Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2117/13
Data wyroku: 2014-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Szyburska-Walczak, Barbara Ciuraszkiewicz, Barbara Staśkiewicz
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III A Ua 2117/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grażyna Szyburska-Walczak

Sędziowie:

SSA Barbara Ciuraszkiewicz (spr.)
SSA Barbara Staśkiewicz

Protokolant:

Monika Horabik

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. S.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
przy udziale zainteresowanegoM. A.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacjiM. S.
od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu
z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt VIII U 2968/12
oddala apelację.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z 11 kwietnia 2012 r. stwierdził, żeM. S.nie podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i chorobowemu w okresie od lipca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą u płatnika składekM. A.. Wskutek odwołania sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy we Wrocławiu, który wyrokiem z 19 czerwca 2013 r. oddalił odwołanie. Sprawa została rozpoznana z udziałem zainteresowanegoM. A.. Podstawą rozstrzygnięcia były niżej przedstawione ustalenia faktyczne oraz ich prawna ocena:
M. S.w spornym okresie prowadził pozarolniczą działalność w kraju. W okresie od 1 lipca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą u płatnikaM. A.. W imiennych raportach rozliczeniowych płatnik składek wykazał podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości znacznie niższej niż połowa najniższego wynagrodzenia, tj.: od 42,- zł do 27,- zł, a w styczniu i lutym 2009 r. – 0,- zł.
W tym stanie Sąd uznał, że odwołanie nie jest niezasadne. Sąd oparł się na przepisie art. 9 ust. 2 (w brzmieniu obowiązującym do 28 lutego 2009 r.)ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. nr 137 poz. 887 z późn. zm.). Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, m.in., osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą oraz osoba prowadząca pozarolniczą działalność (art. 6 ust. 1 pkt. 2 i 5 ww. ustawy), jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Jednak osoba taka może dobrowolnie być objęta ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytułu ubezpieczeń. Sąd ustalił jednak na podstawie raportów imiennych, że płatnik składek wykazał w spornym okresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wnioskodawcy w wysokości niższej niż połowa minimalnej płacy.
W świetle przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976 r. nr 3, poz. 19 ze zm.) w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej przychód z tytułu pracy nakładczej przyjmowany do podstawy wymiaru składek nie może być niższy od połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca, nie osiągając dochodów z pracy nakładczej w wysokości co najmniej połowy płacy minimalnej, wyłączony został z ochrony ubezpieczeniowej z tytułu wykonywania pracy nakładczej i powinien podlegać ubezpieczeniom z tytułu działalności gospodarczej.
Całokształt okoliczność sprawy, w szczególności zeznania wnioskodawcy, wskazują, że, w chwili zawierania umowy o prace nakładczą, strony nie kierowały się zamiarem stworzenia stosunku prawnego, a jedynie zmierzały do obejścia przepisów ustawy systemowej, mając na celu uchylenie się od obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Sąd wskazał, że jeżeli umowa o pracę nakładczą jest zawarta w sposób pozorny, ZUS ma prawo odmówić objęcia korzystniejszym ubezpieczeniem chałupniczym.
Apelację wniósłM. S., zarzucając wyrokowi:

-

naruszenie, poprzez niewłaściwe zastosowanie,art. 83 § 1 kcprzez przyjęcie, że umowa o pracę nakładczą wykonywana w niewielkim wymiarze jest zawarta dla pozoru;

błędną interpretacjęart. 58 § 1 Kodeksu cywilnegow związku zart. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego;

błędną interpretację rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez zmianę zaskarżonej decyzji ZUS-u i stwierdzenie, że podlega on ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy nakładczej, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu zarzutówM. S.wskazywał, że przepis§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładcząnie pozbawia zawartej przez strony umowy charakteru umowy o pracę nakładczą w razie nieuzyskania przez wykonawcę umowy minimalnego wynagrodzenia. Żaden przepis obowiązującego prawa nie przewiduje sankcji nieważności w stosunku do umów o pracę nakładczą, jeżeli wykonawca nie zrealizował w pełni postanowień umownych. Sama ta okoliczność, że wnioskodawca nie osiągał minimalnego wynagrodzenia, nie może być podstawą do kwestionowania takiej umowy i wskazywania, że została ona zawarta pozornie.M. S.stanął na stanowisku, że w ogóle nie ma znaczenia, na jaką kwotę została zawarta umowa o pracę nakładczą i czy wykonawca wywiązywał się z niej czy też nie
Apelujący wskazał ponadto, że przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. oparty jest naart. 77 Kodeksu pracy, który został uchylony, w związku z czym przepis ten nie znajduje ustawowego oparcia i nie może w świetleart. 31 Konstytucji RProzstrzygać o obowiązkach stron. Przepisy, nakładające na strony określone obowiązki, muszą mieć co najmniej rangę ustawową.
Podniósł także, że Sąd nie wziął pod uwagę nowelizacji ustawy systemowej, która weszła w życie 1 marca 2009 r., która dopiero od tej daty ustala także sama podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wykonywanej pracy nakładczej jak z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Sąd Apelacyjny, zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd Okręgowy, wydając wyrok, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego.
Spór w sprawie tyczył istnienia, bądź braku, po stronie wnioskodawcy prawa wyboru tytułu ubezpieczenia według dyspozycjiart. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. nr 137 poz. 887 ze zm.), stanowiącego, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa wart. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń. Obecnie obowiązuje przepisart. 9 ust. 2b, wedle którego osoba, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 2, prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania pracy nakładczej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu, o którym mowa wart. 6 ust. 1 pkt 2. Art. 9 ust. 2b dodany został przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.09.8.38) zmieniającej ustawę systemową z dniem 1 marca 2009 r. Wskazać jednak należy, że zmiana art. 9 wskazanej ustawy systemowej przez dodanie z dniem 1 marca 2009 r. przepisu ust. 2b nie ma wpływu na sytuację prawną ubezpieczonego zaistniałą jeszcze przed wejściem w życie ww. nowelizacji przepisu art. 9 ustawy.
Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą wnioskodawca zawarł 1 lipca 2008 r. z zainteresowanym płatnikiem składekM. A.prowadzącym przedsiębiorstwo pod nazwąFirma Handlowo-Usługowa (...)wJ.umowę o pracę nakładczą polegającą na przygotowaniu i kolportażu pakietów reklamowych dostarczonych przez nakładcę.
Nakładca zgłosił wnioskodawcę do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i chorobowego w okresie trwania umowy o pracę nakładczą. Wynagrodzenie wnioskodawcy będące podstawą wymiaru składek kształtowało się od 42,- zł do 27,- zł, a w styczniu i lutym 2009 r. wykonawca nie uzyskał przychodu.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej: obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę nakładczą. Według art. 8 ust. 3 cyt. ustawy za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą. Praca nakładcza polega na zarobkowym wykonywaniu przez osobę fizyczną na zlecenie i rachunek nakładcy czynności, m. in., w zakresie wytwarzania przedmiotów z materiałów powierzonych, naprawiania, wykańczania i konserwacji przedmiotów oraz świadczenia innych usług. Praca nakładcza wykonywana jest indywidualnie poza siedzibą pracodawcy. Osoba wykonująca tę pracę świadczy ją na zlecenie nakładcy z materiału przezeń powierzonego, nie mając bezpośredniego kontaktu z osobami, dla których wytwarzane przedmioty są przeznaczone i nie ponosząc ryzyka zbycia tych przedmiotów. Wykonawcą pracy nakładczej jest wyłącznie osoba fizyczna, która przy wykonywaniu pracy może korzystać z pomocy osób trzecich. Prawo do wynagrodzenia za pracę nakładczą oraz jego wysokość uzależnione są od konkretnego rezultatu pracy.
Uprawnienia osób wykonujących pracę nakładczą reguluje wydane na podstawie delegacji zawartej wart. 303 kprozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. nr 3/76, poz. 19, ze zm.). Celem tego rozporządzenia jest maksymalne zbliżenie statusu osób wykonujących pracę nakładczą do statusu prawnego pracowników, w związku z czym, m. in., przepis jego § 3 stanowi, iż w umowie o pracę nakładczą strony określają minimalną miesięczną ilość pracy, której wykonanie należy do obowiązków wykonawcy. Minimalna ilość pracy powinna być tak ustalona, aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia za pracę (§ 3 ust. 1 rozporządzenia). „Przepis ten stanowi warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych – właśnie z uwagi na cel normodawcy upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników.” – tak Sąd Najwyższy w wyroku z 9 stycznia 2008 r., III UK 73/07 (LEX nr 356045).
Wynika z tego, że ustalenie minimalnej ilości pracy w stosunku miesięcznym, w celu zapewnienia wykonawcy wynagrodzenia nie niższego, niż połowa minimalnego, jest koniecznym składnikiem umowy o pracę nakładczą.
Zasady ustalania minimalnego wynagrodzenia za pracę określaustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę(Dz. U. nr 200, poz. 1679). Wydane na podstawie art. 2 ust. 5 ustawyrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r.(Dz.U.07.171.1209) ustalało minimalne wynagrodzenie w tym roku na 1126 zł miesięcznie, zaś w 2009 r. kwota minimalnego wynagrodzenia wynosiła 1276 zł – Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M.P.2008.55.499).
Porównanie 50% wskazanych kwot (563,- zł i 638,- zł), także przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z art. 6 ust. 2 w brzmieniu pierwotnym i znowelizowanym ustawy z 10 października 2002 r., z niespornie uzyskiwanym miesięcznie przez wnioskodawcę wynagrodzeniem za pracę nakładczą w okresie od lipca do grudnia 2008 r. daje podstawę dla niewątpliwego ustalenia, że wykonanie przez niego obowiązków umówionych z nakładcą nie zapewniło mu wynagrodzenia przewidzianego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych (…).
Płynie stąd wniosek, że strony umowy o pracę nakładczą zawarły ją z zamiarem niedotrzymania warunku dotyczącego granicznych kwot wynagrodzenia, zatem była to umowa pozorna w rozumieniuart. 83 § 1 kc– sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, czyli nieważna.
Stąd też organ ubezpieczeń społecznych prawidłowo przyjął, że w okresie trwania umowy o pracę nakładczą wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu z tytułu zawartej umowy, gdyż jego zamiarem było uniknięcie obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, poprzez zawarcie umowy, której zasadniczych elementów strony nie miały zamiaru realizować.
Zarzut sprowadzający się do negowania mocy obowiązującejrozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, jako aktu stanowiącego podstawę praw i obowiązków z zakresu ubezpieczenia społecznego jest całkowicie chybiony. Przepisy mające wpływ na obowiązki i uprawnienia ubezpieczonych zawarte są w szeregu różnych ustaw i rozporządzeń a nie tylko uregulowane są – co wynika z twierdzeń wnioskodawcy – wustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 kpcoddalił apelację wnioskodawcy, jako nieuzasadnioną.