Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 154/11
Data wyroku: 2014-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogdan Wolski
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c.

. Sygn. akt II C 154/11

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2014r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Bogdan Wolski
Protokolant: Justyna Kowalik
po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa
K. W. (1)
przeciwko
J. S.
o zachowek
oddala powództwo.
Sygn. akt II C 154/11

UZASADNIENIE
K. W. (1)wytoczyła powództwo przeciwkoJ. S.żądając zapłaty kwoty 200.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpisu pozwu (w pozwie omyłkowo: „doręczenia pozwu”).
Uzasadniając żądanieK. W. (1)wskazała, że jej ojciec –S. W. (1)zmarł 11 czerwca 2010 r. Spadkodawca sporządził17 września 2009 r. testament, w którym ustanowił jako jedynego spadkobiercę siostrzeńca –J. S.. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało zakończone 17 grudnia 2010 r. postanowieniem przyznającym spadek w postaci mieszkania przyul. (...)wW.– pozwanemu. Spadek ogranicza się do mieszkania. Wartość spadku powódka oszacowała na kwotę 400.000 zł.S. W. (1)pozostawił po sobie jedną córkę – powódkę. Wobec powyższego przysługujący jej zachowek odpowiada kwocie 200.000 zł.
J. S.w odpowiedzi na pozew oświadczył, że nie uznaje żądania pozwu. Pozwany podniósł, że przez dziesięć lat opiekował się ojcem powódki. W 2001 r. otrzymał ustne zapewnienie odK. W. (1), że zakon nie zamierza wykupić mieszkania kwaterunkowego, aby je pośmiertnie dziedziczyć w całości, a jeżeli pozwany sfinansuje jego wykup, to nie będzie wnosił w osobieK. W. (1)roszczeń finansowych. Pozwany zamieszkał zeS. W. (1)w 2000 r. i zajął się jego opieką.W 2001 r. pozwany wykupił za swoje pieniądze mieszkanie za akceptacją spadkodawcy. Pozwany przez cały czas zamieszkiwał z wujkiem i sprawował nad nim opiekę. Po pogrzebieS. W. (1)urządził konsolację na swój koszt w restauracji dla 45 osób, w tym - za sugestią powódki - dla 25 sióstr zakonnych.

Sąd ustalił, co następuje:
J. S.zamieszkał zeS. W. (1)w 2000 roku.J. S.uzgodnił zeS. W. (1)iK. W. (1), że bieżące opłaty związane z mieszkaniem będzie ponosiłS. W. (1).J. S.miał ponosić wydatki związanez zakupami na wspólne potrzeby oraz zajmować się pracami domowymii opieką nadS. W. (1).J. S.zaproponowałS. W. (1)iK. W. (2), że poniesie wydatki związane z nabyciem mieszkania przyAl. (...), a także, że będzie dożywotnio opiekował sięS. W. (1).J. S.uzyskał odK. W. (1)zapewnienie, że nie zamierza wykupić mieszkania, a także, że zakon nie będzie występował z roszczeniami finansowymi, jeżeliJ. S.będzie dożywotnio opiekował sięS. W. (1).
dowód: przesłuchanieJ. S.k. 231; zeznaniaM. S.k. 146; zeznaniaH. S., k. 222
S. W. (1)nabyłlokal mieszkalny nr (...)przyAl. (...). Wydatki związane z nabyciem tego lokalu poniósłJ. S., który przeznaczył na ten cel kwotę ponad 30.000 zł, przy czym kwota ta obejmuje także wydatki związane z remontem pokoju zajmowanego przezJ. S.w czasie wspólnego zamieszkania zeS. W. (1).

dowód: przesłuchanieJ. S.k. 231
S. W. (1)sporządził w dniu 17 września 2009 r. testament, w którym powołał do całości spadku swojego siostrzeńca –J. S.. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie stwierdził, że spadek poS. W. (1)zmarłym 11 czerwca 2010 r. nabył w całości –J. S..W skład spadku weszło prawo własności dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wW.przyAl. (...).

okoliczności bezsporne

Sąd zważył, co następuje:
Z niespornych okoliczności sprawy wynika, żeJ. S.sprawował opiekę nadS. W. (1)od 2000 roku do dnia śmierci spadkodawcy 11 czerwca 2010 roku, który w testamencie sporządzonym17 września 2009 roku powołał do całości spadku pozwanego. Strony procesu nie pozostawały także w sporze, że w skład spadku poS. W. (1)weszło prawo własności do lokalu położonego wW.przyAl. (...). Z przesłuchania pozwanego wynika ponadto, że nabycie przezS. W. (1)wymienionego lokalu nastąpiło jedynie przy wykorzystaniu majątkuJ. S., który ponadtoz własnych pieniędzy wyremontował, przed śmiercią spadkodawcy, zajmowany przez siebie pokój. Nadto z przesłuchania pozwanego oraz zeznań świadkówM. S.iH. S.wynika, że powódka złożyła oświadczenie zawierające faktyczną rezygnację z uczestnictwa w nabyciu lokalu mieszkalnego i roszczeń związanych z tym lokalem w związkuz podjęciem się przez pozwanego opieki nad ojcem powódki. Powołanie pozwanego do całości spadku przezS. W. (2)w testamencie sporządzonym na 9 miesięcy przez śmiercią spadkodawcy potwierdza nie tylko fakt zawarcia tego rodzaju porozumienia, ale także wywiązanie się przez pozwanego z obowiązku opieki nad spadkodawcą.
Przedstawione okoliczności sprawy w sposób jednoznaczny potwierdzają, że dochodzenie przez powódkę roszczenia opartego na uprawnieniu wynikającym zart. 991 k.c.stanowi nadużycie prawa w sposób prowadzący do oddalenia powództwa w całości.
Uzasadniając powyższe Sąd zauważa, że strony procesu nie zawarływ sposób ważny i skuteczny umowy skutkującej zrzeczeniem się przez powódkę praw do spadku w zamian za opiekę nad ojcem powódki, czy teżw związku z nabyciem praw do lokalu mieszkalnego za pieniądze pozwanego. Wyłączenie możliwości zawarcia tego rodzaju umowy wynika bowiem wprost zart. 1047 k.c.Niemniej jednak złożenie przez powódkę tego rodzaju deklaracji ma niewątpliwie wpływ na ocenę zasadności roszczenia przy wykorzystaniu normy wynikającej zart. 5 k.c.Dostrzec bowiem należy, że oświadczenie powódki powiązane było nie tylko z jednoczesnym zapewnieniem ze strony pozwanego co do sprawowania opieki nad ojcem powódki, ale także dokonaniem przez pozwanego nakładów na majątekS. W. (1), a ściśle rzecz ujmując – tworzących ten majątek. Pozwany zatem wywiązał się z zawartego z powódką porozumienia sprawując opiekę na ojcem powódki do dnia śmierci spadkodawcy,a wcześniej przeznaczył własne pieniądze na nabycie przezS. W. (1)lokalu mieszkalnego, który ostatecznie stanowił majątek spadkowy. Wartość tego lokalu stanowiła podstawę wyliczenia przez powódkę roszczenia z tytułu zachowku.
K. W. (1)dochodzi zatem roszczenia, które potencjalnie i co do zasady znajduje oparcie wart. 991 k.c., ale w okolicznościach tej sprawy nie podlega ochronie, gdyż powiązane jest rażącym nadużyciem prawa przez powódkę. Negatywnie należy bowiem ocenić wysuwanie przez powódkę roszczeń co do osoby, która sprawowała stałą opiekę nad ojcem powódki przez 10 lat do chwili śmierci spadkodawcy. Powódka nadto realizując roszczenie z tytułu zachowku oczekuje udziału w majątku spadkowym, którego powstanie wynikało wyłącznie z nakładów poczynionych przez pozwanego. W okolicznościach tej sprawy mamy zatem do czynienia z majątkiem, który formalnie stanowił własnośćS. W. (1), a wobec tego wszedł do masy spadkowej, to z faktycznego punktu widzenia źródła jego powstania należy upatrywać w działaniachi majątku pozwanego. Uwzględnienie powództwa rozstrzygniętegow niniejszym postępowaniu w jakiejkolwiek części prowadziłoby w istocie do bezpodstawnego wzbogacenia się powódki kosztem majątku pozwanego.Bez działań podjętych przez pozwanego i poczynionych przez pozwanego nakładów nie powstałby bowiem jakikolwiek majątek spadkowy w oparciu,o który powódka uznała za właściwe wyliczenie przysługującego formalnie tej stronie świadczenia.
Podsumowując, pozwany sprawował opiekę na ojcem powódki przez 10 lat i przeznaczył własny majątek na nabycie lokalu mieszkalnego, który stanowił ostatecznie jedyny wartościowy składnik majątku spadkowego. Postępowanie pozwanego, to jest przeznaczenie własnego majątku na nabycie lokalu mieszkalnego wynikało wyłącznie z uzgodnień poczynionych ze spadkodawcą i powódką, w tym zapewnień ze stronyK. W. (1)co do niewysuwania jakichkolwiek roszczeń w stosunku do pozwanego w związku z nabyciem praw do spadku. Podważenie przez powódkę tego stanu poprzez dochodzenie roszczenia o zachowek, nie zasługuje na ochronę prawną.
Z uwagi na wymienione powyżej okoliczności sprawy Sąd oddalił wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego zmierzający do oszacowania wartości lokalu mieszkalnego, gdyż ustalenie tej wartości nie miało ostatecznie znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia. Z tych też względów Sąd pominął przy ustaleniu stanu faktycznego zeznania świadkaP. S., którego zeznania dotyczyły zakresu prac remontowych przeprowadzonych w lokalu mieszkalnym, a wobec tego mogły być ewentualnie wykorzystane przy ustaleniu stanu lokalu z dnia otwarcia spadku.
W tym stanie sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji.