Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 251/14
Data wyroku: 2014-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 1015 § 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 251/14

POSTANOWIENIE

Dnia

30 października 2014 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Maria Leszczyńska

Sędziowie

SO Irena Dobosiewicz (spr.)
SO Janusz Kasnowski

Protokolant

st. sekr. sąd. Sylwia Sondaj

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r.

w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z wniosku
Skarbu Państwa - Naczelnika(...)wB.

z udziałem

S. G.,A. G. (3),A. G. (1),T. G.,A. G. (2)

o stwierdzenie nabycia spadku poM. G.

na skutek apelacji uczestniczekA. G. (1)iT. G.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy

z dnia 6 grudnia 2013 r.

sygn. akt. II Ns 2165/13

p o s t a n a w i a :

oddalić apelację.
II Ca 251/14

UZASADNIENIE
Wnioskodawca Skarb Państwa – Naczelnik(...)wB.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poM. G.wykazując , na wezwanie Sądu ,istnienie interesu prawnego w sądowym ustaleniu kręgu spadkobierców zmarłego dłużnika.
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy stwierdził, że spadek poM. G.zmarłym w dniu 28 września 2012 r. wB., ostatnio stale zamieszkałym wB., na podstawie ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza dzieci jego iA.:A. G. (1)iE. G., każda z nich w ½ części (punkt 1) oraz obciążył kosztami sądowymi w sprawie Skarb Państwa (punkt 2).
Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach prawnych:

M. G.zmarł w dniu 28 września 2012 r. wB., gdzie przed śmiercią stale zamieszkiwał. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim zA. G. (3). Pozostawił czworo dzieci: dwóch synów pochodzących ze związku zJ.z domuB.–S. G.iA. G. (2)oraz dwie córki ze związku zA.z domuS.–A. G. (1)iE. G.. Żaden spośród spadkobierców nie zawierał zM. G.umowy o zrzeczenie się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia po nim. Spadkodawca nie pozostawił testamentu.
A. G. (3)w dniu 12 lutego 2013 r. złożyła przed notariuszemJ. M.oświadczenie o odrzuceniu spadku po mężu. Oświadczenia takie przed notariuszemD. S.złożyli również uczestnicyS. G., co miało miejsce w dniu 6 lutego 2013 r. orazA. G. (2), co nastąpiło w dniu 11 lutego 2013 r. Uczestnicy nie posiadają zstępnych.

A. G. (3)w dniu 20 lutego 2013 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z wnioskiem o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletnich dzieciA. G. (1)iE. G.w postaci odrzucenia w ich imieniu spadku po ojcu. Postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r. Sąd opiekuńczy udzielił zainteresowanej zezwolenia na dokonanie opisanej czynności. Orzeczenie uprawomocniło się w dniu 18 czerwca 2013 r. W dniu 26 sierpnia 2013 r.A. G. (3)złożyła przed notariuszemJ. M.oświadczenie o odrzuceniu spadku poM. G.w imieniu małoletnich córekA. G. (1)iE. G..
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przedłożone dokumenty, a także na podstawie zapewnień spadkowych złożonych w toku postępowania.
Na wstępie swoich rozważań prawnych Sąd zaznaczył, że spadkodawca nie powołał nikogo do spadku, albowiem nie sporządził testamentu. Wobec tego aktualnym stał się ustawowy porządek dziedziczenia (art. 926 § 1 i 2 k.c.). Zgodnie zart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności z ustawy powołani są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, którzy dziedziczą w częściach równych, w przypadku braku małżonka – całość spadku w takich samych częściach przypada jego dzieciom. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie małżonka spadkodawcy, w imieniu własnym, jak i małoletnich córek, oraz pełnoletni synowie spadkodawcy złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku po nim. Odnośnie tych czynności Sąd wskazał, że oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Dla spadkobierców należących do pierwszej grupy najwcześniejszym możliwym terminem początkowym do złożenia tego oświadczenia jest dzień śmierci spadkodawcy, o ile uzyskali oni w tym dniu wiedzę o zgonie. W przypadku spadkobierców nie posiadających pełnej zdolności do czynności prawnych decydujący jest moment uzyskania tej wiedzy przez ich przedstawiciela ustawowego. W sprawie bezsporne było to, że wszyscy spadkobiercy ustawowymi posiadali wiedzę o zgonieM. G., a także że jego pełnoletni synowie oraz małżonka złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawcy jeszcze przed upływem sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa wart. 1015 k.c.
Powyższy termin nie został zachowany odnośnie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przezA. G. (3)w imieniu małoletnich córekA. G. (1)iE. G., albowiem zostało ono złożone dopiero w dniu 26 sierpnia 2013 r., zaś termin do skutecznego dokonania tej czynności, biorąc pod uwagę datę zgonu spadkodawcy (28 września 2012 r.), upłynął z dniem 28 marca 2013 r. Sąd podkreślił, że powyższy termin jest terminem zawitym, jego upływ powoduje utratę uprawnienia do skutecznego złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Jednocześnie nie można przyjąć, aby możliwe było jego przerwanie lub zawieszenie. Za okoliczność powodującą taki stan rzeczy nie można uznać faktu wystąpienia do sądu opiekuńczego o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletnich dzieci w postaci odrzucenia spadku po zmarłym. Zdaniem Sądu Rejonowego nie sposób odnosić przesłanek skutkujących wstrzymaniem biegu przedawnienia roszczeń, nawet w drodze daleko posuniętej analogii, do biegu terminu do złożenia oświadczenia prawnokształtującego. Nadto nie można w oparciu o unormowaniaart. 121 k.c.iart. 123 k.c.wskazać momentu, od którego bieg terminu miałby zostać ponownie lub w dalszym ciągu liczony. W ocenie Sądu zastosowanie tych instytucji mogłoby prowadzić do wypaczenia istoty odpowiedzialności za długi spadkowe. Wobec tego termin końcowy do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku jest wyznaczony treściąart. 1015 § 1 k.c.
Tym samym uznając oświadczeniaA. G. (1)iE. G.o odrzuceniu spadku po spadkodawcy za bezskuteczne z uwagi ich złożenie po upływie wyznaczonego terminu, Sąd zaliczył je do grona spadkobierców ustawowych zmarłego. Pozostałych uczestników natomiast pominięto w oparciu oart. 1020 k.c., który stanowi, że spadkobierca, który odrzucił spadek zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Z uwagi na fakt, iż spadkobierczynie w chwili otwarcia spadku były niepełnoletnie, Sąd uznał w oparciu o treśćart. 1015 § 2 k.c., że nabyły one spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Ich udziały zostały określone w myślart. 931 § 1 k.c.
Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd obciążył kosztami sądowymi w sprawie Skarb Państwa.
Apelację od powyższego postanowienia złożyły uczestniczkiA. G. (1)iE. G.– reprezentowane przez przedstawiciela ustawowegoA. G. (3)– domagając się ponownego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu matka uczestniczek podała, że nie została przez nikogo poinformowana w jakim terminie powinna złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Nadto wskazała, że zmarły pozostawił długi znacznie przekraczające wartość istniejącego majątku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa wart. 233 § 1 k.p.c., które to ustalenia Sąd odwoławczy akceptuje i przyjmuje za podstawę także własnego rozstrzygnięcia. Z ustaleń tych Sąd Rejonowy wyprowadził nie do końca trafne wnioski prawne, jednakże sama treść orzeczenia odpowiada prawu.
W świetle okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu Rejonowego, że termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłymM. G.wobec małoletnichA. G. (1)iE. G.upłynął z dniem 28 marca 2013 r., licząc sześć miesięcy od daty zgonu (art. 1015 § 1 k.c.), bez względu na okoliczność, że w czasie biegu tego terminu ich przedstawiciel ustawowy – uczestniczkaA. G. (3)– wystąpiła do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na złożenie powyższego oświadczenia. Zważyć należy, że możliwość złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego nie zależy wyłącznie od woli jego przedstawiciela ustawowego. Konieczne jest w tym celu wystąpienie do sądu opiekuńczego z odpowiednim wnioskiem. Dopiero pozytywne postanowienie sądu upoważnia do złożenia skutecznego oświadczenia w imieniu małoletniego w tym zakresie. Z tego powodu ocena, czy przedstawiciel małoletniego zachował termin wskazany wart. 1015 § 1 k.c.powinna mieć na uwadze fakt, że nie ma on bezpośredniego wpływu na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym. Nie można wykluczyć, że może ono trwać dłużej niż sześć miesięcy, co w przypadku przyjęcia stanowiska Sądu Rejonowego skutkowałoby uznaniem, że w takich sytuacjach odrzucenie spadku w ogóle nie byłoby możliwe. Z tego punktu widzenia przedstawiciel małoletniego nie powinien znaleźć się w gorszym położeniu niż inny spadkobierca, który w celu złożenia oświadczenia o dorzuceniu spadku nie musi dokonywać dodatkowych czynności. Tym samym zasadne jest stwierdzenie, że w sytuacji, w której ustawa wymaga uzyskania zgody sądu, warunkującej możliwość skutecznego odrzucenia spadku, wystąpienie do sądu o jej udzielenie przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, powoduje, że termin ten nie biegnie do chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego, udzielającego zgodę na odrzucenie spadku. Taki pogląd obecnie dominuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 r. przyjął, że złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie – na czas trwania postępowania – biegu terminu określonego wart. 1015 § 1 k.c.

    (I CSK 329/13, OSNC 2014, nr 9, poz. 93).Zaznaczyć należy, że w orzeczeniu tym uznano, że nie ma przeszkód, aby odnośnie powyższego terminu zawitego znalazły zastosowanie w drodze analogii przepisy o przedawnieniu. Stanowisko to Sąd Okręgowy w całości podziela.
Poczynione dotąd wywody nie mogły jednak skutkować zmianą zaskarżonego postanowienia, albowiem nawet przy uwzględnieniu czasu trwania postępowania przed sądem opiekuńczym, przedstawiciel ustawowy uczestniczek złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po terminie określonym wart. 1015 § 1 k.c., który – jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy – jest terminem zawitym i nie podlega przywróceniu. Wskazać należy, że spadkodawca zmarł w dniu 28 września 2012 r. Matka uczestniczek wystąpiła do sądu opiekuńczego ze stosownym wnioskiem w dniu 20 lutego 2013 r. Zatem do tego czasu upłynęły dokładnie 4 miesiące i 23 dni z sześciomiesięcznego terminu do złożenia oświadczenia. Postanowienie Sądu Rejonowego zezwalające na złożenia oświadczenia w imieniu małoletnich uczestniczek uprawomocniło się natomiast w dniu 18 czerwca 2013 r. Zgodnie z wyżej poczynionymi wywodami, okresu pomiędzy 20 lutego 2013 r. a 18 czerwca 2013 r., czyli okresu, w którym toczyło się postępowanie przed sądem opiekuńczym, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu. W tym czasie jego bieg uległ zawieszeniu. Jednakże po dniu uprawomocnienia się orzeczenia zezwalającego na dokonanie czynności termin sześciomiesięczny zaczął biec dalej, nie od początku, tylko od momentu, w którym na skutek wszczęcia właściwego postępowania został wstrzymany, czyli do jego upływu pozostał miesiąc i 8 dni. Jednakże przedstawiciel ustawowy uczestniczek z niewiadomych przyczyn nie zmieścił się w tym terminie składając oświadczenie o odrzuceniu spadku w ich imieniu dopiero w dniu 26 sierpnia 2013 r., czyli miesiąc po jego upływie, co skutkuje przyjęciem, że termin określony wart. 1015 § 1 k.c.nie został zachowany. Tym samym Sąd Okręgowy nie mógł przyjąć, że złożone wówczas oświadczenie rodzi skutki prawne w zakresieprawa spadkowego. W konsekwencji podzielić należy końcową konkluzję Sądu Rejonowego, że małoletnie uczestniczki postępowania –A. G. (1)iE. G.– z racji niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie sześciu miesięcy, nabyły spadek po swoim ojcuM. G.z dobrodziejstwem inwentarza, w częściach równych.
Sąd Okręgowy jednocześnie zwraca uwagę, że okoliczności wskazane w apelacji, dotyczące braku informacji o terminie, w jakim przedmiotowe oświadczenie powinno być złożone, nie mogły być skutecznie podniesione w niniejszym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Badanie uchybień towarzyszących złożeniu oświadczenia o odrzuceniu spadku możliwe jest w postępowaniu wytoczonym na podstawieart. 1019 k.c.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację jako niezasadną.