Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 254/14
Data wyroku: 2014-05-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Nowicka, Grażyna Kobus, Longina Góra
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt II Ca 254/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2014r.

Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Grażyna Kobus
Sędziowie:SO Barbara Nowicka
SO Longina Góra
Protokolant: Bogusława Mierzwa
po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy
z powództwaA. R.
przeciwkoA. G.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt I C 722/10

I
oddala apelację;

II
zasądza od pozwanej na rzecz powoda 1.200 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 254/14

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. Sąd RejonowywŚ.uznał za bezskuteczną wobec powodaA. R.umowę sprzedaży nieruchomości zabudowanej, stanowiącej działkę gruntu na(...)położonej przyPl. (...)wŚ.zawartą 12 października 2010r. przed notariuszemS. Ł.pomiędzyD. F.i pozwanąA. G.za cenę 69.500 zł.
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że:
wyrokiem z dnia 06 maja 2010 r. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze uwzględnił powództwo powoda przeciwkoD. F.o zapłatę kwoty 38.000 zł z tytułu umowy pożyczki z dnia 30 listopada 2005 r. zasądzając tę kwotę wraz z odsetkamii kosztami procesu w kwocie 4.317 zł.
PonieważD. F.nie spełniła zasądzonego świadczenia z dnia 29 września 2010 r. powód skierował do komornika sądowego wniosek o wszczęcie egzekucji. Komornik w toku postępowania egzekucyjnego, o wszczęciu którego, zawiadomił dłużnika pismem z dnia 29 września 2010 r., dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużnika i wynagrodzenia za pracę, co przyniosło częściowy efekt na kwoty 7.578,44 zł i 180 zł. Dalsza egzekucja okazała się nieskuteczna.
Umową sprzedaży z dnia 12 października 2010 r. zawartą w formie aktu notarialnegoD. F.sprzedałaA. G.nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, położoną przyPl. (...)wŚ., za kwotę 69.500 zł. Zapłatę ceny kupna ustalono w ten sposób, że kwota 10.000 zł została zapłacona przed umową, natomiast pozostałość ceny (59.500 zł) częściowo na rachunek bankowy celem spłaty zadłużenia sprzedającejwBanku (...)w kwocie 18.000 zł (w związku z kredytem zabezpieczonym hipoteka zwykłą w kwocie 7883,64 CHF i hipoteka umowną do kwoty 4600 CHF, na rzeczw/w banku), częściowo natomiast, tj. co do pozostałej kwoty – gotówką.Wydanie przedmiotu umowy przewidziano do dnia 31grudnia 2010 r.

A. G.iD. F.podpisały także przedwstępną umowę sprzedaży, datowaną na dzień 20 lutego 2007 r. w którejD. F.zobowiązała się
sprzedaćA. G.za cenę 69.500 zł, w terminie do 13 października 2010r. nieruchomości w postaci zabudowanejdziałki nr (...)przyPl. (...)wŚ.orazlokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyPl. (...)wŚ.. Z umowy tej wynika zapłata przezA. G.zadatkuw kwocie 10.000 zł.
Przy oznaczeniu stron tej umowyD. F.wskazała nr dowodu osobistego(...); został on wydany dnia 11 lipca 2007 r.
W kwietniu i maju 2011 r.A. G.wysłała doD. F.wezwaniado wymeldowania się z lokalu przyPl. (...)wŚ.i opuszczenia tego lokalu, uprzedzając o egzekucji powyższego na wypadek niedopełnieniatych obowiązków przez sprzedającą.
D. F.nadal mieszka w sprzedanej nieruchomości.
Nieruchomość objęta w/w umową w rzeczywistości miała w dacie sprzedaży wartość 134.654 zł (natomiast w dacie umowy przedwstępnej – 140.171 zł).

A. G.iD. F.są znajomymi z pracy, tj.(...),gdzie okresowo pełniły dyżury w tym samym miejscu i czasie (w tym samym pokojui w tym samym dniu tygodnia).
Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo uznając, że powód wykazał wszystkie przesłanki skuteczności skargi pauliańskiej zart.527 kpc.
Pierwszą kwestią jest więc pokrzywdzenie wierzyciela, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową.W niniejszej sprawie pozostawanie w majątku dłużniczkiD. F.nieruchomości położonej wŚ.przyPlacu (...), dawało możliwość zaspokojenia wierzyciela tj. powoda, zaś sprzedaż tej nieruchomości pozwanej(A. G.) spowodowała, iż powód utracił potencjalne źródło,z którego mógł zaspokoić swoją wierzytelność. Innymi słowy majątek dłużniczki uległ zmniejszeniu z pokrzywdzeniem powoda, co jednocześnie wiązało się z uzyskaniem korzyści majątkowej przez pozwaną.
W realiach sporu jednak rozdźwięk pomiędzy ceną nabycia, wskazanąw akcie notarialnym a rzeczywistą wartością nieruchomości jest na tyle duży,iż możliwe jest nawet przyjęcie znaczenia korzyści majątkowej w sensie utożsamianym
z nabyciem rzeczy za cenę poniżej jej wartości, zwłaszcza wobec okoliczności sprzedaży. Wynika to wprost z opinii biegłego, które wskazują na znaczące różnicew w/w wartościach, a mianowicie, że w rzeczywistości nabyta nieruchomość miała wartość istotnie wyższą, którą biegły ostatecznie ustalił na 134.654 zł(w dacie sprzedaży, natomiast w dacie umowy przedwstępnej – 140.171 zł).
Drugą przesłanką zart. 527 kcjest działanie dłużnika, ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Warunkiem uznania bezskuteczności czynności prawnej jest bowiem istnienie u dłużnika świadomości, że wskutek dokonanej czynnościstanie się niewypłacalny w całości lub części. Świadomość pokrzywdzenia nie musi dotyczyć osoby konkretnego wierzyciela, wystarczy świadomość pokrzywdzenia wierzycieli w ogóle. Działania podejmowane przezD. F.potwierdzają istnienie po jej stronie tej świadomości, gdyż w chwili rozporządzenia przedmiotową nieruchomością istniał prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Jeleniej Górzez dnia 6 maja 2010 r. nakazujący dłużniczce zapłacenie na rzecz powodakwoty 38.000 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania, czemu zresztą dłużniczka nie zaprzeczyła. Nieprawdziwe są także twierdzenia pozwanej, iżD. F.w dniu zawierania umowy sprzedaży nieruchomości nie miała wiedzy o toczącym się przeciwko niej postępowaniu egzekucyjnym, bowiem pismem z dnia29 września 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Jeleniej GórzeR. D.zawiadomił ją o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a ponadtoze skargi o wznowienie postępowaniaD. F.z dnia 30 listopada 2010 r. złożonej w Sądzie Rejonowym w Jeleniej Górze wynika, iż dłużniczka „o treści wyroku dowiedziała się dopiero na skutek osobistej analizy akt przeprowadzonejw dniu 11 października 2010 r. wobec uzyskania tego dnia wiedzy o toczącym się wobec niej postępowaniu egzekucyjnym”, a tym samym na dzień przed zawarciem umowy sprzedaży nieruchomości miała pełną wiedze o toczącym się wobec niej postępowaniu egzekucyjnym.
Nie można przy tym zgodzić się z argumentacją pozwanej, iż umowa sprzedaży nieruchomości była konsekwencją zawartej w dniu 20 lutego 2007 r. przedwstępnej umowy sprzedaży, bowiem (niezależnie od wątpliwości co do tej umowy) dłużniczka mając wiedzę o istnieniu tytułu wykonawczego oraz o toczącej się wobec niej egzekucji
miała pełną świadomość, iż zawierając umowę sprzedaży nieruchomościpokrzywdzi tym wierzyciela uniemożliwiając mu realizację jego wierzytelności.
Trzecią przesłanką akcji pauliańskiej jest postawa osoby trzeciej wyrażająca się w świadomości dokonywania z dłużnikiem czynności zmierzających do pokrzywdzenia wierzycieli, gdy osoba trzecia wiedziała o tym lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
Istnienie między dłużnikiem a osobą trzecią relacji opartej na wspólnym miejscu wykonywania pracy samo przez się nie musi przesądzać o bliskości ich stosunków, jednakże z zeznań świadkaB. G.wskazującej „te panie znają się osobiście (…) myślę, że obie Panie często się spotykają, gdyż pełnią dyżuryw tym samym pokoju”, świadkaL. S.zeznającej „te Panie znają się nawzajem, pracują bowiem w Ośrodku na zlecenie (…), był taki czas, że pracowały razemw czwartki (…) nie podejrzewam, żeby te Panie były przyjaciółkami” i świadka
R. B.wskazującej „te Panie znają się nawzajem, bowiem pracujemyw jednym budynku (…) nie utrzymują jednak stosunków koleżeńskich” wynika,iż relacje zawodowe między pozwaną a dłużniczką, choć nie przyjacielskie,były bliskie. Dodatkowo postawa pozwanej negującej na rozprawie bliską znajomość z dłużniczką, lecz konsekwentnie określająca ją jako(...), świadczyo silnych wzajemnych więziach łączących pozwaną z dłużnikiem i uzasadnia przyjęcie bliskiego stosunku łączącego te osoby, w rozumieniuart. 527 § 3 kc.
Z zeznańR. B.wynika, żeD. F.„rzuciła” propozycję sprzedaży mieszkania, które kupiła pozwana, z tym, żeR. B.również chciała je kupić, czemu przeszkodziła odmowa przyznania kredytu bankowego, który miał dotyczyć kwoty 50.000 zł (a ponadto sfinansowaniu przedsięwzięcia służyć miała jeszcze pożyczka 100.000 zł od rodziców świadka); samo zaś mieszkanie było „fajne” i cena z aktu notarialnego jest zaskoczeniem dla świadka, a za 80.000 zł (a nawetza 100.000 zł) świadek na pewno by je kupiła. Z relacji tego świadka wynika ponadto, że proces sprzedaży był „zwarty” : oferta , akceptacja i sprzedaż, po której nastąpiła cisza, co przecież przeczy procederowi z umowy przedwstępnej, która miała być zawarta 3 lata wcześniej. Poza tym powyższe zeznania negują sposób finalizacji sprzedaży wskazany przezD. F., która mówi o rozwieszeniu ogłoszeńi odpowiedziA. G.na jedno z nich, a ponadto negują stan mieszkania,
który sprzedająca ocenia jako zły, a świadekR. B.jako dobry. Okoliczności te poddają także w wątpliwość datę podpisania umowy przedwstępnej, w którejD. F.wskazała nr dowodu osobistego wydanego po dacie jej podpisania. Zdziwienie sądu budzi też, z jakich przyczynD. F.nie powiedziałaR. B., za ile gotowa jest sprzedać mieszkanie, skoro ta oglądała je, była nim zainteresowana i nawet dowiadywała się o możliwość uzyskania kredytu bankowego, a gotowa była zapłacić, mimo odmowy kredytu, kwotę 100.000 zł, bowiem taką kwotę mogła uzyskaćod rodziców, ewentualnie dlaczego nie powiedziała jej o zawarciu umowy przedwstępnej. Jeżeli natomiast istotnie umowa przedwstępna byłaby zawarta,trudno wytłumaczyć, po co w ogóle mówiła koleżankom o sprzedaży mieszkania,skoro pozostawała już związana zobowiązaniem wynikającym z tej umowy.
ŚwiadkowieB. G.,L. S.iR. B.nie są powiązanez żadną ze stron, zatem nie wyrażają zainteresowania rozstrzygnięciem korzystnym dla żadnej z nich. Brak podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, zatem fakty wynikające z ich zeznań Sąd uznał za udowodnione.
Pozwana jako koleżanka z pracy zarówno sprzedającej, jak i drugiej zainteresowanej, mogła zorientować się, że sprzedaż na jej rzecz, nie zaś drugiej zainteresowanej gotowej zapłacić więcej, budzi co najmniej zdziwienie, niezależnie zresztą od kwestii umowy przedwstępnej, która budzi co najmniej wątpliwościco do daty jej podpisania.
Powyższy wyrok zaskarżyła pozwana zarzucając mu:

1
naruszenie prawa materialnego –art. 527 §1 kcpoprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że wiążąca się z pokrzywdzeniem wierzyciela niewypłacalność dłużnika musi istnieć tylko w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską, w sytuacji gdy wierzyciel musi wykazać stan pokrzywdzeniawskutek dokonanej przez dłużnika czynności prawnej także w chwili orzekania przez Sąd o zasadności skargi;

2
naruszenie prawa procesowego –art. 233 § 1 kpcpoprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, nielogiczny, nieobiektywny z naruszeniem zasady bezstronnego, racjonalnego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego jako całości wyrażające się w: ustaleniu, iż z zeznań świadkówL. S.,B. G.iR. B.wynika, że łączył ją zD. F.bliski stosunek uzasadniający przyjęcie,że wiedziała, iż dłużnik dokonując czynności prawnej działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, w sytuacji, gdy wszyscy świadkowie wskazali,że poza znajomością zawodową wynikającą z faktu wykonywania pracy w tym samym budynku nie łączy jej zD. F.żadna relacja osobista; uznaniu za niewiarygodne zeznania świadkaD. F.oraz jej zeznania, w sytuacji gdyw treści tych zeznań nie ujawniły się żadne okoliczności, które mogłyby te dowody dyskwalifikować; dokonaniu ustaleń dotyczących procesu sprzedaży nieruchomości przezD. F.na jej rzecz, w oparciu o zeznania świadkaR. B.w sytuacji, gdy wyraźnie wskazała, że nie są jej znane okolicznościi szczegóły tej transakcji i uznanie tych zeznań za wiarygodne, choć ich ogólnikowość nie pozwala na przyjęcie, że mogą one stanowić rzetelne źródło wiedzy o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;art. 98 kpcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że koszty opinii biegłego winny obciążać ją jako stronę przegrywającą sprawę, w sytuacji gdy koszty te nie stanowiły kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez powoda.;

3
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku mający wpływ na jego treść a polegający na przyjęciu, że łączył ją zD. F.stosunek bliskości o jakim mowa wart. 527 § 3 kc; świadekR. B.chciała kupić nieruchomość należącą doD. F.za 100.000zł; proces sprzedaży nieruchomości przezD. F.był „zwarty” i transakcja nie była rozciągniętaw czasie i poprzedzona umową przedwstępną; cena nieruchomości zapłacona przez nią odbiegała istotnie od wartości rynkowej nieruchomości; koszty sporządzenia opinii przez biegłego stanowią koszty celowego dochodzenia praw przez powoda.

Podnosząc powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, ewentualnie o zmianę tego wyroku w pkt II poprzez zasądzanie od niej na rzecz powoda kwoty 3.117 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy rozpoznając apelację oparł się na ustaleniach faktycznych Sądu Rejonowego mających uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które przyjął jako własne i zważył co następuje:
Apelacja podlegała oddaleniu a jej zarzuty i wnioski w niczym nie podważają trafności wyroku, stanowiąc jedynie nieuzasadniona polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji zmierzającą do przedstawienia korzystnego dla skarżącej biegu zdarzeń i ustaleń faktycznych.
Sąd Rejonowy nie dopuścił się obrazy przepisuart. 527 § 1 kcpoprzez przyjęcie, że powód wykazał wszystkie przesłanki uprawniające go do skorzystania z instytucji skargi pauliańskiej.
Przesłanką udzielenia ochrony pauliańskiej jest dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli, na skutek której, to czynności dłużnika stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był uprzednio.
Niewypłacalność dłużnika, musi istnieć nie tylko w chwili wystąpienia ze skargą, ale również w chwili orzekania przez sąd o roszczeniu powoda.
Wbrew zarzutom apelacji powód wykazał niewypłacalność dłużniczkiD. F., aktualną w dacie wyrokowania. Prowadzona przez powoda w stosunku do niej egzekucja doprowadziła tylko do częściowego zaspokojenia jego wierzytelności wynikającej z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 6 maja 2010r., sygn. akt I C 588/08 którym zasądzono odD. F.na jego rzecz kwotę 38.000 złz odsetkami i kosztami procesu. Komornik zdołał wyegzekwować od dłużniczki kwotę 7758,44 zł, zaś dalsza egzekucja okazała się bezskuteczna.
Niesłuszny jest również zarzut naruszenia przepisuart. 233 § 1 kpcpoprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów.
Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów odpowiada kryteriom zart. 233 § 1 kpci nie jest dowolna, nielogicznai nieobiektywna.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd tego przepisu wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, gdyż tylko to może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Natomiast przekonanie strony o innej, niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sąd nie jest wystarczające dla podważenia tej oceny.
Takiej niewadliwej, wszechstronnej oceny dowodów wskazanych przez strony dokonał Sąd Rejonowy a apelacja skutecznie jej nie podważyła.
Sąd I instancji prawidłowo ocenił zeznania świadkówL. S.,B. G., które pracowały wspólnie z pozwaną iD. F.i miały możliwość obserwowania relacji między nimi i charakteru tej znajomości. Świadkowie ci, na bieżąco obserwowali działaniaD. F.związane ze sprzedażą mieszkania.D. F.mówiła koleżankom z pracy, że chce sprzedać mieszkanie.R. B.była zainteresowana kupnem tego mieszkania, podjęła starania o uzyskanie kredytu bankowego na ten cel, oglądała je, jednakże w krótkim czasieD. F.zawarła umowę sprzedaży nieruchomościz pozwaną.
O ile rzeczywiście świadek ta nie znała szczegółów transakcji zawartej między pozwaną iD. F., to jej zeznania i pozostałych świadkówB. G.iS. S.rzucają światło na okoliczności zawarcia umowy sprzedaży i poddająw wątpliwość zeznania pozwanej iD. F.co do przebiegu całej procedury sprzedaży, jak również w powiązaniu z innymi dowodami dają podstawę dla poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń odnośnie do świadomości dłużniczki podejmowanych przez nią działań z pokrzywdzeniem wierzyciela (powoda) oraz wiedzy pozwanej (lub przy zachowaniu należytej staranności możności dowiedzenia się) o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.
O tym, że zostały spełnione subiektywne przesłanki warunkujące możliwość skorzystania ze skargi pauliańskiej świadczą: antydatowanie umowy przedwstępnej na użytek przedmiotowej sprawy, sprzedaż nieruchomości za cenę odbiegającą znacząco od ceny rynkowej co potwierdziła opinia biegłegoM. H., brak wydania nieruchomości kupującej mimo upływu ponad trzech lat od zawarcia umowyi wyznaczonego w niej terminu opuszczenia lokalu przezD. F.i brak jakichkolwiek działań po stronie pozwanej w celu wyegzekwowania tego obowiązku.
O stosunku bliskości pomiędzy dłużnikiem i osobą trzecią uzyskującą korzyść majątkową w rozumieniu przepisuart. 527 § 3 kcmożna mówić nie tylko w przypadku powiązań rodzinnych, uczuciowych czy przyjacielskich. Mogą to być, jakw rozpoznawanej sprawie , bliskie więzy wynikające z koleżeństwa powstałego w racji pracy w jednej instytucji, chęć niesienia pomocy koleżance w rozwiązaniu jej problemów życiowych, kłopotów majątkowych. Z zeznań powyższych świadków wynika, że faktyczne stosunki międzyD. F.i pozwaną były tego rodzaju, że dawały pozwanej możliwość uzyskania wiedzy o sytuacji majątkowej dłużniczki i motywach jej działania związanego ze sprzedażą nieruchomości.
Sąd Rejonowy niewadliwie obciążył też pozwaną stosując przepisart. 98 kpcwydatkami na opinię biegłego w wysokości 2.000,55 zł przyjmując, że byłyto niezbędne koszty procesu.
Wbrew twierdzeniom skarżącej dowód z opinii biegłegoM. H.był przydatny dla stwierdzenia okoliczności mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, uzyskania przez pozwaną korzyści majątkowej związanej z nabyciem nieruchomości za cenę poniżej jej rzeczywistej wartości, co rzutowało na ocenę Sądu w zakresie spełnienia przesłanek zart. 527 kci zasadności powództwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy oddalił apelację stosownie do przepisuart. 385 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzekł zgodnie z wynikiem tego postępowania na podstawieart. 98 kpcw zw. zart. 391 § 1 kpc.