Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII Pa 84/14
Data wyroku: 2014-09-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Maria Pierzycka-Pająk, Grażyna Łazowska, Jolanta Łanowy
Słowa kluczowe: Apelacja
Podstawa prawna: art. 386 § 2 k.p.c.

Sygn. akt VIIIPa 84/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Maria Pierzycka-Pająk

Sędziowie:

SSO Jolanta Łanowy (spr.)
SSO Grażyna Łazowska

Protokolant:

Ewa Gambuś

po rozpoznaniu w dniu21 sierpnia 2014r. w Gliwicach
sprawy z powództwaZ. N.(N.)
przeciwkoFabryce (...) S.A.wT.
oustalenie wykonywania pracy w warunkach szczególnych
na skutek apelacjipowoda
od wyrokuSądu Rejonowego w Tarnowskich Górach
z dnia27 marca 2014 r.sygn. aktIV P 601/11
uchyla zaskarżony wyrok w całości, znosi postępowanie w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Tarnowskich Górach.
(-) SSO Jolanta Łanowy (spr.) (-) SSO Maria Pierzycka-Pająk (-) SSO Grażyna Łazowska
Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt: VIII Pa 84/14

UZASADNIENIE

PowódZ. N.w pozwie skierowanym przeciwko pozwanejFabryce (...)wT.wniósł o zobowiązanie pozwanej do wydania mu świadectwa pracy w warunkach szczególnych z wykazu A za okres od 17 listopada 1976r. do 31 grudnia 2008r.
W uzasadnieniu żądania wskazał ,iż podstawą jego żądania jest art. 125 a ust. 2 ustawy o emeryturach, rentach z FUS (Dz.U.Nr 153 poz.1227z 2009r.). Opisując stanowiska zajmowane w okresie całego zatrudnienia wskazywał, iż wykonywana przez niego praca niewątpliwie była pracą w warunkach szczególnych. I tak: w okresie od 17.XI.1976r - 18.I.1983r. pracował wLaboratorium (...), jako laborant przy pobieraniu prób i pomiarach jakości i żywotności prototypowego górniczego sprzętu ratunkowego., w okresie od 19.I.1983r.-31.XII.1987r. pracował w w/w laboratorium na stanowisku fizyka, lecz faktycznie wykonywał pracę operatora monitorów ekranowych, w okresie od 01.I.1988r.-31.XII.1989r. pracował na stanowisku kierownikaLaboratorium (...), od 01.I.1990r.-31.XII.1993r.zajmował stanowisko specjalisty fizyka w tym laboratorium, w okresie od 01.I.1993r. do 31.XII.2008r. był kierownikiem(...), obejmującego dawneLaboratorium (...)iLaboratorium (...). W opinii powoda, charakter czynności oraz warunki ich wykonywania (szczegółowo opisane w pozwie) jednoznacznie wskazują, że wykonywana przez niego praca, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, niewątpliwie stanowiła pracę w warunkach szczególnych. Natomiast pozwany zakład odmówił mu wydania takiego zaświadczenia, przy czym powód jest obecnie zatrudniony w pozwanym zakładzie i na razie nie zamierza rezygnować z pracy i przejść na emeryturę.
Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa wskazując, iż żądanie powoda jest powództwem o ustalenie zart. 189 kpcdla celów emerytalnych, dla ZUS i powód nie wykazał interesu prawnego. Dodatkowo pozwana opisując szczegółowo stanowiska pracy powoda wskazała, iż wykonywana przez niego praca , na wymienionych stanowiskach nie była pracą w warunkach szczególnych.
Na rozprawie w dniu 12 lipca 2012r. powód zmienił podstawę swojego żądania i wnosił o ustalenie, że pracował w warunkach szczególnych oraz o zobowiązanie pozwaną do wydania mu stosownego na tę okoliczność świadectwa pracy.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, z uwagi na brak interesu prawnego.
Wyrokiem z dnia 27 marca 2014r.sygn. IVP 601/11 – Sad Rejonowy w Tarnowskich Górach oddalił powództwo i odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym:
Z. N.pozostaje w zatrudnieniu u pozwanego od 1 września 1976r., posiada wyższe wykształcenie- mgr fizyki. Będąc zatrudnionym u pozwanego zajmował różne stanowiska, w ocenie powoda okresie od 1976r. do 2008r. była to praca wykonywana w warunkach szczególnych. Obecnie powód ma 60 lat, nadal pracuje, i jak twierdzi, nie wybiera się na emeryturę. Powód nie otrzymał, tak jak niektórzy pracownicy pozwanego, w tym pozostający w zatrudnieniu, świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Złożył więc pozew o ustalenie wykonywania pracy w tych warunkach, mimo, że nie potrzebuje jeszcze takiego świadectwa, gdyż chciał mieć taki dokument na przyszłość .
W tak ustalonym stanie faktycznym Sad I instancji uznał, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy stwierdził , że wskazana przez powoda w pozwie podstawa roszczenia tj. przepis art. 125a ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS była nieuzasadniona, gdyż cyt. przepis jest częścią Dział IX Rozdział 2 cyt. ustawy - "obowiązki płatników składek, świadczeniobiorców oraz innych podmiotów", i realizacja dyspozycji w/w przepisu może mieć miejsce w sytuacji wszczęcia procedury "ustalenia prawa do emerytury". Tymczasem powódZ. N.pozostaje nadal w zatrudnieniu u pozwanej i nie złożył, jak twierdzi, wniosku o ustalenie prawa do emerytury, a tylko w takim przypadku pracodawca jest obowiązany "współdziałać". Wskazanie takiej podstawy roszczenia zdaniem Sadu Rejonowego dowodzi, iż wbrew temu co twierdził powód, w/w świadectwo jest mu niezbędne dla celów emerytalnych.
Sąd Rejonowy wskazał, iż powód ostatecznie domagał się ustalenia, że pracował w warunkach szczególnych oraz o zobowiązania pozwanej do wydania mu stosownego na tę okoliczność świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Sąd Rejonowy uznał zatem , że powództwo zostało wytoczone dla celów tylko i wyłącznie ubezpieczeniowych. W takim przypadku koniecznym jest wykazanie interesu prawnego. Zgodnie bowiem zart.189 k.p.c.powód może występować przed sądem z żądaniem ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny, który jest warunkiem dopuszczalności tego powództwa.
Kwestia istnienia interesu prawnego po stronie powoda, który domaga się ustalenia okoliczności stanowiących przesłankę powstania prawa do świadczenia przyznawanego w innym trybie niż w postępowaniu cywilnym przed sądem była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego, tak jeśli chodzi o ustalenie przesłanek do świadczeń z ubezpieczenia społecznego przyznawanych w drodze administracyjnej przez organy rentowe jak i w sytuacji ustalenia pracy w warunkach szczególnych w celu uzyskania zasiłku dla bezrobotnych ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1978r. V UZP 5/78, uchwała SN z dnia 17 czerwca 1987r. III PZP 19/87, wyrok SN z dnia 3 listopada 1994r. I PZP 45/94).We wszystkich tych przypadkach Sąd Najwyższy zanegował istnienie interesu prawnego w tego typu roszczeniach dochodzonych przed sądem cywilnym. Sąd Najwyższy stanął bowiem na stanowisku, że w takich sytuacjach okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach jako przesłankę świadczenia ustalać będzie bądź właściwy organ rentowy w przypadku starania się o emeryturę lub rentę bądź Powiatowy Urząd Pracy.
Sąd I instancji powołując powyższe stanowisko judykatury stwierdził, że prowadził postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia okoliczności i warunków pracy wykonywanej przez powoda, a następnie dopuścił opinię biegłego z zakresu bhp, jednakże przy ponownej analizie akt sprawy i ponownej weryfikacji stanowisk stron procesowych uznał, że przedmiotowe ustalenie konieczne jest dla celów ubezpieczeniowych i przesłanką niezbędną dla prowadzenia sprawy jest wykazanie interesu prawnego przez powoda, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Z tej przyczyny Sąd Rejonowy oddalił wniosek powoda o dopuszczenie kolejnej opinii innego biegłego z zakresu bhp i nie prowadził dalszego postępowania dowodowego. Podkreślił, iż powód sam przyznał, że dochodzi ustalenia, że pracował w warunkach szczególnych, a następnie wydania takiego świadectwa pracy, gdyż w przypadku, kiedy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwróci się do zakładu o wydanie takiego świadectwa w przyszłości, nie spotka się z odmową. Sąd Rejonowy wskazał, iż z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, gdyż jeżeli w postępowaniu przed organem rentowym pracownik nie będzie mógł wykazać się zaświadczeniem zakładu pracy, że był zatrudniony w szczególnych warunkach, nie pozbawia go to możliwości wykazania tej okoliczności w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznym.
W przeciwnym razie (tak jak w przypadku przedmiotowej sprawy) zaistniałaby sytuacja, iż postępowanie przed sądem pracy o ustalenie byłoby środkiem do uzyskania dowodów, które miałyby być wykorzystywane w postępowaniu rentowym – administracyjnym. Mając na uwadze powyższe na uwadze, uznając brak interesu prawnego w ustaleniu przed Sądem Pracy orzeczono jak w sentencji wyroku (pkt. 1). Jednocześnie, Sąd Rejonowy odstąpił od obciążania powoda, zgodnie zart. 102 Kodeksu postępowania cywilnego, kosztami procesu mając na uwadze błędne, lecz usprawiedliwione zdaniem Sądu charakterem sprawy, przekonanie powoda o zasadności dochodzenia roszczenia na drodze sądowej.
Apelacjęod wyroku wniósł powód. Zarzucił wyrokowi:

1
naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku tj.art. 6 par. 1 kc,art. 212 kpc,art. 279 kpciart. 286 kpc;

2
obrazę prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ;

3
nadto zarzucił nieważność postępowania, z powodu składu orzekającego niezgodnie z przepisami prawa tj.art. 47 par. 1 i 2 kpcw zw. zart. 379 par. 4 kpc, albowiem w sprawie wyrok wydany został w osobach sędziego i dwóch ławników.

Pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wG.:
Apelacja powoda jest uzasadniona w zakresie w jakim powód wskazuje , iż doszło do nieważności postępowania z uwagi na nieprawidłowy skład Sądu.
Inicjując rozważania prawne w sprawie wskazać należy, iż Sąd I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej roszczenia uznając , iż jest to powództwo o ustalenie. Wskazać należy, iż Sąd nie jest związany podstawą prawną powództwa, w szczególności gdy pozew jest wytoczony przez osobę fizyczną nie reprezentowaną w procesie przez profesjonalnego pełnomocnika. Na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych w ramach zgłoszonego roszczenia i przy uwzględnieniu podstawy faktycznej powództwa Sąd ma obowiązek dokonać prawidłowej subsumcji roszczenia. W sprawie, bez względu na stanowisko prezentowane przez powoda w pozwie i w toku procesu, zważywszy na okoliczności faktyczne powoływane przez powoda jego roszczenie podlega rozpoznaniu w trybieart. 189 kpc.
Sąd Okręgowy zważywszy jednak na podniesiony w apelacji zarzut nieważności postępowania , odstąpił od merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku, albowiem zarzut ten jest zasadny.
Zgodnie z przepisemart. 379.pkt 4 kpcnieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
Sprzeczność składu sądu z przepisami ustawy zachodzi w każdym wypadku sprzeczności składu z przepisami prawa, także gdy sprawę rozpoznawaną w składzie jednoosobowym rozpoznało trzech sędziów zawodowych lub sędzia z udziałem dwóch ławników (uchwała SN z dnia 18 grudnia 1968 r., III CZP 119/68, OSP 1970, z. 1, poz. 4). Nieważność postępowania z uwagi na sprzeczność składu sądu z przepisami prawa zachodzi w razie przewodniczenia składowi sądu przez ławnika , w razie przewodniczenia składowi trzech sędziów zawodowych w sądzie okręgowym przez delegowanego sędziego sądu rejonowego oraz w przypadku przewodniczenia składowi jednego sędziego i dwóch ławników w sądzie okręgowym przez delegowanego sędziego sądu rejonowego, jeżeli sędzia ten nie posiadał upoważnienia Ministra Sprawiedliwości przewidzianego w art. 46 § 1 p.u.s.p. ( postanowienie SN z dnia 14 lipca 2000 r., II UKN 366/00, OSNP 2002, nr 3, poz. 81). Również wydanie wyroku w innym składzie niż ten, który uczestniczył w rozprawie bezpośrednio poprzedzającej ogłoszenie wyroku, prowadzi do nieważności postępowania (wyrok SN z dnia 25 czerwca 2009 r., I UK 32/09, LEX nr 518060). Wyłączenie sędziego z mocy ustawy określa art. 48.
Wskazać należy, iż zgodnie zart. 47.§ 1 kpcw pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy:
1)z zakresu prawa pracy o:
a)ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,
b)naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu i o roszczenia z tym związane,
c)odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu;
2)ze stosunków rodzinnych o:
a)rozwód,
b)separację,
c)ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,
d)rozwiązanie przysposobienia.
§ 3. Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.
§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
Przebieg postępowania przed Sądem Rejonowym w sprawie wskazuje, iż w toku całego postępowania skład orzekający był trzyosobowy – ławniczy. Mając na uwadze przedmiot sprawy i charakter zgłoszonego roszczenia nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w cyt. w. przepisieart. 47 kpcdo orzekania w takim składzie. A zatem w/w sprawa winna być rozpoznana w składzie jednego sędziego.
W związku z tym, iż w sprawie zachodzi nieważność postępowania z wyżej wskazanych przyczyn - w całości, na mocyart. 386 par. 2 kpcw zw. zart. 379 pkt 4 kpcuchylono zaskarżony wyrok w całości i zniesiono postępowanie w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy będzie miał na względzie przepisart. 47 kpc.
(-) SSO Grażyna Łazowska (-) SSO Maria Pierzycka-Pająk  (-) SSO Jolanta Łanowy (spr.)
Sędzia   Przewodniczący   Sędzia