Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1338/13
Data wyroku: 2014-06-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Anna Szczepaniak-Cicha, Ewa Naze
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 1338/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Ewa Naze
Sędziowie: SSA Anna Szczepaniak-Cicha
SSA Iwona Szybka (spr.)
Protokolant: st. sekr. sądowy Aleksandra Słota
po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. w Łodzi
sprawyZ.H.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o prawo do wypłaty emerytury,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt: V U 566/13;

oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 1338/13

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 marca 2013 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.M.. odmówił uchylenia decyzji z dnia 10 października 201l roku w części, w jakiej decyzja ta zawiesza ubezpieczonejZ. H.prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 30 kwietnia 2012roku.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2013r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zmienił decyzję organu rentowego i zobowiązał organ rentowy do podjęcia wyplaty emerytury należnej ubezpieczonejZ. H.od dnia 1 października 2011r. do dnia 30 kwietnia 2012r. ( pkt 1 wyroku) oraz przekazał do organu rentowego żądanie ubezpieczonej w zakresie wypłaty odsetek (pkt 2 wyroku).
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujacych ustaleniach i rozważaniah:Z. H.,urodzona w dniu (...), wystąpiła w dniu 9 października 2008 roku z wnioskiem o przyznanie emerytury, ubezpieczona była wówczas zatrudniona wBanku (...) S.A.Decyzją z dnia 23 października 2008 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.M.. przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 1 października 2008 roku. W dniu 7 listopada 2008 roku ubezpieczona wycofała wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury, w wyniku czego organ rentowy decyzją z dnia 18 listopada 2008 roku umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania ubezpieczonej emerytury. W dniu 7 lipca 2009 roku ubezpieczona ponownie wystąpiła do ZUS-u z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury. Decyzją z dnia 16 lipca 2009 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.M.. przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2009 roku. Decyzją z dnia 10 października 2011 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał ubezpieczonej wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 roku, z powodu kontynuowania zatrudnienia bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W dniu 8 maja 2012 roku ubezpieczona wniosła o podjęcie emerytury, z uwagi na rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Decyzją z dnia 6 czerwca 2012 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.M.., z dniem 1 maja 2012 roku, wznowił ubezpieczonej wypłatę emerytury. Pismem z dnia 26 listopada 2012 roku, ubezpieczona wniosła o wypłacenie wstrzymanej przez organ rentowy emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 1 maja 2012r wraz z ustawowymi odsetkami. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 marca 2013 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.M.. odmówił uchylenia decyzji z dnia 10 października 2011 roku w części, w jakiej decyzja ta zawiesza ubezpieczonejZ. H.prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 30 kwietnia 2011 roku. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Podniósł, że począwszy od dnia 1 stycznia 1999 roku do 30 czerwca 2000 roku do realizacji nabytego prawa do emerytury wystarczyło osiągnięcie wieku emerytalnego. Od 1 lipca 2000 roku do 7 stycznia 2009 roku treścią ryzyka było zaprzestanie pracy, a od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku ponownie do realizacji prawa wystarczyło osiągnięcie wieku emerytalnego. Od 1 stycznia 2011 roku stan prawny uległ ponownej zmianie. Do powołanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach został dodany - przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. I Nr 257. poz. 1726) - art. 103a, który stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Zgodnie zart. 28powołanej wyżejustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku, do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed 1 stycznia 2011 roku, przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS stosuje się poczynając od 1 października 2011 roku. Organ rentowy, który wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 roku zastosował wobec skarżącej obowiązujący wówczas przepis art. 103a ustawy emerytalnej, którym był związany. Po wydaniu przez organ rentowy decyzji o zawieszeniu należnej ubezpieczonej emerytury stan prawny uległ istotnej zmianie, gdyż w wyroku z dnia 13 listopada 2012 roku, w sprawie K 2/12 (Dz. U. 2012/1285), Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 201 lr. Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 rokuw zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zostal opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012 roku. Obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury - nie znajduje zastosowania do sytuacji prawnej ubezpieczonej, która decyzją z dnia 16 lipca 2009 roku nabyła prawo do emerytury od 1 lipca 2009 roku, a zatem mieści się w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny zKonstytucjąlub innym aktem nadrzędnym, był niekonstytucyjny od dnia jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien być stosowany od dnia jego wejścia w życie (wyrok Sądu Najwyższego z 2007-01- 23, III PK 96/06). Powyższe uzasadnia odwołanie ubezpieczonej. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku zapadło w oparciu oart. 47710§ 2 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósl organ rentowy zaskarżając wyrok w punkcie 1. Skarżący postawił zarzut naruszenie prawa, a w szczególnościart. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejorazart. 412 § 2 k.p.c.poprzez błędne przyznanie wnioskodawczyni prawa do wyrównania emerytury od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. podczas gdy wnioskodawczyni nie nabyła prawa do wypłaty emerytury za ten okres i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniósł, że za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. wnioskodawczyni nie ma prawa do emerytury. Zgodnie bowiem zart. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia skoro Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt K 2/12 nie wskazał innego terminu utraty mocy obowiązującej. Oznacza to, że wnioskodawczyni nie ma prawa do wyrównania emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. Skarżąsy powołał sie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wŁ.z dnia lutego 2012 r. w którym zawarta jest teza, że przepis uznany za niekonstytucyjny ma ten charakter od dnia jego wydania, a zatem orzeczenie nie działa wstecz lecz na przyszłość.
Sąd Apelacyjny zważuł co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie.
Bezpodstawny jest zarzut naruszenie prawa, a w szczególnościart. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejorazart. 412 § 2 k.p.c.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, czy istnieją przesłanki do wypłaty wstrzymanego świadczenia emerytalnego wnioskodawczyni od dnia 1 października 2011r., czy też możliwość taka istnieje dopiero od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. 22 listopada 2012r. Spór dotyczy zatem skutków derogacyjnych niekonstytucyjnego przepisu, w szczególności czy przepis niekonstytucyjny traci moc ex tunc (od początku jego wejścia w życie), czy też ex nunc (od momentu stwierdzenia jego niekonstytucyjności). W wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 2/12 utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu nie została odroczona w czasie, natomiast rozważenia wymaga, czy w takim razie automatycznie nastąpiła utrata mocy obowiązującej przepisu ze skutkiem od początku jego wejścia w życie. Orzecznictwo Sądu Najwyższego formułuje stanowisko zmierzające w kierunku niestosowania przepisu niekonstytucyjnego do stanów faktycznych, w których formalnie nie dokonano jeszcze derogacji. W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie sygn. III ZP 27/00, OSNP 2001/10/331, Sąd Najwyższy orzekł, że akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 września 2001r., II UKN 542/00, OSNP 2003/11/276, stwierdzając że sąd drugiej instancji, który rozstrzyga sprawę po stwierdzeniu niezgodności przepisu ustawy zKonstytucją, nie może pominąć stanowiska Trybunału Konstytucyjnego i oddalić apelacji od wyroku, który został wydany przez sąd pierwszej instancji na podstawie przepisu niezgodnego zKonstytucją. W kolejnym wyroku z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 281/01, Sąd Najwyższy zaprezentował stanowisko, że nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut zaniechania zastosowania obowiązującego w dacie wyrokowania przepisu ustawy, który następnie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją. Orzecznictwo Sądu Najwyższego co do tego, że przy rozpoznawaniu środka odwoławczego sądy nie powinny stosować przepisu prawa, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją, jest jednolite. Zaprezentowana linia orzecznictwa Sądu Najwyższego jest stabilna i prowadzi do wniosku, że utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąco do zasady oznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma generalnie skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CO 43/08, LEX nr 564856, wyrok z dnia 21 listopada 2006 r., II PK 42/06, LEX nr 950622; wyrok SN z dnia 10 listopada 1999 r., I CKN 204/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 94; wyrok z dnia 16 grudnia 1999 r., II CKN 632/98, nie publ.). Przyjęcie rozumowania odmiennego sprowadzałoby się do konieczności formułowania podstawy prawnej wyroku na podstawie niezgodnego zKonstytucjąprzepisu ustawy wprowadzającej w życie obowiązek wstrzymania emerytury w stosunku do osoby, która nie rozwiązała stosunku pracy. Niekonstytucyjność przepisu ustawowego z istoty rzeczy jest stwierdzana po okresie jego obowiązywania, w sytuacji w której regulacja wywarła negatywny skutek w sferze praw jednostki. Reasumując, stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności zKonstytucjąart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprowadzi do derogacji uznanych za niezgodne zKonstytucjąprzepisów ze skutkiem ex tunc. Powyższe więc oznacza, że z chwilą opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw przepisy te utraciły zdolność do wymuszania określonego zachowania zarówno przez ich adresatów, jak również przez organy stosujące prawo, dając jednocześnie przewidziane wprost w art. 190 ust. 4 ustawy konstytucyjne uprawnienie do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem wydanym na podstawie tych niekonstytucyjnych przepisów. Gdyby więc podzielić stanowisko organu rentowego o tym, że aż do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału, akt uznany za niekonstytucyjny ma pełną moc obowiązującą i powinien być bez żadnych zastrzeżeń stosowany przez sądy do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem tego orzeczenia, to w istocie przekreśliłoby to sens instytucji wznowienia postępowania, którego celem jest przecież restytucyjne wydanie orzeczenia zgodnego z prawem, w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnym. O tak rozumianych skutkach orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stanowią między innymi wyroki samego Trybunału z dnia 2 marca 2004 r. SK 53/03, OTK 2004/3/16, czy 9 czerwca 2003r. SK 5/03 OTK 2003/6A/50. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę wznowienia postępowania cywilnego (art. 401.1 kpc) i administracyjnego (art. 145a kpa). Nie ma więc podstaw do odmowy jego stosowania do spraw wcześniej rozpoczętych. Potwierdza to ostatnie orzecznictwo Sądu Najwyższego rozstrzygające, że skutkiem uznania za niekonstytucyjne wymienionych przepisów w określonym zakresie, jest obowiązek zapewnienia przez wszystkie sądy, które orzekły na podstawie niekonstytucyjnych przepisów prawa, stanu zgodnego zKonstytucjąw zakresie wiążąco rozstrzygniętym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skoro uznane za niezgodne zKonstytucjąprzepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia ich wejścia ( ex tunc), przeto nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy powszechne. ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2013r., I UK 176/13, niepubl. i powołane w nim orzecznictwo). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że przy dokonaniu ponownej oceny prawnej występującego w niej przedmiotu sporu - z wyłączeniem już uznanych za niekonstytucyjne, a wyżej powołanych przepisów - roszczenie wnioskodawczyni podjęcia wypłaty emerytury z dniem 1 października 2011r. okazało się w pełni zasadne jako, że niekonstytucyjnym okazał się warunek rozwiązania stosunku pracy do kontynuowania wypłaty emerytury odwołującej. Z niekwestionowanych bowiem przez apelującego ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd I instancji wynika, że ubezpieczonaZ. H.nabyła prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2009r. Emerytura była jej wypłacana pomimo, że od dnia 13 stycznia 1986r. nieprzerwanie kontynuowała zatrudnienie u tego samego pracodawcy. Nabycie prawa do emerytury w dniu 1 lipca 2009r. oznacza, żeZ. H.mieści się w kręgu osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. Jednocześnie ubezpieczona złożyła do organu rentowego, w zakreślonym przez prawo terminie, skargę o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 10 października 2011r. Jak wynika bowiem z akt rentowych ubezpieczona w dniu 26 listopada 2012r. złożyła do ZUS pismo, w którym wniosła o uchylenie decyzji z dnia 10 października 2011r. i wypłatę zaległych świadczeń od 1 października 2011r. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu jako podstawę prawną skargi wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012r. Zgodnie z treściąart. 145a § 1 kpamożna żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W myśl § 2 w sytuacji określonej w§ 1skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym Sąd Okręgowy prawidłowo postąpił przyznając wnioskodawczyni prawo do wypłaty świadczenia od dnia 1 października 2011r. do 30 kwietnia 2012r.
Na marginesie jedynie wskazać należy, że podniesiony w apelacji zarzut naruszenia 412§ 2 k.p.c.poza tym, że nie został w jakikolwiek sposób uzasadniony, to oceniony musi być jako zupełnie bezpodstawny. Z akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy nie mógł naruszyćart. 412 § 2 k.p.c., bowiem artykułu tego nie stosował, bo nie miał on zastosowania w sprawie. Zgodnie z treściąart. 412 § 2 k.p.c.po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności bądź oddala skargę o wznowienie, bądź uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i w razie potrzeby pozew odrzuca lub postępowanie umarza. Sąd Okręgowy nie rozpoznawał skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wyjaśnić należy skarżącemu, że wznowieniu podlegało postępowanie administracyjne na podstawieart. 145a k.p.a., a nie postępowanie sądowe na podstawieart. 399 i nast. k.p.c.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcoddalił apelację jako całkowicie bezzasadną.