Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 862/14
Data wyroku: 2014-10-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Pelc, Kazimierz Rusin, Dariusz Mazurek (spr.)aw)
Słowa kluczowe: Wybory
Podstawa prawna: art. 111 § 1 ustawy Kodeks wyborczy
Teza: zdolność sądowa komitetu wyborczego wyborców wynika z art. 111 par. 1 ustawy Kodeks wyborczy.

Sygn. akt I ACz 862/14

POSTANOWIENIE

Dnia 14 października 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie I Wydział Cywilny w składzie następującym

Przewodniczący:

SSA Dariusz Mazurek (spraw)

Sędziowie:

SA Kazimierz Rusin

SA Anna Pelc

po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wnioskuK. K.pełnomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego WyborcówR. P. (1)dlaP.
z udziałemKomitet Wyborczy WyborcówR. P. (2)P.reprezentowanego przez pełnomocnika wyborczegoR. P. (3)
o zakaz rozpowszechniania informacji , przepadek materiałów wyborczych, nakazanie sprostowania informacji i przeproszenia, nakazanie zapłaty na rzecz instytucji charytatywnej
na skutek zażaleniawnioskodawcy
na postanowienie Sądu Okręgowego w Przemyślu
z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I Ns 104/14
p o s t a n a w i a:

u c h y l i ć zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE
Wnioskodawca Pełnomocnik Wyborczy Komitetu Wyborczego WyborcówR. P. (1)dlaP.domagał się:
- wydania orzeczenia w trybie wyborczym zakazującego uczestnikowi postępowania Komitetowi Wyborczemu WyborcówR. P. (2)P.rozpowszechniania nieprawdziwych informacji o kandydacie na Prezydenta miastaP.oraz radnego miastaP.z ramienia Komitetu Wyborczego WyborcówR. P. (1)dlaP.PanuR. C.ujawnionych w materiale wyborczym uczestnika, ulotce zatytułowanej:(...)
- orzeczenia przepadku materiałów wyborczych, ulotki której treść zakwestionował wnioskodawca:
- nakazania uczestnikowi postępowania sprostowania nieprawdziwych informacji o kandydacie w sposób określony w żądaniu wniosku:
- nakazania uczestnikowi postępowania przeproszenia kandydata poprzez złożenie oświadczenia o treści określonej w żądaniu wniosku:
- nakazania uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty 1000 zł na rzeczStowarzyszenia Pomocy (...)wP..
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca argumentował, że w czasie trwania kampanii wyborczej w wyborach do organów samorządu terytorialnego 2014 roku uczestnik w kolportowanej przez niego ulotce zamieścił nieprawdziwe informacje dotyczące kandydata z ramienia Komitetu Wyborczego WyborcówR. P. (1)dlaP.na Prezydenta miastaP.oraz radnego miastaP.dotyczące braku realizacji przez kandydata złożonych w poprzednich wyborach samorządowych obietnic wyborczych.
Postanowieniem z dnia 9 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Przemyślu odrzucił wniosek.
Podstawą odrzucenia wniosku była ocena Sądu Okręgowego, że uczestnik postępowania określony jako Komitet Wyborczy WyborcówR. P. (2)P.reprezentowany przez pełnomocnika wyborczego nie ma zdolności sądowej, ponieważ ustawodawca w żadnym przepisie nie wyposażył komitetów wyborczych w osobowość prawną. Sąd Okręgowy argumentował, żeustawa Kodeks Wyborczynie przyznaje komitetom zdolności prawnej ani wprost, ani przez nadanie im cech podmiotu cywilnoprawnego. O braku podmiotowości prawnej przesądza ponadto brak regulacji przyznającej im wprost zdolność pozywania lub zaciągania zobowiązań. Sąd ocenił, że podmioty te nie mają zatem cech, które z reguły charakteryzują jednostki mające zdolność prawną. Sąd pierwszej instancji ocenił, że komitet wyborczy spełnia przede wszystkim rolę podmiotu w stosunkach administracyjnych procesu wyborczego, nie ma natomiast podstaw dla wyodrębniania jego masy majątkowej ani tym bardziej dla przyznania mu samodzielnej podmiotowości w prawie i procesie cywilnym. Dlatego według oceny Sądu Okręgowego komitetowi wyborczemu należy odmówić nie tylko statusu osoby prawnej, ale i ułomnej osoby prawnej. Taka ocena stanowiła podstawę do odrzucenia wniosku zgłoszonego w trybie wyborczym na podstawieart. 70 § 1 k.p.c.w związku zart. 199 § 2 k.p.c.i w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się wnioskodawca który w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego w Przemyślu zaskarżył je w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawyart. 199 i § 1 pkt 3 k.p.c.w związku zart. 64 § 11k.p.c.i w związku zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez odrzucenie wniosku i uznanie że uczestnik nie posiadał zdolności sądowej.
Wskazując na powyższe wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia wnioskodawca argumentował, że ocena Sądu Okręgowego jest odzwierciedleniem dyskusyjnego stanowiska doktryny bowiem odwołuje się poglądów niektórych teoretyków, ale wyrażonych na tle przepisuart. 130 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks Wyborczy. Zdaniem skarżącego komitet wyborczy ma zdolność sądową w procesie wyborczym dzięki temu może być uczestnikiem postępowania o którym mowa wart. 111omawianej ustawy . Skarżący argumentował, że przepis ten ustanawia ochronę prawną w okresie kampanii wyborczej dla kandydata i pełnomocnika wyborczego zainteresowanego komitetu wyborczego przed nieprawdziwymi informacjami zawartymi w materiałach wyborczych. Skarżący podnosił, że celem tego przepisu jest nie tylko ochrona uczestników kampanii wyborczej, ale również ocena prawidłowości przebiegu jej przebiegu. Z treści wart. 84 ustawy kodeks wyborczyskarżący wywodził, że omawiany przepis wprowadza ograniczenie zdolności sądowej jedynie co do osób wnoszących wniosek. Natomiast co do uczestnika z treści przepisu można wywieść, że może to być osoba fizyczna, osoba prawna, a także komitet wyborczy, który w kampanii wyborczej rozpowszechnia nieprawdziwe informacje o innym kandydacie lub komitecie. Skarżący zwrócił uwagę, że prawo do prowadzenia kampanii wyborczej na rzecz kandydata przysługuje na zasadzie wyłączności komitetowi wyborczemu co wynika wprost zart. 84 § 1 ustawy Kodeks Wyborczy. Na tej podstawie skarżący wywodził, że skoro przepisyustawy Kodeks Wyborczydają możliwości ochrony prawnej każdemu komitetowi wyborczemu, to należało z tego wyprowadzić wniosek, że komitet wyborczy wyborców posiada zdolność sądową, czyli możliwość uczestnictwa w postępowaniu toczącym się w trybie wyborczym. Powołał się przy tym na treśćart. 64 § 11k.p.c.i wywodził, że w jego ocenie zdolności sądowa komitetu wyborczego wyborców wynika wprost zustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks Wyborczy.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznając zażalenie wnioskodawcy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny na wstępie zauważa, że wyrażone przez Sąd Okręgowy wątpliwości co do zdolności sądowej uczestnika w toczącym się w szczególnym trybie wyborczym postępowaniu sądowym są uzasadnione tylko w sytuacji gdy naruszycielem zakazu przekazywania nieprawdziwych informacji o kandydacie w kampanii wyborczej jest komitet wyborczy wyborców. Dlatego konieczne jest w ocenie Sądu Apelacyjnego rozpoczęcie rozważań od kilku stwierdzeń natury ogólnej odnoszących się do roli komitetów wyborczych w kampanii wyborczej.
Komitety wyborcze jako immamentny element wyborów, po raz pierwszy wprowadzony został przez ustawodawcę do systemu wyborczego w ustawie z dnia 28 czerwca 1991 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 59, poz. 252). Kolejne ustawy wyborcze umacniały i rozwijały prawną instytucjonalizację komitetów wyborczych, przez co można je było uznać za swoisty synonim partii wyborczej, bez trwałej struktury organizacyjnej (zob. S. Gebethner,Wybory do Sejmu i do Senatu. Komentarz do ustawy z dnia 21 kwietnia 2001 r. - Ordynacja do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2001, s. 140). Charakterystyczne, że tak w poprzednio obowiązujących ustawach wyborczych, jak i w kodeksie wyborczym brak definicji komitetu wyborczego. Przyznanie komitetom wyborczym wyłączności na prowadzenie kampanii wyborczej oznacza, że wszelkie działania organizacyjne, finansowe, agitacyjne mogą być podejmowane jedynie za wiedzą i zgodą komitetu wyborczego oraz w czasie prawem dozwolonym t.j. w trakcie trwania kampanii wyborczej (zob.art. 104, 105 i n. ustawy Kodeks Wyborczy). Tworzenie komitetów wyborczych przez wyborców jest powszechnie dopuszczalną przez ustawodawcę formą czynnego uczestnictwa obywateli w kampanii wyborczej, co wynika wprostart. 84 § 2 – 4 ustawy Kodeks Wyborczy. Działania podejmowane przez zarejestrowane komitety wyborcze w ramach kampanii wyborczej podlegają ochronie prawnej. Pomimo, że ustawodawca nie sformułował legalnej definicji „komitetu wyborczego” to wart. 105 ustawy Kodeks Wyborczyzawarł definicję „agitacji wyborczej” i poddał jej przebieg określonym regułom. Przede wszystkim ustawodawca przyznał uprawnienie zgłaszania kandydatów tylko komitetom wyborczym i do ich wyłącznej kompetencji przyznał prowadzenie kampanii wyborczej na rzecz kandydata (art. 84 § 1 ustawy Kodeks Wyborczy). Z prowadzeniem w ramach kampanii wyborczej agitacji przez komitety wyborcze i wyborców w porozumieniu z pełnomocnikami wyborczymi (art. 106 § 1 ustawy Kodeks Wyborczy) nierozerwalnie łączy się zagadnienie „materiału wyborczego”, którym zgodnie z legalną definicją zawartą wart. 109 § 1 ustawy Kodeks Wyborczy„jest każdy pochodzący od komitetu wyborczego upubliczniony i utrwalony przekaz informacji mający związek z zarządzonymi wyborami”.
Jak już powiedziano kampania wyborcza toczy się zgodnie z regułami określonymi ustawą i podlega ochronie prawnej, przewidzianej w ustawie. Formą ochrony prawnej kandydatów w toku kampanii wyborczej, ale również szeroko pojętego interesu publicznego w związku z zarządzonymi wyborami jest szczególne roszczenie dotyczące zakazu przekazywania w materiałach wyborczych w ramach toczącej się kampanii nieprawdziwych informacji.
Przewidziana wart. 111 § 1 ustawy Kodeks Wyborczyochrona, może być realizowana tylko przez kandydata lub jego pełnomocnika wyborczego. Nie budzi wątpliwości, że jako osoby fizyczne uprawnieni do złożenia wniosku wymienionego wart. 111 § 1 ustawy Kodeks Wyborczymają zdolność sądową. Rozważając istnienie tej zdolności po stronie uczestnika postępowania Sąd Apelacyjny zauważa, że w świetle cytowanych postanowień ustawy Kodeks Wyborczy naruszycielem uprawnienia chronionego w art. 111 § 1 ustawy poprzez podanie w materiale wyborczym nieprawdziwych informacji może być tylko inny komitet wyborczy, ewentualnie materiał prasowy. Wynika to z porównania treści art. 109 § 1 i 111 § 1 ustawy. Wart. 111 § 1 ustawy Kodeks Wyborczyustawodawca przewidział, że szczególnej ochronie wynikającej z tego przepisu podlega kandydat którego uprawnienie naruszone zostało materiałem wyborczym, a zatem materiałem które zgodnie z art. 109 §1 i 2 ustawy powinny pochodzić od określonego komitetu wyborczego. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że w razie uwzględnienia wniosku w trybie wyborczym adresatem nakazów i zakazów określonych wart. 111 § 1 ustawy Kodeks Wyborczyjest konkretny komitet wyborczy, który w trakcie toczącej się kampanii wyborczej w używanych materiałach wyborczych naruszył zakaz przekazywania nieprawdziwych informacji o kandydacie.
Tylko taka wykładnia przepisówustawy Kodeks Wyborczyw powiązaniu z treściąart. 64 § 11k.p.c.nie czyni ochrony prawnej, która jest przewidziana w art. 111 § 1 ustawy iluzoryczną w przypadku, gdy naruszycielem prawa jest komitet wyborczy wyborców.
Z tych względów Sąd Apelacyjny w Rzeszowie podzielił wyrażone przez skarżącego we wniesionym zażaleniu stanowisko, że zdolność sądowa wskazanego jako uczestnika postępowania Komitetu Wyborczego WyborcówR. P. (2)P., wynika w szczególnym postępowaniu wyborczym określonym wart. 111 ustawy Kodeks Wyborczywprost z cytowanych przepisówustawy Kodeks Wyborczyw związku zart. 64 § 11k.p.c.
Sąd Apelacyjny zauważa, że w świetle poczynionych wyżej rozważań nie budzi wątpliwości, że wolą ustawodawcy było aby w tego rodzaju szczególnym postępowaniu sądowym komitetom wyborczym wyborców przyznać zdolność sądową umożliwiającą udział w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. Należy zauważyć, że tego rodzaju działania ustawodawca podejmuje w sytuacjach gdy widzi konieczność udziału w postępowaniu sądowym w charakterze strony podmiotu nie posiadającego osobowości prawnej (vide n.p.art. 1891k.p.c.i uzasadnienie wyroku S.N. z dnia 18 stycznia 2013r. sygn. IV CSK 322/12)
Sąd Okręgowy błędnie ocenił, że ze względu na brak zdolności sądowej uczestnika, zarejestrowanego przez Państwową Komisję Wyborczą pod nr(...) (...)- (...)jako Komitet Wyborczy Wyborców, wniosek podlega odrzuceniu. Ocena taka uzasadniała zmianę zaskarżonego postanowienia na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.