Sąd Okręgowy w Białymstoku
VII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VII Ga 260/14
Data wyroku: 2014-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Dąbrowska-Doroszczyk, Julita Uryga, Katarzyna Topczewska
Podstawa prawna: 188 § 3 ksh, 23 ust. 2

Sygn. akt VII Ga 260/14

POSTANOWIENIE
Dnia 21 listopada 2014 roku
Sąd Okręgowy w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy
w następującym składzie:

Przewodniczący:

SSO Katarzyna Topczewska (spr.)

Sędziowie:

SO Julita Uryga
SR del. Katarzyna Dąbrowska-Doroszczyk

Protokolant:

Aleksandra Oliferuk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2014
sprawy z wniosku(...) sp. z o.o.wŁ.
o zmianę wpisu w rejestrze
na skutek apelacji wniesionej przezwnioskodawcę
od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku XII Wydziału KRS z dnia 11 września 2014 roku,
sygn. akt BI XII Ns - Rej.KRS (...)
p o s t a n a w i a:
Uchylić punkt II zaskarżonego postanowienia i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Rejonowemu Sądowi Gospodarczemu w Białymstoku XII Wydziałowi KRS do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt VII Ga 260/14

UZASADNIENIE
(...) spółka z o.o.wŁ.domagała się ujawnienia w rejestrze przedsiębiorców zmiany adresu Spółki, informacji o zmianie danych dotychczasowego wspólnika oraz wpisania nowego wspólnika.
Sąd rejestrowy ustalił , że(...) spółka z o.o.w organizacji wŁ.w dniu 3 września 2008r. została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS i z tym dniem nabyła osobowość prawną. Spółka została utworzona przez(...) S.A.wŁ., która objęła wszystkie 100 udziałów po 500 PLN każdy, tworząc kapitał zakładowy w kwocie 50.000 PLN. W dniu 24 sierpnia 2011r. dotychczasowy jedyny wspólnik zbył wszystkie udziały na rzecz(...) S.A.wŁ.(KRS(...)), co potwierdza umowa zawarta w formie szczególnej, znajdująca się w aktach rejestrowych(...) S.A.z dniem 15 kwietnia 2013r. zmieniła firmę siedzibę na(...) S.A.wK., następnie(...)(...)wK., działając jako jedyny wspólnik wnioskodawcy, zbył w dniu 24 kwietnia 2013r. wszystkie 100 udziałów po 500 PLN każdy na rzecz(...) S.A.wW..
Sąd I Instancji przyjął ,że Sąd rejestrowy pozostaje w posiadaniu oryginału umowy zbycia udziałów z dnia 24 kwietnia 2013r., zawartej w formie szczególnej, którą wnioskodawca złożył w sprawie o sygn.akt BI XII Ns - Rej.KRS (...), działając na żądanie Sądu, będąc poinformowanym o rygorze oddalenia wniosku w przypadku zlekceważenia wezwania.
Z dniem 17 maja 2013r. doszło do zmiany firmy wnioskodawcy na(...) spółkę z o.o.z siedzibą wŁ.. W dniu 08.08.2014r. do sądu rejestrowego wpłynął wniosek o ujawnienie informacji o zmianie wspólników poprzez wpis następujących wspólników(...) spółki z o.o.wŁ.:
1)(...) S.A.wW.- 75 udziałów po 500 PLN każdy,
2)(...) spółka z o.o.wW.- 25 udziałów po 500 PLN każdy. Do wniosku załączono formularze KRS- ZE zaś na żądanie sądu listę wspólników podpisaną przez prezesa zarządu wnioskodawcy. Sąd ustalił ,że wnioskodawca, mimo wezwań nie dołączył do wniosku dokumentów, mających potwierdzać przejście własności 25 udziałów z(...) S.A.wW.na(...) spółkę z o.o.wW.. W jego ocenie nie uczynił tego, gdyż dokumenty takie nie istnieją, a nawet jeśli istnieją, to nie spełniają formy szczególnej, o jakiej mowa wart.180 kshlub noszą charakter warunkowy. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał , iż faktycznie doszło do przejścia udziałów z(...) SAwW.na inną osobę. Jednocześnie powołał się na wieloletnią praktykę(...)sądu którą jest dokonywanie wpisów informacji o zmianach wspólników spółek z o.o. dopiero po przedstawieniu dokumentów potwierdzających przedmiotowe zmiany. Z tych względów powołując się na dyspozycje art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o KRS w zw. zart. 35 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997r. o Krajowym Rejestrze Sądowymoddalił zgłoszony w tym przedmiocie wniosek, o czym orzekł jak w pkt II postanowienia.
Apelację od przedmiotowego postanowienia wywiódł wnioskodawca zaskarżając je w części, w zakresie punktu II co do odmowy wpisu zmiany danych dotychczasowego oraz wpisania nowego wspólnika. Zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art. 168w zw. zart. 188 § 3 k. s. h.poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż dokumentem stanowiącym podstawę wpisu zmiany danych wspólnika w rejestrze przedsiębiorców jest umowa zbycia udziałów w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisuart. 168 k. s. h.w zw. zart. 188 § 3 k. s. h.wsparta linią orzeczniczą w tym zakresie powinna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że dokumentem uprawniającym zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do zgłoszenia zmiany wspólników jest lista wspólników podpisana przez wszystkich członków zarządu, a nadto, iż prawidłowa sporządzona lista wspólników jest wystarczającą podstawą do wpisania tychże zmian w rejestrze przedsiębiorców;
- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowympoprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że Sąd I instancji każdorazowo może żądać przedłożenia przez wnioskodawcę dodatkowych dokumentów w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisu winna doprowadzić Sąd do wniosku, iż badanie czy zgłoszone dane sąd zgodne z rzeczywistym stanem następuje wtedy gdy sąd ma w tym względzie uzasadnione wątpliwości, a Sądmeritinie wykazał, że lista wspólników, na której podstawie wnioskodawca żądał wpisu zmian, o jakich mowa w art. 38 pkt 8 lit c ustawy o KRS, w ocenie tego Sądu budzi uzasadnione wątpliwości,
- sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia i mających wpływ na jego treść, polegająca na nieuzasadnionym założeniu, że brak jest dokumentu potwierdzającego przejście udziałów w formie szczególnej, w sytuacji gdy materiał dowodowy niniejszej sprawy nie daje podstaw do wyciągnięcia takiego wniosku.
W konkluzji apelujący wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja była zasadna i dlatego podlegała uwzględnieniu.
Sąd odwoławczy w pełni podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, czyniąc je integralną częścią poniższego własnych rozważań. Nie znajduje jednak aprobaty wydane w sprawie rozstrzygnięcie, gdyż zostało oparte na błędnej interpretacji przepisów prawa materialnegoart. 23 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym(Dz. U. z 2013 roku, poz. 1203, t. j., dalej jako uKRS) orazart. 168w zw. zart. 188 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 roku Kodeks spółek handlowych(dalej jakok. s. h., Dz. U. z 2013 roku, poz. 1030 j. t.).
W niniejszej sprawie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła o ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego zmian jej danych, w tym – zmian w składzie osobowym wspólników posiadających więcej niż 10% udziałów w kapitale zakładowym. Sąd rejestrowy oddalił to żądanie, wskazując na niezłożenie przez nią, mimo wezwania,umowy sprzedaży (...)udziałów przez dotychczasowego wspólnika(...) spółki akcyjnejwW.na(...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.. W ocenie Sądu I instancji, podstawę dokonania wpisu na podstawieart. 180 i art. 188 § 3 k.s.h.orazart. 23 u. k. r.s. wynikającą z dotychczasowej praktyki orzeczniczej stanowią umowy zbycia udziałów w spółce, zawarte w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, nie zaś jedynie dołączona do wniosku lista wspólników. Brak wskazanej umowy oznacza niewystąpienie zdarzenia materialnoprawnego w postaci przejścia własności udziałów.
W związku z tym zasadniczą kwestią wymagającą rozważenia przez Sąd II instancji była ocena dopuszczalności dodatkowego żądania przez Sąd I instancji umowy zbycia udziałów obok przedłożonej przez wnioskodawcę listy wspólników. Ta ostatnia jest dokumentem wskazującym na dane wspólników oraz stopień ich uczestnictwa w kapitale zakładowym spółki, a więc okoliczności podlegających ujawnieniu na podstawie art. 38 pkt 8 lit. c u.K. R..S. Stanowi ona zarazem odzwierciedlenie wpisów dokonanych w księdze udziałów (art. 188 § 1 k.s.h.) na podstawie przedkładanych spółce zawiadomień o przejściu udziałów lub ich części na inne osoby wraz z dowodem ich przejścia (art. 187 § 1 k.s.h.). Zmiany w liście wspólników odpowiadają zatem zmianom w składzie osobowym spółki, jakie zostały ustalone przez spółkę na podstawie załączonych do zawiadomień dowodów przejścia udziałów na inne osoby.
Pomimo takiego charakteru listy wspólników w doktrynie i judykaturze pojawiły się rozbieżności w przedmiocie tego, który dokument może stanowić podstawę wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Za poglądem o braku obowiązku przedstawienia sądowi rejestrowemu wspomnianych umów opowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 18 września 1935 roku (vide C II 951/35, OSP 1936, po. 306) oraz uchwale z dnia 22 września 1993 roku, III CZP 118/93 (OSNC 1994, nr 5 poz. 99). W doktrynie zwolennicy takiego stanowiska powołują się na fakt, iż żaden przepis ustawy nie nakłada obowiązku dokumentowania materialnej podstawy zmiany danych wspólników zaś art. 23 ust 2 ustawy o KRS ogranicza kognicję sądu rejestrowego w kwestii żądania dodatkowych dokumentów. Eksponuje się także deklaratoryjny charakter tego rodzaju wpisu w rejestrze stwarzający jedynie domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym oraz wskazuje na aspekt ochrony tajemnicy handlowej transakcji zbycia udziałów.
Przeciwnicy tego stanowiska zwracają uwagę na reguły rządzące postępowaniem rejestrowym, w szczególności zasadę prawdziwości wpisu i skorelowane z tym ściśle bezpieczeństwo obrotu akcentując zarazem rolę sądu rejestrowego, która nie może sprowadzać się tylko do ewidencjonowania danych w Krajowym Rejestrze Sądowym . Podkreślali, że do zadań tego sądu należy w myśl art. 23 uKRS czuwanie, aby umieszczane w rejestrze dane były zgodne nie tylko z przepisami prawa, ale też prawdziwe, odpowiadające rzeczywistości.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 czerwca 2012 roku (vide III CZP 22/12, LEX nr 1230237) zawarł kompromisowe stanowisko w kwestii istotnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przyznając sądom rejestrowym wyłącznie prawo i to tylko w szczególnych okolicznościach do żądania przedstawienia przez wnioskodawcę dowodów potwierdzających materialna podstawę przejścia prawa własności udziałów .
W motywach rozstrzygnięcia, w pełni aprobowanych przez skład rozpoznający sprawę wskazał, Sąd ten wskazał , żede lege lata, nie ma przepisu, z wyjątkiemart. 6944k.p.c., odnoszącego się do obowiązku przedkładania sądowi rejestrowemu dokumentów mających stanowić podstawę wpisu w rejestrze w oryginałach lub poświadczonych urzędowo odpisach i wyciągach, wprowadzającego ograniczenia dowodowe w sprawach o wpis w rejestrze przedsiębiorców danych wspólników posiadających więcej niż 10% udziałów w kapitale zakładowym. W szczególności zaś nie ma wyłączenia możliwości oparcia stosownego żądania na podstawie listy wspólników, która jako dokument prywatny podlega swobodnej ocenie sądu orzekającego z punktu widzenia dyrektywart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Nie występują również szczególne wymagania formalne, poza obowiązkiem złożenia wniosku na urzędowym formularzu (art. 19 ust. 2uKRS), dotyczące wniosku o zmianę wpisu, w tym przede wszystkim odnośnie do obowiązku załączenia odpowiednich dokumentów, jak to ma miejsce w wypadku wniosku o zgłoszeniu spółki do rejestru (art. 167 k.s.h.). Prowadzi to do konstatacji, że wnioskodawca zobowiązany do wykazania zdarzenia prawnego stanowiącego podstawę wpisu w rejestrze (art. 232w związku zart. 13 § 2 k.p.c.) ma swobodę co do tego, na jakim dokumencie zamierza oprzeć swoje żądanie.
Oznacza to, że katalog dokumentów możliwych do przedłożenia przez spółkę jako dowód zmian w składzie osobowym wspólników nie ogranicza się wyłącznie do listy wspólników i umowy zbycia udziałów i pozostawia wnioskodawcy swobodę w zakresie wyboru sposobu wykazania istnienia materialnej podstawy wpisu. Wzmocnieniem tej argumentacji jest też treśćart. 188 § 3 k. s. h., który wyraźnie stanowi, że jedynym dokumentem, który  należy złożyć do akt rejestrowych w przypadku przeniesienia własności udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest podpisana przez wszystkich członków zarządu nowa lista wspólników. Jest to więc wystarczający środek dowodowy wykazania nowego stanu prawnego w zakresie stosunków własnościowych w spółce kapitałowej.
Jednocześnie w powyższej uchwale Sąd Najwyższy wypracował rozwiązanie uwzględniające zarówno interes spółek jak i cel postępowania rejestrowego. Trafnie stwierdził, że załączenie do wniosku o zmianę danych w składzie osobowym wspólników ich listy nie pozbawia sądu rejestrowego prawa żądania przedłożenia przez wnioskodawcę dalszych dokumentów, w tym umowy zbycia udziałów w spółce, aby zapewnić zgodność treści umieszczanych w Krajowym Rejestrze Sądowym z rzeczywistym stanem prawnym. Kompetencjata jest jednak uwarunkowana powzięciem przez Sąd uzasadnionych wątpliwościw tej materii, a co za tym idzie wymaga zmaterializowania się w konkretnie rozpatrywanym przypadku przesłanki, o której mowa w art. 23 ust. 2 uKRS. Dbanie o prawdziwość wpisów uprawniało tym samym Sąd I instancji co do zasady do podejmowania czynności procesowych mających skontrolować i zweryfikować załączone przez wnioskodawcę dane.
Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny sprawy w ocenie Sądu Okręgowego samo jednak niedołączenie do wniosku o wpis umowy zbycia udziałów, o której mowa wart. 180 k.s.h.nie może być automatycznie i w każdym przypadku uznane za uzasadnioną wątpliwość co do zgodności z faktycznym stanem rzeczy. Nie ma też jakichkolwiek podstaw aby uzasadniać tego typu działanie dotychczasową praktyką orzeczniczą(...)Sądu Rejonowego. Wątpliwości Sądu, o których mowa w art. 23 ust. 2 uKRS mogą pojawić się w szczególności w wyniku analizy treści dokumentów, uzyskania dodatkowych informacji z jakiegokolwiek źródła (np. od innego wspólnika) o braku przeniesienia praw udziałowych.
Pamiętać bowiem trzeba, że przesłanka uzasadnionych wątpliwości podlega oceniein casu, nie zaśin generali, na podstawie samej natury przedstawionego dokumentu.
W tym kontekście brak jest w zgromadzonym materiale dowodowym, a zwłaszcza liście wspólników jakichkolwiek oznak nieścisłości czy sprzeczności tak w zakresie liczby udziałów w(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.i łącznej ich wysokości. W aktach sprawy nie ma też jakichkolwiek informacji wskazujących na fikcyjność transakcji sprzedaży udziałów.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 6947k.p.c.uchylił postanowienie w zaskarżonej części i przekazał sprawę w przedmiocie zmiany dotychczasowego i wpisania nowego wspólnika(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu. W toku tego postępowania Sąd Rejonowy rozważy zasadność wniosku biorąc pod uwagę przedstawione wyżej zasady oceny dokumentów stanowiących podstawę wpisu w przedmiocie zmiany w składzie wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością