Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 376/14
Data wyroku: 2014-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Sobolewska, Renata Artska, Roman Kowalkowski
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 24§1 k.c., art. 448 k.c.

Sygn. akt V ACa 376/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Renata Artska (spr.)

Sędziowie:

SA Teresa Sobolewska
SA Roman Kowalkowski

Protokolant:

st. sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz

po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaE. W.,K. M.,J. K. (1),R. K.,Ł. K.,F. K.,M. K.,G. K.iP. K. (1)
przeciwko(...)wW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego wT.
z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt I C 1678/12

I
zmienia zaskarżony wyrok:

1
w punkcie 4. (czwartym) w ten sposób, że zasądzoną w nim od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego wT.kwotę 21.034 zł obniża do kwoty 6.000 (sześć tysięcy) złotych,

2
w punkcie 6. (szóstym) w ten sposób, że zasądza od każdego z powodów na rzecz pozwanego kwoty po 725,56 zł (siedemset dwadzieścia pięć złotych i pięćdziesiąt sześć groszy) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

II
oddala apelację w pozostałej części;

III
zasądza od pozwanego(...)wW.na rzecz powodów:E. W.,K. M.,J. K. (1),R. K.,Ł. K.,M. K.,P. K. (1)kwoty po 257,14 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych i czternaście groszy) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

IV
zasądza od pozwanego(...)wW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego wT.kwotę 831 (osiemset trzydzieści jeden) złotych tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji.

Na oryginale właściwe podpisy

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy wT.zasądził od pozwanego(...)wW.na rzecz powodów:
-E. W.kwotę 20.000 zł
-K. M.kwotę 15.000 zł
-J. K. (1)kwotę 15.000 zł
-R. K.kwotę 15.000 zł
-Ł. K.kwotę 15.000 zł
-M. K.kwotę 10.000 zł
-F. K.kwotę 25.000 zł
-P. K. (1)kwotę 5.000 zł
z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grudnia 2012 r. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez powodów na skutek śmierci osób najbliższych w wypadku komunikacyjnym, a w pozostałej części powództwo oddalił oraz oddalił w całości powództwoG. K.i rozstrzygnął o kosztach procesu.
Sąd I instancji dokonał następujących ustaleń faktycznych.
W dniu(...)wD., gminaR.doszło do wypadku drogowego, spowodowanego przez kierującego, w stanie nietrzeźwym, samochodem,M. T., w wyniku którego śmierć poniósł kierujący oraz trzej pasażerowie, w tymJ. K. (2)iP. K. (2).
Właściciel pojazdu nie zawarł umowy ubezpieczenia OC.
Wobec śmierci sprawcy wypadku dochodzenie w sprawie tego wypadku, tj. o czyn zart. 117 § 2 k.k.zostało umorzone.
PowodowieM. K.,G. K.iP. K. (1)są braćmi zmarłychJ.iP.braciK.. Ojcem zmarłych jest powódF. K.. Żoną zmarłegoP. K. (2)była powódkaE. W., a powodowieK. M.orazR.,J.Ł. K.byli dziećmiP. K. (2).

P. K. (2)w chwili śmierci miał(...), jego żona powódkaE. W.nie pracowała, zajmowała się domem i dziećmi, z których najmłodszy, powódŁ. K.w chwili śmierci ojca miał(...), powódkaK. M.miała(...),J. K. (1)
(...), aR. K.(...).
P. K. (2)pracował i utrzymywał rodzinę. Rodzinie było ciężko. Pomagali im rodzice oraz rodzina. Od brataM.otrzymywali jajka albo drób za pomoc w gospodarstwie rolnym.
ZmarłyP. K. (2)był dobrym ojcem, miał dobre relacje z dziećmi, zajmował się nimi, chodził z nimi na spacery, grał w różne gry, dzieci pomagały mu przy(...).
Po śmierci męża powódceE. W.było bardzo ciężko. Nie miała renty, otrzymywała pomoc z opieki społecznej, nie mogła podjąć pracy, bo nie miałby kto zaopiekować się dziećmi.(...)

(...)po śmierci męża powódka wyszła ponownie za mąż. Z drugiego małżeństwa ma córkęW.. Od(...)zarejestrowana jest w P.U.P. wG.jako bezrobotna, otrzymuje pomoc z MOPS.
ZmarłyJ. K. (2)w chwili śmierci miał(...), był kawalerem. Po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, został przyjęty do pracy w wojsku, w Jednostce wP., miał umowę na(...). W dacie wypadku przyjechał do rodziny na urlop. Miał pomagać bratuM.przy żniwach, był z tym bratem mocno związany, przyjeżdżał do niego, jak miał przepustkę w wojsku.
PowódF. K.bardzo przeżył śmierć synów, nie docierała do niego wiadomość, że stracił dwóch synów. Przyjmował tabletki uspokajające przepisane przez lekarza rodzinnego.
PowódM. K.był najstarszym z braci, w chwili ich śmierci miał(...), był żonaty, miał dzieci. Bardzo przeżył śmierć braci.
PowódG. K.był średnim z braci, w dniu ich śmierci miał(...)
PowódP. K. (1)w chwili śmierci braci miał(...). Był ich bratem(...)z drugiego małżeństwa powodaF. K.zR. N.. Nie mieszkał z braćmi, mieszkał z rodzicami.
W toku postępowania likwidacyjnego pozwany przyznał na rzecz powodów odszkodowania w związku ze śmierciąP. K. (2): na rzeczE. W.40.000 zł, na rzeczK. M.orazR.,J.Ł. K.po 20.000 zł, na rzeczF. K.20.000 zł. Wobec uznania przez pozwanego, że poszkodowani przyczynili się w 50% do wypadku, wypłacił w/wym. połowy w/wym. kwot.
Pozwany odmówił powodom wypłaty zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną śmierciąP.iJ. K. (2).
Sąd I instancji stwierdził, iż roszczenie powodów oparte zostało na przepisachart. 34 i art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnychoraz, że wobec braku ubezpieczenia OC pojazdu, którym poruszał sięM. T., legitymacja procesowa pozwanego nie budzi wątpliwości.
Za chybiony uznał Sąd I instancji zarzut pozwanego przedawnienia roszczenia mając na uwadze fakt, iż sprawca wypadku dopuścił się przestępstwa zart. 177 § 2 k.k.oraz treść przepisówart. 442 § 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym do 9.08.2007 r. iart. 4421§ 2 k.c.obowiązujący od 10.08.2007 r. w związku z art. 2 ustawy z dnia 16.02.2007r. nowelizującejkodeks cywilny.
Uznał Sąd I instancji za zasadne częściowo żądania powodów, na podstawieart. 23 k.c.w związku zart. 24 k.c.iart. 448 k.c.
Wskazał na utrwaloną już w judykaturze zasadę, zgodnie z którą najbliższemu członkowi rodziny zmarłego, w sytuacji gdy jego śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r., przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę.
Zdaniem Sądu I instancji w sprawie niniejszej mamy do czynienia z naruszeniem dóbr osobistych powodów i krzywdą; zerwana została więź emocjonalna powodów ze zmarłymi członkami rodziną.
Według rozważań Sądu I instancji, więź pomiędzy zmarłymiP. K. (2)iJ. K. (2), a powodami była silna, ponieważ wszyscy tworzyli jedną rodzinę. PowódkaE. W.straciła męża i jedynego żywiciela rodziny. Nie miała w nikim oparcia, a została sama z czworgiem dzieci. Trudno było jej samotnie żyć i wychowywać dzieci. PowodowieK. M.,J.,R.iŁ. K.stracili ojca, a więc najważniejszą osobę w życiu. ŚmierćP. K. (2)była dla jego żony i dzieci tym bardziej bolesna, że nastąpiła w sposób nagły. PowódF. K.dotkliwie przeżył nagłe niespodziewane odejście swych dwóch synów. PowodowieM.iG. K.również odczuwali bolesną stratę po śmierci braci. Byli z nimi blisko związani z racji podobnego wieku, zamieszkiwania razem w dzieciństwie i młodości. PowódP. K. (1)mniej boleśnie przeżył śmierć brata, bo był z nim najsłabiej związany emocjonalnie. W chwili jego śmierci miał(...)i nie zamieszkiwał z braćmi.
Powodowie sami radzili sobie z pustką i cierpieniem, nie korzystali ze specjalistycznego leczenia. Okres żałoby przebiegał u nich bez powikłań i nie zajął więcej czasu, niż trwa to zwykle w takich sytuacjach. Nadto, zdaniem Sądu I instancji, poczucie straty u powodów jest mniej intensywne bowiem znaczny upływ czasu od śmierciP.iJ.spowodował, że ich krzywda jest mniejsza i mniej bolesna.
Ustalając wysokość należnego powodom zadośćuczynienia Sąd I instancji, jak stwierdził, uwzględnił też, że zmarli przyczynili się do powstania zdarzenia w 50%. Decydując się na podróż z nietrzeźwym kierowcą musieli liczyć się z ewentualnymi konsekwencjami takiego zachowania.
W ocenie Sądu I instancji zadośćuczynienie powinno wynosić na rzeczE. W.20.000 zł, na rzecz jej dzieciK.,J.,Ł.iR.po 30.000 zł, na rzeczF. K.50.000 zł, na rzeczM. K.20.000 zł, a na rzeczP. K. (1)10.000 zł. Po pomniejszeniu zaś powyższych kwot o stopień przyczynienia się do powstania szkody zadośćuczynienie to wynosi: na rzeczE. W.– 20.000 zł, na rzecz jej dzieci po 15.000 zł, na rzeczM. K.10.000 zł, na rzeczF. K.25.000 zł, a na rzeczP. K. (1)5.000 zł.
O odsetkach od zasądzonych kwot orzekł Sąd I instancji zgodnie z żądaniem pozwu, na podstawieart. 481 k.c.w związku zart. 455 k.c.
Za nieuzasadnione uznał Sąd I instancji żądanie powodówR.iŁ. K.w zakresie renty.
Sąd I instancji oddalił powództwoG. K.uznając, że okoliczności odnoszące się do roszczenia tego powoda nie zostały udowodnione. Miał na uwadze, że brak obecności powoda na rozprawie w dniu 14 lutego 2014 r. uniemożliwił weryfikację jego żądania w drodze ewentualnego przesłuchania względnie sprecyzowania żądania poprzez informacyjne wysłuchanie.
Przedstawiony wyrok zaskarżył apelacją pozwany w części zasądzającej:
- na rzecz powódkiE. W.kwotę 10.000
zł z odsetkami oraz w części zasądzającej ustawowe
odsetki do kwoty 10.000 zł za okres od 11.12.2012 r.
do daty wyrokowania przez Sąd I instancji
- na rzecz powodaP. K. (1)kwotę 5.000 zł z
odsetkami
- na rzecz powodówK. M.,J.
K.,R. K.,Ł.
K.,M. K.,F.
K.ustawowe odsetki od zasądzonych na ich
rzecz kwot za okres od dnia 11.12.2012 r. do daty
wyrokowania przez Sąd I instancji.
Apelujący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonym zakresie w stosunku do powodówE. W.iP. K. (1)oraz oddalenie roszczenia powodówK. M.,J.,R.,Ł.,M.,F. K.co do odsetek za okres przed datą wyrokowania.
Skarżący zarzucił naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie przez Sąd I instancji błędnej i sprzecznej z zasadami logiki oceny zeznań powodów oraz wywiadu środowiskowego i przyjęcie, że w odniesieniu do powódkiE. W.czas i przejście okresu żałoby, a także odbudowanie przez kolejny związek więzi małżeńskiej, nie ma znaczenia dla intensywności odczuwania krzywdy, wpływającej na wymiar zadośćuczynienia i tym samym zasądzenie zadośćuczynienia w rażąco wygórowanej kwocie. Nadto, zdaniem apelującego błędnie i sprzecznie z zasadami logiki ocenił Sąd I instancji zeznania powodówF. K.iP. K. (1)przyjmując, że sporadyczne kontaktyP. K. (1)ze zmarłymi braćmi, wspólne wycieczki na ryby, wakacje świadczą o silnej więzi pomiędzy braćmi i ich bliskich relacjach, podczas gdy brak zamieszkiwania rodzeństwa we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i znaczna różnica wieku stanowiły przeszkodę do zbudowania „typowych” dla rodzeństwa więzi.
Zarzucił też apelujący naruszenieart. 448 k.c.przez zasądzenie rażąco wygórowanych kwot; naruszenieart. 24 k.c.w zw. zart. 23 k.c.i w zw. zart. 448 k.c.przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zadośćuczynienie w związku z naruszeniem dobra osobistego w związku ze śmiercią, należy się nie tylko w przypadku „szczególnej emocjonalnej więzi rodzinnej”, ale również w przypadku stwierdzenia istnienia jakiejkolwiek relacji, czy więzi.
Nadto apelujący zarzucił naruszenieart. 362 k.c.poprzez jego niezastosowanie w stosunku do powódkiE. W.i niepomniejszenie przyznanego jej zadośćuczynienia o stopień przyczynienia się poszkodowanych do powstania szkody.
Odnośnie do zaskarżonych rozstrzygnięć o odsetkach, apelujący zarzucił naruszenieart. 448 k.c.poprzez pominięcie, że w chwili wyroku jednoznacznie określona jest zarówno odpowiedzialność pozwanego, jak i wysokość świadczenia i w przypadku zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych na podstawieart. 448 k.c., odsetki należą się od daty wyrokowania oraz poprzez pominięcie, że zasądzenie zadośćuczynienia i ustalenie jego wysokości stanowi fakultatywne uprawnienie Sądu i nie jest roszczeniem wymagalnym przed datą jego zasądzenia.
Apelujący podniósł też zarzut naruszeniaart. 481 § 1 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie i zasądzenie odsetek od zadośćuczynienia od 11.12.2012 r. przy uznaniu, że z tą datą pozwany miał możliwość ustalenia wysokości i wypłaty zadośćuczynienia, podczas gdy kwota zadośćuczynienia skonkretyzowana została dopiero w wyroku. Zarzucił również błędne uznanie, że w dniu 11.12.2012 r. można było mówić o świadczeniu pieniężnym w rozumieniuart. 481 § 1 kc, podczas gdy rozmiar szkody ustalony został przede wszystkim w toku postępowania przed I instancja, a ostateczna konkretyzacja kwoty nastąpiła w chwili ogłoszenia wyroku.
Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji naruszył teżart. 109 i art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnychpoprzez nie uwzględnienie, że art. 109 tej ustawy zobowiązuje pozwanego do wypłaty w terminie 30 dni kwoty jedynie w przypadkach, w których nie istnieje konieczność dokonania wyjaśnień, od których zależy zasadność lub wysokość świadczenia oraz poprzez nie uwzględnienie, że art. 14 cyt. ustawy dopuszcza możliwość określenia innego momentu wymagalności świadczenia ubezpieczyciela, w przypadku, gdy ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego.
Rozpoznając sprawę w granicach apelacji, Sąd Apelacyjny miał na uwadze, co następuje.
Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji z korektą dotyczącą ustalenia tego Sądu co do daty zawarcia przez powódkęE. W.kolejnego związku małżeńskiego. Powódka wyszła ponownie za mąż nie(...)po śmierci męża lecz po upływie(...)Ponowny związek małżeński – zA. W.– zawarła w dniu(...)(odpis skrócony aktu małżeństwa powódki zA. W.– k. 62).
Korekcie podlegało też ustalenie Sądu I instancji, tej treści, że w dniu 14.06.12 r. pozwany przyznał powodowiF. K.odszkodowanie po śmierciP. K. (2). W dacie tej pozwany przyznał temu powodowi odszkodowanie w związku ze śmiercią synaJ. K. (2), co wynika z pisma pozwanego z 14.06.2012 r. (k. 78 akt)
Nadto ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny uzupełnia o wynikające z dalszej części motywów niniejszego rozstrzygnięcia.
Nie podlegały uwzględnieniu zarzuty apelacji kwestionujące wysokość zasądzonej na rzecz powódkiE. W.kwoty tytułem zadośćuczynienia oraz kwestionujące zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz powodaP. K. (1).
Wbrew stanowisku apelującego, zasądzona na rzecz powódkiE. W.kwota 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek naruszenia jej dobra osobistego, w postaci szczególnej emocjonalnej więzi rodzinnej łączącej jej ze zmarłym mężemP. K. (2), nie jest kwotą rażąco wygórowaną. Stanowi odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia w rozumieniuart. 448 k.c.i to również przy uwzględnieniu przyczynienia się zmarłego jej męża do powstania szkody (art. 362 k.c.)
Jakkolwiek w istocie z motywów zaskarżonego wyroku wynika, iż ustaloną jako „wyjściową” kwotę 20.000 zł należnego tej powódce zadośćuczynienia za krzywdę nie pomniejszył Sąd I instancji o 50% w związku z przyjętym przez ten Sąd stopniem przyczynienia się zmarłego męża powódki do powstania szkody, jak uczynił to w stosunku do pozostałych powodów, to jednak zasądzona suma 20.000 zł jest odpowiednią sumą zadośćuczynienia. Zastrzeżenia bowiem budzi przyjęcie jako „wyjściowej” należnej powódce sumy zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł. Jest to suma wyraźnie zaniżona, nie spełniająca kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia za doznaną przez tą powódkę krzywdę. Funkcję taką spełnia kwota co najmniej 40.000 zł jako „wyjściowa” i po uwzględnieniu ustalonego przez Sąd I instancji stopnia przyczynienia się zmarłego do powstania szkody, zasądzenie na rzecz powódki sumy 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę odpowiada prawu.
PowódkaE. W.wykazała, że ze zmarłym mężem łączyły ją rzeczywiste silne i trwałe więzy emocjonalne, których unicestwienie spowodowało jej ból, cierpienie, poczucie osamotnienia, pustki i ogromne poczucie krzywdy. Straciła towarzysza życia, ojca swoich dzieci, w którym miała oparcie i na pomoc, którego mogła liczyć. Rodzaj i intensywność więzi łączącej powódkę ze zmarłym, jego rola jedynego żywiciela, pełniona w rodzinie, młody wiek zmarłego i powódki, poważne cierpienia moralne wywołane śmiercią męża – w pełni uzasadniają ocenę, że kwota 40.000 zł, o której mowa wyżej nie może być w żadnym razie uznana za wygórowaną.
Podnoszona przez apelującego okoliczność, iż powódka powtórnie wyszła za mąż, nie umniejsza doznanego przez nią bólu i cierpień wskutek śmierciP. K. (2). Poprzez powtórne wyjście za mąż po(...)od śmierciP. K. (2), powódka nie odbudowała więzi małżeńskiej – jak podnosi to apelujący – lecz nawiązała nową więź małżeńską. Okoliczność ta nie czyni zasądzonej na jej rzecz sumy rażąco wygórowanej. Trauma i cierpienia powódki, poczucie osamotnienia i krzywdy po śmierci mężaP. K. (2), konieczność samodzielnego radzenia sobie z wychowaniem i utrzymaniem dzieci, bez oparcia męża, jej żal, ból i smutek uzasadniają w pełni sumę – zadośćuczynienia w kwocie 40.000 zł, a po uwzględnieniu przyczynienia sięP. K. (2)do powstania szkody – sumę 20.000 zł.
Nie podzielił też Sąd Apelacyjny zarzutów pozwanego kwestionujących zasądzenie na rzecz powodaP. K. (1)zadośćuczynienia za krzywdę.
Apelujący nie kwestionuje co do zasady stanowiska, utrwalonego już w judykaturze, że jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed 3 sierpnia 2008 r., to przyznanie najbliższym członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę może nastąpić na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.Przepisart. 448 k.c.stanowi podstawę ochrony odrębnego dobra osobistego jakim jest bliska relacja, więź rodzinna pomiędzy zmarłym, a osoba mu najbliższą.
Kwestionuje skarżący istnienie szczególnie silnych więzi pomiędzy powodemP. K. (1), a zmarłymi jego(...)braćmiP. K. (2)iJ. K. (2).
Wbrew zarzutom apelującego, powódP. K. (1)wykazał, że łączyła go z w/wym. braćmi silna, pozytywna emocjonalna więź, której zerwanie spowodowało u(...)wówczas powoda ból, smutek, cierpienie i poczucie krzywdy. Pomimo znacznej różnicy wieku między zmarłymi a powodem, miał on niewątpliwie silne poczucie więzi ze starszymi braćmi, jaka zazwyczaj towarzyszy normalnie funkcjonującym rodzinom. Jej umacnianiu sprzyjało zabieranie powoda – jak zeznał – przez braci na wakacje, oraz zdarzające się wspólne z nimi wyjazdy na ryby. Powód ten, obecnie pełnoletni, pamięta, że po śmierci braci było w domu ciężko i kilka razy korzystał z pomocy psychologa w szkole (k. 121 i k. 268). Został pozbawiony braterskiego wsparcia w dorosłym życiu.
Nie można uznać – wbrew wywodom apelującego – że powództwo tego powoda winno zostać oddalone. Przeciwnie – niewygórowana suma zadośćuczynienia zasądzona na rzeczP. K. (1)wyrównuje jego cierpienia spowodowane przedwczesną, nagłą utratą członków rodziny, skutkującą naruszeniem chronionej prawem więzi rodzinnej i prawa tego powoda do życia w rodzinie jako dobra osobistego.
Zauważyć w sprawie należało, że jakkolwiek Sąd I instancji zasądzając na rzecz powodaP. K. (1)sumę 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zróżnicował kwot, jakie przypadają na zadośćuczynienie za krzywdę w związku ze śmierciąP.iJ. K. (2)(nie dał w motywach rozstrzygnięcia wyrazu takiemu zróżnicowaniu), to jednak przyjąć należało, że połowa z zasądzonej globalnie kwoty 5.000 zł przypada na zadośćuczynienie za krzywdę w związku ze śmiercią brataP. K. (2), a druga połowa na zadośćuczynienie za krzywdę w związku ze śmiercią brataJ. K. (2).
Analogiczną uwagę należy odnieść również do sum zasądzonych na rzecz powodówF. K.iM. K..
Nie podlegały uwzględnieniu zarzuty apelacji odnoszące się do zaskarżonego rozstrzygnięcia o odsetkach za opóźnienie w zapłacie.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tym zakresie jest nader lakoniczne, ogranicza się jedynie do wskazania podstawy prawnej (art. 481 k.c.w zw. zart. 455 k.c.), co jednak nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu w tym zakresie sprawy w granicach apelacji. Wymaga natomiast poczynienia stosownych ustaleń przez Sąd Apelacyjny.
Data, od której zasądził Sąd I instancji odsetki za opóźnienie w zapłacie przyznanych sum tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez powodów: 11 grudnia 2012 r, odpowiada dacie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (z.p.o. – k. 72).
Nie dopatrzył się Sąd Apelacyjny wskazywanych przez apelującego naruszeń przepisów prawa materialnego w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach za opóźnienie w zapłacie.
Powodowie zgłosili pozwanemu żądanie zapłaty skonkretyzowanych kwot tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, dochodzonych następnie niniejszym pozwem, jak również żądanie przyznania skonkretyzowanych kwot tytułem stosownego odszkodowania zart. 446 § 3 k.c.W odpowiedzi na pozew pozwany sam przyznaje, że zgłoszenie szkody przez powodów nastąpiło 18.04.2011 r. (odpowiedź na pozew – k. 95; pismo z dn. 18.04.2011 r. – wezwanie do zapłaty – k. 109).
Pozwany pismem z 5.03.2012 r. zawiadomiłS.Kancelarię (...)wG.(reprezentującą powodów w przedsądowym postępowaniu przed(...)i pozwanym dot. likwidacji zgłoszonej szkody) o przyznaniu w związku ze śmierciąP. K. (2)odszkodowań, na podstawieart. 446 § 3 k.c., powodom:E. W.,K. M.,R. K.,J. K. (1),Ł. K.,F. K.. Jednocześnie pozwany pismem tym odmówił powodom wypłaty żądanych przez powodów, skonkretyzowanych co do wysokości kwot zadośćuczynień za doznaną przez nich krzywdę w związku ze śmierciąP. K. (2), kwestionując co do zasady swoją odpowiedzialność z tego tytułu. Stał na stanowisku, że o zakresie odpowiedzialności UFG przesądzają przepisyart. 34 i 98 ustawy z dn. 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze ubezpieczycieli Komunikacyjnychi zdaniem pozwanego odpowiedzialność ta nie obejmuje odpowiedzialności za naruszenie dobra osobistego osoby, która nie była bezpośrednio poszkodowana. Stanowisko takie pozwany podtrzymał w toku sporu, a w odpowiedzi na pozew podnosił nadto zarzut przedawnienia roszczeń powodów.
Analogicznie, pismem z dnia 14.06.2012 r. pozwany powiadomił w/wym. pełnomocnika powodów:F. K.,G. K.,M. K.orazP. K. (1), że do zadań(...)nie należy zaspokojenie roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych osób trzecich, objętych dyspozycjąart. 448 k.c.i odmówił tym powodom zaspokojenia zgłoszonych przez nich roszczeń o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w związku ze śmierciąJ. K. (2)(karta 78)
W datach przyznania powodom stosownych odszkodowań na podstawieart. 446 § 3 k.c.i odmowy powodom wypłaty żądanych kwot tytułem zadośćuczynienia za krzywdę (5.03.2012 r. i 14.06.2012 r.) pozwany – jak należało przyjąć – dysponował aktami szkodowymi, przekazanymi mu przez(...) SA., do którego powodowie zgłosili szkodę.
Wcześniej, w dniu 29.08.2011 r. pozwany zwrócił przedmiotowe akta dotyczące szkody komunikacyjnej z 6.08.2000 r., nadesłane przez(...)wP., celem zebrania stosownej dokumentacji dla rozpatrzenia zgłoszonych roszczeń, uznając, że dotychczas zebrana potwierdza jedynie istnienie pokrewieństwa (pismo pozwanego do(...) SA. wP.z dn. 29.08.11 r., podane do wiadomości pełnomocnika powodów w postępowaniu likwidacyjnym – karta 130).
Stosownie doart. 109 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.)(...)jest obowiązany zaspokoić roszczenie o którym mowa w art. 98 ust. 1, w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania akt szkody od zakładu ubezpieczeń lub syndyka upadłości.
Stosownie doart. 481 § 1 k.c.jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Obowiązek zatem zapłaty odsetek powstaje w każdym wypadku nieuiszczenia świadczenia pieniężnego w terminie i dłużnik nie może zwolnić się od tego obowiązku dowodem, że opóźnienia nie zawinił, w szczególności, że za okoliczności powodujące opóźnienie nie odpowiada.
Stosownie doart. 455 k.c.jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
Powodowie wezwali pozwanego do zapłaty skonkretyzowanych kwot tytułem zadośćuczynienia - zgłosili z tego tytułu roszczenia, a pozwany w terminie 30 dni od dat, w którym niewątpliwie dysponował aktami szkodowymi (5.03.2012 r.; 14.06.2012 r.) nie zaspokoił ich roszczeń. Zasądzenie zatem przez Sąd I instancji odsetek za opóźnienie w zapłacie od dnia 11 grudnia 2012 r. (a więc od daty późniejszej niż daty wynikające z upływu 30 dni od 5.03.2012 r. i 14.06.2012 r.) – nie budzi zastrzeżeń i nie może być zasadnie kwestionowane w świetle dyspozycji powołanegoart. 481 § 1 k.c.,art. 455 k.c.i art. 109 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniach. Powodom już w dacie 11 grudnia 2012 r. należały się kwoty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, w wysokości takiej, jak następnie zasądzone zostały w zaskarżonym wyroku.
Wywody pozwanego, że kwestionował on roszczenie i wnosił o oddalenie powództwa, wobec czego kwota zadośćuczynienia „de facto skonkretyzowana została dopiero w wyroku” i dopiero od tego momentu można mówić o „ świadczeniu pieniężnym” w rozumieniuart. 481 § 1 k.c.– są bezzasadne. Wyrok bowiem sądu zasądzający sumę tytułem zadośćuczynienia za krzywdę ma charakter deklaratywny, a nie konstytutywny. Pozwany nie był pozbawiony możliwości weryfikacji żądanych przez powodów kwot tytułem zadośćuczynienia za krzywdę we własnym zakresie. Tak jak zwrócił pozwany(...) S.A.wP.akta szkodowe celem uzupełnienia materiału pozwalającego mu na wypłatę stosownych odszkodowań na podstawieart. 446 § 3 k.c., tak też mógł żądać od zakładu ubezpieczeń przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia zasadności i wysokości dochodzonych roszczeń z tytułu zadośćuczynienia za doznaną przez nich krzywdę. Nie uczynił tego pozwany, bo bezzasadnie kwestionował – jak wyżej wskazano – co do zasady swoją odpowiedzialność, a dodatkowo w odpowiedzi na pozew podniósł bezzasadny zarzut przedawnienia.
Apelację pozwanego należało uwzględnić w zakresie zaskarżonego rozstrzygnięcia, zawartego w pkt. 4 wyroku, zasądzającego od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego wT.kwotę 21.034 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej od pozwu.
Żądania powodów, zwolnionych od kosztów sądowych, opiewające globalnie na kwotę 572.400 zł, uwzględnione zostały w kwocie, łącznie, 120.000 zł, zatem tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej należało zasądzić od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa opłatę obliczoną od tej kwoty – tj. 6000 zł, a nie kwotę 21.034 zł.
Wobec zaskarżenia w części wyroku Sądu I instancji, zaskarżone zostało też – jako akcesoryjne – rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w wyroku, w tym w pkt. 6 niepowołanym w apelacji.
Rozstrzygnięcie wpkt. 6. podlegało korekcie jako sprzeczne z dyspozycjąart. 105 § 1 k.p.c.Powodowie zobowiązani są do zwrotu pozwanemu należnych kosztów procesu w częściach równych, a więc kwot po 725,56 zł co łącznie stanowi kwotę – 6530 zł.
Z mocyart. 386 § 1 k.p.c.zaskarżony wyrok podlegał w punkcie 4. i 6. zmianie w kierunku wyżej wskazanym.
W pozostałym zakresie apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu, z mocyart. 385 k.p.c.
Z mocyart. 1303§ 2 k.p.c., po sprawdzeniu, w oparciu oart. 25 § 1 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c., wartości przedmiotu zaskarżenia i ustaleniu jej na kwotę 31.567 zł (zgodnie z postanowieniem podjętym na rozprawie apelacyjnej) – Sąd Apelacyjny orzekł o obowiązku pozwanego uiszczenia brakującej opłaty sądowej od apelacji, stosując odpowiednio zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosownie doart. 98, 99 k.p.c.w związku zart. 108 § 1 k.p.c.