Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1366/13
Data wyroku: 2014-03-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Powołanie Spadkobiercy
Podstawa prawna: art. 922 k.c.

Sygn. akt III Ca 1366/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 03 lipca 2013 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Ns 1692/12 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Widzewa w Łodzi stwierdził, że spadek poL. M., synuR.iG.zmarłym 2 kwietnia 2012 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: siostraR. D.z domuM.(córkaR.iG.) i wnuk brataA. S.(synM.iR.) po 1/2 (jednej drugiej części) każde z nich.

(postanowienie k. 88)
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości. Postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a. art. 11 ust. 1 p.p.m. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ocenie zdolności prawnejA. S.na podstawie prawa polskiego w sytuacji, gdy zdolność ta oraz jej konsekwencje w zakresieprawa rodzinnegowinny być oceniane z punktu widzenia prawa niemieckiego;
b.art. 58 § 1 k.c.poprzez stwierdzenie nieważności oświadczenia o odrzuceniu spadku przezA. S., które zostało złożone przed notariuszem w Niemczech w sytuacji, gdy czynność ta spełniała wymogi prawa właściwego dla oceny jej skutków, tj. prawa niemieckiego oraz winna prowadzić do wykluczeniaA. S.z kręgu spadkobierców po zmarłymL. M.;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicieart. 11063k.p.c.poprzez przyjęcie, iż dla skuteczności odrzucenia przezA. S.spadku konieczne było uzyskanie zezwolenia sądu rodzinnego w sytuacji występowania braku polskiej jurysdykcji co do spraw ze stosunków między rodzicami a dziećmi, czego konsekwencją było uznanie, iż odrzucenie spadku przezA. S.nie nastąpiło, wskutek czego nabył on spadek poL. M..
W następstwie tak sformułowanych zarzutów autor apelacji wniósł o zmianę postanowienia i stwierdzenie, że spadek poL. M.na podstawie ustawy nabyła z dobrodziejstwem inwentarza siostraR. D.w całości, ewentualnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instacji.

(apelacja k. 102-104)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego postanowienia.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, iż Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, a w konsekwencji przyjmuje za swoje. Znajdują bowiem one potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, ocenionym prawidło pod względem reguł logiki oraz zasad doświadczenia życiowego.
Przechodząc do analizy zarzutów apelacyjnych stwierdzić należy, iż Sąd meriti w zaskarżonym postanowieniu nieprawidłowo ustalił krąg spadkobierców nabywających spadek poL. M.na podstawie ustawy. W tym kontekście kluczowe znaczenie miało natomiast błędne przyjęcie, iż złożenie w dniu 18 września 2012 roku w imieniuA. S.oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem w Niemczech przez przedstawicieli ustawowych małoletniego, tj.M. S.orazR. S.było bezskuteczne.
Zgodnie zart. 11063k.p.c., do polskiej jurysdykcji krajowej należą sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi, jeżeli dziecko, którego sprawa dotyczy, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej lub jeżeli wnioskodawca i dziecko, którego sprawa dotyczy, są obywatelami polskimi. Tymczasem jak wynika z poczynionych ustaleń faktycznych,A. S.posiada jedynie obywatelstwo niemieckie, a nadto nie przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Jednocześnie nie może budzić wątpliwości fakt, iż przez sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi rozumieć należy wszelkie postępowania uregulowane wart. 579-584 k.p.c., a więc również sprawy o zezwolenie na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka lub na wyrażenie przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez dziecko.
W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, iż Sąd meriti nieprawidłowo ustalił, iż dla oceny skuteczności oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez rodzicówA. S.właściwe jest prawo polskie. Stanowisko to oparte zostało jedynie na treściart. 64 ust. 2 ustawy - prawo prywatne międzynarodowe, zgodnie z którym w razie braku wyboru prawa w sprawie spadkowej właściwe jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili jego śmierci. Jednakże - jak słusznie wskazuje skarżący - przepis ten nie może być nadinterpretowywany, w konsekwencji prowadząc do podważenia bezwzględnie obowiązujących regulacji dotyczącychprawa rodzinnego. Raz jeszcze podkreślenia wymaga fakt, iż w sprawie dotyczącej odrzucenia spadku przez dziecko posiadające obywatelstwo innego państwa oraz miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej brak jest polskiej jurysdykcji krajowej.
Natomiast powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2005 roku (IV CK 20/05, opubl. OSNC 2006/6/106) zapadło na tle odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Po pierwsze, małoletni który był uczestnikiem postępowania posiadał obywatelstwo polskie. Po drugie, w chwili wydawania w/w rozstrzygnięcia nie obowiązywał analizowany powyżejart. 11063k.p.c.Przepis ten został bowiem dodanyustawą z dnia 5 grudnia 2008 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustawy.
Za zasadne Sąd Okręgowy uznał również twierdzenie zawarte w końcowej części uzasadnienia apelacji, iż skoro do oceny zdolności prawnejA. S.właściwe jest prawo niemieckie (z mocyart. 11 ust. 1p.p.m.), to tym bardziej uregulowaniaprawa rodzinnegookreślające konsekwencje braku pełnej zdolności prawnej małoletniego również powinny być oceniane według prawa ojczystego.
Z uwagi na fakt, iż notariusz niemiecki przed którym złożone zostało przedmiotowe oświadczenie o odrzuceniu spadku jest organem zaufania publicznego państwa będącego członkiem Unii Europejskiej, Sąd Okręgowy zaniechał ustaleń dotyczących obowiązującego prawa niemieckiego w analizowanym zakresie uznając, iż dla skuteczności w/w oświadczenia nie było wymagane zezwolenie Sądu niemieckiego.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że spadek poL. M., synuR.iG.zmarłym 2 kwietnia 2012 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.na podstawie ustawy nabyła z dobrodziejstwem inwentarza siostraR. D.z domuM.(córkaR.iG.) w całości.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z ogólną zasadą rządzącą postępowaniem nieprocesowym a wyrażoną wart. 520 § 1 k.p.c., ustalając że każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o powołane przepisy, postanowiono jak w sentencji.