadków. Stale pogarszający się stan zdrowia zmarłej najemczyni i konieczność sprawowania całodobowej opieki przezA. B.znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale, w tym przede wszystkim w osobowych źródłach dowodowych. ZarównoA. D., jak iZ. S., od 2006 roku codziennie widywały powódkę w lokaluZ.R., jak też w sposób nie budzący wątpliwości potwierdziły pogarszający się stan zdrowia najemczyni, jej uzależnienie od córki w czasie wykonywania podstawowych czynności życiowych, jak i opiekę, jaką córka otaczała matkę. Mając bezpośredni kontakt z powódką na sali, Sąd stwierdził, iż obie kobiety łączyła niesamowita więź. Córka podporządkowała swoje życie pomocy schorowanej matce, sprawując nad nią opiekę. Zeznania powódki są w tym zakresie regularne, wyważone, przekonywujące i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego.
Całość zeznańA. B.jest spójna i logiczna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Również i w tym przypadku Sąd nie doszukał się okoliczności mogących podważyć wiarygodność powódki. Tym samym pomimo dokumentów przedłożonych przez pozwanego miasto(...), mających na celu zdyskredytowanie prawdomównościA. B., należy z całą stanowczością podkreślić, iż to właśnie wskazywany przez nią stan faktyczny znalazł odzwierciedlenie w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym.
Dano wiarę zeznaniom świadkaA. D.(videzeznania świadkaA. D., k. 76) jako szczerym, spójnym, rzeczowym i logicznym. Świadek mieszkała naprzeciwko zmarłej najemczyni, a tym samym miała codzienny kontakt z powódką. Odwiedzając sąsiadkę w domu, widziała przedmioty osobiste powódki, co potwierdza fakt jej wspólnego zamieszkiwania z matką.
Walorem wiarygodności Sąd obdarzył zeznania świadkaZ. S.(videzeznania świadkaZ. S., k. 77) jako jasne, rzeczowe i logiczne. Świadek do 1996 roku pełniła obowiązku dozorczyni, opiekując się m.in. klatką schodową, w której zamieszkiwała powódka. Tym samym była ona w stanie potwierdzić pogarszający się stan zdrowia najemczyniZ.R., jak i stałe przebywanie w jej lokalu córkiA. B.od 2006 roku.
Dano wiarę zeznaniom świadkaP. B.(videzeznania świadkaP. B., k. 77 – 78), jako konsekwentnym, rzeczowym i szczerym. Świadek – syn powódki w sposób nad wyraz precyzyjny opisał stosunki łączące jego matkę ze zmarłą najemczynią, wskazując przy tym na pogarszający się stan zdrowiaZ.R., jak i konieczność opiekowania się nią i w konsekwencji wyprowadzkęA. B.z lokalu przyul. (...)w 2006 roku.
Za wiarygodne uznano dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Dokumenty te zostały sporządzone przez kompetentne osoby w ramach wykonywanych przez nie czynności, a strony w toku rozprawy nie kwestionowały ich prawdziwości; również Sąd dokonując ich kontroli od strony formalnej i zawartości merytorycznej nie dopatrzył się uchybień ani śladów wskazujących na ich fałszowanie przez podrabianie lub przerabianie.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Powódka wywodzi swoje roszczenie zart. 189 k.p.c., w myśl którego można żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma się w tym interes prawny. W przypadku powództwa o ustalenie obowiązkiem strony powodowej jest przytoczenie okoliczności faktycznych, wskazujących na istnienie albo nieistnienie stosunku prawnego lub prawa określonego w żądaniu, to jest okoliczności faktycznych wskazujących na istnienie normy indywidualno – konkretnej określającej ten stosunek lub prawo. Strona powodowa winna też przytoczyć okoliczności faktyczne wskazujące na posiadanie interesu prawnego w ustaleniu istnienia albo nieistnienia tego stosunku lub prawa, wykazanie przez powoda takiego interesu prawnego jest bowiem materialnoprawną przesłanką powództwa o ustalenie. Interes prawny jest interesem dotyczącym szeroko rozumianych praw i stosunków prawnych. Występuje on wówczas, gdy istnieje niepewność określonego prawa lub stosunku prawnego, przy czym niepewność ta może być przede wszystkim wynikiem kwestionowania oznaczonego prawa przez stronę pozwaną. Wobec tego legitymacja procesowa bierna w procesie o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa przysługuje osobie, która zaprzecza istnieniu prawa powoda.
W rozważanej sprawie powódka winna zatem przede wszystkim wykazać, że powstała taka sytuacja prawna, w której doszło do wątpliwości, czy przysługuje jej przymiot najemcy spornego lokalu i dlatego konieczne jest potwierdzenie istnienia tego stosunku przez Sąd w wyroku.
W analizowanym stanie faktycznym pozwany miasto(...)odmówił powódceA. B.nabycia przez nią przedmiotowego lokalu (k. 19), jak i uznania wstąpienia przez nią w stosunek najmu po zmarłej matce (k. 20).
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu pomiędzy stronami zaistniała wątpliwość co do istnienia stosunku najmu, a w konsekwencji wątpliwość co do dalszego obowiązywania umowy zawartej ze zmarłą najemczynią. Tym samym powódka ma niewątpliwie interes prawny w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu w miejsce zmarłejZ.R.. Trwający między stronami spór oraz niepewność powódki co do sfery praw jej przysługujących uzasadnia potrzebę ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii jej wstąpienia w stosunek najmu. Przesądzenie tego zagadnienia wymaga dokonania oceny spełnienia przesłanek przewidzianych wart. 691 § 1 i § 2 k.c.
W myślart. 691 k.c.w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą (§ 1). Osoby te wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci (§ 2). W razie braku tych osób stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa (§ 3).
Niezbędną zatem przesłankę wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy stanowi przynależność do określonej, ze względu na pokrewieństwo lub bliskość, kategorii osób wskazanej wart. 691 k.c.Wymóg ten spełnia powódkaA. B., która jest córką zmarłej najemczyni.
Inne natomiast okoliczności, takie jak: wiek, stopień bliskości, długość okresu wspólnego zamieszkania, uzewnętrzniony względem osób trzecich sposób korzystania z lokalu etc., nie mają znaczenia dla oceny, czy możliwe było wstąpienie w stosunek najmu po zmarłejZ.R..
Stwierdzenie w niniejszej sprawie, że niewątpliwieA. B.spełniła tę przesłankę, przesądza więc automatycznie o wstąpieniu przez nią w stosunek najmu. W świetle przedstawionych wyżej uwag stwierdzić należy, iż przepisart. 691 k.c.regulujący wstąpienie w stosunek najmu po zmarłym najemcy przewiduje, że wstąpienie takie następuje z mocy prawa. Nie wymaga się zatem podjęcia żadnych formalnych działań w tym kierunku. Nawet wyrok wydany na podstawie tego przepisu ma charakter wyłącznie deklaratywny, potwierdzający jedynie istnienie lub nieistnienie stosunku najmu (videuchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1990 r., sygn. akt III CZP 63/90).
Nie ulega bowiem wątpliwości, że po śmierciZ.R.pozostał po niej określony krąg osób bliskich, spośród których jedynie powódkaA. B.stale zamieszkiwała z nią aż do chwili śmierci, co w konsekwencji prowadzi do stwierdzenia, iż wstąpiła ona z mocy prawa w stosunek najmu spornego lokalu.
W świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego, nie ulega nadto wątpliwości, iżA. B.spełniła przesłankę stałego zamieszkiwania wlokalu numer (...)wraz z najemczynią aż do jej śmierci. Kluczowe znaczenie ma interpretacja określenia stałego zamieszkiwania z najemcą aż do jego śmierci. Treść tego pojęcia kształtują dwa czynniki – zewnętrzny, sprowadzający się do faktycznego zajmowania wspólnego lokalu z najemcą, jak i wewnętrzny, polegający na zamiarze i woli wspólnego zamieszkiwania. O stałym zamieszkiwaniu z najemną można mówić wówczas, gdy osoba bliska najemcy nie miała w tym czasie innego mieszkania, a lokal mieszkalny zajmowany razem z najemcą stanowił dla niej centrum spraw życiowych. Powódka na początku 2006 roku opuściła zajmowany przez niąlokal numer (...)przyul. (...)wW., gdzie mieszkała wraz z partnerem i synem. Od 2006 roku do dnia dzisiejszego zamieszkuje wlokalu numer (...)przyul. (...)wW., a tym samym zdaniem Sądu, niewątpliwie w przedmiotowym lokalu koncentrowało się i nadal koncentruje jej centrum aktywności życiowej. Tym samym okoliczność akcentowana przez pozwanego – miasto(...), iż powódka nie zamieszkiwała w spornym lokalu, albowiem jak wynika ze składanych oświadczeń przezZ.R.na okoliczność wymiaru opłat za wodę i wywóz nieczystości, najemczyni zamieszkiwała samotnie (k. 32 i 33 – 39), jak i fakt osobistego odbioru przez zmarłą korespondencji (k. 40 – 50), nie pozbawiaA. B.statusu wynikającego zart. 691 § 1 i § 2 k.c.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie ulega żadnych wątpliwości, iż treść składanych przezZ.R.oświadczeń, jak i fakt niezameldowania powódki w spornym lokalu, wynikał przede wszystkim z obawy przed koniecznością zamiany mieszkania położonego przyul. (...)na metrażowo mniejsze w sytuacji wymeldowania z niego głównej najemczyni – powódki i pozostawienie jedynie synaP. B.i jego partnerkiA. W..
W związku z powyższym, przyjąć należy, iż powódkaA. B.wstąpiła w stosunek najmulokalu nr (...)położonego przyul. (...)wW.na mocyart. 691 k.c.w miejsce swojej matkiZ.R.z dniem jej śmierci, tj. w dacie 23 lipca 2013 roku.
Mając powyższe na uwadze w oparciu o przytoczone wyżej przepisy, Sąd orzekł jak w punkcie I. wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu oart. 98 k.p.c.W niniejszej sprawie Sąd ustalił, żeA. B.wstąpiła w stosunek najmu w miejsce zmarłej najemczyniZ.R.. W związku z tym to pozwany – miasto(...)jest tą stroną procesu, która przegrała przedmiotową sprawę, a zatem obowiązany jest zwrócić powódce poniesione przez nią koszty procesu. W skład kosztów należnych stronie powodowej wchodzi kwota 600 złotych z tytułu wynagrodzenia adwokata § 2 w zw. z § 4 w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych oraz opłata od pozwu w kwocie 200 złotych (art. 27 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.).
Tym samym mając na uwadze powyższe rozważania i na podstawie powołanych powyżej przepisów Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie orzekł, jak w części dyspozytywnej wyroku.