Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 902/13
Data wyroku: 2014-04-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jadwiga Chojnowska, Elżbieta Bieńkowska, Krzysztof Chojnowski
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 840 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 902/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 kwietnia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Krzysztof Chojnowski (spr.)

Sędziowie

:

SSA Elżbieta Bieńkowska
SSA Jadwiga Chojnowska

Protokolant

:

Urszula Westfal

po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaM. M. (1)
przeciwkoM. M. (2)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt V GC 39/13

I
zmienia zaskarżony wyrok ten sposób, że:

a
pozbawia wykonalności tytuł wykonawczy w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I ACa 221/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwkoM. M. (1)w zakresie punktu I wyroku postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 r. w sprawie VGCo 53/12;

b
zasądza od pozwanejM. M. (2)na rzecz powodaM. M. (1)kwotę 5.117 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

c
nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Olsztynie kwotę 5.015 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

II
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję;

III
nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Olsztynie kwotę 5.015 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w drugiej instancji.

UZASADNIENIE
PowódM. M. (1)wnosił o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwko powodowi w zakresie punktu I wyroku postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12 z uwagi na to, że nie odpowiada on za objęte tym wyrokiem zobowiązania(...) Spółki jawnejwD.względemM. M. (2), jako podstawę prawną powództwa wskazującart. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
PozwanaM. M. (2)wnosiła o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 30 października 2013 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.600 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Orzeczenie to zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
M. M. (1)iM. M. (2)byli wspólnikami(...) Spółki jawnejwD.. Spółka ta została rozwiązana wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 26 kwietnia 2011 roku w sprawie V GC 9/11 i znajduje się w likwidacji.
M. M. (2)wystąpiła do Sądu Okręgowego w Olsztynie przeciwko(...) Spółce jawnejwD.o wypłatę zysku tej Spółki, a Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 zmieniając wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2012 roku w sprawie V GC 10/11 zasądził od(...) Spółki jawnejwD.na rzeczM. M. (2)tytułem wypłaty zysku kwotę 130.293,29 złotych. Postępowanie egzekucyjne przeciwko(...) Spółce jawnejwD.zostało umorzone postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie z dnia 30 września 2012 roku wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12 Sąd Okręgowy w Olsztynie nadał klauzulę wykonalności w zakresie punktu I wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 przeciwkoM. M. (1), jako wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania(...) Spółki jawnejwD..M. M. (1)wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12, ale Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie I ACz 61/13 oddalił to zażalenie jako niezasadne. Na wniosekM. M. (2)Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie wszczął przeciwkoM. M. (1)postępowanie egzekucyjne w sprawie KM 2188/12. Pismem z dnia 12 lutego 2013 rokuM. M. (1)wezwałM. M. (2)do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie KM 2188/12, podnosząc, że nie odpowiada on za zobowiązania wynikające z tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12.
W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy powołał się naart. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.i uznał, że nie zaistniała żadna z przewidzianych w tym przepisie podstaw pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwkoM. M. (1)w zakresie punktu I wyroku postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12.
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska powoda, że nie mogą być od niego egzekwowane zobowiązania objęte wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12, bowiem nie jest on dłużnikiemM. M. (2)z tytułu wypłaty zysku(...) Spółki jawnejwD., a do przejścia na niego zobowiązania(...) Spółki jawnejwD.względemM. M. (2)nie doszło wskutek nadania przeciwko niemu, jako wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania(...) Spółki jawnejwD., klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12. Sąd Okręgowy zaznaczył, żeM. M. (2)wystąpiła przeciwko(...) Spółce jawnejwD.z roszczeniem o wypłatę zysku tej Spółki, a wobec bezskuteczności egzekucji przeciwko(...) Spółce jawnejwD.na podstawieart. 7781k.p.c.,art. 22 § 2 k.s.h.iart. 31 k.s.huzyskała tytuł wykonawczy przeciwkoM. M. (1)jako wspólnikowi tej Spółki. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, żeM. M. (2)może egzekwować z majątkuM. M. (1)jako wspólnika(...) Spółki jawnejwD.roszczenia dotyczące wypłaty zysku tej Spółki.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.

Powyższy wyrok w całości zaskarżył apelacją powód zarzucając:
I. rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1.art. 132 § 1 k.p.c.poprzez zaniechanie dokonania zwrotu odpowiedzi na pozew pomimo niezałączenia do niej dowodu doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowodu wysłania go przesyłką poleconą, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego uwzględnienia twierdzeń, zarzutów oraz dowodów zgłoszonych przez pozwaną w odpowiedzi na pozew,
2.art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału w celu ustalenia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, tj. przyjęcie, że powód nie wykazał przesłanek zart. 840 k.p.c.będących podstawą dochodzenia w niniejszej sprawie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, podczas gdy pisma procesowe powoda zawierające uzasadnienie faktyczne i prawne w sposób jednoznaczny kwestionowały przejście obowiązku(...) Spółki jawnejwD.na powoda mimo istnienia postanowienia o bezskuteczności egzekucji przeciwko tej Spółce, co stanowiło wykazanie przesłanki zart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.; powyższe w konsekwencji doprowadziło do braku rozpoznania istoty sprawy,
3.art. 328 § 2 k.p.c.poprzez ocenę dowodów w sposób wybiórczy, polegającą na zupełnym pominięciu dla oceny zasadności powództwa twierdzeń powoda zawartych w pozwie, a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że bezskuteczność egzekucji kierowanej do majątku(...) Spółki jawnejwD.jest wystarczającą przesłanką do prowadzenia egzekucji z majątku powoda,
II. sprzeczność poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych ze zgromadzonymw sprawie materiałem dowodowym, poprzez błędne uznanie, że:
1. treśćart. 22 § 2 k.s.h.iart. 31 k.s.h.czyni powództwo w niniejszej sprawie bezzasadnym, podczas gdy w przepisach tych mowa jest o odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki wynikające z jej stosunków zewnętrznych, a powód domagał się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego dotyczącego stosunków zachodzących między wspólnikami;
2 powód ponosi odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za wypłatę wspólnikowi udziału w zyskach, po tym jak egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, podczas gdy wypłata udziału w zyskach nie jest zobowiązaniem pomiędzy spółką a jej kontrahentami, o jakim mowa wart. 7781k.p.c.
Domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia w całości powództwa oraz zasądzenia od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.

Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w zakresie okoliczności, które były istotne w rozumieniuart. 227 k.p.c.dla rozstrzygnięcia sprawy, są prawidłowe. Sąd Apelacyjny uznaje je za własne, w pełni podzielając ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która odpowiada kryteriom zart. 233 § 1 k.p.c.
Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.skarżący wiąże z błędnym uznaniem przez Sąd I instancji, że nie zaistniała przewidziana wart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.podstawa pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwkoM. M. (1)w zakresie punktu I wyroku postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12. Tym samym zarzut ten dotyczy nie dokonanych ustaleń, ale ich oceny prawnej.
Odnosząc się do zarzutu obrazyart. 328 § 2 k.p.c.trzeba przypomnieć, że zarzut ten może być skutecznie postawiony w apelacji tylko wtedy, gdy braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona bądź ujawniona w sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2012 roku, II UK 162/11, LEX nr 1171001; z dnia 14 lutego 2012 roku, II PK 139/11, LEX nr 1167468). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie ma zaś miejsca, ponieważ Sąd I instancji poczynił ustalenia faktyczne, wskazał dowody, na których się oparł, a także przedstawił argumentację prawną. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala na poddanie go kontroli instancyjnej.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszeniaart. 132 § 1 k.p.c.poprzez zaniechanie dokonania zwrotu odpowiedzi na pozew pomimo niezałączenia do niej dowodu doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowodu wysłania go przesyłką poleconą, skoro zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 20 września 2013 roku zwrócono odpowiedź na pozew (k. 108).
Przechodząc do oceny prawnej należy wskazać, że podjęta przez powoda, zgodnie ze wskazaniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku zawartym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie I ACz 61/13 oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12 nadające klauzulę wykonalności w zakresie punktu I wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12 przeciwkoM. M. (1), jako wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania(...) Spółki jawnejwD., obrona merytoryczna przez wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego była skuteczna.
Wedługart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście, zgodnie zaś zart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powód zasadnie domagał się pozbawienia wykonalności w oparciu oart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.na tej podstawie, że nie zaistniało zdarzenie, na którym oparto wydanie klauzuli wykonalności.
Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 roku w sprawie V GCo 53/12 nadał klauzulę wykonalności w zakresie punktu I wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12, w którym zasądzono od(...) Spółki jawnejwD.na rzeczM. M. (2)tytułem wypłaty zysku tej Spółki kwotę 130.293,29 złotych - przeciwkoM. M. (1), jako wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania(...) Spółki jawnejwD..
Tymczasem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 października 2008 roku w sprawie V CSK 172/08 (LEX nr 483361) wyraził pogląd, akceptowany także przez przedstawicieli nauki prawa handlowego (por. Andrzej Kidyba, Komentarz do Kodeksu spółek handlowych, System Informacji Prawnej LEX) i podzielany również przez Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, że przez „zobowiązania spółki”, które stosownie doart. 82 § 1 k.s.h.spłaca się z majątku spółki jawnej w przypadku jej likwidacji i za które zgodnie zart. 22 § 2 k.s.h.każdy wspólnik odpowiada bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniemart. 31 k.s.h., przewidującego tzw. subsydiarną odpowiedzialność wspólnika, należy rozumieć zobowiązania spółki wynikające z jej stosunków „zewnętrznych", tj. wobec jej wierzycieli niebędących wspólnikami jak i wierzycieli będących wspólnikami, gdy zobowiązania nie wynikają ze stosunku spółki. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że z istoty spółki jawnej wynika, iż roszczenia wynikające ze stosunku spółki - a typowym takim roszczeniem jest roszczenie o wypłatę udziału w zysku (art. 51 § 2 k.s.h.iart. 52 § 1 k.s.h.) - wspólnicy mogą kierować tylko wobec spółki, a zasady tej nie zmieniaart. 22 § 2 k.s.h.Ustanowiona wart. 22 § 2 k.s.h.odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki dotyczy zobowiązań, które może zaciągać spółka w ramach przyznanej jej zdolności (art. 8 k.s.h.w zw. zart. 4 § 1 k.s.h.), a zdolność ta obejmuje stosunki „zewnętrzne", tj. zachodzące pomiędzy spółką a jej kontrahentami. Wspólnik odpowiada zatem solidarnie wraz ze spółką za zobowiązania spółki wynikające z tych „zewnętrznych” stosunków.(...) spółce jawnejzdolność do zaciągania zobowiązań nie obejmuje stosunków „wewnątrzspółkowych" i przewidziana wart. 22 § 2 k.s.h.odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki wynikające z tych stosunków nie rozciąga się na te zobowiązania, nie rozciąga się więc na zobowiązanie spółki do wypłaty wspólnikowi udziału w zysku.
W świetle powyższego trzeba uznać, że powód nie odpowiada za zobowiązania(...) Spółki jawnejwD.względemM. M. (2)z tytułu wypłaty zysku tej Spółki objęte wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie I ACa 221/12.
Korekta rozstrzygnięcia Sądu I instancji przez oddalenie powództwa skutkowała zmianą orzeczenia tego Sądu o kosztach procesu i kosztach sądowych.
Ostatecznie pozwana przegrała proces w pierwszej instancji i dlatego stosownie do art.art. 98 § 1 i 3 k.p.c.winna zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty postępowania przed Sądem I instancji, na które składa się uiszczona przez niego opłata sądowa od pozwu w kwocie 1.500 złotych i wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3.600 złotych, ustalone w oparciu o§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(j.t. Dz. U. z 2013 roku, poz. 461) wraz z opłatą od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.
Jednocześnie na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(j.t. Dz. U. z 2010 roku, Nr 90, poz. 594 ze zm.) w zw. zart. 98 § 1 k.p.c.pozwana winna zwrócić na rzecz Skarbu Państwa brakującą część opłaty sądowej od pozwu w kwocie 5.015 złotych, od uiszczenia której powód był zwolniony.
Dlatego na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzeczono reformatoryjnie jak w punkcie I sentencji.
O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono mając na uwadze wynik postępowania odwoławczego oraz treśćart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.,art. 108 § 1 k.p.c.iart. 109 k.p.c.Apelacja powoda została uwzględniona w całości i dlatego pozwana winna zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty postępowania odwoławczego, na które składa się opłata sądowa od apelacji w kwocie 1.500 złotych i wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2.700 złotych, określone w stawce minimalnej wskazanej w§ 6 pkt 6w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(j.t. Dz. U. z 2013 roku, poz. 461).
Stosownie doart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(j.t. Dz. U. z 2010 roku, Nr 90, poz. 594 ze zm.) w zw. zart. 98 § 1 k.p.c.pozwana winna zwrócić na rzecz Skarbu Państwa brakującą część opłaty sądowej od apelacji w kwocie 5.015 złotych, od uiszczenia której powód był zwolniony.