Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 539/13
Data wyroku: 2014-02-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Skrzypek, Barbara Gonera, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Emerytura Pomostowa
Podstawa prawna: art. 49 ustawy z 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2008 r..237.1656)

Sygn. akt

III AUa 539/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Roman Skrzypek

Sędziowie:

SSA Barbara Gonera
SSA Ewa Madera (spr.)

Protokolant

st.sekr.sądowy M. Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu6 lutego 2014 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuH. Ł.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyrokuSądu Okręgowego w Przemyślu
z dnia28 marca 2013 r.sygn. aktIII U 2063/12

z m i e n i a zaskarżony wyrok w ten sposób, że o d d a l a odwołanie.

Sygn. akt III AUa 539/13

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z 27 września 2012r., wydaną na podstawie przepisówustawy z 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowychoraz ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, odmówiłH. Ł.przyznania prawa do emerytury pomostowej, wyjaśniając w uzasadnieniu, że wnioskodawca po 31 grudnia 2008 roku nie wykonywał prac w szczególnych warunkach oraz nie udowodnił na 1 stycznia 2009 roku co najmniej piętnastoletniego stażu pracy w warunkach szczególnych.
Skarżąc powyższą decyzję odwołaniem wnioskodawcaH. Ł.zakwestionował ustalenia organu rentowego w zakresie stażu jego pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu po rozpoznaniu powyższego odwołania, wyrokiem z 28 marca 2013 roku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury pomostowej w ustawowej wysokości począwszy od 1 czerwca 2012 r.
W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał na okoliczności bezsporne takie jak wiek wnioskodawcy (ur. (...)), datę złożenia wniosku do organu rentowego o przyznanie prawa do emerytury pomostowej z powołaniem się na wcześniej złożoną dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia (28 czerwca 2012 r.) oraz przedłożenie dodatkowego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 4 września 2012 r. potwierdzającego okres zatrudnienia w(...)A-1 sp.j. od 27 października 2008 r. do 3 października 2009 r. na stanowisku operatora sprzętu ciężkiego. W dalszym ciągu Sąd I instancji ustalił, iż w rozpoznaniu złożonego wniosku organ rentowy przyjął, że ogólny staż pracy wnioskodawcy wyniósł 31 lat 3 m-ce i 15 dni, w tym okres pracy w szczególnych warunkach 8 lat 4 – m-ce i 14 dni. Sąd Okręgowy wskazał nadto, żeH. Ł.od 23 lutego 1974 r. do 31 lipca 1978 r. oraz od 1 października 1980 r. do 30 kwietnia 1982 r. był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)(łącznie 6 lat i 6 dni). W pierwszym z wymienionych okresów zatrudnienia wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca autobusu oraz samochodumarki S.o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Jako kierowca autobusu wnioskodawca przewoził około 30 pracowników, zaś jako kierowca samochodumarki S.przewodził butle gazowe, paliwo, materiały łatwopalne, konstrukcje stalowe. W latach 1980 – 1982 odwołujący się był kierowcą autobusu służbowego o liczbie miejsc powyżej 36. Zajmował się wówczas przewozem pracowników zW.doG., zaś przez pozostały czas pracy wykonywał obowiązki kierowcy samochodu ciężarowegomarki K.z wywrotką o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. W okresie od 22 sierpnia 1983 r. do 30 września 1984 r. wnioskodawca pracował w(...) Przedsiębiorstwie (...)stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowegomarki J.o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony (cementowóz o masie całkowitej powyżej 12 ton). Z kolei od 17 marca 2003 r. do 30 listopada 2003 r. był zatrudniony wfirmie (...)jako operator sprzętu ciężkiego i operator walca - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W zatrudnieniu wnioskodawca pozostawał do 31 grudnia 2011 r. W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, że poza okresem uwzględnionym przez organ rentowy do stażu pracy w szczególnych warunkach, do stażu tego winien zostać uwzględniony również okres zatrudnienia wnioskodawcy wPrzedsiębiorstwie (...)wK.od 23 lutego 1974 r. do 31 lipca 1978 r. oraz od 1 października 1980 r. do 30 kwietnia 1982 r. (łącznie 6 lat i 6 dni), gdyż wykonywana wówczas przez wnioskodawcę praca odpowiada tej wymienionej w wykazie A dziale VIII poz. 2 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Za wykazany Sąd Okręgowy uznał również okres zatrudnienia wSpółce (...)od 17 marca 2003 r. do 30 listopada 2003 r. (łącznie 8 miesięcy i 15 dni) uznając, że wykonywana wówczas przez wnioskodawcę praca stanowiła wymienioną w wykazie A dziale V poz. 3 załącznika do wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. Zaznaczył również, że zajmowane we wskazanych okresach przez wnioskodawcę stanowiska pracy wymienione zostały w Zarządzeniu Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, odpowiednio w wykazie A dziale VIII poz. 2 pkt. 2 i 3 oraz w wykazie A dziale V poz. 3 pkt. 9. Konkludując Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca wykazał staż pracy w szczególnych warunkach wynoszący łącznie 15 lat 1 m-c i 5 dni, a dalej, że spełnia pozostałe warunki przyznania prawa do emerytury pomostowej. Wobec powyższego na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychorazart. 47714§ 2 kpczmienił zaskarżoną decyzję.
W wywiedzionej od powyższego orzeczenia apelacji organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 49 pkt. 3 ustawy z 19 grudnia(...). o emeryturach pomostowych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przez przyjęcie że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 2009 r. wykazał konieczny do ustalenia prawa do emerytury pomostowej piętnastoletni okres pracy w szczególnych warunkach.
W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że zgodnie z ustaleniami Sądu Okręgowego w okresach zatrudnienia wfirmie (...)oraz(...) Przedsiębiorstwie (...)wnioskodawca wykonywał pracę odpowiednio operatora sprzętu ciężkiego i operatora walca oraz prace kierowcy samochodu ciężarowego, a te stanowiska nie zostały wymienione w załącznikunr 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Tym samym wykazany przez wnioskodawcę okres pracy w szczególnych warunkach wynosi jedynie 14 lat 4 m-ce i 20 dni. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenie przez oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ustalił i zważył, co następuje :
Apelacja jest zasadna i skutkuje wydanie orzeczenia reformatoryjnego.
Spornym w sprawie pozostawało, czy wnioskodawcaH. Ł.(ur. (...)) spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury pomostowej.
Tytułem wstępu należy przypomnieć, iż emerytury pomostowe zostały wprowadzone do systemu ubezpieczeń społecznychustawą z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. nr 237/2008 r. poz. 1656 ze zm. – zwanej dalej "ustawą"), która weszła w życie 1 stycznia 2009r.a dotyczy ubezpieczonych zatrudnionych w warunkach szczególnych i szczególnym charakterze, urodzonych po 31 grudnia 1948r. Emerytury regulowane powołanym aktem normatywnym zastąpiły emerytury w niższym wieku przyznawane na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Stosownie do art. 4 wskazanej ustawy uprawnionym do emerytury pomostowej jest ubezpieczony urodzony po 31 grudnia 1948 r., legitymujący się okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynoszącym co najmniej piętnaście lat, który osiągnął wiek emerytalny wynoszący odpowiednio dla kobiet 55 lat, a dla mężczyzn 60 lat, legitymujący się okresem ubezpieczenia wynoszącym odpowiednio dla kobiet 20 lat zaś dla mężczyzn 25 lat, który przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej lub art. 32 i 33 ustawy emerytalno – rentowej, i który po 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy oraz rozwiązał stosunek pracy. Z koleiart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychzmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury pomostowej dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6, zwalniając je z konieczności świadczenia po 31 grudnia 2008r. pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 tej ustawy, wprowadzając jednak w to miejsce warunek, aby osoba ubiegająca się o to świadczenie spełniała w dniu wejścia w życie ustawy ( 1 stycznia 2009r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w wyżej określonych warunkach, w rozumieniuart. 3 ust.1 i 3Warunek ten został jasno wyrażony, wynika wprost z literalnego brzmienia art. 49 pkt 3 ustawy i jest zgodny z jej celem. Przypomnieć należy, że definiując wart. 3 ustawy o emeryturach pomostowychprace w szczególnych warunkach ustawodawca przyjął, że są to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych. Z kolei definiując pojęcie prac o szczególnym charakterze ustawodawca przyjął, że są to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz takich prac określa załącznik nr 2 do ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wykaz prac określonych wart. 3 ust. 1 i 3jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz dnia 29 czerwca 2011 roku, IV SA/Po 335/11, publ. LEX nr 863891). Pogląd ten podziela również tutejszy Sąd. Powyższe oznacza, że osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, która legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach ustalonym według przepisów ustawy emerytalno - rentowej (tj. art. 32 i następne) może nabyć prawo do tej emerytury na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychjedynie wówczas, gdy staż jej pracy można równocześnie kwalifikować jako pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze ujętą w wykazach prac stanowiących załącznik nr 1 lub 2 do wskazanej ustawy. Innymi słowy brak jest podstaw do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy nie jest okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowych. To ostatnie określenie oznacza okres pracy wskazany w tych przepisach bez wliczania do niego tak określonych warunków zatrudnienia w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (vide : wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r. sygn. II UK 164/11 oraz z 4 września 2012r. sygn. akt I UK 164/12). W uzupełnieniu powyższego wywodu nadmienić należy, że wust. 7 art. 3 ustawy o emeryturach pomostowychwskazano, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy (a więc przed 1 stycznia 2009 roku) prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niemniej jednak w art. 4 pkt. 6 oraz wart. 49 pkt. 3ustawodawca zawarł odesłanie wyłącznie do art. 3 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w postępowaniu sądowym w pierwszej kolejności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca po 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Ta bowiem okoliczność warunkowała przyjęcie normy prawnej według której winna być dokonana ocena uprawnień wnioskodawcy do żądanego świadczenia. W uzasadnieniu Sądu Okręgowego zabrakło oceny okresu zatrudnienia wnioskodawcy pod kątem wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach po wskazanej dacie. W uzupełnieniu tych ustaleń tutejszy Sąd, uznając za wiarygodne przedłożone przez wnioskodawcę świadectwa pracy wystawione przez(...)A-1 sp.j. z 5 października 2009 r. za okres pracy od 27 października 2008 r. do 3 października 2009 r. oraz wystawione przez(...) S.A.z 1 grudnia 2011 r. za okres pracy od 26 kwietnia 2010 r. do 28 maja 2010 r. oraz pozostałe okresy zatrudnienia po wskazanej dacie, w zakresie w jakim potwierdzają one rodzaj wykonywanej przez wnioskodawcę w tych okresach pracy, która to okoliczność nie była w sprawie kwestionowana (operatora sprzętu ciężkiego, operator walca), ustalił, że po 31 grudnia 2008 r. wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Rodzaj wykonywanych wówczas przez wnioskodawcę prac nie został bowiem ujęty w wykazie prac w szczególnych warunkach jak i w wykazie prac o szczególnym charakterze, stanowiących odpowiednio załączniki nr 1 i nr 2 doustawy o emeryturach pomostowych. Powyższe ustalenie przesądza z kolei, że wnioskodawca nie spełnia określonej wart. 4 pkt. 6przesłanki przyznania prawa do emerytury pomostowej, co skutkowało koniecznością dalszej oceny jego uprawnień pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 49 ustawy, o których mowa wyżej, a w szczególności przesłanki legitymowania się na dzień 1 stycznia 2009 r. piętnastoletnim stażem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Niekwestionowanym w sprawie pozostawało, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się pewnym okresem pracy w szczególnych warunkach, kwalifikowanym jako taki na podstawie art. 32 ustawy emerytalno - rentowej (na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego był to okres wynoszący 8 lat, 4 m-cy i 14 dni, zaś na etapie postępowania apelacyjnego okres 14 lat, 4 m-cy i 20 dni – z treści apelacji wynika bowiem, iż organ rentowy nie kwestionuje ustaleń Sądu Okręgowego dotyczących okresów zatrudnienia wnioskodawcy wPrzedsiębiorstwie (...)wK.od 23 lutego 1974 do 31 lipca 1978 r. i od 1 października 1980 r. do 30 kwietnia 1982 r. - łącznie 6 lat i 6 dni). W pierwszym z wymienionych okresów zatrudnienia wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca autobusu oraz samochodumarki S.o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. W latach 1980 – 1982 odwołujący się był kierowcą autobusu służbowego o liczbie miejsc powyżej 36. W okresie od 22 sierpnia 1983 r. do 30 września 1984 r. wnioskodawca pracował w(...) Przedsiębiorstwie (...)stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowegomarki J.o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony (cementowóz o masie całkowitej powyżej 12 ton). W pozostałych okresach zatrudnienia tj. między innymi wG.Z.,(...) S.A.,(...) S.A.wnioskodawca pracował na stanowiskach kierowców samochodów ciężarowych czy operatora maszyn budowalnych. Słusznie jednak w apelacji pozwany Zakład podnosi, żeH. Ł.na 1 stycznia 2009 r. nie wykazał piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychi tym samym nie spełnił przesłanki określonej w art. 49 pkt. 3 tej ustawy. Wykonywane bowiem przez niego prace (poza ewentualnie okresem, w którym pracował jako kierowca w Powiatowej(...)wJ.tj. od 17 marca 1973 r. do 18 lutego 1974 r.) nie stanowiły prac, o którym mowa w załączniku nr 1 lub 2 doustawy o emeryturach pomostowych, a tym samym w myśl art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, nie mogą być kwalifikowane jako okresy pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Reasumując skoro wnioskodawca, po 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i ust. 3, adalej nie wykazał, aby na dzień wejścia w życieustawy o emeryturach pomostowychtj. 1 stycznia 2009r. legitymował się co najmniej piętnastoletnim kwalifikowanym stażem pracy, o którym mowa w przepisach tej ustawy, przyjąć należy, że nie spełnia on warunków do przyznania prawa do przewidzianego - powołanym wyżej aktem normatywnym - świadczenia.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 386 §1 kpc.