Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 543/14
Data wyroku: 2014-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Żałoba, Joanna Walentkiewicz-Witkowska, Małgorzata Stanek
Słowa kluczowe: Uznanie Czynności Za Bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I ACa 543/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 października 2014 roku
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Stanek
Sędziowie: SSA Joanna Walentkiewicz - Witkowska
SSO (del.) Jolanta Żałoba (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Julita Postolska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014r wŁ.
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.
przeciwkoM. P. (1)iM. P. (2)
ouznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanegoM. P. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 12 września 2013r sygn. akt I C 1504/12

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten tylko sposób, że dodaje po słowach „księgę wieczystą numer(...)” następującą treść: „- ograniczając bezskuteczność tej umowy do celów zaspokojenia wierzytelności przysługującej(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.wobec dłużnikaA. P. (1), wynikającej z prawomocnego nakazu zapłaty, wydanego przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 21 września 2009 r w sprawie sygn. akt X GNc 572/09 – do kwoty 96.880,49 złotych (dziewięćdziesiąt sześć tysięcy osiemset osiemdziesiąt złotych 49/100);

2
odrzuca apelację w pozostałej części;

3
zasądza odM. P. (1)na rzecz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 543/14

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 15 października 2012r złożonym do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, zmodyfikowanym i równocześnie rozszerzonym w piśmie procesowym z dnia 13 czerwca 2013r, skierowanym przeciwko pozwanymB. P. (1),M. P. (2)iM. P. (1), powód(...) sp. z o.o.wT.wniósł o:
- uznanie za bezskuteczną w stosunku do powoda czynności prawnej – umowy darowizny zawartej przed notariuszemB. G.wT.rep. A nr(...)w dniu 27.01.2010r, na podstawie której dłużnikA. P. (1)wraz z żonąT. P. (1)darowali swoim synom –M. P. (1)iM. P. (2)stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wT.przyul. (...)
(...)(...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...), która to czynność prawna została dokonana z pokrzywdzeniem powoda, uniemożliwiając skuteczną egzekucję wierzytelności wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 21 września 2009r w sprawie sygn. akt XGNc 572/09,
- uznanie za bezskuteczną w stosunku do powoda czynności prawnej – umowy darowizny zawartej przed notariuszemB. G.wT.rep. A nr(...)w dniu 11.03.2011r, na podstawie którejM. P. (1)darował swemu bratuM. P. (2)udział w stanowiącym odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnym położonym wT.przyul. (...)
(...)(...), dla którego Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...), która to czynność prawna została dokonana z pokrzywdzeniem powoda, uniemożliwiając skuteczną egzekucję wierzytelności wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 21 września 2009r w sprawie sygn. akt XGNc 572/09,
- uznanie za bezskuteczną w stosunku do powoda czynności prawnej – umowy darowizny zawartej przed notariuszemB. G.wT.rep. A nr(...)w dniu 12.04.2011r, na podstawie którejM. P. (2)darował swemu synowiB. P. (1)lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość położony wT.przyul. (...)
(...)(...), dla którego Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Pozwany wM. P. (1)wniósł o oddalenie powództwa. Pozostali pozwani nie zajęli stanowiska w sprawie.
Wyrokiem z dnia 12 września 2013 roku wydanym w sprawie sygn. akt I C 1504/12, który w stosunku do pozwanychB. P. (1)iM. P. (2)jest wyrokiem zaocznym, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim:

⚫

uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.czynność prawną - umowę darowizny zawartą przed notariuszemB. G.wT.Rep. A nr(...)w dniu 27 stycznia 2010r, na podstawie której dłużnikA. P. (1)wraz z żonąT. P. (1)darowali swoim synom –M. P. (1)iM. P. (2)stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wT.przyul. (...)
(...)(...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą numer (...),

uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.czynność prawną - umowę darowizny zawartą przed notariuszemB. G.wT.Rep. A nr(...)w dniu 11 marca 2011r, na podstawie którejM. P. (1)darował swojemu bratuM. P. (2)udział w stanowiącym odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnym położonym wT.przyul. (...)
(...)(...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą numer (...),

uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.czynność prawną - umowę darowizny zawartą przed notariuszemB. G.wT.Rep. A nr(...)w dniu 12 kwietnia 2011r, na podstawie którejM. P. (2)darował swemu synowiB. P. (1)stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wT.przyul. (...)
(...)(...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą numer (...),

zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 8.461 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

oraz nadał wyrokowi w punktach 1, 2 i 3 w stosunku do pozwanychM. P. (2)iB. P. (1)rygor natychmiastowej wykonalności.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Powód jest wierzycielemA. P. (1)na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie sygn. akt X GNc 527/09, na podstawie któregoA. P. (2)zobowiązany jest zapłacić na rzecz powodowej spółki kwotę 164.963,87 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu. Tocząca się przeciwko dłużnikowi egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 29 czerwca 2011r dłużnikA. P. (2)uznany został winnym tego, że w dniu 27 stycznia 2010r w celu udaremnienia zaspokojenia wierzycieli i wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 9 października 2009r w sprawie sygn. akt X GNc 572/09 w postaci nakazu zapłaty kwoty 118.194,21 zł na rzecz wierzyciela(...) sp. z o.o.wT.oraz orzeczenia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 września 2009r w sprawie V GNc 1477/09 w postaci nakazu zapłaty kwoty 43.919 zł na rzeczPPHU (...)P. K., przekazał nieodpłatnie w drodze darowizny, zagrożone zajęciem składniki swojego majątku, w postaci lokalu mieszkalnego przyul. (...)na rzecz swoich synówM.iM. P. (2)oraz nieruchomości w postaci działki budowlanej położonej wS.Dużych na rzecz synaM. P. (2), czym działał na szkodę wierzycieli(...) sp. z o.o., to jest czynu zart. 300 § 2 k.k.
W dniu 27 stycznia 2010rA. P. (1)i jego żonaT. P. (1)zawarli przed notariuszemB. G.w formie aktu notarialnego umowę darowizny, na podstawie której darowali swoim synom –M. P. (1)iM. P. (2)w udziałach po ½ części stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wT.przyul. (...)wraz z pomieszczeniem przynależnym, dla którego Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...). Równocześnie w akcie tym na rzecz małżonkówP.ustanowiona została dożywotnia służebność osobista polegająca na prawie korzystania z całego lokalu mieszkalnego.
W dniu 11 marca 2011r została sporządzona umowa darowizny przed notariuszemB. G., na podstawie którejM. P. (1)darował swojemu bratuM. P. (2)udział ½ części w stanowiącym odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnym położonym wT.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...). Jednocześnie małżonkowieA.iT. P. (2)zrzekli się ustanowionej na ich rzecz służebności osobistej mieszkania.
W dniu 12 kwietnia 2011r przed notariuszemB. G.została sporządzona umowa darowizny, na podstawie którejM. P. (2)darował swojemu synowiB. P. (1)lokal mieszkalny położony wT.przyul. (...).
W Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim toczyło się postępowanie cywilne przeciwkoB. P. (2)z powództwa(...) Bank (...) SAwW.i wyrokiem wydanym w dniu 20 kwietnia 2012r sąd uznał za bezskuteczną w stosunku do(...) Bank (...) SAwW.czynność prawnąA. P. (1)iT. P. (1)w postaci darowizny lokalu mieszkalnego położonego wT.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą nr (...)– na rzecz synówM. P. (1)iM. P. (2), a następnie umowy darowizny udziału we współwłasności tego lokalu mieszkalnego dokonanej przezM. P. (1)na rzeczM. P. (2)oraz umowy darowizny przeniesienia własności tego lokalu przezM. P. (2)na rzeczB. P. (1)– w zakresie wierzytelności powoda wobec darczyńcyA. P. (1)określonej bankowym tytułem wykonawczym.
Aktualnie do zapłaty na rzecz powoda(...) sp. z o.o.przez dłużnikaA. P. (2)pozostała kwota 96.880,49 zł.A. P. (2)nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, wraz z żoną mieszka w lokalu stanowiącym przedmiot powyższych umów darowizny.
Dokonując oceny prawnej zgłoszonego żądania Sąd Okręgowy odwołał się do treści przepisuart. 527 k.c., stwierdzając że wskutek zawarcia umowy darowizny dłużnik powodaA. P. (2)stał się niewypłacalny w stopniu wyższym niż przed dokonaniem tej czynności, w związku z czym nastąpiło pokrzywdzenie wierzyciela. Tym samym Sąd Okręgowy uznał, iż spełnione zostały przesłanki zart. 527 k.c.dla udzielenia ochrony wierzycielowi w zakresie służącej mu względem dłużnika wierzytelności wynikającej z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Łodzi wydanego w sprawie sygn. akt XGNc 572/09, która to wierzytelność wynosi aktualnie kwotę 96.880,49 zł. Pozwani w niniejszym postępowaniu nie wskazali żadnego majątku dłużnika, z którego mogłoby nastąpić zaspokojenie wierzyciela(...) sp. z o.o.wT..
Sąd Okręgowy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma domniemanie wynikające z przepisuart. 527 § 3 k.c., gdyż wskutek czynności krzywdzącej wierzyciela korzyść nabyły osoby będące w bliskim stosunku z dłużnikiem – jego synowieM. P. (1)iM. P. (2). Zastosowanie ma również przepisart. 528 k.c.pozwalający na uznanie czynności za bezskuteczną, gdy osoba trzecia nie wiedziała i nawet przy zachowaniu nienależytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie. Z taka zaś sytuacją mamy do czynienia w ocenianej sprawie.
Sąd Okręgowy wskazał, iż czynność prawna przeniesienia własności nieruchomości dotyczyła składnika majątku wspólnegoA. P. (2)iT. P. (2). Odwołując się do poglądu zaprezentowanego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2011r w sprawie sygn. akt III CZP 15/11 (opubl. OSNC z 2012r, nr 1, str. 1) stwierdził, iż wierzyciel na podstawieart. 527 k.c.mógł zażądać uznania za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków, a dotyczącej majątku wspólnego, choć tylko jeden z nich był jego dłużnikiem.
Sąd Okręgowy uznał również za uzasadnione żądanie uznania za bezskuteczne umów darowizny dokonanych pomiędzyM. P. (2)aM. P. (1)oraz następnie międzyM. P. (2)aB. P. (1). Odwołując się do treściart. 531 § 2 k.c.sąd stwierdził, że w wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne. Zarówno umowa z dnia 11 marca 2011r jak i umowa z dnia 12 kwietnia 2014r były rozporządzeniami nieodpłatnymi i dotyczyły tego samego przedmiotu, to jest lokalu mieszkalnego położonego wT.przyul. (...).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, iż wszystkie czynności prawnej uznane za bezskuteczne wobec powoda dotyczą wierzytelności powoda wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Łodzi w dniu 21 września 2009 roku w sprawie sygn. akt XGNc 572/09.
Stosownie do wyniku procesu pozwani obciążeni zostali kosztami procesu na rzecz powoda w oparciu oart. 98 k.p.c.
O rygorze natychmiastowej wykonalności wobec pozwanychM. P. (2)iB. P. (1)orzeczono na podstawieart. 333 § 1 pkt. 3 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwanyM. P. (1)zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

⚫

naruszenie prawa materialnego, a to przepisuart. 527 § 1 k.c.poprzez uznanie za bezskuteczne w stosunku do powoda czynności prawnych, to jest umów darowizny z dnia 27 stycznia 2010r, z dnia 11 marca 2011r i z dnia 12 kwietnia 2011r, w sytuacji gdyT. P. (1)nigdy nie pozostawała dłużnikiem powoda, powód nie dysponuje tytułem wykonawczym przeciwko niej, a zaskarżone rozstrzygniecie uznaje za bezskuteczne również rozporządzenie udziałem przezT. P. (1)w majątku wspólnym małżonkówP.,

zaniechanie wskazania w sentencji zaskarżonego wyroku wierzytelności powoda wobecA. P. (1), której ochronie ma służyć skarga pauliańska,

naruszenie przepisów postępowania, a toart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na chybionym uznaniu, żeT. P. (1)pozostaje dłużnikiem powoda i w konsekwencji uznaniu za bezskuteczną podjętą przez nią czynność prawną.

Powołując się na te zarzuty pozwanyM. P. (1)wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu apelacji podniesiono, iż zaskarżony wyrok uchybia treściart. 527 § 1 k.c., ponieważ lokal mieszkalny będący przedmiotem skarżonych umów stanowił składnik majątku wspólnego małżonkówA.iT. P. (1), aT. P. (1)nigdy nie była dłużnikiem powoda. Do chwili obecnej nie została zniesiona wspólność ustawowa między małżonkamiP.. Przedmiotowy lokal mieszkalny nie wchodził w skład przedsiębiorstwa prowadzonego przez dłużnika powoda. Z tych też względów – zdaniem skarżącego – skierowanie egzekucji do tego lokalu byłoby niemożliwe. Również z tej przyczyny czynność prawna dokonana przezT. P. (1), która nie jest dłużnikiem powoda i w stosunku do której powód nie dysponuje tytułem wykonawczym, nie może być uznana za bezskuteczną wobec powoda. Sądowi umknęła również okoliczność, że sentencja wyroku uwzględniającego skargę pauliańska powinna określać wierzytelność – pod względem podmiotowym i przedmiotowym – której ochronie ma on służyć.
W odpowiedzi na apelację(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.wniosła o oddalenie apelacji i zasadzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje;
Apelacja pozwanegoM. P. (1)jest uzasadniona jedynie w zakresie, w jakim wskazuje na uchybienie polegające na nieokreśleniu w sentencji wyroku wierzytelności, której ochronie służyć ma uznanie czynności prawnej za bezskuteczną wobec powoda. W pozostałym zakresie zarzuty apelacji są całkowicie chybione.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu apelacji niewskazania w zaskarżonym wyroku wierzytelności, która jest przedmiotem ochrony, wskazać należy, iż istotą skargi pauliańskiej jest ubezskutecznienie w stosunku do wierzyciela czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią. Przysługuje ona, gdy dłużnik dokonując czynności prawnej z osobą trzecią, która odniosła korzyść majątkową, spowodował pokrzywdzenie wierzyciela. Jej koniecznym warunkiem jest zatem istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci zaskarżalnej wierzytelności pieniężnej.
Dochodzenie ochrony w oparciu o przepisart. 527 k.c.wymaga więc od powoda wskazania zaskarżonej czynności prawnej - jej rodzaju, treści, przedmiotu majątkowego do którego się ona odnosi, stron, ewentualnie innych indywidualizujących czynność danych, wykazania, że została ona dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, oraz wierzytelności, której ochronie ma służyć powództwo. Przedmiotem ochrony może być bowiem tylko konkretna wierzytelność, a nie wszelkie bliżej nieokreślone prawa powoda. Sprecyzowanie wierzytelności przez powoda obejmować powinno przynajmniej jej istnienie, tytuł prawny i wysokość.
Występując z żądaniem pozwu w niniejszej sprawie powód sprecyzował wierzytelność, której ochronie służyć ma uznanie czynności za bezskuteczną wobec niego. Sprecyzowanie to z jednej strony odwoływało się do określenia orzeczenia sądu, na podstawie któregoA. P. (1)jest dłużnikiem powoda, z drugiej zaś w uzasadnieniu pozwu wprost określono tę wierzytelność kwotowo jako kwotę 96.880,49 zł, która pozostała do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi.
Tymczasem w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 września 2013r przy uwzględnieniu powództwa w całości nie określono wierzytelności, której ochronie służyć ma stwierdzenie bezskuteczności wobec wierzyciela opisanych w wyroku czynności prawnych.
W orzecznictwie podkreśla się, że sentencja wyroku uwzględniającego powództwo w tego rodzaju sprawach nie może mieć charakteru ogólnego i powinna być sformułowana w sposób wykluczający możliwość rozciągania udzielonej ochrony na wszelkie prawa powoda. Bezskutecznością może być objęta czynność prawna dłużnika maksymalnie do rozmiarów konkretnej wierzytelności przysługującej wierzycielowi. Dlatego sentencja wyroku wydanego na podstawieart. 527 § 1 k.c.zawsze musi określać wierzytelność, której ochronie ma on służyć. Zagadnienie to było przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (por. m.in. wyrok z dnia 13 lutego 1970 r., III CRN 546/99, OSN 1970/10/192, uchwałę z dnia 11 października 1995 r., III CZP 139/95, OSNC 1996/117, wyrok z dnia 5 czerwca 2002 r., II CKN 1336/00).
Ma zatem rację pozwany podkreślając, iż sąd w zaskarżonym wyroku winien oznaczyć wierzytelność, która stanowić ma przedmiot żądanej przez powoda ochrony. Wskazanie tej wierzytelności jedynie w uzasadnieniu sporządzonym do zaskarżonego wyroku jest niewystarczające.
Dlatego też w tym zakresie zaskarżony wyrok podlegał zmianie w punkcie 1. na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., która to zmiana polegała na dopisaniu dodatkowej treści dotyczącej ograniczenia bezskuteczności opisanej w wyroku czynności prawnej do celów zaspokojenia konkretnej wierzytelności wskazanej przez powoda, a służącej mu wobec dłużnikaA. P. (1).
Mimo zaskarżenia wyroku wyłącznie przez pozwanego zmiana taka była możliwa i nie naruszała przepisuart. 384 k.p.c., gdyż rozstrzygniecie to było rozstrzygnięciem na korzyść pozwanego. Oznaczenie wierzytelności, której ochronie służyć ma uznanie czynności za bezskuteczną, chroni również osobę trzecią przed działaniami wierzyciela mogącymi poszukiwać zaspokojenia innych jeszcze wierzytelności służących mu wobec dłużnika, a nie objętych ochroną na podstawieart. 527 k.c.Zapobiega ona rozciąganiu udzielonej ochrony na wszelkie prawa powoda.
W tym miejscu wskazać jeszcze należy, iż zmieniając zaskarżony wyrok w punkcie 1. Sąd Apelacyjny działając na podstawieart. 378 § 2 k.p.c.rozpoznał sprawę z urzędu także na rzecz pozwanegoM. P. (2), który nie zaskarżył wyroku. Rozstrzygniecie takie było możliwe, gdyż będące przedmiotem zaskarżenia obowiązki pozwanych wynikające z rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1. wyroku, były wspólne dla obu pozwanych.
Pozostałe zarzuty apelacji pozwanegoM. P. (1), to jest naruszenia prawa materialnego w postaci przepisuart. 527 k.c.oraz naruszenia prawa procesowego, są całkowicie chybione.
W pierwszej kolejności wskazać należy na niezasadność zarzutu poczynienia przez Sąd pierwszej instancji ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Wbrew twierdzeniom apelującego Sąd Okręgowy nie ustalił, abyT. P. (1)była dłużnikiem powodowej spółki. Na inne uchybienia w ustaleniu stanu faktycznego skarżący zaś nie wskazuje. Należy mieć zresztą na względzie, że w istocie zarzut ten sprowadza się do kwestionowania oceny i wniosków prawnych, a nie ustaleń faktycznych.
Zarzut naruszenia prawa materialnego –art. 527 § 1 k.c.również pozostaje nieuzasadniony. Naruszenia tego skarżący upatruje jedynie w ubezskutecznieniu czynności prawnej dokonanej przez dłużnika i jego żonę w odniesieniu do przedmiotu objętego małżeńską wspólnością majątkową dłużnika i jego żony, w sytuacji w której żona dłużnika sama nie jest dłużnikiem powodowej spółki, nie wyrażała zgody na zaciąganie zobowiązania przez męża i między małżonkamiP.ustawowa wspólność majątkowa nie została zniesiona.
Wskazać trzeba, że nie umknęła uwadze Sądu Okręgowego okoliczność, że dłużnikiem w stosunku do powodowej spółki jest jedynie jeden z małżonków – a mianowicieA. P. (1), natomiast czynność prawna w postaci umowy darowizny z dnia 27 stycznia 2010r Rep. A nr(...)dotyczy przedmiotu objętego ustawową wspólnością majątkową małżonkówP..
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, iż okoliczność ta nie stanowi przeszkody do uznania za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków i dotyczącej ich wspólnego majątku.
Wskazać tutaj należy na orzecznictwo Sądu Najwyższego sprzed nowelizacjiart. 41 § 1 krio, w którym ugruntowany był pogląd o dopuszczalności zaskarżenia przez wierzyciela skargą pauliańską czynności prawnej (darowizny) dokonanej przez oboje małżonków na rzecz osoby trzeciej (m.in. dziecka tych małżonków), gdy przedmiot darowizny wchodził do ich majątku wspólnego i nastąpiły wszystkie przesłanki skargi pauliańskiej. Przy czym uznawano dopuszczalność takiego zaskarżenia również w sytuacji, w której status prawny dłużnika miał tylko jeden z małżonków, a przedmiot zaskarżonej skargą umowy darowizny - dokonanej przez małżonków - wchodził do ich majątku wspólnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24.10.2003 r., III CZP 72/03, OSP 2004, nr 9, poz. 116 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.06.2003 r., IV CKN 204/01, OSNC 2004, nr 9, poz. 138.).
W obecnym stanie prawnym małżonek dłużnika nieudzielający zgody na zaciągnięcie określonego zobowiązania nie odpowiada w zasadzie za to zobowiązanie nawet majątkiem wspólnym, poza pewnymi wyjątkami (art. 41 § 1 i 2 krio). Rozwiązanie takie ograniczające odpowiedzialności małżonka za długi innego małżonka, nie może jednak eliminować czy ograniczać możliwości posługiwania się skargą pauliańską wobec rozporządzeń obejmujących składniki majątku wspólnego, dokonywanych przez małżonków in fraudem creditoris (art. 527 i nast. k.c.). Ochronny cel skargi pauliańskiej przemawia za tym, aby dopuścić tę skargę także wówczas, gdy nielojalne wobec wierzyciela rozporządzenie majątkowe podejmowane było nie tylko przez małżonków mających status dłużników w rozumieniuart. 527 k.c., ale przynajmniej z udziałem jednego takiego dłużnika. Sam udział małżonka niebędącego dłużnikiem wierzyciela w czynności prawnej noszącej cechy czynności fraudacyjnej jest wystarczającą okolicznością przemawiającą za możliwością uznania całej czynności prawnej za bezskuteczną wobec wierzyciela (art. 532 k.c), a nie tylko za zakwestionowaniem jej skuteczności wobec zadłużonego małżonka (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 maja 2011r, sygn. akt III CZP 15/11, OSNC rok 2012, Nr 1, poz. 1).
Wbrew zatem stanowisku apelującego przepisykodeksu cywilnegoo skardze pauliańskiej, a także wyraźnie egzekucyjny cel takiej skargi, przesądzają możliwość uznania za bezskuteczną całej zaskarżonej czynności prawnej, a nie jej części, ujętej podmiotowo (wobec określonego podmiotu) lub przedmiotowo (w odniesieniu do wyodrębnionej części czynności prawnej).
Sąd Okręgowy zasadnie więc stwierdził, że w wyniku darowizny dokonanej przez oboje małżonkówP.na rzecz ich synów zmniejszył się majątek zadłużonego małżonka, stał się one niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem tej czynności, a tym samym doszło do pokrzywdzenia wierzyciela. W konkluzji zasadnie przyjęto, że spełnione zostały przesłanki zart. 527 § 1, 2 i 3 k.c.w związku zart. 528 k.c.i zachodziły podstawy do udzielenia wierzycielowi ochrony prawnej na podstawie tych przepisów.
Wskazać przy tym trzeba, iż uznanie bezskuteczności czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela przez małżonków, z których tylko jeden jest dłużnikiem wierzyciela, a przedmiot czynności wchodzi do majątku wspólnego, nie przesądza o możliwości prowadzenia egzekucji na podstawie tego wyroku wobec osoby trzeciej z całego przedmiotu czynności prawnej, który wskutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną wyszedł z majątku dłużnika, a który należał wspólnie do dłużnika i jego małżonka. Jest to jednak zagadnienie pozostające poza zakresem kognicji sądu w sprawie dotyczącej ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika.
Niezależnie od niezasadności omówionych wyżej zarzutów apelacji wskazać należy, iż w pozostałym zakresie apelacja pozwanegoM. P. (1)podlegała odrzuceniu.
Przypomnieć trzeba, iż pozwany zaskarżył wyrok w całości, a zatem również w zakresie punktów 2. i 3., w których zawarto rozstrzygnięcia o uznaniu za bezskuteczne kolejnych czynności prawnych, na podstawie których osoba trzecia, rozporządziła korzyścią na rzecz kolejnej osoby. PozwanyM. P. (1)rozporządził bowiem uzyskaną korzyścią na rzecz swego brataM. P. (2), a tenże rozporządził całą korzyścią – i tą uzyskaną od dłużnika i jego żony i tą uzyskaną od pozwanegoM. P. (1)– na rzecz swojego synaB. P. (1). W przypadku rozporządzenia uznanego za bezskuteczne wobec powoda, a opisanego w punkcie 2. zaskarżonego wyroku, osobą trzecią uzyskującą korzyść jest wyłącznie pozwanyM. P. (2). W przypadku zaś ubezskutecznienia czynności opisanej w punkcie 3. tegoż wyroku osobą taką jest pozwanyB. P. (1). W żadnej z tych czynności jako osoba uzyskująca korzyść z pokrzywdzeniem wierzyciela nie występuje pozwanyM. P. (1). PozwanyM. P. (1)nie ma zatem interesu prawnego (gravamen) w zaskarżeniu tej części wyroku, która go nie dotyczy.
Przedmiotem licznych wypowiedzi orzecznictwa była sytuacja procesowa, w której jeden ze współuczestników zaskarża wyrok w części dotyczącej oddalenia powództwa wobec drugiego ze współuczestników, znajdującego się po tej samej stronie procesowej, przy braku zaskarżenia orzeczenia przez drugą stronę sporu. Nie było ono jednolite w zakresie skutków takiego zaskarżenia, ale zawsze przyjmowało jego niedopuszczalność. Pogląd o niedopuszczalności takiego środka zaskarżenia znalazł swój wyraz w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego – np. w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 1967 r., sygn. akt III CZP 25/67 (OSNCP rok 1968, nr 4, poz. 57), w wyroku z dnia 5 listopada 1966 r., sygn. akt II CR 387/66 (OSNCP rok 1967, nr 7-8, poz. 133), w uchwale z dnia 14 listopada 1991 r., sygn. akt III CZP 112/91 (OSP rok 1992,(...), poz. 169), w uchwale z dnia 22 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 34/91(OSNCP rok 1992, nr 2, poz. 24). Podobne stanowisko dotyczące spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym Sąd Najwyższy zajął w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2012r, sygn. akt IV CZ 161/12 (opubl.L.), w którym wskazał na istnienie interesu prawnego uczestnika postępowania nieprocesowego we wniesieniu apelacji (środka zaskarżenia) za przesłankę dopuszczalności apelacji (środka zaskarżenia). Stwierdzenie braku tego interesu uzasadniać zaś powinno odrzucenie apelacji.
Za utrwalone jurydycznie uznać należy zatem stanowisko, iż w tego rodzaju sytuacjach niedopuszczalna apelacja współpozwanego podlega odrzuceniu na podstawieart. 370 k.p.c.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na podstawieart. 373 k.p.c.w związku zart. 370 k.p.c.odrzucił apelację pozwanegoM. P. (1)w części dotyczącej rozstrzygnięcia o uwzględnieniu powództwa wobec pozwanychM. P. (2)iB. P. (1), a zawartego w punktach 2. i 3. zaskarżonego wyroku.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w związku zart. 108 § 1 k.p.c.Ponieważ w istocie – mimo uwzględnienia w niewielkim zakresie apelacji pozwanego – pozwany nadal pozostaje zobowiązany, winien być traktowany jako przegrywający sprawę i w konsekwencji zobowiązany jest zwrócić powodowi koszty postępowania apelacyjnego, które wynoszą kwotę 2.700,00 zł.