Sąd Okręgowy we Wrocławiu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 972/14
Data wyroku: 2014-10-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Głowacki, do Sławomir Pałka, Aleksander Ostrowski
Słowa kluczowe: Apelacja
Podstawa prawna: art.437kpk

Sygn. akt. IV Ka 972/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 października 2014 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący  SSO  Aleksander Ostrowski
Sędziowie  SSO Krzysztof Głowacki
SSR del. do SO Sławomir Pałka  (spr.)
Protokolant Artur Łukiańczyk
przy udziale Tadeusza Kaczana Prokuratora Prokuratury Okręgowej
po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r.
sprawyJ. T. (1)
oskarżonego o przestępstwo zart. 190 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Oleśnicy
z dnia 7 lipca 2014 roku sygn. akt II K 226/13
oraz zażalenia obrońcy na postanowienie
Sądu Rejonowego w Oleśnicy z dnia 28 lipca 2014 r. w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego

I
zmienia zaskarżony wyrok wobec oskarżonegoJ. T. (1)zaś z mocyart. 435 k.p.k.także w stosunku do skazanegoK. D.w ten sposób, że uchyla orzeczenia o obowiązku powstrzymania się od zbliżania się do pokrzywdzonych zawarte w pkt IX i X części dyspozytywnej wyroku;

II
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
uchyla w całości postanowienie Sądu Rejonowego w Oleśnicy z dnia 28 lipca 2014 r. w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego i na mocyart. 626 § 3 k.p.k.,art. 627 k.p.k.iart. 634 k.p.k., zaś wobec oskarżonegoK. D.nadto na podstawieart. 435 k.p.k.zasądza zwrot kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję:

a) od oskarżonegoK. D.na rzecz oskarżyciela posiłkowegoM. G. (1)kwotę 1176 złotych;
b) od oskarżonegoJ. T. (1)na rzecz oskarżycieli posiłkowychA. G.,M. G. (1),M. G. (2)kwoty po 1596 złotych;

IV
zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa za postępowanie odwoławcze.

Sygn. akt IV Ka 972/14

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2014 r. Sąd Rejonowy w Oleśnicy uznał oskarżonegoJ. T. (1)za winnego tego, że w dniu 13 stycznia 2013 r. wB.groziłA. G.,M. G. (1)orazM. G. (2)uszkodzeniem ciała i pozbawieniem życia, czym wzbudził w nich uzasadnioną obawę, że groźby te zostaną spełnione, to jest przestępstwa zart. 190 § 1 kki za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I części dyspozytywnej wyroku), warunkowo zawieszając jej wykonanie na okres 5 lat próby na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkw zw. zart. 70 § 2 kk(pkt II). Sąd oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora na podstawieart. 73 § 2 kk(pkt III), nadto zobowiązał go na podstawieart. 72 § 1 pkt 2 kkdo przeproszenia pokrzywdzonych listownie (pkt VII) a na podstawieart. 72 § 1 pkt 7a kkdo powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych (pkt IX). Sąd zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych w całości (pkt XI).
Tym samym wyrokiem Sąd uznał oskarżonegoK. D.za winnego tego, że w dniu 13 stycznia 2014 r. wB.groziłM. G. (1)uszkodzeniem ciała i pozbawieniem życia, czym wzbudził w nim uzasadnioną obawę, że groźba ta zostanie spełniona, to jest przestępstwa zart. 190 § 1 kki za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności (pkt IV), której wykonanie na podstawieart. 69 § 1 i 2 kkw zw. zart. 70 § 2 kkwarunkowo zawiesił na okres 5 lat próby (pkt V). Sąd oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora na podstawieart. 73 § 2 kk(pkt VI), nadto zobowiązał go na podstawieart. 72 § 1 pkt 2 kkdo przeproszenia pokrzywdzonych listownie (pkt VIII) a na podstawieart. 72 § 1 pkt 7a kkdo powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych (pkt X). Sąd zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych w całości (pkt XI).
Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca oskarżonegoJ. T. (1), z powołaniemart. 425 § 1 i 2 kpkiart. 444 kpkzaskarżając orzeczenie w części, tj. w zakresie pkt I, II, III, VII i IX części dyspozytywnej. Na podstawieart. 438 pkt 3 kpkzarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że oskarżony groził pokrzywdzonym oraz pokrzywdzeni realnie obawiali się spełnienia groźby, podczas gdy zdarzenie z dnia 13 stycznia 2014 r. miało charakter zwykłej sprzeczki, w której aktywne były obie strony. Na poparcie tego zarzutu skarżący przywołał zeznania świadków, w tym pokrzywdzonych, które w jego ocenie przemawiają za konkluzją o braku wypełnienia przez oskarżonego znamionart. 190 § 1 kk. Z ostrożności procesowej skarżący zarzucił wyrokowi niewspółmierność orzeczonej kary poprzez wymierzenie kary pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby, gdy tymczasem wystarczające byłoby wobec oskarżonego orzeczenie kary ograniczenia wolności. Nadto obrońca oskarżonego zakwestionował orzeczenie o zobowiązaniu oskarżonego do przeproszenia pokrzywdzonych oraz zobowiązanie do powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych. Skarżący zarzucił w tym względzie uchybienieart. 74 § 1 kkpoprzez niewysłuchanie oskarżonego i nieokreślenie czasu i sposobu wykonania orzeczonych obowiązków. Podkreślił, że przeproszenie pokrzywdzonych w niniejszej sprawie jest niemożliwe z uwagi na brak woli pojednania po stronie pokrzywdzonych, natomiast zobowiązanie do powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych jest niewykonalne z uwagi na uwarunkowania lokalne - strony mieszkają w sąsiadujących ze sobą, małych miejscowościach i m.in. z uwagi na istniejącą infrastrukturę nie jest realnie możliwe uniknięcie wzajemnych kontaktów. Obrońca oskarżonego zażądał zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnieniaJ. T. (1), zaś w przypadku nieuwzględnienia tego żądania - wymierzenie kary ograniczenia wolności w miejsce kary pozbawienia wolności.
Skarżący zakwestionował również, powołując się na treśćart. 460 kpkiart. 626 § 3 kpkpostanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 28 lipca 2014 r. w przedmiocie przyznania kosztów zastępstwa procesowego na rzecz oskarżycieli posiłkowych. Na podstawieart. 438 pkt 3 kpkzarzucił temu postanowieniu błędne powiększenie należnych kosztów o podatek od towarów i usług, gdy tymczasem podlega on doliczeniu tylko w wypadku wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu oraz uchybienieart. 633 kpkpoprzez pominięcie zasady słuszności i zasądzenie pełnych kosztów na rzecz każdego z trójki oskarżycieli posiłkowych, reprezentowanych przez jednego pełnomocnika z wyboru. Skarżący nie sformułował wprost wniosków zażalenia w tym zakresie, ale z treści środka odwoławczego wynikało, że domagał się zmiany pkt I postanowienia z dnia 28 lipca 2014 r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonegoJ. T. (1)jedynie w części zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy nie podzielił najdalej idącego zarzutu skarżącego, a mianowicie twierdzenia, że na skutek błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia doszło do niezasadnego przyjęcia, że oskarżony wypełnił swoim zachowaniem znamionaart. 190 § 1 kk. Skarżący wybiórczo przywołał w apelacji wyrwane z kontekstu fragmenty wypowiedzi pokrzywdzonych, i to tylko te, które uznał za korzystne dla oskarżonego. Pominął jednakże cały szereg spójnych i wzajemnie uzupełniających się wypowiedzi świadków, które jednoznacznie wskazywały nie tylko na to, że oskarżony formułował wobec pokrzywdzonych poważne groźby, ale także na to, że pokrzywdzeni przestraszyli się tych gróźb i mieli do tego uzasadnione obiektywnie podstawy (zeznaniaR. G., k. 262,A. G., k. 137,M. G. (1), k. 140,M. G. (2), k. 142 i 143,Z. G., k. 144,I. G., k. 145). Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że pełne wulgaryzmów agresywne wypowiedzi oskarżonego (przytoczone na k. 313, 314, 315 i 316 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego) stanowiły groźby w rozumieniuart. 190 § 1 kk. Okoliczności zdarzenia, które Sąd pierwszej instancji w obszernym uzasadnieniu drobiazgowo opisał (przyjazd sporą grupą, w której przeważali młodzi mężczyźni, po zmroku pod dom pokrzywdzonych, prowokujące zachowania, obraźliwe, wulgarne i agresywne wypowiedzi, w tym kierowane za pomocą środków komunikowania się na odległość) w pełni uzasadniały słuszność konkluzji Sądu Rejonowego, że prawdziwe były deklaracje pokrzywdzonych o powstaniu po ich stronie stanu obawy spełnienia gróźb. Obawy te miały obiektywne podstawy. W tym zakresie nie ma znaczenia to, że być może między stronami w przeszłości dochodziło już do nieporozumień, sprzeczek, utarczek, niemających charakteru przestępstwa zart. 190 § 1 kk. W świetle dowodów, które Sąd Okręgowy w ślad za Sądem pierwszej instancji uznaje za wiarygodne, w niniejszej sprawie doszło do takiej eskalacji konfliktu, która w widoczny i jednoznaczny sposób przekroczyła granice określone wart. 190 § 1 kk. Sąd Rejonowy wyjaśnił w przekonujący sposób, dlaczego dał wiarę dowodom przemawiającym za tezami oskarżenia, a dlaczego odmówił wiarygodności oskarżonemu i zasadniczo również świadkom obrony. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji jest szczegółowe i przekonujące; mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i jako takie korzysta z ochronyart. 7 kpk. Zarzuty obrony w tym zakresie nie potwierdziły się i miały charakter dowolnej polemiki z prawidłowymi ustaleniami i konkluzjami Sądu pierwsze] instancji.
Sąd Okręgowy uznał za bezzasadny zarzut apelacji o niewspółmierności orzeczonej wobec oskarżonegoJ. T. (2)kary 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, czyni kierował się, wymierzając karę (k. 328) i Sąd Okręgowy podziela konkluzje w tym zakresie, Wprawdzie oskarżonyJ. T. (1)jest osobą młodocianą, ale po pierwsze już dwukrotnie uprzednio był karany (k. 295-299), a po drugie młody wiek nie ma bezpośredniego wpływu na dobór rodzaju kary; ustawodawca wymaga jedynie, aby dobierać tak karę, aby sprawcę młodocianego przede wszystkim wychować (art. 54 § 1 kk). Dyrektywy wymiaru kary przemawiały w niniejszej sprawie za doborem kary pozbawienia wolności a nie kary rodzajowo łagodniejszej, również w kontekście priorytetu celu wychowawczego kary. Niezrozumiała dla Sądu Okręgowego jest - pozbawiona szerszego rozwinięcia - teza obrony, że kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, połączona z orzeczeniem dozoru kuratora, nie spełni celów wychowawczych wobec oskarżonegoJ. T. (1). Z założenia ustawodawca dozór kuratora w odniesieniu do sprawcy młodocianego traktuje jako jeden z podstawowych środków oddziaływania wychowawczego, skoro jego zastosowanie jest w świetleart. 73 § 2 kkobligatoryjne.
Sąd Okręgowy uznał za nietrafny zarzut obrony uchybienia przez Sąd Rejonowyart. 74 § 1 kkw zakresie, w jakim przepis ten obliguje sąd do wysłuchania skazanego przed orzeczeniem obowiązków, o których mowa wart. 72 kk. Z akt sprawy wynika, że oskarżonyJ. T. (1), prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy (k. 303), nie stawił się w dniu wyrokowania w jego sprawie przed Sąd Rejonowy (k. 304), uniemożliwiając wysłuchanie, o którym mowa wart. 74 § 1 kk. Obowiązek wysłuchania oskarżonego, o którym mowa wart. 74 § 1 kknie ma hamującego wpływu na tok postępowania i na orzekanie, jeżeli oskarżony, prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy, nie stawił się na nią bez usprawiedliwienia. Obowiązek wysłuchania oskarżonego w trybieart. 74 § 1 kkoznacza powinność sądu umożliwienia oskarżonemu wypowiedzenia się w kwestiach istotnych z punktu widzenia tego przepisu. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżonego na rozprawę i uniemożliwienie w ten sposób wysłuchania, czyni zarzut uchybienia przez Sąd pierwszej instancjiart. 74 § 1 kkpoprzez niewysłuchanie tego oskarżonego bezzasadnym w stopniu oczywistym.
Częściowo trafny jest zarzut obrony, że przy orzeczeniu obowiązków zart. 72 kkSąd nie określił sposobu i czasu ich wykonania, do czego obligujeart. 74 § 1 kk. Zbędne jest w tym miejscu szersze rozważanie kwestii znaczenia pojęcia „skazanego" użytego w tym przepisie. Sąd Okręgowy w tym zakresie podziela pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r, (I KZP 17/05), że czas i sposób wykonania obowiązków zart. 72 kkokreśla sąd w postępowaniu rozpoznawczym, w wyroku, a wyjątkowo tylko, w razie wady wyroku w postaci braku stosowanego orzeczenia - sąd w postępowaniu wykonawczym.
Zarzut apelacji w odniesieniu do obowiązku przeproszenia pokrzywdzonych, orzeczonego w pkt VII części dyspozytywnej wyroku, nie mógł prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia w tym zakresie a jednocześnie nie zachodziły przesłanki do jego uchylenia. Sąd Rejonowy określił - wbrew twierdzeniom apelacji - sposób zadośćuczynienia obowiązkowi („listownie"), nie określił jedynie czasu jego wykonania. W braku takiego orzeczenia należy przyjąć, że czas wykonania obowiązku wyznaczany jest przez długość okresu próby. W tym zakresie apelacja obrońcy nie mogła prowadzić do dookreślenia czasu wykonania obowiązku. Określenie krótszego - niż wynikający z długości okresu próby - czasu wykonania obowiązku prowadziłoby to do pogorszenia sytuacji oskarżonegoJ. T. (1), co jest niedopuszczalne zgodnie zart. 86 §1 kpkiart. 425 § 3 kpk. Dlatego Sąd Okręgowy nie ingerował w pkt VII wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy jednocześnie nie podzielił zarzutów apelacji, co do braku uzasadnienia dla orzeczenia obowiązku przeproszenia pokrzywdzonych. W ocenie Sądu zadośćuczynienie temu obowiązkowi ma znaczenie wychowawcze wobec oskarżonego, niezależnie od postawy pokrzywdzonych w tej sprawie.
Zarzut braku określenia sposobu i czasu wykonania obowiązków zart. 72 kkokazał się trafny w odniesieniu do orzeczenia o obowiązku powstrzymania się przez oskarżonego od zbliżania do pokrzywdzonych. Orzeczenie w tym zakresie podlegało uchyleniu, na podstawieart. 435 kpkrównież wobec oskarżonegoK. D..
Czas i sposób wykonania obowiązków, o których mowa wart. 72 kk, winny być określone na tyle szczegółowo, aby możliwe było ich wykonanie. Ma to znaczenie gwarancyjne dla oskarżonego oraz stanowi jedno z kryteriów kontroli okresu próby - w świetle treściart. 75 § 2 kk.
Poprzestanie przez Sąd Rejonowy w pkt IX i X wyroku na sformułowaniu, że na podstawie stosownych przepisów zobowiązuje oskarżonych do powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych w okresie próby, nie spełnia wymogu szczegółowego dookreślenia zakresu obowiązku probacyjnego, a tym samym sposobu jego wykonania. Sąd Okręgowy dostrzega, że ustawodawca jedynie w odniesieniu do środka karnego zart. 39 pkt 2b kkwprost nałożył na sąd obowiązek wskazania odległości od osób chronionych, którą oskarżony ma obowiązek zachować (art. 41a § 4 kk). Należy jednak przyjąć, że - z uwagi na jednorodny charakter tak środka karnego zart. 39 pkt 2b kk, jak i obowiązku zart. 72 § 1 pkt 7a kk- również w wypadku obowiązku probacyjnego niezbędne jest: dokładne wskazanie odległości, jaką oskarżony winien zachować wobec osób, do których nie powinien się zbliżać, a obowiązek w tym zakresie wynika z treściart. 74 § 1 kk.
W niniejszej sprawie rację ma skarżący, kiedy podnosi, że wykonanie obowiązku powstrzymania się od zbliżania do pokrzywdzonych, nawet po dookreśleniu sposobu jego wykonania, byłoby w warunkach miejscowych niemożliwe. Pomijając powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie orzekanie obowiązku zart. 72 § 1 pkt 7a kknależało uznać za zbędne. Strony znają się od dłuższego czasu, ich konflikty mają charakter epizodyczny, nigdy do tej pory nie przekraczały granicyart. 190 § 1 kk. Wystarczające jest wykonywanie wobec oskarżonych dozoru kuratora, by zapewnić cel w postaci zapobieżenia ponownym naruszeniom praw pokrzywdzonych.
Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w pkt I i II wyroku.
W odniesieniu do zażalenia na postanowienie z dnia 28 lipca 2014 r. w przedmiociekosztów zastępstwa procesowego, należało uznać częściową zasadność tego środkaodwoławczego, a to w zakresie, w jakim kwestionowane było przyznanie kosztów zastępstwaprocesowego w wysokości powiększonej o podatek od towarów i usług (VAT). Rację maskarżący, kiedy wywodzi, że jedynie w sprawach, w których strona korzysta z pomocyadwokata (radcy prawnego) z urzędu, sąd podwyższa opłatę o podatek od towarów i usług (§2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłatza czynności adwokackie... i § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych...). Sąd Okręgowyskorygował w tym zakresie orzeczenie Sądu pierwszej instancji i orzekł o kosztach za obydwie instancje. .