Sąd Okręgowy we Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 174/13
Data wyroku: 2014-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Rudnicki
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 127 prawa upadłościowego i naprawczego, art. 527 k.c.

Sygn. akt I C 174 / 13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:SSO Krzysztof Rudnicki
Protokolant:Robert Purchalak

po rozpoznaniu w dniu 28.02.2014 r.
we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z powództwasyndyka masy upadłościPrzedsiębiorstwa Budowlanego (...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wW.
przeciwkoP. K.oraz(...) sp. z o.o.weW.
o uznanie umów za bezskuteczne i wydanie nieruchomości

I.uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości PrzedsiębiorstwaBudowlanego (...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wW.umowę sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej przyul. (...)wW., obejmującejdziałkę gruntu nr (...)o pow. 0, 4147 ha, wraz z prawem własności budynków – garażu o pow. 412, 88 m2, budynku magazynowego o pow. 95, 50 m2, placu ładunkowego o pow. 80 m2, placu o pow. 60 m2, orazdziałkę gruntu nr (...)o pow. 0, 0241 ha, wraz z prawem własności budynku gospodarczego o pow. 53, 50 m2, objętejksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Środzie Śląskiej (poprzednio Sąd Rejonowy w Wołowie), zawartą pomiędzyPrzedsiębiorstwem Budowlanym (...) sp. z o.o.wW.aP. K.dnia 25.01.2011 r. przed notariuszemT. G.wW., nr rep. A(...);

II.nakazuje pozwanemuP. K.uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu28 750 złopłaty od pozwu nieobciążającej powoda;

III.oddala powództwo skierowane przeciwko pozwanemu(...) sp. z o.o.weW.;

IV.nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego(...) sp. z o.o.weW.;

V.obciąża Skarb Państwa niepokrytymi kosztami sądowymi dotyczącymi powództwa skierowanego przeciwko(...) sp. z o.o.weW..

UZASADNIENIE
Powód – syndyk masy upadłościPrzedsiębiorstwa Budowlanego (...) sp. z o.o.wW.wniósł o uznanie za bezskuteczną wobec masy upadłości tego przedsiębiorstwa umowy sprzedaży nieruchomości położonej wW.przyul. (...)składającej się zdziałek nr (...), na rzeczP. K.z dnia 25.01.2011 r.
Powód podniósł, że czynność ta została dokonana ze świadomością pokrzywdzenia masy upadłości wobec faktu, że w wyniku tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny w stopniu wyższym niż przed jej dokonaniem, co więcej zawarcie umowy nastąpiło bez rzeczywistej zapłaty poprzez przedstawienie jako zapłaty wierzytelności(...) sp. z o.o., o którą obecnie ubiega się(...) SA, przed upływem roku od daty ogłoszenia upadłości, zaś jej zawarcie doprowadziło do co najmniej częściowego uniemożliwienia zadośćuczynieniu roszczeniom wierzycieli upadłego.
Powód wskazał, że w dniu 09.02.2012 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej ogłosił upadłość(...) sp. z o.o.obejmującą likwidację majątku dłużnika. Reprezentant upadłego – prezes zarząduL. K.wezwany do wydania dokumentów nie wykonał tego obowiązku, co oznacza, że powód nie dysponuje innmi dokumentami poza sprawozdaniem finansowym za 2010 r.
W dniu 26.01.2011 r.L. K.jako organ(...) sp. z o.o.zbył na rzecz synaP. K.nieruchomość przyul. (...)wW.. Upadły stał się bardziej niewypłacalny w stopniu wyższym niż był przed dokonaniem zaskarżonej czynności. Badana wartość transakcji nie daje podstaw do ustalenia ekwiwalentności świadczeń, ponadto zbycie nastąpiło na rzecz osoby najbliższej, zaś zapłaty ceny nie odnotowano, bowiemP. K.zapłacił wierzytelnością, którą rzekomo nabył odspółki (...), co do której to wierzytelnościspółka (...)przystąpiła jako dłużnik solidarny i o którą ubiega się obecnie(...) SA, bezpośrednio zgłszając wierzytelność wobec masy upadłości. Tym samymspółka (...)trzykrotnie poniosła skutki majątkowe transakcji.
W świetle powyższego zasadne jest przyjęcie, że dłużnik na skutek podejmowanych czynności prawnych uszczuplił swoje prawa majątkowe w stopniu tak znacznym, że została spełniona przesłanka niewypłacalności w stopniu wyższym niż przed dokonaniem zaskarżonej czynności.
Gdyby nie współdziałanieL. K., jego żony, syna i innych osób, tak dokładne uszczuplenie majątku spółki i jej wspólników w celu pokrzywdzenia wierzycieli masy upadłości (a tym samym samejspółki (...)w upadłości likwidacyjnej) nie byłoby możliwe.
Pozornie w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości określono, że formą zapłaty ceny
jest wierzytelność rzekomo przysługującaspółce (...). Obu stronom umowy (ojcu i synowi) znany był fakt, żeF.przystąpił do odpowiedzialności za zapłatę wobec Prochem oświadczeniem już z czerwca 2010 r., zaś wierzytelność w chwili zbywania nieruchomości należącej do(...)przezL. K.synowi nie istniała.

Pismem z dnia 15.03.2013 r. powód wniósł o dopozwanie(...) sp. z o.o.weW.i wniósł o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej nabycia prawa użytkowania wieczystego oraz prawa własności nieruchomości objętej KW nr(...)przez(...) sp. z o.o.odP. K.w dniu 13.09.2011 r. oraz nakazanie wydania tej nieruchomości powodowi.
Powód podniósł, że umowa sprzedaży zawarta pomiędzyL. K.reprezentującymF.z synemP. K., a następnie sprzedaż przezP. K.(...) spółce (...), w którejP. K.jest udziałowcem i prokurentem, powoduje, że obie te umowy uznać należy za spełniające kryteria ich zawarcia w sposób skutkujący uznaniem ich za nieważne.L. K.działał bowiem jednocześnie jako reprezentant spółki w sytuacji, gdy po drugiej stronie umowy była osoba mu najbliższa (art. 209 i 210 ksh).

Postanowieniem z dnia 24.05.2013 r. sąd wezwał(...) sp. z o.o.do udziału w sprawie w charakterze pozwanego.

W piśmie z dnia 16.08.2013 r. pozwany(...) sp. z o.o.wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.
Pozwany zaprzeczył nabyciu nieruchomości odP. K.. Zgodnie bowiem z aktem notarialnym z dnia 03.10.2012 r., nr rep.(...), została ona nabyta odspółki (...), czyli osoby prawnej zupełnie nie powiązanej zespółką (...)orazspółką (...).
Wartość sprzedaży to 820 000 zł, a zapłata miała charakter rzeczywisty i składała się w 95 % ze środków pochodzących z kredytu udzielonego przezBank (...) SAspółce (...). Wobec powyższego nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, jakoby(...) sp. z o.o.działało ze świadomością pokrywdzenia upadłejspółki (...). Pozwany zaprzeczył, abyL. K.posiadał udziały współce (...).
Pozwany zaprzeczył twierdzeniom powoda, jakoby wierztelności pomiędzy(...),(...)aP. K.były fikcyjne. Wszystkie faktury wystawione przzez firmęP. K.naspółkę (...)poprzedzone były udokumentowanym zakupem materiałów budowlanych u poszczególnych producentów. Transakcje oparte o cesje wierzytelności praktykowane były bardzo często w ramach prowadzonej przez pozwane strony działalności. Cesje wierzytelności wynikały m.in. z tego, żespółka (...)kupowała w firmieP. K.materiały budowlane na inwestycje, gdzie generalnym wykonawcą byłaspółka (...). Transakcje tego typu miały na celu zagwarantowanie płatności dlaP. K.za zobowiąznaiaspółki (...). Na brak działania na szkodęspółki (...)wpływa też fakt, że nieruchomość przyul. (...)od przeszło 6 lat jest siedzibą firmyP. K., która prowadzona jest na ok. 95 % tej nieruchomości. Naturalne było zatem odsprzedanieP. K.nieruchomości nabytej przezspółkę (...)od(...)(grudzień 2010 r. po kilku/kilkunastu latach dzierżawy od(...)spółka (...)miała pierwszeństwo przy nabyciu nieruchomości), również po to, aby zmniejszyć swoje zobowiązania względemspółki (...). Owe działania związane ze zbyciem nieruchomości nie miały na celu działania na szkodę powoda, tym bardziej, że w danym okresiespółka (...)nie była w stanie upadłości, a wręcz przeciwnie – prowadziała prace w nieodnotowanym wcześniej zakresie i i wartości. Ponadto promesy kredytowe na kwotę ok. 30 milionów złotych pozwalały twierdzić, żespółka (...)jest w dobrej kondycji finansowej.
Pozwany zaznaczył, że do transakcji sprzedaży pomiędzyP. K.orazspółkami (...)oraz(...)doszło ponad rok przed ogłoszeniem upadłościspółki (...). Nie ma podstaw do unieważnienia transakcji.
Istotne jest również to, że z posiadanych przezspółkę (...)informacji wynika, iżL. K.na prawie rok przed ogłoszeniem upadościspółki (...)nie pełnił funkcji członka zarządu ani nawet nie był wspólnikiem tej spółki.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

Na koniec 2009 r. strataspółki (...)wyniosła 169 814, 27 zł, na koniec 2010 r. strata wyniosła 1 973 296, 21 zł.

/ dowód: rachunek zysków i strat – k. 22 /

Umową sprzedaży z dnia 29.12.2010 r., nr rep. A(...),Przedsiębiorstwo Budowlane (...) sp. z o.o.wW.reprezentowana przez prezesa zarząduL. K.nabyła od(...) Państwowych SAprawo użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się z zabudowanejdziałki nr (...)oraz zabudowanejdziałki nr (...)wraz z prawem własności posadowionych na tych działkach budynków za cenę 556 000 zł.

/ dowód: umowa sprzedaży z dnia 29.12.2010 r. – k. 2-8 akt KW nr(...)

(...) sp. z o.o.od 10 lat była najemcą nieruchomości. Znajdowało się tam biuro spółki i
jej siedziba ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Na terenie tej nieruchomości – na podstawie umowy najmu zawartej z(...) sp. z o.o.– od 5 lat prowadził działalność gospodarczą (hurtownię materiałów budowlanych) pod nazwąSkłady Budowlane (...)synL. K.P. K..

/ dowód: umowa sprzedaży z dnia 29.12.2010 r.; zeznania pozwanegoP. K.– k. 221,
223 /

P. K.w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dostarczałspółce (...)materiały budowlane na realizowane przez tę spółkę inwestycje.

/ dowód: zeznania pozwanegoP. K./

W ramach prowadzonej działalności przedsiębiorstwa budowalnego(...) sp. z o.o.była generalnym wykonawcą inwestycji realizowanych przez(...) sp. z o.o.
(...) sp. z o.o.był podwykonawcąfirmy (...).
P. K.dostarczał również materiały budowlane na rzecz(...) sp. z o.o.na podstawie umów sprzedaży z odroczonym terminem płatności.
P. K.uzgodnił, że płatności za dostarczone materiały mają się odbywać na podstawie cesji.
Dnia 06.11.2009 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 76 819, 73 zł zgodnie zfakturami nr (...)wystawionymi na(...)a przejętymi przez(...) sp. z o.o.w wyniku porozumienia z dnia 21.10.2009 r.
Dnia 12.11.2009 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 120 034, 82 zł zgodnie zfakturami nr (...)wystawionymi na(...)a przejętymi przez(...) sp. z o.o.w wyniku porozumienia z dnia 21.10.2009 r.
Dnia 15.12.2009 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 168 878, 52 zł zgodnie z wymienionymi w umowie 10 fakturami.
Dnia 27.01.2010 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 421 866, 39 zł zgodnie z wymienionymi w umowie 39 fakturami.
Dnia 14.06.2010 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 333 660, 45 zł zgodnie z wymienionymi w umowie 31 fakturami.
Dnia 07.09.2010 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 200 000, 00 zł zgodnie z wymienionymi w umowie 11 fakturami.
Dnia 08.09.2010 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 158 983, 93 zł zgodnie z wymienionymi w umowie 18 fakturami.
Dnia 19.01.2011 r.(...) sp. z o.o.wG.jako cedent orazP. K.jako cesjonariusz zawarli umowę cesji wierzytelności. Cedent oświadczył, że na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r. na wykonawstwoosiedla (...)wT.przysługuje mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie 4 847, 43 zł zgodnie zfakturą nr (...).

/ umowy cesji wierzytelności – k. 157-169; zeznania pozwanegoP. K./

P. K.uzgodnił z ojcemL. K., że po nabyciu nieruchomości przyul. (...)wW.od(...)odsprzeda mu tę nieruchomość.

/ dowód: zeznania pozwanegoP. K./

Umową sprzedaży z dnia 25.01.2011 r., nr rep. A(...),Przedsiębiorstwo Budowlane (...) sp. z o.o.wW.reprezentowana przez prezesa zarząduL. K.przeniosła naP. K., synaL.iA., prawo użytkowania wieczystegodziałek nr (...)o łącznej powierzchni 0, 4388 ha wraz ze znajdującymi się na tych działkach
budynkami i budowlami, położonych wW.przyul. (...)za cenę 575 000 zł.
Strony umowy oświadczyły, że w dniu 23.11.2010 r. została zawarta umowa cesji wierzytelności, na mocy którejP. K.nabył od(...) sp. z o.o.wG.wierzytelność tej spółki w kwocie brutto 886 613, 72 zł względem(...)z tytułu prac budowlanych wykonanych przy budowieosiedla (...)wT.na podstawie umowy zawartej dnia 14.09.2009 r.
Strony umowy oświadczyły, że potrącają swoje wierzytelności do kwoty 575 000 zł, pomniejszając wierzytelność przysługującąP. K..

/ dowód: umowa z dnia 25.01.2011 r. – k. 45-48; k. 27-28 akt KW /

Po nabyciu nieruchomościP. K.zawarł z(...) sp. z o.o.umowę najmu powierzchni użytkowanej przez tę spółkę.

/ dowód: zeznania pozwanegoP. K./

W dniu 01.02.2011 r.Przedsiębiorstwo Budowlane (...) sp. z o.o.uzyskało od(...) Banku SApromesę kredytową nr(...)na kwotę 30 000 000 zł na sfinansowanie realizacji kontraktu – budowa odcinkadrogi (...)na trasieW.–P.(odcinekK.-K.; obwodnicaB.iR.). Kredyt miał zostać udzielony na okres do 31.01.2012 r. Promesa ważna była do 01.03.2011 r.
W tamtym okresie(...) sp. z o.o.był wykonawcą robót na terenie obwodnicyR.i prowadził tamże prace

/ dowód: promesa kredytowa – k. 170-175; zeznania pozwanegoP. K./

W dniu 02.03.2011 r.L. K.jako sprzedający oraz(...) LtdwL.jako kupujący zawarli umowę sprzedaży udziałów.
L. K.przeniósł na kupującego 350 udziałów współce (...)o łącznej wartości nominalnej 350 000 zł. Cena sprzedaży udziałów została ustalona na 50 000 zł i została zapłacona gotówką w dniu podpisania umowy.
Umowa została podpisana w obecności notariuszaT. G.wW., nr rep. A(...).

/ dowód: umowa sprzedaży udziałów – k. 179-181 /

Z powodu nieuzyskania kredytu(...) sp. z o.o.znalazł się w stanie niewypłacalności.

/ dowód: zeznania pozwanegoP. K./

W dniu 13.09.2011 r.B. K., synL.iA., orazP. K., synL.iA., zawarli umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nr rep. A(...), w której zawiązalispółkę z o.o. (...)weW..
Przedmiot działalności tej spółki objął usługi budowlane, sprzedaż maszyn, urządzeń i innych rzeczy, naprawę i konserwację maszyn, urządzeń i innego sprzętu, transport, wynajem i zarządzaie nieruchomościami, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami.
Kapitał zakładowy został określony na 1 700 000 zł.
B. K.objął 750 udziałów o wartości nominalnej po 1 700 zł i oświadczył, że pokrywa je w całości wkładem niepieniężnym w postaci nieuchomości wW.przyul. (...).P. K.objął 250 udziałów o wartości nominalnej po 1 700 zł i oświadczył, że pokrywa je w całości wkładem niepieniężnym w postaci nieruchomości wW.przyul. (...).
Wspólnicy powołali w skład pierwszego zarządu:
-B. K.jako prezesa zarządu,
-P. K.jako wiceprezesa zarządu.

/ dowód: umowa z dnia 13.09.2011 r. – k. 214-21776-82 akt KW /

Umową przeniesienia własności nieruchomości z dnia 13.09.2011 r., nr rep. A(...),P. K.w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 13.09.2011 r. przeniósł na(...) sp. z o.o.w organizacji weW.prawo użytkowania wieczystego położonych wW.przyul. (...)działek nr (...)o pow. 0, 4147 ha i(...)o pow. 0, 0241 ha oraz własność budynków położonych na tych działkach. Strony oznaczyły wartość prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków i budowli na 425 000 zł.

/ dowód: umowa z dnia 13.09.2011 r. – k. 71-75 akt KW /

Postanowieniem z dnia 09.02.2012 r., VIII GU 111/11, Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej ogłosił upadłośćPrzedsiębiorstwa Budowlanego (...) sp. z o.o.wW.obejmującą likwidację majątku dłużnika oraz ustanowił syndykiem masy upadłościR. S..
Wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez wierzycieli na przełomie sierpnia i września 2011 r.

/ dowód: postanowienie – k. 16-17; zeznania powodaR. S.– k. 221, 223 /

Umową sprzedaży z dnia 03.10.2012 r., nr rep. A(...),(...) sp. z o.o.weW.reprezentowana przez wiceprezesa zarząduP. K.przeniosła na(...) sp. z o.o.weW.reprezentowaną przez prokurentaB. K.prawo użytkowania wieczystego położonych wW.przyul. (...)działek nr (...)oraz własność znajdujących się na tych działkach budynków i budowli za cenę 820 000 zł.
(...) sp. z o.o.sfinansowała nabycie nieruchomości ze środków własnych w kwocie 70 000 zł oraz ze środków uzyskanych tytułem kredytu uzyskanego wBanku (...) SAwW.na podstawie umowy o kredyt „(...)” nr(...)z dnia 02.10.2012 r. w kwocie 750 000 zł.

/ dowód: umowa z dnia 03.10.2012 r. – k. 101-102, 145-148; umowa kredytu z dnia 02.10.2012 r.
– k. 149-153 /

Powód sporządził trzy listy wierzytelności wobec(...) sp. z o.o.na podstawie informacji wierzycieli.
80 % zgłoszonych wierzycieli wynika z prawomocnych orzeczeń i opiewa na ponad 15 000 000 zł. Zasoby majątkowe masy upadłości wynoszą maksymalnie kilka milionów złotych.
Brak jest dokumentów pozwalających na ustalenie faktycznego stanu zobowiązańspółki (...). Żadnych dokumentów nie wydał syndykowiL. K..
(...) sp. z o.o.dysponuje prawomocnym nakazem zapłaty na kilkaset tysięcy złotych.

/ dowód: zeznania powodaR. S./

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. w stosunku do pozwanegoP. K..
Powód dochodzi uznania za bezskuteczną wobec masy upadłości umowy sprzedaży nieruchomości zawartej przezL. K.jako reprezentanta upadłego(...) sp. z o.o.z jego synemP. K.w dniu 25.01.2011 r.
W pierwszej kolejności należy rozważyć kwestię bezskuteczności tej umowy wobec masy upadłości na podstawie przepisówustawy z dnia 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze.
Zgodnie zart. 127 punbezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej.
Czynność prawna ma nieodpłatny charakter, jeżeli strona, dokonując przysporzenia majątkowego, nie otrzymuje lub nie ma otrzymać w zamian korzyści majątkowej.
W stanie faktycznym sprawy możliwe jest ustalenie, iż sytuacja taka miała miejsce w odniesieniu do umowy z dnia 25.01.2011 r.
Zawarcie umowy nastąpiło na rok przed zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości(...) sp. z o.o.Wniosek ten wpłynął w III kwartale 2011 r., a zatem od dnia zawarcia kwestionowanej umowy sprzedaży nie minął przewidziany wart. 127 punokres jednego roku.
W umowie sprzedaży z dnia 25.01.2011 r. zostało zawarte postanowienie, zgodnie z którym cena sprzedaży w kwocie 575 000 zł przypadającaspółce (...)odP. K.została potrącona z wierzytelnością, która według oświadczenia kupującego miała mu przysługiwać w stosunku do(...) sp. z o.o.w kwocie 886 613, 72 zł w następstwie jej nabycia od(...) sp. z o.o.na podstawie umowy cesji z dnia 23.11.2010 r., a wynikała z prac budowlanych wykonanych przy budowieosiedla (...)wT.na podstawie umowy z dnia 14.09.2009 r.
PozwanyP. K.w istocie nie zgłosił żadnych merytorycznych zarzutów w stosunku do zgłoszonego przeciwko niemu żądania zawartego w pozwie. Ustosunkował się do roszczenia powoda w piśmie z dnia 17.04.2013 r. stanowiącym odpowiedź na zażalenie powoda, ale – wobec nieusunięcia braku formalnego w postaci braku odpisu – pismo to zostało pozwanemu zwrócone zgodnie zart. 130 § 2 kpc.
Pozwany nie zgłosił też żadnych wniosków dowodowych pozwalających na ustalenie, iż transakcja z dnia 25.01.2011 r. pomiędzy nim aspółką (...)została dokonana w warunkach ekwiwalentności świadczeń. Nie wykazał, aby przysługiwała mu wobec(...) sp. z o.o.wierzytelność w kwocie co najmniej 575 000 zł.
Pozwanaspółka (...)złożyła kilka dokumentów umów cesji wierzytelności zawartych pomiędzy(...) sp. z o.o.wG.aP. K.mających za przedmiot wierzytelności, jakie miały przysłgiwać(...) sp. z o.o.wobec upadłego. Umowy te datowane są na: 06.11.2009 r., 12.11.2009 r., 15.12.2009 r., 27.01.2010 r., 14.06.2010 r., 07.09.2010 r., 08.09.2010 r., 19.01.2011 r. Nie została natomiast złożona ani przez jednego ani przez drugiego pozwanego umowa cesji, jaka miała zostać zawarta dnia 23.11.2010 r., a taka data została wskazana w umowie sprzedaży nieruchomości jako data nabycia wierzytelności przezP. K.. Żadna ze wskazanych wyżej umów nie określa też przedmiotu cesji jako wierzytelność o zapłatę 886 613, 72 zł.
PozwanyP. K.podał w swoich zeznaniach, że również samaspółka (...)dokonywała u niego zakupów materiałów budowlanych, za które nie uiściła należnej zapłaty w kwocie 400 000 zł. Skoro zatem, jak podał, uzgodnił już wcześniej z ojcem, iż odkupienie nieruchomości nastąpi po jej nabyciu przez(...)od(...) SA, to te wierzytelności mogły zostać przedstawione do potrącenia w pierwszej kolejności jako wierzytelności bezpośrednie i pierwotne (nie nabyte od innej osoby).
Zatem brak jest udowodnionych okoliczności wskazujących na istnienie wierzytelności, pierwotnie(...) sp. z o.o., następnie pozwanegoP. K., wobec(...) sp. z o.o., która mogłaby zostać skutecznie potrącona z wierzytelnością(...) sp. z o.o.o zapłatę ceny sprzedaży. Pozwany nie przedstawił sądowi umowy cesji, a także innych dokumentów źródłowych mogących wskazywać na podstawę i zakres zobowiązania upadłego wobec(...) sp. z o.o., w tym również umowy z dnia 14.09.2009 r., która miała być podstawą i źródłem stosunku prawnego łączącego te spółki. Nie sposób zatem ocenić, w jakiej wysokości upadły był zobowiązany do świadczeń na rzecz(...) sp. z o.o.
Wskazane okoliczności prowadzą do wniosku, iż umowa sprzedaży nieruchomości zawarta dnia 25.01.2011 r. nie została zawarta w warunkach ekwiwalentności świadczeń w rozumieniuart. 127 pun, tzn. w sytuacji wskazującej, że upadły otrzymał wzajemne świadczenie nie odbiegające od wartości przedmiotu umowy. To z kolei oznacza, iż umowę z dnia 25.10.2011 r. można uznać za umowę zawierającą przysporzenie majątku upadłego na rzecz osoby trzeciej dokonane w istocie nieodpłatnie albo odpłatnie o wartości świadczenia upadłego przewyższającej w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego. Tym samym umowa z dnia 25.01.2011 r. jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłości.
Umowę z dnia 25.01.2011 r. powód może również skutecznie zakwestionować na podstawie przepisówkodeksu cywilnegoo ochronie wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika.
Zgodnie zart. 527 § 1 kc, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
Art. 527 § 2 kcwskazuje, że czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem
wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
Z kolei wedługart. 527 § 3 kc, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Wreszcie zgodnie zart. 527 § 4 kc, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadomo, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia o zasadności roszczenia pauliańskiego ma zakwalifikowanie czynności dłużnika jako zdziałanej w warunkachart. 527 kc, tj. z pokrywdzeniem wierzyciela oraz w warunkach świadomości tego pokrzywdzenia po stronie kontrahenta dłużnika.
Przedmiotem zaskarżenia jest czynność prawna upadłego (dłużnika) w postaci sprzedaży nieruchomości na rzecz pozwanegoP. K.. Upadły miesiąc wcześniej nabył od(...) SAnieruchomość, z której od kilku lat korzystał na podstawie stosunku najmu. Na terenie tej nieruchomości znajdowało się biuro upadłej spółki, zaś adres nieruchomości uwidoczniony został w rejestrze jako adres spółki. Nieruchomość o pow. 0, 43 ha zabudowana budynkami gospodarczymi, magazynowymi, wiatami, itp., czyli wykorzystywana na potrzeby działalności produkcyjnej, handlowej, usługowej, stanowi zawsze istotny składnik majątku spółki handlowej, tj. element składowy jej przedsiębiorstwa (art. 551pkt 2 kc) o istotnym dla spółki znaczeniu. Wyzbycie się prawa własności nieruchomości przez spółkę oznacza uszczuplenie zasobów rzeczowych służących prowadzeniu przedsiębiorstwa. Utrata istotnego składnika majątkowego dłużnika powoduje zagrożenie dla możliwości zaspokojenia wierzycieli.
Jak wynika z przedłożonego przez powoda rachunku zysków i strat, kondycja majątkowaspółki (...)na koniec 2010 r. przedstawiała się źle. Spółka zanotowała stratę w wysokości 1 973 296, 21 zł, tj. 10-krotnie większą, niż strata na koniec 2009 r. Z kolei na podstawie promesy kredytowej z dnia 01.02.2011 r. można dojść do wniosku, iżspółka (...)poszukiwała środków pieniężnych na realizację swojej działalności i to w poważnej wysokości 30 000 0000 zł. Zatem wyzbywanie się nieruchomości stanowiło okoliczność godzącą w możliwość zaspokojenia wierzycieli i oznaczała dalszą niewypłacalność spółki, a wręcz jej zwiększenie wobec utraty składnika majątku mogącego stanowić żródło ewentualnego zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym.
Czynność dłużnika nie powoduje pokrzywdzenia wierzycieli, jeżeli dłużnik otrzymał w zamian świadczenie ekwiwalentne, którego przedmiot mógłby zostać wykorzystany na zaspokojenie wierzyciela (wyroki SN z dnia 20.10.2011 r., IV CSK 39/11, oraz z dnia 05.03.2008 r., V CSK 471/07). W przypadku umowy z dnia 25.01.2011 r. do zasobów(...) sp. z o.o.nie weszła kwota pieniężna uiszczona tytułem ceny sprzedaży.
Również w sytuacji, gdy dłużnik dokonując potrącenia wierzytelności z jednym spośród swoicj wierzycieli z pominięciem innych zobowiązań, czynność prawna wyzbycia się własności rzeczy zostaje dokonana ze świadomością ich pokrzywdzenia i może być przedmiotem skargi pauliańskiej. Wyjście z majątku dłużnika jego istotnego składnika istotnie ogranicza możliwość zaspokojenia roszczeń pozostałych wierzycieli ( por. wyroki SN z dnia 12.12.2001 r., III CKN 496/00, z dnia 23.07.2003 r., II CKN 299/01, z dnia 23.11.2005 r., II CK 225/05, z dnia 05.07.2007 r., II CSK 118/07). Co do zasady dłużnik w razie wielości wierzycieli ma prawo wyboru wierzyciela, którego chce zaspokoić, niemniej jednak, w niektórych sytuacjach zaspokojenie jednego z wierzycieli lub niektórych z nich odpowiadać będzie przesłankom zart. 527 kc.Będzie tak między innymi wtedy, gdy dłużnik dokonał wyboru wierzyciela w sposób arbitralny, prowadzący do uprzywilejowania go kosztem pozostałych w okolicznościach, które wskazują na rychłą możliwość ogłoszenia upadłości dłużnika i wyprowadzenie z jego majątku istotnych składników, co może prowadzić do niemożności zaspokojenia wierzycieli z przyszłej masy upadłości.
Pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać według chwili wystąpienia z żądaniem uznania czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela (wyroki SN z dnia 16.12.2011 r., V CSK 35/11, z dnia 06.10.2011 r., V CSK 493/10, z dnia 27.02.2009 r., V CSK 309/08, z dnia 29.06.2004 r., II CK 367/03, z dnia 22.03.2001 r., V CKN 280/00). Powód wykazał, iż aktualny stan zasobów masy upadłości nie pozwala na zaspokojenie całości roszczeń wierzycieli. W takim wypadku brak w zasobach masy upadłości tak istotnego składnika, jak prawo własności nieruchomości, powoduje istotne ograniczenie dla zaspokojenia wierzycieli. Wyjściu nieruchomości z majątku(...)sp. z .o. nie towarzyszyło uzyskanie stosownego ekwiwalentu. Tym samym zasoby majątkowe dłużnika są mniejsze, to zaś oznacza dla wierzycieli pokrzywdzenie.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.04.2012 r., V CSK 183/11, dłużnikiem niewypłacalnym w rozumieniuart. 527 § 2 kcjest ten, w którego majątku – na skutek czynności polegającej na przesunięciu składników majątkowych, powodującej uszczuplenie przyszłej masy – brak składników majątkowych, z których można przeprowadzić egzekucję; decydujące znaczenie ma realna szansa (możliwość) zaspokojenia wierzyciela. Z kolei w wyroku z dnia 18.11.2001 r., IV CKN 525/00, Biul. SN 2002/5/11, Sąd Najwyższy wskazał, że pokrzywdzenie w rozumieniuart. 527 § 2 kcpowstaje na skutek takiego stanu faktycznego majątku dłużnika, który powoduje niemożność, utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenia wierzyciela. Wystarczy, że w następstwie czynności dłużnika doszło do pogłębienia niewypłacalności, rozumianego jako pomniejszenie substancji majątku, ograniczenie wypłacalności, dalsze odwleczenie i zmniejszenie szans na zaspokojenie wierzyciela
(podobnie z dnia 18.09.1998 r., III CKN 612/97, OSN 1999/3/56.
Wobec tego umowę z dnia 25.01.2011 r. należy uznać za zmierzającą do pokrzywdzenia wierzycieli zgodnie zart. 527 § 1 i 2 kc.Domniemanie działania w celu pokrzywdzenia wierzycieli wynikające zart. 527 § 2 kcnie zostało obalone.
Zaskarżona przez powoda umowa została zawarta również w okolicznościach objętych domniemaniem zart. 527 § 3 oraz 527 § 4 kc.
Sprzedający reprezentowany był przez prezesa zarząduL. K., zaś kupującym był syn reprezentanta sprzedającegoP. K..
Stosunek bliskości w rozumieniuart. 527 § 3 kcmoże wynikać z różnego rodzaju więzi o charakterze osobistym, rodzinnym, towarzyskim, zawodowym, itp. Może wynikać nawet ze sporadycznych kontaktów gospodarczych pomiędzy dłużnikiem działającym z pokrzywdzeniem wierzycieli a osobą trzecią, którym towarzyszą innego rodzaju relacje o charakterze majątkowym i niemajątkowym (por. wyroki SN z dnia 09.03.2007 r., V CSK 473/06, oraz z dnia 05.01.1999 r., III CKN 462/98). Pozwany jest synem reprezentanta dłużnika, prowadzi działalność na terenie tego samego obiektu. Jak wynika z zeznań pozwanego, miał on wiedzę na temat zakresu działalnościfirmy (...), miejsc i przedmiotu realizowanych przez nią robót budowlanych. Jest zatem osobą bliską w stosunku do upadłego.
Ponadto, skoro pozwanyP. K.prowadził działalność gospodarczą na tym samym obiekcie na podstawie umowy najmu zawartej z upadłą spółką, a po zawarciu umowy stał się w stosunku do niej wynajmującym tenże obiekt, a także dostarczałfirmie (...)materiały budowlane na potrzeby wykonywanych przez nią robót, to był on w dacie dokonywania zaskarżonej czynności przedsiębiorcą pozostającym z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych w rozumieniuart. 527 § 4 kc.To również oznacza domniemanie wiedzy o dokonaniu czynności przez upadłego ze świadomością pokrzydzenia wierzycieli. Także i to domniemanie nie zostało przez pozwanego obalone.
Należy zauważyć, że obalenie domniemania zart. 527 § 3 lub 4 kcodbywa się poprzez wykazanie, że osoba bliska lub powiązana stałą relacją gospodarczą nie tylko nie wiedziała o przesłankach do uznania umowy za bezskuteczną, o niewypłacalności czy też o działaniu na szkodę wierzycieli, ale także przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności nie mogła się o tym dowiedzieć. Pozwany zaś ma wiedzę na temat działalnościspółki (...), realizowanych przez nią robotach oraz ubieganiu się o kredyt. Nie może skutecznie powołać się na istnienie okoliczności podważających wskazane domniemania świadomości co do znaczenia czynności dłużnika dla zaspokojenia wierzycieli.
Sąd doszedł zatem do przekonania, iż zachodzą podstawy do uznania umowy sprzedaży nieruchomości położonej wW.przyul. (...)zawartej dnia 25.01.2011 r. pomiędzyPrzedsiębiorstwem Budowlanym (...) sp. z o.o.wW.aP. K.za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości PrzedsiębiorstwaBudowlanego (...) sp. z o.o.wW.. Można dodać, że syndyk, jako działający na rzecz i w interesie ogółu wierzycieli, nie ma obowiązku wskazywania, jakich konkretnie wierzytelności dotyczy ochrona przed niewypłacalnością dłużnika (wyrok SN z dnia 25.05.2012 r., I CSK 72/12).
Natomiast nie mogło zostać uwzględnione żądanie pozwu skierowane wobec pozwanego(...) sp. z o.o.o uznanie za bezskuteczną wobec masy upadłości czynności prawnej nabycia prawa użytkowania wieczystego oraz prawa własności nieruchomości objętej KW nr(...)przez(...) sp. z o.o.odP. K.w dniu 13.09.2011 r. oraz nakazanie wydania tej nieruchomości powodowi.
Materiał dowodowy wskazuje, że nie została zawarta umowa opisana przez powoda w piśmie z dnia 15.03.2013 r.P. K.nieruchomość nabytą od(...) sp. z o.o.wniósł tytułem aportu do(...)sp. z o.o, utworzonej dnia 13.09.2011 r., a dopiero spółka ta przeniosła nieruchomość na pozwanego(...) sp. z o.o.

Po złożeniu przez pozwanego(...) sp. z o.o.odpowiedzi na pozew zawierającej zarzut dotyczący braku transakcji kwestionowanej przez powoda powód nie zmodyfikował żądania pozwu, nie sprecyzował oznaczenia zaskarżonej czynności prawnej w sposób odpowiadający stanowi rzeczywistemu. Ponieważ czynność zaskarżona przez powoda nie miała miejsca, żądanie zawarte w piśmie z dnia 15.03.2013 r. rozszerzające pierwotnie wniesiony pozew nie zasługiwało na uwzględnienie.
Powód nie może także domagać się wydania mu nieruchomości od(...) sp. z o.o.W tym celu oprócz bezskuteczności pierwszej czynności, czyli zbycia nieruchomości przez upadłegoP. K., która to bezkuteczność uzasadniałaby wydanie rzeczy masie upadłości z mocyart. 134 ust. 1 pun, powód musiałby uzyskać ustalenie nieważności umowy z dnia 13.09.2011 r. o wniesieniu nieruchomości aportem dospółki (...)oraz umowy z dnia 03.10.2012 r. o przeniesieniu nieruchomości na(...) sp. z o.o.Takich żądań powód nie zgłosił.
Sąd uwzględnił zatem żądanie pozwu skierowane przeciwko pozwanemuP. K.oraz oddalił powództwo wobec pozwanego(...) sp. z o.o.
Ponieważ powodowi przysługiwało ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych z mocy art.pun, nieopłacone koszty sądowe obejmujące opłatę od pozwu w kwocie 28 750 zł (5 % wartości przedmiotu sporu) przypadają Skarbowi Państwa bezpośrednio od pozwanegoP. K.– art. 113 ust. 1 uksc.
Sąd nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego(...) sp. z o.o.uznając, że zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniuart. 102 kpc. Obowiązkiem powoda jest podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia zasobów masy upadłości, w tym poszukiwania składników majątku upadłego zbytych w warunkach naruszenia prawa. Pozwany(...) sp. z o.o.podejmował czynności w procesie samodzielnie, reprezentowany przez prokurentaB. K.. Pełnomocnik w osobie radcy prawnej pojawił się na końcowym etapie sprawy, już po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, jego aktywność ograniczyła się do złożenia jednego krótkiego pisma procesowego, które niczego do sprawy nie wniosło, nie stawił się nawet na rozprawę. Prowadzi to do wniosku, iż obciążenie powoda kosztami zastępstwa pozwanej spółki jest niecelowe i nieuzasadnione.
Wobec zwolnienia powoda od kosztów sądowych, nieopłacone koszty związane z oddalonym żądaniem wobec(...) sp. z o.o.obciążają ostatecznie Skarb Państwa.
Mając powyższe okoliczności na uwadze sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.