Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 956/12
Data wyroku: 2015-01-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sławomir Urbaniak
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c.

Sygn. akt I C 956/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2015r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:SSO Sławomir Urbaniak
Protokolant:Krzysztof Musiał
po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015r.
we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z powództwaA. R.
przeciwkoD. M.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 155 145,44zł ( sto pięćdziesiąt pięć tysięcy sto czterdzieści pięć złotych czterdzieści cztery grosze) z ustawowymi odsetkami od dnia 9 października 2012r. do dnia zapłaty;

II
dalej idące powództwo oddala;

III
nie obciąża stron kosztami sądowymi;

IV
nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej.

I C 956/12

UZASADNIENIE
PowódkaA. R.reprezentowana przez opiekuna prawnegoI. B.wniosła w pozwie o zasądzenie na jej rzecz od pozwanejD. M.kwoty 168.976 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6.06.2012 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że w dniu 17.11.2011 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Krzyków stwierdził, że spadek po zmarłej w dniu(...)r.E. R.na podstawie testamentu notarialnego nabyła w całości siostrzenica spadkodawczyni –D. M.. Powódka jest córką spadkodawczyniE. R.. Powódka podała, że zmarła pozostawiła majątek w postaci: samochodu osobowego markiS. (...)-rok produkcji 1997 – o wartości 1.900 zł, prawo współwłasności w 11/16 lokalu mieszkalnego wraz z komórką lokatorską i pomieszczeniem gospodarczym położonego weW.przyul. (...)o wartości ok. 315.000 zł, a także prawo własności garażu o wartości ok. 30.000 zł. Córka zmarłej –A. R.– w związku z brakiem innych zstępnych oraz małżonka, w przypadku dziedziczenia ustawowego po zmarłej byłaby jedyną osobą powołaną do spadku poE. R.. Na mocy orzeczenia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 29.12.1995 r. (sprawa I Ns 145/95)A. R.została całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu niedorozwoju umysłowego w stopniu umiarkowanym. W związku z powyższym na podstawieart. 991 par. 1 kcA. R.jako osoba trwale niezdolna do pracy jest uprawniona do otrzymania 2/3 udziału jaki przypadłby jej osobie w sytuacji dziedziczenia ustawowego po zmarłejE. R.. W rezultacie powódka stwierdziła, że całkowita wartość spadku wynosi 248.463 zł, zaś zgodnie z treściąart. 991 par. 1 kccórka zmarłej, jako osoba niezdolna do pracy, ubezwłasnowolniona, jest uprawniona do dochodzenia od pozwanej kwoty zachowku w wysokości 165.642 zł, co stanowi 2/3 wartości pozostawionego przezE. R.spadku.
W odpowiedzi na pozew (k.72-75) pozwanaD. M.oświadczyła, że uznaje powództwo co do kwoty 155.145,44 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 9.10.2012 r. do dnia zapłaty, wnosząc o oddalenie dalej idącego żądania. Pozwana nie kwestionowała roszczenia powódki co do zasady, potwierdzając, że nabyła spadek na podstawie testamentu poE. R., przyznała, że powódka była jedyną osobą uprawnioną do nabycia spadku poE. R.na podstawie ustawy oraz, że powódka w chwili otwarcia spadku była (i jest nadal) osobą trwale niezdolną do pracy. Pozwana nie kwestionowała także składu majątku spadkowego, podniosła jednak zarzuty odnoszące się do wartości poszczególnych składników tego majątku wskazując, że jak wynika z operatów sporządzonych przez rzeczoznawców wartość lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wynosi 304.000 zł, natomiast garażu -24.000 zł. Z kolei wartość samochodu markiS. (...)to 1.347 zł, za taką bowiem kwotę został sprzedany. Pozwana stwierdziła, że łączna wartość aktywów wchodzących w skład spadku poE. R.zamknęła się kwotą 234.347 zł. W związku z postępowaniem spadkowym pozwanaD. M.poniosła koszty związane ze sporządzeniem spisu inwentarza w łącznej kwocie 1.628,84 zł. Z uwagi na powyższe wartość spadku od której należy wyliczyć kwotę zachowku przysługującego powódceA.R.wyniosła, zdaniem pozwanej, 232.718,16 zł, a sama wartość zachowku, liczona jako 2/3 powyższej kwoty winna wynieść 155.145,44 zł. W ocenie pozwanej uznanie odsetek od daty 9.10.2012 r. miało uzasadnienie w tym, że dopiero od dnia otrzymania pozwu pozwanaD. M.dowiedziała się o roszczeniu powódki.
W toku postępowania –w dniu 9.08.2013 r.- doszło do zmiany opiekuna prawnego powódkiA. R.–dotychczasowy opiekunI. B.została zastąpiona przezH.J.(sprawa prowadzona przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Fabrycznej pod sygnaturą III Ns 527/12).
Nowy opiekun prawny powódkiH.J.na rozprawie w dniu 13.05.2014 r. cofnęła pozew.
Sąd Opiekuńczy sprawujący nadzór nad działaniami opiekuna prawnego powódki -Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Fabrycznej w sprawie prowadzonej pod sygnaturą III RNs 946/14 oddalił wniosek o wydanie zezwolenia na cofnięcie pozwu w niniejszej sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny
Spadek po zmarłej w dniu(...)r.E. R.na podstawie testamentu notarialnego nabyła w całości siostrzenica spadkodawczyni –D. M..
Do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłejE. R.należała tylko córka spadkodawczyniA. R..
(okoliczności bezsporne)
Na mocy orzeczenia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 29.12.1995 r. (sprawa I Ns 145/95)A. R.została całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu niedorozwoju umysłowego w stopniu umiarkowanym. Stan zdrowia powódki od chwili wydania postanowienia o ubezwłasnowolnieniu nie uległ poprawie w stopniu umożliwiającym uchylenie ubezwłasnowolnienia, powódka jest osobą trwale niezdolną do pracy.
(okoliczności bezsporne)
W skład spadku po zmarłejE. R.wchodzi udział wynoszący 11/16 w prawie własnościlokalu mieszkalnego nr (...)położonego weW.przyul. (...), o powierzchni 72,57 m kw., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Krzyków prowadziksięgę wieczystą (...). Z własnością przedmiotowej nieruchomości lokalowej wiąże się udział wynoszący(...)w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali.
Wartość rynkowa tej nieruchomości według stanu na dzień 22.05.2012 r. i według cen z tej daty wynosiła 304.000 zł.
(dowód:operat szacunkowy lokalu mieszkalnego sporządzony przez rzeczoznawcęB. S.k. 76-104).
W chwili śmierciE. R.w jej majątku znajdowało się także prawo własności lokalu niemieszkalnego (garażu) nr(...)położonego weW.przyul. (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Krzyków prowadziksięgę wieczystą (...). Z własnością przedmiotowej nieruchomości lokalowej wiąże się udział wynoszący 1/18 w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt będący przedmiotem użytkowania wieczystego oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali, objętychksięgą wieczystą (...).
Wartość rynkowa tej nieruchomości według stanu na dzień 22.05.2012 r. i według cen z tej daty wynosiła 24.000 zł.
(dowód:operat szacunkowy lokalu mieszkalnego sporządzony przez rzeczoznawcęB. S.k. 111-132).
Ostatnim ze składników majątkuE. R.był samochód markiS. (...)–rok produkcji 1997, sprzedany przez pozwaną w dniu 12.10.2012 r. za kwotę 2.000 zł; wcześniej za zaległe ubezpieczenie tego pojazdu (OC) pozwana zapłaciła 653 zł (w dniu 1.10.2012 r.)
(dowód: umowa sprzedaży samochodu z 12.10.2012 r., k.139-140, dowód uiszczenia składki ubezpieczeniowej, k. 141)
W związku ze spisem inwentarza dokonanym po śmierciE. R.pozwanaD. M.poniosła koszty związane z podjęciem czynności przez komornika i rzeczoznawcę majątkowego w łącznej kwocie 1.628,84 zł.
(dowód: wezwanie do usunięcia braków wniosku o sporządzenie spisu inwentarza z 23.04.2012 r., k.142-143 oraz faktura VAT z 7.05.2012 r., k.144)

Sąd zważył co następuje:
Powódka domagała się w tym postępowaniu zapłaty zachowku po zmarłej matceE. R..
Pozwana uznała częściowo powództwo kwestionując jedynie wartość majątku spadkowego oraz podając, że poniosła w związku ze spisem inwentarza dodatkowe koszty, które winny być odliczone od zachowku.
Podstawę prawną dochodzonego przez powódkę roszczenia stanowi przepisart. 991 § 1 kc, w myśl którego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni -dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału.
Powódka - jako córka spadkodawczyni niewątpliwie należy do kręgu spadkobierców, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. SpadkodawczyniE. R.pozostawiła testament notarialny z 14.01.2008 r., w którym do dziedziczenia całości jej majątku powołała siostrzenicęD. M., pomijając przy ustalaniu porządku dziedziczenia jedyną- co bezsporne –spadkobierczynię ustawową.
Roszczenie o zachowek niewątpliwie więc, wobec powyższych okoliczności przysługiwało co do zasadyA.R.i pozwana tego w odpowiedzi na pozew nie kwestionowała. W związku z tym należało ustalić wysokość należnej powódce w ramach zachowku kwoty pieniężnej. Ustalenie wysokości zachowku wynika z pomnożenia sumy pieniężnej, wyrażającej wartość substratu zachowku przez ułamek, odpowiadający udziałowi, stanowiącemu podstawę do obliczenia zachowku. Zasady ustalania udziału spadkowego określaart. 992 k.c., z którego wynika, że udział, jaki przypadałby uprawnionemu do zachowku przy dziedziczeniu ustawowym, może różnić się od udziału stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. W związku z tym przyjąć trzeba, że do obliczenia udziału spadkowego należy uwzględnić jedynie powódkę jako córkę spadkodawczyni, której udział spadkowy wynosiłby 1, natomiast ze względu na występującą u powódki od wielu lat trwałą niezdolność do pracy spowodowaną niedorozwojem umysłowym zachowek powódki wynosi 2/3 jej udziału spadkowego co sprawia, że winna otrzymać 2/3 wartości całego majątku spadkowego.
Na majątek spadkowy składały się, zgodnie z bezspornym stanowiskiem stron, trzy przedmioty majątkowe: samochód osobowy markiS. (...)-rok produkcji 1997, prawo współwłasności w 11/16 lokalu mieszkalnego położonego weW.przyul. (...), a także prawo własności garażu. Wartość tych składników Sąd ustalił w oparciu o złożone do akt operaty rzeczoznawcy majątkowego oraz umowę sprzedaży samochodu markiS. (...). Wartość dowodowa operatów oraz dokumentu sprzedaży pojazdu nie została zakwestionowana przez powódkę, także Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że ten materiał dowodowy nie odzwierciedla rzeczywistej wartości majątku spadkodawczyni. Od wartości samochodu markiS. (...)Sąd odjął koszty zaległego ubezpieczenia obowiązkowego OC (653 zł) oraz koszty spisu inwentarza (1.628,84 zł), które poniosła pozwana.
Łączna więc wartość majątku spadkodawczyni, która przypadła pozwanej po potrąceniu długów spadkowych zamykała się kwotą 232.718,16 zł.
Wynika z tego, że kwota zachowku należna powódce wynosi 2/3 z 232.718,16 zł, tj. 155.145,44zł i taka też kwota należności głównej została zasądzona od pozwanej na rzecz powódki.
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 k.c.iart. 455 k.c.W przypadku roszczenia o zachowek termin spełnienia świadczenia nie wynika z ustawy, wobec czego winno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu, co nastąpiło w momencie doręczenia pozwu (8.10.2012 r.), stąd też odsetki od należności głównej winny być liczone zgodnie ze stanowiskiem pozwanej od 9.10.2012 r.
Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku, zasądzając od pozwanej na rzecz powódki kwotę 155.145,44 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 9.10.2012 r. i oddalając dalej idące powództwo jak w punkcie II wyroku.
Podstawę orzeczenia o kosztach zawartego w punkcie IV wyroku stanowił przepisart. 102 k.p.c., albowiem Sąd miał na uwadze sytuację majątkową i stan zdrowia powódki.
O kosztach sądowych Sąd orzekł w punkcie III. Powódki, z powyższych względów kosztami Sąd nie obciążył, analogicznie postępując w przypadku pozwanej, albowiem ta przegrała proces tylko co do nieznacznej części żądania (art. 113 uksc w związku zart. 102 i 100 zd. 2 kpc).