Sąd Okręgowy w Gliwicach
II Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 234/13
Data wyroku: 2015-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marta Kucharczyk-Gemza

Sygn. akt II C 234/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2015r.
Sąd Okręgowy w GliwicachOśrodek (...)wR.Wydział II Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Marta Kucharczyk - Gemza
Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Pinior
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015r. wR.
sprawy z powództwaL. S.
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego wR.
o zapłatę
1. powództwo oddala;
2. przyznaje ze Skarbu Państwa adwokatowiD. P.zKancelarii Adwokackiej (...)wL.wynagrodzenie 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) w tym 23 % podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu;
3. przyznaje ze Skarbu Państwa adwokatowiA. G.z Kancelarii Adwokackiej wR.147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) w tym 23 % podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu;
4. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł ( sto dwadzieścia złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt II C 234/13

UZASADNIENIE
Powód

L. S.
wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 150 000 zł z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Powód twierdził, że odbywając karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym wj. Z.nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych, sanitarnych, ograniczano ilość kąpieli , brakowało możliwości korzystania z prysznica.. W celach występował brud , grzyb , robactwo i wilgoć. Zimą otrzymywał zimne posiłki. W celach było słabe oświetlenie na skutek czego musi nosić okulary . Ponadto zarzucił , że karę pozbawienia wolności odbywał w celach przeludnionych . Przeludnienie dotyczyło dwóch cel i przebywanie w tych warunkach wywołało u powoda bezsenność , bóle kręgosłupa, drętwienie ręki .
PozwanySkarb Państwa – Zakład Karny wR.wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu podniósł , że powód przebywał w jednostce pozwanego od 24 marca 2010 r do 10 maja 2013 r. W tym okresie u pozwanego przeludnienie praktycznie nie istniało . Średnie roczne zaludnienie wynosiło w 2010 r 101% pojemności , w 2011 r 99,9% pojemności i 2012 r -99,5% pojemności. Pozwany podniósł , że powód nie wskazał w których celach przebywał w warunkach przeludnienia. Pozwany zaprzeczył by panowały u niego niewłaściwe warunki bytowe i sanitarne. Pozwany podniósł, że opisane w pozwie niedogodności stanowią subiektywną ocenę powoda. W celach mieszkalnych , gdzie przebywał powód nie stwierdzono obecności zawilgoceń, zagrzybienia a pomieszczenia zawierają dostateczny dopływ powietrza. Wydawane są ciepłe posiłki . Osadzeni mężczyźni mogą korzystać z ciepłej kąpieli co najmniej 1 raz w tygodniu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 08 2003 r w sprawie regulaminu organizacyjno porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności . Pozwany zarzucił również, iż nieprawdą jest, żeby cele były niewłaściwie oświetlone. Pozwany podkreślił, że powód nie wykazał zaistnienia szkody, bezprawności działania zakładu karnego, związku przyczynowego w związku z powyższym powód nie wykazał, żeby zostały naruszone jego dobra osobiste.
Sąd ustalił:
Powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym wR.w okresie od 24 marca 2010r do 10 maja 2013 r . W tym okresie powód był osadzony w celach nr 315,321,325,332 na oddziale VIII pawilon C oraz w celi nr 438 ba oddziale III , nr 8 na oddziale I i celi nr 469 na oddziale VI . Średnie roczne zaludnienie wynosiło w 2010 r 101% pojemności , w 2011 r 99,9% pojemności i 2012 r -99,5% pojemności. Powód nie przebywał z zakładzie karnym w warunkach przeludnienia. Nie otrzymał decyzji Dyrektora zakładu o których mowa wart. 110 § 2b kkw.
Cele, które zajmował powód były odpowiednio wyposażone w łóżko dla każdego osadzonego, stoły, krzesła, szafki. Każda cela posiada dostęp do światła dziennego oraz oświetlenia sztucznego. Są wyposażone w 2 jarzeniówki 2x 40 W. Natężenie światła było mierzone w celach i jest zgodne z normami. Za zgodą Dyrektora osadzeni mogą korzystać z lampek nocnych. Powód takiej zgody nie otrzymał. W celi znajdował się również kącik sanitarny, na który składa się muszla klozetowa i umywalka z podłączoną zimną wodą. Cele wyposażone były w wentylację grawitacyjną, kontrolowaną przez kominiarza. Istniała również możliwość przewietrzenia pomieszczeń, znajdujące się w nich okna można było swobodnie otwierać o każdej porze dnia i nocy. Cele ogrzewane są grzejnikami instalacji c.o wyposażonymi w automatyczny regulator temperatury. O czystość i porządek w celach dbali sami więźniowie, którym były wydawane środki czyszczące. Osadzonym wydawano również comiesięcznie środki do higieny osobistej w postaci 100 gram mydła toaletowego, jeden nożyk do golenia, 200 gram proszku do prania, jedna rolka papieru toaletowego, jedna tuba pasty do zębów, jedna szczoteczka do zębów na 6 miesięcy, jedna tuba pasty do zębów, jedna tuba kremu do golenia, a nadto według potrzeb zgłaszanych przez osadzonych. Osadzeni mają możliwość sprzątania celi, otrzymują szczotkę WC, zmiotkę, szufelkę i kosz na śmieci. Osadzeni mają możliwość wymiany odzieży , pościeli i kocy stanowiących własność jednostki do prania a buty do dezynfekcji . Cele mieszkalne są okresowo malowane przez administrację zakładu.
Więźniom przysługiwała ciepła kąpiel raz w tygodniu, codzienny dostęp do ciepłej wody mają zagwarantowane jedynie kobiety. Nadto osadzeni mają możliwość korzystania z grzałek elektrycznych do grzania wody dla celów higienicznych i spożywczych.
Posiłki spełniają normy co do składu i kaloryczności oraz jakości . Każdorazowo przed wydaniem posiłków z kuchni sprawdzana jest przez lekarza lub upoważnione osoby jakość posiłków , walory smakowe , temperatura i zgodność z jadłospisem . Posiłki są roznoszone po oddziałach przez porządkowych posiadających wymagane badania sanitarno – epidemiologiczne.
Powyższy stan faktyczny Sad ustalił w oparciu o : wydruk z historii rozmieszczenia powoda k 28 , notatki służbowe dot rocznego zaludnienia zakładu karnego k 29 i 30, protokołu Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wR.z dnia 22 11 2012 r , protokołu badania natężenia oświetlenia k 35 , protokołu kontroli sanitarnej z dnia 8.08 2012 r k 38-43, potwierdzeń przyjęcia środków higienicznych k 44- 49, artykułu prasowego k 50-51, zeznań świadkaS. A., częściowo przesłuchania powoda .
Przy ocenie materiałów sprawy Sąd kierował się zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną wart. 233 § 1 kpc. Sąd oparł się na zeznaniach świadkaS. A.jako przekonywujących oraz na dowodach z dokumentów przedstawionych przez pozwanego. Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda o zobowiązanie pozwanej w których celach przebywał powód, powierzchni tych cel oraz ilości osadzonych w nich razem z powodem osób. Pozwany wskazał bowiem listę cel w jakich osadzony był powód. Tymczasem powód zmierzał do wykazania , że w dwóch celach o numerach 329 i 331 przebywał w warunkach przeludnienia. Z zestawienia cel przedłożonego przez pozwanego wynika że powód w ogóle nie przebywał w celach których numery wskazał. Twierdził , że w tych celach była zbyt mała powierzchnia. Nie podał jednak ile osób z nim osadzono . Powód na którym spoczywa ciężar dowodu powinien wskazać których cel dotyczyły warunki przeludnienia i na czym ono polegało tzn ile osób było wraz z powodem osadzonych w jednym pomieszczeniu i na jakiej powierzchni. Tymczasem powód tych okoliczności w ogóle nie podaje chcąc przerzucić na pozwanego obowiązek poszukiwania i wskazania powodowi dowodów umożliwiających wykazanie jego twierdzeń. Z tych samych powodów Sad oddalił wniosek powoda o zobowiązanie pozwanego do wskazania danych osobowych osób osadzonych wraz z powodem w tych samych celach. Zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu to powód powinien wskazać dane osobowe i adresowe świadków a nie poszukiwać ich na podstawie listy potencjalnych świadków których miałaby wskazać strona przeciwna.
Sąd zważył, co następuje:
Podstawą prawną dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia za złe, uciążliwe warunki pobytu w Zakładzie Karnym wR.jestart. 448 kc, zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. Przesłanki ochrony dóbr osobistych zostały sprecyzowane wart. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem może żądać zaniechania tego działania lub usunięcia jego skutków. Przy czym ustawodawca wartykule 24 kcwprowadził domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, które strona pozwana może obalić przez wykazanie, że jej działanie miało miejsce w warunkach obowiązującego porządku prawnego, stanowiło wykonywanie prawa podmiotowego, było za zgodą pokrzywdzonego, lub wynikało z potrzeby ochrony uzasadnionego interesu lub wartości nadrzędnych. W myśl cytowanych przepisów przesłanką odpowiedzialności jest nie tylko bezprawne ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (tak SN w wyroku z dnia 15.06.2005r., sygn. akt IV CK 805/04). Przyjęcie zatem odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy takiego naruszenia wymaga kumulatywnego zaistnienia nie tylko wystąpienia szkody o charakterze niemajątkowym i bezprawności działania sprawcy ale także wykazania jego zawinienia oraz związku przyczynowego zachodzącego pomiędzy zaistniałą szkodą a działaniem sprawcy. Ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyjęcia, aby warunki odbywania kary przez powoda w pozwanym zakładzie karnym naruszały minimalne standardy wyznaczone obowiązującymi przepisami, a przez to uwłaczały godności powoda. Powód nie wykazał aby działanie strony pozwanej było bezprawne. W szczególności bezzasadne było odwoływanie się przez powoda do faktu osadzenia go w takich celach i przy takim zagęszczeniu, że doszło do naruszenia określonych norm powierzchni przewidzianych na jednego osadzonego. Powód nie wykazał aby przebywał w celach w warunkach przeludnienia . Najpierw twierdził ( pismo k 74) , że wszystkie cele w jakich był umieszczony były celami niewymiarowymi o zmniejszonej powierzchni ,która nie odpowiadała wymogom obowiązujących przepisów. Natomiast w zeznaniach ( k 182 ) podał ,że zarzut przeludnienia dotyczy dwóch cel o numerach 329 i 331 przy czym z informacji uzyskanej od pozwanego wynika , że pozwany w ogóle w celach o tych numerach nie był osadzony.( k 28 – historia rozmieszczenia) . Powód nie wskazał jak długo miałby przebywać w tych celach , podał jedynie , że : „w celach przeludnionych przebywał przez okres w których był w nich umieszczony „.Przyznał fakt , ze nie otrzymał decyzji o przebywaniu w warunkach przeludnienia ,a w jednym wypadku odmówił jej przyjęcia. Powód nie tylko nie wskazał dowodów na przebywanie w celach w warunkach przeludnienia ale nawet nie potrafił wskazać okoliczności z tym związanych.
Podkreślenia wymaga fakt , ze powód konstruując roszczenie ograniczył się w większości do powołania ogólnikowych, nieskonkretyzowanych twierdzeń a powoływane przez niego dowody nie miały służyć weryfikacji tych twierdzeń lecz poszukiwaniu faktów. Dlatego Sąd oddalił wniosek powoda o zobowiązanie pozwanego do wskazania danych osobowych osób osadzonych wraz z powodem w tych samych celach oraz wskazania powierzchni cel mieszkalnych w których powód przebywał . Uzyskane w ten sposób informacje , przy twierdzeniach powoda że przeludnienie dotyczyło cel w których w rzeczywistości nie przebywał, służyłby dopiero poszukiwaniu faktów, na których powód mógłby oprzeć zgłoszone roszczenie. Podkreślenia wymaga również , że historia rozmieszczenia powoda w celach znajdowała się w aktach w dacie zgłoszenia tego wniosku ,a zatem powód mógł choćby według daty osadzenia wskazać w których celach występowało jego zdaniem przeludnienie. Wbrew twierdzeniom skarżącego standardy osadzenia - określone wart. 110 i nast. kkw- były przez stronę pozwaną spełnione, co wynika z dokumentów przedłożonych przez stronę pozwaną.
Niewątpliwie powodowi przysługuje uprawnienie do godnych warunków odbywania kary w zakładzie karnym i w tym aspekcie należało rozpatrywać ewentualne naruszenie dóbr osobistych skarżącego. Podkreślić jednak należy , że każdy pobyt w zakładzie karnym wiąże się z naturalnymi dolegliwościami w postaci pogorszenia standardu życia jak brak swobodnej możliwości poruszania się, niemożność samodzielnej organizacji dnia, brak dostępu do niektórych dóbr, przebywania w jednej celi z innymi osobami.
Co do zasady powód miał dostęp do środków higienicznych i sanitarnych, pomieszczenia były wietrzone, miał zapewniony dostęp do ciepłej wody, cele były w sposób dostateczny oświetlone.
Powód nie wykazał aby odbywając karę pozbawienia wolności odczuwał niedogodności w wysokim stopniu. Jego zeznania są lakoniczne .Powód jedynie stwierdza fakt występowania robactwa w celach , wilgoci , brudu oraz zimą zimnych posiłków , słabego oświetlenia, złej wentylacji. W zeznaniach wskazuje jedynie , że na skutek słabego oświetlenia w celach musi używać okularów a wcześniej nie musiał ich stosować . Z kolei na skutek przebywania w celach na skutek przeludnienia występują u niego dolegliwości takie jak bóle głowy , reumatyczne kręgosłupa , drętwienie mięśni wewnętrznych prawej reki , cierpi na bezsenność. . Zarzuty dotyczące niezachowania przez pozwanego odpowiednich warunków higienicznych nie zasługują na uwzględnienie. Powód nie złożył w tym zakresie żadnych wniosków dowodowych . Natomiast z dokumentów przedłożonych przez pozwanego wynika że zakład karny podlega okresowym kontrolom Powiatowego Inspektora Sanitarnego i Sędziego Penitencjarnego . Wiadomym jest, iż na podstawiekkw, a także zarządzeń Dyrektora ZK wR.w sprawie porządku wewnętrznego w ZK, to więźniowie mają obowiązek dbać o czystość pomieszczeń mieszkalnych i sanitarnych.
Powód w żaden sposób nie wykazał aby na skutek osadzenia go w pozwanym Zakładzie doszło do narażenia i pogorszenia jego stanu zdrowia W tym zakresie powód nie złożył żadnych wniosków dowodowych .
W niniejszej sprawie trzeba mieć na uwadze, że powód odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym zamkniętym. Kara spełnia funkcję represyjną jako odpłata za dokonane przestępstwo i dolegliwość dla skazanego (dyskomfort) co stanowi jej istotę (tak też Sąd Apelacyjny w Katowicach, w wyroku z dnia 7 maja 2009 roku, sygn. akt I ACa 247/09). Aby można było mówić o odczuwaniu dolegliwości przez skazanego, odbywanie kary musi być bardziej uciążliwe od sposobu życia osób pozostających na wolności. Odczuwanie niedogodności i dyskomfortu, nawet znacznych rozmiarów, w przypadku kary pozbawienia wolności nie ogranicza się jedynie do braku możności opuszczenia zakładu karnego. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi bowiem pobytu w zakładzie o charakterze zbliżonym do pensjonatu lub sanatorium, tyle tylko że w warunkach pozbawienia wolności, lecz oznacza także obniżenie standardu życiowego. Zachowania pozwanego, polegające na stworzeniu warunków pobytu w zakładzie karnym, poniżej poziomu typowego dla życia na wolności, które powód odczuwa jako uciążliwe, nie są przez to bezprawne. O bezprawnym naruszeniu dóbr osobistych, w szczególności godności może być mowa dopiero, gdy dochodzi do poniżającego i nieludzkiego traktowania, sprzecznego z zasadą humanitaryzmu. Do naruszenia godności ludzkiej może dojść w wypadku, gdy pozbawi się więźniów jakiejkolwiek intymności przy spełnianiu potrzeb fizjologicznych, gdy brak wyżywienia będzie powodował głód u więźniów, gdy osadzeni nie będą mieli dostępu do bieżącej wody lub nie zapewni im się niezbędnych składników odżywczych, gdy przeludnienie osiągnie stan uniemożliwiający funkcjonowanie w celi, w szczególności gdy więźniowie zostaną zmuszeni do spania na przemian w jednym łóżku, gdy w celi nie będzie możliwości pozostawania w pozycji leżącej, gdy niewykonywanie obowiązków przez służbę zdrowia spowoduje permanentny stan chorobowy u osadzonego, gdy w celach będzie panowało zimno.
Warunki w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności trudno uznać za uwłaczające godności powoda. Wskazać należy, że osadzenie powoda w Zakładzie Karnym wR., jako osobę karaną, miało na celu ochronę interesu społecznego i wartości nadrzędnych jakimi są izolacja przestępców od społeczeństwa i osiągnięcie celów probacji. Ponadto osadzenie powoda nie miało cech poniżającego i nieludzkiego traktowania i odbywało się w godziwych warunkach. Subiektywne zatem przekonanie powoda, że nastąpiło przy tym naruszenie jego dóbr osobistych, jest bezpodstawne i nie może znaleźć ochrony prawnej przewidzianej wart. 23 i 24 kc, jak również być podstawą przyznania mu zadośćuczynienia przewidzianego wart. 448 kc.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd w punkcie 1 wyroku oddalił powództwo. W punkcie 2 i 3 wyroku Sąd przyznał pełnomocnikom powoda z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej wysokości po 147,60 zł . Sąd wynagrodzenie to przyznał na podstawie przepisówRozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z §15 pkt 1 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych . Wysokość stawki minimalnej w myśl §11 ust1 pkt 25 wyżej cytowanego rozporządzenia wynosi 120 zł. Tak obliczone wynagrodzenie Sąd powiększył o należny podatek od towarów i usług w myśl §2 ust 3 wskazanego rozporządzenia. W pkt 4 wyroku Sąd na mocyart. 98 kpczasądził od powoda jako strony przegrywającej sprawę na rzecz pozwanego koszty zastępstwa prawnego.
Sędzia :