Sąd Okręgowy w Siedlcach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 82/12
Data wyroku: 2014-04-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hryciuk
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art.991 § 1 kc, art.5 kc

Sygn. akt I C 82/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 kwietnia 2014r.

Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący- SSO Jolanta Hryciuk
Protokolant –sekr.sąd. Anna Nasiłowska - Głódź
po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014r. w Siedlcach
na rozprawie
sprawy z powództwaA. S.
przeciwkoK. E.iA. A.
o zachowek

1
zasądza odK. E.iA. A.solidarnie na rzeczA. S.kwotę 68 658,45 zł (sześćdziesiąt osiem tysięcy sześćset pięćdziesiąt osiem złotych czterdzieści pięć groszy) tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 lutego 2012r. do dnia zapłaty;

2
w pozostałej części w zakresie żądania kwoty 53 841,55 zł (pięćdziesiąt trzy tysiące osiemset czterdzieści jeden złotych pięćdziesiąt pięć groszy) postępowanie umarza,

3
zasądza odK. E.iA. A.solidarnie na rzeczA. S.kwotę 11 120,88 zł (jedenaście tysięcy sto dwadzieścia złotych osiemdziesiąt osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

4
nakazuje pobrać odK. E.iA. A.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2933 zł (dwa tysiące dziewięćset trzydzieści trzy) tytułem kosztów nieuiszczonej opłaty sądowej oraz kwotę 1058,01 zł (jeden tysiąc pięćdziesiąt osiem złotych jeden grosz) tytułem nieuiszczonych kosztów opinii biegłego.

Sygn. akt I C 82/12

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 28 listopada 2011r. wniesionym do Sądu Okręgowego w Warszawie IV Wydział Cywilny przeciwkoK. E., powódA. S.wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 122 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu.
W uzasadnieniu powód wskazał, iż spadkodawczyniW. S.zmarła 24 września 2010r. Pozostawiła testament, w który jedynym spadkobiercą uczyniła córkęK. E.. Powód jest synem spadkodawczyni. W przypadku dziedziczenia ustawowego jego udział wyniósłby 1/3 spadku. W skład spadku wchodzi nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...)o powierzchni 735 m.kw. położona wW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie prowadziksięgę wieczystą (...)o wartości 820 000 złotych oraz nieruchomość oznaczona jakodziałka (...)o powierzchni 735 m.kw. położona wW.przyul.(...)dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 650 000 złotych.
Zdaniem powoda jego udział zdziałki nr (...)wynosi 1/12 części i ma wartość 68 333,33 zł, zdziałki (...)części i ma wartość 54 166,66 zł. Wartość spadku wynosi 367 500 zł, zaś zachowek 122 500 złotych.
W piśmie z 23 kwietnia 2012r. powód podniósł, iż :
- wartość nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)wynosiła na dzień otwarcia spadku 1 750 000 zł, na którą składa się wartość gruntu 650 000 zł, wartość domu 300 000 zł, wartość warsztatu stanowiącego nakład wnioskodawcy 800 000 zł,
- wartość nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)– 650 000 zł.
Powód wniósł o uwzględnienie, iż poniósł nakłady w postaci nadbudowania i modernizacji warsztatu nadziałce (...)w kwocie 800 000 zł, przeprowadził remont domu nadziałce nr (...)za kwotę 59 464,35 zł oraz w latach 1987-2011 ponosił wyłącznie koszty utrzymania nieruchomości w kwocie 86 870,1123 zł sprzed denominacji, 181 724,01 zł po denominacji złotego.
W odpowiedzi na pozew pozwanaK. E.wniosła o oddalenie powództwa. Podniosła, iżW. S.przez około siedem lat aż do chwili śmierci przebywała u pozwanej, na jej utrzymaniu. Na dwa-trzy lata przed śmierciąW. S.przestała mówić i chodzić i wymagała całodobowej opieki. Pozwana podniosła, iż powód nie partycypował w kosztach utrzymania matki, odwiedzał ją dwa razy w roku. Potrafił urządzić awanturę i domagać się zrzeczenia nieruchomości wW.naul. (...). Dopuścił się wymiany zamków na tej nieruchomości nie wpuszczając pozwanej iW. S.. Ponadto, powód czerpał i czerpie korzyści finansowe z nieruchomości położonej naul. (...)wW.. Przez długi okres powód wynajmował dom należący doW. S..B. S.na tej nieruchomości prowadzi działalność gospodarczą i też osiąga korzyści. PozwanaK. E.podniosła, iżA. S.osiągnął dochód w kwocie 315 000 zł z tytułu wynajmu domu od 2004r do 2012r. w całości, w 2003r. jednej kondygnacji, zaś ona poniosła koszty opieki nadW. S.w latach 2004 – 2010 w kwocie 202 500 zł (k.66). PozwanaK. E.podniosła także, iż powód nie partycypował w kosztach pochówkuW. S..
W dniu 3 września 2013r. pełnomocnik powoda wniósł o wezwanie do udziału w sprawie pozwanejA. A.jako nabywcy spadku poW. S.tj. udziału w ¼ części w nieruchomościach oznaczonych nr(...)położonych wW.przyul. (...). Pełnomocnik powoda podniósł, iżK. E.na mocy umowy darowizny z 17 czerwca 2011r. darowała swojej córceA. A.spadek poW. S.tj. udział ¼ części w wymienionej nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 24 września 2013r. Sąd Okręgowy w Siedlcach wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanejA. A..
Na rozprawie pełnomocnik powoda popierał powództwo. Ostatecznie wniósł o zasądzenie kwoty 68 658,45 zł (pismo k. 466).
PozwaneK. E.iA. A.wniosły o oddalenie powództwa.

Sąd ustalił, co następuje:

Postanowieniem z dnia 29 marca 2011r. Sąd Rejonowy w Węgrowie I Wydział Cywilny stwierdził, iż spadek poW. S.zmarłej 24 września 2010r. wW.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 23 września 1999r. rep.(...)sporządzonego wW.przez NotariuszaW. C., nabyła w całości córka spadkodawczyniK. E.(kopia postanowienia k.9). Spadkobiercami ustawowymi poW. S.byli: synA. S., córkaK. E.i wnukS. S. (1), syn zmarłegoJ. S. (1).

W skład spadku poW. S.wchodzi udział w ¼ części w nieruchomości położonej wW.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,735 ha dla której Sąd Rejonowy dla WarszawyM.wW.prowadziksięgę wieczystą nr (...)(odpis z księgi wieczystej k. 52-54) oraz udział w ¼ części w nieruchomości położonej wW.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,735 ha dla której Sąd Rejonowy dla WarszawyM.wW.prowadziksięgę wieczystą nr (...)(odpis zksięgi wieczystej (...)k. 49-51).
PozwanaK. E.miała udział w tej nieruchomości z tytułu dziedziczenia po swoim ojcuS. S. (2). PowódA. S.posiada udział w tej nieruchomości wynoszący 2/4 z tytułu dziedziczenia po ojcuS. S. (2)w ¼ części oraz w ¼ części na podstawie umowy darowizny z dnia 19 listopada 1990r. od brataJ. S. (1)(akt notarialny k. 170- 171).
Nieruchomość oznaczona, jakodziałka nr (...)jest niezabudowana. Nieruchomość oznaczona, jakodziałka nr (...)jest zabudowana domem mieszkalnym, budowanym przez rodziców stronS.iW. S.. Na tej nieruchomości usytuowany jest również częściowo warsztat samochodowy, który pobudowałA. S.. Najpierw prowadził warsztat w garażu udostępnionym mu przez rodziców, a następnie dokupił działkę sąsiadującą i stopniowo począwszy od 1984r. warsztat rozbudowywał. 18 stycznia 1984r.A. S.zawarł z rodzicami umowę użyczenia lokalu o powierzchni 50 m.kw. na potrzeby warsztatu mechaniki pojazdowej (kopia umowy k.304). W budynku tym znajduje się też część mieszkalna (zeznania świadkaM. S. (1)k. 210-211,M. B.k.219v – 222v, zeznania stron – nagranie z rozprawy z 25.03.2014r.).A. S.ponosił w całości koszty utrzymania nieruchomości i ponosił koszty bieżących remontów. Wykonał również remont domu polegający na wymianie dachu, kominów i okien (zeznania świadkaW. C.k. 207- 208v,T. L.k. 209-209v,M. S. (1)k. 210-211, rachunki za remont - załączniki).A. S.przeprowadzał też remont wewnątrz domu, na piętrze i na parterze, na potrzeby wynajmu tych pomieszczeń lokatorom. Przeprowadzał goK. P.(zeznania świadka k. 209v-210). Remont odbył się w latach 2005-2006. Dom był wynajmowany przezA. S.do śmierciW. S.w 2010r. (zeznania świadkaB. S.k. 211v-213, zeznania świadkaW. E.,M. S. (2)- nagranie z rozprawy z 28.01.2014r., zeznania stron – nagranie z rozprawy z 25.03.2014r., rachunki za remont –załaczniki). W 2000r.A. A.chciała dokonać remontu instalacji kanalizacyjnej, wodnej, centralnego ogrzewania. Miał ją wykonywaćJ. A.. Do remontu nie doszło wobec sprzeciwuA. S.(zeznania świadkaJ. A.– nagranie z rozprawy z 28.01.2014r.)
Wartośćdziałki nr (...)wynosi 495 390 zł , zaś wartośćdziałki nr (...): grunt 495 390 zł, budynek mieszkalny 200 539 zł, budynek warsztatu wraz z częścią mieszkalną- 132 593 zł i 236 375 zł, łącznie 1 064 897 zł przy uwzględnieniu powierzchni warsztatu wskazanej przez powoda, zaś według wskazań powierzchni garażu przez pozwane 1 007 658 zł (opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości k. 251-283, uzupełniająca k. 348-361)
W 1997r.A. S.wraz z siostrąK. E.prowadzili rozmowy o sprzedaży przezK. E.udziału w nieruchomości wW.przyul. (...)A. S.(pokwitowanie odbioru zaliczki k. 172).
W. S.mieszkała w domu wW.naul. (...). Na tej nieruchomościA. S.prowadził działalność gospodarczą – warsztat samochodowy.W. S.w 1987r., już po śmierci swojego mężaS. S. (2)doznała złamania biodra. Poruszała się przy pomocy kul i balkonika. Wymagała pomocy w robieniu zakupów. Pozostałe potrzeby była w stanie zaspokoić samodzielnie. Opiekowali się niąA. S.wraz ze swoją żonąB. S.. W 1997r.A. S.zamieszkał w części mieszkalnej budynku warsztatowego na przedmiotowej nieruchomości. Miał zW. S.codzienny kontakt. Robił jej zakupy, płacił rachunki, razem spędzali święta.W. S.odwiedzali również pozwanaK. E.z mężemW. E.i ich córkaA. A.(zeznania świadkaW. C.k. 207- 208v,J. I.k. 208v-209,T. L.k. 209-209v,M. S. (1)k. 210-211,B. S.k.211v-213,E. K.k. 231-231v,W. G.k. 231v-232,W. E.– nagranie z rozprawy z 28.01.2014r., rachunki za gaz, wodę, energię elektryczną, podatek od nieruchomości - załączniki).
W 2004r.K. E.zabrałaW. S.do swojego miejsca zamieszkania do miejscowościB.. Strony wspólnie podjęły taką decyzję.W. S.pobierała emeryturę w wysokości 760 zł miesięcznie. Wymagała opieki. Jeszcze mieszkając wW.poruszała się przy pomocy kul albo balkonika. Na dwa lata przed śmiercią była osobą leżącą, nie kontrolowała potrzeb fizjologicznych. Opiekę nad nią sprawowałaK. E..A. S.nie ponosił wówczas kosztów utrzymaniaW. S..K. E.nie zwracała się do brata o środki na utrzymanieW. S.(zeznania stron – nagranie z rozprawy z 25 marca 2014r.).
15 października 2007r.K. E.wystąpiła o ubezwłasnowolnienieW. S.. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009r. Sądu Okręgowego w Siedlcach w sprawie I Ns 9/09W. S.została ubezwłasnowolniona całkowicie z powodu zaburzeń psychicznych.A. S.nie brał udziału w tym postępowaniu i nie był o nim poinformowany ( akta I Ns 9/09).
Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009r. Sąd Rejonowy w Węgrowie w sprawie III RNs 41/09 ustanowił dla ubezwłasnowolnione całkowicieW. S.opiekuna w osobie córkiK. E.(kopia postanowienia k. 68).
KiedyW. M.wB.A. S.odwiedzał ją jeden raz w miesiącu, a bywało, że rzadziej. Nie ponosił kosztów utrzymania matki. Doszło do konfliktu pomiędzyK. E.wA. S.w sprawach majątkowych.K. E.była niechętna przyjazdom brata.K. E.nie poinformowała brata o śmierci matki (zeznania świadkaJ. I.k. 208v-209,B. S.k. 211v-213).
K. E.poniosła koszty pogrzebuW. S.. Po śmierciW. S.K. E.otrzymała zasiłek pogrzebowy z ZUS w kwocie 6000 zł oraz kwotę 9000 zł z(...) S.A.z tytułu ubezpieczenia.
W. S.została pochowana w tym samym grobie, w którym został pochowany brat stron i synW. J.S.zmarły 2 stycznia 1997r. Koszty nagrobka w kwocie 4000 zł zostały pokryte przezA. S.(pokwitowanie z zakładu kamieniarskiego k. 183).
Orzeczeniem z dnia 30 czerwca 1997r. Komisja(...)wW.zaliczyłaA. S.do II grupy inwalidów, inwalidztwo uznała za trwałe (k. 182).
Przed Sądem Rejonowym w m.st. Warszawy w sprawie sygn. akt II Ns 1813/11 toczy się postępowanie z udziałemA. S.iA. A.o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wW.przyul. (...).

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 991 § 1 i 2 kczstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Spadkobierczynią testamentową poW. S.jest w rozpoznawanej sprawie pozwanaK. E., która spadek poW. S.nabyła w całości. W przypadku dziedziczenia ustawowego do spadku powołani byliby córkaK. E., synA. S.i syn zmarłego brata stronJ. S. (2)S.po 1/3 części. Z zebranych w sprawie dowodów nie wynika, abyA. S.otrzymał należny mu zachowek w postaci darowizny czy zapisu. Do spadku poW. S.wchodzi udział w opisanej wcześniej nieruchomości położonej wW.naulicy (...). Do spadku nie należą, według zgodnych twierdzeń stron w tym zakresie, żadne długi spadkowe.K. E.podniosła, iż tylko ona poniosła koszty pogrzebuW. S.. W zestawieniu z faktem, iż pozwana przyznała, iż otrzymała zasiłek pogrzebowy z ZUS w kwocie 6000 zł oraz kwotę 9000 zł z(...) S.A.z tytułu ubezpieczenia, stwierdzić należy, iż zwyczajowo przyjęte koszty pogrzebu zostały pokryte z tych świadczeń, a zatem w skład spadku nie wchodzi dług z tytułu kosztów pogrzebu. Poza sporem jest, iżW. S.została pochowana w grobie, w którym jest pochowany brat stronJ. S. (1), zaś z przedstawionego przez powoda pokwitowania (k.183) wynika, iż on poniósł koszty budowy nagrobka.
RoszczenieA. S.o zachowek jest co do zasady usprawiedliwione. Zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowego i pozbawić tego udziału można tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych na podstawieart. 5 kc(tak SN w wyroku z dnia 25.01.2001r., IV CKN 250/00, LEX 490432). Jak wskazuje Sąd Najwyższy oceniając roszczenie osoby uprawnionej do zachowku pod kątem ewentualnego nadużycia prawa należy uwzględniać specjalny charakter prawny instytucji zachowku, mianowicie przyznanie prawa do zachowku służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych . Nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić majątkiem z pominięciem swoich najbliższych (tak SN w wyroku z dnia 07.04.2004r., IV CK 215/03, LEX 152889). Sąd podziela wyrażony pogląd.
Realizacja uprawnień do zachowku stanowi wykonanie prawa podmiotowego. Domniemywa się przy tym, iż korzystający ze swego prawa czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego. Ciężar dowodu okoliczności uzasadniających zarzut sprzeczności roszczenia z zasadami współżycia społecznego spoczywa na tym, kto ten zarzut podnosi.
PozwaneK. E.iA. A.wnosiły o oddalenie powództwa powołując się na fakt, iż od 2004r., toK. E.sprawowała opiekę nadW. S.oraz na okoliczność dotyczącą czerpania przezA. S.korzyści z nieruchomości wW.naul. (...), w tym z udziałuW. S..
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż spadkodawczyniW. S.od wielu lat chorowała, a na kilka lat przed śmiercią wymagała stałej opieki przy podstawowych sprawach życia codziennego. Jest to w zasadzie okoliczności niesporna pomiędzy stronami. Znajduje też potwierdzenie w zeznaniach przesłuchanych w sprawie świadków . Tę codzienną pomocW. S.świadczyła córkaK. E., u której spadkodawczyni mieszkała i z którą prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.W. S.miała jednak własne dochody z tytułu emerytury w kwocie 760 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie ponad 100 zł. Z doświadczenia życiowego stwierdzić należy, iż taka kwota dla starszej osoby, mieszkającej na wsi, w końcowym okresie życia leżącej, wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Pozwane nie wykazały, aby środki te nie wystarczały na zakup leków, wizyty lekarskie, pieluchy czy wyżywienie. Sąd nie uwzględnił wnioskuK. E., aby uwzględnić, iż poniosła ona koszty opieki nadW. S.w latach 2004 – 2010 w kwocie 202 500 zł (k.66). Jak zeznałaA. A.wyliczenie oparte jest na najniższej stawce za opiekę nad osobą starszą świadczoną przez firmy zajmujące się takimi usługami. W rzeczywistości takie koszty nie zostały poniesione, gdyżW. S.opiekowała się córka. Jest to niewątpliwie moralny obowiązek dzieci, aby świadczyć taką pomoc starszym, schorowanym rodzicom. Taki obowiązek ciążył również na powodzie i obiektywnie fakt, iż powód nie pomagał siostrze w opiece nad matką, a jego zainteresowanie matką ograniczyło się do odwiedzin, należy ocenić negatywnie. Wynikało to jednak z wzajemnych relacjiA. S.iK. E.i konfliktu w sprawach majątkowych, jaki z czasem pomiędzy nimi się nasilił. Konsekwencją tego był m.in. brak wiedzy powoda o toczącym się postępowaniu w sprawie o ubezwłasnowolnienieW. S.oraz brak możliwości korzystania przezK. E.z nieruchomości naul (...)wW., brak wzajemnych odwiedzin czy porozumienia w sprawie pogrzebuW. S.. Podkreślić jednak należy, iż do czasu, kiedyW. S.mieszkała wW., również w pewnym zakresie wymagała pomocy i świadczył ją powód poprzez robienie zakupów czy ponoszenie kosztów utrzymani nieruchomości. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadkaW. C.(k.207-208v),J. I.(k.208v-209),T. L.(k.209-209v),B. S.(k.k.211v-213),E. K.(k.231- 321v), które Sąd obdarzył wiarą.A. A.zeznała, iż babcia uiszczała część opłat, a resztę płacił powód. Wskazywała, iż emerytura babci nie wystarczała na jej utrzymanie, nie podając jednak, na jakie wydatki brakowało. Z zeznańK. E.również nie wynika, w jakiej kwocie ponosiła ona wydatki na utrzymanieW. S.ponad uzyskiwaną przez nią emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym.
Mając te okoliczności na uwadze Sąd ocenił, iż roszczenieA. S.o zachowek nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz, że nie ma podstaw do obniżenia należnego mu zachowku.
Sąd uznał za nieudowodnione zarzuty podnoszone przez pozwane, iżA. S.stosował przemoc fizyczną wobecW. S.. Powód powyższemu stanowczo zaprzeczył, a ponadto zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w żadnym innym obiektywnym dowodzie. W szczególności nie były w tym zakresie prowadzone postępowanie karne, nie było interwencji Policji. Okoliczności takie wynikają z zeznań świadkaM. B.(k.219v-222), która twierdziła, iżW. S.uciekała z domu oraz skarżyła się, że syn wszczął awanturę, groził jej pozbawieniem życia. Takie okoliczności przytaczała również świadekD. Ś.na podstawie informacji, które rzekomo uzyskała odW. S.. Jednocześnie zeznała, iż nie była bezpośrednim świadkiem stosowania przemocy. O ile nie można wykluczyć, ze dochodziło do konfliktów czy nieporozumień pomiędzyW. S.a powodem i jego żoną, to brak jest podstaw do uznania, wbrew ocenom świadków, iż zachowanie powoda przybierało formę znęcania nad matką. W tej części Sąd uznał zeznania za niewiarygodne, złożone na potrzeby niniejszego procesu na korzyść pozwanych. Zeznania świadków przesłuchanych na wniosek powoda tym twierdzeniem przeczą.
Przy obliczaniu wysokości zachowku należy uwzględnić czystą wartość spadku, która wynika z różnicy pomiędzy wartością aktywów wchodzących w skład spadku a wysokością długów spadkowych. Wartość spadku należy ustalić według stanu z chwili otwarcia spadku, która jest chwila śmierci spadkodawcy. Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o zachowku (tak SN w uchwale z 26 marca 1985r., III CZP 75/84, OSNC 1985/10/147).
Wartośćdziałki nr (...)została określona na kwotę 495 390 zł, zaś wartośćdziałki nr (...)na kwotę 828 522 zł (opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomościS. S. (3)k. 251- 272), z czego wartość gruntu 495 390 zł, wartość budynku 200 539 zł , wartość budynku warsztatu z częścią mieszkalną - 132 593 zł i 236 375 zł, łącznie 1 064 897 zł przy uwzględnieniu powierzchni warsztatu wskazanej przez powoda, zaś według wskazań powierzchni przez pozwane 1 007 658 zł (opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości k. 251-283, uzupełniająca k. 348-361). Opinię biegłego Sąd uznał za rzetelną, szczegółową, jasną i fachową. Opinia nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Pomiędzy stronami był spór co do tego, jak powierzchnię miał garaż przekazany powodowi przez rodziców na potrzeby działalności gospodarczej, według powoda było to 35,4 m.kw., zaś według pozwanych 59,9 m.kw. (pismo powoda k. 379-380, pismo pozwanej k. 302-303). Z umowy użyczenia zawartej przez powoda z rodzicami wynika, iż strony tej umowy powierzchnie garażu określiły na 50 m.kw. (kopia umowy k.304). Sąd do wyliczenia zachowku przyjął powierzchnię wskazaną przez powoda. Jest to korzystniejsze dla pozwanych, gdyż wówczas wartość do wyliczenia zachowku jest niższa. Ustaleniem tym nie jest związany Sąd w sprawie o zniesienie współwłasności. Sąd ten będzie czynił ustalenia we własnym zakresie na podstawie oferowanych przez strony dowodów.
Mając na uwadze treść opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości Sąd ustalił wartość gruntudziałki nr (...)na kwotę 495 390 zł, wartość gruntudziałki nr (...)na kwotę 495 390 zł, wartość budynku mieszkalnego nadziałce nr (...)na kwotę 200 539 zł, wartość części warsztatu (poprzednio garażu) o powierzchni 35,4 m.kw. – 44 533,20 zł ( przy uwzględnieniu, iż według opinii biegłego wartość odtworzeniowa 1 m.kw. budynku wynosi 1258 zł). W konsekwencji tzw. czysta wartość spadku wynosi 308 963,05 zł (tj. udziałW. S.w ¼ części w opisanej nieruchomości o łącznej wartości 1 235 852,20 zł).
Udział powodaA. S.w spadku poW. S.przy dziedziczeniu ustawowym wynosiłby 1/3, a jego wartość wynosiłaby 1/3 z 308 963,05 zł tj. 102 987,68 zł.
A. S.orzeczeniem z dnia 30 czerwca 1997r. Komisji(...)wW.został zaliczony do II grupy inwalidów, a inwalidztwo zostało uznane za trwałe (k. 182). Zgodnie zart. 991§1 kc, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy należny zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Stąd wartość należnegoA. S.zachowku wynosi 2/3 z 102 987,68 zł tj. 68 658,45 zł.
Aktem notarialnym, umową darowizny z dnia 17 czerwca 2011r.K. E.darowała córceA. A.swój udział w ½ części w nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...), w tym ¼ nabytą na podstawie nabycia spadku poW. S.(akt notarialny k. 413-421).  Zgodnie zaś zart. 1053kcnabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. PozwanaA. A.wstąpiła w prawa i obowiązki spadkobiercy poW. K.E.. Zgodnie zart. 1055 § 1 kcnabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w tym samym zakresie, co zbywca. Ich odpowiedzialność względem wierzycieli jest solidarna. Powyższe uzasadnia zasądzenie wyliczonej kwoty zachowku 68 658,45 zł na rzeczA. S.solidarnie odK. E.iA. A.od dnia wezwania do zapłatyK. E..
W ocenie Sądu podnoszona przez pozwane okoliczność, iżA. S.korzystał z całej nieruchomości wW.naul. (...)oraz, że czerpał dochody z tytułu najmu lokali mieszkalnych w domu należącym doW. S., która to okoliczność znajduje potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zachowek, a w szczególności nie ma wpływu na wysokość zachowku. Między stronami toczy się postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości. Zgodnie zart. 618 § 1kpcw postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Do wzajemnych roszczeń współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy zalicza się przede wszystkim roszczenia związane z korzystaniem z rzeczy wspólnej, pobieraniem z niej pożytków i przychodów oraz dokonanych nakładów. Dlatego też wszelkie roszczenia pozwanych związane z pobieraniem przezA. S.pożytków z tytułu najmu lokali w domu mieszkalnym oraz roszczeniaA. S.o ewentualny zwrot czy rozliczenie nakładów na nieruchomość będą podlegać rozliczeniu w postępowaniu o zniesienie współwłasności.
Z powyższych względów Sąd uznał za zasadne zasądzenie na rzecz powodaA. S.od pozwanychK. E.iA. A.solidarnie kwoty 68 658,45 zł tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od doręczenia pozwu pozwanejK. E.tj. 27 lutego 2012r. (poświadczenie odbioru k. 39 dlaK. E.)
Sąd zasądził odsetki ustawowe od należnego zachowku od daty doręczenia pozwuK. E.. Roszczenie o zachowek jest roszczeniem bezterminowym, które po myśliart. 455 kcstaje się wymagalne po wezwaniu dłużnika do wykonania. W ocenie Sądu odsetki od zasądzonej w wyroku kwoty zachowku można zasądzić od daty wcześniejszej jak data wyrokowania. Roszczenie o zachowek staje się wymagalne z datą wezwania dłużnika do jego zapłaty. Ostatecznie zasądzona przez sąd wysokość zachowku nie ma znaczenia dla wymagalności samego roszczenia. Za takim stanowiskiem przemawia deklaratoryjny charakter orzeczenia o należnym zachowku, który sprawia, że zobowiązanie o charakterze bezterminowym przekształca się w zobowiązanie terminowe w wyniku wezwania wierzyciela do spełnienia świadczenia skierowanego do dłużnika. Wyrok sądowy potwierdza tylko zasadność tego wezwania wskutek istniejącego wcześniej zobowiązania do świadczenia zachowku (por. wyrok SN z dnia 17 września 2010 roku, II CSK 178/10, Lex 942800). Sąd w pełni ten pogląd podziela. Ponadto należy zauważyć, że zobowiązany do zapłaty zachowku, decydując się na prowadzenie sporu w sprawie o jego zapłatę, musi liczyć się z ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami nieudanej obrony swoich praw, także z tym, że w przypadku uwzględnienia powództwa zostanie zobowiązany do uiszczenia odsetek od zasądzonej w wyroku kwoty.
W zakresie kwoty 53 841,55 zł Sąd na podstawieart. 355 kpcw związku zart. 203 kpcumorzył postępowanie wobec cofnięcia powództwa w tym zakresie przezA. S., po wycenie dokonanej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpc. Sąd zasądził od przegrywającychK. E.iA. A.solidarnie na rzecz powodaA. S.kwotę 11 120,88 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na kwotę tę składają się koszty opłaty sądowej – 500 zł, zaliczka na poczet kosztów opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości w kwocie 7 503,88 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3617 zł ustalone na podstawie§6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu( tekst jednolity Dz. U. z 2013r., nr 461).
O kosztach sądowych na rzecz Skarbu Państwa Sąd orzekł na podstawieart. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U.2010.90.594 j.t. ze zm.).
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku.