Sąd Okręgowy w Siedlcach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 738/13
Data wyroku: 2014-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Kirsch
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 par. 1 k.c.

Sygn. akt I C 738/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lipca 2014r
Sąd Okręgowy w Siedlcach I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch
Protokolant st. sek. sąd. Joanna Makać
po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014r w Siedlcach
na rozprawie
sprawy z powództwaI. N.
przeciwkoR. K.iA. C.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
Uznaje za bezskuteczną w stosunku do powódkiI. N.umowę darowizny, na podstawie której pozwanaA. C.nabyła udział wynoszący 1/2 (jedna druga) części we współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalumieszkalnego oznaczonego numerem (...)o powierzchni użytkowej 56,70 m(

    2), położonego wM.przyulicy (...), dla którego to prawa w Sądzie Rejonowym wM.prowadzona jestksięga wieczysta oznaczona numerem (...), zawartą pomiędzyR. K.i pozwanąA. C.w dniu 4 lutego 2013r (Rep. A Nr(...)) w Kancelarii(...)wM.przed notariuszemK. P., w celu ochrony wierzytelności powódkiI. N.wynikającej z punktu V wyroku Sądu Okręgowego wS., wydanego w dniu 9 marca 2010r w sprawie I C 1209/09, stanowiącej obecnie alimenty bieżące w kwocie po 200 (dwieście) zł miesięcznie oraz alimenty zaległe w kwocie 8.400 (osiem tysięcy czterysta) zł wraz z określonymi w powyższym wyroku odsetkami ustawowymi,

II
w pozostałej części w stosunku do pozwanejA. C., zaś w całości w stosunku do pozwanegoR. K., powództwo oddala,

III
nakazuje pobrać od pozwanegoA. C.na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Siedlcach) kwotę 4.500 (cztery tysiące pięćset) zł tytułem części opłaty od pozwu, od uiszczenia której powódkaI. N.była zwolniona.

Sygn. akt I C 738/13

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 9 maja 2013r Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim uznał się niewłaściwym rzeczowi i przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Siedlcach sprawę z powództwaI. N.przeciwkoR. K.iA. C.(k. 10).
W pozwie z dnia 9 kwietnia 2013r powódka wniosła o „unieważnienie” aktu notarialnego z dnia 4 lutego 2013r, którym została objęta umowa darowizny udziału wynoszącego ½ części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, położonego wM.przyulicy (...). Powódka stwierdziła, że umowa ta dotknięta jest „wadą nieważności”, ponieważ: 1) przedmiot darowizny stanowi majątek wspólny byłych małżonkówI. N.iR. K., 2) toczy się sprawa o podział majątku wspólnego, 3) pozwanyR. K.posiada zobowiązania z tytułu zaległych alimentów, a ponadto 4) powódka skierowała do Sądu żądanie wyeksmitowania pozwanegoR. K.z przedmiotowego lokalu. Poza domaganiem się unieważnienia przedmiotowej umowy, powódka powołała się w pozwie na treśćart. 527 kci stwierdziła, że w wyniku zawarcia pomiędzy pozwanymi umowy darowizny, doszło do pokrzywdzenia jej jako wierzyciela. Zarzuciła pozwanemuR. K., że w skutek tej czynności stał się niewypłacalny.
PowódkaI. N.kilkakrotnie modyfikowała żądania, ale ostatecznie na rozprawie w dniu 30 czerwca 2014r stwierdziła, że domaga się uznania czynności prawnej z dnia 4 lutego 2013r, tj. umowy darowizny zawartej pomiędzy pozwanymiR. K.iA. C., za bezskuteczną w stosunku do niej. Podała, że jest to jej jedyne żądanie w tej sprawie. Domagała się uznania przedmiotowej czynności prawnej za bezskuteczną celem ochrony wierzytelności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych pozwanegoR. K.w stosunku do niej oraz do małoletniego synaN.(stanowisko powódkiI. N.zarejestrowane na rozprawie w dniu 30 czerwca 2014r – 00:01:22-00:06:20).
PozwaniR. K.iA. C.nie uznali powództwa i wnieśli o jego oddalenie w całości (stanowisko pozwanych zarejestrowane na rozprawie w dniu 30 czerwca 2014r – 00:06:25-00:06:35).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
PowódkaI. N.jest byłą żoną pozwanegoR. K.. Sąd Okręgowy wS.wyrokiem z dnia 9 marca 2010r wydanym w sprawie I C 1209/09, rozwiązał małżeństwo stron przez rozwód z winy pozwanegoR. K..
W punkcie III powyższego wyroku zasądzone zostały alimenty odR. K.na rzecz jego synaN. K.w kwocie po 500 zł miesięcznie, zaś w punkcie V wyroku zasądzone zostały alimenty odR. K.na rzecz powódkiI. N.(wówczasI. K.) w kwocie po 200 złotych miesięcznie.
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wM.M. D.prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowiR. K.z wnioskuI. N.i małoletniegoN. N. (2), reprezentowanego przez matkęI. N.. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od 2011r i oznaczone jest sygnaturą Kmp 79/11. Obecnie egzekucja jest częściowo bezskuteczna. Na dzień 1 czerwca 2014r pozwanyR. K.nadal zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz byłej żonyI. N.w kwocie 200 zł miesięcznie oraz posiadał zadłużenie z tytułu zaległych alimentów w kwocie 8.400 zł i 1.913,64 zł tytułem odsetek. Na rzecz synaN. N. (2)(uprzednioN. K.) alimenty bieżące nadal wynoszą 500 zł miesięcznie, zaś kwota zaległych alimentów wynosi 6.451,47 zł, a zaległość na rzecz funduszu alimentacyjnego wynosi – 12.158,72 zł.
PozwanaA. C.jest siostrą pozwanegoR. K.(okoliczność bezsporna).
W trakcie trwania związku małżeńskiegoI. N.iR. K.zgromadzili majątek w postaci m.in. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalumieszkalnego oznaczonego numerem (...), położonego wM.przyulicy (...). Dla przedmiotowego własnościowego prawa do lokalu w Sądzie Rejonowym wM.prowadzona jestksięga wieczysta oznaczona numerem (...).
Przed Sądem Rejonowym wM.toczy się obecnie postępowanie o podział majątku wspólnego byłych małżonkówI. N.iR. K..
W dniu 4 lutego 2013r doszło do zawarcia pomiędzyR. K.i jego siostrąA. C.umowy darowizny, na mocy którejR. K.przeniósł na rzecz siostry udział wynoszący ½ części we współwłasności własnościowego spółdzielczego prawa do lokalumieszkalnego oznaczonego numerem (...), położonego wM.przyulicy (...). Umowa została sporządzona w formie aktu notarialnego w Kancelarii(...)wM.przed notariuszemK. P.(Rep. A Nr(...)). Wartość przedmiotowego udziału strony ustaliły na kwotę 100.000 zł.
Spółdzielcze własnościowe prawo do opisanego powyżej lokalu mieszkalnego było w zasadzie jedynym wartościowym składnikiem w majątkuI. N.iR. K.. Obecnie powódkaI. N.nie jest w posiadaniu przedmiotowego lokalu, nie mieszka w nim.
PozwanyR. K.obecnie nie pracuje, jedynie w nieznacznej części spłaca zadłużenie na rzecz byłej żony i syna z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Korzysta z pomocy swojej matki i siostryA. C..
W dniu 4 czerwca 2013r doszło do zawarcia pomiędzyA. C.i jej synemJ. C.umowy darowizny, na mocy którejA. C.przeniosła na rzecz syna, nabyty uprzednio od brataR. K., udział wynoszący ½ części we współwłasności opisanego powyżej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów: wyroku Sądu Okręgowego wS.wydanego w dniu 9 marca 2010r w sprawie I C 1209/09, kopii umowy darowizny z dnia 4 lutego 2013r – Rep. A Nr(...)(k. 18-19v), kopii umowy darowizny z dnia 4 czerwca 2013r – Rep. A Nr(...)(k. 60-63), kopii wniosku egzekucyjnego z dnia 16 września 2011r (k. 102), częściowych zeznań świadkówK. K.iJ. C.zarejestrowanych na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014r, odpisu wniosku o podział majątku wspólnego z dnia 31 stycznia 2013r (k. 163-164), odpisuksięgi wieczystej oznaczonej numerem (...)(k. 165-167v), zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 29 sierpnia 2013r (k. 169), informacji komornika sądowegoM. D.z dnia 27 maja 2014r (k. 194), częściowo zeznań stron zarejestrowanych na rozprawie w dniu 30 czerwca 2014r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 527 par. 1 kc„gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć”. Paragraf 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, iż „czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli w skutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności”. W świetle powyższej regulacji nie ulega wątpliwości, że przesłankami skargi pauliańskiej jest: 1) pokrzywdzenie wierzyciela, które jest wynikiem czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią i uzyskania przez osobę trzecią korzyści majątkowej, 2) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela i 3) wiedza lub możliwość, przy zachowaniu należytej staranności, dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią.Paragraf 3 art. 527 kcłagodzi jednak rygory dowodowe wynikające z paragrafu pierwszego, poprzez ustanowienie określonego w nim domniemania. Polega ono na tym, że w razie wykazania, że dłużnika łączył z osobą trzecią stosunek bliskości, wierzyciel nie ma obowiązku udowadniania, iż osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela. Z kolei najdalej idące ułatwienia w realizacji skargi pauliańskiej przewidujeart. 528 kc.Zgodnie z jego treścią,w sytuacji, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, okoliczność, iż osoba ta wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, pozostaje bez znaczenia. Jedynym wymogiem jest wykazanie, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. W doktrynie prawa cywilnego ugruntowany jest pogląd, że korzyścią majątkową bezpłatną jest korzyść uzyska nie tylko w wyniku darowizny, ale także uzyskana w wyniku każdego innego przysporzenia, jeżeli osoba, która dokonała tego przysporzenia, nie otrzymała w zamian korzyści majątkowej stanowiącej jego ekwiwalent. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z umową darowizny zawartą w dniu 4 lutego 2013r. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z korzyścią, którą pozwanaA. C.uzyskała bezpłatnie.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości, że w dniu 4 lutego 2013r (data zawarcia umowy darowizny)R. K.był dłużnikiem powódkiI. N.. Zadłużenie na rzecz powódki wynikało z obowiązku alimentacyjnegoR. K.wobec byłej żonyI. N.. Zobowiązanie to wynikało z punktu V wyroku Sądu Okręgowego wS., wydanego w dniu 9 marca 2010r w sprawie I C 1209/09. Z kolei z informacji uzyskanej przez Sąd od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wM.M. D., wynikało, że na dzień 1 czerwca 2014r dłużnikR. K.nadal zobowiązany był świadczyć na rzecz powódki alimenty bieżące w kwocie po 200 zł miesięcznie, a nadto posiadał zadłużenie z tego tytułu (alimenty zaległe) w kwocie 8.400 zł wraz z należnymi odsetkami.
Jak podniesiono powyżej, wierzyciel może domagać się uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Dłużnik ma taką świadomość wówczas, gdy zdaje sobie sprawę, że wskutek dokonania czynności prawnej może spowodować niemożność zaspokojenia się wierzyciela z jego majątku. Świadomość pokrzywdzenia wierzyciela musi istnieć w chwili dokonania czynności prawnej, ale nie musi ona dotyczyć osoby konkretnego wierzyciela. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak również poglądach doktryny prawa cywilnego ugruntowane jest stanowisko, że pokrzywdzenie wierzyciela (wierzycieli) nie musi byćzamiarem dłużnika(dłużników). Wystarczy, żeby dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności. Dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, żeR. K.można przypisać świadomość działania z pokrzywdzeniem wierzyciela w dacie zawarcia w dniu 4 lutego 2013r umowy darowizny. SkoroR. K., mając pełną świadomość swojego zadłużenia z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w stosunku do byłej żonyI. N., a nadto bieżących świadczeń alimentacyjnych w kwocie po 200 zł miesięcznie, mimo to decyduje się w dniu 4 lutego 2013r na nieodpłatne przeniesienie na rzecz swojej siostryA. C.udziału we współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, to nie sposób nie przypisać mu choćby przewidywania możliwości pokrzywdzenia powódki. Tym bardziej, że jak wynika z materiału dowodowego, był to w zasadzie jedyny wartościowy składnik majątkuR. K.. Co więcej, na tę datęR. K.posiadał na rzecz byłej żonyI. N.zaległość z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, pozostawał również wówczas bez pracy.
Jak podniesiono powyżej, z uwagi na to, że w wyniku umowy z 2013r pozwanaA. C.uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, jej wiedza o tym, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzyciela, pozostaje bez znaczenia. Należy wspomnieć, że pozwanaA. C.jest siostrąR. K., a więc osobą pozostającą z dłużnikiem w bliskim stosunku. Zatem istnieje ustawowe domniemanie, że w dacie czynności prawnej wiedziała ona, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycielki. W niniejszym procesieA. C.tego domniemania nie obaliła.
Paragraf 2 art. 527 kcstanowi, iż z pokrzywdzeniem wierzyciela mamy do czynienia wówczas, kiedy w wyniku czynności prawnej dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Pokrzywdzenie jest wynikiem takiego stanu majątku dłużnika, który powoduje niemożność lub utrudnienie lub opóźnienie zaspokojenia wierzyciela. To, czy czynność dłużnika krzywdzi wierzyciela, należy oceniać na dzień zaskarżenia dokonanej przez dłużnika czynności. Dłużnik jest niewypłacalny wówczas, gdy cały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów. Dowodem niewypłacalności dłużnika może być nieskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko dłużnikowi, ale także wszelkie inne dowody stwierdzające, że dłużnik zaprzestał spłacania długów. Z kolei niewypłacalność dłużnika w stopniu wyższym obejmuje utrudnienie i opóźnienie zaspokojenia. Nie ulega wątpliwości, że podarowanieA. C.udziału we współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, w zasadzie uniemożliwiło skuteczne wyegzekwowanie od dłużnika zaległych alimentów, jak również egzekucję alimentów bieżących. Wynika to ponad wszelką wątpliwość z informacji komornika sądowegoM. D.. Ponadto, w swoich zeznaniachR. K.sam przyznał, że był świadomy swoich zobowiązań alimentacyjnych wobec byłej żony i w wyniku umowy darowizny wyzbył się jedynego składnika majątkowego. Stwierdził, że utrzymuje się dzięki częściowej pomocy matki i siostryA. C.. Wobec istnienia tytułu wykonawczego obejmującego zobowiązanie alimentacyjneR. K.w stosunku doI. N.oraz brak na chwilę obecną rozstrzygnięcia w zakresie pozbawienia w całości lub choćby części wykonalności tego tytułu, bez znaczenia dla sprawy pozostaje subiektywne przekonanieR. K., że takie zobowiązanie na nim nie ciąży.
Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaistniały wszelkie ustawowe przesłanki do uznania za bezskuteczną w stosunku do powódkiI. N.czynności prawnej polegającej na zawarciu w dniu 4 lutego 2013r umowy darowizny. Uznanie to nastąpiło w celu ochrony wierzytelności powódki, która została szczegółowo opisana w wyroku. Obecna wierzytelność stanowi kwotę alimentów bieżących w kwocie po 200 zł miesięcznie oraz kwotę alimentów zaległych, tj. 8.400 zł wraz z odsetkami.
Na koniec należy stwierdzić, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostawała okoliczność, że osoba trzecia (A. C.) wyzbyła się podarowanego jej przez brataR. K.udziału we współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. W dniu 4 czerwca 2013r zawarła ona ze swoim synemJ. C.umowę darowizny, przenosząc na niego udział w przedmiotowym spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego (k. 60-63 – umowa darowizny). Oczywiście ma to praktyczne znaczenie dla powódkiI. N., ponieważ nie będzie ona mogła skutecznie skierować egzekucji do tego składnika majątkowego, który należy teraz doJ. C.. W tym celu niezbędne będzie wytoczenie powództwa przeciwko osobie czwartej –J. C.– opartego na treściart. 531 par. 2 kc.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz doktrynie prawa cywilnego ugruntowany jest pogląd, że roszczenia zart. 527 par. 1 kci531 par. 2 kcsą od siebie niezależne. To, że osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz kolejnej osoby, nie czyni bezprzedmiotowym roszczenia skierowanego przez wierzyciela wobec osoby trzeciej (art. 527 par. 1 kc). Co ważniejsze, uzyskanie wyroku przeciwko osobie trzeciej może stanowić swoiste ułatwienie dowodowe w kolejnym procesie toczącym się przeciwko osobie, na rzecz której osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią.
Jeżeli chodzi o oddalenie w całości powództwa w stosunku do pozwanegoR. K., to było to wynikiem okoliczności, że jedyną osobą legitymowaną biernie w procesie z tzw. skargi pauliańskiej – jest wyłącznie osoba trzecia, w tym przypadkuA. C., nie zaś dłużnik. Skoro ostatecznie powódka skonkretyzowała swoje powództwo jako skargę pauliańską, nie mogła skutecznie popierać powództwa w stosunku do dłużnikaR. K.. Powódka nie cofnęła jednak pozwu w stosunku do pozwanegoR. K., co czyniło koniecznym oddalenie powództwa w stosunku do niego.
Z kolei częściowe oddalenie powództwa w stosunku do pozwanejA. C., było wynikiem tego, że w niniejszym procesie powódka domagała się uznania za bezskuteczną w stosunku do niej czynności prawnej celem ochrony wierzytelności przysługującej jej, ale również małoletniemu synowiN. N. (2). PowódkaI. N.nie była legitymowana czynnie do skutecznego dochodzenia roszczenia w tej części. Wierzytelność przysługującaN. N. (2)należy wyłącznie do niego, a nie był on powodem w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, żeN. N. (2)mógłby również wystąpić przeciwko ojcu ze skargą pauliańską, ale to on musiałby być w sprawie powodem, reprezentowanym przez przedstawicielkę ustawową – matkęI. N.. Z taką konfiguracją procesową nie mieliśmy w niniejszej sprawie do czynienia. Dlatego też w tej części, w którejI. N.domagała się również ochrony wierzytelności przysługującej małoletniemu synowiN., powództwo w stosunku do pozwanejA. C.musiało ulec oddaleniu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 par. 1 kpc. Powódka określiła wartość przedmiotu sporu na kwotę 180.000 zł, co najprawdopodobniej, w jej ocenie, stanowiło wartość całego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Sąd uznał tę wartość za wiarygodną, ponieważ m.in. w umowie darowizny z dnia 4 lutego 2013rR. K.iA. C.ustalili wartość przedmiotu darowizny (udziału wynoszącego ½ w prawie do lokalu) – na kwotę 100.000 zł. Skoro, zdaniem powódki, wartość całego prawa to kwota 180.000 zł, a przedmiotem umowy darowizny był udział wynoszący ½ części w prawie do tego lokalu, to należną Skarbowi Państwa opłatę od pozwu należało liczyć od kwoty 90.000 zł. Zatem pełna opłata wynosiła 4.500 zł i kwotę tę Sąd nakazał pobrać od pozwanejA. C.na rzecz Skarbu Państwa.