Sąd Okręgowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 652/14
Data wyroku: 2015-01-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Jaszczuk, Krystyna Święcicka, Teresa Zawiślak
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Mieniu
Podstawa prawna: art. 437 §1 kpk
Teza: W myśl art. 51a pkt 1 b p.b. w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku bankowego nie stanowi inaczej, każdy ze współposiadaczy rachunku może dysponować samodzielnie środkami zgromadzonymi na rachunku. Regulacja ta odnosi się wyłącznie do stery uprawnień do  wydawania wiążących dla banku dyspozycji środkami zgromadzonymi na rachunku.

Sygn. akt II Ka 652/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Jaszczuk

Sędziowie:

SSO Krystyna Święcicka (spr.)
SSO Teresa Zawiślak

Protokolant:

st. sekr. sądowy Beata Defut-Kołodziejak

przy udziale Prokuratora Bożeny Grochowskiej-Małek
po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r.
sprawyE. M.
oskarżonej o przestępstwo zart. 284 §1 kk
na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach
z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt VII K 928/13

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawieart. 66§1 kki67§1 kkpostępowanie karne przeciwkoE. M.warunkowo umarza, ustalając 2-letni okres próby;

II
zasądza odE. M.na rzecz Skarbu Państwa 60 zł opłaty za obie instancje, zwalniając ją od ponoszenia wydatków w sprawie, ustalając iż ponosi je Skarb Państwa;

III
zasądza odE. M.na rzeczJ. M.420 zł tytułem poniesionych przez niego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt II Ka 652/14

UZASADNIENIE
E. M.została oskarżona o to, że:

I
w dniu 5 maja 2009 roku wS., województwo(...), przywłaszczyła sobie pieniądze należące doJ. M.w kwocie 98 742,73 zł w ten sposób, że z rachunku bankowego o numerze(...)prowadzonego w(...)wS.dla niej iJ. M.dokonała przelewu wymienionej kwoty na swoje konto bankowe, działając tym samym na szkodęJ. M.,

tj. o przestępstwo określone wart. 284 § 1 k.k.;

II
w dniu 7 grudnia 2009 roku wS., województwo(...), przywłaszczyła sobie pieniądze należące doJ. M.w kwocie 80 000,00 zł w ten sposób, że z rachunku bankowego o numerze(...)prowadzonego w(...)wS.dla niej iJ. M.wypłaciła wymienioną kwotę w gotówce, działając tym samym na szkodęJ. M.,

tj. o przestępstwo określone wart. 284 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt VII K 928/13, Sąd Rejonowy w Siedlcach:

I
oskarżonąE. M.uznał za winną dokonania zarzucanego jej czynuz punktu I aktu oskarżenia, wyczerpującego dyspozycjęart. 284 § 1 k.k.i za ten czyn na podstawieart. 284 § 1 k.k.wymierzył oskarżonej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i na podstawieart. 33 § 2 k.k.wymierzył jej karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych;

II
oskarżonąE. M.uznał za winną dokonania zarzucanego jej czynuz punktu II aktu oskarżenia, wyczerpującego dyspozycjęart. 284 § 1 k.k.i za ten czyn na podstawieart. 284 § 1 k.k.wymierzył oskarżonej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i na podstawieart. 33 § 2 k.k.wymierzył jej karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych;

III
na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.orzeczone w pkt I i II wyroku jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i orzekł karę łącznąw wymiarze 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 pkt 1 k.k.warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata;

IV
na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 i 2 k.k.orzeczone w pkt I i II wyroku jednostkowe kary grzywny połączył i orzekł karę łączną grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych;

V
zasądził od oskarżonej na rzecz oskarżyciela posiłkowegoJ. M.kwotę 929,88 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

VI
zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 140 złotych tytułem zwrotu wydatków, natomiast zwolnił ją od ponoszenia opłaty.

Apelację od przedstawionego wyżej wyroku wywiódł obrońca oskarżonej, zaskarżając go w całości i zarzucając mu obrazę przepisu prawa materialnego,a mianowicieart. 284 § 1 k.k., przez zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego, polegającego na przeniesieniu przez oskarżonąE. M.wkładu gotówkowego w kwocie 178.742,73 złotych ze współposiadanego zJ. M.rachunku wspólnego rozłącznego w(...) Banku (...)na swój rachunek osobisty, mimo że tak ustalony stan faktyczny, zgodny jest z zasadami prowadzenia rachunków wspólnych rozłącznych dla osób fizycznych, ustalonymi wart. 51 i art. 51a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, a tym samym nie zawiera znamion przestępstwa określonego wart. 284 § 1 k.k., ani w jakimkolwiek innym przepisieKodeksu karnego.
W następstwie tak sformułowanego zarzutu odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonej od popełnienia przypisanych jej czynów.
W toku rozprawy odwoławczej obrońca oskarżonej poparł apelację i wniosek w niej zawarty. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz oskarżyciela posiłkowego. Prokurator wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy okazała się o tyle zasadna, że powodowana jej wywiedzeniem kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku doprowadziła do jego zmiany. Nie było to jednak skutkiem podzielenia przez Sąd Odwoławczy zarzutu obrazy prawa materialnego wywiedzionego przez apelującego, lecz wynikało z dostrzeżenia z urzędu niesłusznego niezastosowania względem oskarżonej środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania karnego.
Odnosząc się do samej apelacji i zawartego w niej zarzutu obrazy prawa materialnego stwierdzić należy, że był on zupełnie bezzasadny.
Treść uzasadnienia środka odwoławczego wskazuje, iż istotą stanowiska skarżącego jest stwierdzenie, że skoroE. M.w sposób zgodny z prawem dokonała dyspozycji środkami pieniężnymi zgromadzonymi na tzw. rachunku wspólnym rozłącznym o numerze(...)prowadzonym przez(...)S.A., to tym samym nie wyczerpała znamion przestępstwa zart. 284 § 1 k.k.Apelujący, mimo, iż sam przywołuje w uzasadnieniu apelacji treśćart. 51a pkt 1) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1376 z późn. zm.; dalej: p.b.) oraz fragment odnośnego komentarza

    prof. dr. hab. Zbigniewa Ofiarskiego
, we wskazany wyżej sposób stawia tym samym niczym nieuprawnioną tezę, iż uprawnienieE. M.do wydawania wiążących dyspozycji wzmiankowanymi środkami pieniężnymi oznacza zgodność z prawem zaistniałych przesunięć majątkowych. Z zapatrywaniem takim zgodzić się nie sposób ze względów niżej przedstawionych.
W myśl art. 51a pkt 1) p.b., w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku bankowego nie stanowi inaczej, każdy ze współposiadaczy rachunku może dysponować samodzielnie środkami zgromadzonymi na rachunku. Już pobieżna lektura przytoczonej regulacji prowadzi do wniosku, iż odnosi się ona wyłącznie do sfery uprawnień do wydawania wiążących dla banku dyspozycji środkami pieniężnymi zgromadzonymi na konkretnym rachunku, nie ingerując zarazem w całokształt ich materialnoprawnych podstaw. Analogiczny wniosek płynie ze wspomnianego wyżej komentarza, któregoAutorzaznacza, że w razie wezwania do spełnienia świadczenia ze strony któregokolwiek ze współposiadaczy bank jest zobowiązany świadczyć na jego rzecz, choćby nawet wiedział o tym, że w stosunku wewnętrznym (między współposia­daczami) dany współposiadacz nie ma uprawnień do sumy, której żąda albo którą dysponuje, np. w trybie polecenia przelewu (videZ. Ofiarski,Komentarz do art. 51(a) ustawy- Prawo bankowe,LEX). Stąd też wywodzenie, iż wiążące wydanie przezE. M.konkretnych dyspozycji środkami pieniężnymi zgromadzonymi na właściwym rachunku wspólnym rozłącznym jest równoznaczne z akceptowaniem tych transakcji przezJ. M., który nie podjął stosownych działań zmierzających do zapobieżenia powyższemu, stanowi wniosek zbyt daleko idący. W dalszej kolejności zaznaczyć trzeba, że to właśnie wspomniany wyżej brak pełnego zestawu materialnoprawnych podstaw dyspozycji przedsięwziętych przez oskarżoną nakazał przypisanie jej występku przywłaszczenia, przez który rozumieć należy- w tym konkretnym przypadku- rozporządzenie przezE. M.jak swoją własnością niewątpliwie przysługującym wyłącznieJ. M.roszczeniem o zwrot środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym o numerze(...)(videM. Dąbrowska- Kardas,Komentarz do art. 284 Kodeksu karnego, LEX, teza 13.;por.wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2004 r., IV CK 40/03, LEX nr 151636). W nawiązaniu do argumentacji skarżącego podnoszącego, iż przysługujące oskarżonej uprawnienie do podejmowania wzmiankowanych dyspozycji ogranicza wartościowanie jej zachowań do płaszczyzny prawa cywilnego, zaakcentować trzeba, iż okoliczność posiadania uprawnień tego rodzaju wpisana jest w istotę występku zart. 284 § 1 k.k., który wyróżnia właśnie fakt władania (posiadania)- tak jak w niniejszej sprawie- prawem majątkowym przez przywłaszczającego przed dokonaniem przywłaszczenia (videM. Dąbrowska- Kardas,Komentarz…, teza 18.).
Powyższe, w zestawieniu z niekwestionowanym przez obrońcę ustaleniem, iżE. M.działała w celu włączenia środków pieniężnych będących przedmiotem wydawanych przez nią dyspozycji do swego majątku, nakazuje przyjąć, że zapatry­wanie Sądu Rejonowego uznającego zachowania oskarżonej za wyczer­pujące zna­miona przestępstw zart. 284 § 1 k.k.było ze wszech miar słuszne, a tym samym uniemożliwiło uwzględnienie wniosku wysuniętego wpetitumapelacji.
Sąd Okręgowy, w rezultacie globalnej kontroli zanegowanego orzeczenia, doszedł natomiast do przekonania, iż odstąpienie przez Sąd Rejonowy od zastosowa­nia środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania karnego nie było słuszne, albowiem w sprawieE. M.zostały spełnione wszystkie statuowane przepisemart. 66 k.k.przesłanki jego zastosowania. Pamiętać przy tym trzeba, że w przypadku spełnienia przesłanek warunkowego umorzenia postępowania zastosowanie tej instytucji powinno być regułą (videJ. Lachowski,Objaśnienia do art. 66 Kodeksu karnego[w:] M. Błaszczyk, J. Długosz, M. Królikowski [red.], J. Lachowski, A. Sakowicz, A. Walczak- Żochowska, W. Zalewski, R. Zabłocki [red.], S. Żółtek,Kodeks karny. Część ogólna. Tom II. Komentarz do art. 32- 116,Warszawa 2011, s. 511).
Pierwszoinstancyjna analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przekonuje, iż okoliczności popełnienia czynów przypisanych podsądnej nie budzą jakichkolwiek wątpliwości.
Wskazać nadto należy, iż w przekonaniu Sądu II instancji stopień społecznej szkodliwości czynów przypisanychE. M.nie jest znaczny, albowiem na tezę taką nie pozwala odtworzenie- w oparciu o treśćart. 115 § 2 k.k.- rzeczywistej negacji przez oskarżoną wartości stanowiących podstawę funkcjonowania stosunków społecznych (podobnie:R. Zabłocki,Pojęcie i funkcje społeczne szkodliwości czynu w prawiekarnym, Warszawa 2007, s. 421). Mimo, że naruszone przez podsądną dobro prawne w postaci roszczenia o wypłatę kwoty 178.742,73 zł niewątpliwie było istotne, nie można tracić z pola widzenia okoliczności, w których doszło do popełnienia przez nią inkryminowanych czynów i motywacji, którą się kierowała. Podkreślić w tym zakresie trzeba, żeE. M.dokonała dyspozycji środkami pieniężnymiJ. M.w okresie bezpośrednio poprzedzającym rozwiązanie ich małżeństwa. Zdawała sobie sprawę, że od 21.03.1996 r istnieje między nią i jej mężem rozdzielność majątkowa, a środki, które znajdowały się na koncie pokrzywdzonego zgromadził w czasie trwania małżeństwa. Ponieważ sytuacja w rodzinie małż.M.ulegała coraz bardziej pogorszeniu – skutkiem czego była sprawa rozwodowa i postępowanie karne, które prowadzone było przeciwkoJ. M.o znęcanie się w okresie od 2000 r do 2010 r, nad żoną i synem, oskarżona kierując się chęcią zabezpieczenia swojej sytuacji i dzieci, dokonała powiększenia swojego majątku. Przed złożeniem doniesienia w niniejszej sprawie, oskarżyciel posiłkowy wszczął egzekucję na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z 15 marca 2012 r sygn.. akt I C 171/11, którym zarządzono na jego rzecz od oskarżonej należną kwotę, która to egzekucja była prowadzona z nieruchomości o wartości 230.000 zł. W wyniku tej egzekucji znaczna część należności została przez oskarżyciela odzyskana (zeznaniaJ. M.- k. 178).
Akcentowana wyżej motywacja działańE. M.nakazuje przyjąć, iż stopień jej winy nie był znaczny - wymieniona podjęła wszak przypisane jej zachowania kierując się przekonaniem o pokrzywdzeniu jej osoby przezJ. M..
Zdaniem Sądu Odwoławczego zasadnym jest również sformułowanie względem podsądnej pozytywnej prognozy kryminologicznej. Całokształt okoliczności sprawy pozwala na założenie, że prawdopodobieństwo niepowrotuE. M.na drogę przestępstwa jest większe niż możliwość przeciwna. Dotychczasowe życie wymienio­nej wskazuje, iż przejawia on pozytywny stosunek względem norm prawnych i reguł społecznych. Popełnione przez nią przestępstwa miały charakter incydentalny i w zasadniczej mierzy stanowiły rezultat wskazanej wyżej motywacji. Za pozytywną prognozą kryminologiczną przemawia również postawa życiowaE. M.. Wymieniona przed popełnieniem przypisanych jej czynów nie popadła w konflikt z prawem (karta karna- k. 232). Argumentami przemawiającymi za prawidłowością postawionej prognozy są również właściwości i warunki osobiste oskarżonej. Poziom rozwoju intelektualnego wymienionego daje gwarancję, iż na chwilę obecną ma ona świadomość konsekwencji zachowań będących rezultatem ignorowania systemu prawnego. Oczywistym jest również, iż środowisko w którym żyjeE. M.nie będzie sprzyjało dalszym naruszeniom przez nią porządku prawnego.
Całokształt przedstawionej wyżej argumentacji, w powiązaniu z płynącym z treściart. 284 § 1 k.k.oraz z treściart. 66 § 2 k.k.spełnieniem formalnej przesłanki warunkowego umorzenia postępowania karnego w postaci zarzucenia sprawcy prze­stęp­stwa zagrożonego karą nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności oraz brakiem szczególnych okoliczności, które nakazywałyby odstąpić od zasto­sowania rzeczonej instytucji, sprawił, że Sąd Odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawieart. 66 § 1 k.k.iart. 67 § 1 k.k.postępowanie karne przeciwkoE. M.warunkowo umorzył, ustalając 2- letni okres próby. W ocenie Sądu Okręgowego, tak określony okres próby daje gwarancję należytej weryfikacji sformułowanej wyżej prognozy kryminologicznej, umożliwiając zarazem oskarżonej pełną internalizację przekonania o konieczności poszanowania porządku prawnego.
Na podstawieart. 629 k.p.k.w zw. zart. 627 k.p.k., Sąd Okręgowy zasądził odE. M.na rzecz Skarbu Państwa 60 zł opłaty za obie instancje (art. 10w zw. zart. 7 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych- tekst jedn. Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 1223 z późn. zm.), zaś na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił ją od ponoszenia wydatków w sprawie ustalając, iż ponosi je Skarb Państwa. Podejmując przedmiotowe rozstrzygnięcia, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, iż uiszczenie przez oskarżoną całości kosztów sądowych byłoby dla niej zbyt uciążliwe ze względu na sytuację majątkową i wysokość osiąganych dochodów (dane osobopoznawcze- k. 127).
W oparciu o treśćart. 629 k.p.k.w zw. zart. 627 k.p.k., Sąd Okręgowy zasądził odE. M.na rzeczJ. M.420 zł tytułem poniesionych przez niego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym (§ 14 ust. 7w zw. zust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu- tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
Z tych wszystkich przyczyn i przy braku przesłanek zart. 439 § 1 k.p.k.Sąd Okręgowy orzekł, jak w części dyspozytywnej swego wyroku.