Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 952/13
Data wyroku: 2014-07-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Tomasz Adamski
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art.386§2 k.p.c., art. 1135kpc.

Sygn. akt II Ca 952/13

POSTANOWIENIE
Dnia 10 lipca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:Przewodniczący: SSO Piotr StarostaSędziowie: SO Janusz Kasnowski
SO Tomasz Adamski (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 roku w Bydgoszczy
na posiedzeniu niejawnym
sprawy ze wnioskuR. D.
z udziałemE. M.,E. G.,E. S. (1),M.
G.,J. U. (1),T. B.,J. G. (1),J.
G.,W. G.,E. G.-S.,S.
G.,A. G. (1),D. G. (1),B. S. (1),
Z. S.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu, VII Zamiejscowego
Wydziału Cywilnego w Mogilnie z dnia 16 września 2013 roku, sygn. akt VII
Ns 12/13
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie przed sądem I instancji od dnia 28 grudnia 2011 roku i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Inowrocławiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania
apelacyjnego.
Sygn. akt: II Ca 952/13

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniR. D.złożyła do Sądu Rejonowego w Mogilnie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłymD. G. (2). W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, żeD. G. (2)zmarł w dniu06.06.20(...)., przed śmiercią zamieszkiwał w miejscowościŁ., w chwili śmierci był bezdzietnym kawalerem. Wnioskodawczyni załączyła do wniosku testament zmarłego z dnia 15.02.2011r. zatytułowany jako „testament ustny", zawierający podpisy trzech świadków.
Postanowieniem z dnia 16 września 2013 roku Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, VII Zamiejscowy Wydział Cywilny wM.stwierdził, że spadek poD. G. (2)zmarłym 6 czerwca 2011 roku wS., ostatnio zamieszkałym wŁ.nabyli jego spadkobiercy ustawowi, szczegółowo wymienieni w orzeczeniu.
Sąd rejonowy rozpoznający niniejszą sprawę w I instancji, oparł swoje rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, na następujących ustaleniach faktycznych.
D. G. (2)zmarł w dniu 6 czerwca 2011 r. wS., przed śmiercią ostatnio stale zamieszkiwał w miejscowościŁ., wspólnie z wnioskodawczyniąR. D.. W chwili śmierci był bezdzietnym kawalerem.D. G. (2)był synemW. M.iP. G. (1), którzy zmarli przed nim.
D. G. (2)miał pięcioro rodzeństwa: siostryS. S. (2)iI. G.oraz braciJ. G. (2),A. G. (2)orazT. G..
I. G.zmarła w dniu 03 kwietnia 1986r., była bezdzietna.
S. S. (2)zmarła w toku niniejszego postępowania w dniu 08 września 2012r., pozostawiła dzieci- uczestników postępowaniaB. S. (1)iZ. S..
A. G. (2)zmarł w czasie wojny jako bezdzietny kawaler.
J. G. (2)zmarł w dniu 9 listopada 1994r, pozostawił dzieci: córkiE. S. (1)iT. B.oraz nieżyjących już synów:P. P.
1
G.,A. G. (3)iA. G. (4).P. G. (2)zmarł w dniu 2 lipca 2002r, pozostawił dzieci:M. G. (1)iW. G..A. G. (3)zmarł w dniu 7 września 2001 r, pozostawił dzieci:E.A. S.iS. G..A. G. (4)zmarł w dniu 29 września 2009r., pozostawił dzieci:A. G. (1)iD. G. (1).
T. G.zmarł w dniu 20 listopada 1995r., pozostawił dzieci:E. M.(matkę wnioskodawczym),E. G.,K. G.,B. S. (2),T. G.iA. G. (4).K. G.zmarła w dniu 23 grudnia 2002r, pozostawiła synaJ. G. (1).B. S. (2)zmarła w dniu 4 lipca 2008r, nie pozostawiła zstępnych.T. G.zmarł w dniu 25 marca 2005r, pozostawił córkęJ. U. (1).A. G. (4)zmarł w dniu 17 października 2003r., pozostawił córkęA. G. (5).
Wnioskodawczyni ani uczestnicy postępowania nie składali oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, nie zrzekali się dziedziczenia po zmarłym, nie zostali też wydziedziczeni.
Ł
D. G. (2)w 2005r. zamieszkał z wnioskodawczynią i jej rodziną w miejscowościŁ., wcześniej zamieszkiwał wB., jego sąsiadami byli wówczasM.iZ. G..G.pomagaliD. G. (2)w bieżących sprawach, opiekowali się nim, na jego prośbę przechowywali jego dokumenty i pieniądze, które po wyprowadzceD. G. (2)doŁ.wydali wnioskodawczyniR. D..
W dniu 3 października 1982r.D. G. (2)w obecnościM.iZ. G.sporządził testament własnoręczny, w którym do spadku powołał swoją siostręI. G.. Testament w całości napisałD. G. (2),G.na powyższym testamencie złożyli swoje podpisy.
W dniu 15 lutego 2011 r.D. G. (2)w obecności trzech świadków:K. D.,E. S. (2)iM. M. (3)podyktował swoją ostatnią wolę i podał, że cały jego majątek po jego śmierci otrzymać ma wnioskodawczyniR. D.. Powyższy testament spisałM. M. (3), został on opatrzony podpisami świadków. SpadkodawcaD. G. (2)podpisał się pod powyższym testamentem.D. G. (2)w chwili jego sporządzania siedział na łóżku, był zdrowy psychicznie, mógł samodzielnie pisać, mógł wtedy chodzić, samodzielnie spożywać posiłki.
2
W tak ustalonym stanie faktycznym sąd rejonowy zważył, że testamentD. G. (2)z dnia 15 lutego 2011r, jest testamentem szczególnym- ustnym, sporządzonym w obecności trzech świadków. Zgodnie zart. 952^ 1kcjeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Przesłanką ważności takiego testamentu jest obawa rychłej śmierci spadkodawcy lub brak możliwości lub utrudniona możliwość zachowania zwykłej formy testamentu.
Przesłuchani w sprawie świadkowie testamentu ustnegoD. G. (2)oraz wnioskodawczyni podali, żeD. G. (2)chciał sporządzić taki testament, gdyż czuł się gorzej. Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał jednakże, że w dacie sporządzenia tego testamentu nie istniała obawa rychłej śmierciD. G. (2). Z materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, żeD. G. (2)w dniu 15 lutego 2011r. był osobą chodzącą, samodzielnie poruszał się, spożywał posiłki, siedział wówczas na łóżku przysunięty do stołu i mógł pisać. ŚwiadekK. D.zeznał, żeD. G. (2)nie miał kłopotów ze złożeniem podpisu na testamencie. W ocenie Sądu nie było więc przeszkód, by napisał testament własnoręczny. Wnioskodawczyni w swoich zeznaniach potwierdziła, że spadkodawca do ostatnich 10 dni życia (zmarł po ok. 4 miesiącach od sporządzenia testamentu z dnia 15.02.2011 r.) był osobą sprawną fizycznie, poruszającą się po obejściu i wykonującą drobne prace. W ocenie Sądu w sprawie nie zaistniały też żadne szczególnych okoliczności, w wyniku których zachowanie zwykłej formy testamentu byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione. Sąd uznał więc testament ustnyD. G. (2)z dnia 15 lutego 2011 r. za nieważny.
Z uwagi na treść oświadczenia wnioskodawczyni, iż nie posiada i nie widziała nigdy testamentuD. G. (2), w którym do dziedziczenia powołałS. S. (2)i wobec faktu, iż o ewentualnym istnieniu takiego testamentu nie mieli również wiedzy pozostali przesłucham w sprawie uczestnicy postępowania, z wyjątkiemB. S. (1), Sąd nie mógł zbadać i ustalić jego istnienia, daty sporządzenia, ani też ważności i autentyczności. W sprawie nie zostało wykazane w sposób pewny, czy taki testament w istocie był, a jeżeli tak, to kto wszedł w jego posiadanie. ŚwiadkowieG.zeznali, że podpisywali się pod testamentemD. G. (2)a podpisy tych świadków zawierał akurat testament z dnia 03.10.1982r. ŚwiadekM. G. (2)
3
twierdziła, że w testamencie, pod którym złożyła swój podpis,D. G. (3)spadkobiercą uczyniłS. S. (2)i że testament ten wydała wnioskodawczym, w czasie przeprowadzkiD. G. (2). Z koleiZ. G.twierdził, że testament ten wydany został nie wnioskodawczyni, leczD.<3rubickiemu. ŚwiadekI. S.podał, że widział testament, w którym do dziedziczenia powołana została jego żonaS. S. (2), jednakże nigdy go nie otrzymał i nie sporządził jego kserokopii. Sąd nie mógł więc ustalić, czy testament ten istnieje, czy jest ważny i autentyczny lub czy został zniszczony, w jaki sposób i przez kogo. Sąd uznał, iż co prawda nie można wykluczyć istnienia tego testamentu, jak również tego, że został on odwołany przez samego spadkodawcęD. G. (2)np. poprzez jego zniszczenie.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie- przy braku ważnego testamentu- zaszła podstawa do stwierdzenia nabycia spadku poD. G. (3)z ustawy.
Sąd wziął pod uwagę fakt, iż spadkodawca zmarł jako bezdzietny kawaler. Zgodnie więc zart. 932 § 3 kcw braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych (po 1/2). Wart. 932 § 4 kcuregulowano, że jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Należy zauważyć, że rodziceD. G. (2)nie dożyli otwarcia spadku, jak również rodzeństwo spadkodawcy-J. G. (2),T. G.,I. G.iA. G. (2).D. G. (2)przeżyła jedynie siostraS. S. (2), która zmarła w toku niniejszego postępowania.I. G.iA. G. (2)zmarli bezpotomnie, Spadek poD. G. (2)przypada wiec w 1/3 częściS. S. (2), w 1/3 części zstępnymJ. G. (2)i w 1/3 części zstępnymT. G..
W tak przedstawiających się okolicznościach Sąd na podstawieart. 932 § 3 i 4 kcstwierdził, że spadek poD. G. (2), zmarłym dnia 6 czerwca 2011 r. wS., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.na podstawie ustawy nabyli;

-

siostraS. S. (2)w 1/3 części spadku,

w miejsce brataJ. G. (2)jego zstępni:E. S. (1)w 1/15 części spadku,T. B.w 1/15 części spadku,M. G. (1)w 1/30 części spadku iW. G.w 1/30 części spadku - jako zstępniP. G. (2),E. S. (3)w 1/30 części spadku iS. G.w 1/30 części spadku - jako zstępniA. G. (3),A. G. (1)w

4
1/30 części spadku iD. G. (1)w 1/30 części spadku jako zstępniA. G. (4),
- w miejsce brataT. G.jego zstępni:E. M.w 1/15 części spadku,E. G.w 1/15 części spadku,J. G. (1)w 1/15 części spadku -jako zstępnyK. G.,J. U. (1)w 1/15 części spadku -jako zstępnaT. G.iA. G. (5)w 1/15 części spadku -jako zstępnaA. G. (4).
W punkcie drugim postanowienia Sąd na podstawieart. 277 kpcprzyznałT. K.kwotę 130,20 zł z tytułu zwrotu kosztów dojazdu na przesłuchanie świadkaK. D.w miejscu jego zamieszkania.
Sąd postanowił również na podstawieart. 102 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcodstąpić od obciążenia wnioskodawczyni i uczestników postępowania kosztami postępowania ponad kwotę opłaty sądowej i zaliczek dotychczas uiszczonych przez wnioskodawczynię.
Powyższe postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu, VII Zamiejscowy Wydział Cywilny w Mogilnie z dnia 16 września 2013 roku, o sygn. akt: VII Ns 12/13, zostało zaskarżone apelacją wniesioną przez wnioskodawczynię, która zaskarżyła je w całości domagając się jego zmiany i stwierdzenia nabycia spadku w oparciu o testament spadkodawcy.
Skarżąca w przedmiotowym środku odwoławczym zarzuciła sądowi błąd w ustaleniach faktycznych sprowadzający się do tego, że spadkodawca w istocie nie był w stanie sporządzić testamentu własnoręcznego, wobec czego zachodziła podstawa do sporządzenia przez niego testamentu szczególnego, to jest testamentu ustnego. W oparciu o ten zaś testament sąd winien był określić porządek dziedziczenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni okazała się zasadna, ale z przyczyn które sąd odwoławczy zobowiązany był uwzględnić z urzędu.
Zgodnie zart. 378 § 1 kpcsąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Nieważność postępowania zachodzi między innymi wówczas, gdy stron została pozbawiona możności obrony swych spraw (art. 379 pkt 5 kpc).
W niniejszej sprawie uczestniczkaJ. U. (2)nie została prawidłowo

5
zawiadomiona przez sąd I instancji o terminie rozprawy w dniu 10 września 2013 rokubezpośrednio poprzedzającej wydanie postanowienia co do istoty sprawy, co pozbawiło jąmożności obrony swych praw, nie była też prawidłowo zawiadamiana o poprzednichterminach rozpraw.t
Zgodnie zart. 11355kpc, w brzmieniu z chwili dokonania uczestniczce pierwszego doręczenia, strona mająca miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązana jest wskazać w RP pełnomocnika do doręczeń. W razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla tej strony pisma sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia.
Sąd odwoławczy wskazuje, że - jak wynika z wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2012 roku, C-325/11 - artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 roku dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych (doręczanie dokumentów) oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak wart. 11355kpc, które przewiduje, że dokumenty sądowe przeznaczone dla strony, której miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu znajduje się w innym państwie członkowskim, są złożone do akt postępowania, gdy stron ta nie ustanowiła pełnomocnika do doręczeń zamieszkałego w owym państwie członkowskim, gdzie toczy się postępowanie sądowe. Orzeczenie trybunału wywołało ten skutek, że dotychczasowa regulacjaart. 11355kpcnie może być stosowana w stosunku do stron zamieszkałych w dowolnym państwie członkowskim Unii Europejskiej.
W niniejszej sprawieJ. U. (2)zamieszkuje w Niemczech, zatem konieczne było bezpośrednie doręczenie jej zawiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 10 września 2013 roku.
Skoro uczestniczkaJ. U. (2)nie została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie postanowienia co do istoty sprawy, to pozbawiło ja to możności obrony swych praw i skutkowało nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 kpc) i koniecznością obligatoryjnego uchylenia wyroku sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji przy równoczesnym zniesieniu części postępowania dotkniętej nieważnością (art. 386 § 2 kpc).
Podobnie, jak przy innych przyczynach nieważności, uchybienie w zakresie

6
pozbawienia strony możności obrony praw nie podlega badaniu pod kątem wpływu uchybienia na przebieg i wynik sprawy. Właściwie rozumiany interes każdej strony wymaga bowiem, by sprawa została rozpoznana przy zachowaniu wszystkich wymagań procesowych.
Wobec tego, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, znosząc postępowania w części dotkniętej nieważnością, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji zobowiązany jest do powtórzenia postępowania w części zniesionej przez sąd odwoławczy