Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1186/13
Data wyroku: 2014-06-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Barbara Białecka, Beata Górska
Słowa kluczowe: Odsetki, Zawieszenie, Wstrzymanie Lub Zmniejszanie Emerytury Lub Renty
Podstawa prawna: art. 28 ustawy z 16.12.2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektorych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, art. 85 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 1186/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 czerwca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Hawryszko (spr.)

Sędziowie:

SSA Barbara Białecka
SSO del. Beata Górska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. w Szczecinie
sprawyB. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o podjęcie wypłaty emerytury
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt VII U 741/13
oddala apelację.
SSO del. Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko SSA Barbara Białecka
Sygn. akt III AUa 1186/13

UZASADNIENIE
Decyzją z 18 marca 2013 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.odmówił ubezpieczonej uchylenia decyzji z 12 października 2011 r.w części, w jakiej decyzja ta zawiesza, na podstawieart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257. Poz.1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz.1707; dalej jako: ustawa zmieniająca) w związku zart.103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz.1227 ze zm.; dalej jako: ustawa emerytalna), prawo do emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że brak jest podstaw do podjęcia wypłaty świadczenia od 1 października 2011 r., ponieważ – jego zdaniem – przepis art. 103a ustawy emerytalnej na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. (sygn. akt K 2/12) utracił moc prawną dopiero od 22 listopada 2012 r., tj. od dnia jego publikacji.
W odwołaniu ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez jej uchylenie w części, w jakiej decyzja ta zawiesza prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. i nakazanie organowi rentowemu wypłaty zaległej emerytury za ten okres wraz z odsetkami.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z 2 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że uchylił decyzję z 12 października 2011 r. w części, w jakiej decyzja zawiesza prawo do emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada2012 r. i przyznał ubezpieczonej prawo do wypłaty emerytury za ten okres (pkt I),a w pozostałym zakresie oddalił odwołanie (pkt II).
W zakresie istotnym dla rozpoznania apelacji sąd okręgowy ustalił i rozważył następująco.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczona,ur. (...)emeryturę otrzymała od 12.03.2009 r. Decyzją z 12.10.2011 r. organ rentowy wstrzymał wypłatę emerytury od 1.10.2011 r. z uwagi na kontynuację zatrudnienia. Decyzją z 18.03.2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonej uchylenia decyzji z 12.10.2011 r. w części, w jakiej decyzja zawieszała na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej w związku z art. 103a ustawy emerytalnej, prawo do emerytury za okres 1.10.2011/ 21.11.2012 r.
Sąd I instancji uznał, że odwołanie było uzasadnione. Wskazał, że od 1.07.2000r., tj. od dnia wejścia w życie art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, nierozwiązanie stosunku pracy powodowało, że prawo do świadczenia mogło zostać ustalone, ale nie mogło zostać zrealizowane. Przepis ten został uchylonyart. 37 pkt 5 lit. b ustawy z 21.11.2008 r. o emeryturach kapitałowych(Dz. U. nr 228, poz. 1507) i od 8.01. 2009 r. treścią ryzyka emerytalnego było osiągnięcie odpowiedniego wieku. Wypłata zawieszonej emerytury odbywała się na wniosek osoby zainteresowanej i co do zasady przysługiwała do 31.12.2010 r. Od 1.01.2011 r. wszedł w życie – na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej – art. 103a ustawy emerytalnej. Przepis art. 103a obejmował wszystkich emerytów, w tym również tych, którzy przeszli na emeryturę przed wejściem ww. przepisu w życie i stanowił, że: „prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury”. Następnie 22.11.2012 r. art. 28 ustawy zmieniającej w związku z art. 103a ustawy emerytalnej dodany przez art. 6 pkt. 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1.01.2011r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13.11.2012 r. (sygn. akt K 2/12) za niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą zart. 2 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 28 ustawy zmieniającej spowodowało, że osoby, które skutecznie nabyły i zrealizowały prawo do emerytury w okresie 8.01.2009/ 31.12.2010 r. zostały objęte nową, mniej korzystną dla nich treścią ryzyka emerytalnego. Sąd I instancji w konsekwencji zastosował orzeczenie do sytuacji ubezpieczonej i stwierdził, że rozpoznając odwołanie, zasadność którego strona opiera na podstawie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, musi oceniać sytuację każdego ubezpieczonego indywidualnie; zatem uznał, że decyzja z 12.10.2011 r. wydana została na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności zKonstytucją RPart. 103a ustawy emerytalnej i art. 28 ustawy zmieniającej we wskazanym powyżej zakresie, to przepisy te w takim zakresie nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie, a tym samym muszą być pominięte przy rozstrzyganiu. Powyższej zasady organ rentowy nie kwestionował, wydając 22 lutego 2013 r. – na wniosek ubezpieczonej – decyzję o wznowieniu wypłaty emerytury ubezpieczonej począwszy od 22 listopada 2012 r.
Sąd okręgowy wskazał, że zgodnie zart. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z tym przepisem, orzeczenie o niekonstytucyjności musi prowadzić do dalszych działań, mających na celu przywrócenie stanu zgodnegozKonstytucją. Podkreślił, że wprawdzie sąd ubezpieczeń społecznych ocenia decyzję organu rentowego według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, jednak należy to odnieść wyłącznie do sytuacji zmiany stanu prawnego w wyniku działań ustawodawcy, nie zaś w sytuacji orzeczenia o niekonstytucyjności przepisów przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd I instancji stwierdził, że przy dokonaniu oceny prawnej występującego w sprawie przedmiotu sporu – z wyłączeniem wyżej przywołanych przepisów, uznanych za niekonstytucyjne – roszczenie ubezpieczonej dotyczące podjęcia wypłaty emerytury z dniem 1 października 2011 r. okazało się być w pełni zasadne, co skutkowało koniecznością zmiany zaskarżonej decyzji.
Apelację od wyroku wniósł organ rentowy. Jak wynika z treści apelacji wyrok został zaskarżony w zakresie dotyczącym daty, od jakiej sąd I instancji przyznał ubezpieczonej prawo do dalszej wypłaty dotychczas zawieszonej emerytury. Organ rentowy zarzucił naruszenie art. 28 ustawy zmieniającej w zw. z art. 103a ustawy emerytalnej dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy zmieniającej poprzez przyjęcie, że przepis art. 28 ustawy zmieniającej był niekonstytucyjny w dacie wydania zaskarżonej decyzji, pomimo treści wyroku TK z 13.11.2012 r. (K 2/12), a tym samym przyznanie ubezpieczonej prawa do dalszej wypłaty emerytury od chwili jej zawieszenia, tj. od1.10.2011 r. W ocenie apelującego przepis art. 28 ustawy zmieniającejw zw. z art. 103 a ustawy emerytalnej przestał obowiązywać od momentu ogłoszenia powoływanego wyroku, a nieex tunc.Zdaniem organu rentowego, podstawowym argumentem uzasadniającym jego stanowisko jest to, że Trybunał Konstytucyjnyw sentencji wyroku nie wskazał innego terminu utraty mocy obowiązującej powoływanej regulacji niż dzień ogłoszenia wyroku. W związku z powyższym, treść zaskarżonej decyzji była prawidłowa. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części poprzez przyznanie ubezpieczonej prawa do dalszej wypłaty emerytury od22 listopada 2012 r.
Sąd apelacyjny rozważył apelację organu rentowego i uznał, że jest nieuzasadniona.
W odniesieniu do apelacji organu rentowego należy podkreślić, że z chwilą ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego co do art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r., jedynie potwierdzono niekonstytucyjność przyjętej przez ustawodawcę regulacji prawnej. Sąd apelacyjny wskazuje przy tym na obszerną linię orzecznictwa: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność aktu normatywnego lub jego części zKonstytucją, wchodzące w życiez dniem ogłoszenia, mają skutki retrospektywne, tj. działają wstecz (zob. wyrok z dnia 6.04.2006r., sygn. III AUa 996/05, OSA 2008r. nr 3, str. 6, LEX nr 357749, wyrokz dnia 16.01.2013r. LEX nr 1264372; zob. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia7 grudnia 2006 r., III CZP 99/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 79, uchwały z dnia23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00, OSNP 2001, nr 23, poz. 685, z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004, nr 9, poz. 136, z dnia 23 stycznia 2004 r. III CZP 112/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 61, z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05, OSNC 2006,nr 5, poz. 81 i z dnia 19 maja 2006 r. III CZP 26/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 39oraz wyroki z dnia 10 listopada 1999 r., I CKN 204/98, OSNC 2000, nr 5, poz. 94,z dnia 19 grudnia 1999 r., I CKN 632/98, niepubl., z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/00, niepubl., z dnia 15 stycznia 2003 r. IV CKN 1693/00, niepubl., z dnia9 października 2003 r., I CK 150/02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 132, ze sprost. OSNC 2004, nr 10, s. 131, z dnia 29 października 2003 r., III CK 34/02, OSP 2005, nr 4, poz. 54, z dnia 30 września 2004 r., IV CK 20/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 161, z dnia 26 listopada 2004 r., V CK 270/04, niepubl., z dnia 12 stycznia 2005 r., I CK 457/04, niepubl., z dnia 7 października 2005 r., II CK 756/04, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 21, s. 1027, z dnia 14 września 2006 r., III CSK 102/06, niepubl., z dnia 15 czerwca 2007 r., II CNP 37/07, niepubl., z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 315/07, niepubl.,z dnia 19 czerwca 2008 r. V CSK 31/08, OSNC-ZD 2009, nr 1, poz. 16, z dnia 20 maja 2009 r., I CSK 379/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 172 i z dnia 10 grudnia 2009 r., III CSK 110/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 82, a także postanowienia z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPUS 2001, nr 10, poz. 331 i z dnia 15 kwietnia 2004 r., IV CK 272/03, niepubl.). Od zasady skuteczności wyroku Trybunału Konstytucyjnegoex tuncistnieją co prawda wyjątki mające podstawę w przepisachKonstytucji, ale nie zachodzą one w okolicznościach sprawy. Przypadkiem wyłączenia retroaktywności wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest wyraźne stwierdzenie w tym zakresie zawarte w sentencji wyroku Trybunału, w której wyłącza retroaktywność w pełnym zakresie, tzn. określa jego skutki na przyszłość. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. II CSK 335/10, Biuletyn SN z 2011, nr 4, s. 8), wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest skutecznyex tunc, również w takim zakresie, w jakim naruszałoby to zasadę ochrony praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji RP).A contrario, w przypadku przyznanej emerytury,a ściślej przyznanego prawa do emerytury, wskutek spełniania przez ubezpieczoną wszystkich ustawowych przesłanek, według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania decyzji, a więc w sytuacji prawa słusznie nabytego, ochrona realizacji tego prawa, czyli wypłaty rozciąga się na cały okres. Charakterystyczny zaś przykład wyłączenia skutecznościex tuncwyroku Trybunału Konstytucyjnego wynikającyz odroczenia utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji) nie dotyczy niniejszej sprawy, jak też nie może być tłumaczone inaczej niż jego pozostawienie przez oznaczony czas w porządku prawnym i oznacza, że Trybunał Konstytucyjny, mimo stwierdzenia niezgodności aktu z przepisami wyższego rzędu, działając w granicach kompetencji, utrzymuje w mocy normę prawną. Do wskazanej zatem w wyroku Trybunału Konstytucyjnego daty utraty mocy obowiązującej przepis musi być uznany za zgodny zKonstytucją, a tym samym wyłączony jest skutek retrospektywny takiego wyroku (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004, nr 9, poz. 136, z dnia 24 stycznia 2004 r., III CZP 112/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 61 i z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05, OSNC 2006, nr 5, poz. 81, wyrok Sądu Najwyższego z dnia20 kwietnia 2006 r., IV CSK 28/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 31 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., V CZ 73/08, nie publ.). Ustawodawca nie mógł zatem, na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. rozciągnąć stosowanie art. 103a ustawy emerytalnej – przepisu ustalającego nową treść ryzyka emerytalnego – na sytuacje przeszłe, tj. wobec osób, takich jak ubezpieczona, które już nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., czyli w czasie obowiązywania regulacji niezawierającej wymogu rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą dla uzyskania świadczenia emerytalnego. Określając skutki wyroku Trybunał wyjaśnił, że z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw utraci moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy emerytalnej do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Oznacza to, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury - nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Natomiast przepis ten pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie i później, tj. od 1 stycznia2011 r. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy, niewątpliwe ubezpieczona znajduje się w kręgu beneficjentów omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z uwagi na treść przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji organu rentowego przyznającego jej prawo do świadczenia emerytalnego.
W związku z powyższym sąd apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację organu rentowego.
SSO del. Beata Górska  SSA Jolanta Hawryszko SSA Barbara Białecka