Sąd Okręgowy w Toruniu
VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ca 669/13
Data wyroku: 2014-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jadwiga Siedlaczek, Marek Lewandowski, Małgorzata Kończal
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc

Sygn. akt  VIII Ca 669/13

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lutego 2014 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jadwiga Siedlaczek (spr.)

Sędziowie:

SSO Małgorzata Kończal
SSO Marek Lewandowski

Protokolant:

st. sekr. sąd. Izabela Bagińska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r.
sprawy z wnioskuB. B.
z udziałem

G. K.,A. K.,R. R.,W.R.iL. S.

o rozgraniczenie
na skutek apelacji wnioskodawczyniB. B.i uczestnikaL. S.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu
z dnia 5 września 2013 r.
sygn. akt XI Ns 730/12
p o s t a n a w i a :

1
oddalić apelacje,

2
ustalić iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt VIII Ca 669/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 5 września 2013 r. Sąd Rejonowy w Toruniu:

I
ustalił granicę między nieruchomościami położonymi wZ., gminaO., z których jedna stanowi działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...), dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Toruniu księga wieczysta o numerzeKw (...), zaś druga działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...), dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Toruniu księga wieczysta o numerzeKw (...)następująco: odcinek 1.- od punktu 11 do punktu 13, odcinek 2. według wariantu nr 1- od punktu 13 poprzez punkty 16, 15, 14, 17, 21 do punktu 20,odcinek 3.- od punktu 20 do punktu 32,odcinek 4. według wariantu nr 3a- od punktu 32 poprzez punkt 33 do punktu 27 i do punktu 25,odcinek 5.- od punktu 25 do punktu 2,odcinek 6. według wariantu nr 2- od punktu 29 poprzez punkty 30 i 31 do punktu 8009, zgodnie z opinią biegłego geodetyZ. R.z dnia 21 czerwca 2013 r. , która stanowi w tym zakresie integralną część postanowienia;

II
nakazał pobrać odA.iG.małżonkówK.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę łączną 2.101,42 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo ponoszonych przez Skarb Państwa;

III
nakazał pobrać odB. B.,L. S.,W. R.,R. R.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.156,59 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo ponoszonych przez Skarb Państwa;

IV
ustalił w pozostałym zakresie, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania za obie instancje związane ze swoim udziałem w sprawie.

Orzeczenie zostało wydane na skutek uchylenia przez Sąd Okręgowy w Toruniu w sprawie VIII Ca 663/11 postanowienia Sądu I instancji z dnia 24 października 2011 r. XI Ns 1906/09. Uchylając postanowienie Sąd odwoławczy wskazał, że pierwszym kryterium rozgraniczenia winno być zawsze ustalenie granic nieruchomości według stanu prawnego, który w niniejszej sprawie jest tożsamy ze stanem posiadania w dniu 4 listopada 1971 r. t. dniu wejścia w życieustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Konieczne jest więc w pierwszej kolejności- czego zaniechał Sąd Rejonowy – dokonanie próby rozgraniczenia w oparciu o to właśnie kryterium.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy i mając na uwadze wytyczne Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: nieruchomość położona w miejscowościZ., w GminieO.oznaczona jakodziałka (...), nrkw (...)stanowi od 28 maja 1997 r. współwłasnośćG.iA.małżonkówK.. Działka ta graniczy zdziałką (...), nrkw (...), której właścicielami sąB. B.w ½ części,L. S.w ¼ części oraz małżonkowieW.iR.R.w ¼ części.Działki (...)stanowiły niegdyś jedną nieruchomość, której posiadaczami samoistnymi byliJ.iM.
S.- rodziceS. S. (1)iT. S., a dziadkowie uczestników postępowania -L. S.iB. B.. Po zakończeniu II wojny światowejS. S. (1)powróciła na swoje rodzinne ziemie; wówczas na nieruchomości znajdowały się dom mieszkalny, obora i stodoła. Zbudowany w latach 1929 – 1930 dom usytuowany był równolegle do drogi i posiadał dwa niezależne wejścia – jedno od podwórza, a drugie od strony drogi publicznej. Po powrocie brataS. S. (1)–T. S., rodzeństwo początkowo zamieszkiwało na wspólnym gruncie. Następnie umownie podzielili posiadaną nieruchomość na dwie części. RodziceT. S.orazS. S. (1)zaznaczali, że ziemia z budynkami ma być dlaS. S. (1), a bez budynków dlaT.. W 1963 r., kiedy wprowadzono w Polsce obowiązek ewidencyjny gruntów i budynków, zostały ustalone i naniesione na mapę granice działek.
W dniu 14 kwietnia 1973 r.S. S. (4)iS. S. (1)na mocyustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychstali się z mocy prawa współwłaścicielami działek oznaczonych w ewidencji gruntów wsiZ.nr(...),(...)i(...). W dniu 25 kwietnia 1973 r.T. S.iB. S.na mocyustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychstali się z mocy prawa współwłaścicielami działek oznaczonych w ewidencji gruntów wsiZ.nr(...)i(...).
W 1977 r.B.iT. S.przekazali należącą do nich nieruchomość na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia rentowe. Nieruchomość została przekazana wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami tj. domem mieszkalnym i pomieszczeniami gospodarczymi, przy czym małżonkowieS.mieli zagwarantowane prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze 0,5 ha wraz z zabudowaniami.T. S.zamieszkiwał na tejże nieruchomości do swojej śmierci w 1984 r. Na mocy decyzji z 2 grudnia 1993 r. żonieT. S.–B. S.z gruntów Skarbu Państwa została przyznana nieodpłatnie na własnośćdziałka (...), którą wyodrębniono z posiadanej przez nią przed rokiem 1977działki (...). Po jej śmierci działkę odziedziczyłS. S. (5)– synK. S., od którego z kolei w 1997r. byli jąA.iG.
K..
W dniu 8 lutego 2007 r. nieruchomość oznaczoną jakodziałka (...)S. S. (1)podarowała swoim dzieciom–B. B.iL. S.. Udział we współwłasności gruntu każdego z rodzeństwa wynosił ½. W dniu 8 października 2009 rokuL. S.podarował połowę swojego udziału we współwłasności nieruchomości córceW.R.i jej mężowiR. R..
Sąd Rejonowy ustalił, że na dzień 4 listopada 1971 r. że na nieruchomościach podlegających rozgraniczeniu znajdował się budynek mieszkalny składający się z dwóch części; część zachodnia budynku (działka (...)) była w posiadaniuT. S., a część wschodnia (działka (...)) –S. S. (1).
Omawiając 6 wyodrębnionych odcinków wyznaczających zakres posiadania we wskazanej dacie, Sąd dokonał następujących ustaleń:
Odcinek 1: Od frontu prostopadle do drogi gminnej (działka nr (...)) od istniejącej obecnie ściany działowej (do dnia 26.05.2013 r.- wschodnia ściana budynku poT. S.), biegł płot drewniany do drogi, gdzie następnie biegł żywopłot. Stanowiło to odgrodzenie ogródków przydomowychS. S. (1)iT. S.. Granica w tym miejscu przebiegała wzdłuż tego płotu jako przedłużenie ściany działowej budynku (odcinek od pkt 11 do pkt 13).
Odcinek 2: Wbudynku mieszkalnym granica przebiegała wzdłuż wschodniej ściany byłego budynku mieszkalnego, wzdłuż południowej krawędzi ściany sieni w budynku poT. S., wzdłuż wschodniej krawędzi ściany jednego z pokoi w budynku poT. S.i od punktu przecięcia krawędzi ścian do narożnika dobudówki i budynku mieszkalnego(od pkt 13 przez pkt 16,15,14, 17, 21, do pkt 20). Sień (wejście do byłego budynkuS. S. (1)) i całe pomieszczenie kominowe stanowiły granicę posiadania w dniu 4 listopada 1971 r. Wejście do komina znajdowało się jedynie od strony sieniS. S. (1).T. S.korzystał z ciepła wytworzonego, lecz nie posiadał pomieszczenia kominowego w żadnej części. Aby dostać się do pomieszczenia, musiał uzyskać zgodęS. S. (1). Analogiczna sytuacja dotyczyła liczników, które znajdowały się w sieni budynku posiadanej przezT. S..
Odcinek 3:Pod koniec lat 50-tychT. S.rozpoczął budowę dobudówki przylegającej do znajdującego się na nieruchomości domu mieszkalnego i zlikwidował płot na zabudowanym odcinku. Do istniejącego domu dobudował kuchnię - dobudówkę, która powstała przed 1971 r.T. S.uzyskał zgodę na wybudowanie tego budynku gospodarczego zgodnie z projektem tego budynku i określoną lokalizacją. Projektowane wymiary obrysu budynku zgodne są z rzeczywistymi wymiarami północnej części (wyższej części) dobudówki. W dniu 4 listopada 1971 r. granica posiadania biegła po krawędzi wschodniej ściany dobudówki do budynku mieszkalnegoT. S.(pkt 20 do pkt 32).Do pomieszczeń gospodarczych, już po upływie 1971r.,T. S.dobudował kolejne pomieszczenie gospodarcze (południowa część dobudówki).
Odcinek 4: pomiędzy dobudówką a szopąT. S.postawił płot drewniany rozdzielający posiadanie zeS. S. (1), na krawędzi południowej ściany wyższej dobudówki w odległości 25 centymetrów od narożnika dobudówki, który przebiegał w linii prostej do śladu rury PCV umieszczonej w ścianie budynku gospodarczego i wzdłuż tej ściany do narożnika budynków gospodarczychS. S. (1)iT. S.(od pkt 32 przez pkt 33, do pkt 27 i do pkt 25).
Odcinek 5: Przebieg krawędzi istniejących obecnie ścian budynków gospodarczych (punkty 25-29) stanowił zakres posiadaniaS. S. (1)iT. S.w dniu 4 listopada 1971 r., co było okolicznością bezsporną.

    Odcinek 6:Przebieg odcinka granicy w pasie od narożnika ścian budynków gospodarczych nieruchomościami (pkt 29) do kamienia granicznego(...)nie jest udokumentowany. Pomiędzy nieruchomościami(...)i(...)począwszy od pkt 29 widoczna jest miedza, przy czymdziałka (...)jest położona poniżej poziomudziałki (...). Granica działek biegła od punktu 29 , wzdłuż wyraźnie zaznaczonej miedzy, w lesie - wzdłuż 4 sosen przy uskoku. W południowej części gruntudziałki (...), w pobliżu pkt granicznego(...), grunt orny kończy się przy lesie skarpą i śladami wyrobiska piasku. Zachodnia skarpa wyrobiska porośnięta jest 4 sosnami , a dalej w kierunku południowym i zachodnim jest las (od pkt 29 przez pkt 30 i 31 do pkt 8009). Drzewostan na grunciedziałki (...)LP idziałki (...)jest podobny (rodzaj drzew, wiek, runo leśne). Przebieg granicydziałki (...)LP idziałki (...)jest widoczny w postaci przecinki leśnej.
Powyższe okoliczności zostały ustalone w oparciu o zeznania świadków i uczestników postępowania, a nadto dowody z dokumentów. Sąd Rejonowy zaznaczył także, iż złożona do akt dokumentacja , w tym mapki geodezyjne , pomiary oznaczone(...)opierała się na granicach władania, a wykonawca prac geodezyjnych nie miał za zadanie opracowania dokumentacji rozgraniczeniowej, tylko do postępowań administracyjnych niezwiązanych z rozgraniczeniem. Zatem ich przydatność w sprawie nie była znacząca. Dokumentacja geodezyjno–kartograficzna dotycząca gruntówdziałek (...), zarchiwizowana w(...) Ośrodku (...)wT., wykonana była głównie na potrzeby ewidencji gruntów. Pomiary te były wykonane bez rozgraniczenia nieruchomości, w trybie uproszczonym. W przypadku przedmiotowych nieruchomości pomiaru uwłaszczeniowego nie dokonano, a zakres samoistnego posiadania , organ wydający akt własności ziemi, przyjął jako zgodny z określonym stanem w ewidencji gruntów. Posiadacze gruntów nie zgłaszali rozbieżności. Zatem zarówno te pomiary jak i przekonanieB. B.iL. S., że granica powinna przebiegać zgodnie z ustaleniami czynionymi w rodzinie po wojnie, nie mogą stanowić podstawy do ustalenia granicy między nieruchomościami. Natomiast przebieg granicy został wytyczony według opinii biegłego geodetyZ. R., wedle stanu posiadania określonego na dzień 4 listopada 1971 r.
Sąd Rejonowy stwierdził, że w oparciu o przeprowadzone dowody był w stanie określić przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami w oparciu o stan prawny, a więc wynikający z aktów własności ziemi. Zgodnie zart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 roku, nr 27, poz. 150 ze zm.) nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Natomiast ust. 2 przewiduje, że rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone wust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć. W konsekwencji Sąd I instancji uznał przebieg spornej granicy na mocyart. 153 k.c.w oparciu o kryterium stanu prawnego obowiązującego na dzień 4 listopada 1971 r.
Nadto Sąd szczegółowo uzasadnił rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Apelacjeod powyższe wyroku wnieśli wnioskodawczyniB. B.oraz uczestnikL. S..
B. B.zarzuciła:

1
naruszenie treściart. 153 kcw zw. zart.l ust.l ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie z uwagi na przyjęcie, żeB.iT.
S.będąc samoistnymi posiadaczami nabyli na własność część domu mieszkalnego, tzw. większą przybudówkę, ogródek przed częścią domu mieszkalnego, którą władali oraz teren za tzw. małą przybudówką w kierunku lasu, podczas gdy ww. nieruchomości zostały im jedynie użyczone przezS.iS.S..

2
nierozpoznanie istoty sprawy z uwagi na:

1
brak jakiejkolwiek oceny wyjaśnień wnioskodawcy, wyjaśnień uczestnikaL. S.oraz zeznań świadkaS. S. (1), na okoliczność faktu, żeB.orazT.S.władali w dniu 4 listopada 1971 r. częścią domu mieszkalnego, tzw. większą przybudówką, ogródkiem przed częścią domu mieszkalnego, którą władali oraz terenem za tzw. małą przybudówką w kierunku lasu jedynie na zasadzie użyczenia tych nieruchomości przez właścicieliS.iS.S., a nie na zasadzie samoistnego posiadania,

2
brak jakiejkolwiek oceny sprzeczności wyjaśnień świadkówK. S.orazG. K.z wyjaśnieniami wnioskodawcy, wyjaśnieniami uczestnikaL. S., zeznaniami świadkaS. S. (1), a także z dowodami z dokumentów na okoliczność daty zamieszkiwania świadkaK. S.na działce onumerze ewidencyjnym (...), faktu istnienia dwóch lip nadziałce (...)oraz posadzenia tych lip przezT. S., faktu istnienia przerwy pomiędzy szopkamiS.iS.
S.orazB.iT.
S., braku istnienia płotu oznaczonego na projekcie ustalenia przebiegu granic sporządzonego przez biegłego sądowego geodetę z dnia 21 czerwca 2013 r. w pkt od 11-13, właściwego położenia płotu od tzw. większej przybudówki do obory, przebiegu granicy za szopkami w linii prostej w bliskiej odległości do dwóch lip osadzonych na działce onumerze ewidencyjnym (...), braku istnienia miedzy za szopami, podstawy władania przezS. i. S. S.
działką ewidencyjną o numerze (...), które to okoliczności mają istotne znaczenie dla ustalania właściwego przebiegu granicy pomiędzy działkami o numerach ewidencyjnych(...)i(...).

3. naruszenieart.233 §1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, tj.:
1) dokumentacji zawartej w ewidencji gruntów, w tym dokumentów z 1963 r. dotyczących wydzielenia działek o numerach ewidencyjnych(...)i(...), dokumentacji z 1977 r. dotyczącej przekazania przezB. i. T. S.na rzecz Skarbu Państwa własności gospodarstwa rolnego w zamian za otrzymanie renty, na podstawie której doszło do uzupełniających pomiarów działek ewidencyjnych o nr(...)i(...)i wydzieleniadziałki (...):

•

tj. decyzji z dnia 26.08.1977 r. o nr UG.(...)o przejęciu gospodarstwa rolnego, w której stwierdzono, że po wykonaniu tej decyzji zostanie przyznanaB.iT.S.do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działka o obszarze ok. 0,50 ha wydzielona z działki onumerze ewidencyjnym (...),

załącznika do tej decyzji o numerze W.B.G.(...), który składa się m. in. z mapki, na której widnieje podpisB. S.potwierdzający, żeT. S.wyraził zgodę na wydzielenie działki o powierzchni 0,50 ha do dożywotniego użytkowania. Na tej mapce zostały zaznaczone granice pomiędzy działkami o numerach ewidencyjnych(...)i(...)w kształcie z 1963 r.,

- dokumentacji dotyczącej wnioskuB. S.o wpis do księgi wieczystej własności działki o nr ewidencyjnym(...)składającej się m. in. z mapki z ewidencji gruntów wykazującej granicę pomiędzy działkami o numerach ewidencyjnych(...)i(...)w niezmienionym od 1963 r. kształcie, poprzez stwierdzenie, że przydatność tych dokumentów w niniejszej sprawie nie jest znacząca z uwagi na brak dokonania rozgraniczenia nieruchomości i to pomimo jednoznacznej treści wyjaśnień wnioskodawcy i uczestnikaL. S.oraz treści zeznań świadkaS. S. (1)na okoliczność posiadania zależnego przezB.iT.S.w dniu 4 listopada 1971 r. części domu mieszkalnego, tzw. większej przybudówki, ogródka przed częścią domu mieszkalnego, którą władali oraz terenu za tzw. małą przybudówką w kierunku lasu.
2) przyjęcie w całości założeń zawartych w opinii biegłego do ustalenia granic pomiędzy działkami o numerach ewidencyjnych(...)i(...)na podstawie zaistniałych uchybień w zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

4
4. naruszenieart.278 §1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie, tj. brak powołania dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny geodezji i kartografii w innej osobie niż biegły, który został kilkukrotnie powołany przez Sąd pomimo zgłaszanych przez wnioskodawcę oraz uczestnikaL. S.szeregu uchybień:

1
pod adresem treści poszczególnych opinii i zawartych w nich wniosków,

2
co do stronniczości wyznaczonego przez Sąd biegłego na korzyść uczestnikówG. i. A. K..

5. naruszenie treściart.520 §1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci obciążenia wnioskodawcy oraz uczestników:L. S.,W. R.iR. R.solidarnie zapłatą kwoty 1.156,59 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa oraz kosztami dotychczas przez nich uiszczonymi.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie granicy w sposób zaproponowany przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 6 lipca 2013 r. na załączonym do tego pisma projekcie ustalenia przebiegu granic poprzez zaznaczenie przebiegu granicy linią koloru czerwonego, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego geodety wyznaczonego z innego okręgu niż Sąd Okręgowy w Toruniu na okoliczność sporządzenia planu rozgraniczenia ww. nieruchomości przyjmując, żeB. i. T. S.byli jedynie posiadaczami zależnymi części domu mieszkalnego, tzw. większej przybudówki, ogródka przed częścią domu mieszkalnego, którą władali oraz terenu za tzw. małą przybudówką w kierunku lasu, przeprowadzenie dowodu z oględzin działek o numerach ewidencyjnych(...)i(...), przeprowadzenie dowodu z pisma Starostwa Powiatowego z dnia 10 września 2013 r.,(...)na okoliczność rodzaju i treści dokumentacji przyjętej przez Starostwo Powiatowe wT.do rozgraniczenia działki położonej wZ., gm.O.o numerze(...)z działkami o nr(...)i(...), a nadto o zasądzenie od uczestnikówG. i. A. K.na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 2.160,00 zł oraz kwoty 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz ustalenie, że strony zobowiązane są do ponoszenia pozostałych kosztów postępowania po połowie; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów postępowania oraz o zasądzenie od uczestnikówG. i. A. K.na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Natomiast uczestnikL. S.zarzucił:

1
naruszanie prawa materialnego w szczególnościart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

2
naruszenie przepisów postępowania przy ocenie materiału dowodowego przez „swobodną ocenę granic i wybór wskazań niektórych osób”

Skarżący wniósł o zmianę postanowienia i uwzględnienie wniosku w całości ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.
UczestniczkaG. K.wniosła o oddalenie obu apelacji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Obie apelacje były nieuzasadnione i jako takie podlegały oddaleniu. Zaskarżone postanowienie należało uznać za trafne i oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i właściwym zastosowaniu prawa materialnego. Zarzuty podniesione przez apelujących okazały się niewystarczające do podważenia zaskarżonego orzeczenia.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości należy przyjąć za punkt wyjścia treśćart. 153 k.c., który przewiduje następujące, sukcesywne kryteria orzekania:
1) aktualny stan prawny, a jeżeli nie da się go ustalić
2) ostatni spokojny stan posiadania, zaś jeśli i tego staniu ustalić nie można
3) uwzględnienie wszelkich okoliczności.
Z regulacji tej wynika, że w sytuacji sporu o granice sąsiadujących nieruchomości – który stanowi w istocie spór o zasięg prawa własności - w pierwszej kolejności sąd ma obowiązek podjąć próbę odtworzenia stanu prawnego. Okoliczność, ze stan prawny jest wątpliwy, nie uzasadnia jeszcze sięgania do dalszych kryteriów rozgraniczenia; sama wątpliwość bowiem nie wystarcza do stwierdzenia, że stanu prawnego nie można ustalić (orzeczenie SN z dnia 6 maja 1974 r. III CRN 81/74, OSNCP 4/75 poz. 65).
W sprawie niniejszej za niewątpliwe uznać, iż posiadacze obu spornych działek zostali objęci przepisemart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. 1971 r. Nr 27 poz. 250 ze zm.). Istotą tej regulacji było nabycie przez posiadaczyex legewłasności nieruchomości na takich granicach, w jakichfaktycznie wykonywali władztwo w stosunku do nieruchomości w dniu wejścia ustawy w życie.Nabycie własności w ten sposób ukształtowało stan prawny w rozumieniuart. 153 k.c.Dlatego możliwość odtworzenia stanu posiadania na dzień 4 listopada 1971 r. (data wejścia w życie ustawy) pozwala na definitywne rozstrzygnięcie sprawy i wyklucza rozgraniczenie według innych kryteriów.

    W tym miejscu trzeba podkreślić, że wbrew temu co zdaje się wynikać z twierdzeń wnioskodawczyni, za stan prawny nie można uznać danych uwidocznionych w ewidencji gruntów, w tym dokumentów dotyczących wydzielania działek o numerach(...)i(...)jak też dokumentacji późniejszej, z 1977 r. przedłożonej w związku z przekazaniem przezB. i. T. S.gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa w zamian za renty. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, samoistny posiadacz nabywał własność nieruchomości na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychw takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał władztwo w stosunku do nieruchomości w dniu wejścia ustawy w życie,

      nawet jeżeli stan posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów. Z tego względu dopuszczalne było ustalanie stanu prawnego na podstawie

      odtworzenia przebiegu granicy według stanu odmiennego od wynikającego z aktów własności ziemi(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1998 r. III CKN 475/97, z dnia 19 sierpnia 2009 r. III CZP 51/2009 i z dnia 31 stycznia 2001 r. III CKN 1037/98, LexisNexis nr 388949).

W świetle poglądów judykatury nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie stanu prawnego następuje nie tylko na podstawie dowodów przewidzianych wart. 31 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne(Dz. U. 1989 r. Nr 30 poz. 163 ze zm.) i danych z ewidencji gruntów (map, wykazów i dokumentów geodezyjnych), ale wszelkich środków dowodowych przewidzianych przez kodeks postępowania dowodowego, których katalog obejmuje również inne dokumenty, zeznania świadków i stron, opinie biegłych i inne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2000 r. I CRN 126/94, z dnia 20 marca 2000 r. II CKN 912/98, z dnia 21 lutego 2002 r. IV CKN 796/2000 i z dnia 17 lipca 2009 r. IV CSK 69/2009, niepubl.).
Sąd Rejonowy, dążąc do ustalenia zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu kasatoryjnym Sądu Okręgowego w sprawie VIII Ca 663/11 stanu posiadania na dzień 4 listopada 1971 r., przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe celem zrekonstruowania zakresu władania ówczesnych posiadaczy spornych działek w tej dacie, opierając się na oględzinach i dowodach osobowych. Sporządzona w toku sprawy opinia biegłego miała w kwestii faktów - co trzeba podkreślić - znaczenie wtórne, gdyż biegły wytyczył przebieg granicy na datę 4 listopada 1971 r. wariantowo, zaś wybór ostatecznej linii granicznej należał do sądu i odpowiadał ustalonemu przez sąd zasięgowi posiadania samoistnego na ten dzień.
Dowody na tę okoliczność zostały ocenione przez Sąd Rejonowy starannie i wszechstronnie, bez naruszenia zasad logiki, wiedzy ani doświadczenia życiowego. W tym miejscu przypomnieć należy, iż zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, zadowalających dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla niego oceny materiału dowodowego (np. postanowienie SN z 10 stycznia 2002 r. sygn. II CKN 572/99, Lex nr 53136), ajeśli tylko z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Jedynie wówczas, gdy brak jest logiki w wysnuwaniu wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza reguły logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 maja 2013 r., VI ACa 1466/12, Lex nr 1342419).
Przyjmując powyższe założenie Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że dokonanej przez Sąd I instancji ocenie zeznań świadków i uczestników nie można zarzucić uchybień, które by tę ocenę dyskredytowały. Sąd w szczegółowy sposób wyjaśnił przyczyny, dla których dał wiarę zeznaniom świadkaK. S.i przyjął je za podstawę swych ustaleń, a zarazem czemu odmówił tego waloru zeznaniom pozostałych osób. Artykułowane w apelacji nieścisłości czy też wewnętrzne sprzeczności zawarte w zeznaniachK. S.stanowią nadinterpretację skarżącej; dotyczyły one bowiem kwestii drugorzędnych, w tym tego, czy świadek wyprowadził się z przedmiotowej nieruchomości w roku 1969 czy 1971, gdyż – przyjmując nawet tę drugą datę – świadek zeznał, iż wyprowadził się latem, a więc i tak przed uwłaszczeniem; wyjaśnił on także, że po uprzedniej wyprowadzce, po swoim ślubie przez krótko czas zamieszkiwał wraz żoną w domu rodzinnym. Z kolei wątpliwości świadka co do tego, czy lipy rosnące na granicy działek zostały zasadzone czy były samosiejkami (na co zwraca uwagę skarżąca), nie tylko łatwo jest wytłumaczyć upływem czasu, ale w istocie nie mają one żadnego znaczenia, gdyż w sprawie istotne jest to, że w 1971r. drzewa te miały już znaczną wysokość, skoro wyznaczały fragment przebiegu granicy. Chybiony jest więc argument o labilności zeznań świadka w kwestiach decydujących dla ustalenia posiadania w 1971 r. i ich zmienności w zależności od rozwoju sytuacji procesowej. Ponadto, spośród zeznających sprawie osób bez wątpienia zasadnie uznał go Sąd Rejonowy za niezainteresowanego wynikiem rozstrzygnięcia, a już na pewno nie w takim stopniu jak wnioskodawczyni czy uczestnikL. S.. Natomiast zarzut skarżącej, jakoby w razie korzystnego dla niej wyniku sprawy świadkowi groziła odpowiedzialność wobec nabywców nieruchomości, jest tylko jej spekulacją i zdecydowanie nie wystarcza do zdyskredytowania jego zeznań. W końcu, z okoliczności sprawy nie wynika, aby w latach 1969-1971 na granicy działkach dochodziło do jakichkolwiek zmian w zasięgu posiadania. Stąd też trafne jest uznanie, iż relacja tego świadka jest najbardziej aktualna.
Na aprobatę zasługuje również dokonana przez Sąd Rejonowy ocena zeznań świadkaS. S. (1), które apelująca uznaje za całkowicie wiarygodne i stawia w opozycji do zeznańK. S.. Zauważyć jednak wypada, iż w części w jakiej Sąd Rejonowy odmówił jej wiarygodności - co do przejścia między szopkami - odmienne zeznania złożyli przecież zarówno wnioskodawczyni jak iL. S.. TwierdzenieS. S. (1)nie znalazło także odzwierciedlenia w oględzinach nieruchomości, w trakcie których Sąd I instancji nie stwierdził ani zróżnicowania materiału budowlanego (cegieł) wskazującego na likwidację mającego tam istnieć przejścia, ani też innych śladów przebudowy.
Także odmowa przyznania wiarygodności zeznaniomS. S. (1)co do przebiegu granicy między budynkami gospodarczymi a oborą była trafna. W tej części były one wątpliwe z uwagi na nie dającą się wytłumaczyć dużą odległość od odcinka granicy przebiegającego wzdłuż budynków, oraz brak jednoznacznego potwierdzenia w zeznaniach innych przesłuchanych w sprawie osób.
Zeznania uczestniczkiG. K., na które powołuje się apelująca, są pozbawione wartości dowodowej z punktu widzenia stanu posiadania w 1971 r. gdyż zamieszkała na nieruchomości objętej wnioskiem wiele lat później.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie naruszyła granic swobody sędziowskiej również ocena zeznań wnioskodawczyniB. B.w części nie znajdującej wsparcia w innych dowodach, a skupiających się na próbach wykazania, że granica między działkami stanowiła jedną linię prostą przed i za budynkiem. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji odmawiające przypisania im waloru wiarygodności z uwagi na rozbieżność z innymi dowodami, które Sąd ten uznał za miarodajne. Skarżącej nie udało się wykazać, iżJ. S.korzystał z jakiejkolwiek części budynku i gruntu, które uważała za swoją, jedynie na zasadzie użyczenia a więc jako posiadacz zależny. Przypomnieć w tym kontekście trzeba, że samoistność posiadania wynika z domniemania zawartego wart. 339 k.c., którego poza samymi twierdzeniami wnioskodawczyni, nie podważyły jakiekolwiek dowody.
Rację ma skarżąca, iż niewątpliwym zamiarem pierwotnych właścicieli –J.iM.małż.S.było podzielenie nieruchomości po połowie między dzieci tj.S. S. (1)iJ. S.. Kwestia ta w ogóle nie była sporna i nie została odmiennie ustalona przez Sąd I instancji. Nie oznacza to jednak, że wiele lat później zakres samoistnego posiadania odpowiadał wcześniejszym uzgodnieniom. Przeciwnie,J. S.faktycznie korzystał jako posiadacz samoistny z części nieruchomości wykraczającej poza tę granicę. Nie jest więc uprawnione twierdzenie apelującej, iż skoro rodzice zamierzali podzielić działkę po połowie, to ówcześnie posiadacze rozciągali swoje władztwo takich właśnie granicach.
Apelująca nietrafnie powołuje się na fakt, iż do wydania decyzji uwłaszczeniowych z 1973 r. w stosunku do małż.B. i. T. S.orazS. i. S. S.posłużono się numerami ewidencyjnymi działek, widniejącymi w ówczesnych mapach geodezyjnych. Uwłaszczenie następowało z mocy prawa w granicach rzeczywistego samoistnego posiadania, nawiasem mówiąc także w razie uzyskania posiadania w złej wierze. Nie można więc twierdzić, że zakres nabytej własności był pochodną zapisów w mapach geodezyjnych, nawet jeśli w wydanych na skutek ustawy uwłaszczeniowej decyzjach operowano numerami działek ewidencyjnych. Decyzje uwłaszczeniowe miały znaczenie wyłącznie deklaratoryjne, przez co nie mogły być wyznacznikiem zakresu nabytego prawa, a jedynie jego zakres potwierdzały. Innymi słowy decyzje te miały za zadanie jedynie odzwierciedlać obszar na jakim w chwili wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowe rozciągało się władztwo ówczesnych posiadaczy, a nie kształtować jego zakres. Z tego samego względu chybione jest powoływanie się przez apelującą na decyzję z 1977 r. o przejęciu na własność przez Skarb Państwa gospodarstwa małż.S.w postacidziałki (...)i pozostałe związane z nią dokumenty.

    Ostateczny granicy został odzwierciedlony w opinii biegłego sądowego inż. Z.R.- jakkolwiek o czym już wspomniano, to ustalenia Sądu a nie biegłego wyznaczyły jej przebieg. Apelująca podnosi szereg argumentów dyskwalifikujących jej zdaniem osobę biegłego, oraz formułuje wniosek o powołanie w jego miejsce biegłego z innego okręgu sądowego celem sporządzenia planu rozgraniczenia. Wniosek taki należy jednak z góry wykluczyć, przede wszystkim dlatego że rola biegłego sprowadziła się do czynności o charakterze technicznym i to nie jego ustalenia, lecz sądu zadecydowały o wytyczeniu granicy. Skarżąca nie zarzuca zaś, aby sporządzony przez biegłego projekt był wykonany niezgodnie z zasadami sztuki. Ponadto trzeba zaznaczyć, że wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego był już składany w toku postępowania I-instancyjnego, i został oddalony na posiedzeniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. w obecności zarówno pełnomocnika wnioskodawczyni (adwokata). Po oddaleniu tego wniosku nie zostało zgłoszone zastrzeżenie do protokołu w trybieart. 162 k.p.c., co zgodnie z utrwalonym poglądem wyklucza możliwość podnoszenia zarzutu naruszeniaart. 278 § 1 k.p.c.jako uchybienia procesowego na etapie postępowania odwoławczego.

    Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący kosztów postępowania. Zgodnie z generalną regułą orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego wyrażoną wart. 520 § 1 k.p.c.każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Obciążają go zatem koszty czynności podjętych przez niego lub przez sąd w jego interesie z urzędu lub na wniosek. Odmienne orzeczenie jest możliwe wówczas gdy uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne - sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Taki sam schemat może mieć miejsce jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie (art. 520 § 2 i 3 k.p.c.). W ocenie Sądu Okręgowego, w postępowaniu rozgraniczeniowym uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest ustalenie przebiegu granicy między nich nieruchomościami. Stanowisko skarżącej, iż orzeczenie o kosztach powinno kształtować się inaczej, mianowicie że uczestnicy zajmujący przeciwne stanowiska (a więcG. i. A. K.z jednej strony a pozostali z drugiej) winni ponieść je po połowie, pozbawione jest podstawy prawnej.

Z tych względów apelacja wnioskodawczyni podlegała oddaleniu w całości.
Apelacja uczestnikaL. S., zawierająca – choć w ograniczonym zakresie – zarzuty i wnioski analogiczne jak apelacja wnioskodawczyni, była bezzasadna. Argumentacja w niej przedstawiona sprowadzała się do kwestionowania ustaleń Sądu I instancji; skarżący przedstawiał własny wariant przebiegu granicy powołując się na zakres własności wskazany w aktach własności ziemi wydanych w oparciu o art. 1 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej, oraz na danymi zawartymi w ewidencji gruntów. Argumentację tę należy uznać jednak za nieskuteczną i odwołać się w całej rozciągłości do wywodów zawartych we wcześniejszej części uzasadnienia, bez potrzeby ich powtarzania w tym miejscu.
Sąd Okręgowy postanowił zatem jak w sentencji (art. 385 k.p.c.w zw. z art. .13§ 2 k.p.c.orazart. 520 § 1 k.p.c.).