Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 377/14
Data wyroku: 2014-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jadwiga Chojnowska, Bogusław Suter, Jarosław Marek Kamiński
Słowa kluczowe: Bezumowne Korzystanie
Podstawa prawna: art. 225 k.c. i 224 § 2 k.c.

Sygn. akt I A Ca 377/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Jarosław Marek Kamiński (spr.)

Sędziowie

:

SA Jadwiga Chojnowska
SO del. Bogusław Suter

Protokolant

:

Iwona Aldona Zakrzewska

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaT. O.iM. O.
przeciwko(...) S.A.wG.
o zapłatę
na skutek apelacjipowodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt I C 575/11

I
oddala apelację;

II
zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu instancji odwoławczej.

UZASADNIENIE
PowodowieT. O.iM. O.wnieśli o zasądzenie od pozwanej(...) S.A.wG.Oddział wO.kwoty 926.040 zł z ustawowymi odsetkami, w tym 803.170 zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie i 122.870 zł z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, na której posadowiono linię energetyczną. Wskazali m.in., że są właścicielamidziałki nr (...)obręb(...)G., jednostka ewidencyjna(...), o powierzchni 122,87 ha, dla której założona i prowadzona jest księga wieczysta w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym w Ostródzie. Według powodów, w latach 80- tych XX wieku pozwany posadowił tam 13 słupów energetycznych, na których przeprowadził linie energetyczne o długości 946 m. Grunt pod liniami jest w poważnym stopniu wyłączny z produkcji rolnej, zaś pod słupami całkowicie wyłączony. Urządzenia te, według powodów, zostały posadowione bez wymaganej zgody.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Podała, że linia energetyczna nadziałce nr (...)została wybudowana w 1959 r., a w 1994 r. była remontowana. W tych latach właścicielem nieruchomości był jednak Skarb Państwa, od którego w dniu 15 lipca 2003 r. powodowie nabyli przedmiotową nieruchomość już ze słupami i liniami energetycznymi.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił powództwo; zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 9.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 7.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego; nakazał ściągnąć od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.109,72 zł tytułem brakujących kosztów sądowych.
Z ustaleń tego Sądu wynika, żeT. O.iM. O.są właścicielamidziałki nr (...)obręb(...)G., jednostka ewidencyjna(...)o powierzchni 122,87 ha, dla której założona i prowadzona jest księga wieczysta nr(...)Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym w Ostródzie. Nieruchomość tę powodowie nabyli od Skarbu Państwa w dniu 15 lipca 2003 r. Ma ona charakter rolny, jest niezabudowana i powodowie wykorzystują ją rolniczo.
Nadziałce nr (...)znajduje się linia średniego napięcia 15 kV oraz 8 słupów przelotowych i 2 słupy narożne. Linia energetyczna wybudowana została w 1959r., zaś w 1994 r. przeprowadzony został jej remont. Inwestycja przeprowadzona została w czasie, kiedy właścicielem tej nieruchomości był Skarb Państwa.
Trwale, ze względu na posadowione słupy, wyłączona jest powierzchnia pod słupami 56 m2. W zakresie natomiast powierzchni pod liniami na tej działce występuje ograniczenie korzystania z nich i odnosi się ono do powierzchni 1.167 m2.
Średnia wartość czynszu dzierżawnego, za okres od dnia nabycia działki przez powodów tj. 15 lipca 2003 r. do dnia wniesienia sprawy do Sądu, w zakresie powierzchni pod słupami - przy uwzględnieniu współczynnika współkorzystania w wysokości 100 % - wynosi - 18 zł. Zaś pod liniami - przy uwzględnieniu współczynnika współkorzystania w wysokości 50 % - wynosi 187,48 zł. Łącznie wartości czynszu dzierżawnego za wymieniony okres wynosiłaby 205,48 zł (18 zł +187,48 zł ).
Obecnym właścicielem linii energetycznej, przebiegającej przez nieruchomość powodów, jest(...) S.A.wG.. Pozwana jest następcą prawnym(...)wO., które zostało przekształcone w spółkę akcyjną Skarbu Państwa, która następnie została przejęta przez(...) S.A.wG., w wyniku zaś jego podziału powstał(...) S.A.wG..
Powodowie pismem z dnia 9 lutego 2011 r. wezwali pozwaną do usunięcia urządzeń oraz zapłaty odszkodowania w kwocie 926.040 zł za dotychczasowe korzystanie z gruntu.
Przechodząc do oceny zasadności żądania pozwu, Sąd Okręgowy na wstępie wskazał, że podstawą prawną żądania powodów wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości jestart. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c., zgodnie z którymi obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. W chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy.
W tym kontekście podkreślił, że urządzenia elektroenergetyczne (słupy i linie energetyczne) na nieruchomości powodów zostały posadowione na podstawie przepisówustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli(Dz. U. z 1954 r. Nr 32, poz. 135 ze zm.), w celu zasilenia w energię elektryczną gospodarstw rolnych, lub jeszcze w okresie około wojennym, a następnie były remontowane i modernizowane. W dacie sadowienia słupów i linii, nieruchomości nie należały do osób fizycznych, tylko do Skarbu Państwa, od którego powodowie kupili przedmiotową nieruchomość.
Dalej Sąd Okręgowy przytoczył poglądy orzecznictwa, z których wynika, że ze względu na przewidzianą do 1989 r., zarówno przez ówczesną ustawę konstytucyjną, jak ikodeks cywilnyzasadę jedności własności państwowej (d.art. 128 k.c.), tak grunty zarządzane w ramach przedsiębiorstwa państwowego, jak i mienie państwowego przedsiębiorstwa energetycznego nie stanowiło własności tych podmiotów (przedsiębiorstw) w rozumieniuart. 140 k.c.
Kolejne ustawy o charakterze wywłaszczeniowym: z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r., nr 11, poz. 79), z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 74 ze zm.), odnosiły się do przejmowania na własność Państwa nieruchomości gruntowych oraz trwałego, nieodpłatnego ograniczania korzystania z nieruchomości, między innymi w celu przeprowadzania linii energetycznych (wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08, Lex nr 511039). Na podstawieustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(art. 35 i 36), jak iustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości(art. 75 i 76), organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły, za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta, zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach, zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową, ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepisy powyższych ustaw - w świetle powszechnie przyjmowanej w orzecznictwie wykładni - we wskazanych w nich okolicznościach dawały podstawę do ograniczenia własności nieruchomości, mieszczącego się w granicach szeroko rozumianego pojęcia wywłaszczenia, w drodze wydanej na jego podstawie decyzji. Wywłaszczenie mogło nastąpić jedynie na rzecz Skarbu Państwa.
W niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że właścicielem nieruchomości tj. działek na których były budowane urządzenia elektroenergetyczne był Skarb Państwa, nie zachodziła potrzeba wydawania decyzji o wywłaszczeniu i ograniczeniu praw właściciela – tego samego Skarbu Państwa.
Mimo zatem braku decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, posadowienie na niej urządzeń elektroenergetycznych przez państwowe przedsiębiorstwo energetyczne uznał za zgodne z przepisami prawa, wobec faktu, że nieruchomość ta była własnością Skarbu Państwa.
Zdaniem Sądu, okoliczność powyższa ma istotne znaczenie dla oceny, czy pozwana korzystając z własności powodów pozostawała w złej, czy też w dobrej wierze. Od oceny tej zaś zależy rozstrzygnięcie o żądaniu powodów, opartym o przepisyart. 224-225 k.c.Podkreślił przy tym, żeart. 7 k.c.statuuje domniemanie dobrej wiary. Domniemanie to w stosunku do pozwanego nie zostało obalone.
Przyjął zatem, że pozwana korzystała z gruntu powódki na prawnych warunkach posiadania zależnego służebności gruntowej (art. 337 i 352 k.c.), a od dnia 3 sierpnia 2008 r. służebności przesyłu (art. 3051- 3054k.c.). Do roszczeń właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z tak określonej służebności stosować zaś należy odpowiednio przepisy o tzw. roszczeniach uzupełniających właściciela wobec posiadacza samoistnego w procesie windykacyjnym (art. 224-288 k.c.). Podkreślił, że do wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej obowiązany jest, co do zasady, tylko posiadacz w złej wierze. Na posiadaczu w dobrej wierze taki obowiązek ciąży dopiero od chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy (art. 224 i art. 225 k.c.).
Przedłożone przez pozwaną dokumenty techniczne, dotyczące budowy linii energetycznej, pozwalają domniemywać (art. 231 k.c.), że inwestycja, w ramach której wzniesiono m.in. urządzenia energetyczne znajdujące się na nieruchomości powodów, prowadzona była legalnie. Sąd miał bowiem na uwadze zakres całej inwestycji; fakt, że była ona prowadzona w oparciu o zatwierdzoną dokumentację projektową, a - w odniesieniu do spornej nieruchomości - dodatkowo chodziło o działanie podmiotu państwowego na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa.
Według Sądu Okręgowego, powodowie nie podjęli nawet próby zakwestionowania dowodów przedłożonych przez pozwaną, które pozwalają domniemywać, że sporne urządzenia energetyczne wzniesione zostały zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Nie zgłosili także żadnych dowodów przeciwnych, wskazujących na to, że pozwana wiedziała o okolicznościach istotnych z punktu widzenia przepisu chroniącego dobrą wiarę, albo że niewiedza pozwanej w tych okolicznościach była wynikiem jej niedbalstwa. Na podstawie faktów ujawnionych w sprawie nie można bowiem wnioskować o tym, że pozwana wiedziała o braku tytułu do korzystania z gruntów pod liniami i słupami. Z kolei, aż do wystąpienia powodów z roszczeniem o wynagrodzenie trudno uważać, że pozwana dopuściła się niedbalstwa przez niedołożenie należytej staranności w ustaleniu swego statusu prawnego do zajmowanych gruntów powódki.
Nie znalazł tym samym podstaw do postawienia pozwanej zarzutu złej wiary przy korzystaniu z gruntów powodów, w granicach służebności gruntowej/przesyłu, od chwili rozpoczęcia wykonywania tego posiadania, co by uprawniało powodów do domagania się wynagrodzenia na podstawieart. 225 k.c.Dlatego powództwo w tej części zostało oddalone z przyczyn podanych powyżej.
Odnośnie żądania powodów zapłaty kwoty 122.870 zł, przywołanej w uzasadnieniu pojęcia odszkodowania, zauważył, iż do przesłanek odpowiedzialności deliktowej należą bezprawność zdarzenia, z którym system prawny wiąże odpowiedzialność na określonej zasadzie oraz szkoda i związek przyczynowy między owym zdarzeniem a szkodą, a także wina sprawcy. Zaznaczył także, że dopiero czyn bezprawny może być rozważany w kategoriach winy.
Stwierdził, że nad przedmiotową nieruchomością przebiegają linia energetyczna oraz zostały posadowione słupy energetyczne. Jednakże urządzenia te zostały posadowione legalnie, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli w czasie, gdy przedmiotowa nieruchomość była własnością Skarbu Państwa. Brak jest więc pierwszej przesłanki – bezprawności działania pozwanej, a co za tym idzie brak jest także kolejnej przesłanki - winy po jej stronie. Za zawiniony można bowiem uznać jedynie czyn bezprawny. Po stronie powodów nie występuje szkoda z tego tytułu.
Sąd podzielił te poglądy prawne, zgodnie z którym obniżenie potencjalnej wartości nieruchomości, nie mieści się w granicach szkody, ani jako rzeczywista strata, ani jako utracona korzyść. Tak więc - na zasadach ogólnych odpowiedzialności odszkodowawczej - nie jest możliwe dochodzenie z tego tytułu roszczeń wobec przedsiębiorstwa energetycznego, ani na zasadzie winy -art. 415 k.c., ani ryzyka -art. 435 § 1 k.c.Przytoczył nadto stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w uchwale z dnia 8 września 2011 r. (III CZP 43/11), zgodnie z którym właścicielowi nieruchomości nie przysługuje, wobec nieuprawnionego posiadacza służebności przesyłu, roszczenie o naprawienie szkody z powodu obniżenia jej wartości, związanego z normalnym korzystaniem z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności (art. 225w zw. zart. 230 k.c.). Uszczerbek bowiem właściciela, związany z pogorszeniem nieruchomości tylko w następstwie zbudowania na niej i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych, zgodnie z wolą ustawodawcy, jest rekompensowany świadczeniem, jakie może on uzyskać za obciążenie jego prawa służebnością przesyłu. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności powinno równoważyć wszelki uszczerbek związany z trwałym obciążeniem nieruchomości.
Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, Sąd Okręgowy powództwo i w tym zakresie oddalił jako niezasadne.
O kosztach procesu orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.i art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Powodowie zaskarżyli ten wyrok apelacją, w części dotyczącej kwoty 100.000 zł, i zarzucili Sądowi I instancji:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
a/ 140k.c., albowiem pozwany od początku - bez wymaganego tytułu prawnego - włada częścią gruntów powodów, w zakresie strefy ochronnej wzdłuż linii przesyłowych elektroenergetycznych 15 kV, o łącznej powierzchni 3.858,50 m2, usytuowanych na działce nr ew.(...)stanowiącej własność powodów. Na władanie przedmiotową częścią nieruchomości powodów, pozwany nie posiada ani decyzji administracyjnej wywłaszczającej powodów w tym zakresie, ani też umowy zawartej z powodami na przedmiotowe władanie. Działa tutaj od początku w złej wierze.
b/art. 7 k.c., który w zaskarżonym wyroku został nietrafnie zastosowany. Pozwany jest profesjonalistą zajmującym się zaopatrywaniem ludności, podmiotów publicznych oraz podmiotów gospodarczych, na obszarze swojego działania, w energię elektryczną. Jest w posiadaniu pełnej dokumentacji dotyczącej swoich uprawnień w zakresie posiadanych obiektów budowlanych liniowych, eksploatacji linii elektroenergetycznych, własności tych linii oraz gruntów, na których zostały wybudowane, możliwości konserwacji oraz wymiany, a także odpowiednio prawa korzystania z cudzej własności, w tym również własności powodów.
c/art. 292 k.c.i352 k.c.przez to, że zgodnie z utrwalonym kierunkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego przedsiębiorstwa energetycznego nie można uznać w okresie do 1 lutego 1989 r. za posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej /art. 352 k.c./.
d/art. 224 § 2 k.c.,art. 225 k.c.iart. 230 k.c.przez uznanie, że powodom nie przysługuje roszczenie wynikające z tych przepisów za korzystanie bez podstawy prawnej przez pozwanego ze służebności przesyłu, wcześniej służebności gruntowej, w pasie gruntu, tzw. strefy ochronnej. Istnienie strefy ochronnej wzdłuż linii elektroenergetycznych na działce powoda nie jest uzależnione od jego woli. Pozwany wbrew jego woli bezprawnie włada częścią tej nieruchomości i odmawia wszelkiej rekompensaty, rozliczenia się z powodem oraz prawnego uregulowania tej kwestii.
2. Naruszenie przepisów prawa procesowego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na rozstrzygniecie, a mianowicie:
a/art. 233 § 1 i § 2 k.p.c.przez zbyt dowolne potraktowanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd nie przeprowadził dowodów zawnioskowanych przez stronę powodową, które dotyczyły weryfikacji opinii biegłych z zakresu energetyki oraz wyceny nieruchomości. Biegli w sposób nieprawidłowy wykonali swoje opinie i w konsekwencji biegły z zakresu wyceny nieruchomości błędnie wyliczył należne powodowi wynagrodzenie. Powód w pismach procesowych zakwestionował przedmiotowe opinie, które są obarczone poważnymi błędami. Biegły z zakresu wyceny nieruchomości przyjął poważnie zaniżone powierzchnie.
b/art. 227 k.p.c.,232 k.p.c.iart. 278 § 1 k.p.c.przez to, że oddalił wniosek dowodowy, wskazany przez powoda w piśmie procesowym, dotyczący istotnych ustaleń w sprawie tj. wyliczenia należnego powodowi od pozwanego wynagrodzenia.
3. Błędne ustalenie, że naruszanie ich prawa własności przez pozwanego odnosi się tylko do powierzchni 56 m2pod słupami, całkowicie wyłączonej z produkcji rolnej oraz powierzchni ograniczonego użytkowania w wielkości 1167 m2w sytuacji, gdy w rzeczywistości powierzchnia zajęta przez pozwanego wynosi 3.858,50 m2.
Wnosili o zmianę wyroku w części dotyczącej kwoty 100.000 zł i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów tej kwoty albo jego uchylenie i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie była uzasadniona.
Na wstępie wypada zauważyć, że znaczne ograniczenie przez powodów wartości przedmiotu sporu, poprzez zaskarżenie wyroku Sądu Okręgowego jedynie co do 100.000 zł, przy wskazanej pierwotnie przez nich wartości obu dochodzonych roszczeń na 926.040 zł, może stwarzać uzasadnione wątpliwości, czy apelacją zostało zaskarżone (i w jakim zakresie) rozstrzygnięcie w części dotyczącej oddalenia powództwa o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości (803.170 zł), czy też w części dotyczącej oddalenia powództwa o naprawienie szkody, polegającej na obniżeniu jej wartości (122. 870 zł), albowiem powyższa kwestia nie została jednoznacznie sprecyzowana w części wstępnej skargi apelacyjnej.
Jednak z treści zarzutów apelacji wynika, że zaskarżeniem objęto tylko rozstrzygnięcie o żądaniu zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości do dnia wniesienia pozwu w niniejszej sprawie.
Na etapie postępowania apelacyjnego, sporne pozostawało zatem tylko żądanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, wywiedzione zart. 225w zw. zart. 224 § 2 k.c., zgodnie z którym samoistny posiadacz w złej wierze jest zobowiązany względem właściciela m.in. do wynagrodzenia za korzystanie z jego rzeczy. Przedsiębiorstwo przesyłowe, które nie legitymuje się uprawnieniem do ingerowania w sferę cudzej własności dla bieżącego utrzymania urządzeń przesyłowych, korzysta z nieruchomości w złej wierze i zobowiązane jest, na wskazanej wyżej podstawie, do świadczenia wynagrodzenia. Powyższe jest rezultatem tego, że władztwo przedsiębiorstwa eksploatującego urządzenia przesyłowe odpowiada władztwu wynikającemu z prawa służebności, co pozwala uznać je za posiadacza służebności, do którego na podstawieart. 352 § 2 k.c.stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy, w tymart. 224 § 2 k.c.orazart. 225 k.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 471/08, Lex nr 607255 i wskazane tam orzecznictwo). Podstawą obrony przed roszczeniem właściciela w tego typu sprawach jest wykazanie przez pozwanego podstawy prawnej do ingerencji w prawo własności.
W tym kontekście zasadnicze znaczenie dla rozpoznania sprawy ma bezsporna okoliczność, że budowa urządzeń energetycznych, z którymi związane jest roszczenie, miała miejsce jeszcze w ubiegłym wieku, gdy właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Zasadniczo bowiem warunkiem koniecznym było legitymowanie się przez inwestora decyzją pozbawiającą lub ograniczającą prawo własności części nieruchomości przeznaczonej na realizację celu publicznego, którym było niewątpliwie wybudowanie infrastruktury energetycznej. Podstawą wydania takiej decyzji były przepisyustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości(Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.). Tym niemniej, zachodził tu przypadek konfuzji pomiędzy jednostką władającą składnikami mienia przedsiębiorstwa energetycznego, które zainstalowało na spornej nieruchomości linię energetyczną i właścicielem nieruchomości. Wszystkie te przedmioty były bowiem własnością Skarbu Państwa w ramach obowiązującej wówczas zasady jednolitej własności państwowej (d.art. 128 k.c.). Słusznie w związku z tym wywiódł Sąd Okręgowy, że nie zachodziła w takiej sytuacji potrzeba wydawania decyzji o wywłaszczeniu i ograniczeniu praw właściciela. Budowa była prowadzona w sposób legalny, a władztwo nabyte w dobrej wierze. Późniejsze zdarzenia, w tym zmiana właściciela nieruchomości, nie pozbawiały pozwanego statusu posiadacza w dobrej wierze, ponieważ w przypadku nieruchomości, jest on oceniany na moment wejścia w jej władanie (art. 172 § 1 k.c.). Pozwana jest następcą prawnym zakładu energetycznego, będącego przedsiębiorstwem państwowym, przekształconego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawieustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa(Dz. U. nr 16, poz. 69) i w oparciu oustawę z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji(tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., nr 171, poz. 1397), ze wszystkimi tego konsekwencjami.
Dodatkowo należy wskazać na okoliczność bezsporną także między stronami niniejszego sporu i należycie wykazaną przedstawioną przez pozwaną dokumentacją, że inwestycja na nieruchomościach powodów prowadzona była w trybieustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli(Dz. U. z 1954 r. nr 32, poz. 135 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, we wsiach i osiedlach, do których dochodzi lub według państwowego planu inwestycyjnego ma dochodzić linia elektryczna - przewodniczący prezydium powiatowej rady narodowej, na podstawie planu opracowanego przez właściwe przedsiębiorstwa elektryfikacji rolnictwa w porozumieniu z właściwym terytorialnie zarządem energetycznym i zatwierdzonego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, zarządzał i ogłaszał w sposób przyjęty dla ogłoszeń urzędowych, powszechną elektryfikację. Powszechna elektryfikacja obejmowała doprowadzenie przewodów elektrycznych napięcia użytkowego do budynków mieszkalnych i gospodarczych oraz założenie w tych budynkach wewnętrznego urządzenia odbiorczego. Stosownie natomiast do art. 4 ust. 1 ustawy, we wsiach lub osiedlach, objętych ww. zarządzeniem - osobom posiadającym odpowiednie upoważnienie właściwego przedsiębiorstwa elektryfikacji rolnictwa służyło prawo wstępu na posesje i do budynków, dokonywania tam oględzin i pomiarów oraz wykonywania robót i zakładania urządzeń, jakich wymagała powszechna elektryfikacja.
W związku z powyższym, stosownie do regulacjiart. 7 k.c.w zw. z 234k.p.c., korzystanie przez pozwane przedsiębiorstwo oraz jej poprzedników prawnych z gruntów powodów, w zakresie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu, należało uznać za noszące znamiona korzystania w dobrej wierze. Prawnego domniemania dobrej wiary powód nie obalił. Ustalenie złej wiary wymaga indywidualnego wykazania dla każdego przypadku (art. 234 k.p.c.), do tego zaś czasu uprawniony korzysta w pełni z domniemania prawnego wedługart. 7 k.c.(zob. postanowienie SN z dnia 24 marca 1999 r. I CKN 1081/97, OSN 1999, nr 10, poz. 181). Na tle tego rodzaju stanów faktycznych w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został pogląd, że władanie przez przedsiębiorstwo energetyczne, w zakresie służebności przesyłu, nieruchomością, na której zainstalowano urządzenia energetyczne w ramach powszechnej elektryfikacji, jest posiadaniem w dobrej wierze (zob. postanowienie z 8 stycznia 2009 r., I CSK 265/08, Lex nr 523632).
W konsekwencji, stosownie doart. 224 § 2 zd. 1 k.c., przedsiębiorca energetyczny, którego poprzednik prawny, instalując urządzenia energetyczne, nie działał bezprawnie, jest zobowiązany do zapłacenia wynagrodzenia za korzystanie z gruntów (w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu) dopiero od chwili dowiedzenia się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o to wynagrodzenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08, Lex nr 511039; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 sierpnia 2013 r., I ACa 309/13, Lex nr 1353616). W związku z powyższym powództwo podlegało oddaleniu w całości, jako pozbawione co do zasady usprawiedliwionych podstaw.
W konsekwencji nie wymagają już dalszych rozważań pozostałe zarzuty o charakterze merytorycznym, a dotyczące naruszeniaart. 140 k.c.iart. 292w zw. zart. 352, 336 § 1 i 2 oraz art. 338 k.c., jak również zarzuty dotyczące rzekomych uchybień w procedowaniu Sądu Okręgowego, gdyż odnosiły się one do ustaleń faktycznych, mających wpływ na określenie wysokości ewentualnego wynagrodzenia należnego powodom, gdyby się okazało, że ich żądanie znajduje - w świetle prawidłowo ustalonej podstawy faktycznej - merytoryczne uzasadnienie.
Dlatego na podstawieart. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie I sentencji. O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzekł na podstawieart. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, przy uwzględnieniu § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).