Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 649/14
Data wyroku: 2014-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn.akt III Ca 649/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2014 roku Sad Rejonowy w Łowiczu stwierdził, żeZ. K., córkaW.iM.nabyła z mocy prawa przez zasiedzenie z dniem 5 sierpnia 2010 roku udział wynoszący ½ część we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wB., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że rodzice wnioskodawczyniM.iW.małżonkowieB.byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wB.o powierzchni 7,12 ha. W latach 1967-1969 przed swoim siedliskiem od strony drogi pobudowali nowy budynek mieszkalny z przeznaczeniem dla najstarszej córkiZ. K., która po wyjściu za mąż mieszkała w starym domu rodzinnym z mężem, dwójką dzieci i trzema braćmi. W 1968 roku, gdy dom już stał, mążZ. K.dostał mieszkanie wW., gdzie oboje pracowali.Z. K.z mężem i dziećmi zamieszkała wW.. Wówczas rodzice zdecydowali, że nowy dom będzie przeznaczony dla córkiZ.i synaS.po połowie.Z. K.przyjeżdżała z rodziną zW.na weekendy, święta i na dwa miesiące wakacji. Zajmowała wówczas dwa pokoje z sienią w zachodniej części domu, do której prowadziło osobne wejście od strony drogi przez wieś. Początkowo dom był niewykończony, nie było podłóg i schodów zewnętrznych. W 1975 roku zmarł mąż wnioskodawczyniZ. K.i od tego czasu jej przyjazdy do Bednar były bardzo częste, przy tym pomagała rodzicom w gospodarstwie. Brat wnioskodawczyniJ. B.był planowany przez rodziców na następcę w gospodarstwie. Ożenił się w 1977 roku i za zgodą rodziców zamieszkał w nowym domu, do czasu wybudowania własnego domu. Zajął pokój z kuchnią od strony wschodniej, od podwórka. W kuchni położył podłogę.J.iK. B.wyprowadzili się z tego domu w 1987 roku po wybudowaniu własnego.
Postanowieniem z dnia 14 lipca 1980 roku Sąd Rejonowy w Łowiczu w sprawie I C 191/80 zobowiązałW.iM.małżonkówB.do przeniesienia własnościdziałki nr (...)o powierzchni 923 m.kw. naS. B. (1). W uzasadnieniu pozwu w tej sprawieS. B. (1)wskazał, że w 1968 roku rodzice w ramach wyposażenia syna wydzielili dla niego działkę, na której powód wzniósł budynek mieszkalny o wartości znacznie przekraczającej wartość działki. Obecny na rozprawieW. B.potwierdził okoliczności faktyczne przytoczone w pozwie. Na załączonym do pozwu szkicu sytuacyjnym do celów projektowych obrazującym lokalizację nowego budynku mieszkalnego i granice projektowanej do wydzielenia działki wpisano jako użytkowników tej działkiZ. K.iS. B. (1).
Po uregulowaniu własności działkiS. B. (1)nie przeprowadził się do nowego domu, lecz mieszkał w domu rodziców aż do śmierci matki. Zajmował się rodzicami.W. B.zmarł w 1985 roku, zaśM. B. (1)zmarła w 1993 roku. Dopiero po śmierci matkiS. B. (1)zamieszkał w nowym domu, zajmując część wschodnią z wejściem od podwórka, którą wcześniej zwolniłJ. B.z rodziną.
S. B. (1)iZ. K.uzgodnili wymianę podłogi w części zachodniej domu, wymienili też podłogę w kuchni z drewnianej na ceramiczną.(...)kupiłK. K., a wujS. B. (1)oddał mu połowę kosztów.Z. K.iS. B. (1)wykonali też schody zewnętrzne z dwóch stron budynku, wymienili okna w całym domu, dobudowali ganek od podwórka, obsadzili drzewami i krzewami działkę wokół domu.S.założył centralne ogrzewanie w kuchni. Prace remontowe, które nie wymagały wynajęcia fachowców wykonywaliS. B. (1)i synZ. K.K. K..
Z. K.iS. B. (1)wspólnie zajmowali dużą kuchnię i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, gdyżS.był kawalerem aZ.wdową. Wspólnie podejmowali decyzje o inwestycjach w domu i na działce oraz wspólnie je finansowali.
Dzieci wnioskodawczyni traktowały dom wB.jako swój dom rodzinny. W rodzinieB.nigdy nie było sporów na tle majątkowym, zwłaszcza na tle posiadania przezS. B. (1)iZ. K.zabudowanejdziałki nr (...). Spór o prawo do nieruchomości powstał już po śmierciS. B. (1)i podczas ciężkiej chorobyJ. B..
S. B. (1)zmarł 30 grudnia 2010 roku, a spadek po nim nabyło rodzeństwoZ. K.iJ. B.po 1/3 części i bratankowieT. B.iA. F.po 1/6 części.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, że początek biegu terminu zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości przypada na 5 sierpnia 1980 roku tj. na pierwszy dzień po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego w Łowiczu w sprawie I C 191/80. Wnioskodawczyni już wcześniej współposiadała przedmiotową nieruchomość, lecz przeniesienie własnościdziałki nr (...)w trybieart.231 k.c.naS. B. (1)jako czynność dokonana przed sądem przerwała bieg terminu zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości, zgodnie zart.175 k.c.w zw. zart.123 § 1 pkt 1 k.c.
Z. K.władała nieruchomością jak właściciel i z wyłączeniem osób trzecich.
W czasie biegu terminu zasiedzenia doszło do zmiany przepisuart.172 k.c.przez wydłużenie terminu zasiedzenia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy do zasiedzenia przezZ. K.udziału we współwłasności nieruchomości ma zastosowanie termin 30-letni.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, żeZ. K.była samoistnym współposiadaczem nieruchomości, wraz z właścicielemS. B. (1)władała nieruchomością jak właściciel, użytkowała nieruchomość do zaspokojenia swoich potrzeb i potrzeb najbliżej rodziny, wspólnie z bratem opłacała podatki i inne daniny publiczne, czyniła znaczące nakłady na dom działkę wokół domu. Robiła to w przekonaniu o prawie do właścicielskiego władania nieruchomością wspólnie z bratem, realizując w ten sposób wolę rodziców honorowaną przezS. B. (1).
Wymagany dla zasiedzenia nieruchomości stan samoistnego posiadania trwał nieprzerwanie. Zgodnie zart.340 zd. 1 k.c.domniemywa się ciągłość posiadania i domniemanie to nie zostało w sprawie obalone.
Z. K.w chwili objęcia nieruchomości we współposiadanie pozostawała w złej wierze. Miała bowiem świadomość, że formalnie nie przysługuje jej prawo udziału we współwłasności nieruchomości, gdyż tytuł prawny do nieruchomości nabył jej bratS. B. (1). Biorąc pod uwagę złą wiarę wnioskodawczyni do zasiedzenia konieczny był upływ terminu 30-letniego. Termin ten upłynął w dniu 5 sierpnia 2010 roku.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na postawieart.520 § 1 k.p.c.
Apelację od przedmiotowego postanowienia wniosła uczestniczkaK. B., zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenieart.233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie przez sąd niewszechstronnej i nieswobodnej oceny materiału dowodowego, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz poprzez sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności przez przyjęcie za udowodnione, żeZ. K.była od 5 sierpnia 1980 roku samoistną współposiadaczką zabudowanej nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku.
Nadto zarzuciła naruszenieart.172 k.c.poprzez błędne jego zastosowanie w sytuacji niespełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu, w szczególności braku przesłanki samoistnego współposiadania.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty uczestniczkaK. B.wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wnioskuZ. K.oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na swoją rzecz kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
UczestnikT. B.przyłączył się do apelacji.
Pozostali uczestnicy nie ustosunkowali się do apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny może być podstawą stosowania norm prawa materialnego.
W myśl przepisuart.233 § 1 k.p.c.Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena wiarygodności przeprowadzonych dowodów powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego, które wyznaczają granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z zebranego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski poprawne pod względem logicznym i zgodne z doświadczeniem życiowym, to taka ocena dowodów nie narusza reguł ustanowionych wart.233 § 1 k.p.c.
W świetle tych uwag należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy nie naruszył reguł zart.233 k.p.c.Przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów została dokonana zgodnie z wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia, a przy tym w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny.
W szczególności prawidłowo Sąd ten uznał za wiarygodne zeznania świadkówB. W.,S. W.,J. R.iH. P. (1).
Apelująca zarzuca, że osoby te nie są postronne w sprawie jako rodzinaZ. K., wobec tego sąd winien był odmówić wiary złożonym przez nie zeznaniom. Istotnie wymienieni świadkowie są rodziną wnioskodawczyni, a także – co pomija apelująca – rodziną zmarłego męża uczestniczki tj.J. B., który od początku postępowania oponował co do wniosku. ŚwiadekB. W.to córka brataW. B.(ojca wnioskodawczyni iJ. B.),S. W.jest mężemB. W.. Z kolei w stosunku doJ. R.W. B.był szwagrem jej matki, zaś dlaH. P. (2)był jej stryjem. Świadkowie ci nie są w żaden sposób zainteresowani rozstrzygnięciem wniosku na korzyść którejkolwiek ze stron postępowania. Uwagę zwraca okoliczność, że każdy z wymienionych świadków wskazywał w swoich zeznaniach na swoje dobre relacje zW.iM. B. (1), wnioskodawczynią oraz jej braćmiJ. B.iS. B. (1). Zeznania te należy zatem uznać za w pełni wiarygodne, jako pochodzące od osób niezaangażowanych osobiście ani majątkowo w wynik postępowania.
Świadkowie ci zgodnie zeznawali, że dom był budowany dlaS. B. (1)iZ. K.po połowie.Z. K.iS. B. (1)wspólnie korzystali z domu i działki, razem podejmowali decyzje dotyczące nieruchomości oraz wspólnie finansowali inwestycje, remonty oraz płacili podatki. Z tego powodu oboje byli uważani za właścicieli nieruchomości.
Wersja ta koresponduje z zeznaniami innych świadków – sąsiadówS. B. (2),M. P.,C. P.,K. R.iM. R., którzy od lat obserwują historię spornej nieruchomości i potwierdzają, żeS. B. (1)respektował wolę rodziców i uważałZ. K.za współwłaścicielkę, a ta korzystała z nieruchomości, współdecydowała o niej i ponosiła koszty jej utrzymania. Tę ostatnią okoliczność potwierdził także świadekZ. C., który znałS. B. (1)od czasów szkoły podstawowej i z którym pracował wzakładach (...)od 1980 do 2003 roku. Na współposiadanie nieruchomości przezZ. K.iS. B. (1)wskazuje także dowód w pełni obiektywny – adnotacja na szkicu sytuacyjnym do celów projektowych sporządzonym na zlecenie nr(...), załączony do sprawy I C 191/80 Sądu Rejonowego w Łowiczu.
Sam fakt pozostawania w najbliższej relacji rodzinnej z wnioskodawczynią nie może decydować o uznaniu za niewiarygodne zeznańK. K.iE. S.. Świadkowie ci przedstawili wersję spójną z innymi dowodami, w szczególności z zeznaniami wnioskodawczyni oraz świadkówS. B. (2),M. P.,C. P.,K. R.iM. R.,B. W.,S. W.,J. R.iH. P. (2).
W całkowitej sprzeczności z omówionymi dowodami pozostają jedynie zeznania uczestnikówK. B., jej dzieci tj.M. B. (2)iA. T. (1)oraz świadkaA. T. (2), który jest mężemA. T. (1). Negatywna ocena tych zeznań dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa. Są to osoby zainteresowane oddaleniem wniosku o zasiedzenie –J. B., po którym dziedzicząK. B.,M. B. (2)iA. T. (1), był spadkobiercąS. B. (1). Dodatkowo wiarygodność tych zeznań obniża konflikt w jakimK. B.pozostaje z wnioskodawczynią, a związany z użytkowaniem przez wnioskodawczynię działki należącej doJ. B..
Z punktu widzenia istoty sprawy nie ma znaczenia okoliczność czy wnioskodawczyni kupiła na podstawie nieformalnej umowy czy też wydzierżawiła fragment działkiJ. B.przylegający do nieruchomości objętej wnioskiem. Kwestia ta jest przedmiotem odrębnego postępowania.
Trafnie natomiast podnosi apelująca, że wbrew ustaleniu Sądu Rejonowego spór o nieruchomość wB.powstał już w 2012 roku czyli półtora roku przed chorobąJ. B., którą wykryto w listopadzie 2013 roku. Pozostaje to jednak bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia.
Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zgodnie zart.172 k.c.posiadanie samoistne nieruchomości stanowi przesłankę zasiedzenia. Samo pojęcie samoistnego posiadania zostało zdefiniowane wart. 336 k.c.Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przy ustalaniu charakteru posiadania należy kierować się manifestowanym na zewnątrz wobec otoczenia zachowaniem posiadacza i na tej podstawie ocenić element fizyczny (faktyczne władztwo nad nieruchomością) i element intelektualny (zamiar władania dla siebie jak właściciel). Innymi słowy ustalenie charakteru posiadania odbywa się na podstawie manifestowanych przez posiadacza i widocznych na zewnątrz przejawów władania rzeczą. Jako przejawy samoistnego posiadania wymienia się przykładowo ogrodzenie działki gruntu, jej zabudowanie lub zagospodarowanie w inny sposób, dbanie o jej utrzymanie w stanie niepogorszonym, czynienie innego rodzaju nakładów, pobieranie pożytków czy uiszczanie danin publicznych należnych od nieruchomości.
W świetle przedstawionych kryteriów nie budzi wątpliwości, że wnioskodawczyni współposiadała nieruchomość położoną wB.jak właściciel. Użytkowała nieruchomość do zaspokojenia potrzeb swoich i swojej najbliżej rodziny, wspólnie z bratemS. B. (1)opłacała podatki i inne daniny publiczne, czyniła znaczące nakłady na dom oraz działkę wokół domu. Robiła to w przekonaniu o prawie do właścicielskiego władania nieruchomością i przez innych była uważana za współwłaścicielkę nieruchomości.(...)akceptował taki charakter współposiadania nieruchomości przezZ. K..
W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy dyspozycjiart.172 k.c.jest niezasadny.
W konsekwencji Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart.385 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.