Sąd Okręgowy w Warszawie
X Wydział Karny
Sygnatura akt: X Ka 1170/13
Data wyroku: 2014-01-24 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt X Ka 1170 / 13

UZASADNIENIE
I. F.został oskarżony o to, że w dniu 30 października 2012r. do dnia 1 listopa­da 2012r. wW.przyul. (...)wmieszkaniu nr (...)dokonał zaboru w ce­lu przywłaszczenia aparatu fotograficznegomarki N.modelC.o nr seryjnym (…), czym spowodował straty o wartości 385 zł na szkodęK. W., przy czym czyn ten stanowił wypadek mniejszej wagi, to jest o czyn zart. 278 § 3 kk.
Sąd Rejonowy dlaW.wW.wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2013r. (sygn. akt
    VIII K 236/13):

1
oskarżonego uznał za winnego popełnienia zarzuconego mu przestępstwa wyczerpujące­go ustawowe znamiona występku zart. 278 § 3 kk, za które na mocyart. 278 § 3 kkw zw. zart. 34 § 1 kkiart. 35 § 1 kkwymierzył mu karę ograniczenia wolności w wy­miarze 6 miesięcy z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin;

2
na mocyart. 63 § 1 kkna poczet orzeczonej kary zaliczył oskarżonemu okres rzeczywis­tego pozbawienia wolności w sprawie w dniu 6 listopada 2012r. przyjmując, że kara og­raniczenia wolności została wykonana w wymiarze 2 dni;

3
na podstawieart. 29 ust. 2 Ustawy Prawo o adwokaturzezasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.P. B.kwotę 612,00 zł wraz z 23% podatku VAT tytułem nie uisz­czonej opłaty za obronę z urzędu;

4
na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił oskarżoną od ponoszenia kosztów sądowych, któ­rymi obciążył Skarb Państwa.

Przedmiotowy wyrok zaskarżył obrońca oskarżonegoI. F.w całości. Skarżący zarzucił:

1
obrazę przepisów postępowania karnego mającą wpływ na treść wyroku, to jestart. 276 § 2 kpkorazart. 374 § 1 kpkiart. 484 § 2 kpkpolegającą na rozpoznaniu sprawy w try­bie zwyczajnym bez udziału oskarżonego, którego obecność na rozprawie była obowiąz­kowa, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną wart. 439 § 1 pkt 11 kpk;

2
obrazę przepisów postępowania karnego mającą wpływ na treść wyroku, to jestart. 376 § 2 kpk,art. 374 § 1 kpk,art. 484 § 2 kpkiart. 377 § 3 kpkpolegającą na prowadzeniu postępowania zwyczajnego bez udziału oskarżonego, podczas gdy jego obecność była niezbędna, a oskarżony nie został zawiadomiony osobiście o terminie rozprawy, co miało wpływ na treść wyroku poprzez naruszenie prawa do obrony –art. 6 kpk;

3
naruszenieart. 392 kpkpoprzez odczytanie na rozprawie zeznań pokrzywdzonej pod­czas, gdy istniała konieczność bezpośredniego przeprowadzenia dowodu w celu wyjaś­nienia wątpliwości co do daty popełnienia czynu i okoliczności czynu, co miało wpływ na wyrok przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W konkluzji obrońca domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Są­dowi Rejonowemu dlaW.wW.do ponownego rozpoznania.
Na rozprawie odwoławczej obrońca dodatkowo wnosił o przyznanie wynagrodzenia za po­moc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Prokurator domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie, iż czyn przypisany oskarżonemu stanowi wykroczenie i wymierzenie za ten czyn kary 30 dni aresztu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacji obrońcy nie sposób było odmówić słuszności.
Prokurator wnosząc akt oskarżenia – stosownie do nakazu zawartego wart. 332 § 1 pkt 5in finekpk– wskazał, że sprawa winna zostać rozpoznana w trybie uproszczonym. Istotnie pos­tępowanie przygotowawcze przeprowadzono w formie dochodzenia i było to dochodzeniele­galne, gdyż nie zaistniała żadna przesłanka, która nakazywałaby wszczęcie śledztwa.
W rezultacie Sąd Rejonowy mógł procedować na rozprawie pod nieobecność oskarżonego.Art. 479 § 1 kpkstanowi bowiem, że jeżeli oskarżony, któremu doręczono wezwanie, nie sta­wi się na rozprawę główną, sąd może prowadzić postępowanie bez jego udziału, a jeżeli nie stawił się również obrońca - wydać wyrok zaoczny. Przez doręczenie wezwania należy rozu­mieć nie tylko doręczenie wezwania osobiście, ale także tzw. doręczenie pośrednie i doręcze­nie zastępcze uregulowane wart. 133 §§ 1 i 2 kpk(por. wyrok SN z dnia 19.09.2000r., V KKN 358/00, Lex nr 50993). W analizowanej sprawie wezwanie oskarżonego na rozprawę zaplanowaną na dzień 19 czerwca 2013r. zostało zwrócone przez pocztę po powtórnym awi­zowaniu – zatem Sąd Rejonowy mógł procedować pod nieobecność oskarżonego i ujawnić przez odczytanie wyjaśnienia złożonego przez niego w postępowaniu przygotowawczym (art. 479 § 2 kpk– k. 104).
Wypada zwrócić uwagę, iż obrońca nie oponował prowadzeniu rozprawy pod nieobecność oskarżonego. Pewne wątpliwości Sądu Okręgowego wzbudziło jedynie to, czy sędzia referent na rozprawie dnia 19 czerwca 2013r. rzeczywiście dysponowała już fizycznie awizowaną przesyłką, skoro została ona wszyta do akt dopiero za protokołem rozprawy (k. 108). Tym­czasem przecież zgodnie z § 37 ust. 1 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grud­nia 2003r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. Min. Spr. Nr 5, poz. 22 ze zm.)pisma nadsyłane w toku postępowania w sprawie dołącza się do akt według kolejności wpływu. Pisma złożone na rozprawie lub posiedzeniu sądu orazdowody doręczenia wezwań i zawiadomień zamiesz­cza się przed protokołem rozprawy lub posiedzenia, którego dotyczą. Ponieważ jednak na awizowanej przesyłce znajduje się prezentata wpływu do Sądu z datą18 czerwca 2013r.ewentualne oparcie ustalenia o powiadomieniu oskarżonego o terminie wyłącznie na adno­tacji w repertorium elektronicznym (a nie po fizycznym zapoznaniu się z kopertą) nie mogło być ocenione jako naruszenie przepisów postępowania.
Postępowanie w sprawie nie zakończyło się jednak na rozprawie w dniu 19 czerwca 2013r. Sąd postanowił – celem kontynuowania postępowania dowodowego – rozprawę odroczyć do dnia 5 sierpnia 2013r. Wydano zarządzenia o zawiadomieniu oskarżonego i wezwaniu pok­rzywdzonej. Z protokołu rozprawy nie wynika, by obrońca domagał się bezpośredniego prze­słuchania pokrzywdzonej.
Odroczenie rozprawy do dnia 5 sierpnia 2013r. skutkowało koniecznością kontynuowania po­stępowania w trybie zwyczajnym.Art. 484 §§ 1 i 2 kpkstanowią, iżkażdorazowa przerwa w rozprawie może trwać nie dłużej niż 21 dni(§ 1). Jeżeli sprawy nie można rozpoznać w ter­minie wskazanym w§ 1, sąd rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu w postępowaniu zwyczajnym(§ 2). Z protokołu rozprawy na k. 114-115 wynika, iż Sąd zaniechał wydania postanowienia o zmianie trybu. Niemniej zmiana trybu w takiej sytuacji nastąpiłaex lege– rozprawa w dniu 5 sierpnia 2013r. toczyła się zatem w postępowaniu zwyczajnym, czego namacalnym przeja­wem była chociażby obecność prokuratora.
W tej konfiguracji procesowej – w świetle zarzutu sformułowanego w punkcie 1. apelacji, opartego na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej – rozważenia wymagała kwestia, czy Sąd mógł w trybie zwyczajnym procedować pod nieobecność oskarżonego.I. F.nie stawił się na rozprawie dnia 5 sierpnia 2013r. O jej terminie został powiadomiony w trybie tzw. doręczenia zastępczego (awizowana przesyłka znajduje się na k. 112). Sąd Rejonowy postanowił rozprawę odroczoną prowadzić w dalszym ciągu, bowiem skład nie uległ zmianie, a nadto – na podstawieart. 376 § 2 kpk– prowadzić ją pod nieobecność oskarżonego (obroń­ca oskarżonego temu nie oponował).
Art. 374 § 1 kpkstanowi, iż obecność oskarżonego na rozprawie głównej jest obowiązkowa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Jeden z wyjątków od zasady obowiązkowej obecności os­karżonego na rozprawie wprowadza – w trybie uproszczonym – przywoływany jużart. 479 § 1 kpk, zaś w postępowaniu zwyczajnym m. in.art. 376 §§ 1 i 2 kpko treści:Jeżeli oskarżony, który złożył już wyjaśnienia, opuścił salę rozprawy bez zezwolenia przewodniczącego, sąd może prowadzić rozprawę w dalszym ciągu pomimo nieobecności oskarżonego, a wyroku wy­danego w tym wypadku nie uważa się za zaoczny. Sąd zarządza zatrzymanie i przymusowe do­prowadzenie oskarżonego, jeżeli uznaje jego obecność za niezbędną. Na postanowienie przy­sługuje zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu(§ 1). Przepis ten stosuje się od­powiednio, jeżeli oskarżonypo złożeniu wyjaśnień, zawiadomiony o terminie rozprawy odro­czonej lub przerwanej, nie stawił się na tę rozprawę bez usprawiedliwienia(§ 2).
W orzecznictwie niejednolicie rozstrzygana była kwestia, czyart. 376 § 2 kpkdaje przyzwo­lenie na prowadzenie rozprawy w postępowaniu zwyczajnym pod nieobecność oskarżonego, gdy uprzednio (na pierwszym terminie rozprawy) Sąd procedował w trybie uproszczonym pod nieobecność oskarżonego i poprzestał – po myśliart. 479 § 2 kpk– na odczytaniu wyjaś­nień złożonych przezeń w postępowaniu przygotowawczym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 lipca 2011r. (V KK 167/11, OSNKW 2011/9/85) wskazał, że w sytuacji, gdy wobec prze­kroczenia terminu przerwy w rozprawie określonego wart. 484 kpknastępuje zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwyczajny, nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżonego na rozprawie nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu tej rozprawyw dalszym ciągu, jeżeli zło­żył on już wyjaśnienia w toku postępowania sądowego (art. 376 § 2 kpk), albo wprawdzie tych wyjaśnień nie złożył i odczytano je w trybieart. 479 § 2 kpk, ale o terminie rozprawy, na której dochodzi do kontynuowania rozpoznawania sprawy - w postępowaniu zwyczajnym - oskarżony został zawiadomiony (art. 376 § 2 kpkw zw. zart. 484 § 2 kpkiart. 479 § 2 kpk). Podobnie w postanowieniu z dnia 16 maja 2012r. (II KK 265/11, Lex nr 1375388) Sąd Naj­wyższy wskazał, iżjeśli przed zmianą trybu ujawniono wyjaśnienia oskarżonego złożone up­rzednio w postępowaniu przygotowawczym, co jest dopuszczalne w świetleart. 479 § 2 kpkw sytuacji niestawiennictwa oskarżonego, którego obecność na rozprawie nie jest obowiązko­wa, to owo ujawnienie wyjaśnień trzeba uznać za równoważne z punktu widzenia proceso­wych konsekwencji tej czynności ze złożeniem wyjaśnień w postępowaniu sądowym.
Przywołane judykaty były jednak jednostkowe na tle dominującej linii orzeczniczej Sądu Naj­wyższego, iż zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwyczajny pociąga za sobą ko­nieczność uczestnictwa oskarżonego w rozprawie głównej. Zmiana trybu postępowania z up­roszczonego na zwyczajny pociąga za sobą konieczność uczestnictwa oskarżonego w rozpra­wie głównej. Przepisart. 376 § 2 kpknie może mieć zastosowania wobec oskarżonego, który nie złożył przed sądem wyjaśnień, od czegoart. 376 § 1 kpkuzależnia możliwość konty­nuowania postępowania zwyczajnego pod nieobecność oskarżonego, a przesłuchania oskar­żonego przez sąd nie mogło zastąpić, dokonane przed zmianą trybu postępowania, odczytanie jego wyjaśnień złożonych w dochodzeniu, co wynikaa contrariozart. 377 § 4 kpk(wyrok z dnia 29.09.2010r., V KK 274/10, Lex nr 603962; wyrok z dnia 21.10.2009r., V KK 234/09, Lex nr 529675; wyrok z dnia 28.08.2008r., IV KK 255/08, Lex nr 445165; wyrok z dnia 29.03.2006r., V KK 483/05, Lex nr 180759).
W uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 listopada 2013r. (I KZP 12/13, Lex nr 1394019) Sąd Najwyższy wskazał, iż zawarty wart. 484 § 2 kpkzwrotw dalszym ciąguoznacza, że prze­widziana w tym przepisie obligatoryjna zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwy­czajny nie pozbawia skuteczności przeprowadzonych do tej chwili czynności procesowych i nie obliguje do ich powtórzenia,natomiast wywołują one tylko te konsekwencje procesowe, które są właściwe dla trybu uproszczonego[w tezie wyroku dostępnej w publikatorach, jak też w uzasadnieniu orzeczenia jest w tym miejscu błąd – z kontekstu orzeczenia wynika bo­wiem jednoznacznie, że Sądowi Najwyższemu chodziło o konsekwencje procesowe,które są właściwe dla trybuuproszczonego(a nie zwyczajnego, jak w judykacie) – przypisek PM]. Dalej Sąd Najwyższy argumentował, że zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwy­czajny nie skutkuje koniecznością powtarzania czynności dowodowych, dokonanych w fazie rozprawy prowadzonej w trybie uproszczonym, gdyż te są legalne i mogą stanowić podstawę wyrokowania, natomiast nie przenoszą one do procesu tych ich konsekwencji, które wywołują wyłącznie w procesie prowadzonym w trybie uproszczonym. Inaczej mówiąc, zawarty wart. 484 § 2 kpkzwrotw dalszym ciąguoznacza, że przewidziana w tym przepisie obligatoryjna zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwyczajny nie pozbawia skuteczności prze­prowadzonych do tej chwili czynności procesowych i nie obliguje do ich powtórzenia, nato­miast wywołują one tylko te konsekwencje procesowe, które są właściwe dla trybu up­roszczonego [w oryginale orzeczenia SN –zwyczajnego, por. komentarz wyżej]. Tym samym zmiana taka powoduje, że procedowanie po upływie określonego wart. 484 § 1 kpkmak­symalnego terminu przerwy wymaga obecności oskarżonego na rozprawie, zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 374 § 1 kpk. Nie można prowadzić rozprawy pod nieobecność oskarżonego na podstawieart. 376 § 2 kpk, jeśli nie złożył on dotąd wyjaśnień przed sądem,nawet gdy wcześniej, podczas procedowania w trybie uproszczonym, odczytano jego wyjaśnienia na podstawieart. 479 § 2 kpk. To oczywiście nie oznacza, że nie jest w ogóle dopuszczalne roz­poznanie sprawy w trybie zwyczajnym pod nieobecność oskarżonego, który nie złożył wyjaś­nień, albowiem taką możliwość przewiduje unormowanie zawarte wart. 377 kpk.
W świetle powyższego, Sąd Rejonowy nie był uprawniony do procedowania na rozprawie dnia 5 sierpnia 2013r. (w trybie zwyczajnym) pod nieobecność oskarżonego na podstawieart. 376 § 2 kpk, albowiem uprzednio nie złożył on wyjaśnień przed sądem – zezłożeniem wy­jaśnieńnie można było utożsamiać ich odczytania w trybieart. 479 § 2 kpkna rozprawie dnia 19 czerwca 2013r. Sąd Rejonowy mógłby prowadzić rozprawę w dniu 5 sierpnia 2013r. pod nieobecność oskarżonego, tylko wtedy, gdyby o tym terminie został on powiadomiony oso­biście lub zawiadomiony w jakimkolwiek trybie złożyłby oświadczenie, że nie weźmie w niej udziału (art. 377 § 3 kpk).
Reasumując: zasadny był zarzut rozpoznania sprawy podczas nieobecności oskarżonego, któ­rego obecność była obowiązkowa (art. 439 § 1 pkt 11 kpkw zw. zart. 374 § 1 kpk). Zgodnie zaś zart. 439 § 1ab initiokpkw takim przypadku sąd odwoławczy uchyla orzeczenie nie­zależnie nawet od wpływu uchybienia na jego treść. Jako, że wobecI. F.zapadł wyrok skazujący uchylenie orzeczenia na tej podstawie jest dopuszczalne (art. 439 § 2 kpk).
Sąd Okręgowy dostrzegł, iż oskarżonemu przypisano dokonanie zaboru mienia o wartości 385,00 zł. Od dnia 9 listopada 2013r., z uwagi na treść art. 2 pkt 4 Ustawy z dnia 27 wrześ­nia 2013r. o zmianieustawy – Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013r., poz. 1247) oraz art. 47 § 9 kw zachowanie to stanowi wykroczenie określo­ne wart. 119 § 1kw.Kodeks postępowania w sprawach o wykroczeniazawiera o wiele mniej restrykcyjne regulacje, jeżeli chodzi o obligatoryjne stawiennictwo oskarżonego na rozprawie. Niemniej Sąd Okręgowy uznał, że kontrawencjonalizacja zachowań polegających na zaborze mienia o wartości nie większej niż ¼ minimalnego wynagrodzenia ustalanego na podstawieUstawy z dnia 10 października 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę(Dz. U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.) nie mogła konwalidować uchybienia polegającego na rozpoznaniu sprawy pod nieobecność oskarżonego. Takowe rozwiązanie można byłoby ewentualnie rozważać, gdyby już na etapie postępowania przed Sądemmeritinastąpiła zmiana stanu prawnego (arg. exart. 400 kpk). Jednak w analizowanym przypadku nowelizacja ustawy nastąpiła dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku.

W rezultacie sprawa winna zostać ponownie rozpoznana – przy czym przy ponownym roz­poznawaniu sprawy Sąd Rejonowy będzie uprawniony do stosowania przepisów kodeksu po­stępowania w sprawach o wykroczenia. Podczas ponownego rozpoznawania sprawy Sąd ten rozważy, czy niezbędne jest bezpośrednie przesłuchanie na rozprawie pokrzywdzonejK.W., czy też można skorzystać z możliwości przewidzianej wart. 75 § 4kpsw. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego wpunkcie 3. apelacji, jeszcze na gruncie przepisówkodeksu postępowania karnegonależy bowiem przypomnieć, że odstąpienie od zasady bez­pośredniości i poprzestanie na ujawnieniu przez odczytanie (lub nawet bez odczytywania) zeznań świadka, dopuszczalne jest wtedy, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki:



formalna – żadna z obecnych stron temu się nie sprzeciwiła;

materialna – bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne.

Analiza protokołu rozprawy z dnia 5 sierpnia 2013r. (k. 114-115) nie pozwala na stwierdze­nie, czy Przewodnicząca składu zwróciła się do stron z zapytaniem o stanowisko o ewentual­ne odczytanie zeznań pokrzywdzonej. Można przypuszczać (ale tylko przypuszczać), że pro­kurator i obrońca nie zgłosili sprzeciwu. Niemniej powinno to być jednoznacznie odnotowane w protokole, który także nie wskazuje, czy Przewodnicząca rzeczywiście odczytała protokół przesłuchaniaK. W.(który, czy może oba – k. 2, 29). O ile w protokole roz­prawy z dnia 19 czerwca 2013r. znajduje się wzmianka, że Przewodnicząca odczytała wyjaś­nienia oskarżonego, to protokół rozprawy z dnia 5 sierpnia 2013r. nie zawiera analogicznej adnotacji o odczytaniu zeznań pokrzywdzonej. Skutkować to musiało przyjęciem zasadności zarzutu naruszenia nie tylkoart. 392 kpk, ale też – czego apelujący nie dostrzegł –art. 410 kpk. Podstawę ustaleń faktycznych – co wynika z lektury uzasadnienia wyroku – stanowiły okoliczności wynikające z zeznańK. W., które nie zostały prawidłowo uja­wnione w toku rozprawy głównej. Także z tego powodu wyrok Sądu Rejonowego nie mógł się ostać.
Jeżeli zaś chodzi o kwestię ustaleń faktycznych: Sąd Okręgowy zobowiązany był wskazać, iż z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego (fragment poświęcony ustaleniom faktycznym – k. 120) wcale nie wynika, żeI. F.dopuścił się przypisanego mu czynu kradzieży apa­ratu fotograficznego. Z ustaleń, które przedstawił Sąda quowynika tylko tyle, że w rozmo­wie z pokrzywdzonąprzyznał się on, iż zabrał aparati go sprzedał. Nie mogło to być jednak utożsamiane z ustaleniem, iż oskarżony dopuścił się kradzieży. Sąd nie wskazał też wartości aparatu.
Wszystko powyższe sprawiło, że wyrok Sądu Rejonowego musiał zostać uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy winien mieć na uwadze – obok powyższych rozważań, w tym uwag o konieczności dokładnego protokołowania przebiegu rozprawy – także bliską datę przedawnienia karalności zachowania oskarżonego.
O wynagrodzeniu za obronę z urzędu orzeczono na podstawieart. 29 ust. 1 Ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze(tekst jednolity: Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w zw. z§ 14 ust. 2 pkt 4 i § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 461).
Tym wszystkim się kierując Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.