Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1462/13
Data wyroku: 2014-06-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt III Ca 1462/13
III Ca 1463/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 6 września 2012 r. , w sprawie I Ns 544/10 Sąd Rejonowy w Pabianicach stwierdził , żeL. S.iC. S.nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1977 r. prawo własności nieruchomości położonej wP.przyulicy (...)o powierzchni 0,11 ha , oznaczonej na wyrycie uprawnionego geodetyJ. N.L.ks.rob.(...)-53/95 jakodziałka nr (...); oddalił pozostałe wnioski o zasiedzenie i ustalił , że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie .
Sąd Rejonowy ustalił , że przedmiotowa nieruchomość położona jest wP., przyul. (...), ma ona powierzchnię 0,11 ha i oznaczona jest w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...). Właścicielem tej nieruchomości był pierwotnieJ. S. (1), który zmarł w dniu 29 stycznia 1921 r. Spadek poJ. S. (1)nabyły dzieci :C. S.,L. S.,A. S. (1),A. K.,B. G.,H. S. (1)iZ. S. (1)po 1/7 części każde z nich .A. S. (1)zmarł w dniu 16 czerwca 1973 r., spadek po nim nabyła w całości żonaI. S., która zmarła w dniu 10 listopada 1984 r. a spadek po niej nabyła w całościW. W. (1).A. K.zmarła w dniu 3 stycznia 1975 r. , spadek po niej nabyli :Z. T.iM. S. (1), który zmarł w dniu 6 marca 1986 r. pozostawiając żonęH. F.oraz córki :M. P.iB. Ś..C. S.zmarł w 1981 r. , pozostawiając żonęE. W.oraz dzieci :Z. S. (2)iZ. J. (1), która zmarła pozostawiając dzieci :Z. J. (2)iE. D..E. W.zmarła pozostawiając dzieci :L. W.iW. P., która zmarła w roku 2000 pozostawiając mężaE. P.i dzieci:G. P.iE. K. (1).Z. S. (2)zmarł pozostawiając żonęW. S. (1)oraz dzieciK. S.,J. S. (2)iJ. S. (3). SpadkobiercąW. S. (1)jest wnukM. S. (2).
Sąd Rejonowy ustalił dalej , żeL. W.zmarł w dniu 17 czerwca 2007 r. , jego spadkobiercą jest synD. K..L. S.zmarł w 1977 r. pozostawiając dzieci:G. S. (1),J. G.,P. S.,J. S. (1),M. K.,W. S. (2),S.S.,Z. S. (3),T.S.orazA. S. (2), który zmarł w 1972 r. pozostawiając dzieci :D. S.iE. K. (2).Z. S. (3)zmarł , jego spadkobiercami są dzieci:I.W.iA. S. (2). Zmarła teżM. K., po której dziedzicząI. P.,B. K.iP. K.. ZmarłW. S. (2), którego spadkobiercami są żonaJ. S. (4)oraz synowieJ. S. (5)iR. S..T. S.zmarła pozostawiającU. K.iG. S. (2). W 1983 r. zmarłH. S. (1)pozostawiając żonęS. S. (2), która zmarła oraz dwoje dzieciB. S.iW. S. (3). Zmarła córkaJ. S. (1),Z. P., po której dziedziczyJ. K.. Zmarł teżZ. J. (2)pozostawiając żonęA. J.oraz dzieci:B. J.,I. J.iK. J..
Jak dalej ustalił Sąd I instancji , po II Wojnie Światowej , przedmiotową nieruchomość zamieszkiwali trzej synowieJ. S. (1):L. S.,C. S.iA. S. (1)wraz z rodzinami , przy czymC. S.zamieszkał jako pierwszy. W latach 40-tych na nieruchomości znajdował się budynek mieszkalny wzniesiony jeszcze przezJ. S. (1). W budynku tym zamieszkiwali :L. S.wraz z rodziną zajmująclokal nr (...)na parterze; drugi lokal na parterze zajmowałC. S.z rodzin ą; na górze budynku mieszkali lokatorzy, wprowadzeni przez kwaterunek .A. S. (1)mieszkał w przybudówce, która była położona po lewej stronie budynku mieszkalnego , wybudowana została w 1936 r. W latach 50-tychC. S.dobudował do tej przybudówki dodatkowe pomieszczenie o powierzchni 15m2, z którego korzystał . Nieruchomością zarządzałC. S., koszty utrzymania były rozliczane pomiędzy trzech braci, stosownie do zajmowanych przez nich pomieszczeń. Rozliczeniami zajmował sięC. S., zliczał on wydatki poniesione na nieruchomość oraz przychody z czynszu od lokatorów, z uwagi na to , że lokatorzy płacili czynsze regulowane, które były dość niskie i brakującymi kwotami obciążał braciL.iA.. Wydatkami na nieruchomość były : należne podatki, koszty przeprowadzania remontów, koszty utrzymania nieruchomości. Przed 1970 rokiem, gdy przeprowadzane było malowanie dachu i komórek ,C. S.wyliczył ile każdy z zamieszkujących ma zapłacić.L. S.iA. S. (1)płacili kwoty wynikające z wyliczeń przedstawianych przezC. S., lecz nie zawsze, w latach 50-tych toczył się proces pomiędzyL. S.aC. S.dotyczący funduszy na remont kominów,L. S.uważał , że brat wyłudził od niego pieniądze na remont kominów, którego faktycznie nie przeprowadził. W 1964 rokuC. S.wystąpił przeciwkoL. S.o zapłatę i powództwo zostało uwzględnione. W roku 1967 z nieruchomości wyprowadził sięA. S. (1), na jego miejsce wprowadziła się lokatorka , z którą zamienił się na mieszkania ; przed opuszczeniem swojego lokaluA. S. (1)doprowadził do lokalu wodę, gdyż osoba z którą dokonał zamiany nie chciała mieszkał w lokalu bez wody . Koszty doprowadzenia wody do lokalu zajmowanego przezA. S. (1)miały być mu zwrócone przezL.iC. S.lecz do tego nie doszło . Po wyprowadzeniu sięA. S. (1), nie partycypował on w kosztach utrzymania nieruchomości, przekazał tylko bratuC. S.materiały budowlane , gdy ten budował przybudówkę . Na nieruchomości pozostaliC.iL. S.z rodzinami , pozostali współwłaściciele nie interesowali się nieruchomością. Ostatnie sprawozdanie dotyczące kosztów utrzymania nieruchomościC. S.sporządził w roku 1981 .L. S.zmarł 31 lipca 1977 r. , zaśC. S.w 1981 r. Obaj nie posiadali decyzji administracyjnych na zajmowane przez siebie lokale . Po śmierciC. S.rozliczeniami związanymi z nieruchomością zajmowała sięW. S. (1). W lokalu , który zajmowałL. S.zamieszkał wnioskodawca , w nieruchomości zamieszkała też siostra wnioskodawcyJ. G., która miała lokal na poddaszu.G. S. (1)pomagał ojcu w ponoszeniu kosztów utrzymania nieruchomości , gdyż pracował w systemie czterobrygadowym i miał wysokie wynagrodzenie, jednak za życia ojcaG. S. (1)nie uważał się za właściciela czy współwłaściciela nieruchomości. W 1981 r.G. S. (1)otrzymał decyzję administracyjną na zajmowany przez siebie lokal . W ocenie osób postronnych, za życiaC. S.i jego brataL., to oni właśnie uważani byli za współwłaścicieli nieruchomości. W lokalu zajmowanym przezC. S.zamieszkała po jego śmierci wnuczkaJ. S. (2)wraz z rodziną, która po śmierciW.iZ. S. (2)zajęła także ich lokal . Po eksmisji lokatora o nazwiskuG.,H. S. (1),C. S.iZ. S. (2)w 1980 r. wyrazili zgodę aby lokal ten zająłJ. S. (3).J. S. (3)dokonał gruntownego remontu lokalu, zamieszkał w nim i mieszka do dzisiaj. Wybudował też na nieruchomości garaż i pomieszczenie gospodarcze, czuł się właścicielem tych pomieszczeń i lokalu mieszkalnego .J. S. (3)posiadał decyzję nalokal numer (...), ale w tym lokalu nigdy nie zamieszkiwał . Po śmierciC. S.,J. S. (3)wraz z zoną płaciliW. S. (1)przypadającą na nich część podatku od nieruchomości.
Apelacje od tego postanowienia złożyli : wnioskodawcaG. S. (1), uczestnicy :J. S. (3),H. S. (2),M. S. (2)iJ. S. (2).
WnioskodawcaG. S. (1)w swojej apelacji zarzucił Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów , sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym opartej na istotnych błędach logicznego rozumowania w postaci ustalenia , żeL. S.zamieszkał na nieruchomości w 1947 r., nie wzięcie pod uwagę żeL. S.zasiadywał udział w nieruchomości przeciwko współwłaścicielowi tj., bratuA. S. (1), który nieruchomość opuścił w roku 1967, ustalenia że wnioskodawca zamieszkał w lokalu ojca po jego śmierci i nie mógł doliczyć do okresu swojego posiadania , okresu posiadania ojca, ustalenia , że skarżący był posiadaczem zależnym w związku z posiadaniem decyzji administracyjnej stanowiącej przydział lokalu ; naruszenie przepisuart. 520 § 2 k.p.c.przez nie obciążenie kosztami postępowania uczestników. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie , żeG. S. (1)nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1988 r. udział wynoszący ½ część we własności nieruchomości położonej wP., przy ul. waryńskiego 5, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
UczestnikJ. S. (3)zarzucił Sądowi Rejonowemu nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i pojawienie się nowych okoliczności po zamknięciu rozprawy; nie ustalenie wielkości udziału w przedmiotowej nieruchomościC. S.( wstępnego skarżącego) , a następnie wielkości udziałuZ. S. (2), który wraz zH. S. (1)w 1930 roku wzniósł na nieruchomościbudynek nr (...)a w 1980 r. przekazał go w samoistne posiadanieJ. S. (3). Zarzucił dalej błędne zinterpretowanie tytułu posiadaniaL. S.co do zajmowanegolokalu nr (...), naruszenie przepisów prawa formalnego wskutek nie rozstrzygnięcia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety w celu wydzielenia części zasiedzianej nieruchomości, przy uwzględnieniu faktu że zasiadywane części nieruchomości nie były równe; oddalenie wniosku o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziału w nieruchomości odpowiadającego powierzchni pomieszczeń zajmowanych przez skarżącego iH. S. (2). W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia przez stwierdzenie , że skarżący wraz zH. S. (2)nabyli udział w nieruchomości wynoszący 39%.
Apelacja uczestniczkiH. S. (2), tak co do zarzutów jak i wniosków apelacyjnych jest tożsama z apelacją uczestnikaJ. S. (3).
UczestnicyJ. S. (2)iM. S. (2)w swojej apelacji zarzucili Sądowi Rejonowemu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu , żeL. S.przybył na przedmiotową nieruchomość w roku 1947, na przyjęciu , że lokale położone w budynkach nie stanowiły przedmiotu odrębnego władania. W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania .
Postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach uzupełnił postanowienie z dnia 6 września 2012 r. poprzez dodanie w punkcie 1 po słowach(...)słów po 5/14 (pięć czternastych) części każdy w miejsceA. S. (1),A. K.,B. G.,H. S. (1)iZ. S. (1).
Apelacje od postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. złożyli uczestnicyJ. S. (2),M. S. (2),H. S. (2)iJ. S. (3)domagając się jego uchylenia .

Sąd Okręgowy zważył,

co następuje :
Apelacje od postanowienia z dnia 6 września 2012 r. są zasadne tylko w tym znaczeniu , że skutkują uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w Pabianicach do ponownego rozpoznania .
Przede wszystkim wskazać należy , że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia narusza reguły określone przepisemart. 328 § 2w zw zart. 13 § 2 k.p.c.Jak stanowi przepisart. 328 § 2w zw zart. 13 § 2 k.p.c.uzasadnienie orzeczenia powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie skarżonego postanowienia w ogóle nie zawiera oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego . Mimo tego , że postępowanie w sprawie trwało wiele lat , akta zawierają aktualnie już 12 tomów , przeprowadzono cały szereg dowodów tak z osobowych źródeł dowodowych jak i dokumentów , Sąd I instancji nie wskazał w ogóle dowodów , którym by odmówił przymiotu wiarygodności bądź mocy dowodowej , jak i przyczyn takiego stanu rzeczy. W takiej sytuacji ocena instancyjna skarżonego postanowienia jest w zasadzie niemożliwa , jak też nie jest możliwe rozważenie zarzutu naruszenia przepisuart. 233 § 1w zw zart. 13 § 2 k.p.c..
Sąd II instancji jednak , w postępowaniu apelacyjnym może , a nawet powinien dokonać własnych ustaleń w sprawie . Materiał dowodowy sprawy na to jednak nie pozwala .
Po pierwsze , z materiału sprawy wynika , że pierwotnym właścicielem nieruchomości byłJ. S. (1). Zmarł on w dniu 29 stycznia 1921 r. Sąd I instancji nie zajął się losami przedmiotowej nieruchomości w okresie od 30 stycznia 1921 r. do 1 stycznia 1947 r. Nie wiadomo kto tą nieruchomością w tym czasie władał , czy władał nią samoistnie w sposób mogący prowadzić do zasiedzenia , czy był to też inny rodzaj posiadania . Zważywszy na fakt , że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością rodzinną i należy domniemywać ( ale jedynie domniemywać), że znajdowała się cały czas w posiadaniu rodziny niezbędne jest ustalenie losów nieruchomości we wskazanym okresie . Może mieć to bowiem zasadnicze znaczenie dla ustalenia kręgu osób , które ewentualnie zasiedziały udziały we współwłasności nieruchomości , dla ustalenia dat – początku i końca biegu okresu zasiedzenia dla poszczególnych osób, ewentualnego doliczenia okresów zasiedzenia poprzedników prawnych następcom. Bez ustalenia tych okoliczności , orzekanie w sprawie nie jest możliwe. Samoistne posiadanie nieruchomości to nie zamieszkiwanie w niej . Sąd I instancji , nota bene za uczestnikami zasadnicze znaczenie przykłada dla faktu , kto i w jakiej dacie zamieszkał w nieruchomości . Istotnym natomiast jest to , kto po dniu 29 stycznia 1921 r. władał nieruchomości, czy władanie to miało charakter samoistny . Wyjaśnienia też wymaga okoliczność losów udziału w nieruchomości wspólnejA. S. (1). Sąd I instancji uznaje bowiem ( i słusznie ) , iż posiadał on nieruchomość ( a raczej udział) samoistnie . Jednakże z faktem opuszczenia nieruchomości w roku 1967 wiąże Sąd fakt utraty posiadania nieruchomości przezA. S. (1). Z materiału jednak wynika , że wynajął on zajmowaną przez siebie część osobie trzeciej . Wyjaśnienia wymaga czy był to najem ( oddanie rzeczy w posiadanie zależne nie oznacza utraty posiadania samoistnego) , jak długo trwał , jaki był los tego stosunku prawnego po śmierciA. S. (1), czy ktoś ( kto ) wszedł w prawaA. S. (1)będąc przez to jego następcą prawnym . Data rozpoczęcia biegu zasiedzenia liczonego dlaL. S.jest też wątpliwa . Nie ma oczywiście znaczenia to , że poprzednik ten zamieszkał w nieruchomości w istocie w roku 1949 , a nie 1947 ale znaczenie ma to , kiedy objął nieruchomość samoistnie . Oznacza to , że dla poszczególnych następców prawnychJ. S. (1)okres zasiedzenia mógł upłynąć w innym terminie . Wszelkie zarzuty dotyczące tego , że Sąd I instancji nie stwierdził nabycia przez zasiedzenie fizycznie wydzielonych części nieruchomości są bezzasadne . Nieruchomość ta stanowi określoną całość i tak musi być traktowana . W szczególności nie doszło uprzednio do ustanowienia odrębnej własności lokali co uniemożliwia nabycie ich własności przez zasiedzenie . Jednakże Sąd Rejonowy nie poczynił żadnych ustaleń co do charakteru posiadania następców prawnychL.,A.iC. S.i ewentualności nabycia przez nich udziałów we współwłasności w drodze zasiedzenia .
W tym stanie rzeczy uznać należy , że postępowanie dowodowe musi zostać ponownie w całości , co skutkuje na zasadzieart. 386 § 4w zwart. 13 § 2 k.p.c.uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania .
Sąd Okręgowy natomiast na podstawieart. 355 § 1w zw zart. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.umorzył postępowanie apelacyjne dotyczące postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. albowiem orzekanie w tej sprawie na skutek uchylenia do ponownego rozpoznania postanowienia z dnia 6 września 2012 r. stało się zbędne.