Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1425/13
Data wyroku: 2014-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Goss-Kokot, Wiesława Stachowiak, Katarzyna Wołoszczak
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1425/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 kwietnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Dorota Goss-Kokot

Sędziowie:

SSA Katarzyna Wołoszczak
SSA Wiesława Stachowiak (spr.)

Protokolant:

inspektor ds. biurowości Krystyna Kałużna

po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. w Poznaniu
sprawy z wnioskuH. B.
przeciwko

     Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.

o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawcyH. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt VII U 1804/12

1
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i przyznajeH. B.prawo do emerytury od dnia2 października 2012r. ;

2
zasądza od pozwanego na rzeczH. B.kwotę 150 zł tytułem kosztów procesu w instancji odwoławczej.

SSA Wiesława Stachowiak (spr.)

SSA Dorota Goss-Kokot

SSA Katarzyna Wołoszczak

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzją z 21 listopada 2012 roku, znak:(...), na podstawieustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeodmówiłH. B.prawa do emerytury, z uwagi na brak okresów pracy w warunkach szczególnych.
Organ rentowy nie uwzględnił jako wykonywania prac w szczególnych warunkach okresu od 2 maja 1974 roku do 30 lipca 1992 roku, w którym ubezpieczony był zatrudniony w Państwowym Gospodarstwie RolnymK.na stanowisku kierownika gorzelni.
H. B.złożył odwołanie od decyzji, zarzucając naruszenie przepisuart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeOdwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do emerytury.
W uzasadnieniu odwołujący podał, iż w spornym okresie pracował w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika gorzelni, w ramach swych obowiązków nadzorując bezpośrednio pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Prace biurowe, które wykonywał, miały charakter marginalny.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z 22 maja 2013 roku, w sprawie VII U. 1804/12 oddalił odwołanie.
Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny:
Odwołujący posiada na dzień 1 stycznia 1999 roku 27 lat 5 miesięcy i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym odwołujący pracował w szczególnych warunkach w latach 1974 - 1992 w okresach od 1 września danego roku do 30 kwietnia roku następnego, tj. po 8 miesięcy w latach 1975-1991 oraz po 4 miesiące w 1974 i 1992.
W okresie od 2 maja 1974 roku do 31 stycznia 1994 rokuH. B.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika gorzelni w PGRK.Gospodarstwo Rolne (...).
Ze świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionego przez Agencję Nieruchomości Rolnych OT wS.Jednostka Gospodarcza Zasobu wN.-(...)Składnica Akt wŁ.wynika, iż w okresie od 2 maja 1974 roku do 30 lipca 1992 roku odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę polegającą na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz na dozorze inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, wymienioną w wykazie A, dziale XIV pod poz. 24.
Do powierzonych odwołującemu obowiązków należało m.in. kierowanie procesem technologicznym produkcji spirytusu, opracowywanie planów produkcyjnych i ścisła ich realizacja po zatwierdzeniu przez dyrektora przedsiębiorstwa, przyjmowanie towarów, organizowanie i nadzór nad praca podległych pracowników, prowadzenie obowiązującej dokumentacji i sprawozdawczości.
Jako kierownik gorzelni, odwołujący bezpośrednio i na bieżąco nadzorował cały proces produkcji spirytusu. Odwołujący nadzorował pracę zatrudnionych na stałe w gorzelni palacza, zacierowego, płuczkowego i aparatowej (razem 4 pracowników) oraz pracowników dorywczych. W tym zakresie odwołujący nadzorował w szczególności palenie w piecu, dezynfekowanie urządzeń, załadowanie surowca do produkcji, cukrowanie. Odwołujący wykonywał również obowiązki drożdżowego i fermentowego. Wykonując swe obowiązki odwołujący przebywał w hali produkcyjnej, tam miał też swoje biuro.
Ponadto odwołujący wykonywał czynności administracyjno-biurowe, a mianowicie spisywał ilość przepracowanych przez pracowników godzin, sporządzał zestawienia przyjętego surowca, wytworzonego alkoholu i produktów ubocznych. Czynności te miały jednak charakter marginalny w stosunku do innych wykonywanych zadań i zajmowały niewiele czasu.
Gorzelnia, której kierownikiem byłH. B., produkowała spirytus z ziemniaków, zboża, kukurydzy, jabłek i innych surowców. Produkcja w gorzelni odbywała się w okresie od początku września danego roku do końca kwietnia roku następnego, tj. przez 8 miesięcy w roku, w ramach tzw. kampanii ziemniaczanych. Od maja do końca sierpnia w gorzelni trwał przestój, podczas którego przeprowadzane były remonty, a pracownicy (w tym odwołujący) wykorzystywali urlopy.
H. B.posiada łącznie 12 lat pracy w szczególnych warunkach.
Odwołujący jest członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, ale złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa.
Z dniem 31 października 2000 roku odwołujący rozwiązał stosunek pracy.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy za bezsporne przyjął to, że odwołujący ma ukończone(...)lat, nie pozostaje w stosunku pracy, jest członkiem OFE, lecz złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa oraz posiada okresy składkowe i nieskładkowe w wysokości minimum 25 lat. Kwestię sporną stanowiło natomiast posiadanie przez odwołującego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach
Sąd jako przepisy właściwe dla rozstrzygnięcia powołałart. 184 ust. 1, ust. 2 oraz art. 27 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz§2 ust. 1 i ust. 2 oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Sąd wskazał, że w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, określone są prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. W dziale XIV wykazu, zatytułowanym „prace różne", pod pozycją 24 jako praca w szczególnych warunkach wymieniona została „kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie". Z kolei stosownie do działu IV poz. 33 wykazu A, pracą w szczególnych warunkach jest również„produkcja estrów, alkoholi, aldehydów, ketonów, eterów, tlenków organicznych i chlorowcopochodnych organicznych, produkcja kwasów organicznych i bezwodników kwasów organicznych oraz produkcja soli kwasów organicznych, produkcja i przetwórstwo związków aromatycznych, produkcja płynów hamulcowych i chłodniczych".
W ocenie Sądu I instancji, z analizy przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że odwołujący był zatrudniony w spornym okresie czasu na stanowisku kierownika gorzelni i w ramach powierzonych mu obowiązków sprawował bezpośredni nadzór nad pracownikami pracującymi przy produkcji alkoholu. Powyższe wynika nie tylko z akt pracowniczych odwołującego, lecz również ze zgodnych zeznań wszystkich świadków, którzy potwierdzili, że odwołujący nadzór taki sprawował. Odwołujący stale przebywał wraz z nadzorowanymi pracownikami w hali produkcyjnej i był poddany działaniom tych samych czynników, ze względu na które warunki ich pracy określono jako szczególne. Sąd Okręgowy zgodził się z organem rentowym co do tego, że odwołujący zajmował się również pracą administracyjno-biurową, lecz miała ona charakter jedynie poboczny i nie zajmowała odwołującemu wiele czasu.
Sąd Okręgowy uznał wobec powyższego, żeH. B.jako kierownik gorzelni stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał pracę w szczególnych warunkach, o której mowa w dziale XIV, poz. 24 wykazu A.
W dalszej kolejności Sąd dokonał oceny tego, w jakich okresach czasu odwołujący pracę tę wykonywał i czy wynoszą one łącznie co najmniej 15 lat.
Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż proces produkcji spirytusu w spornym okresie odbywał się od początku września danego roku do końca kwietnia roku następnego, tj. łącznie przez 8 miesięcy w roku. W okresie od początku maja do końca sierpnia w zakładzie trwał przestój, w trakcie którego nie wykonywano pracy związanej z produkcją alkoholu. W czasie przestoju odwołujący nie nadzorował więc pracy w szczególnych warunkach, a zatem sam takiej pracy również nie wykonywał.
Sąd Okręgowy uznał, iż o tym, że przestój w gorzelni trwał 4 miesiące w roku, przekonują zwłaszcza zeznania świadkaH. K.. Zeznaniom świadka odnośnie okresu trwania tzw. kampanii ziemniaczanej odwołujący nie zaprzeczył, wręcz przeciwnie sam wskazał, że produkcja w gorzelni z zasady kończyła się „aż na polu pojawią się zielonki". Sąd Okręgowy przyjął, iż odmienne zeznania świadkówT. G.,G. B. (1)iE. B., którzy podali, że produkcja w gorzelni kończyła się później (maj - czerwiec), są niejednoznaczne albo niewiarygodne (zeznaniaE. B.).
Ostatecznie Sąd Okręgowy przyjął, że od 2 maja 1974 roku do 30 lipca 1992 roku odwołujący pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach przez łączny okres 144 miesięcy, tj. przez 12 lat. Oznacza to, iż odwołujący - wbrew temu, co wynika ze świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 12 lipca 2011 roku- nie spełnił wymogu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a zatem brak jest podstaw do przyznania mu wcześniejszej emerytury.
H. B.złożył apelację od całości wyroku, podnosząc zarzuty:
- naruszenia prawa materialnego tj. art. 184 ust. 1 w związku zart. 32 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez nie przyznanieH. B.prawa do emerytury,
- błędu w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że w latach 1974-1992 odwołujący pracował jedynie przez 12 lat w szczególnych warunkach, zamiast przyjęcia, że taką pracę wykonywał przez cały ten okres, tzn. od 1974 roku do 1992 roku,
- naruszenia prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji poczynienie błędnych, dowolnych ustaleń faktycznych, co do okresów pracy odwołującego w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
- pozbawienia odwołującego możliwości obrony swoich praw przez podejmowanie z urzędu przez Sąd działań i dokonanie ustaleń, co do których ZUS nie zgłaszał żadnych twierdzeń i zarzutów.
Z uwagi na powyższe odwołujący wniósł o  zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, iż Sąd Apelacyjny uwzględni odwołanieH. B.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z 21 listopada 2012 roku zmieniając tę decyzję i przyznając odwołującemu emeryturę oraz o zasądzenie na rzecz odwołującego od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.kosztów postępowania przed Sądami obu instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, o następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. W wyniku kontroli instancyjnej Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i przyznałH. B.prawo do emerytury.
Sąd II instancji w znacznej mierze podzielił stanowisko odwołującego zwarte w apelacji.
Sąd nie zgodził się jedynie z twierdzeniem apelującego odnośnie nieuzasadnionego działania Sądu w toku procesu z urzędu. Przesłuchiwani przez Sąd świadkowie, zeznawali na okoliczność zatrudnienia odwołującego w spornym okresie i zakresu jego obowiązków. Sformułowanie przez Sąd Okręgowy tezy dowodowej było zasadne i pozwoliło na ustalenie okoliczności istotnych w sprawie.
Nie ma również racji skarżący kwestionując sposób obliczania przez Sąd spornego stażu pracy, w szczególności poprzez określenie go w miesiącach, a następnie w latach. Podstawę w tym zakresie stanowi§ 31 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 rokuw sprawie postępowania o świadczenia emerytalno rentowe.
Swoje uprawnienie do emeryturyH. B.wywiódł z przepisuart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1.okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Przepis art. 184 w ust. 2 ustawy stanowi, iż emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Zgodnie z treścią przepisu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 roku będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 (dla mężczyzn 65 lat). Natomiast wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowiska oraz warunki na podstawie, których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie "przepisów dotychczasowych", tj.rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(w dalszej części uzasadnienia także „rozporządzenia”). Zatem wnioskodawca aby uzyskać prawo do emerytury przy ukończonym 60 roku życia musiał wykazać co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Okręgowy co do zasady uznał, że zakwestionowany przez organ rentowy okres pracy odwołującego od 2 maja 1974 roku do 30 lipca 1992 roku, na stanowisku kierownika gorzelni należało uznać za okres pracy w szczególnych warunkach, o jakiej mowa w załączniku do rozporządzenia (w dziale XIV, poz. 24 wykazu A). Sąd I instancji przyjął, żeH. B.stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał pracę w szczególnych warunkach przez łączny okres 144 miesięcy, tj. przez 12 lat. Sąd uznał, że z powyższego spornego okresu należało wyłączyć okresy od maja do sierpnia każdego roku, kiedy w gorzelni następował przestój w produkcji, wykonywano niezbędne remonty i pracownicy, w tym odwołujący, korzystali z urlopów wypoczynkowych.
Ustalenia w powyższym zakresie, tj. co do faktycznej długości okresów, w których w gorzelni nie produkowano spirytusu, zakwestionował odwołujący, zarzucając naruszenie przez Sąd Okręgowyart. 233 § k.p.c.Odwołujący przedstawił szczegółowo z jakich powodów ocena zeznań świadków dokonana przez Sąd Okręgowy jest błędna.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko apelującego.
Z zeznańT. G.,G. B. (1),E. B.oraz odwołującego wynika, że surowcem wykorzystywanym do produkcji spirytusu były również zboże, jabłka, śliwki, czekoladki. Gorzelnia wytwarzała spirytus z ziemniaków od września do wyczerpania zapasów, zazwyczaj z końcem grudnia. Następnie produkowano z innych wymienionych powyżej surowców.
Odnośnie okresów przestojów w produkcji, świadkowieT. G.iE. B.wskazali, że trwały od czerwca do sierpnia, natomiastG. B. (1)podała, że produkowano jeszcze w czerwcu.
Sąd I instancji bezzasadnie przeciwstawił powyższym zeznaniom jako wiarygodną relację jednego świadka –H. K., który podał, że produkcja w gorzelni trwała do końca kwietnia. Świadek ten pominął w zeznaniach okoliczność, że spirytus był wytwarzany także z innych surowców.
Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny uznał, że ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego należało częściowo zmienić i przyjąć, że produkcja w gorzelni odbywała się od września do czerwca każdego roku w spornym okresie, co daje łącznie 163 miesiące pracy odwołującego w szczególnych warunkach (maj oraz od września do grudnia 1974 roku, od stycznia do maja oraz od września do grudnia w latach 1975 – 1991 oraz od stycznia do maja 1992 roku).
W dalszej kolejności wskazać należało, że rację ma również apelujący podnosząc, iż Sąd Okręgowy dokonując ustalenia okresu, w którym wykonywana była przez niego praca w szczególnych warunkach niesłusznie nie uwzględnił okresów urlopów wypoczynkowych.
Odwołujący oraz zeznająca w charakterze świadkaG. B. (2)wskazywali, że pracownicy gorzelni w okresie wstrzymania produkcji i wykonywania remontów, korzystali z urlopów wypoczynkowych.
Okres korzystania przez pracownika z urlopu wypoczynkowego traktowany jest na gruncie przepisów prawa pracy jako okres świadczenia pracy.
Sąd Najwyższy w wyroku z 5 listopada 2012 roku, w sprawie II UK. 82/12 wskazał, że do okresu pracy w szczególnych warunkach uprawniającego do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychzalicza się okres urlopu wypoczynkowego i urlopu macierzyńskiego.
Przepisy ubezpieczenia społecznego dotyczące emerytury za pracę w szczególnych warunkach nie dokonują w zakresie stosunku pracy żadnej modyfikacji. Stanowią regulację równoległą i nie ma przepisu szczególnego, według którego emerytura przyznawana za pracę w szczególnych warunkach miałaby pomijać w kwalifikowanym stażu emerytalnym okresy urlopu wypoczynkowego. Wszak urlop wypoczynkowy immanentnie związany jest ze stosunkiem pracy, stąd wyłączenie go z okresu pracy w szczególnych warunkach musiałoby być wyraźne uregulowane i uzasadnione, skoro to właśnie w czasie urlopu wypoczynkowego pracownik ma poprawiać zdolność do pracy (tym bardziej w warunkach szczególnych).
Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny przyjął, że do stażu pracy odwołującego w szczególnych warunkach należało zaliczyć co 17 miesięcy z tytułu urlopu wypoczynkowego (urlop w pełnym wymiarze za lata 1975-1991).
Łącznie odwołujący legitymuje się 15 letnim (180 miesięcy) okresem prac w warunkach szczególnych i wobec spełnienia również pozostałych przesłanek przewidzianych powołanymi powyżej przepisami, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję i przyznał odwołującemu prawo do emerytury od 2 października 2012 roku, tj. od momentu osiągnięcia przezH. B.(...)lat.
Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt 2 wyroku wydane zostało na podstawieart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz w oparciu o u§12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SSA Wiesława Stachowiak (spr.)

SSA Dorota Goss-Kokot

SSA Katarzyna Wołoszczak