Sąd Okręgowy w Kielcach
IV Wydział Penitencjarny i Nadzoru Nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych
Sygnatura akt: IV Kzw 436/14
Data wyroku: 2014-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mirosław Gajek
Słowa kluczowe: Koszty Procesu
Podstawa prawna: art. 1 § 2 kkw w zw z art. 626 kpk
Teza: Rozstrzygniecie o kosztach postępowania wykonawczego orzeczenia, w tym i w zakresie wykonania środka karnego, należy do właściwości sądu wyrokującego w sprawie, a nie do sądu wykonującego orzeczenie i jest oparte na przepisach kodeksu postępowania karnego, a nie kodeksu karnego wykonawczego w tym i przepisie art. 1 § 2 k.k.w.

Sygn. akt IV Kzw 436/14

POSTANOWIENIE
Dnia 18 kwietnia 2014r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział IV Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych w składzie:

Przewodniczący:  Sędzia SO Mirosław Gajek

po rozpoznaniu w sprawieZ. S.
skazanej za przestępstwo zart. 52 pkt 4 Ustawy Prawo łowieckie
zażalenia wniesionego przez Stowarzyszenie Obrony Zwierzątw Jędrzejowie

na postanowienie Sądu Rejonowego w Sandomierzu z dnia 22.01.2014r., sygn. akt II Ko 17/14
w przedmiociedodatkowego rozstrzygnięcia kosztów postępowania wykonawczego
na podstawieart. 430 § 1 kpkw zw. zart. 1 § 2 kkw

postanawia:

Przyjęty środek odwoławczy pozostawić bez rozpoznania.

UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 26 marca 2014 roku (IV Kzw 341/14) Przewodniczący Wydziału IV Penitencjarnego i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych na podstawie§ 55 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 roku Regulamin urzędowania sądów powszechnychprzekazał zażaleniew przedmiocie ustalenia podmiotu zobowiązanego do zwrotu kosztów postępowania wykonawczego - związanego z wykonaniem środka karnego -wraz z aktami sprawy jako właściwemu Wydziałowi IX Karnemu Odwoławczemu SO Kielce.
Sąd tego Wydziału wszczął spór kompetencyjny, w którego efekcie
zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2014 roku Prezes Sądu Okręgowego w Kielcach w trybie § 55 ust. 2 tego Regulaminu wyznaczył Wydział IV do rozpoznania zażalenia.

Sąd odwoławczy zważył, co następuje:

Zarządzenie Prezesa Sądu w przedmiocie wyznaczenia wydziału do rozpoznania konkretnej sprawy jest wiążące.
W zaistniałych realiach stwierdzić należy, że Wydział IV Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych rozpoznaje sprawy na podstawie przepisówkodeksu karnego wykonawczego. Krąg podmiotów uprawnionych do inicjowania postępowania wykonawczegoi występowania w charakterze strony, a także wnoszenia zażalenia jest ściśle wkkwokreślony (art. 19 § 1 kkw, vide takżeart. 22 § 1 kkw).Kodeks karny wykonawczy, ani też przepis szczególny, w tym iUstawaz dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierzątnie traktuje stowarzyszenia ochrony zwierząt jako „innej osoby” w jego rozumieniu uprawnionej do wszczynania incydentalnego postępowania wykonawczego, występowania w tym postępowaniu w charakterze strony, a tym bardziej składania zażalenia.
Orzeczenia oparte na przepisachkkwstają się prawomocne bądź wykonalne z chwilą ich wydania -art. 9 kkw(vide np.art. 61 § 2 kkw,art. 64 kkw,art. 117 kkw). Zaskarżeniu podlegają one tylko w wypadkach wskazanych w ustawie (vide np.art. 15 § 2a kkw,art. 50 § 3 kkw,art. 153 § 2 kkw). Tak więc na gruciekkwskarżone orzeczenie nie jest wcale zaskarżalne, bo stawałoby się prawomocne i wykonalne z chwilą jego wydania.
Natomiast nawet w tych przypadkach, gdy postanowienie wydane w trybie przepisówkkwjest zaskarżalne, krąg podmiotów uprawnionych do składania zażalenia jest ograniczony do skazanego –art. 6 § 1 kkwi prokuratora –art. 21 kkw.
Ustawa dopuszcza możliwość złożenia zażalenia także przez inne osoby, ale tylko w wypadkach wskazanych w przepisach części szczególnej (vide np.art. 162 § 3 kkw,art. 13 § 3 kkw,art. 26 kkww zw. zart. 795 § 1 kpc). Przykładowo orzeczenie oparte na wniosku dyrektora określonewart. 117 kkwnie jest w ogóle zaskarżalne, a orzeczenie oparte na wniosku tego samego podmiotu wydane na podstawieart. 153 kkwjest zaskarżane wyłącznie przez skazanego, jego obrońcę i prokuratora (videart. 153a § 2 kkw).
Zaskarżalność orzeczeń wykonawczych jest zatem uregulowanawkodeksie karnym wykonawczym, a tym samym brak jest podstaw do stosowania unormowań w tym zakresie zamieszczonych w przepisachkpkbo przepisart. 1 § 2 kkwpozwala je stosować tylko wówczas, gdy „dana kwestia nie jest uregulowana” wkkw. Abstrahując od prawomocności orzeczenia wyjaśnić należy, że na gruncie przepisówkkwStowarzyszenie Obrony Zwierząt nie jest w ogóle podmiotem uprawnionym do składania zażalenia w postępowaniu wykonawczym i nawet uczestniczenia w nim w charakterze strony.
Interpretacja, że powyższy porządek w przypadku tego podmiotu nie ma zastosowania i jego legitymacja procesowa miałaby być oparta na uregulowaniach zawartych wkpk, nie ma żadnych prawnych podstaw.
Dopuszczalność zażaleń w postępowaniu wykonawczym na podstawie przepisówkpkma miejsce, ale jedynie w sprawach nie uregulowanych wkkw(art. 1 § 2 kkw), a taki stan rzeczy w tej sprawie nie zachodzi (vide np.art. 35 § 3 kpk,art. 126 kpk),
Także właśnie w oparciu o przepiskpk, tj.art. 430w zw. zart. 1 § 2 kkwSąd odwoławczy jest zobowiązany z urzędu - także i w postępowaniu wykonawczym - badać dopuszczalność przyjęcia środka zaskarżenia, zarówno w zakresie przedmiotu zaskarżenia, jak również legitymacji procesowej podmiotu składającego zażalenie, bo zagadnienie to też nie jest uregulowane wkkw(art. 429 kpk).
Zażalenie przyjęte od Stowarzyszenia Obrony Zwierząt traktowane następnie jako środek odwoławczy dotknięty jest właśnie taką negatywną przesłanką procesową.
Orzeczenie o kosztach związanych z wykonaniem wyroku wydanew oparciu o przepisart. 626 kpkjest dopuszczalne, ale wyłącznie na gruncie uregulowań zawartych wkpk, a niekkw. W ustalonej właściwości funkcjonalnej Sądu Okręgowego w Kielcach Sąd Wydziału IV orzeka natomiast w oparciu o przepisykkw.
Ubocznie należy zauważyć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę przepisart. 626 § 2 kpk, a nie przepisart. 626 § 2 kpkw zw. zart. 1 § 2 kkwi dlatego też właśnie dopuścił Stowarzyszenie Obrony Zwierzątw Jędrzejowie do udziału w postępowaniu i pouczył o terminie i sposobie zaskarżenia, a zatem prawidłowo zinterpretował stan prawny i wydał orzeczenie na podstawie przepisówkpk. Z tych samych względów zażalenie Stowarzyszenia zostało przedstawione sądowi odwoławczemuz pominięciem trybu przewidzianegoart. 20 § 2 kkw.
Ustalenie w sposób administracyjny podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie domniemania błędu Sądu I instancji polegającego na pominięciuart. 1 § 2 kkwi w rezultacie wskazanie w oparciu o zarządzenie Prezesa Sądu trybu procedowania (pomijając wątpliwości prawne), nie zwalnia Sądu od obowiązku respektowania przepisów prawa. W przeciwnym wypadku Sąd w trybie administracyjnym byłby zobowiązany do wydania orzeczenia z naruszeniem prawa rodzącego skutek w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o którym mowa wart. 439 § 1 pkt 2 kpk(videart. 30 § 1 kpkiart. 20 § 2 kkw).
Dowolne jest stwierdzenie Sądu wszczynającego spór – następnie zaakceptowane zarządzeniem Prezesa o wskazaniu właściwości Wydziału IV Penitencjarnego – że „środki odwoławcze od orzeczeń wydanych w toku postępowania wykonawczego rozpoznaje Wydział IV Penitencjarnyi Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych”, gdyż zażalenie dotyczy „orzeczenia wydanego po prawomocnym zakończeniu postępowania, czyli bezsprzecznie dotyczy kosztów postępowania wykonawczego,tj. związanych z wykonaniem środka karnego w postaci przepadku psa” oraz że „zgodnie zart. 2 pkt 1 i 2 kkworganami postępowania wykonawczego są sąd pierwszej instancji lub inny sąd równorzędny oraz sąd penitencjarny”.

Należy na wstępie przypomnieć, że sąd I instancji jako organ postępowania wykonawczego w rozumieniuart. 2 pkt 1 i 2 kkwnie jest tożsamy z sądem orzekającym w postępowaniu wykonawczym (art. 18 § 1 kkw). Ponadto o właściwości sądu i trybie postępowania w danej sprawie nie decyduje etap postępowania bądź też jego przedmiot, a przepis prawa.

Z zaprezentowanej interpretacji dokonanej przez Sąd wszczynający spór i zaakceptowanej przez Prezesa Sądu wynika, żeart. 1 § 2 kkwjest postrzegany jako przepis odsyłający, który zawiera podwójne unormowanie, tj. upoważnia sąd wykonawczy do:
-  posługiwania się przepisamikpkprzy rozpoznawaniu spraw określonych w przepisachkkw(np. odroczenie, przerwa w karze), w zakresie nieuregulowanym w tym kodeksie jak np. przy realizowaniu procedur dotyczących wyłączenia sędziego (art. 40-43 kpk), doręczenia korespondencji (art. 128-142 kpk), sporządzania protokołów (art. 143-155 kpk), przeprowadzenia dowodów itd.;
- nadto do stosowania przez sąd wykonawczy po uprawomocnieniu się orzeczenia instytucji w całości uregulowanej wkpkjak np. przewidzianejart. 420 kpk, wznowienia postępowania, przejęcia bądź przekazania orzeczenia do wykonania (art. 608 i n. kpk), uruchomienia procedury europejskiego nakazu aresztowania wobec osób prawomocnie skazanych lub wobec osób, którym zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności i to pomimo że z przepisów tych jednoznacznie wynika, że są one adresowane do sądu rozpoznawczego.

Do tej kategorii spraw należą również przepisy regulujące koszty procesu.
Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną wart. 626 § 1 kpkw orzeczeniu „kończącego postępowanie” Sąd określa kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu. Przepis ten odnosi się także, a nawet przede wszystkim do wyroku. Do kosztów procesu zaliczane są też „koszty postępowania wykonawczego orzeczenia”, które na ogół powstają dopiero w trakcie jego wykonywania.
Z § 2 i 3 tego przepisu wynika wprost, że zasadniczo jest on adresowany do sądu rozpoznawczego i dotyczy także rozstrzygnięcia o „kosztach powstałych w postępowaniu wykonawczym”, które mogą – w wypadku braku orzeczenia w tym zakresie – zostać uzupełnione przy rozpoznawaniu apelacji. Jest to rozstrzygnięcie będące nośnikiem dolegliwości ekonomicznej, niejednokrotnie zbliżonej, a nawet przewyższającej dolegliwość wynikającą z kary zasadniczej. Jest częścią składową wyroku, w którym Sąd rozstrzyga na kim ciąży obowiązek ponoszenia kosztów oraz „w jakiej części” i w „jakim zakresie”. Kwestie te nie mogą być dowolnie kształtowane w postępowaniu wykonawczym, bo w rzeczywistości prowadziłoby to do wypaczenia chociażby skali i stopnia dolegliwości sprawcy przestępstwa ustalonej w wyroku wolą Sądu rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej.
Nie wymaga nawet komentarza, że w rozpoznawanej sprawie w punkcie III wyroku Sąd rozstrzygnął, że obciąża oskarżoną kosztami sądowymi – w skład, których wchodzą przecież koszty wykonania orzeczenia (videart. 616 § 2 kpk, iart. 616 § 1 pkt. 6 kpk) – do kwoty 150 złotych, „a w pozostałej części zwolnił oskarżoną od poniesienia kosztów sądowych i obciążył nimi Skarb Państwa”.
Trudno zatem zinterpretować czy Sąd postępowania wykonawczego wykonujący wyrok z pkt. II miałby na podstawie przepisówkkwprawomocne rozstrzygnięcie zawarte w pkt. II zmienić, uchylić czy też w istocie odmiennie rozstrzygnąć o kosztach sądowych. Koszty realizacji orzeczenia (art. 618 § 1 pkt. 6 kpk) powstałe, bądź ustalone na etapie jego wykonywania są nadal kosztami sądowymi. Na ogół wielkość kosztów wykonania orzeczenia, a nawet niejednokrotnie ich zaistnienie nie jest na etapie ferowania wyroku znane Sądowi i stąd właśnie ustawodawca zawarł unormowanie, o którym mowa wart. 626 § 2 kpk.
Nie jest do zaakceptowania pogląd, że jest zamienna właściwość Sądów do wydania orzeczenia w tej sprawie. Sąd wykonujący orzeczenie stawałby się bowiem właściwy do procedowania w przedmiocie kosztów (według przepisówkkw), gdyby Sąd w wyroku zaniechał takiego rozstrzygnięcia, bądź je nie dookreślił czy też rozstrzygnął częściowo.

Ponadto, co już podnoszono wyżej Sąd wykonawczy nie dysponuje unormowaniami prawnymi do ustalania zobowiązań, bądź zasadności żądań innych podmiotów w zakresie poniesionych kosztów. Przecież nie mogłyby one uczestniczyć w postępowaniu wykonawczym i przedstawiać racji uzasadniających zasadność żądania, jego wysokość, bądź braku podstaw o obciążenia.
Przepisart. 626 § 1 kpkjest uruchamiany przez Sąd wykonawczy w wypadku wydawania orzeczeń sądowych wykonawczych kończących postępowanie incydentalne (odroczenie, przerwa w karze), jak chociażby w zakresie kosztów obrony z urzędu, biegłych, świadków – po uruchomieniuart. 1 par 2 kkwale tylko dlatego, że wkkwzagadnienia tego odrębnie nie uregulowano.

Sąd wykonawczy w postępowaniu wykonawczym rozstrzyganatomiast w przedmiocie o kosztach sądowych, ale jedynie na etapie ich wykonywania i to w granicach określonychart. 206 kkw.
Przy odmiennej interpretacji zbędne byłoby zamieszczanie wkkwchociażby unormowania zawartego wart. 79 § 2 kkw. Do kosztów procesu należą koszty sądowe, w tym i wydatki Skarbu Państwa dotyczące wykonania orzeczenia (art. 618 § 1 pkt 6 kpk), a zatem kosztami doprowadzenia skazanego do zakładu karnego byłby on obciążany na ogólnych zasadach, tj.art. 626 § 1 i 2 kpkw zw. zart. 1 § 2 kkwbez wprowadzenia odrębnego przepisu. Decyzję o obciążeniu skazanego kosztami doprowadzenia do zakładu karnego zastrzeżono jednak właśnie do Sądu wykonującego orzeczenia – wyłączając tym samym przepisart. 618 § 1 pkt 6w zw. zart. 626 kpkadresowany do Sądu wydającego wyrok.

Skoro w konkretnej sprawie Sąd w pkt II wyroku (k. 83) orzekł przepadek psa poprzez umieszczenie go w schronisku dla zwierząt, to winien również rozstrzygnąć w wyroku, kto ponosi koszty wykonania tego środka, a w toku dalszego postępowania – po złożeniu przez podmiot wykonujący to orzeczenie wykazu powstałych z tego tytułu kosztów –w oparciu o przepisart. 626 § 2 kpkustalić zasadność tego żądania oraz jego wysokość.
W przedmiotowej sprawie „rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wykonawczego” Sąd uzupełnił dopiero po przedstawieniu przez Stowarzyszenie Obrony Zwierząt stosownego żądania (k. 49).
W rezultacie w jednym orzeczeniu zasądził je od skazanej, czyli rozstrzygnął kogo obciąża tym kosztami, ustalił ich wysokość, wskazał podmiot uprawniony do uzyskania zasądzonej kwoty (Stowarzyszenie) i ponadto granice zasadności roszczenia tego podmiotu.

Ubocznie jedynie należy zauważyć, że z oczywistą szkodą dla Stowarzyszenia zignorował przepisart. 619 kpk.
W istocie z mocy tego orzeczenia powstał zatem stosunek cywilno – prawny między skazaną a Stowarzyszeniem Obrony Zwierząt w Jędrzejowie, mimo że to nie skazana, a Sąd Rejonowy w Sandomierzu – Skarb Państwa zlecił Stowarzyszeniu wykonanie środka karnego przepadku psa. Podmioty te stały się stronami w tym postępowaniu mimo, że nie zaistniało między nimi żadne zdarzenie prawne, ani też czynność prawna, która dawałaby podstawę do zobowiązania cywilno – prawnego.
W efekcie powyższych uchybień procesowych Stowarzyszenie zostało obciążone kosztami windykacji należności sądowej i ryzykiem nieskuteczności egzekucji odzyskania wyłożonych na wykonanie środka karnego kosztów. Te wadliwy sposób procedowania ma realny negatywny skutek chociażby w tej sprawie.
Na koniec bowiem zauważyć należy, że w przypadku przyjęcia zażalenia Sąd wykonawczy - z oczywistą szkodą dla Stowarzyszenia - winien uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć w trybieart. 15 par 1 kkwpostępowanie incydentalne a to z uwagi na negatywną przesłankę procesową do jego kontynuowania – śmierć skazanej, którą zobowiązał swoim orzeczeniem do zwrotu Stowarzyszeniu poniesionych kosztów (vide karta 102, 104 akt).

Sędzia

Pouczenie:
Na powyższe postanowienie przysługuje zażalenie do równorzędnego składu sądu odwoławczego w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego orzeczenia.

.

.
.

.