Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III APz 15/14
Data wyroku: 2014-05-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aleksandra Urban
Słowa kluczowe: Zwolnienie Od Kosztów Sądowych
Podstawa prawna: art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j.: Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.)

Sygn. akt III APz 15/14

POSTANOWIENIE
Dnia 29 maja 2014 r.
Sąd Apelacyjny – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Aleksandra Urban (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
sprawyK. D.
przeciwkoK. J.
o wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop
na skutek zażaleniaK. D.na postanowienie Sądu Okręgowego –VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wG.z dnia 28 marca 2014r., sygn. akt VII P 74/13
postanawia:
zmienić zaskarżone postanowienie, w ten sposób, że zwalniaK. D.z obowiązku uiszczenia opłaty ponad kwotę 1000 /tysiąca/ złotych i oddala wniosek w pozostałej części.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 marca 2014r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił wniosekK. D.o zwolnienie od kosztów sądowych, w uzasadnieniu wskazując, że treść złożonego przezK. D.oświadczenia nie przemawia za uznaniem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, w uzasadnieniu wskazując, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie wydatku rzędu kilku tysięcy na opłacenie pozwu. Jego sytuacja życiowa jest ciężka, co wykazał w złożonym uprzednio oświadczeniu. Nadto skarżący wyraził zdziwienie wyrażeniem stanowiska Sądu w sprawie przed rozpoczęciem procesu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
ZażalenieK. D.zasługiwało na uwzględnienie wyłącznie w części.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że co do zasady postępowanie sądowe jest odpłatne.Art. 1262§ 1 k.p.c.stanowi wprost, iż sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. Wyjątkiem w przedmiotowym zakresie są regulacje zawarte wart. 100-102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j.: Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.) dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych.
Pamiętać należy, iż zgodnie z treściąart. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, pracownik wnoszący powództwo do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, z zastrzeżeniemart. 35, w myśl którego w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 złotych wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 złotych, pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism procesowych opłatę stosunkową.
Przywołana regulacja gwarantuje pracownikom realne prawo do sądu, urzeczywistniając prawa wynikające zart. 45 ust. 1 Konstytucjiiart. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., której Polska jest sygnatariuszem. Takie rozwiązanie ustawowe w sposób systemowy usuwa finansową barierę dostępu do sądu, umożliwia bowiem pracownikowi uniknięcie ponoszenia kosztów sądowych, pozade factoniewysokimi opłatami od wymienionych środków zaskarżenia, o ile wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 000 złotych. Z kolei pracownikowi, którego roszczenie względem pracodawcy przekracza tę kwotę ustawodawca pozostawia wybór, albo wystąpić o całość licząc się jednocześnie z koniecznością poniesienia opłat stosunkowych, albo dochodzić tylko jego części do tej właśnie wysokości, korzystając ze wskazanego zwolnienia, co w dalszym ciągu jest rozwiązaniem korzystnym, z uwagi na trzyletni okres przedawnienia w sprawach pracowniczych i możliwość późniejszego wystąpienia z powództwem w pozostałej części.
Podkreślenia wymaga, iż wskazanego wyboru dokonać może wyłącznie pracownik, który jednak liczyć winien się z tym, że zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno całkowite jak i częściowe, nie rozciąga się na obowiązek zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, drugiej stronie, w razie przegrania sprawy. Wskazać przy tym można, iż strona wnosząca powinna z należytą starannością rozważyć kwestię kosztów zastępstwa prawnego strony przeciwnej w aspekcie obiektywnej szansy wygrania sprawy. Obciążenie strony, nawet wysokimi kosztami zastępstwa prawnego w drugiej instancji, co do zasady nie narusza bowiem prawa do sądu, o którym mowa w art. 6 cytowanej wyżej Konwencji /por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I PZ 3/11, LEX nr 1380858/.
W niniejszej sprawie powód zdecydował się objąć powództwem całość roszczenia, po modyfikacji na kwotę 180 228 zł, wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie do treści art. 102 ust. 1 w/w ustawy zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast przepis art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy stanowi, iż do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych przewidziana w przytoczonych powyżej przepisach należy do tzw. prawa ubogich. Przesłanką do skorzystania z niej jest taka sytuacja majątkowa strony, która uniemożliwia jej uiszczenie, w całości lub w części, należnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (czyli – bez poniesienia uszczerbku godzącego w podstawowe potrzeby życiowe strony i jej rodziny). Zwolnienie od kosztów sądowych jest więc odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego w interesie osób słabszych ekonomicznie, umożliwiając im realizację konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Ponadto wskazać należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623). Skoro bowiem zwolnienie od opłat powoduje uszczuplenie dochodów państwa, sąd rozpoznający wniosek powinien mieć na uwadze nie tylko realizację prawa do sądu, ale też interes państwa (vide: postanowienie SN z dnia 23 marca 2010 r., II PZ 2/10, LEX nr 585787).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, w sytuacji gdy ubezpieczony uzyskuje stały dochód w wysokości prawie 1000 zł miesięcznie, miał możliwość poczynienia stosownych oszczędności jak i zachowuje minimalną chociaż zdolność kredytową, winien przynajmniej w części partycypować w kosztach postępowania, które zainicjował.
W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.