Sąd Rejonowy w Świdnicy
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 362/13
Data wyroku: 2014-06-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Maślukiewicz
Teza: oddalenie odwołania

Sygn. akt IV U 362/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 czerwca 2014 roku
Sąd Rejonowy w Świdnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie :
Przewodniczący: SSR Teresa Maślukiewicz
Protokolant : Katarzyna Zych
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2014 roku wŚ.
sprawy  z odwołaniaB. M. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.
z dnia 27 września 2012 roku, znak: OW-(...)
o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy po zmarłym
I oddala odwołanie;
II zasądza odB. M. (1)na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia(...), znak sprawy 0W-(...), organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.odmówiłB. M. (1)prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, jakiemu w dniu(...)uległB. M. (2).

B. M. (1)złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiercią małżonka w wyniku wypadku przy pracy. Wskazała, że organ rentowy nie ustalił istotnych okoliczności sprawy. Podniosła, że nie dysponuje protokołem powypadkowym, gdyżP. P. (1)– były pracodawcaB. M. (2)– takowego nie sporządził.P. P.negował ponadto od samego początku fakt zatrudnieniaB. M., a tuż po wypadku nakłaniał powódkę do składania fałszywych zeznań.P. P.kwestionował zatrudnienie małżonkaB. M.także podczas postępowania przed organem rentowym, mimo prawomocnego wyroku w sprawie karnej. W tym kontekście wydający decyzję winien mieć na uwadze art. 22 ustawy wypadkowej, który odnosi się do sytuacji, gdy protokół powypadkowy został przez pracodawcę sporządzony, lecz z różnych powodów nie został organowi rentowemu przedłożony. Powódka może wystąpić o ustalenie wypadku przy pracy, lecz nawet w przypadku uzyskania korzystnego dlań rozstrzygnięcia, wyrok ustalający wypadek przy pracy nie zastąpi protokołu powypadkowego, w związku z czym organ rentowy dalej zobligowany będzie – w świetle literalnego brzmienia art. 22 ustawy wypadkowej – do odmowy świadczenia z ubezpieczenia.B. M.był zatrudniony uP. P.przy pracach remontowych dachu budynku przyul. (...)wW.w okresie od(...)do(...)kiedy to w wyniku upadku z wysokości doznał wielonarządowych uszkodzeń ciała, w szczególności w obrębie głowy, w wyniku których nastąpiła gwałtowana śmierć. O tym, żeB. M.w dniu wypadku świadczył na rzeczP. P.pracę wskazuje dobitnie ubiór zmarłego, w szczególności spodnie robocze i skórzany pas z torbą narzędziową.P. P.do dnia wypadku nie zapewnił żadnych środków zabezpieczających przed upadkiem. Dopiero po dniu(...)można było zaobserwować, iż pozostali pracownicyP. P.zostali w takowe zabezpieczenia zaopatrzeni. Zdaniem powódki nie może budzić wątpliwości, że zdarzenie mające miejsce w dniu(...)stanowiło wypadek przy pracy według definicja wskazanej w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej. Przyczyną śmierciB. M.było zdarzenie wywołanie przyczyną zewnętrzną podczas wykonywania przez niego zwykłych czynności pracowniczych w związku z czym powódce przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowania o którym mowa w art. 13 usta. 1 ustawy wypadkowej w wysokości przewidzianej w art. 14 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od powódki kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 120 zł. Strona pozwana podniosła, że powódka nie przedłożyła protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy jakiemu uległ w dniu(...)B. M., żądanego pismem z dnia(...)dlatego wniosek o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy załatwiono decyzją odmowną.
Sąd Rejonowy(...)wyrokiem z dnia(...), sygn. akt(...)odwołanieB. M.oddalił.
Sąd Okręgowy(...)na skutek apelacji wniesionej przez powódkę, wyrokiem z dnia(...)sygn. akt(...)uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Rejonowemu(...)pozostawiając mu rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego, zlecając w szczególności przesłuchanie powódki iP. P.w odniesieniu do jego zeznań złożonych w sprawie karnej, w tym przede wszystkim co od jego oświadczenia o zatrudnieniuB. M., jego kontaktów z rodziną zmarłego w dniu wypadku, przeprowadzonych z nią rozmów i prób ugodowego załatwienia sporu.
W wykonaniu powyższych zaleceń Sąd ustalił, że:
P. P. (1)prowadził działalność gospodarczą pod nazwąUsługibudowlane”P. P. (1). Od czerwca 2011r.firma (...)zajmowała się remontem dachu nieruchomości położonej wW.przyul. (...).
B. M. (2)był z zawodu dekarzem – zbrojeniarzem. W dniu(...)ubezpieczony zaczął świadczyć pracę na rzeczP. P. (1)i pracował na dachu budynku przyul. (...)wW., gdzie też zamieszkiwał.
W dniu(...)– wykonując pracę budowlane –B. M. (2)spadł z dachu ww. budynku, wskutek czego doznał obrażeń ciała skutkujących jego natychmiastowym zgonem. Jeszcze tego samego dnia, tj.(...)P. P. (1)wręczył żonieB. B.M.– kwotę(...)mówiąc, że to wynagrodzenia za jego pracę.

Dowód:

-

zeznaniaB. M., k. 119-119v

częściowe zeznaniaP. P., k. 113v-114

    wyrok Sądu Rejonowego(...)z dn. 12.12.2011r., k. 144-146 akta sprawy(...)

Sądowo lekarskie oględziny i sekcja zwłokB. M. (2)wykazały liczne zmiany urazowe, w tym będące główną przyczyną jego gwałtownej śmierci w postaci: rozległego obfitego krwawienia powłok czaszki, wieloodłamowego złamania kości sklepienia i podstawy czaszki z krwawieniem z nosa i prawego przewodu usznego, pęknięcia opony twardej, wylewu krwawego podpajęczynówkowego, wylewu krwawego do komór mózgu oraz stłuczenia mózgu. Doznane przezB. M. (2)uszkodzenia ciała powstały od działania z dużą siłą narzędzi tępych. Wszystkie mogły powstać przy upadku z wysokości.

Dowód:

-

protokół oględzin i otwarcia zwłok z dn.(...), k. 43-46 akt sprawy(...)

W wyniku badania wykonanego po śmierciB. M. (2)w jego krwi stwierdzono(...)alkoholu etylowego.

Dowód:

-

sprawozdanie z badań krwiB. M.z dn.(...)k. 69 akt sprawy(...)

Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.,decyzją nr (...), stwierdził, żeB. M. (2)– jako osoba świadcząca pracę u płatnikaUsługibudowlane”P. P. (1)– podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznych: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu w okresie od(...)Decyzją nr (...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.zmieniłdecyzje nr (...)i stwierdził, żeB. M. (2)w okresie od(...)podlega również ubezpieczeniu chorobowemu.

Dowód:

-

decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.nr(...), k. 16-19

decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.nr(...), k. 20-22

B. M. (2)figurował w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy wW.m.in. od(...)., w tym z prawem do zasiłku dla osób bezrobotnych od(...)B. M. (2)nie zgłosił w Powiatowym Urzędzie Pracy wW.faktu podjęcia zatrudnienia w dniu(...). W dniu(...)P. P. (1)zawarł z Powiatowym Urzędem Pracy wW.umowę o zorganizowanie stażu na stanowisko – dekarz.

Dowód:

-

pismo Powiatowego Urzędu Pracy wW.z dn.(...)., k. 122-123

Postanowieniem z dnia(...), sygn. akt(...)Prokurator Rejonowy(...)umorzył śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierciB. M. (2)w dniu(...)wW., tj. o czyn zart. 155 kk. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie brak było jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, ażeby pracodawcaB. M. (2)zmuszał go w dniu wypadku do pracy na dachu lub godził się na takowe zachowanie.

Dowód:

-

    postanowienie Prokuratora Rejonowego(...)z dn.(...)o częściowym umorzeniu śledztwa, sygn. akt(...)

W dniu(...)Prokurator Rejonowy(...)skierował do Sądu Rejonowego(...)akt oskarżenia przeciwkoP. P. (1)oskarżając go o to, że:

1
w dniu(...)wW.będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy w miejscu wykonywania robót budowlanych na dachu budynku przyul. (...), poprzez zaniechanie skierowania na wstępne badania lekarskieB. M. (2)przed przyjęciem go do pracy, nie ustalenie warunków pracy i płacy wymienionego, nie podpisanie umowy o pracę i zaniechanie przeszkolenia go z zakresu przepisów BHP i z zakresu pracy na wysokościach oraz poprzez nie zapewnienie mu bezpieczeństwa w miejscu świadczenia pracy nie dopełnił wynikającego stąd obowiązku i przez to naraził pracownika –B. M. (2)na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowi, tj. o czyn zart. 220 § 1 kk,

2
w okresie od(...)wW.naruszył przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, nie zgłaszając wymaganych danych na temat zatrudnieniaB. M. (2), mających wpływ na prawo do świadczeń i ich wysokości, co wyraziło się w niepodpisaniu z wymienionym umowy o pracę pomimo świadczenia przezB. M. (2)świadczenia pracy na rzeczP. P. (1)i w związanym z tym nie zgłoszeniem pracownika do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, tj. o czyn zart. 219 § 1 kkoraz o to, że:

3
w dniu(...)wW.nakłaniałB. M. (1)iR. Z.do składania fałszywych zeznań, polegających na stwierdzeniu, żeB. M. (2)nigdy nie pracował uP. P. (1)„na czarno”, chcąc ażeby wymienione osoby dokonały opisanego czynu zabronionego, tj. o czyn zart. 233 § 1 kk.

P. P. (1)w toku postępowania przygotowawczego jakie prowadzone było pod nadzorem Prokuratora Rejonowego w(...)w sprawie o sygn. akt(...)przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów. Przesłuchany w charakterze podejrzanego podał, żeB. M. (2)świadczył na jego rzecz pracę, a on nie podpisał z nim umowy o pracę, a nadto potwierdził, że nakłaniał rodzinę zmarłego do złożenia fałszywych zeznań, co jak oświadczył, było wynikiem braku porozumienia z rodziną zmarłego w kwestii zadośćuczynienia za jego śmierć.
Wraz z aktem oskarżenia Prokurator skierował do Sądu, na podstawieart. 335 § 1 kpk, wniosek o skazanieP. P. (1)za te występki i wymierzenie uzgodnionych z nim kar: za czyn zart. 220 § 1 kk–(...)pozbawienia wolności, za czyn zart. 219 § 1 kk–(...)pozbawienia wolności, za czyn zart. 233 § 1 kk(...)pozbawienia wolności, kary łącznej(...)pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres(...)próby oraz środka karnego zart. 46 § 1 kkw postaci zadośćuczynienia na rzeczB. M. (1)iR. Z.w kwocie(...)zł.
Sąd Rejonowy(...)uwzględnił ten wniosek w całości i wydanym na posiedzeniu w dniu(...)w sprawie o sygn. akt(...)wyrokiem, uznałP. P. (1)za winnego zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów i wymierzył mu kary i środek karny w pełni odpowiadając wnioskowi Prokuratora. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu(...)

Dowód:

-

zeznaniaP. P., k. 106-107 akt sprawy(...)

akt oskarżenia z dn.(...)k . 127-129 akt sprawy(...)

    wyrok Sądu Rejonowego(...)z dn. 12.12.2011r., k. 144-146 akta sprawy(...)

Sąd zważył:
Odwołanie należało oddalić.
Bezspornym w rozpoznawanej sprawie pozostawał fakt, iż wyrokiem Sądu Rejonowego(...)z dnia(...), sygn. akt III(...),P. P. (1)został prawomocnie skazany m.in. za czyn zart. 220 § 1 kk, polegający na tym, że w dniu(...). wW.będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy w miejscu wykonywania robót budowlanych na dachu budynku przyul. (...), poprzez zaniechanie skierowania na wstępne badania lekarskieB. M. (2)przed przyjęciem go do pracy, nie ustalenie warunków pracy i płacy wymienionego, nie podpisanie umowy o pracę i zaniechanie przeszkolenia go z zakresu przepisów BHP i z zakresu pracy na wysokościach oraz poprzez nie zapewnienie mu bezpieczeństwa w miejscu świadczenia pracy nie dopełnił wynikającego stąd obowiązku i przez to naraził pracownika –B. M. (2)na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowi.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedmiotem ochrony są w normach zawartych wart. 220 kkprawa osoby pozostającej w stosunku pracy w rozumieniuart. 22 § 1 kp, a więc w takim stosunku, jaki – uwzględniając jego rzeczywiste cechy – jest lub powinien być nawiązany przez dokonanie jednej z czynności prawnych określonych wart. 2 kp. Po myśliart. 11 kpcustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą Sąd w postępowaniu cywilnym. Prawomocny wyrok skazującyP. P. (1)za przestępstwo zart. 220 kkwiąże więc Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, co do tego, żeB. M. (2)był pracownikiem ww. w rozumieniuart. 2 i 22 kp(zob. uchwała SN z dn. 15.12.2005r., I KZP 34/05; wyrok SN z dn. 02.02.2010r., II PK 157/09; wyrok SA w Poznaniu z dn. 26.09.2012r., I ACa 553/12).
Dodać należy, że i organ rentowy wydającdecyzję nr (...)i zmieniającą jądecyzje nr (...)uznał, żeB. M. (2)– jako osoba świadcząca pracę u płatnikaUsługibudowlane”P. P. (1)– podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a jak ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika,P. P. (1)owe orzeczenia zaakceptował.
Wobec powyższe przyjąć należało, że zdarzenie mające miejsce w dniu(...)w wyniku któregoB. M. (2)poniósł śmierć, stanowiło wypadek przy pracy według definicja wskazanej wart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30.10.2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych(t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 167, poz. 1322), wedle którego, za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

1
podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

2
podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

3
w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Zgodnie z przepisem art. 13 ust.1 zdanie 1 wskazanej ustawy członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są małżonek oraz dzieci zmarłego, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki do uzyskania renty rodzinnej (ust. 2 pkt 1 i 2 cytowanego przepisu).
Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną wypadków, o których mowa w art. 3 wskazanej ustawy, było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują również ubezpieczonemu, który będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku (art. 21 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy). Przypomnieć wypada, że stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do: stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3(art. 46 ust. 3 ustawy z dn. 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Nie jest też wykluczone, że stan nietrzeźwości może nie być oceniany według normy z art. 21 ust. 2, lecz według normy z art. 21 ust. 1, czyli jako naruszenie przepisów dotyczących ochrony życia zdrowia, spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Nietrzeźwość oceniana będzie jako wyłączna przyczyna wypadku, zatem nie na skali przyczynienia się do wypadku (zob. wyrok SN z dn. 05.11.2009r., II UK 100/09).
W orzecznictwie przyjmuje się w sposób zgodny, że rażące niedbalstwo jest zachowaniem graniczącym z umyślnością, ale zarazem takim, które nie daje podstaw do przypisania pracownikowi zamiaru skierowanego na popełnienie danego czynu. Stanowisko Sądu Najwyższego w tej mierze ukształtowało się pod wpływem wyroku z dnia 06 .08.1976 r., III PRN 19/76. Przyjęto w nim, że przez działanie z rażącym niedbalstwem należy rozumieć między innymi sytuacje, w których poszkodowany pracownik zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle ono występuje w danych okolicznościach faktycznych, tak że każdy człowiek o przeciętnej przezorności ocenia je jako ewidentne – a mimo to, z naruszeniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego zachowania się. Niedbalstwo pracownika jako wyłączna przyczyna wypadku przy pracy wyłącza prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego tylko wtedy, gdy miało charakter rażący, a więc graniczyło z umyślnością (zob. wyrok SN z dn. 30.11.1999r., II UKN 221/99).
Zdaniem Sądu zachowanieB. M. (2)w dniu zdarzenia wyczerpało znamiona rażącego niedbalstwa. Bezspornym było, że(...). ubezpieczony był nietrzeźwy. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie w wynikach badania krwiB. M. (2)jakie wykonano w toku postępowania przygotowawczego nadzorowanego przez Prokuratora Rejonowego(...)w sprawie o sygn. akt(...)U ubezpieczonego stwierdzono wówczas(...)alkoholu etylowego. Wartość ta ponad trzykrotnie przekroczyła powołany wust. 3 art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowipoziom.
We wskazanej powyższej sytuacji – znaczny stan upojenia alkoholem przy pracy na wysokości – każdy człowiek o przeciętnej przezorności zdawałby sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa i oceniłby je jako ewidentne. Jednocześnie zdaniem Sądu brak było podstaw do przyjęcia, żeB. M. (2)nie zdawał sobie sprawy ze swojego zachowania. Z dużą dozą prawdopodobieństwa, graniczącą z pewnością, przyjąć bowiem należy, żeB. M. (2)znał z doświadczenia życiowego działanie alkoholu na swój organizm, dlatego też uprawnionym staje się wniosek, że zdolny był do rozpoznania zagrożenia i pokierowania swoim postępowaniem.
Ubezpieczony zachowaniem swoim dopuścił się niedbalstwa i to w stopniu rażącym. Powinien i mógł przewidzieć, że swoim zachowaniem naraża nie tylko siebie, ale i inne osoby, które w tym czasie przechodziły chodnikiem wzdłuż budynku, gdzie pracował.
Dlatego też Sąd w oparciu o powyższe i na podstawie powołanych przepisów orazart. 47714§1 kpcoddalił odwołanie.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpcw związku z§ 2 ust. 2w zw. z§ 11 ust.2 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U z 2013r. poz. 490).