Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1534/14
Data wyroku: 2015-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Niedużak, Grażyna Matuszek, Adam Jewgraf
Słowa kluczowe: Zasiedzenie, Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 6 kc, art. 172 kc, art. 176 kc, art 35 ust 1 ustawy z 12 marca 1958 r o trybie wywłaszczenia nieruchomości

Sygn. akt I ACa 1534/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Prezes SA Andrzej Niedużak

Sędziowie:

SSA Adam Jewgraf (spr.)
SSA Grażyna Matuszek

Protokolant:

Katarzyna Rzepecka

po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwaM. W.iJ. W.
przeciwko(...) S.A.wK.
o zapłatę i nakazanie
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 1410/12

1
oddala apelację;

2
zasądza solidarnie od powodów na rzecz strony pozwanej 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwoM. W.iJ.W.o zasądzenie od(...) S.AwK.kwoty 215.710 zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu bezumownego korzystania przez pozwanego na cele przedsiębiorstwa energetycznego z nieruchomości powodów położonej wJ.w okresie od 03.07.2006 r.do 31.08.2012 r. oraz zasądzenie solidarnie na ich rzecz comiesięcznej opłatyw kwocie 2.915 zł płatnej z góry do 10. dnia każdego miesiąca tytułem korzystaniaz działki powodów położonej wJ.na cele przedsiębiorstwa energetycznego w przyszłości licząc od 01.09.2012 r. oraz nakazania pozwanej spółce przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zakazanie dalszych naruszeń prawa własności i przywrócenia terenu powodów do stanu sprzed zainstalowania urządzeń.
Orzeczenie zapadło w świetle ustalenia, że powodowie są właścicielami– na prawach wspólności ustawowej – nieruchomości zabudowanej, składającej sięzdziałek numer (...)o powierzchni 1,02 ha, położonej w miejscowościJ., gminaŚ., dla której Sąd Rejonowy wŚ.V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o numerze (...). Nieruchomość tą powodowie nabyli umową przeniesienia własności z 03 lipca 2006 roku odK. J., który z kolei właścicielem tej nieruchomości był od 04 września 1985 roku na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego przez rodzicówP.iF.. RodziceK. J.byli właścicielami nieruchomości przynajmniej w dacie założenia księgi wieczystej nieruchomości, to jest od 04 września 1962 roku. Przez opisaną nieruchomość powodów przebiegają dwie linie napowietrzne, elektroenergetyczne: jedna – średniego napięcia o numerze(...)oraz linia niskiegonapięcia. Linia elektroenergetyczna średniego napięcia(...)wrazz stacją transformatorową R-(...), stanowi infrastrukturę „przedwojenną” i jest wykorzystywana do przesyłu energii elektrycznej przynajmniej od 28 marca 1967 roku. Dla linii tej 20 kwietnia 1967 roku sporządzony został paszport ogólny linii elektroenergetycznej, który był aktualizowany kolejno w latach 1967, 1971, 1977, 1982, 1987, 1989, 1992, 1993, 1997. Z paszportu wynika, iż pracownicy poprzedników prawnych pozwanego regularnie, począwszy od 28 marca 1967 r.do 05 listopada 2009 r. (data ostatniego wpisu), w sposób ciągły i niezakłócony, wykorzystywali, naprawiali i modernizowali linię do chwili obecnej. Linia niskiego napięcia wybudowana została przed rokiem 1945 i jest wykorzystywana do przesyłu energii elektrycznej przynajmniej od 1956 roku, kiedy to przeprowadzono jej remont kapitalny. Dla linii założony został paszport ogólny linii elektroenergetycznej.Z paszportu wynika, iż pracownicy poprzedników prawnych pozwanego regularnie, począwszy od 1956 r. do 18 października 2013 r. (data ostatniego wpisu), w sposób ciągły i niezakłócony, wykorzystywali, naprawiali i modernizowali linię do chwili obecnej. Linia elektroenergetyczna średniego napięcia(...)oraz linia niskiego napięcia od początku lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku były wykorzystywane do przesyłu energii elektrycznej przezZakład (...)wchodzący początkowo w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZjednoczenie (...)z siedzibą wL., następnie w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakłady (...)z siedzibą weW., a następnie w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakłady (...)z siedzibąwP.. Zarządzeniem numer(...)Ministra Przemysłu z 16 stycznia 1989 roku utworzone zostało z 01 stycznia 1989 roku przedsiębiorstwo państwowe podfirmą Zakład (...), któremu przydzielone zostały składniki mienia powstałego z podziału przedsiębiorstwa funkcjonującego podfirmą (...). 12 lipca 1993 roku przedsiębiorstwo państwowe podfirmą Zakład (...)zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa działającą podfirmą Zakład (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.. 30 kwietnia 2004 roku, w trybieart. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., poprzez przeniesienie całego majątku, nastąpiło połączenieZakładu (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.z(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW..(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.20 marca 2008 roku zmieniła firmę na(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW., natomiast 31 grudnia 2008 roku(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.zmieniła firmę na(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW., a z 01 września 2011 r. nazwę i siedzibę na(...) S.A.z siedzibą wK.. Decyzjami z 22 lutego 1994 r. Wojewoda(...)stwierdził nabycie z mocy prawa z 05 grudnia 1990 r., w związku z wejściem w życie przepisówustawy z 29 września 1990 r.o zmianieustawy o gospodarce nieruchomościamii wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464 ze z późn. zm.), przezZakład (...)prawa użytkowania wieczystego będących w jego zarządzie nieruchomości, a także własność budynków i innych urządzeń znajdujących się na gruncie. Pismem z 09 listopada 2011 roku powodowie wezwali pozwanego do dobrowolnej zapłaty kwoty 186.560 zł tytułem bezumownego korzystania z nieruchomości w okresie od 03 lipca 2006 roku do31 października 2011 roku; nadto domagali się bieżącego wynagrodzenia za korzystanie z działki od 01 listopada 2011 roku w wysokości 2.915 zł miesięcznie.Do dobrowolnej zapłaty nie doszło.
W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie bezspornym był fakt przysługiwania powodom prawa własności do nieruchomościdla której Sąd Rejonowy wŚ.V. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)oraz fakt przebiegu nad opisaną nieruchomością dwóch napowietrznych linii elektroenergetycznych, które wykorzystuje obecnie pozwany.
Zdaniem Sądu w kontekście przedstawionych przez pozwanego dokumentów poprzednicy prawni pozwanego objęli w posiadanie przedmiotową infrastrukturę, remontując i eksploatując ją, do dnia dzisiejszego nieprzerwanie. W ocenie Sądu także podniesiony przez pozwanego zarzut zasiedzenia co do zasady zasługiwałna uwzględnienie. W toku postępowania strona pozwana wykazała, że jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, które władało oddaną mu w zarząd nieruchomością, i które powinno być uznawane za posiadacza samoistnego nieruchomości niezależnie od tego, czy była to nieruchomość państwowai w konsekwencji to jej przysługuje nabyta przez to przedsiębiorstwo państwowe przez zasiedzenie służebność odpowiadająca służebności przesyłu. ZdaniemSądu, także wyrażone w przywołanym przepisie domniemanie dobrej wiary nie zostało w niniejszej sprawie przez powodów obalone. Wobec powyższego Sąd uznał żądanie powodów zasądzenia od pozwanego na ich rzecz wynagrodzeniaza bezumowne korzystanie ze stanowiącej przedmiot ich własności nieruchomościw okresie od 03 lipca 2006 roku do 31 sierpnia 2012 roku poprzez eksploatowanie posadowionych nad tą nieruchomości linii elektroenergetycznych, jak i żądanie nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem za bezzasadne.
Orzeczenie to w całości zaskarżyli apelacją powodowie.
Skarżący zarzucili Sądowi Okręgowemu:

a
naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

-art. 231 i art. 233 k.p.c.brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz przyjmowanie faktów korzystnych dla pozwanego, a nie wynikających z materiału dowodowego i błędne przyjęcie, że infrastruktura energetyczna na działce powodów pochodzi z okresu przedwojennego,a zatem została posadowiona przed rokiem 1945 r., pomimo braku podstaw do takiego ustalenia oraz że linia średniego napięcia jest wykorzystywana przez pozwanego nieprzerwanie przynajmniej od 1956 r., mimo że pozwany nie wykazał w sposób przekonujący takiej daty, wpisy zawarte w paszportach ogólnych stacji można odnieść bezpośrednio do poszczególnych linii elektroenergetycznych oraz że z ustalonego faktu w postaci eksploatacji stacji średniego i niskiego napięcia można wyprowadzić fakt, że pozwana eksploatowała sporne linie energetyczne, oraz że pozwany wykazał nieprzerwany ciąg przekształceń pozwalający mu zaliczyć do okresu własnego posiadania okres posiadania służebności jego poprzedników prawnych, podczas gdy pozwany takiego ciągu nie wykazał;
-art. 245 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowód wyrażającej się w przyznaniu wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom prywatnym przedłożonym przez pozwanego, pomimo faktu,że nie spełniają one wymogów formalnych dla tego rodzaju dokumentów;
-art. 217 § 2w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez uznanie, że wniosek dowodowyw postaci dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego nie dotyczy faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało oddaleniem tego wniosku, mimo że okoliczności sporne pomiędzy stronami nie zostały dostatecznie wyjaśnione;
-art. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zachodziw niniejszej sprawie szczególnie uzasadniony wypadek, umożliwiający sądowi nieobciążanie powodów kosztami zastępstwa procesowego;

b
przepisów prawa materialnego tj.

-art. 172 § 1 k.c.w zw. zart. 292 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowaniei ustalenie, ze zostały spełnione przesłanki warunkujące nabycie służebności przez zasiedzenie;
-art. 288 k.c.i294 k.c.poprzez ich niezastosowanie.
Formułując powyższe zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu, ewentualnie o jego zmianę i przekazanie sprawy Sądowi I instancjido ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie orazo zasądzenie na jej rzecz od powodów kosztów procesu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i przyjąłje za podstawę własnego orzeczenia wydanego w sprawie. Przy takich ustaleniach, Sąd Apelacyjny podzielił także w znacznej mierze zastosowaną ocenę prawną.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że istotą zarzutów apelacji powodów było kwestionowanie ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji i dokonanejna ich podstawie błędnej oceny prawnej, które zostały sformułowane jako zarzut naruszeniaart. 231 k.p.c.i233 k.p.c.W istocie z uzasadnienia apelacji wynika, że zarzut sprowadzał się do bezzasadnego zdaniem skarżącego obciążenia powodów ciężarem dowodu na podnoszone przez nich okoliczności, tj. zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaciart. 6 k.c.
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół zasadności naliczaniaopłat ze bezumowne korzystanie z dwóch linii: średniego i niskiego napięcia, przebiegających przez nieruchomość powodów.
Odnosząc się do linii średniego napięcia wskazać należy po pierwsze, żeSąd pierwszej instancji pominął treść zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 18.08.1965 r., która dotyczy linii średniego napięcia, i na mocy której udzielonoZakładowi (...)weW.zezwolenia na budowęnadziałce nr (...), na której posadowiona jest nieruchomość powodów, linii napowietrznej 20 kV, ustanawiając jednocześnie prawo do dostępu do przewodówi urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją na czas nieograniczony.
Z treści ww. dokumentu wprost wynika, że zezwolenie dotyczy budowy linii(a nie jej modernizacji), i jako że podstawę jego wydania stanowiłart. 35 ustawyz dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.Tym samym, wydanie przedmiotowej decyzji rodziło dla właściciela wszelkie skutki wynikające z wywłaszczenia. Nie budziła wątpliwości prawomocność powyższej decyzji, jako że nie wykazano, jakoby została ona zaskarżona. Tym samym, niezasadnie pełnomocnik strony pozwanej wskazywał, że stanowi ona o dobrej wierze przedsiębiorstwa przesyłowego. Wedle bowiem ugruntowanego już poglądu orzecznictwa, istotą decyzji wydanej w powyższym trybie (aktualnie w trybieart. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami), jest ustanowienie służebności przesyłu w drodze administracyjnej. Skoro więc kwestię tę uregulowano w powyższy sposób, co skutkowało swego rodzaju wywłaszczeniem ze skutkami dla pierwotnych właścicieli nieruchomości oraz ich następców prawnych, ograniczenieto funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Kwestia ewentualnego zasiedzenia służebności pozostaje wiec w tym zakresie bez znaczenia, a status nieruchomości wyklucza zasadność roszczenia o bezumowne korzystanie.
Odnosząc się do linii niskiego napięcia, wskazać należy, że wbrew twierdzeniu skarżących wykazane zostało, jak słusznie zauważył Sad pierwszej instancji, że linia ta posadowiona została w czasach poniemieckich, a więc co najmniej w latach 60. Powyższe wynika z „Paszportu ogólnego stacji transformatorowej nr(...)”, któremu bezzasadnie skarżący odmawiają przymiotu dokumentu prywatnego.Brak jedynie kilku spośród wielu podpisów nie pozbawia go bowiem tego waloru.Co więcej, z szeregu pozostałych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika istnienie stacji transformatorowej na nieruchomości sąsiedniej oraz okoliczność przeprowadzonych na niej remontów. Jak trafnie wskazał tymczasem Sąd pierwszej instancji istnienie stacji transformatorowej na działce sąsiedniej prowadzi do logicznego wniosku o istnieniu połączonych z nią linii średniegoi niskiego napięcia. Tak więc, jeśli powodowie zaprzeczali informacjom wynikającym z ww. dokumentów, to na nich, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji zgodnie zart. 6 k.c.spoczywał ciężar dowodu wykazania podawanych przez siebie twierdzeń i winni przedstawić dowód na ich poparcie, czego jednak nie uczynili.
Odnosząc się do zarzutu niewykazania przez pozwanego następstwa prawnego w zakresie posiadania przedmiotowej służebności, wskazać należy, że w ocenie Sądu Apelacyjnego, wszystkie wywody wskazane w apelacji są chybione, już chociażby z tego względu, że dotyczą aktualnego brzemieniaart. 49 k.c., różniącego się zasadniczo od obowiązującego poprzednio, a który znajduje zastosowaniew niniejszej sprawie.
Nadto, przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci protokołu odbioru z 1971 r. oraz Zarządzenia Ministra Przemysłu, potwierdzają wbrew twierdzeniu skarżącego, że wszystkie linie energetyczne zostały w ramach przyznanego mienia przekazane poprzednikowi prawnemu strony pozwanej i że z linii tych podmiot ten korzystał. Sąd pierwszej instancji na podstawie przedłożonych przez pozwaną spółkę dokumentów był więc uprawniony stwierdzić, że uprawnionym do korzystania z linii energetycznych był jej poprzednik prawny. Także w tym zakresie, to strona powodowa negując okoliczność braku następstwa prawnegopo stronie pozwanego, pomimo treści przedłożonych przez niego dokumentów,jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy, winna ją udowodnić, czego zaniechała.
Tym samym, w ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty apelacji okazały się bezzasadne.
Sąd pierwszej instancji wbrew twierdzeniu skarżącego nie naruszył teżart. 102 k.p.c.Strona pozwana, co wynika z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zwracając się do strony powodowej powoływałasię na dysponowanie tytułem prawnym do korzystania z urządzeń na nieruchomości powodów. Zatem, wytaczając niniejsze powództwo powodowie, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, mieli świadomość możliwości jego bezzasadności. Podejmując decyzję o dochodzeniu swoich praw na drodze sądowej, winni liczyć się z jej konsekwencjami w postaci konieczności poniesienia kosztów procesu. Stan majątkowy powodów jest okolicznością niewystarczającą do uznania, że w niniejszej sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, warunkujący odstąpienie od obciążenia strony kosztami procesu.
W tych też okolicznościach, na podstawieart. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjnyw całości oddalił apelację pozwanej, nie znajdując żadnych podstaw do zmiany rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosowanie do wyniku apelacji na podstawieart. 98 k.p.c.
MW