Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 38/14
Data wyroku: 2014-08-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Dutkiewicz, Janusz Kasnowski, Irena Dobosiewicz
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 1019 § 1 i § 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 38/14

POSTANOWIENIE
Dnia 19 sierpnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący SSO Irena Dobosiewicz (spr.)
Sędziowie SO Janusz Kasnowski
SR del. Agnieszka Dutkiewicz
Protokolant sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz
po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. w Bydgoszczy
na rozprawie
sprawy z wniosku(...)

    Kasy(...)

(...)wG.

z udziałem

M. J.iW. W.

o stwierdzenie nabycia spadku poR. G.
na skutek apelacji wnioskodawczym
od postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu
z dnia 28 października 2013 r. sygn. akt. I Ns 972/12
postanawia:
1/ oddalić apelację,
11/ zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczkiW.

W.kwotę 60 zł (sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania
apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy
Sygn. akt II Ca 38/14

UZASADNIENIE

  Wnioskodawczym(...)Kasa(...)wG.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poR. G.. Jako uczestników postępowania wskazała rodzeństwo spadkodawcy -M. J.iW. W..
UczestniczkaW. W.wniosła o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po bracie, zatwierdzenie tego oświadczania przez Sąd oraz o przyjęcie od niej oświadczenia, że przypadający jej spadek odrzuca. Jednocześnie wskazała, że nie wiedziała, iż jest spadkobiercą swojego brata, a także o istniejącym zadłużeniu. Informacje o powyższym powzięła otrzymując odpis wniosku w przedmiotowej sprawie. Spadkodawca od kilkudziesięciu lat mieszkał wS., nie utrzymywał kontaktów z uczestniczką, która po raz ostatni widziała brata 7 lat temu na pogrzebie jego żony. Na pogrzebie spadkodawcy nie była obecna. Z uwagi na brak kontaktów z bratem uczestniczka nie miała wiedzy na temat jego sytuacji majątkowej. Gdyby wiedziała
0istnieniu długów i możliwości uwolnienia się od nich przez odrzucenie spadku, na pewnowe właściwym terminie złożyłaby oświadczenie o odrzuceniu spadku.
UczestniczkaM. J.poparła wniosek swojej siostryW. W..
Postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu stwierdził uchylenie się uczestniczek od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poR. G.(sygn.
1 Ns 972/12).
Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje.
SpadkodawcaR. G.zmarł w dniu 1 lipca 2010 r. wS., gdzie na stałe zamieszkiwał. W momencie zgonu był wdowcem, nie pozostawi! po sobie żadnych zstępnych. Rodzice spadkodawcy oraz jego bratT. G.zmarli przed nim.T. G.w chwili śmierci był bezdzietnym wdowcem.R. G.pozostawił rodzeństwo - uczestniczki postępowania:W. W.iM. J..

1
Spadkodawca był dłużnikiem wnioskodawczym. Zobowiązanie spadkodawcy zostało stwierdzone nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2003 r., sygn. akt XVI 5523/02.
Spadkodawca w wieku 22 lat przeniósł się doS., gdzie się ożenił. Z siostrami -uczestniczkamiW. W.iM. J.oraz z bratemT. G.nie utrzymywał kontaktów. Zdarzyło się, że 2-3 razy telefonował do siostryW. W.z życzeniami imieninowymi. Nie przyjechał doI.ani na pogrzeb zmarłego w 1979 r. ojca, ani na pogrzeb zmarłej rok później matki, jak również na pogrzeb brataT. G., mimo że o tych okolicznościach był przez siostry zawiadamiany. Uczestniczki ostatni raz widziały się ze spadkodawcą około 10 lat temu na pogrzebie jego żony. O śmierci spadkodawcyW. W.dowiedziała się od Policji, ta zaś poinformowała siostręM. J.. Uczestniczki na pogrzeb spadkodawcy doS.nie pojechały. Sytuacja majątkowaR. G.nie była im znana, wiedziały jedynie, że spadkodawca żył bardzo skromnie i że miał problemy z nadużywaniem alkoholu. O tym, ze spadkodawca pozostawił długi uczestniczki dowiedziały się otrzymując z Sądu Rejonowego w Inowrocławiu odpis wniosku w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu RejonowegoW. W.iM. J.dochowały należytej staranności w ocenie przedmiotu spadku. Nie wiedziały o istnieniu zobowiązania brata i nie musiały się o nim dowiedzieć. Nie mieszkały ze spadkodawcą, nie utrzymywały z nim kontaktów, a podczas sporadycznych rozmów telefonicznych ze spadkodawcą uczestniczkaW. W.nie poruszała tematu jego sytuacji majątkowej. Biorąc zatem pod uwagę powyższe i uznając, że brak wiedzy uczestniczekW. W.iM. J.na temat rzeczywistego stanu majątku pozostawionego przezR. G.jest usprawiedliwiony, Sąd Rejonowy - na podstawieart. 1019 § 3 k.c.- uwzględnił wniosek uczestniczek.
Apelację od postanowienia wniosła wnioskodawczym i domagała się jego zmiany poprzez oddalenie wniosków uczestniczek o uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poR. G.. Jednocześnie wnosiła o przyznanie jej kosztów postępowania za obie instancje.
Skarżąca zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 1019 § 1-2 k.c.w zw. zart. 84 § 1-2 k.c.W ocenie skarżącej, uczestniczki nie dołożyły należytej staranności zmierzającej do ustalenia stanu spadku, skoro wiedziały, że ich brat zmagał się z problemem alkoholowym, a

2
umierając nie pozostawił po sobie dzieci, ani żony. W szczególności ta pierwsza okoliczność obligowała je do podjęcia działań zmierzających do ustalenia, czy po zmarłym nie pozostały nieuregulowane zobowiązania, które mogłyby dziedziczyć. Skoro tego nie uczyniły, to w ocenie skarżącej, nie można mówić o błędzie doniosłym (prawnie istotnym), który uzasadniałby uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.
W odpowiedzi na apelację uczestniczkaW. W.wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja nie jest uzasadniona.
Zgodnie zart 1019 § 1 k.c.jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje czy też go odrzuca. Stosownie zaś doart. 1019 § 2 k.c.spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
Spadkobierca ma zatem możliwość uchylić się od skutków prawnych braku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czyli skutków prawnych niezachowania terminów określonych wart. 1015 § 1 k.c, o ile brak oświadczenia (czyli w istocie milczenie spadkobiercy) spowodowany było błędem lub groźbą. Można jednak powoływać się tylko na błąd istotny, tj. uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie wstrzymałby się od odrzucenia spadku albo przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 84 § 2 k.c).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że błędem istotnym nie jest nieznajomość przedmiotu należącego do spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Na uwadze należy mieć jednak okoliczności konkretnej sprawy oraz przeciętny stan świadomości prawnej społeczeństwa w zakresie stosunków spadkowo-rodzinnych(vide:postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 r., II CSK 172/12).

3
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której obie uczestniczki, wskazując pozostawanie pod wpływem błędu, w ogóle nie złożyły oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, a więc obie uchylają się nie od skutków prawnych oświadczeń, których nie było, ale od skutków swojego biernego zachowania.
Stosowanie do wad omawianych oświadczeń (tu: ich braku) przepisów ogólnych o wadach oświadczenia woli oznacza - gdy uczestniczki powołują się na błąd - że błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej i musi być istotny (art. 84 k.c). W takiej sytuacji, gdy skarżąca podnosi, że mamy do czynienia z lekkomyślnością ze strony uczestniczek, bo brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego był wynikiem braku staranności, konieczne jest rozważenie, w jaki sposób ta staranność powinna się wyrażać. W uzasadnieniu apelacji skarżąca nie wskazuje czynności, które faktycznie i prawnie uczestniczki mogłyby podjąć, zmierzając do uzyskania koniecznej wiedzy o spadku. W ocenie Sądu Okręgowego trudno wyobrazić sobie np. sytuację, w której uczestniczki w celu powzięcia stosownych informacji zwracają się do kilkudziesięciu podmiotów świadczących usługi finansowe z pytaniem o ewentualne zobowiązania spadkodawcy, zresztą bez gwarancji uzyskania jakiejkolwiek odpowiedzi. Ocena możliwości dowiedzenia się o długu spadkowym powinna bowiem uwzględniać również rzeczywistą dostępność do źródła informacji.
Sąd Rejonowy prawidłowo zatem przyjął - w tych konkretnie okolicznościach - że uczestniczki dochowały należytej staranności. Twierdzenia zaś apelującej, że wiedza uczestniczek o problemie alkoholowym brata jest równoznaczna z wiedzą o istniejącym zadłużeniu są zbyt daleko idące. Następstwem choroby alkoholowej nie jest bowiem zaciąganie pożyczek czy kredytów.
Wskazać również należy, że dług spadkodawcy powstał na wiele lat przed jego śmiercią, bo w 2003 r. Uczestniczki nie utrzymywały kontaktu ze zmarłym, zamieszkałym wS.od wielu lat, a o jego śmierci dowiedziały się od Policji. Już sam fakt, że brat uczestniczek nie był na pogrzebie rodziców wskazuje, jak bardzo luźne były ich relacje. Uczestniczki nie mogły mieć zatem wiedzy o sytuacji majątkowej brata.
W konsekwencji apelacja wnioskodawczym podlegała oddaleniu zgodnie z punktem I postanowienia Sądu Okręgowego (art. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c).
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu oart. 520 § 2 k.p.c.z uwagi na sprzeczność interesów wnioskodawcy i pozostałych uczestników oraz§ 8 pkt 2, § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

4