Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 425/14
Data wyroku: 2014-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Janusz Roszewski, Paweł Szwedowski, Wojciech Vogt

Sygn. akt II Ca 425/14

POSTANOWIENIE
Dnia 6 listopada 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Vogt

Sędziowie:

SSO Paweł Szwedowski
SSO Janusz Roszewski (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt

po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. w Kaliszu
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. R.
z udziałemR. R. (1),M. S.,M. P.,P. P. (1),J. P.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestników postępowaniaM. P.iP. P. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim
z dnia 10 kwietnia 2014r. sygn. akt I Ns 721/10
p o s t a n a w i a:

1
oddala apelację;

2
zasadza od uczestników postępowaniaM. P.iP. P. (1)na rzecz uczestnika postępowaniaR. R. (1)kwotę 77(siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygnatura akt II Ca 425/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2014r. Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że spadek poE. R.z domuK., córceK.iI., zmarłej dnia 26 stycznia 1977 roku wP., ostatnio zamieszkałej wO., z mocy ustawy w odniesieniu do udziału zmarłej w gospodarstwie rolnym nabyły dzieciR. R. (1), synJ.iE.,M. S.z domuR., córkaJ.iE.każde z nich w 1/2 części a w odniesieniu do pozostałego majątku: mążJ. R., synJ.iH.dzieciR. R. (1), synJ.iE.,M. S.z domuR., córkaJ.iE.każde z nich w 1/3 części oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania nieprocesowego.
Sąd Rejonowy ustalił w sprawie, że spadkodawczyni zawierała jeden związek małżeński i to zJ. R.. Z małżeństwa tego pochodziło dwoje dzieci i to:R. R. (1)iM. S.; nie pozostawiła żadnych dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych. Nie pozostawiła również żadnego testamentu. Nikt z jej spadkobierców nie odrzucał spadku, nie zrzekał się dziedziczenia ani nie został uznany za niegodnego po niej dziedziczenia.
W skład spadku poE. R.wchodził jej udział wynoszący 1/4 częśćw gospodarstwie rolnym położonym wP.przyul. (...)o obszarze 0,5405 ha zapisanym w księdze wieczystej Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto wP.(...). Spadkodawczyni nabyła udział we współwłasności tej nieruchomości na podstawie decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady NarodowejP.-(...).Y-3/24/64 z dnia 21 sierpnia 1964r. Pozostałymi współwłaścicielkami tej nieruchomości była matka spadkodawczyniI. K.w 1/2 części oraz jej siostraB. K.w 1/4 części.
Wcześniej właścicielem tej nieruchomości był ojciec SpadkodawczyniK. K.. Nieruchomość ta została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej MiastaP.z dnia 15 października 1957r.K. K.zmarł dnia 21 listopada 1955r. i spadek po nim w zakresie udziału w gospodarstwie rolnym odziedziczyła jego córkaB. P.. Matka spadkodawczyniI. K.zmarła dnia 20 września 1976r. i spadek po niej w zakresie gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy nabyła jej córkaB. P..
W dniu 11 września 1986r. w prowadzonej dla nieruchomości położonej wP.przyul. (...)księdze wieczystej wpisana została siostra spadkodawczyniB. P.jako jej jedyna właścicielka.
W 1977r. ani mąż spadkodawczyniJ. R., ani jej dzieciR. R. (1)iM. S., nie pracowali w tym gospodarstwie rolnym, nie byli członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej, nie pracowali w żadnym gospodarstwie rolnym ani nie prowadzili takiego gospodarstwa; nie byli również zaliczeni do I lub II grupy inwalidzkiej.
W chwili śmierci spadkodawczyni jej mążJ. R.miał ukończone 41 lat,R. R. (1)miał 11 lat aM. S.miała 6 lat.
W spadkowym gospodarstwie rolnym w 1977 r. pracowała siostra spadkodawczyniB. P.. Praca ta stanowiła dla niej główne źródło utrzymania. Zmarła dnia 22 marca 1987r. a spadek po niej, w tym gospodarstwie rolnym, z mocy ustawy nabyli jej mążM. P.oraz jej synowieP. P. (1)iJ. P.każdy w 1/3 części.
Sąd Rejonowy zważył, że ponieważ ze złożonego w sprawie zapewnienia spadkowego wynikało, że spadkodawczyniE. R.nie pozostawiła żadnego testamentua pozostawiła mężaJ. R.oraz dwoje dzieciR. R. (1)iM. S.a ponadto, skoro żadna z tych osób nie odrzuciła spadku, nie zrzekła się dziedziczenia, ani też nie została uznana za niegodną dziedziczenia po spadkodawczyni, to zgodnie zart. 931 § l k.c.należało stwierdzić, że spadek po niej z mocy ustawy nabył jej mąż w 1/3 części oraz jej dzieci, każde z nich w 1/3 części. Wskazując na te właśnie okoliczności faktyczne i prawne i stosownie doart. 1025 i nast. kcw zw. zart. 669 i nast. k.c.Sąd ten orzekł jak w sentencji postanowienia.
W ocenie Sądu I instancji, ponieważ po śmierciK. K.na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miastaP.z dnia 15 października 1957r. przedmiotowa nieruchomość została przyjęta na rzecz Skarbu Państwa a następnie na podstawie wyżej wymienionej decyzji z dnia 21 sierpnia 1964r. na jej części, oznaczonej jakodziałka nr (...)o pow. 0,5405 ha, zostały uwłaszczone jego żonaI. K.w 1/2 części oraz jego córki, w tym spadkodawczyni, każda z nich w 1/4 części, to nie było podstaw do ujawnieniaw księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości wyłącznie spadkobierczyniB. P.i to na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, która dziedziczyła po nim jedynie udział w gospodarstwie rolnym. W tej sytuacji zdaniem Sądu Rejonowego należało uznać, że w skład spadku poE. R.wchodził jej udział w przedmiotowym gospodarstwie rolnym.
Ustalając krąg spadkobierców dziedziczących ten udział w gospodarstwie rolnym, SądI instancji stwierdził, żeJ. R.nie spełniał żadnego z warunków przewidzianychwart. 1059 kcw zw. zart. 1060 § l kc, a zatem nie mógł dziedziczyć wchodzącego w skład spadku po jego żonie udziału w gospodarstwie rolnym. Jedynie dzieci spadkodawczyni, którew chwili jej śmierci były małoletnie, spełniały przewidzianą wart. 1059 § l pkt. 4 kcprzesłankę uprawniającą do dziedziczenia wchodzącego w skład spadku po niej udziału w gospodarstwie rolnym i stosownie doart. 1025 i nast. kcw zw. zart. 669 i nast. kcorzekł o ich uprawnieniach jak sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł zgodnie zart. 520 kpc.
Apelacjęod postanowienia Sadu Rejonowego wnieśli uczestnicy postępowaniaM. P.iP. P. (1)zaskarżając postanowienie w części dotyczącej stwierdzającej dziedziczenie udziału zmarłej w gospodarstwie rolnym, tj. pkt IA oraz w części rozstrzygającej o kosztach postępowania.
Apelujący zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a to jako błąd w ustaleniach stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż w skład spadku po zmarłejE. R.wchodził jej udział wynoszący 1/4 część w gospodarstwie rolnym położonym wP.przyul. (...)o obszarze 0,5405 ha zapisanym w księdze wieczystej Sądu Rejonowego Poznań —S.wP.(...)oraz jako naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowegoi niedokonanie oceny mocy i wiarygodności poszczególnych środków dowodowych.
Stawiając powyższe zarzuty apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez wyeliminowanie z treści orzeczenia całego punktu IA, zasądzenie kosztów postępowania sądowego w pierwszej instancji od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania oraz zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego wrazz kosztami zastępstwa procesowego ewentualnie uchylenie postanowienia w całościi przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Ostrowie Wielkopolskim do jej ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej.
W odpowiedzi na apelacjęuczestników postępowaniaM. P.iP. P. (1), wnioskodawca oraz uczestnicy postępowaniaR. R. (1)iM. S.wnieśli o jej oddalenie z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Apelacja uczestników postępowania jest nieuzasadniona.
Sąd Okręgowy podziela w całości dokonana przez Sad I instancji ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zarówno w odniesieniu do złożonego zapewnienia spadkowego, zeznań wnioskodawcy i uczestnika P.P., jaki i do dowodów z dokumentów, bowiem nie narusza ona dyspozycji przepisuart. 233 k.p.c.Ponadto poza polemika z ustaleniami sądu meritii apelacja w istocie nie przytacza dowodu, z którym wiąże zarzut niedokonania jego oceny mocy i wiarygodności., co już czyni zarzut ten uchylający się spod kontroli w ramach podniesionego zarzutu procesowego.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż w skład spadku po zmarłejE. R.wchodził jej udział wynoszący 1/4 część w gospodarstwie rolnym, to jest on o tyle chybiony, ze ustalenie to nie jest sprzeczne ze wskazanymi w podstawie tego zarzutu postanowieniem z 13 października 1971r. Sądu Powiatowego wP.czy późniejszym postanowieniem sadu wojewódzkiego , lecz wynika z odmiennego, niż czyni to skarżący, uznaniem przez Sąd I instancji skutków wcześniejszej, bowiem z dnia 15 października 1957 r decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa spadkowej nieruchomosci i wpływu tych rozporządzeń na rozumienie przedmiotu rozstrzygania o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.
Gospodarstwo rolne wchodzi w skład spadku przede wszystkim wówczas, gdy spadkodawcy służyło prawo własności tego gospodarstwa lub udział w jego współwłasności. Nie budzi także wątpliwości, że w skład spadku "wchodzi" gospodarstwo rolne, gdy spadkodawca był samoistnym posiadaczem lub gdy służyło mu roszczenie o odzyskanie własności gospodarstwa (por. uchwałę SN z 26 stycznia 1968 r. III CZP 100/67 z glosą J.S.P., OSPiKA 1969, nr 1, poz. 4 oraz postanowienie SN z 20 października 1966 r. III CR 242/66, OSN 1967, nr 7-8, poz. 131).
W literaturze wskazuje się, że dowodem przynależności gospodarstwa rolnego do spadku jest wypis z księgi wieczystej, zaświadczenie ze zbioru dokumentów lub zaświadczeniez ewidencji gruntów. Wskazuje się jednak także, że dokonując takich ustaleń sąd opiera się przede wszystkim na informacjach podanych przez uczestników postępowania, a w razie wątpliwości, prowadzi stosowne dochodzenie. Każdy ze wskazanych wyżej sposobów wykazania, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, jest uprawniony. Sąd stwierdzający nabycie spadku nie dokonuje jednak ustaleń, co wchodzi w skład spadku po danym spadkodawcy. Trzeba także zauważyć, że ustalenia dokonane w takim postępowaniu co do przynależności danego przedmiotu do spadku (zarówno pozytywne jak i negatywne) nie są wiążące w innych postępowaniach.
Jeżeli zatem w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku wystąpią pomiędzy uczestnikami spory co do przynależności gospodarstwa rolnego do spadku (prawa własności spadkodawcy), sąd powinien dążyć do ustalenia tej okoliczności. Ustalenie, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo nie wymaga jednak przesądzenia, że spadkodawcy służyło prawo własności tego gospodarstwa. Jeżeli zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, że przysługiwanie spadkodawcy prawa własności i gospodarstwa rolnego jest wysoce prawdopodobne, sąd jest uprawniony do stwierdzenia dziedziczenia tego gospodarstwa. (post.SN z 23 .11.1998r. II CKN 52/98LEX nr 519304)
Wbrew zarzutom apelujących Sad Rejonowy nie mógł rozstrzygać i w istocie nie rozstrzygał sporu o własność gospodarstwa rolnego. Spór spadkobiercówB. K.iE. R.o własność spadkowego gospodarstwa rolnego powstał na skutek wpisu do księgi wieczystej nie uwzgledniającego skutków decyzji uwłaszczeniowejz 1964r. Z dokumentu tego, stanowiącego dowód własności wynika, że w skład spadku wchodzi prawo zmarłejE. R.do udziału w nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne. Zważyć także należy, że na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego wP.z 28.12.1971 r., matka apelującychB. P.nabyła po zmarłym w 1955r.K. K.nie całość, lecz jego udział w spadkowym gospodarstwie rolnym. Nieruchomość ta w 1957 roku, tj już po śmierciK. K., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa a następnie została podzielona, z czego polowa została w 1962 roku sprzedanaP.a na drugiej połowie w 1964 roku została uwłaszczonaI. K.w 1/2 części orazB.iE. K.(R.) po 1/2 części ( por. decyzja k.162). Skoro nie został przedstawiony przez apelujących dowód uchylenia skutków decyzji uwłaszczeniowej, lub rozporządzenia przez spadkodawczynię nabytym prawem, to istniały podstawy do ustalenia przez sad meritii, że w skład spadku po zmarłej nadal wchodzi udział w gospodarstwie rolnym oraz ustalenia kręgu spadkobierców dziedziczących ten udział.
Z podanych wyżej przyczyn apelacja uczestników postepowania jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu z mocyart. 385w zw. zart. 13 §2 k.p.c.Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje uzasadnienie wart. 520 §3 k.p.c.