Sąd Okręgowy w Ostrołęce
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 10/14
Data wyroku: 2015-01-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Załęska-Bartkowiak
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt:III U 10/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Załęska-Bartkowiak

Protokolant:

sekretarz sądowy Emilia Kowalczyk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu20 stycznia 2015 r. wO.
sprawy z odwołaniaA. O.
przy udzialeubezpieczonejE. O.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wP.
oustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego
na skutek odwołaniaA. O.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wP.
z dnia07.11.2013r.nr(...)

orzeka:

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala, iżE. O.jako pracownik u płatnika składekA. O.podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia 28.01.2013r. do dnia 30.06.2014r.;

2
w pozostałym zakresie oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 7 listopada 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.stwierdził, żeE. O.nie podlega od dnia 28 stycznia 2013r. ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnikaA. O..
A. O.złożył odwołanie od powyższej decyzji W uzasadnieniu wskazał, że zawarł zE. O.umowę o pracę, na podstawie której świadczyła pracę od dnia 28.01.2013r.
Na ostatniej rozprawie z dnia 20.01.2015r. odwołujący wniósł o uznanie, żeE. O.podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od dnia 28.01.2013r. do dnia 30.06.2014r. oraz od dnia 01.07.2014r. do dnia 30.09.2014r.
UbezpieczonaE. O.zajęła analogiczne stanowisko.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, wskazując, że zawarta umowa o pracę pomiędzyE. O.aA. O.miała charakter czynności pozornych. Jej celem nie było faktyczne zatrudnienie i świadczenie pracy lecz uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i jako taka nie rodzi skutków prawnych zgodnie zart.58 § 1 Kodeksu cywilnego.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

A. O.prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą związaną głównie ze sprzedażą drutu i ogrodzeń. Ponadto zajmuje się sprzedażą zrębków opałowych. Od około 30 lat pozostaje w nieformalnym związku zE. Z.. Z tego związku mają dwoje dzieci:M.iP..
E. P.była narzeczonąM. O..
Na posesji wW.,N.12 mieszkaliA. O.iE. Z.. W dniu 3 stycznia 2013r. ich córkaP.przeszła kolejną operację serca w szpitalu wA.. Po operacji na czas rekonwalescencji przeprowadziła się do domu rodzinnego, gdyż wymagała opieki, a ponadto miała 2-letnie dziecko, którym jej matkaE. Z.także się zajmowała.
W dniu 16 stycznia 2013r. na posesji wybuchł pożar domu. Dom w znacznej części uległ zniszczeniu. Pozostał jedynie salon i ganek.
Wówczas córkaP.powróciła doM., gdzie mieszkała wraz z mężem. Ponieważ jednak nadal wymagała opieki po operacji i pomocy przy dziecku, a mąż pracował – jej matkaE. Z.codziennie wyjeżdżała do niej doM.lub pozostawała tam na 2 dni.
UprzednioE. Z.pomagałaA. O.w prowadzeniu jego działalności. M.in. prezentowała towar oferowany do sprzedaży klientom, którzy przyjeżdżali na ich posesję, zawierała z nimi umowy, wypełniała dokumenty. Ponieważ po pożarzeE. Z.przebywała wM., zatem konieczne stało się zatrudnienie osoby, która byłaby na miejscu, pokazała towar, przyjęła zamówienie.A. O.nie mógł wykonywać tych czynności, gdyż często był w terenie w związku ze swą działalnością dotyczącą pozyskiwania zrębków opałowych, a syn zajmował się odbudową spalonego domu.
Podczas rozmów w rodzinnym gronie ustalono, żeE. P., która w tym czasie poszukiwała pracy, zostanie zatrudniona i będzie wykonywała te czynności. Wobec powyższegoA. O.zawarł z nią umowę o pracę na czas określony od dnia 28.01.2013r. do dnia 30.06.2014r., na podstawie której miała świadczyć pracę jako pracownik biurowy – przedstawiciel handlowy, na cały etat z wynagrodzeniem 2.800zł brutto.E. P.podjęła tę pracę.
W lutym 2013r.E. P.dowiedziała się, że jest w ciąży. Świadczyła pracę do dnia 02.04.2013r., po czym korzystała ze zwolnienia lekarskiego związanego z ciążą. W tym czasie jej obowiązki ponownie przejęłaE. Z., gdyż córka powróciła już do zdrowia.
Dnia 30.05.2013r.E. P.wyszła za mąż zaM. O.i obecnie nosi nazwiskoO.. Do dnia 30.06.2014r.E. O.nie powróciła już do pracy.Dnia (...) urodziło siędziecko, a następnie korzystała z urlopu macierzyńskiego.
Na okres od dnia 01.07.2014r. do dnia 30.09.2014r.A. O.zawarł zE. O.kolejną umowę o pracę na czas określony, lecz na jej podstawieE. O.nie świadczyła już nigdy pracy. Umowa została zawarta, albowiem sprawa była w Sądzie,E. O.nie otrzymywała świadczeń z zasiłku macierzyńskiego i w ten sposób chciała zabezpieczyć swe ewentualne roszczenia związane z zasiłkiem macierzyńskim.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o:

zeznania świadkaE. Z.(k.104v-105v), odpis postanowienia o umorzeniu dochodzenia (k.12), dokumentację lekarską (k.98), świadectwa pracy i umowy zlecenia (k.98), faktury VAT (k.98), zeznania w charakterze stronA. O.(k.116v) iE. O.(k.116v) oraz dokumenty znajdujące aktach rentowych.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z treściąart. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.) tytułem obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowego oraz chorobowego i wypadkowego jest pozostawanie w stosunku pracy. Natomiast w myśl art.13 ust.1 pkt 1 w/w ustawy - takie ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Wedługart.22 § 1 kp- przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
W świetle tej regulacji, istotne w sprawie jest ustalenie, czy pomiędzyE. P.(obecnieO.) aA. O.prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą(...)istniał stosunek pracy i czy praca była rzeczywiście w jego ramach świadczona.
Podnieść należy, że dla wywołania skutków prawnych związanych z istnieniem danego stosunku zobowiązaniowego nie jest wystarczające jedynie zawarcie umowy od strony formalnej, ale decydujące jest rzeczywiste realizowanie i trwanie stosunku pracy w granicach wyznaczonych treściąart. 22 k.p.Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należy osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania.
Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005).
Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05).
W ocenie Sądu Okręgowego stosunek prawny łączącyA. O.iE. O.w okresie od dnia 28.01.2013r. do dnia 30.06.2014r. jest stosunkiem pracy w rozumieniuart. 22 § 1 k.p.Pracownik –E. O.– zobowiązała się do wykonywania określonego rodzaju czynności na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca zobowiązał się do zatrudniania jej za wynagrodzeniem.Istotne są przy tym, że wystąpiły cechy stosunku pracy – w tym podporządkowanie jako jedna z najistotniejszych cech stosunku pracy. Strony rzeczywiście realizowały nawiązany stosunek pracy w granicach wyznaczonych treściąart. 22 k.p.do czasu kiedyE. O.mogła pracę świadczyć.
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, żeE. O.w okresie od dnia 28.01.2013r. do dnia 02.04.2013r. faktycznie świadczyła pracę, wykonując obowiązki pracownicze w ramach zatrudnienia uA. O.prowadzącego działalność gospodarczą. Obowiązki pracownicze odwołująca wykonywała codziennie od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-16.00, miała swoje miejsce pracy i wyznaczony zakres realizowanych czynności.
Z zeznań odwołującegoA. O., wynika że od 30 lat prowadził działalność gospodarczą polegającą na produkcji ogrodzeń z siatki. Przy czym była to produkcja ręczna, która stała się aktualnie nieopłacalna. Jednakże jest on nadal kojarzony jako producent takich ogrodzeń, a w pobliskiej okolicy jest wiele domów letniskowych osób mieszkających na stałe wW.. Wobec powyższego aktualnieA. O.współpracuje z osobą wytwarzającą ogrodzenia na automatach, a on jedynie sprzedaje te ogrodzenia. Dlatego często trafiają do niego potencjalni klienci, chcący ogrodzić działkę. Konieczne jest wtedy, aby ktoś był na miejscu i pokazał towar oraz zawarł umowę. W ocenie Sądu wiarygodne jest, że w tak kryzysowej sytuacji, w jakiej znalazł sięA. O., potrzebował pracownika, który zastąpi w obowiązkachE. Z.. Nie może także budzić zdziwienia okoliczność, żeA. O.wolał zatrudnićE. O., którą znał i miał do niej zaufanie, aniżeli poszukiwać obcej osoby celem zatrudnienia. Nie bez znaczenia zdaniem Sądu jest także okoliczność, żeE. O.miała doświadczenie w takiej pracy. Pracowała wcześniej wW.wN.w dziale wsparcia sprzedaży i zajmowała się wystawianiem faktur. Okoliczność ta wynika z umowy zlecenia (k.98). Nie budzi także zdziwienia, że uprzednioA. O.nie zatrudniał nikogo na tym stanowisku. Czynności te wykonywała bowiemE. Z., która mieszkała na tej posesji. Z tych samych względów nie miał potrzeby zatrudniania nikogo potem, gdyżE. Z.ponownie mogła wykonywać te czynności, albowiem córka nie potrzebowała już takiej wzmożonej pomocy.
Sąd dał także wiarę zeznaniomA. O.,E. O.i świadkaE. Z., że w dacie zawierania umowy o pracę, nikt z nich nie wiedział, żeE. O.jest w ciąży.E. O.zeznała, że dowiedziała się o tym dopiero w lutym. Opisała swe uprzednie dolegliwości i leczenie, które spowodowało, że nie rozpoznała u siebie objawów ciąży, a wręcz była przekonana, że będzie miała problemy w zajściu w ciążę. Zeznania te znajdują potwierdzenie w dokumentacji lekarskiej związanej z prowadzeniem ciąży (k.98). Wynika z nich, że ciążę rozpoznano dnia 11.02.2013r. Nadto z dokumentów tych wynika, że uprzednioE. O.miała problemy zdrowotne, które leczyła u ginekologa (k.98).E. O.zaszła w ciążę w styczniu. Zatem w dacie podpisywania umowy o pracę była w bardzo wczesnej ciąży. W ocenie Sądu wiarygodne jest, że nie miała wówczas świadomości, iż jest w ciąży i zawarła umowę o pracę jedynie dlatego, że miała wolę świadczenia pracy na rzeczA. O..
Należy wskazać w tym miejscu, iż ciąża nie stanowi przesłanki wyłączającej możliwość zawarcia umowy o pracę i stąd nawiązanie stosunku pracy z osobą w ciąży nie może być oceniane negatywnie, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że w dacie zawarcia umowy o pracę pracodawca wiedział o pozostawaniu pracownicy w ciąży. Zasadniczo więc samo zawarcie umowy o pracę z kobietą w ciąży nie jest kwalifikowane jako społecznie naganne, a faktyczne wykonywanie pracy przez pracownicę w ciąży zdecydowanie należy traktować jako nawiązanie stosunku pracy na zasadzie powołanego wyżejart.22§1 k.p.Należy w pełni podzielić ugruntowane poglądy judykatury, iż fakt zawarcia umowy o pracę w celu objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie stanowi obejścia prawa i nie skutkuje nieważnością umowy. Cel obejścia ustawy polega na takim ukształtowaniu treści umowy, które pozornie nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu przez nią zakazanego. Umowie o pracę nie naruszającejart. 22 k.p.nie można zatem stawiać zarzutu zawarcia w celu obejścia prawa, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 9.08.2005 r., w sprawie III UK 89/2005, LEX 182780).
Dywagacje te są o tyle konieczne, że organ rentowy uznał, że umowa o pracę miała charakter czynności pozornych. Jej celem nie było faktyczne zatrudnienie i świadczenie pracy, lecz uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z ciążąE. O..
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaszła, strony umowy o pracę w dacie jej zawierania nie miały nawet świadomości, żeE. O.jest w ciąży. Nadto co najistotniejsze - na podstawie tej umowyE. O.świadczyła pracę od dnia 28.01.2013r. do dnia 02.04.2013r.
W okresie zatrudnienia głównym zadaniemE. O.było oczekiwanie na potencjalnych klientów, by przedstawić im ofertę. Sąd miał na uwadze, że początek roku – to martwy sezon przy tego rodzaju działalności. Wzmożone zainteresowanie ogrodzeniami zaczyna się dopiero wiosną. Dlatego z okoliczności, żeE. O.nie zawarła wielu umów, nie można wyprowadzić wniosku, że nie świadczyła pracy. Z zeznań stron oraz świadkaE. Z.wynika, że w tym okresie zadanieE. O.głównie polegało na oczekiwaniu na klientów. Oczywistym jest, że tego typu działalność wiąże się z oczekiwaniem na zainteresowanie się klienta ofertą. Konieczne jest wówczas, aby na posesji była osoba, która zapozna klienta z ofertą. Do tej pory taką osobą byłaE. Z., która mieszkała na tej posesji. Gdy musiała ona wyjeżdżać do córki – konieczne stało się jej zastąpienie. Ponieważ ganek i salon nie uległy spaleniu –E. O.mogła pracować na tej posesji. Pomimo martwego sezonuE. O.udało się pozyskać klientów, gdyż wystawiła ona faktury na sprzedaż siatki w dniu 27.03.2013r. i 28.03.2013r. (k.98). Nadto z ich zeznań wynika, że oprócz tego –E. O.wspomagałaA. O.w jego działalności związanej z pozyskiwaniem zrębków opałowych oraz załatwiała dla pracodawcy sprawy w urzędach i roznosiła ulotki reklamowe.
Sąd dał wiarę przesłuchanym w sprawie stronom oraz świadkowi. Zeznania te wzajemnie się uzupełniają i nie ma w nich sprzeczności. Znajdują one także potwierdzenie w dokumentach. Z zeznań tych wynika jednoznacznie, że począwszy od dnia 28 stycznia 2013r.E. O.była zatrudniona w oparciu o umowę o pracę i pracę tę świadczyła do dnia 02.04.2013r., a następnie korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Był to stosunek pracy w rozumieniuart. 22 § 1 k.p.Należy przy tym podkreślić, iż ciąża, o którejE. O.nie wiedziała w czasie zawierania umowy, w żadnym zakresie nie kolidowała w tym okresie z realizacją obowiązków pracowniczych. Organ rentowy nie wykazał w toku postępowania jakichkolwiek okoliczności potwierdzających niewykonywanie przezE. O.obowiązków pracowniczych w spornym okresie.
Zdaniem Sądu, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy stwierdzić brak jakichkolwiek podstaw do kwestionowania przez organ rentowy czynności związanych z zawarciem przez ubezpieczoną umowy o pracę w dniu 28.01.2013r. i faktycznym wykonywaniem obowiązków pracowniczych w spornym okresie. Podnoszenie przez organ rentowy nieważności zawartej umowy w oparciu oart.58§1 kcprzy zawieraniu umowy zdecydowanie nie znajduje oparcia w materiale dowodowym, z którego wynika, żeE. O.faktycznie wykonywała pracę i w ten sposób realizowała swe obowiązki pracownicze w ramach nawiązanego stosunku pracy stanowiącego tytuł ubezpieczeń społecznych (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5.06.2009r., w sprawie I UK 21/09, LEX 515699). W ustalonym w sprawie stanie faktycznym zawarcie umowy o pracę i jej faktyczne wykonywanie nie może być ocenione, jako sprzeczne z prawem, czy zmierzające do obejścia prawa i stąd za całkowicie chybiony należy uznać wywód organu rentowego i stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji w zakresie podnoszonej nieważności umowy o pracę na podstawieart.58 kc, przy uwzględnieniu utrwalonych poglądów judykatury w zakresie zawierania umów o pracę i obejmowania pracownic w ciąży ubezpieczeniem społecznym (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15.01.2014r., w sprawie III AUa 764/13. LEX 1422314, wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5.11.213r., w sprawie III AUa 120/13, LEX 1402866, wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21.01.2014r., w sprawie III AUa 794/13, LEX 1428029 i z dnia 13.03.2013r., w sprawie III AUa 1542/12, LEX 1311944).
Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, iżE. O.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracowniczego zatrudnienia uA. O.prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od dnia 28.02.2013r. do dnia 30.06.2014r. i stąd na mocy na mocy powołanych przepisów oraz w związku zart.47714§ 2 k.p.c.orzeczono jak w pkt 1 wyroku.
Natomiast Sąd oddalił odwołanie w zakresie uznania, żeE. O.podlega powyższemu ubezpieczeniu na mocy umowy o pracę zawartej na okres od dnia 01.07.2014r. do dnia 30.09.2014r.
Z zeznańE. Z.orazE. O.jednoznacznie bowiem wynika, że na podstawie tej umowy –E. O.nie świadczyła już pracy, a umowa została zawarta tylko i wyłącznie celem zapewnienia jej świadczeń związanych z urodzeniem dziecka.
W tym przypadku Sąd uznał, że strony, zawierając tę umowę, nie miały woli realizacji wzajemnych obowiązków wynikających zart.22 kp.
Z tych względów co do okresu od dnia 01.07.2014r. do dnia 30.09.2014r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie stosownie do treściart.47714§1 kpc.