Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 760/13
Data wyroku: 2014-03-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Anna Polak
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 roku K 2/12, art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 760/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska

Sędziowie:

SSA Jolanta Hawryszko
SSA Anna Polak (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. w Szczecinie
sprawyT. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o podjęcie wypłaty emerytury
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 4 czerwca 2013 r. sygn. akt VI U 286/13

1
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,

2
odstępuje od obciążenia ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt III AUa 760/13

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 stycznia 2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłT. D.wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją zawieszającą wypłatę przyznanego świadczenia emerytalnego i jednocześnie podjął wstrzymaną ubezpieczonej wypłatę emerytury, poczynając od dnia 1 grudnia 2012r. , tj. od miesiąca złożenia wniosku.
W odwołaniu od decyzji organu rentowego ubezpieczona zakwestionowała odmowę wypłaty świadczenia za okres od 1 października 2011r. do 30 listopada 2012r. i wskazała, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12) uchylił przepis stanowiący podstawę zawieszenia emerytury. Skoro zatem „zniknęła przyczyna zawieszenia, więc ZUS winien wypłacić zawieszone świadczenia”.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i powołał się
na przepisy wskazane w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 roku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury za okres od 1 października 2011r. do 30 listopada 2012r.
Z ustaleń Sądu I Instancji wynika, żeT. D.,urodzona (...), złożyła w dniu 2 marca 2007 r. wniosek o tzw. „wcześniejszą emeryturę”. Decyzją z dnia 14 marca 2007 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 1 maca 2007 roku. W dniu(...)ubezpieczona ponownie złożyła wniosek o emeryturę w zawiązku z ukończeniem 60 roku życia. Decyzją z dnia 20 lipca 2011 roku ubezpieczonej przyznano prawo do emerytury od dnia 1 marca 2011 roku, tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Ubezpieczona od 1 października 1977 r. jest nieprzerwanie zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Akademii(...)wS..
W dniu 1 października 2011 roku wszedł w życie przepisart. 103 a ustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity opubl. w Dz. U. z 2013 roku, poz. 1140, ze zm.) - zwaną dalej ustawą emerytalną - zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
Decyzją z dnia 12 października 2011 roku organ rentowy wstrzymałT. D.wypłatę emerytury, od dnia 01.10.2011 roku począwszy.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12 orzekł, iżart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy emerytalnej, dodany przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z konstytucyjną zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W dniu 28 grudnia 2012 r.T. D.złożyła wnioseko wznowienie wypłaty emerytury zawieszonej od dnia 1 października 2011 r. orazo wypłatę zawieszonych świadczeń za okres od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. Ubezpieczona wskazała, iż podstawę jej wniosku stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku, zgodnie z którym ustawa z dnia 16 grudnia 2010 roku jest niezgodna zKonstytucją RPw zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązania stosunku pracy.T. D.wskazała również, że informacja o wyroku Trybunału Konstytucyjnego została zamieszczona na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2012 r.
W oparciu o tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał,że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd orzekający podniósł, że przy niespornym stanie faktycznym, przedmiotem rozstrzygnięcia była ocena prawna wniosku ubezpieczonej z dnia 28 grudnia 2012 r. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu rentowego z dnia 12 października 2011 r., wydaną na podstawie przepisu art. 103a ustawy emerytalnej, uznanego za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 roku. Organ rentowy odmówił wznowienia postępowania tylko z powodu naruszenia przez ubezpieczoną terminu do złożenia skargi o wznowienie, wskazanego w przepisieart.145a § 2 k.p.a.
Jak wskazał Sąd Okręgowy, organ rentowy, wydając decyzję, nie zauważył,że we wniosku o wznowienie z dnia 28 grudnia 2012 r. ubezpieczona powołała sięna informację zamieszczoną na stronie internetowej ZUS dnia 29 listopada 2012 roku dotyczącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. Data złożenia przez nią żądania wznowienia mieściła się zatem w okresie 1 miesiąca od zamieszczenia powyższej informacji i w tej sytuacji istniały podstawy do przywrócenia ubezpieczonej terminu do złożenia skargi o wznowienie. Organ rentowy nie zajął się adnotacją ubezpieczonej i nie poinformował jej, że może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wykonania tej czynności. Gdyby organ rentowy przywrócił ubezpieczonej termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, to nie miałby podstaw do przyznania prawa od 1 października 2011 r. do 30 listopada 2012 r. W stosunku do ubezpieczonej – jako nabywającej świadczenie po raz pierwszy (w marcu 2007 r.) pod rządami przepisów nakazujących rozwiązanie stosunku pracy w celu uzyskania prawa do wypłaty emerytury i po raz drugi (w marcu 2011 r.) – pod rządami art.103a ustawy o emeryturach i rentach - również uzależniającego wypłatę emerytury od rozwiązania stosunku pracy - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. nie miał bowiem zastosowania do sytuacji ubezpieczonej. Ubezpieczoną obowiązywał art. 103 a w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2011r. i nie było podstaw do zmiany decyzji z dnia 12 października 2011 r.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że rozstrzygnął jednak korzystnie w sprawiez odwołania ubezpieczonej, bowiem nie zgadza się z nierównym traktowaniem emerytów tylko dlatego, że nabyli oni prawo do świadczeń pod rządami przepisu art.103 w innym brzmieniu. Nadto, ubezpieczona ukończyła 60 lat z dniem(...)., a zatem prawo do emerytury (w związku z ukończeniem 60 roku życia) - zamiast w marcu 2011 r. - mogła uzyskać już w roku 2009 (i 2010),a wówczas nie obowiązywałby jej przepis art.103 a ustawy emerytalnej. Wtedy mogłaby być wypłacana emerytura. Takie zróżnicowanie sytuacji prawnej emerytów jedynie w oparciu o datę nabycia prawa do emerytury nie znajduje uzasadnienia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.uwzględniając odwołanie i zmienił zaskarżoną decyzję.
Z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji nie zgodził się organ rentowy.W złożonej apelacji zarzucił wyrokowi następujące uchybienia:

1
obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 103a ustawy emerytalnej w związku z orzeczeniem Trybunał Konstytucyjnego wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ubezpieczona nie należy do kręgu osób objętych zakresem tego wyroku i tym samym jej prawo do emerytury winno być zawieszone z uwagi na nieprzerwane kontynuowanie zatrudnienia,

2
obrazę przepisów prawa procesowego, tj.:

-art. 321 k.p.c.związku z art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez orzeczenie wykraczające poza treść zaskarżonej decyzji, tj. przyznanie prawa do emerytury za okres od 01.10.2011 r. do 30.11.2012 r., podczas gdy zarówno wniosek ubezpieczonej, jak i decyzja ZUS dotyczyła wznowienia wypłaty emerytury, a nie ustalenia prawado niej,
-art. 328 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa;
Wskazując na powyższe, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowegoza postępowanie apelacyjne.
Ubezpieczona wniosła o oddalenie apelacji w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r., sygn. K 2/12, nie ma zastosowania do sytuacji prawnej ubezpieczonej, ale też zaprezentował wykładnię, której Sąd Apelacyjny nie podziela powołał się bowiem na nieobowiązujące w systemie ubezpieczeń społecznych zasady słuszności, sprawiedliwości oraz zasadę nierównego traktowania emerytów, które to zasady nie mogą mieć zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Należy wskazać, żeT. D.nabyła prawo do emerytury w marcu 2007 roku w okresie kiedy istniała konieczność rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą w celu realizacji nabytego prawa do emerytury, co wynikało wprost z przepisuart. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity opubl. w Dz. U. z 2013 roku, poz. 1140, ze zm.) - zwaną dalej ustawą emerytalną - obowiązującego w okresie od dnia 01.07.2000r. do dnia 8.01.2009 roku. W okresie natomiast od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 r., kiedy nie obowiązywał już przepis art. 103 ust. 2a cyt. ustawy, a nie wszedł w życie jeszcze przepis art. 103a cyt. ustawy, ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie (zaświadczenie o przychodach w 2009r., k. 56, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu w 2009r., k. 80, podanie ubezpieczonej z k. 96 - t.I a.e.), a zatem także i w tym czasie nie ustała przyczyna stanowiąca podstawę zawieszenia przyznanego świadczenia emerytalnego. Decyzja organu rentowego wydana w 2007 roku, przesądzała sytuację prawną ubezpieczonej, mimo, że w okresie późniejszym nie obowiązywała już regulacja art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, zgodnie z którą prawo do emerytury ulegało zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Należy podnieść, że przepis art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej łączył konsekwencje w postaci zawieszenia prawa do świadczenia i w efekcie wstrzymania jego wypłaty z kontynuowaniem zatrudnienia po ustalonym w decyzji organu rentowego dniu nabycia prawa do emerytury (jej realizacji),a nie z kontynuowaniem zatrudnienia (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. I UK 229/06, niepublikowany). Wymóg z art. 103 § 2a ustawy emerytalnej obowiązujący wówczas nie został uznany za niezgodny zKonstytucją RP, co potwierdził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2006 r., SK 45/04, opubl. w OTK-A 2006/2/15, Dz. U. 2006, poz. 192,  lex nr 18464. Trybunał wskazał, że regulacja art. 103 ust. 2a jest zgodna zart. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejoraz nie jest niezgodna zart. 30, art. 65 ust. 1, art. 70 ust. 5 i art. 73 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego stanowiska Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż celem wprowadzonego przepisu jest tworzenie nowych miejsc pracy. Zaznaczył, że wprowadzone rozwiązanie ma zachęcać osoby, które osiągnęły wiek emerytalny do rozwiązania stosunku pracy, a tym samym do definitywnego zwolnienia miejsc pracy dla młodszych osób. Zdaniem Trybunału, regulacja ta ma służyć realizacji konstytucyjnych zadań państwa. Zgodnie bowiem zart. 65 ust. 5 Konstytucji RP, władze publiczne mają obowiązek prowadzić politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia. Nadto Trybunał wskazał, iż już kilkakrotnie wypowiadał się w kwestii dopuszczalności zawieszenia lub ograniczenia świadczeń emerytalnych. W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, ograniczenie prawa do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych w sytuacji uzyskiwania innych dochodów, w tym wynagrodzenia z tytułu pracy, jest co do zasady dopuszczalne.
Należy wskazać, że również według ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego prawo do emerytury ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt nie rozwiąże wszystkich stosunków pracy, w których pozostawał bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury (zob. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. II UZP 9/04, OSNP 2005 nr 3, poz. 43, lex 126772, wyrok SN z 28 października 2003 r., sygn. II UK 146/03, OSNP 2004 nr 16, poz. 289 z glosą Kamila Antonowa, OSP 2005 nr 5, poz. 68; wyrok SN z 3 sierpnia 2005 r., sygn. I UK 358/04, OSNP 2006 nr 7-8, poz. 121).
W chwili nabycia prawa do emerytury ubezpieczona powinna była - w celu wypłaty świadczenia emerytalnego - spełnić warunek rozwiązania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą. Ustawodawca jednoznacznie wskazał okoliczności faktyczne, których wystąpienie spowoduje zawieszenie wypłaty emeryturyi ubezpieczona miała tego świadomość oraz dokonała następnie wyboru, decydując się na kontynuowanie zatrudnienia. Decyzją z dnia 14 marca 2007r. prawidłowo zatem wstrzymano jej wypłatę świadczenia. W przypadku zaś ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty, można było zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej, wznowić wypłatę świadczenia.
Zmiana regulacji prawnej, polegająca na uchyleniu art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej z dniem 8 stycznia 2009 r. na mocyart. 37 pkt 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych(Dz. U., nr 228, poz. 1507) spowodowała tylko tyle, że od dnia 8 stycznia 2009 roku treścią ryzyka emerytalnego ponownie był wymóg osiągnięcia odpowiedniego wieku i stażu ubezpieczeniowego, a zatem już bez konieczności rozwiązania umowy o pracę, lecz stan ten obowiązywał do dnia 31 grudnia 2010 r., gdyż następnie wszedł w życie przepis art. 103a ustawy emerytalnej, dodany do ustawy emerytalnej na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r., znoszący możliwość pobierania emerytury bez rozwiązywania umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą, na rzecz którego była wykonywana praca bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
Niekonstytucyjna regulacja art. 103a cyt. ustawy emerytalnej, potwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12, opubl. w OTK-A 2012/10/121, Dz.U 2012r., poz. 1285, lex nr 1227132,  dotyczy jednak tylko osób, na które nałożono obowiązek rozwiązania stosunku pracyz dotychczasowym pracodawcą - jako warunek realizacji nabytego prawado emerytury - a które to nabyły prawo emerytalne w okresie kiedy wskazany obowiązek nie istniał, tj. od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 r.Należy wyjaśnić, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12, opubl. w OTK-A 2012/10/121, Dz. U 2012r.,  nie dotyczy tych osób, które nabyły prawo do emerytury w stanie prawnym, kiedy obowiązywał przepis art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, zgodnie z którym zawieszano wypłatę świadczenia z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego ubezpieczony wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Wyrok Trybunału nie obejmuje więc sytuacji prawnej ubezpieczonej, która nabyła prawo do emerytury jeszcze przed dniem 1 stycznia 2011 r., w okresie obowiązywania art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, wykluczającej ją z kręgu osób, które nabyły prawo do emerytury bez konieczności rozwiązania stosunku pracy (tak również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. III AUa 974/12, lex nr 1316284). Należy dodać, że istotą zarówno art. 103 ust. 2 a cyt. ustawy, jak o identycznym brzmieniu art. 103a ustawy emerytalnej, jest ograniczenie równoczesnego pobierania dwóch świadczeń - emerytury oraz wynagrodzenia za pracę, jeśli pracownik nie miał zamiaru przejść na emeryturę, lecz planował dalej pracować u tego samego pracodawcy bez rozwiązania z nim stosunku pracy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 września 2012 r., sygn. III AUa 320/12, lex nr 1220637). Skoro więc ubezpieczona nabyła prawo do emerytury w okresie, kiedy istniała konieczność rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą w celu realizacji prawa do emerytury przez jej wypłatę, i nie doszło do rozwiązania tego zatrudnienia, to nie możne obecnie skutecznie domagać się wypłaty wstrzymanego świadczenia.

Sąd apelacyjny uznał zarzuty apelującego organu rentowego zawarte w apelacji za zasadne i na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie ubezpieczonej w całości.
Ubezpieczona będzie mogła wystąpić z nowym wnioskiem do ZUS o wypłatę zawieszonego świadczenia w oparciu o przepisy ustawy o ustaleniu i wypłacie emerytur do których prawo zostało zawieszone od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012. Ustawa weszła w życie z dnia 19 lutego 2014 roku.
Na podstawieart. 102 k.p.c.Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążania ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu apelacyjnym z uwagi na zaistnienie szczególnie uzasadnionego wypadku będącego następstwem usprawiedliwionego przekonania ubezpieczonej o słuszności odwołania w zawiłej jednakże sytuacji prawnej dotyczącej spraw o wypłatę wstrzymanych emerytur, zróżnicowanych w zależności od czasu przyznania i wstrzymania świadczenia oraz zmiany podstawy prawnej, jak również interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku sygn. akt 2/12, co dodatkowo komplikowało ocenę prawną sytuacji faktycznej w jakiej znalazła się apelująca.

SSA Anna Polak  SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko