Sąd Okręgowy w Zielonej Górze
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV Pa 105/14
Data wyroku: 2014-11-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Rawska, Bogusław Łój, del Rafał Skrzypczak
Teza: Przepisy rozporządzenie [rozp. MPiPS z 19.12.2012r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania nalezności ... - Dz. U. nr  236 poz. 1991] nie wskazują dokładnie jakie świadczenia - czy też precyzyjnie, jak nazwane - mieszczą się w pojęciu należności przysługujacych pracownikom z tytułu podróży słuzbowej, gdyż najistotniejszy jest cel tych świadczeń, tj. pokrycie zwiększonych kosztów związanych z podróżą służbową.

Sygn. akt IV Pa 105/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2014r.
Sąd Okręgowy Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SO Bogusław Łój / spr /
Sędziowie :  Sędzia SO Hanna Rawska
Sędzia SR del Rafał Skrzypczak
Protokolant : st.sek.sąd.R. Duchnicka - Tylutka
po rozpoznaniu w dniu25 listopada 2014r. w Zielonej Górze
na rozprawie
sprawy z powództwaStowarzyszenia (...)wP.działającego na rzeczR. L.iR. B. (1)
przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.
o zapłatę
na skutek apelacjipowoda
od wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze
z dnia 11.04.2014r. ( Sygn. akt IV P 1223/12 )

I
oddala apelację,

II
zasądza od powodaStowarzyszenia (...)wP.na rzecz pozwanego(...)(...)z ograniczonaą odpowiedzialnością wŁ.kwotę 1575 zł tytułem kosztów zastepstwa procesowego za instancję odwoławczą

Sygn. akt IV Pa 105/14

UZASADNIENIE
PowódStowarzyszenie (...)wP., działając na rzeczR. B. (1)w pozwie skierowanym przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.wniósł o zasądzenie na rzeczR. B. (1)kwoty 44.338,00 zł tytułem należności za niewypłacone ryczałty za noclegi w okresie od 01.11.2009 r. do 10.05.2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami, wskazanymi w pozwie, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
PowódStowarzyszenie (...)wP., działając na rzeczR. B. (1)w pozwie wniesionym w tym samym dniu przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.wniósł o zasądzenie na rzeczR. B. (1)kwoty 43.255,29 zł tytułem należności za niewypłacone ryczałty za noclegi w okresie od 21.05.2011 r. do 04.09.2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sprawy zostały połączone celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Pozwany(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.w odpowiedzi na pozwy wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
PowódStowarzyszenie (...)wP., działając na rzeczR. L.w pozwie skierowanym przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.wniósł o zasądzenie na rzeczR. L.kwoty 2.000,00 zł tytułem należności za niewypłacone ryczałty za noclegi w okresie od 30.11.2009 r. do 23.12.2009r. wraz z ustawowymi odsetkami, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pozwany(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Postanowieniem z dnia 09.07.2013 r., wydanym w sprawie IV P 14/13 Sąd Rejonowy w Zielonej Górze połączył sprawę wytoczoną na rzeczR. L.ze sprawą o sygn. akt IV P 1223/12 wytoczoną na rzeczR. B. (1).
W piśmie z dnia 08.01.2014 r. powód zgłosił roszczenie ewentualne wskazując, że jeśli Sąd uzna, że powodom nie przysługuje ryczałt za noclegi, domagają się ewentualnie zapłaty wszystkich dochodzonych kwot, ale tytułem „zwiększonych kosztów socjalnych” przyznanych im przez pozwanego pracodawcę.
W piśmie z dnia 15.01.2014 r. powód wskazał, że w przypadkuR. B. (1)dochodzona należność wynosi 30.582,00 zł (pierwsze roszczenie ewentualne) i 34.605,00 zł (drugie roszczenie ewentualne), zaś żądanie ewentualnie nie dotyczyR. L..
W piśmie z dnia 24.01.2014 r. pozwany wniósł o oddalenie roszczeń ewentualnych powoda oraz z ostrożności procesowej zgłosił zarzut przedawnienia.
Wyrokiem z dnia 11.04.2014r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwa w całości (pkt I) oraz zasądził od powodaStowarzyszenia (...)wP.na rzecz pozwanego(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.kwotę 3.150,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).
Sąd Rejonowy ustalił, żeR. B. (1)został zatrudniony przez pozwanego(...) sp. z o.o.wŁ.na podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny od dnia 01.07..2008 r.do 30.09.2008r, na stanowisku kierowcy międzynarodowego. Od dnia 01.09.2009 r. strony łączy umowa o pracę zawarta na czas nie określony.
PowódR. L.był zatrudniony przez pozwanego(...) sp. z o.o.wŁ.na podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny od dnia 06.03.2006r. do 05.06.2006r. na stanowisku kierowcy międzynarodowego. Od dnia 01.06.2007r. strony łączyła umowa o pracę zawarta na czas określony.
PracownicyR. L.iR. B. (1)poza wynagrodzeniem zasadniczym, otrzymywali od pozwanego: ekwiwalent za pranie odzieży oraz ekwiwalent za środki czystości oraz składnik określany jako „diety”. Uwidocznione było to na odcinkach z wynagrodzeniem, które otrzymywali.
Od dnia 01.09.2006 r. u pozwanego obowiązywał regulamin wynagradzania zgodnie z którym, pracownikom przysługują diety z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Zgodnie z jego brzmieniem, wysokość diet jest uregulowana w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Wysokość diet z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju dla kierowców wynosiła wówczas 40 Euro za pełną dobę.
W myśl § 25 regulaminu pracy obowiązującego u pozwanego od dnia 01.12.2008 r., czasem podróży służbowej jest czas określony według przepisów wydanych przez Ministra Gospodarki i Pracy. Czas podróży służbowej nie stanowi automatycznie czasu pracy kierowcy. Zgodnie z brzmieniem regulaminu, za czas podróży służbowej przysługują świadczenia określone przepisami wydanymi przez Ministra Gospodarki i Pracy dla sfery budżetowej - diety, ryczałty za nocleg. W regulaminie przewidziano, że nie przysługuje ryczałt za nocleg kierowcy, przy niekorzystaniu z hotelu, jeżeli samochód jest wyposażony w miejsce do spania.
Zgodnie z § 15 ust. 3 regulaminu wynagradzania z dnia 01.04.2010 r., wysokość diet rozumianych jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów ponoszonych przez pracowników związanych z podróżą służbową poza granicami kraju wynosi łącznie 38 Euro za każdą dobę, z czego a) kwota w wysokości 13 Euro stanowi dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży, b) kwota w wysokości 25 Euro obejmujące zwiększenie innych kosztów socjalnych.
Wejście w życie regulaminu z dnia 01.04.2010 r. zostało poprzedzone konsultacją związkową; w dniu 18.11.2009 r. zawarto porozumienie ze związkami zawodowymi.
Zgodnie z regulaminem pracy obowiązującym od dnia 15.04.2010 r., czasem podróży służbowej jest czas określony według przepisów wydanych przez Ministra Gospodarki i Pracy. Czas podróży służbowej nie stanowi automatycznie czasu pracy kierowcy. Zgodnie z brzmieniem regulaminu, za czas podróży służbowej przysługują świadczenia określone przepisami wydanymi przez Ministra Gospodarki i Pracy dla sfery budżetowej -diety, ryczałty za nocleg. W regulaminie przewidziano, że nie przysługuje ryczałt za nocleg kierowcy, przy niekorzystaniu z hotelu, jeżeli samochód jest wyposażony w miejsce do spania.
Analogicznie kwestia ta została uregulowana w regulaminie pracy obowiązującym od dnia 13.07.2011 r.
W porozumieniu zawartym pomiędzy(...) sp. z o.o.wP., a zarządem(...) sp. z o.o.wŁ.w dniu 3.12.2010 r. ustalono, że od 01.01.2011 r. wysokość diet rozumianych jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju wynosi 41 Euro za każdą pełną dobę podróży służbowej, z czego kwota 14 Euro stanowi dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej, a kwota 27 Euro obejmuje zwiększenie innych kosztów socjalnych.
W porozumieniu zawartym pomiędzy(...) sp. z o.o.wP., a(...) sp. z o.o.wŁ.w dniu 27.02.2012 r. kończącym spór zbiorowy ustalono, że od 1.03.2012 r. wysokość diet rozumianych jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju wynosi 42 Euro za każdą pełną dobę podróży służbowej, z czego kwota 14 Euro stanowi dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej, a kwota 28 Euro obejmuje zwiększenie innych kosztów socjalnych.
Flota pozwanego składa się(...). Pojazdy te są nowe, mają maksymalnie 3-4 lata.. Auta wyposażone są w dwa łóżka o długości ok. 2 m i szerokości ok 1 m, klimatyzację działającą w czasie pracy silnika oraz ogrzewanie postojowe i wentylację postojową. Wysokość kabiny ma około 170 cm. Istnieje możliwość podłączenia lodówki, podobnie jak innego sprzętu, np. telewizora. Pozwany nie wyposaża pracowników w pościel, używają swojej. Pracodawca wypłaca kierowcom – i tylko kierowcom – miesięczny ekwiwalent za pranie oraz ekwiwalent za środki czystości.
PracownicyR. B. (1)iR. L.w spornym okresie przebywali w podróży służbowej na terenie państw UE. Wyjeżdżali w pojedynczej obsadzie w trasy trwające około 3 tygodni. Poruszali się samochodami markiR. (...)i nocowali w ich kabinach, na co wyrazili zgodę podejmując pracę na rzecz pozwanego. Byli świadomi charakteru pracy, zapoznali się z regulaminem pracy.
Najczęściej noclegi miały miejsce na stacjach benzynowych, parkingach przy autostradzie, ale też na bazach ND. Czasami, rzadziej, zdarzało się, że nocowali przy firmie klienta. O tym, gdzie kierowca zatrzymywał się na postój, decydował jego czas jazdy i czas pracy. Pracownicy nie nocowali w hotelach, motelach, ani pensjonatach. Nie przedkładali pracodawcy żadnych rachunków związanych z ponoszonymi kosztami noclegów.
ZarównoR. L.jak iR. B. (1)korzystali z węzłów sanitarnych na stacjach benzynowych, parkingach oraz w bazach pozwanego położonych w wielu krajach Europy. Posiłki sporządzali na zewnątrz pojazdu, jeśli pozwalały na to warunki pogodowe. Ponosząc koszty toalet, pryszniców, nie przedkładali pracodawcy rachunków, celem uzyskania zwrotu poniesionych kosztów. Na płatnych parkingach istniała możliwość darmowego korzystania z węzła sanitarnego. Najczęściej w ramach opłaty parkingowej kierowca miał zapewniony prysznic, toaletę, minimum socjalne.
Koszty parkingów dodatkowo pokrywał pozwany na podstawie rachunku, podobnie jak koszty korzystania z sanitariatów.
Także, w przypadku noclegu kierowcy w hotelu i przedłożenia za to rachunku, miał on zwrócony koszt noclegu. Takie sytuacje zdarzały się u pozwanego.
PracownicyR. L.iR. B. (1)z różną częstotliwością przebywali na bazach(...)położonych na terenie wielu państw Europy. Na każdej z tych baz jest węzeł sanitarny, z tym, że o zróżnicowanym standardzie. Ponadto są tam sale do odpoczynku, kuchnie, lodówki, dostęp do telewizji, również w języku polskim; na niektórych również pralki, suszarki i mikrofalówki.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy, powołując się na przepisart. 775k.p.oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19.11.2008 r. (II PZP 11/08, OSNP 2009/13-14/166) zważył, że dopiero poczynając od dnia 03.04.2010 r., kierowcy, który wykonuje zadanie służbowe poza siedzibą pracodawcy, przysługują należności z tytułu podróży służbowej.
W ocenie Sądu Rejonowego kwestia ta ma o tyle znaczenie, że roszczenia zgłoszone w niniejszej sprawie obejmowały również okres sprzed wejścia w życie nowelizacji do ustawy o czasie pracy kierowców. Jednocześnie w okresie tym sam pozwany wprowadził regulamin wynagradzania, w którym przewidział należności z tytułu podróży służbowych dla kierowców. Część roszczeń obejmowała zaś okres po wejściu w życie nowelizacji do ustawy o czasie pracy kierowców, kiedy to jednocześnie pozwany wprowadził nowy regulamin wynagradzania, odmiennie regulujący kwestię wypłaty należności za podróże służbowe.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż pracodawcy spoza sfery budżetowej mogą ustalać we własnym zakresie warunki wypłacania pracownikom należności z tytułu podróży służbowej - w tym także wysokość i warunki zwrotu kosztów noclegu lub ryczałtu noclegowego. Jeśli więc pracodawca ureguluje w zakładzie zbiorowym pracy/regulaminie wynagradzania problematykę należności za podróże służbowe, pracownik będzie uprawniony do zwrotu poniesionych wydatków na warunkach określonych w regulacjach zakładowych bądź w umowie o pracę. Jedynym ograniczeniem co do wysokości diet jest wysokość diety krajowej (art. 77 (5) § 4 kp), a więc pracodawca zobligowany był do wypłaty diety jedynie 23 zł dziennie. Tymczasem pracownikom pozwanego przez cały okres ich zatrudnienia z tytułu podróży służbowych wypłacane były diety w wysokości wielokrotnie wyższe od ustalonej w omawianym powyżej Rozporządzeniu.
Sąd Rejonowy podkreślił, iż okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że w całym okresie spornym pracownicyR. B. (1)iR. L.nocowali w kabinie pojazdu, a nie w hotelach, motelach, czy innych miejscach noclegowych, co łączyć by się mogło z powstaniem kosztów. Tymczasem zgodnie z przepisami rozporządzenia – ryczałt - zgodnie z literalną wykładnią - przysługuje temu pracownikowi, który poniósł koszty związane z noclegiem, zaś nie posiada rachunku; jest to nic innego jak zwrot poniesionych kosztów, lecz w kwocie zryczałtowanej. Skoro – zdaniem Sądu pierwszej instancji – regulamin pracy wprost wskazywał, że ryczałt za noclegi nie przysługuje kierowcy, który nocował w kabinie wyposażonej w łóżko - ewentualną podstawę roszczeń mogły stanowić przepisy ogólnie obowiązujące, a więc rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19.12.2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 232 poz. 1991). Tymczasem nie dość, że w okresie przed dniem 03.04.2010 r. przepisy te mogły być stosowane wyłącznie przez analogię, to w dodatku ryczałt jest świadczeniem dla pracownika, który poniósł koszty noclegu.
Od dnia 15.04.2010 r. u pozwanego obowiązywał natomiast nowy regulamin wynagradzania, który w sposób odmienny określał zasady wypłacania należności z tytułu podróży służbowych definiując pojęcia dieta, a mianowicie przewidywał, że dieta rozumiana jest jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów socjalnych związanych z podróżą służbową poza granicami kraju i wynosi 38 Euro. W dalszej części regulamin ów przewidywał, że kwota 13 Euro stanowi dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia, a kwota 25 Euro obejmuje zwiększone inne koszty socjalne.
Zdaniem Sądu Rejonowego, z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynikało, że wprowadzenie tej regulacji miało na celu dookreślenie należności wypłacanych przez pozwanego z tytułu podróży służbowych. Dla kierowców miało być jasne, że dieta stanowi całość wypłacanych na ich rzecz należności (przy czym część kwoty pokryć ma zwiększone koszty żywienia, a część zwiększone inne koszty socjalne). Zarówno przed 15.04.2010 r., jak i wcześniej pozwany wypłacał na rzecz pracowników wyłącznie jedno świadczenie pokrywające ich wydatki powstałe w czasie podróży służbowych. Tym samym, sytuacja przedstawiała się o tyle odmiennie od okresu poprzedzającego, że pracodawca zdefiniował pojęcia należności wypłacanych w związku z podróżami służbowymi tak, aby jasne było, że kwota 38 Euro na dobę pokrywa wszystkie związane z nimi koszty. W ocenie Sądu pierwszej instancji żadnej wątpliwości nie budzi to, że pracownicy już wcześniej doskonale zdawali sobie sprawę z tego, że „dieta” (nierzadko określana przez pracowników jako „delegacja”) pokryć ma wszystkie koszty związane z podróżami, w tym koszty noclegów. Tyle tylko, że poczynając od kwietnia 2010 r. (tj. wprowadzenia nowego regulaminu wynagradzania, a jednocześnie wejścia w życie zmiany do ustawy o czasie pracy kierowców) - definicja pozwalać miała na jednoznaczne ustalenie, że „dieta” pokrywa wszystkie koszty socjalne, a więc również ewentualny ryczałt za nocleg.
Odnosząc się do podnoszonego przez powoda w niniejszym postępowaniu zarzutu związanego z nieważnością regulaminu wynagradzania z 01.04.2010 r., Sąd Rejonowy wskazał, że regulamin ten został obwieszczony pracownikom w zwyczajowy sposób tj. poprzez ogłoszenie na tablicy ogłoszeń w siedzibie filii spółki wP.. Informacja została tamże umieszczona, zaś tekst tego aktu prawnego był dostępny w dziale kadr i płac. Wbrew twierdzeniom powoda nie było więc tak, by zmiana do regulaminu nie została podana do wiadomości pracowników, czy też nie została uzgodniona z działającą w zakładzie organizacją związkową. Fakt, że pracownicy nie zapoznawali się z ogłoszeniami pozwanego, interesując się jedynie kwotą wypłacanych im należności, nie mógł zostać wykorzystany jako dowodzący, że to pozwany uchybił swym obowiązkom wynikającym z brzmienia przepisuart. 772§ 6 k.p.Twierdzenia pracowników, że nie wiedzieli nic na temat nowego regulaminu były o tyle – w ocenie Sądu pierwszej instancji – niewiarygodne, że byli członkami związku zawodowego i trudno dać wiarę temu, by choćby za jego pośrednictwem nie byli informowani o takich zmianach (tym bardziej, że zmiana regulaminu wiązała się z obniżeniem dotychczas wypłacanych należności z tytułu podróży służbowych do kwoty 38 Euro).
Sąd Rejonowy podniósł także, iż zasadności roszczeń powodów nie można było ocenić w oderwaniu od brzmienia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 3.04.2010 r. oraz rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15.03.2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.U. UE L. 2006.102.1 ze zm.), przy uwzględnieniu, że jest to regulacja dotycząca pracowników mobilnych znajdująca zastosowanie do kierowców transportu międzynarodowego. Powołując się przy tym na argumentację Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w analogicznej wytoczonej przeciwko pozwanemu, prawomocnie zakończonej sprawie IV Pa 139/13, Sąd pierwszej instancji zważył, że skoro ustawodawca europejski dopuścił możliwość wykorzystania odpoczynku dziennego i skróconego tygodniowego odpoczynku w pojeździe, to oznacza, że kabina kierowcy zapewnia nocleg. Powyższe prowadzi, zdaniem Sądu, do wniosku, że odpoczynek w kabinie, mającej fabrycznie wprowadzone rozwiązania w zakresie odpowiedniego miejsca do spania, jest noclegiem pełnowartościowym i nie może być postrzegany jako obniżający warunki socjalne, czy bezpieczeństwo drogowe.
W ocenie Sądu RejonowegoR. B. (1)iR. L.godzili się na spanie w kabinie auta. Zatrudniając się u pozwanego oraz świadcząc pracę kierowcy, akceptowali takie zasady.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.03.2008 r. (I PK 230/07), iż stworzenie przez stronę pozwaną możliwości nocowania w kabinie samochodu nie jest równoznaczne z zapewnieniem przez pracodawcę bezpłatnego noclegu. Otóż – zdaniem Sądu Rejonowego – należy to każdorazowo oceniać w określonych okolicznościach faktycznych; w innym wypadku nie miałoby żadnego uzasadnienia wyposażanie samochodów w łóżka i inne udogodnienia, gdyby nocleg mógł odbywać się jedynie w warunkach hotelowych. Roszczenie o zapłatę ryczałtu za noclegi wydaje się wątpliwe w świetle faktu, że pracownik (podobnie jak w sprawie rozpoznawanej przez SN) nie ponosił żadnych kosztów z tego tytułu. Zasadność takiego żądania można rozpatrywać wyłącznie w sytuacji, gdy pracodawca nie zapewnia minimum komfortu w czasie noclegów w kabinie auta, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Szczególnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 04.06.2013 r. (II PK 296/12, publ. Gazeta Prawna z dnia 12.12.2013 r.) postawił tezę, zgodnie z którą zgoda kierowców na korzystanie z noclegów w kabinie wyłącza możliwość domagania się rekompensaty za brak hotelu poza przypadkami, gdy prawo to wynika wprost z obowiązujących w zakładzie przepisów płacowych. W uzasadnieniu wskazał, iż zawodowy kierowca, który godzi się na spanie w samochodzie, z góry wyklucza korzystanie z hotelu i nie ma prawa do ryczałtu za nocleg. Jeśli pojazd posiada miejsce do spania dla każdego kierowcy, a sami zainteresowani wyrażą zgodę na taką formę i warunki odpoczynku, musi on być kwalifikowany jako zapewnienie bezpłatnego noclegu. Sąd orzekający podzielił to stanowisko w całości, kwestionując argumentację podnoszoną w licznych orzeczeniach różnych Sądów, na które powoływał się powód. Odnosząc to realiów niniejszej sprawy Sąd Rejonowy stwierdził, że pracownicy w sposób oczywisty zgodzili się na spanie w pojeździe, a ich zgłoszone z dużym opóźnieniem roszczenie było raczej wyrazem rozczarowania niskim (w ich ocenie) poziomem zarobków.
Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na stanowisko SN wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 19.03.2008 r., z którego to wynika, że wynagrodzenie powoda (kierowcy) winno zostać ukształtowane zgodnie z zasadami określonymi w przepisach prawa pracy, a w szczególności zgodnie zart. 78§1 k.p.i nie może ani obejmować świadczeń kompensacyjnych z tytułu podróży służbowych, ani też nie może być obniżone w zamian za odpowiednie podwyższenie tych świadczeń.
Rozważając funkcję diet (i podobnie innych świadczeń związanych z pokryciem kosztów podróży służbowej) należy mieć na uwadze, że celem diet z tytułu podróży służbowych nie jest przysporzenie pracownikowi dodatkowych korzyści, a jedynie zrekompensowanie ponoszenia dodatkowych wydatków, a także - do pewnego stopnia - utrudnień życiowych związanych z pobytem poza miejscem zamieszkania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 1998 r., I PKN 392/98, OSNAPiUS 1999 nr 23, poz. 745). Dieta ma służyć pokryciu tych zwiększonych kosztów i wydatków. Okoliczność, że w praktyce jest przez kierowców ciężarówek w międzynarodowym transporcie samochodowym traktowana jako źródło dodatkowych dochodów, nie może zmieniać prawnej kwalifikacji tego tzw. świadczenia wyrównawczego (wyrok SN z dnia 25.09.2005 r. II PK 49/05, OSNP 2006/15-16/232).
Jako bezzasadne Sąd ocenił również roszczenie ewentualne zgłoszone przez powoda na rzeczR. B. (1).
Sąd Rejonowy podzielił stanowisko pozwanego wyrażone w piśmie z dnia 24.01.2014 r. akceptując je w całej rozciągłości. Abstrahując od tego, czy nowo zgłoszone roszczenie w ogóle spełnia warunki roszczenia ewentualnego (gdyż w zasadzie było zmianą powództwa), najistotniejsze jest to, że należności owe zostały przez pozwanego wypłacone. Wynikało to zarówno z zeznań złożonych przez strony oraz dowodów wypłaty. Niesporne było to, że w spornym okresie na rzecz pracowników wypłacano kwotę 38, 40, 41 lub 42 Euro na dobę tytułem należności na pokrycie kosztów służbowych (diety rozumianej jako zwiększonego koszty pobyty za granicą), a więc bezzasadne było żądanie zapłaty „innych kosztów socjalnych”.
Sąd Rejonowy nie podzielił również stanowiska powoda co do zasadności drugiego z roszczeń ewentualnych tj. wyrównania diety (która wg twierdzeń powoda została obniżona od dnia 15.04.2010 r. bez zachowania wymaganego trybu tj. wypowiedzenia zmieniającego lub zgody pracownika)
Zdaniem Sądu Rejonowego stanowisko wyrażone przez powoda w piśmie z dnia 08.01.2014 r. (k) było sprzeczne z wcześniej artykułowanym, albowiem dotychczas w postępowaniu strona podnosiła, że regulamin wprowadzony od dnia 15.04.2010 r. nie obowiązuje powodów, albowiem nie został on im przedstawiony do zapoznania, a nadto jest nieważny z powodu niewłaściwej reprezentacji pozwanego (vide: m.in. pismo pozwanego z dnia 30.04.2013 r.- k. 159 i nast.). Tymczasem w powołanym piśmie z dnia 08.01.2014 r. powód powołał się na tenże regulamin jako podstawę prawną zgłoszonych roszczeń ewentualnych. W piśmie stwierdzono wprost: „w dniu 1 kwietnia 2010 r. pozwany pracodawca wprowadził nowy regulamin wynagradzania obowiązujący powodów”.
Jak jednak podniesiono już powyżej, zarówno przed 15.04.2010 r., jak i wcześniej pozwany wypłacał na rzecz pracowników wyłącznie jedno świadczenie pokrywające ich wydatki powstałe w czasie podróży służbowych i rekompensujące wszelkie niedogodności związane z podróżami. Zmiana wprowadzona w kwietniu 2010 r. jedynie uściśliła znaczenie tego pojęcia wskazując, że pracownikom przysługują diety rozumiane jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów ponoszonych przez pracowników związanych z podróżą służbową na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Tym samym nie można przyjąć by w istocie pozwany w sposób niekorzystny obniżył dotychczas wypłacaną dietę. Jak słusznie podnosił pozwany (i którą to argumentację sąd orzekający w pełni popiera, bez potrzeby jej przytaczania), zmiana w tym zakresie nastąpiła w sposób dorozumiany i wcale nie wymagała wypowiedzenia zmieniającego, czy zgody pracownika wyrażonej na piśmie.
Trudno oprzeć się wrażeniu, że powód przyjął swoistą taktykę zmierzającą do uzyskania jakichkolwiek kwot, niezależnie od podstawy ich uzyskania (ryczałt za nocleg, zwiększone koszty wyżywienia, dieta). Pośrednio świadczy o tym fakt, że w innych toczących się przed tut. Sądem sprawach, ci sami pracownicy wystąpili z równoległymi pozwami dotyczącymi zapłaty wynagrodzenia za pracę w wysokości przysługującej pracownikom zatrudnionym we Francji. W sprawach tych powodowie wywodzą, że byli na stałe oddelegowani do pracy we Francji.
Tymczasem pracownicy doskonale zdawali sobie sprawę zarówno co do tego, że będą nocować w kabinie pojazdu, jak i co do tego, że wypłacane przez pozwanego świadczenia obejmują całość kosztów związanych z podróżą służbową.
Zasadnie też pozwany podniósł zarzut przedawnienia, który okazał się skuteczny w zakresie żądaniaR. B. (1)obejmującego okres od 01.11.2009 r. do grudnia 2010 r. albowiem roszczenia ewentualne zgłoszone zostały w dniu 8.01.2014 r.
Apelację od tego wyroku wywiódł powód zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

a
przepisów prawa materialnego, tj.:

-

§ 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju z dnia 19.12.2002 r. (Dz.U. Nr 236, poz. 1991) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwany zapewnił reprezentowanym pracownikom bezpłatny nocleg w sytuacji, gdy umożliwienie kierowcy spania w kabinie samochodu nie stanowi zapewnienia pracownikowi bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 powołanego powyżej rozporządzenia;

§ 2 ust 2 lit. b w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju z 19.12.2002 r. (Dz.U. Nr 236, poz. 1991) poprzez brak ich zastosowania w niniejszej sprawie (w okresie do 03.04.2010 r. w drodze analogii) w sytuacji, gdy reprezentowani pracownicy w okresie objętym pozwem niewątpliwie nocował za granicą, a pozwany nie zapewnił mu bezpłatnego noclegu;

§ 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19.12.2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że ryczałt za nocleg nie przysługuje reprezentowanym pracownikom w sytuacji, gdy nie ponieśli oni żadnych kosztów w związku z noclegiem spędzanym w zagranicznej podróży służbowej;

art. 8 ust. 8 rozporządzenia nr 561/2006 oraz art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i błędną wykładnię polegające na zastosowaniu tych przepisów do zasad rekompensowania pracownikom kosztów podróży służbowych, podczas gdy przepisy te nie należą w ogóle do przepisów prawa pracy i nie regulują tych kwestii, a są wyłącznie przepisami prawa administracyjnego regulującego czas jazdy i odpoczynki kierowców;

art. 24113§ 2 kodeksu pracyw zw. zart. 772§ 5 kodeksu pracypoprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że pozwany pracodawca dokonując zmiany regulaminu wynagradzania i wprowadzając nowy Regulamin wynagradzania z 01.04.2010 r. nie był obowiązany dokonać zmiany w trybie określonym tymi przepisami tj. w drodze wypowiedzenia dotychczasowych warunków zatrudnienia, ewentualnie w drodze zawarcia z pracownikami porozumienia zmieniającego dotychczasowe warunki zatrudnienia oraz błędne przyjęcie, że Regulamin wynagradzania z dnia 01.04.2010 r. obowiązywał reprezentowanych pracowników w zakresie, w jakim pogarszał ich dotychczasowe warunki zatrudnienia-

art. 772§ 5 kodeksu pracypoprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że Regulamin wynagradzania z dnia 01.04.2010 r. wszedł w życie w dniu 15.04.2010 r., w sytuacji gdy pracodawca przed jego wprowadzeniem nie uzgodnił jego treści z działającą w zakładzie pracy zakładową organizacją związkową;

§ 15 ust. 1 i 3 Regulaminu wynagradzania pracowników(...) sp. z o.o.z 20.07.2006 r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie wypłacane pracownikom tytułem „diety” obejmuje zwrot wszystkich kosztów ponoszonych w związku z podróżą służbową w sytuacji, gdy po pierwsze pojęcie to zdefiniowane jest w sposób wiążący w dwu rozporządzeniach Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19.12.2002 r., a po drugie pracodawca nie wskazał w treści Regulaminu wynagradzania, że kwota wypłacana tytułem diety miałaby obejmować zwrot wszystkich kosztów podróży służbowej;

Art. 775§ 3 k.p.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd Rejonowy za prawnie skuteczny wobec powoda zapis § 25 zdanie 3 Regulaminu pracy wyłączający możliwość przyznania ryczałtu za nocleg jedynie kierowcy, jeżeli jego samochód wyposażony jest w miejsce do spania w sytuacji, gdy ustawodawca umożliwił autonomiczne ustalanie zasad przyznawania zwrotu kosztów podróży jedynie w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę;

art. 9 § 4w zw. zart 183c§ 1 i § 2 kodeksu pracypoprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że zapisy Regulaminu pracy wyłączające możliwość przyznania ryczałtu za nocleg jedynie kierowcom, których pojazdy wyposażone są w miejsce do spania, należy uznać za obowiązujące w sytuacji, gdy zapis Regulaminu pracy w ewidentny sposób narusza zasadę równego traktowania w zakresie wynagradzania (czy też szerzej równego traktowania w zakresie warunków zatrudnienia), odmawiając jedynie kierowcom prawa do ryczałtów za noclegi, podczas gdy umożliwienie spania w kabinie samochodu nie stanowi zapewnienia pracownikowi bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19.12.2002 r.;

-

art. 233 § 1 k.p.c.- poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów wyznaczonej logicznym rozumowaniem i zasadami doświadczenia życiowego oraz nie rozważenie wszystkich okoliczności niniejszej sprawy i przyjęcie, że:

⚫

reprezentowani pracownicy wiedzieli i godzili się, że wypłacana im dieta pokrywa w całości ich koszty związane z podróżami służbowymi, w tym zwrot kosztów noclegów;

regulamin wynagradzania z dnia 01.04.2010 r. był uzgadniany przed wprowadzeniem z działającą w zakładzie pracy zakładową organizacją związkową;

pozwany pracodawca wypłacał pracownikom świadczenie nazwane „inne koszty socjalne” w sytuacji, gdy z żadnego dokumentu płacowego nie wynika, żeby pracodawca wypłacał kiedykolwiek pracownikom świadczenie określone jako „inne koszty socjalne”,

wprowadzenie regulaminu wynagradzania z 01.04.2010 r, nastąpiło w sposób dorozumiany w sytuacji, gdy pracownicy właściwie w żaden sposób nie zostali nawet poinformowani o przeprowadzonych przez pozwanego zmianach, w tym o zmianach przewidujących podział diety;

-

art. 217 § 1w zw. zart. 227w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.poprzez odmowę przeprowadzenia zawnioskowanego przez stronę powodową dowodu z opinii biegłego ze specjalnością księgowość - w celu ustalenia wysokości należności przysługujących reprezentowanym kierowcom z tytułu ryczałtów za noclegi w sytuacji, gdy w ocenie powoda przeprowadzenie dowodu z tej opinii miało istotny wpływ na ocenę zasadności wysokości zgłoszonego roszczenia;

art. 217 § 1w zw. zart. 227w zw. zart. 248 § 1 k.p.c.poprzez odmowę zobowiązania pozwanego do przedłożenia kart „realizacja zadnia” za okres objęty wszystkimi powództwami w sytuacji gdy w ocenie powoda przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów miało istotny wpływ na ocenę zasadności wysokości zgłoszonego roszczenia;

Art. 193 § 1 i 2 k.p.c.- poprzez błędne przyjęcie, że zgłoszone roszczenia ewentualne należy traktować jedynie jako zmianę powództwa, stanowiącą ukryty wniosek o cofnięcie powództwa o ryczałty za noclegi.

Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1
zasądzenie od pozwanego na rzeczR. B. (2): kwoty 44.337,58 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi ryczałty za noclegi w okresie od dnia 01.11.2009 r. do dnia 10.05.2011 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według zestawienia szczegółowo wymienionego w apelacji; eewentualnie gdyby Sąd z jakichkolwiek powodów uznał, żeR. B. (1)co do samej zasady nie należą się dochodzone ryczałty za noclegi odbywane w czasie zagranicznych podróży służb owych wnoszę o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze Wydział IV Pracy z dnia 11.04.2014 r. poprzez zasądzenie od pozwanego na rzeczR. B. (1): kwoty 29,528,66 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi świadczenia nazwane „inne koszty socjalne” w okresie od dnia 01.04.2010 r. do dnia 10.05.2011 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według zestawienia szczegółowego wymienionego w apelacji; ewentualnie kwoty 30.818,14 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi brakujące części diet na wyżywienie w okresie od dnia 01.04.2010 r. do dnia 10.05.2011 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według szczegółowego zestawienia szczegółowo wymienionego w apelacji;

2
zasądzenie od pozwanego na rzeczR. B. (3): kwoty 43.255,29 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi ryczałty za noclegi w okresie od dnia 21.05.2011 r. do dnia 04.09.2012 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według zestawienia szczegółowo wymienionego w apelacji; ewentualnie gdyby Sąd z jakichkolwiek powodów uznał, żeR. B. (1)co do samej zasady nie należą się dochodzone ryczałty za noclegi odbywane w czasie zagranicznych podróży wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasadzenie od pozwanego na rzeczR. B. (1):  kwoty 35 101,96 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi świadczenia nazwane „inne koszty socjalne” w okresie od dnia 21.05.2011 r. do dnia 04.09.2012 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według szczegółowego zestawienia szczegółowo wymienionego w apelacji; ewentualnie kwoty 34 604,23 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi brakujące części diet na wyżywienie w okresie od dnia 21.05.2011 r. do dnia 04.09.2012 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wyliczonymi według zestawienia szczegółowo wymienionego w apelacji.

3
zasądzenie od pozwanego na rzeczR. L.kwoty 2.000 zł tytułem należności za niewypłacone powodowi ryczałty za noclegi w okresie od dnia 30.11.2009 r. do dnia 23.12.2009 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 07.01.2010 r. do dnia zapłaty; ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, z uwagi na nierozpoznanie przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy;

4
zasadzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji powoda w całości oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda – mimo wielości podniesionych zarzutów i obszernego ich uzasadnienia – w ostateczności nie może prowadzić do realizacji wniosków wskazanych w apelacji, albowiem nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie istotnym dla rozpoznania sprawy, a na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wywiódł prawidłowe i logiczne wnioski. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano ustalony stan faktyczny oraz przeprowadzono wywód wskazujący na motywy, którymi kierował się Sąd wydając zaskarżone orzeczenie, a poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne oraz wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe i tym samym - podzielając je w całości - Sąd drugiej instancji przyjmuje je za własne, czyniąc je integralną część swojego uzasadnienia.
Uwzględniając więc, że kontrola instancyjna nie dała podstaw do stwierdzenia nieważności w sprawie, dalszy zakres kognicji sądu odwoławczego wyznaczała treść orzeczenia oraz zakres zarzutów podniesionych w apelacji.
Wprawdzie apelacja w pierwszej kolejności formułuje zarzuty naruszenia prawa materialnego, to rozważania Sądu Okręgowego wypada rozpocząć od podniesionych zarzutów prawa procesowego, bowiem ewentualne podzielenie tych zarzutów miałoby bezpośredni wpływ na prawidłowość dokonanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych. Sąd Okręgowy stoi przy tym na stanowisku, iż zarzut naruszenia prawa materialnego w zasadzie można podnosić jedynie wówczas, gdy nie kwestionuje się dokonanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia prawa materialnego winien być bowiem odnoszony do określonego stanu faktycznego – który skarżący akceptuje – a do którego to stanu faktycznego wadliwie zastosowano prawo materialne. Naruszenie prawa materialnego jak wiadomo może nastąpić bądź poprzez jego błędną wykładnię – czyli poprzez mylne rozumienie treści określonej normy prawnej, albo poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czyli poprzez błędne uznanie, iż do danego ustalonego stanu faktycznego ma zastosowanie dany przepis prawa materialnego, albo też odwrotnie, tzn. przepis, który winien mieć zastosowanie w danym stanie faktycznym – nie został zastosowany (szerzej w tym zakresie por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15.10.2001r. I CKN 102/99; wyrok Sądu Najwyższego z 05.10.2000r. II CKN 300/00; postanowienie z 28.05.1999r. I CKN 267/99 Prok. i Pr. 1999/11-12/34; wyrok Sądu Najwyższego z 19.01.1998r. I CKN 424/97OSNC 1998/9/136 i inne).
Kierując się zatem powyższym należy zauważyć, że powód podniósł szereg zarzutów, z których pierwsza grupa sprowadza się do naruszenia dyspozycjiart. 233 § 1 kpc. Zdaniem powoda Sąd orzekający uchybił przede wszystkim obowiązkowi wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego, a także przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów wyznaczoną logicznym rozumowaniem i zasadami doświadczenia życiowego.
Tymczasem w sprawie – zdaniem Sądu odwoławczego – nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia powyższych reguł, albowiem z materiału dowodowego Sąd ten wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym. W szczególności zebrany materiał dowodowy wskazuje, że pracownicy na rzecz których wytoczono powództwa wiedzieli i godzili się na to, iż wypłacana im dieta pokrywa w całości ich koszty związane z podróżami oraz godzili się na noclegi w kabinie pojazdu. O powyższym świadczy fakt, że w całym okresie zatrudnienia nie występowali z żądaniem wypłaty ryczałtu za noclegi, nie korzystali z noclegów w hotelu, motelu, pensjonacie itp., mieli świadomość, że z tytułu podróży otrzymują diety w wysokości 40 EUR za dobę (następnie 38, 41 i 42 Euro), mieli świadomość, że nie przysługuje im zwrot wydatków i kosztów nieudokumentowanych za pomocą kwitu, czy faktury (obowiązki kierowcy z 05.12.2005 r.), mieli świadomość, że ich miejscem pracy – jako kierowców międzynarodowych - jest terytorium Europy (umowa o pracę) oraz mieli świadomość, że nie przysługuje im ryczałt za nocleg – przy nieskorzystaniu z hotelu - jeżeli samochód wyposażony jest w miejsce do spania (regulamin pracy).
W ocenie Sądu Okręgowego, niewątpliwie nie było też tak, by zmiana do regulaminu wynagradzania z dnia 01.04.2010 r. nie została podana do wiadomości pracowników, czy też nie została uzgodniona z działającą w zakładzie organizacją związkową. Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji, na temat tego iż pozwany zachował tryb wymagany dla wejścia w życie regulaminu wynagradzania z kwietnia 2010 r., który stał źródłem prawa pracy, po jego podaniu do wiadomości w sposób przyjęty u pozwanego pracodawcy - co jest zgodne z przepisamiKodeksu pracy. Fakt, iż w porozumieniu zawartym dnia 18.11.2009 r., kończącym rokowaniaZarządu (...) Sp. z o.o.i Zarządu Firmy (...) sp. z o.o., nie zamieszczono zapisu o podziale diety, nie przekreśla ważności tego zapisu w regulaminie. W obu tych regulacjach przyjęto wysokość diet dziennych z tytułu podróży zagranicznej w kwocie 38 Euro, zaś w przekonaniu Sądu Okręgowego, istotnym natomiast elementem pozwalającym na ustalenie celu porozumienia jest stosowany przez długi okres sposób jego realizacji, w kontekście wydanego później regulaminu. Przeprowadzone postępowanie dowodowe niewątpliwie zresztą wykazało, że wprowadzenie przedmiotowej regulacji miało na celu jedynie dookreślenie należności wypłacanych przez pozwanego z tytułu podróży służbowych, gdyż dla kierowców miało być jasne, że dieta stanowi całość wypłacanych na ich rzecz należności (przy czym część kwoty pokryć ma zwiększone koszty żywienia, a część zwiększone inne koszty socjalne). Nie zmienia to natomiast faktu, że pracownicy pozwanego już wcześniej doskonale zdawali sobie sprawę z tego, że „dieta” (nierzadko określana przez nich jako „delegacja”) pokryć ma wszystkie koszty związane z podróżami, w tym koszty noclegów o czym świadczą zeznania świadkówA. G.,A. K.,K. W.iS. J.. Należy przy tym zauważyć, że wprowadzenie nowego regulaminu wynagradzania zbiegło się w czasie z wejściem w życie zmiany doustawy o czasie pracy kierowców. Okres bowiem przed dniem 03.04.2010 r. tj. do nowelizacjiustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców(Dz.U. Nr 92, poz. 879 ze zm.) był okresem, gdy kierowca w ogóle nie przebywał w podróży służbowej w ustawowym jej znaczeniu.
Sąd Okręgowy po dokonaniu analizy akt sprawy, zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak i po zapoznaniu się z motywacją Sądu Rejonowego w zakresie wydanego rozstrzygnięcia, nie spostrzegł również dalszych uchybień w procesowaniu tegoż Sądu, eksponowanych przez skarżącego w wywiedzionej apelacji to jest naruszeniaart. 217 § 1w zw. zart. 227w zw. zart. 278 § 1 kpcpoprzez odmowę przeprowadzenia zawnioskowanego przez stronę powodową dowodu z opinii biegłego ze specjalnością księgowość oraz „kart realizacji zadania”. Z uwagi na wynik dokonanego przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcia, przeprowadzenie dowodu na okoliczność wysokości zgłoszonych roszczeń było bezprzedmiotowe.
Sąd Orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 193 § 1 i 2 kpcw zakresie zgłoszonego przez stronę powodową roszczenia ewentualnego, oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez ten Sąd uznając je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu Odwoławczego.
Odnosząc się natomiast do podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego – zdaniem Sądu drugiej instancji – również i one są niezasadne.
Szczegółowa lektura podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego świadczy, że znaczna ich grupa sprowadza się do kwestionowania mocy regulaminu wynagradzania z dnia 01.04.2010 r. zaś druga odnosi się do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji odpowiednich przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19.12.2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.
Zacząć jednak należy od tego, że dopiero od dnia 03.04.2010 r. tj. wejścia w życie zmiany wprowadzonej doustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców, kierowca wykonujący pracę w transporcie międzynarodowym był w podróży służbowej.
Skoro więc kierowca w transporcie międzynarodowym - przed dniem 03.04.2010r. - nie był w podróży służbowej, to nie można kwalifikować jego pracy wykonywanej za granicą, jako podróży służbowej w ustawowym rozumieniuart. 775§ 1 k.p.W konsekwencji nie można do niego bezpośrednio stosować przepisów rozporządzenia z dnia 19.12.2002 r. - w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991) w związku zart. 775§ 1 k.p.
W takiej sytuacji podstawowe znaczenie mają postanowienia umowy oraz uregulowania aktów wewnętrznych obowiązujących w tym przedmiocie u pracodawcy i dopiero gdyby takich aktów nie było, a sama praca w transporcie międzynarodowym nie byłaby dodatkowo rekompensowana z uwagi na jej szczególny charakter, to jedynie wówczas można by ewentualnie rozważać stosowanie - per analogiam i tylko odpowiednio - przepisów wykonawczych o zagranicznych podróżach służbowych.
Przy wydawaniu wyroku, w zakresie roszczeń sprzed wejścia w życie nowelizacji doustawy o czasie pracy kierowcówtj. do dnia 03.04.2010 r., należało przede wszystkim stosowaćustawę o czasie pracy kierowców z dnia 16.04.2004 r.przed jej zmianą dokonaną przez art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 12.02.2010 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym, czyli przed 03.04.2010 r. oraz rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15.03.2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (tekst mający znaczenie dla EOG, Dz. U. UE z dnia 11.04.2006 r., zwane rozporządzeniem nr 561/2006) – co zasadnie uczynił Sąd pierwszej instancji.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, iż w całym okresie spornym obowiązywały u pozwanego regulaminy wynagradzania i regulamin pracy przewidujące dla kierowców należności z tytułu podróży służbowych. Regulamin pracy stanowił jednak stanowczo, że nie przysługuje ryczałt za nocleg kierowcy, przy niekorzystaniu z hotelu, jeżeli samochód jest wyposażony w miejsce do spania (§ 25). Obowiązujący do dnia 31.03.2009 r. regulamin wynagradzania przewidywał zaś jedynie dietę w kwocie 40 Euro za dobę podróży. Z kolei z brzmienia przepisów na które powołuje się ustawa o czasie pracy kierowców tj. cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19.12.2002 r. w sprawie wysokości (… ) tj. § 2 pkt 2 wynika, że z tytułu podróży, odbywanej w terminie i w państwie określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługuje m.in. zwrot kosztów noclegów.
Niekwestionowane było natomiast w niniejszej sprawie, że pracownikom pozwanego przez cały okres ich zatrudnienia z tytułu podróży służbowych wypłacane były diety w wysokości wielokrotnie wyższej od ustalonej w omawianym powyżej Rozporządzeniu, a nadto, że pracownicy na rzecz których wytoczono powództwa kosztów takich nie ponieśli, a zatem skierowane przeciwko pozwanemu żądania nie miały żadnych podstaw faktycznych, ani prawnych. Skoro regulamin pracy wprost wskazywał, że ryczałt za noclegi nie przysługuje kierowcy, który nocował w kabinie wyposażonej w łóżko - ewentualną podstawę roszczeń mogły stanowić przepisy ogólnie obowiązujące, a więc cytowane rozporządzenie. Jeśli się ponadto uwzględni, że powód w spornym okresie nie korzystał z hotelu, a jego pojazd był wyposażony w miejsce do spania, to należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że brak jest podstaw do twierdzenia, iż pracaR. L.iR. B. (1)nie była przez pozwanego dodatkowo rekompensowana znacznie wyższą dietą (art.775§ 4 k.p.) oraz brak jest podstaw do stosowania - na zasadzie podobieństwa i to tylko odpowiednio - przepisów ww. rozporządzenia z dnia 19.12.2002 r.
W art. 14 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy o czasie pracy kierowców wskazano, że w każdej dobie kierowcy przysługuje prawo do - co najmniej - 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, a dobowy odpoczynek - z wyłączeniem odpoczynku kierowców o których mowa w rozdziale 4a - może być wykorzystany w pojeździe, o ile pojazd znajduje się na postoju i jest wyposażony w miejsce do spania, to już tylko z tego przepisu wynika, że sam ustawodawca przewidział możliwość odpoczynku kierowcy w pojeździe. Ponadto w przepisach Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 wskazano, że jeżeli kierowca dokona takiego wyboru, to dzienne okresy odpoczynku i skrócone okresy tygodniowego odpoczynku poza bazą można wykorzystać w pojeździe, o ile posiada on odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i pojazd znajduje się na postoju (art. 8 ust. 8), a wskazując przesłanki do wprowadzenia przepisów ww. rozporządzenia podano, że ma ono na celu poprawę warunków socjalnych pracowników objętych jego zakresem, a także ogólną poprawę bezpieczeństwa drogowego i wprowadzane przepisy gwarantują odpowiedni odpoczynek
Tym samym, skoro ustawodawca europejski dopuścił możliwość wykorzystania odpoczynku dziennego i skróconego tygodniowego odpoczynku w pojeździe, to oznacza, że kabina kierowcy zapewnia nocleg. Gdyby bowiem w kabinie – posiadającej odpowiednie miejsce do spania – kierowca nie mógł wykorzystać odpoczynku, a to z uwagi na to, że nie jest to odpowiednie miejsce do tego odpoczynku, to rozporządzenie 561/2006 WE – biorąc pod uwagę wyartykułowane przesłanki wprowadzenia przepisów na szczeblu wspólnotowym - nie dawałoby prawa do wykorzystania odpoczynku właśnie w pojeździe. Powyższe prowadzi więc do wniosku, że odpoczynek w kabinie - mającej fabrycznie wprowadzone rozwiązania w zakresie odpowiedniego miejsca do spania – jest noclegiem pełnowartościowym i nie może być postrzegany jako obniżający warunki socjalne czy bezpieczeństwo drogowe.
Skoro więc w sprawie niespornym pozostało, że pojazdy kierowane przez kierowców były pojazdami 3/4 letnimi, wyposażonymi fabrycznie w odpowiednie miejsce do spania, a pracownicyR. L.iR. B. (1)zatrzymywali się na postojach celem odpoczynku, to tym samym nie można podzielić poglądu, że zapewnienie im możliwości spania w kabinie pojazdu nie stanowiło zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu. Niespornym jest także, że pracownicy ci – nie nocując w hotelu (co regulamin pracy przewidywał) – dokonywali wyboru, że nocleg każdy z nich spędzi w pojeździe, a skoro pojazd miał odpowiednie miejsce do spania i znajdował się na postoju, to tym samym uznać należy, że nocleg w pojeździe zapewniał zachowanie bezpieczeństwa drogowego oraz gwarantował kierowcom odpowiedni odpoczynek. Natomiast kwestia na jakim parkingu zatrzymywali pojazd i z jakich wygód – w efekcie tego korzystali – zależała od nich, albowiem pracodawca nie ma w tym zakresie realnych możliwości rzeczywistego wpływania na tę decyzję, ani jej kontrolowania.
W konsekwencji - skoro kierowcy na postoju, decydowali się nocować w kabinie pojazdu posiadającej odpowiednie miejsce do spania, to godzili się na taką formę i warunki odpoczynku, a aprobata tych warunków wyłącza możliwość dochodzenia jakiejkolwiek rekompensaty za brak hotelu, albowiem takie miejsce do spania oznacza formę zapewnienia kierowcy bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia z 19.12.2002r. Tym samym Sąd odwoławczy nie podziela stanowisk podnoszonych w uzasadnieniach - przytaczanych przez apelującego - wyrokach różnych sądów, że umożliwienie kierowcy spania w kabinie (fabrycznie do tego przystosowanej) nie stanowi zapewnienia pracownikowi bezpłatnego noclegu.
Sąd odwoławczy w całości także podziela argumentację Sądu pierwszej instancji co do charakteru samego ryczałtu za noclegi (rozumianego jako świadczenie dla pracownika, który korzysta z noclegu poza kabiną pojazdu, ale nie przedstawia rachunku), a w konsekwencji - brak podstawy faktycznej i prawnej żądania, skoro niespornym jest, żeR. L.iR. B. (1)godzili się na spanie w samochodzie, a w konsekwencji nie nocowali poza kabiną pojazdu i żadnych kosztów związanych z noclegiem nie ponieśli. Skoro byli oni kierowcami międzynarodowymi i ich roszczenie dotyczy okresu między innymi przed 03.04.2010r., to jest okresu, gdy kierowca w ogóle nie przebywał w podróży służbowej w ustawowym jej znaczeniu, a u pozwanego obowiązywały regulaminy wynagradzania i pracy, w których - z tytułu podróży służbowych - przewidziano diety oraz ryczałty za noclegi, ale z wyłączeniem kierowców nocujących w kabinie pojazdu posiadającej miejsce do spania, a kwota diety była wyższa niż obowiązująca wówczas dieta z tytułu podróży krajowej, to w konsekwencji regulacjom zawartym w aktach prawa wewnętrznego pozwanego nie można skutecznie postawić zarzutu, że zawierały rozwiązania mniej korzystne niż przepisy powszechne, czy też naruszały zasadę równego traktowania.
Oceniając całokształt okoliczności wyłaniający się z podnoszonych przez skarżącego zarzutów oraz wywodów na ich poparcie należy stwierdzić, że stanowią one jedynie nieudaną polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Na ich podstawie można bowiem odnieść realne wrażenie, iż argumentacja powoda koncentruje się jedynie na powoływaniu się na wybiórcze orzecznictwo Sądów Najwyższego oraz sądów powszechnych w zupełnym oderwaniu od zaistniałego na gruncie niniejszej sprawy stanu faktycznego.
Ponieważ roszczeniaR. L.iR. B. (1)dotyczą także należności z tytułu podróży służbowych obejmujących okres przypadający po dniu 03.04.2010 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia z dnia 12.02.2010 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw, to ich pracę jako kierowców transportu międzynarodowego należy zakwalifikować jako podróż służbową w ustawowym rozumieniu przepisówart. 775§ 1 k.p.
Na gruncie niniejszego sporu niekwestionowane jest jednak, że należności z tytułu podróży służbowych obejmujących okres przypadający po dniu 03.04.2010 r. kierowcy w istocie otrzymali.
Niewątpliwie bowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, ryczałt za noclegi mieścił się w pojęciu świadczeń przyznawanych pracownikom. W świetle zapisów regulaminu wynagradzania, kwota 13 Euro (od 01.03.2012 r. - 14 Euro) stanowiła dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia, zaś kwota 25 Euro (od 01.03.2012 r. - 28 Euro) obejmowała zwiększone inne koszty socjalne. Kwota 38 Euro (od 01.03.2012 r. - 42 Euro) na dobę pokrywała zatem wszystkie związane z podróżami służbowymi koszty.
W tej mierze należy zauważyć, że przepisy rozporządzenia nie wskazują dokładnie jakie świadczenia – czy też precyzyjnie, jak nazwane – mieszczą się w pojęciu należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej, gdyż najistotniejszy jest sam cel tych świadczeń tj. pokrycie zwiększonych kosztów związanych z podróżą służbową. Rozważając funkcję diet (i podobnie innych świadczeń związanych z pokryciem kosztów podróży służbowej) należy mieć na uwadze, że celem diet z tytułu podróży służbowych nie jest przysporzenie pracownikowi dodatkowych korzyści, a jedynie zrekompensowanie ponoszenia dodatkowych wydatków, a także - do pewnego stopnia - utrudnień życiowych związanych z pobytem poza miejscem zamieszkania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20.10.1998 r., I PKN 392/98, OSNAP 1999 nr 23, poz. 745). Dieta ma służyć pokryciu tych zwiększonych kosztów i wydatków.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku i nie budzi żadnej wątpliwości Sądu to, że pracownicy już wcześniej doskonale zdawali sobie sprawę z tego, że „dieta” (nierzadko określana przez pracowników jako „delegacja”) ma pokryć wszystkie koszty związane z podróżami, w tym koszty noclegów. Tyle tylko, że poczynając od kwietnia 2010 r. (tj. wprowadzenia nowego regulaminu wynagradzania, a jednocześnie wejścia w życie zmiany do ustawy o czasie pracy kierowców) - definicja pozwalać miała na jednoznaczne ustalenie, że „dieta” pokrywa wszystkie koszty socjalne, a więc również ewentualny ryczałt za nocleg. Dieta stanowiła całość wypłacanych na ich rzecz należności, zaś część kwoty pokrywała zwiększone koszty żywienia, a część zwiększone inne koszty socjalne (w tym koszty noclegów).
W świetle treściart. 775§ 3 k.p.warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż wymieniony wart. 775§ 2 k.p.pracodawca może określić m.in. w regulaminie wynagradzania, co też uczyniła pozwana w przepisach § 15 Regulaminu wynagradzania z 01.04.2010 r. Podzielając w całej rozciągłości zważania Sądu Rejonowego, co do ważności przedmiotowego regulaminu oraz tego, ze pracownicy wiedzieli i godzili się, że wypłacana im dieta pokrywa w całości ich koszty związane z podróżami służbowymi, w tym zwrot kosztów noclegów, Sąd Okręgowy pragnie podkreślić, że świadczenia przewidziane w tym regulaminie reprezentowani pracownicy niezmiennie pobierali. Sama zaś kwestia tego czy na wskazanym wcześniej porozumieniu z dnia 18.11.2009 r., jak i w regulaminie z 2010 r. widnieje tylko jedno nazwisko członka prezydium związku zawodowego, jest zupełnie odrębną kwestią i w żaden sposób nie zmienia bezspornego przecież faktu otrzymywania przez pracowników świadczeń w nich przewidzianych. Z kolei porozumienie zawarte pomiędzy(...) sp. z o.o.wP., a(...) sp. z o.o.wŁ.w dniu 27.02.2012 r., na którym ustalono, że od 01.03.2012 r. wysokość diet rozumianych jako dodatek z tytułu zwiększonych kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju wynosi 42 Euro za każdą pełną dobę podróży służbowej, z czego kwota 14 Euro stanowi dietę rozumianą jako pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej, a kwota 28 Euro obejmuje zwiększenie innych kosztów socjalnych – kończyło spór zbiorowy, a zatem także trudno przyjąć, by wiedzy o nim pracownicy nie mieli.
Przepisy płacowe obowiązujące u pozwanego pracodawcy przewidywały niewątpliwie należne pracownikom świadczenia – z tym że wprost nienazwane ryczałtem za noclegi – ale realizujące te cele i pracownicy te świadczenia otrzymywali. W związku z tym faktem, jakiekolwiek wyższe świadczenia z tego tytułu im nie przysługują. Kwota, którą pobierali, niewątpliwie rekompensowała wszystkie koszty związane z podróżami służbowymi, w których przebywali, zaś pełnomocnik powoda, pytany o to na rozprawie w dniu 25.11.2014r., w żaden sposób nie potrafił wyjaśnić na co kwota wypłacana kierowcom tytułem świadczeń socjalnych, która stanowiły część diety, miała być przeznaczona i jakie koszty miałaby pokrywać. Brak odpowiedzi na to pytanie, zadaje zatem dodatkowej jasności co do braku podstaw do uwzględnienia wysuwanych w tym zakresie roszczeń. Istotne jest bowiem nie dosłowne brzmienie zapisu w regulaminie, a cel jaki faktycznie realizował.
Reasumując powyższe zważania należy stwierdzić, że powodom za okres do dnia 3.04.2010r., tj do dnia wejście w życie ustawy nowelizującej ustawę o czasie pracy kierowców nie należy się żadne świadczenie z tytułu podróży służbowej, ponieważ do tego okresu powodowie nie przebywali w podróży służbowej, natomiast za okres od 3.04.2010r. powodowie świadczenia z tytułu podroży służbowej otrzymywali w zgodnej z prawem wysokości na podstawie prawa zakładowego tj. regulaminu wynagradzania wprowadzonego w życie na podstawieart.775kp
Mając na uwadze powyższe, wobec bezzasadności apelacji powoda, na podstawieart. 385 kpcorzeczono jak w pkt I wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł zgodnie zart. 98 kpci§ 12 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 6w zw. z§ 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).