Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1557/13
Data wyroku: 2014-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mariusz Broda, Marek Boniecki, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.176§2kc
Teza: Sąd Rejonowy nie może  poprzestać na konkluzji , że już sam brak postanowienia o stwierdzeniu  nabycia spadku  w dacie orzekania w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie eliminuje zasadność doliczenia na rzecz obecnego współposiadacza , czasu współposiadania jego poprzednika w zakresie udziału z tytułu ewentualnego dziedziczenia po nim, bo najpierw powinien pozyskać odpis prawomocnego postanowienia w tym zakresie (które ma charakter deklaratoryjny , a nie konstytutywny) , następnie dokonać stosownej oceny i doliczenia do czasu współposiadania obecnego posiadania (nabytego przez dziedziczenie) także czasu  posiadania spadkodawcy (w zakresie udziału).

Sygn. akt II Ca 1557/13

POSTANOWIENIE
Dnia 16 kwietnia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Mariusz Broda (spr.)
Sędziowie:SO Marek Boniecki
SO Cezary Klepacz
Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r.
sprawy z wnioskuM. F.
z udziałemZ. W.,J. W. (1),J. W. (2),R. W.,A. W. (1),H. W.,J. W. (2),Z. W.,A. K. (1),G. J.,K. W.,T. W.,E. Z.,M. U.,Z. M.,A. K. (2),J. K.,H. K.,A. L.,B. B.,D. C.,E. W.,M. W.,Z. K.,M. Z.,A. C. (1),A. W. (2),G. R.iA. C. (2)

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 14 maja 2013 r., sygn. akt I Ns 1334/11

postanawia:
1/ zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie II (drugim) i stwierdzić, że:
-A. W. (3)– nabyła dalsze 16/128 (szesnaście sto dwudziestych ósmych) części,
-M. F.,E. Z.,J. W. (2)- nabyli po 12/128 (dwanaście sto dwudziestych ósmych) części każde z nich,
-J. W. (1),R. W.,A. W. (1),M. U.– nabyli po 3/128 (trzy sto dwudzieste ósme) części każde z nich
- w prawie własności nieruchomości położonej wM., stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym(...)o powierzchni 2,8860 ha, przez zasiedzeniez dniem 31 grudnia 2001 roku;
2/ orzec, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie.

sygn. akt IICa 1557/13

UZASADNIENIE
W postępowaniu przed Sądem Rejonowym wnioskodawczyniM. F.wnosiła o stwierdzenie nabycia prawa własności przez zasiedzenie nieruchomości położonej wM.o pow. 2,8860 ha , stanowiącej działkę o nr ew.(...), na rzecz:
-A. W. (3)(matkiM. F.i żonyJ. W. (2)) – w (36/48) części,
-M. F.,E. Z.,J. W. (2)(dzieciJ. W. (2)iA. W. (3)) – po 3/48 części każde z nich,
-R. W.,M. U.,A. W. (1)(wnukówJ. W. (2)iA. W. (4), dzieciS. W. (1)– synaJ. W. (2)iA. W. (3)) – po 1/48 każde z nich,
Wyżej wymienieni uczestnicy zgadzali się z wnioskiem. Pozostali uczestnicy , częściowo oponowali jego żądaniu , a niektórzy nie zajmowali żadnego stanowiska w sprawie, ale nikt nie negował faktu objęcia we władanie latem 1971r. działki o nr ew.(...)przezJ.iA.małżonkówW., (od matkiJ. W. (3)W., żonyS. W. (2)).
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14.05.2013r.:
- w pkt. I stwierdził , żeA. W. (3)nabyła przez zasiedzenie z dniem 31.12.2001r. , udział ½ w prawie własności nieruchomości położonej wM., o powierzchni 2,8860 ha , stanowiącej działkę o nr ew.(...)
- w pkt. II oddalił wniosek w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji przytoczył stanowiące podstawę rozstrzygnięcia poczynione ustalenia faktyczne, wskazując m.in. , że w/w nieruchomość w latach 1857-1948 była prawdopodobnie przedmiotem „obrotu” w rodzinieW., pierwotnie władał niąA. W. (1), który w roku 1914 dokonał darowizny gruntów o większej powierzchni , w skład których wchodziła obecna działka o nr ew.(...)na rzecz swoich synów –S. W. (2)iI. W., przy czym stan dokumentów w aktach księgi wieczystej („(...))”oraz i opisy nieruchomości w aktach notarialnych obejmujących te czynności , nie pozwalają na identyfikację działki o nr ew.(...), jako części nieruchomości będącej przedmiotem darowizny dokonanej przezA. W. (1)na rzecz jednego z synów , tj.S. W. (2), czyI. W.; niespornieW. W. (3)(żonaS. W. (2)– synaA. W. (5)) latem 1971 r. , przekazała działkę o nr ew.(...)w posiadanie synowiJ. W. (2)i jego żonie –A. W. (3), którzy zaczęli nią władać; postanowieniem z dnia 3.09.2008r. Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim oddalił wniosek o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności tej nieruchomości rolnej z dniem 4.11.1971r. – na rzeczJ.iA.małżonkówW.; w 1984r. zmarłJ. W. (2),A. W. (3)wykorzystywała tą nieruchomość gospodarczo – do roku 1996 , przy czym pomagał jej w tym synS., który zmarł w 1991r. ;A. W. (3)zmarła w 2006 , do końca opłacała należne z nieruchomości podatki. W takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że władanie przedmiotową nieruchomością, przezJ.iA.małżonkówW., które najpóźniej należy przyjąć od dnia 31.12.1971r. , miało charakter posiadania samoistnego, że objęli go pozostając w złej wierze, a zatem stosownie do treści art. 172 § 1 kcA. W. (3), wobec upływu 30 lat , zdołała nabyć przez zasiedzenie udział ½ w prawie własności tej nieruchomości. Natomiast w ocenie Sądu Rejonowego , w pozostałym zakresie zgłoszony wniosek podlegał oddaleniu , bo mimo , żeA. W. (3)należy do kręgu spadkobierców poJ. W. (2), a nie nastąpiło stwierdzenie nabycia spadku po nim , to nie można na podstawie art. 176 par. § 2 kc doliczyć do czasu jej posiadania , czasu współposiadaniaJ. W. (2), w zakresie w jakim ewentualnie po nim dziedziczy. Jeśli idzie o pozostałe osoby wymienione we wniosku , które Sąd Rejonowy określa mianem „domniemanych spadkobierców”, to w jego przekonaniu żądanie nabycia prawa własności przez zasiedzenie na ich rzecz w udziałach nie jest uprawnione , bo osoby te nie były współposiadaczami samoistnymi tej nieruchomości, gdyż ich rola sprowadzała się jedynie do pomocyA. W. (3)lub późniejS. W. (1).
Postanowienie w zakresie oddalającym część wniosku (pkt. II) zaskarżyłaM. F.. Zarzuciła błędne przyjęcie przez Sąd Rejonowy, żeA. W. (3)nabyła przez zasiedzenie tylko ½ w prawie własności do w/w nieruchomości, bez stosownego doliczenia czasu posiadania z tytułu dziedziczenia poJ. W. (2), a tę ostatnią okoliczność można było ustalić w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Wyjaśniła, że aktualnie zawisła w Sądzie Rejonowym sprawa o stwierdzenie nabycia spadku poJ. W. (2). Ponadto apelująca zarzuciła błędne ustalenie przez Sąd Rejonowy, granic czasowych faktycznej uprawy przez nią działki o nr ew.(...)gdyż jej zdaniem miało to miejsce do roku 1999. Wobec tego wniosła o zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie żądania, ewentualnie uchylenie postanowienia w tym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy, zważył co następuje:
Apelacja jest zasadna i jako taka podlegała uwzględnieniu.
Rozpoznając sprawę w jej granicach, Sąd Okręgowy uczynił to przede wszystkim biorąc pod uwagę zakres zaskarżenia , ale i specyfikę postępowania o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie, w którym Sąd jest związany żądaniem wniosku co do będącej jego przedmiotem nieruchomości , nie pozostaje natomiast związany , wyeksponowaną w nim „granicą czasową” zasiedzenia oraz osobą, bądź osobami , na rzecz których zasiedzenie w ocenie zgłaszającego wniosek ma nastąpić (p. m.in. uchwała SN z dnia 12.06.1986r. , III CZP 28/86,(...), nr 5-6). W tym zakresie Sąd obowiązany jest poczynić ustalenia z urzędu i orzec stosownie do wyników tego postępowania , tak co do osoby (osób) , która nabyła prawo własności przez zasiedzenie , jak i daty w której to nastąpiło. Skoro Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, to tym samym spoczywa na nim obowiązek urzeczywistnienia norm prawa materialnego , stanowiących podstawy prawne rozpoznania żądania stwierdzenia zasiedzenia skonkretyzowanej nieruchomości, poprzez podjęcie także z urzędu takich czynności , które doprowadzą do ustalenia okoliczności do tego prowadzących. Reasumując, brak zaskarżenia oddalającej części postanowienia, przez następców prawnychJ. W. (2)(za wyjątkiemM. F.) , przy jednocześnie opisanym w apelacji zakresie zaskarżenia, obligował Sąd Okręgowy, do rozpoznania sprawy w granicach apelacji także na rzecz pozostałych spadkobiercówJ. W. (2).
Kierunek apelacji sprowadzał się do zanegowania prawidłowości niedoliczenia przez Sąd I instancji spadkobiercomJ. W. (2), do czasu posiadania przez nich nieruchomości , okresu posiadania odziedziczonego po nim. Sąd Okręgowy podziela , tak ukierunkowany zarzut , który w rzeczywistości oznacza naruszenie prawa materialnego (w tym przypadku art. 176 §2 kc) , a to sąd II instancji każdorazowo bierze pod uwagę z urzędu. Sąd Rejonowy błędnie odczytał charakter postępowania o stwierdzenie nabycia prawa własności przez zasiedzenie oraz charakter samego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, o ile doszedł do konkluzji , że skoro na dzień orzekania w przedmiocie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nie nastąpiło stwierdzenie nabycia spadku poJ. W. (2), to do czasu współposiadaniaA. W. (3)nie można doliczyć czasu współposiadania z tytułu dziedziczenia po nim, w zakresie w jakim ewentualnie ona dziedziczy. Przecież postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny , czyli potwierdza jedynie to co zdarzyło się w dacie otwarcia spadku (a nie później). To orzeczenie jest wyłącznym dowodem dla wykazania tej niewątpliwie doniosłej z punktu widzenia treści art. 176 § 2 kc okoliczności, która podlega ustaleniu z urzędu, bo jest to niezbędne do udzielenia odpowiedzi na pytanie o dopuszczalność i zakres (tak podmiotowy , jak i czasowy) doliczenia czasu posiadania poprzednika , przy czym to ostatnie następuje z urzędu (p. postanowienie SN z dnia 20.02.2013r. IIICSK 156/12 , Lex nr 1314357 ; postanowienie SN z dnia 26.04.2013r. IICSK 445/12 , Lex nr 1347836). Zatem Sąd Rejonowy nie mógł poprzestać na konkluzji , że już sam brak stwierdzenia nabycia spadku w dacie orzekania w przedmiocie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia , eliminuje zasadność doliczenia czasu współposiadaniaA. W. (3)w zakresie udziału z tytułu ewentualnego dziedziczenia poJ. W. (2). Rację ma apelująca , że Sąd I instancji winien był najpierw pozyskać odpis prawomocnego postanowienia w tym zakresie, a następnie dokonać stosownej oceny i doliczenia do czasu współposiadaniaA. W. (3)także czasu jej współposiadania z tytułu dziedziczenia poJ. W. (2). Ponadto Sąd Okręgowy stwierdza, że Sąd Rejonowy wyprowadził błędny wniosek z niespornie eksponowanych w sprawie okoliczności faktycznych w zakresie stanu władania przedmiotową nieruchomością. W orzecznictwie (p. postanowienie SN z dnia 7.05.1986r. , IIICRN 60/86 , Lex nr 3281) utrwalony pozostaje pogląd , który Sąd Okręgowy także podziela, że skoro dziedziczność posiadania oznacza nabycie w udziałach przez wszystkich spadkobierców współposiadania rzeczy w takim zakresie, w jakim determinuje to porządek dziedziczenia , to zmiana tak ukształtowanego posiadania w kierunku zwiększenia jego zakresu przez jednego ze współposiadaczy (w stosunku do przypadającego mu udziału w spadku) musi być wynikiem albo wyraźnego, jednoznacznego (będącego efektem skonkretyzowanych zachowań) zamanifestowania władania na zewnątrz – przez taką osobę , albo równie czytelnego wyzbycia się – rezygnacji ze współposiadania (uzyskanego i istniejącego w granicach dziedziczenia) , przez innego spadkobiercę – współposiadacza (bądź wszystkich pozostałych spadkobierców – współposiadaczy). Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego , nie tylko nie potwierdza tezy owej manifestacji na zewnątrz , przez któregokolwiek ze spadkobiercówJ. W. (2), ale wręcz przeciwnie , jedynie wzmacnia przekonanie , że stan współposiadania nieruchomości , ukształtowany w dacie otwarcia spadku – na rzecz wszystkich spadkobierców i w udziałach wnikających z dziedziczenia , nie uległ zmianie. Tej treści spostrzeżenie nie budzi żadnych wątpliwości , jeżeli wziąć pod uwagę już chociażby samą treść wniosku i sformułowane w związku z tym żądanie , a także jego akceptację przez bezpośrednio zainteresowanych rozstrzygnięciem. Skoro od samego początku , żądanie obejmowało stwierdzenie zasiedzenia na udziały (według ustawowego porządku dziedziczenia), to musiało opierać się na założeniu doliczenia do czasu współposiadania spadkobierców (ukształtowanego w dacie otwarcia spadku poJ. W. (2)), także czasu jego współposiadania (w zakresie łącznie odpowiadającym odziedziczonym udziałom). O ile byłoby inaczej , to już w początkowej części postępowania , teza o objęciu nieruchomości we władanie tylko przezA. W. (3), a tym samym z wyeliminowaniem tego odziedziczonego w udziałach władania przez pozostałych spadkobierców , byłaby eksponowana, a tak nie było. Ponadto, wbrew wyprowadzonym przez Sąd Rejonowy wnioskom , treść przesłuchania samej wnioskodawczyni (k. 495-497) , ale także i jej brata -J. W. (2)(k. 501) - w charakterze stron , jedynie wzmacnia tezę o wykluczeniu , jakiegokolwiek odmiennego od tego wynikającego z ustawowego porządku dziedziczenia , stanu władania nieruchomością. Ich relacje co do stanu władania przedmiotową nieruchomością, wykluczają , przypisanie go tylko i wyłącznieA. W. (3). W szczególności , to , że poszczególni członkowie rodziny w różnych proporcjach świadczyli prace gospodarcze na przedmiotowej nieruchomości , nie daje podstawy do wyprowadzenia dalej idących wniosków , w kierunku w jakim uczynił to Sąd I instancji , a jedynie może potwierdzać tezę o istniejącym w dalszym ciągu współposiadaniu nieruchomości , a więc z wykluczeniem zamanifestowania przezA. W. (3)stanu wyłącznego jej posiadania. W kontekście tego, zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia teza o tym, że wszyscy pozostali (za wyjątkiemA. W. (3)) spadkobiercyJ. W. (2), nie byli współposiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości , pozostaje bezpodstawna , jako nie znajdująca oparcia w zebranym sprawie materiale (nie tylko dowodach , ale przede wszystkim samych twierdzeniach zainteresowanych. To wszystko wyklucza dopuszczalność w tym przypadku przyjęcia zmodyfikowanego stanu posiadania nieruchomości , w stosunku do jej współposiadania ukształtowanego na skutek dziedziczenia, jak nietrafnie próbował eksponować to Sąd Rejonowy (jako jeden z argumentów częściowego oddalenia wniosku).
Oczywiście, fundamentalne z punktu widzenia zasadności czynionych rozważań , pozostawały dodatkowe (w uzupełnieniu postępowania dowodowego) ustalenia Sądu Okręgowego co do porządku dziedziczenia poJ. W. (2). Było to możliwe na podstawie niekwestionowanych , odpisów prawomocnych postanowień : o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. W. (2)(z dnia 22.10.2013r. – sygn. akt INs 692/13 – k. 1445 ) oraz po zmarłym w 1991 r. jego synuS. W. (1)(z dnia 27.02.2014r. –sygn. akt 1314/13 - k. 1150), bo ta ostania okoliczność z punktu widzenia treści art. 176 § 2 kc , miała również doniosłe dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie. Spadek poJ. W. (2)w zakresie obejmującym wchodzące w jego skład gospodarstwo rolne nabyli : żonaA. W. (3)– w 4/16 części oraz dzieci –E. Z.,M. F.,J. W. (2),S. W. (1)– po 3/16 każde z nich. Spadek poS. W. (1)w zakresie obejmującym gospodarstwo rolne nabyli : żonaJ. W. (1)– w ¼ części oraz dzieciR. W.,A. W. (1),M. U.– po ¼ części każde z nich.
Reasumując, istniały pełne podstawy faktyczne (zakres współposiadania wynikającego z dziedziczenia) oraz prawne (art. 176 § 2 kc), doliczenia do czasu współposiadania przedmiotowej nieruchomości, nabytego przezA. W. (3),E. Z.,M. F.,J. W. (2),S. W. (1)- na skutek dziedziczenia poJ. W. (2), a w przypadku spadkobiercówS.– dodatkowo na skutek dziedziczenia po nim, czasu posiadania spadkodawców – oczywiście w zakresie odziedziczonych po nich udziałów. Sąd Okręgowy uczynił to uwzględniając faktyczny ich wymiar. W konsekwencji tego, nie było żadnych przeszkód ku temu , by przyjąć , że w takich realiach faktycznych zaistniały wszystkie przesłanki do stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie – w udziałach na rzecz poszczególnych osób wymienionych w sentencji postanowienia Sądu Okręgowego :A. W. (3)– dalsze 16/128 części (oprócz 64/128, o czym orzekł już Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim w pkt. I prawomocnego postanowienia z dnia 14.05.2013r.);M. F.,E. Z.,J. W. (2)- po 12/128 części – przez każdego z nich ;J. W. (1),R. W.,A. W. (1),M. U.– po 3/128 części przez każdego z nich.
W tym stanie rzeczy , na podstawie art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 13 par. 2 kpc orzeczono jak w nim. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje w treści art. 520 § 1 kpc.