Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2459/13
Data wyroku: 2014-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Ogińska-Łągiewka
Słowa kluczowe: Nieważność Umowy
Podstawa prawna: art. 82 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c.

Sygn. akt I C 2459/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLIEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2014 r.
Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie I Wydział Cywilny:
w składzie:
Przewodniczący : SSR Anna Ogińska-Łągiewka
Protokolant: Sylwia Niżnik
po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. w Warszawie
na rozprawie
z powództwaE. Z.,J. Z.
przeciwko(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.
o nakazanie

1
ustala, że umowa o kredyt gotówkowy „Umowa o Kredyt na Miarę” zawarta w dniu 16 sierpnia 2007 roku pomiędzyW. H.a(...).S. z siedzibą wW.jest nieważna;

2
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzecz powodówE. Z.iJ. Z., kwotę 3297,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

3
nakazuje ściągnąć od(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia kwotę 1505 złotych tytułem kosztów sądowych , których powód nie miał obowiązku uiścić.

Sygn. akt I C 2459/13

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 19 listopada 2009 roku skierowanym przeciwko(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW.W. H.wniósł o ustalenie nieważności umowy zawartej w dniu 16 sierpnia 2007 roku o kredyt Na Miarę przez powoda z pozwaną i zasądzenie kosztów procesu (k. 2-5).
W odpowiedzi na pozew pozwana, reprezentowana przez pełnomocnika adwokataM. O.(pełnomocnictwo - k. 71) wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu (k. 98-103).
Postanowieniem z dnia 2 lutego 2012 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie na podstawie przepisuart. 174 § 1 kpczawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć powoda ( k. 192; k. 208 – odpis skrócony aktu zgonu).
Następnie Sąd podjął postępowanie w sprawie z udziałem spadkobierców zmarłego powoda:E. Z.iJ. Z.( k. 233).
Postanowieniem z dnia 5 marca 2014 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wpierw zawiesił postępowanie, a następnie podjął je z udziałem(...) Bank (...) Spółki AkcyjnejwW.po stronie pozwanego z uwagi na wstąpienie przez(...) Bank (...) S.A.we wszystkie prawa i obowiązki(...) S.A., w tym prawa i obowiązki wynikające z utworzenia banku krajowego ((...) S.A.) przez instytucję kredytową(...) S.A.Spółka Akcyjna Oddział w Polsce ( k. 285; k. 289 – pismo z dnia 14 marca 2014 roku).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W. H.leczył się psychiatrycznie od 1984 roku w wielu placówkach opieki zdrowotnej. Pierwsza hospitalizacja miała miejsce w 1984 roku w szpitalu psychiatrycznym wR..W. H.trafił tam z rozpoznaniem zespołu paranoidalnego. W szpitalu tym przebywał jeszcze dwukrotnie, tj. w okresie od 19 marca 1991 roku do 30 kwietnia 1991 roku z rozpoznaniem psychozy schizofrenoidalnej (przyjęty z powodu agresywnych zachowań wobec rodziny) oraz w okresie od 18 grudnia 2003 roku do 5 lutego 2004 roku z rozpoznaniem epizodu maniakalnego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i zespołu psychoorganicznego - hospitalizacja przymusowa również spowodowana agresją w stosunku do rodziny (dane informacyjne z opinii biegłej sądowejI. K.– k. 91-94 sporządzonej na potrzeby sprawy I C 1760/09, dokumentacja medyczna – k. 157-166, k. 174, opinia biegłej sądowejB.K.-S.– k. 134-138, 178-179).
W. H.był również hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym wM.w okresie od 30 czerwca 1988 roku do 11 sierpnia 1988 roku z rozpoznaniem zespołu depresyjnego na podłożu organicznym. Kolejne pobyty w szpitalu, tym razem wT.miały miejsce od 30 kwietnia 1991 roku do 21 czerwca 1991 roku z powodu psychozy schizoafektywnej oraz w okresie od 1 lipca 1998 roku do 29 lipca 1998 roku z rozpoznaniem choroby afektywnej dwubiegunowej – epizodu maniakalnego. Następna hospitalizacja miała miejsce od 5 grudnia 2001 roku w szpitalu psychiatrycznym wT.z rozpoznaniem choroby afektywnej dwubiegunowej – epizod manii, zespołu otępiennego (dokumentacja medyczna – k. 157-166, 174, dane informacyjne z opinii biegłej sądowejI. K.– k. 91-94 sporządzonej na potrzeby sprawy I C 1760/09, opinia biegłej sądowejB.K.-S.– k. 134-138, 178-179 ).
W dniu 16 sierpnia 2007 rokuW. H.zawał z(...) Spółką AkcyjnąOddział w Polsce z siedzibą wW.umowę o Kredyt Na Miarę (bezsporne, potwierdzone umową – k. 7-8). W tym dniu znajdował się w stanie wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (opinia biegłej sądowej – k. 205-208, 264-268).
W okresie poprzedzającym zawarcie umowy stan psychicznyW. H.uległ pogorszeniu. W 2007 rokuW. H.był w stanie długotrwałego pogorszenia procesu chorobowego w obrazie maniakalnym. Stwierdzono takie objawy podczas badania ambulatoryjnego w kwietniu 2007 roku oraz podczas pobytu na obserwacji sądowej od dnia 27 września 2007 roku. Objawy pogorszenia chorobowego utrzymywały się jeszcze długo pomimo ciągłości pobytu w szpitalu, co skutkowało decyzją o przedłużeniu internacji. Na przewlekanie się objawów pogorszenia miały wpływa zmiany organiczne(...). Zamiany te również utrudniały leczenie.
W okresach pogorszenia maniakalnegoW. H.podejmował działania wynikające z pobudek chorobowych – planował przedsięwzięcia nie mające szans na realizację, zatrudniał ludzi do budowy fabryk, co nigdy nie doszło do skutku. Ukrywał przed rodziną swoje działania, jak również fakt zaciągania kredytów, które przy jego niskiej rencie były trudne do spłacenia. Rodzina nie miała wpływu na jego zachowania ponieważ w takich okresach chorzy są niepodatni na perswazję otoczenia. PonadtoW. H.zachowywał się agresywnie wobec żony, która obawiała się podjąć działania przeciwko niemu.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzone w aktach, a wskazane wyżej dokumenty, jak również w oparciu o opinię biegłej sądowejB.K.-S.– k. 134-138, 178-179).
Sąd dał wiarę tym dokumentom, gdyż ich prawdziwość i wiarygodność w świetle wszechstronnego rozważenia zebranego materiału nie nasuwała żadnych wątpliwości i nie była kwestionowana przez żadną ze stron.
Sąd podzielił wnioski zawarte w w/w opinii biegłej sądowej.W ocenie Sądu opinia ta zasługuje na uwzględnienie. Została bowiem sporządzona rzetelnie i dokładnie. Udziela wyczerpujących odpowiedzina zadane pytania, jest logiczna, spójna i pozbawiona nieścisłości, przy czym zostały poprzedzone opisem przeprowadzonych badań. Nie zachodzą przy tym żadne powody osłabiające zaufanie do wiedzy, kompetencji, doświadczenia czy bezstronności sporządzającej ją biegłej.
Nadto Sąd oparł się na zeznaniach córkiW. J.Z./ k. 114-115/, która opisała zachowania swojego ojca w trakcie nawracających ataków choroby, jak i fakt zaciągania przez niego kredytów. W ocenie Sądu bez znaczenia na rozstrzygniecie niniejszej sprawy pozostawały zeznania świadkówE. S./ k. 120-121/ iA. N./ k. 124/, ponieważ zeznaniaE. S.dotyczyły procedury udzielenia kredytu, zaś świadekA. N.nie pamiętała osobyW. H..
Zebrane dowody stanowiły wystarczającą podstawę do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

W toku niniejszego procesu powód, a następnie jego następcy prawniE. Z.iJ. Z., domagali się ustalenia nieważności umowy zawartej przezW. H.w dniu 16 sierpnia 2007 roku o Kredyt Na Miarę.
Przede wszystkim podstawę takiego żądania stanowiart. 189 kpc. W świetle tego przepisu interes prawny, jako przesłanka powództwa o ustalenie, która, w sposób niezależny od innych wymaganych przez prawo materialne lub procesowe okoliczności, warunkuje określony skutek tego powództwa, należy do grupy przesłanek merytorycznych. Interes prawny, jako przesłanka merytoryczna powództwa o ustalenie stosunku prawnego lub prawa, decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje. Drugą więc przesłanką merytoryczną jest wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje.
Podnieść zatem należy, iż warunkiem badania zasadności żądania powoda jest istnienie po jej stronie interesu prawnego w rozumieniuart. 189 kc(tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 listopada 1996 r., III CZP 115/96, OSNC 1997/4/35).
Interes prawny jest to interes dotyczący szeroko rozumianych praw i stosunków prawnych. Interes prawny występuje wówczas, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych. Niepewność ta może być wynikiem spodziewanego kwestionowania prawa lub kwestionowania stosunku prawnego. Aby zatem powód skutecznie mógł powołać się na interes prawny, winny jest wykazać, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie, wynikające z błędnego przekonania co do przysługiwania powodowi określonych uprawnień, ryzyko naruszenia w przyszłości jego praw (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2002 r., II CKN 919/99, niepublikowany).
Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach wierzytelność wynikająca z niniejszej umowy była wobecW. H.egzekwowana ( k. 13 – zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, k. 14 – wniosek o dokonanie wpisu do księgi wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości). W świetle tego niewątpliwe jest, iż istnieje niepewność dotycząca stosunku prawnego w postaci przedmiotowej umowy.
Zgodnie z przepisemart. 82 kcnieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.
Stan wyłączający świadomość to - najogólniej rzecz ujmując - brak rozeznania, niemożność rozumienia zachowań własnych i zachowań innych osób, niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Stan taki musi przy tym wynikać z przyczyny wewnętrznej, a więc ze stanu, w jakim znajduje się osoba składająca oświadczenie woli, a nie z okoliczności zewnętrznych, w jakich osoba ta się znalazła. Sformułowanieart. 82 kcwskazuje, że wada oświadczenia woli określona w tym przepisie obejmuje dwa różne stany faktyczne, które mogą występować samodzielnie, trzeba jednak zauważyć, że granica między stanem wyłączającym świadome powzięcie decyzji, a stanem wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest bardzo płynna. Powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest swobodne, gdy zarówno proces decyzyjny, jak i uzewnętrznienie woli nie zostały zakłócone przez destrukcyjne czynniki wynikające z właściwości psychiki czy procesu myślowego osoby składającej oświadczenie woli. Stan wyłączający swobodę musi również wynikać z przyczyny wewnętrznej, umiejscowionej w samym podmiocie składającym oświadczenie woli, a nie w sytuacji zewnętrznej. Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, wobec czego nie musi oznaczać całkowitego zniesienia świadomości i ustania czynności mózgu. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., IV CSK 7/05, LEX nr 180191).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż mamy do czynienia z drugim z wyżej opisanych przypadkiem, tj. stanem wyłączającym świadome powzięcie decyzji. Biegła w swojej opinii twierdziła, iżW. H.cierpiał na przewlekłą chorobę psychiczną pod postacią zaburzeń schizoafektywnych. Wykazywał również zmiany organiczne(...). Jego choroba psychiczna miała początek w latach 80-tych. Zmiany organiczne(...)narastały z wiekiem i powodowały przewlekanie się objawów choroby i potęgowały brak krytycyzmu chorego. W 2007 rokuW. H.był w stanie długotrwałego pogorszenia chorobowego o obrazie maniakalnym. Uzyskany materiał – jak stwierdziła biegła – nie zawierał informacji aby w okresie zawierania umowy kredytowej w dniu 16 sierpnia 2007 roku wystąpiła poprawa stanu zdrowia w związku z czym należało stwierdzić, że stan psychiczny powoda w tym dniu wyłączał jego zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. W opinii uzupełniającej biegła wyraźnie stwierdziła, iż nie było podstaw do założenia, że w okresie zawierania umowy w dniu 16 sierpnia 2007 rokuW. H.był w stanie dobrej remisji, a tylko taki stan z potwierdzeniem dobrego funkcjonowania opiniowanego mógłby skutkować stwierdzeniem, że zwarł on umowę o kredyt w sposób świadomy.
Powyższe jednoznacznie wskazuje, iż powód w chwili zawarcia umowy znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji, a zatem umowa ta jest nieważna.
Mając powyższe na uwadze w oparciu oart. 82 kcw zw. zart. 189 kpcSąd orzekł jak w punkcie I wyroku.
W niniejszej sprawie Sąd w całości uwzględnił powództwo wytoczone pierwotnie przezW. H.. Dlatego też to pozwana jest tą stroną procesu, która przegrała przedmiotową sprawę, w związku z tym obowiązana jest zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty procesu. W skład kosztów należnych stronie powodowej wchodzą kwota 2.400 złotych z tytułu wynagrodzenia adwokackiego (§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu– Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), opłata sądowa od pozwu, którą powód uiścił w części w wysokości 500 złotych / k. 23-24/ (art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych– Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W punkcie III wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) w zw. zart. 98 kpc. Powód został bowiem zwolniony od kosztów sądowych w części, tj. nie miał obowiązku uiścić opłaty sądowej od pozwu w kwocie 1.505 złotych, którą pobranie należało nakazać od pozwanej, jako strony przegranej.
Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Zarządzenie:
(...).