Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2028/13
Data wyroku: 2014-07-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Jacek Zajączkowski, Janina Kacprzak
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 2028/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 lipca 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski (spr.)
Sędziowie: SSA Janina Kacprzak
SSA Iwona Szybka
Protokolant: st.sekr.sądowy Patrycja Stasiak
po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. w Łodzi
sprawyZ. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi wŁ.
o emeryturę,
na skutek apelacji wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 22 lipca 2013 r., sygn. akt: VIII U 698/13;

oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 2028/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanieZ. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wŁ.z dnia 9 stycznia 2013 roku odmawiającej przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury.
Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Z. K.ur. (...), w dniu 10 grudnia 2012 roku złożył wniosek o emeryturę, w którym oświadczył, że jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego i wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu na dochody budżetu państwa. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nadal pozostaje w stosunku pracy z(...) S.A.(...)wW.i podał, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpi 1 maja 2014 roku.
Decyzją z dnia 9 stycznia 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłZ. K.prawa do emerytury zart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunków do uzyskania wcześniejszej emerytury, gdyż na wymagane 25 lat pracy udowodnił na dzień 1 stycznia 1999 roku staż wynoszący jedynie 23 lata i 5 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 23 lata, 4 miesiące i 13 dni okresów składkowych i 17 dni okresów nieskładkowych. Organ rentowy uznał za udowodniony staż pracy w szczególnych warunkach szczególnym charakterze w wymiarze 23 lat i 5 miesięcy. Do stażu pracy nie zaliczono wnioskodawcy okresu pracy w gospodarstwie rolnym babci we wsiC.od dnia 1 maja 1970 roku do dnia 31 sierpnia 1981 roku ponieważ zeznania świadków są niewiarygodne, a wnioskodawca w w/w okresie zamieszkiwał wmiejscowości K.i kontynuował naukę w Liceum Ogólnokształcącym wZ., co wykluczało możliwość stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Z. K.w spornym okresie mieszkał na stałe we wsiK.razem z rodzicami.
Babcia wnioskodawcy -M. B.prowadziła gospodarstwo rolne o powierzchni 8,40 ha położone we wsiC.gminaK..M. B.figurowała od 1965 roku w ewidencji gruntów jako posiadacz w/w gospodarstwa rolnego. W 1975 roku na podstawie aktu własności ziemiW.iZ.małżonkowieB.zostali ujawnieni jako właściciele tego gospodarstwa.
Część tego gospodarstwa rolnego stanowiły łąki, na których pasło się bydło, a na pozostałej części były uprawniane ziemniaki, buraki, zboże takie jak: jęczmień, pszenica, żyto. W gospodarstwie hodowane były zwierzęta: 1 koń, 2 lub 3 krowy, kury, gęsi, kaczki i czasem świnie.Gospodarstwo rolne (...)nie było zmechanizowane.
Babcia odwołującego miała 9 dzieci. W spornym okresieM. B.mieszkała sama. Matka odwołującego była córkąM. B.i nie pracowała w spornym okresie zawodowo. Pozostałe dzieciM. B.mieszkały wŁ.,T.iT.i sporadycznie przyjeżdżały do matki. Bezdzietna była tylko najstarsza córkaM. B., pozostałe dzieci miały potomstwo.
Odległość pomiędzy wsiąC.a miejscowościąK.wynosi 2,5 km.
Z. K.chodził do szkoły podstawowej wK.do 1969 roku. W tym czasie wnioskodawca razem z rodzicami pomagał w pracach w gospodarstwie rolnym babciM. B.. W latach 1969 - 1973 odwołujący uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego wZ.. W/w szkoła nie posiadała w owym czasie internatu. Odległość między wsiąC.a miejscowościąZ.wynosi ok. 20 km. Wnioskodawca dojeżdżał do liceum wZ.ok. 19 km(...)em. Lekcje odbywały się w godzinach od 8.00 do 13.30.
W trakcie roku szkolnego, gdy wnioskodawca uczęszczał do liceum w pracach w gospodarstwie rolnym należącym doM. B.pomagali rodzice wnioskodawcy. SąsiedziM. B.widywali też odwołującego w godzinach popołudniowych podczas prac w gospodarstwie rolnym u babci także w trakcie roku szkolnego, gdy uczył się w liceum. Wnioskodawca niekiedy u babci w roku szkolnym nocował, czasem nawet 3 razy w tygodniu.M. B.pomagała także najbliższa sąsiadkaE. K..Gospodarstwo rolne (...)sąsiadowało bezpośrednio z gospodarstwem rolnym należącym doM. B.. W okresach wakacyjnych ubezpieczony mieszkał w gospodarstwie rolnym babciM. B.i pracował w nim co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy.
W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, żeZ. K.nie przysługuje prawo do emerytury przewidzianej wart. 184w zw. zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 – tekst jednolity z późn. zm. ) ponieważ nie udowodnił on - określonego w w/w przepisach - 25 – letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, co do kwestionowanego przez organ rentowy okresu pracy w gospodarstwie rolnym, Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że jest możliwym zaliczenie ubezpieczonemu jedynie okresu przypadającego po ukończeniu 16 roku życia w czasie wakacji szkolnych a więc od 21 czerwca 1970 roku do 31 sierpnia 1970 roku (tj. 2 miesiące i 10 dni), od 21 czerwca 1971 roku do 31 sierpnia 1971 roku (tj. 2 miesiące i 10 dni), od 21 czerwca 1972 roku do 31 sierpnia 1972 roku (tj. 2 miesiące i 10 dni) i od 21 czerwca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku (tj. 2 miesiące i 10 dni), co łącznie stanowi 9 miesięcy i 10 dni. Jednakże zaliczenie okresu pracy w wakacje w gospodarstwie rolnym u babci skarżącego nie pozwoli na uznanie, że ubezpieczony spełnił podstawową przesłankę nabycia prawa do emerytury jaką jest posiadanie 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego, albowiem doliczenie do uznanych przez organ rentowy 23 lat i 5 miesięcy okresu 9 miesięcy i 10 dni w gospodarstwie rolnym babci daje w sumie jedynie 24 lata, 2 miesiące i 10 dni. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., odwołanie wnioskodawcy oddalił.
W apelacji ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania -art. 233 § 1 k.p.c.przez przekroczenie dyrektyw zasady swobody sędziowskiej w ocenie dowodów poprzez nieuzasadnione i sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przyjęcie, że brak w zebranym materiale dowodowym potwierdzenia, jakoby ubezpieczony w okresie od 1 maja 1970 r. do 31 sierpnia 1973 r. pracował w gospodarstwie rolnym babci w
wymiarze wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy,
2. naruszenie prawa materialnego -art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że ubezpieczony w okresie od 1 maja 1970 r. do 31 sierpnia 1973 roku nie pracował w gospodarstwie rolnym w wymiarze wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy,
3. naruszenie prawa materialnego -art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie.
Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz zasądzenie na rzecz ubezpieczonego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, za postępowanie przed sądami obu instancji.
W uzasadnieniu apelacji wskazano, że przy czterdziestogodzinnym tygodniowym czasie pracy pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy (5 dni roboczych po 8 godzin = 40 godzin), połowa ustawowego tygodniowego czasu pracy wynosi 20 godzin tygodniowo. Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę, iż praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się ciągłością i nieprzerywalnością przez cały czas. Nie ma więc tu miejsca na weekendowy odpoczynek nawet zimą. Przy minimalnym wymogu połowy ustawowego tygodniowego czasu pracy, tj. 20 godzin, dzienny czas pracy w gospodarstwie rolnym w wypadku siedmiodniowego tygodnia pracy wynosi zatem niespełna 3 godziny. Z przesłuchania ubezpieczonego oraz zeznań świadkówE. K.iW. K.jasno wynika zakres prac, jakie ubezpieczony wykonywał w gospodarstwie babci. Zarówno zasady logicznego myślenia, jak i doświadczenia życiowego pozwalają stwierdzić, że nie ma podstaw, aby nie uznać, że ubezpieczony nie spełnił wymogu pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy. Nie ma również - wbrew stanowisku Sądu Okręgowego - podstaw, by za jedyne okresy pracy w gospodarstwie rolnym spełniające prawem przewidziane wymogi uznać okresy wakacji. Praca przy zwierzętach gospodarskich trwa przez cały rok, a przyjmując samą pracę na roli, okres siewów, zbiorów, nawożenia, praca w gospodarstwie rozciąga się od kwietnia do października, a nie tylko na miesiące letnie. Dokonując oceny materiału dowodowego Sąd Okręgowy kierował się aktualnymi stosunkami na wsi, zapominając, że sporny okres to lata 70-te poprzedniego stulecia. Na wsi panowały zupełnie inne stosunki, inaczej niż dziś rozumiano pomoc czy prace dzieci w gospodarstwie rolnym. Wielokrotnie przecież dochodziło do sytuacji, że praca w gospodarstwie odbywała się właśnie kosztem nauki i wolnego czasu dzieci.Z. K., dzięki swoim talentom i osobistej pracy na lekcjach, nie zaniedbał nauki, ale nie powinno to w tej chwili stanowić zarzutu, jaki stawia Sąd Okręgowy uznając za niewiarygodne, by młody człowiek w ówczesnym wieku ubezpieczonego pracował tak, jak przedstawia to wnioskodawca, biorąc pod uwagę konieczność realizacji obowiązku szkolnego. Sumienność i obowiązkowość ubezpieczonego spotkała się, z niezrozumiałych względów, z negatywnymi konsekwencjami w postaci niezaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym babci do okresu pracy prawem przewidzianego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie może odnieść skutku.
Wnioskodawca, aby nabyć prawo do emerytury musiał spełnić warunki określone wart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z treścią tego przepisu, ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy, tj. po ukończeniu 60 lat, jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy – na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze– 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy o którym mowa w art. 27 ustawy, to jest 25 lat.
Zgodnie zaśart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również okresy pracy przypadające przed dniem l stycznia 1983 r. w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jak okresy składkowe, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, żeZ. K.nie legitymuje się wymaganym 25-letnim okresem zatrudnienia. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji. Sąd Okręgowy, ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie, nie dopuścił się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w przepisieart. 233 § 1 k.p.c.i w sposób uzasadniony uznał, że nie ma podstaw do zaliczenia wnioskodawcy do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym babci od 1 maja 1970r. do 31 sierpnia 1973r.
Sąd Okręgowy trafnie uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy oceniony zgodnie z regułami logicznego myślenia i odniesiony do zasad doświadczenia życiowego pozwala jedynie na stwierdzenie, że wnioskodawca w spornym okresie uczestniczył w pracach gospodarskich w zakresie przekraczającym 4 godziny dziennie w okresie wakacyjnym letnim od 21 czerwca do 31 sierpnia każdego roku. Praca ta w tym okresie odpowiadała pojęciu stałej, systematycznej pracy domownika upoważniającej do zaliczenia jej do stażu ubezpieczeniowego. Natomiast w pozostałych okresach wnioskodawca nie poświęcał na pracę w gospodarstwie rolnym 4 godzin dziennie. Wynika to zresztą bezpośrednio z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, którzy stwierdzili, że wgospodarstwie rolnym (...)głównie pracowali rodzice wnioskodawcy, a on im jedynie pomagał. W gospodarstwie przy pracy na roli pomagali również sąsiedzi. A zatem uzasadnione jest twierdzenie, iż pracą w gospodarstwie zajmowali się przede wszystkim rodzice wnioskodawcy, zaś jego praca w gospodarstwie nie była konieczna i niezbędna. Nadto, ubezpieczony uczęszczał do szkoły średniej w systemie dziennym i codziennie dojeżdżał do szkoły około 20 km w jedną stronę. Głównym więc jego zajęciem w tym czasie była nauka w szkole, a przez to jego dyspozycyjność dla gospodarstwa w okresie szkolnym była znacznie ograniczona.
Istnieją zatem podstawy do zaliczenia wnioskodawcy do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym babci jedynie w wymiarze łącznym wynoszącym 9 miesięcy i 10 dni, licząc po 2 miesiące i 10 dni rocznie w okresie od 21 czerwca 1970 roku do 31 sierpnia 1973 roku. Zaliczenie zaś tego okresu do - udowodnionego przez wnioskodawcę przed organem rentowym - okresu ubezpieczeniowego w wysokości 23 lat i 5 miesięcy, daje łączny okres ubezpieczenia wynoszący 24 lata, 2 miesiące i 10 dni. Tym samym,Z. K.nie legitymuje się 25-letnim okresem uprawniającym do emerytury i w konsekwencji nie spełnia wszystkich ustawowych przesłanek uprawniających do nabycia prawa do żądanego świadczenia.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.apelację oddalił.
Przewodniczący: Sędziowie: