Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1017/13
Data wyroku: 2014-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Wiklak, Małgorzata Stanek, Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 3 k.c., art. 23 k.c., art. 24 k.c.

Sygn. akt: I ACa 1017/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bożena Wiklak

Sędziowie:

SSA Małgorzata Stanek
SSA Wiesława Kuberska (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Julita Postolska

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaB. D.
przeciwkoUbezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu
z dnia 10 maja 2013 r. sygn. akt I C 484/12
I. zmienia zaskarżony wyrok na następujący:
„1. zasądza od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz powódkiB. D.kwotę 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy) złotych z tytułu odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych z tytułu zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 15 maja 2012 roku do dnia zapłaty;
2. oddala powództwo w pozostałej części;
3. nakazuje pobrać od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 4.250 (cztery tysiące dwieście pięćdziesiąt) złotych z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa;
4. nie obciąża powódki kosztami sądowymi od oddalonej części powództwa;
5. nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej.”;
II. oddala apelację w pozostałym zakresie;
III. nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu apelacyjnym oraz kosztami sądowymi od oddalonej części apelacji;
IV. nakazuje pobrać od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 1.000 (jeden tysiąc) złotych z tytułu nieuiszczonej opłaty od uwzględnionej części apelacji.
Sygn. akt I A Ca 1017/13

UZASADNIENIE
B. D.w pozwie z dnia 4 kwietnia 2012 r., skierowanym przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW., wniosła o zasądzenie kwoty 200.000 zł tytułem odszkodowania na podstawieart. 446 § 3 k.c.z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2010 r. i kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od trzydziestego dnia od daty doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę z tytułu naruszenia dóbr osobistych związanych ze śmiercią mężaZ. D..
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 65.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 maja 2012 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części,zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 5.773,60 zł z tytułu zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego, nakazał pobrać od powódki i strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu odpowiednio kwoty 3.120,33 zł i 3.155,08 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowychi nie obciążył powódki kosztami sądowymi w pozostałej części.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podziela w całości i uznaje za własne.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał powództwo za usprawiedliwione, co do zasady, aczkolwiek ocenił, że dochodzona pozwem kwota jest rażąco wygórowana. Strona pozwana nie kwestionowała swojej odpowiedzialności, aczkolwiek wnosiła o oddalenie powództwa z uwagi na już wypłacone powódce i jej dzieciom kwoty.
Zdaniem Sądu a quo podstawę odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela w odniesieniu do żądania odszkodowania stanowi przepisart. 446 § 3 k.c., natomiast podstawę roszczenia o zapłatę zadośćuczynieniaart. 448 k.c.w zw. zart. 23 i art. 24 § 1 k.c.Sąd Okręgowy w Kaliszu w pełni podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wielu judykatach z przekonującą argumentacją (por. m.in. uchwałę z dnia 27 października 2010 r., III CZP 76/10, OSNC Nr B z 2011r., poz. 42), zgodnie, z którymi najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje w oparciu o przepisart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. Przepisart. 23 k.c.zawiera katalog dóbr osobistych, który ma charakter otwarty, a niewątpliwie prawo do życia w rodzinie i utrzymania więzi rodzinnych, zapewniających m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną, stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawieart. 23 i art. 24 k.c., a spowodowanie śmierci osoby bliskiej stanowi naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadnia przyznanie członkom rodziny zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Pogląd ten dominuje również w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Łodzi.
W ocenie Sądu Okręgowego odpowiednią kwotą z tytułu odszkodowania jest kwota 25.000 zł ponad wypłaconą już wcześniej w postępowaniu likwidacyjnym kwotę 40.000 zł, natomiast co do zadośćuczynienia jest to kwota 40.000 zł. Jednocześnie Sąd I instancji podniósł, że dalsze żądanie powoda jest rażąco wygórowane.
Powódka wygrała sprawę jedynie w 20% i powinna po myśliart. 100 k.p.c.zwrócić stronie pozwanej część kosztów zastępstwa procesowego, natomiast w pozostałej części Sąd a quo zastosowałart. 102 k.p.c.z uwagi na charakter sprawy.
(wyrok z uzasadnieniem – k. 174 i 188 – 195)

Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona powodowa w zakresie oddalającym powództwo (pkt. 2) i w zakresie rozstrzygającym o kosztach procesu (pkt. 3, 4 i 5), zarzucając orzeczeniu:

1
obrazę przepisów prawa materialnego w postaci:

-art. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.przez przyjęcie, że kwota 40.000 zł jest adekwatna do krzywdy doznanej przez powódkę na skutek śmierci męża;
-art. 446 § 3 k.c.poprzez przyjęcie, że kwota 25.000 zł jest adekwatna do szkody doznanej przez powódkę na skutek śmierci męża;
-art. 481 § 1 k.c.poprzez nieprawidłową ocenę stanu opóźnienia się pozwanego ze spełnieniem świadczenia;
2. obrazę przepisów prawa procesowego w postaci;
-art. 217 k.p.c.poprzez nieuwzględnieni okoliczności wynikających z akt szkodowych, co do daty wystąpienia przez powódkę z żądaniem dalszego odszkodowania;
-art. 100 k.p.c.iart. 102 k.p.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
W konsekwencji skarżąca wniosła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości wraz z kosztami procesu za obie instancje.

(apelacja strony powodowej – k. 200 – 205).

Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

(odpowiedź na apelację strony pozwanej – k. 231 – 232).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja jest częściowo zasadna.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela zapatrywanie strony powodowej, powołującej się na wyrok SN z dnia 14 stycznia 2010 r., IV CSK 307/09 (OSNC –ZD 2010, nr 3, poz. 91), stanowiący, że w stanie prawnym sprzed dnia 3 sierpnia 2008 r. spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.A zatem przepis ten mógł zostać zastosowany w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo Sąd II instancji zwraca uwagę, że konstrukcja przyjęta przez SN odwołuje się doart. 448 k.c., który – jak przyjmuje się dość powszechnie w piśmiennictwie (por. np. B. Lewaszkiewicz-Petrykowska,W sprawie wykładni art. 448 KC, PS 1997, nr 1, s. 3 i n.; M. Safjan (w:)Kodeks..., s. 1464; A. Szpunar,Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Bydgoszcz 1999, s. 212; J. Pietrzykowski,Nowelizacja kodeksu cywilnego z 23 sierpnia 1996 r., PS 1997, nr 3, s. 3) wskazuje na konieczność wykazania, iż doszło do naruszenie dobra osobistego, które musi być kwalifikowane, jako czyn niedozwolony, a dodatkowo musi być zawinione. A zatem przesłanką przyznania świadczeń przewidzianych wart. 448 k.c.(obu roszczeń objętych jego treścią) jest wina sprawcy naruszenia dobra osobistego – zarówno umyślna, jak i nieumyślna, w tym nawetculpa levissima, czyli podstawą tej odpowiedzialności jest nie tylko bezprawne, ale także zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego.Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim usytuowanieart. 448 k.c.w obrębie tytułu VI „Czyny niedozwolone”, dla których podstawową zasadą odpowiedzialności jest wina. Gdyby uwzględnienie żądania pieniężnego zależało wyłącznie od bezprawności naruszenia dobra osobistego, instytucja ta umieszczona zostałaby w części ogólnejkodeksu cywilnego, w obrębieart. 24 k.c.Nadto ograniczenie możliwości przyznania świadczeń, o których mowa w omawianym przepisie, do wypadków zawinionego naruszenia dóbr osobistych pozwala na uzasadnienie celowości utrzymaniaart. 445 k.c.Stanowisko takie przeważa również w judykaturze. A zatem powódce przysługuje zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych w postaci więzi rodzinnych prawa do życia w rodzinie i w konsekwencji znajduje zastosowanieart. 34 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Jak trafnie zwrócił uwagę P.Hyrlik w artykule „Zadośćuczynienie za śmierć tylko dla członków najbliższej rodziny” (Rzeczpospolita z dnia 9 lipca 2009r.), najwyższe zadośćuczynienia powinny być zasądzane na rzecz osób, które na skutek śmierci stały się samotne, pozbawione rodziny. Powódka ma natomiast nadal rodzinę, zamieszkuje z trójką dzieci, ma nadzieję na wsparcie dzieci w przyszłości. Nie może zejść z pola widzenia i to, że powódka dochodzi oddzielnie roszczenia za doznaną krzywdę, ale także i szkodę. W traumie, jakiej powódka doświadczyła po śmierci męża oba te elementy wzajemnie się spłatają i są trudne do oddzielenia, co przemawia za koniecznością zasądzenia zadośćuczynienia w umiarkowanej wysokości.Powódka oczywiście przeżyła śmierć męża, ale żałoba przebiegała raczej w sposób typowy i zakończyła się po kilkunastu miesiącach, nie powodując żadnego trwałego urazu w psychice powódki i nie wywołując żadnego uszczerbku dla jej zdrowia.
Z drugiej strony wymaga podkreślenia okoliczność, że mąż powódki zginął w wieku 38 lat, niespodziewanie, pozostawił trójkę małoletnich dzieci, które dopiero teraz zaczynają wchodzić w wiek nastoletni, przysparzając powódce wielu kłopotów wychowawczych, którym musi sprostać samotnie.
Z tych wszystkich względów, powództwo o zadośćuczynienie ponad kwotę 60.000 zł Sąd ad quem uznał za wygórowane, ale podwyższył kwotę zasądzoną przez Sąd I instancji zgodnie zart. 386 § 1 k.p.c.
Co do żądania odszkodowania, to apelacja jest całkowicie bezzasadna i nie dostarcza żadnych argumentów natury jurydycznej, logicznej lub wynikających z doświadczenia życiowego, które należałoby uznać za trafne.
O odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c., określając datę początkową biegu odsetek na dzień, w którym upłynął 30-dniowy termin do spełnienia świadczenia określony wart. 817 § 1 k.c., liczony od daty otrzymania zgłoszenia szkody, co miało miejsce – jak należy uznać na podstawie akt szkodowych – w dniu 30 czerwca 2010 r. Żądanie zasądzenia zadośćuczynienia zostało zaś zgłoszone rzeczywiście po raz pierwszy w pozwie. Tym samym dokonano również korekty rozstrzygnięcia o odsetkach na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.
W ocenie Sądu ad quem zasadny jest także zarzut naruszeniaart. 100 k.p.c.iart. 102 k.p.c.Brak zastosowania tego ostatniego przepisu zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i odwoławczym, spowodowałby całkowitą iluzoryczność korzystnego, co do zasady dla powódki, rozstrzygnięcia. O zastosowaniu tej instytucji zadecydowała także sytuacja materialna i rodzinna powódki oraz charakter roszczenia.
Dalej idąca apelację trzeba było oddalić na podstawieart. 385 k.p.c.