Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 232/14
Data wyroku: 2014-12-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Halina Czaban, Piotr Sławomir Niedzielak, Andrzej Czapka

Sygn. akt II AKa 232/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 grudnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie

Przewodniczący

SSA Halina Czaban

Sędziowie

SSA Andrzej Czapka (spr.)
SSA Piotr Sławomir Niedzielak

Protokolant

Magdalena Zabielska

przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku – Janusza Kordulskiego
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r.
sprawyB. K.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
z powodu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 25 sierpnia 2014 r. sygn. akt III Ko 490/13

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzeczB. K.kwotę 144 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za II instancję;

III
kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Pełnomocnik wnioskodawcyB. K.wystąpił z wnioskiem o zasądzenie na rzecz swojego mocodawcy kwoty 121 % obecnej średniej krajowej tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę oraz kwoty 50.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną i fizyczną związaną z jego internowaniem w okresie od 13 grudnia 1981 r. do dnia 8 stycznia 1982 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2014 r., w sprawie III Ko 490/13:

I
Zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyB. K.tytułem zadośćuczynienia kwotę 10.000 (dziesięciu tysięcy) złotych.

II
Oddalił wniosek w pozostałym zakresie.

III
Zasądził od Skarbu Państwa na rzeczB. K.kwotę 144 (stu czterdziestu czterech) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

IV
Na podstawieart. 230 § 2 k.p.k.orzekł zwrot Przewodniczącemu Zarządu Regionu(...)dowodu rzeczowego w postaci kserokopii akt osobowychB. K..

V
Kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Wyrok powyższy zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy, który zaskarżył wyrok w pkt. II tj. w zakresie:

1
oddalenia powództwa o zadośćuczynienie w zakresie kwoty 40.000 PLN,

2
oddalenia powództwa o odszkodowanie w wysokości 121 obecnej średniej krajowej

Zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a
art. 8 ust. 1 Ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegow zw. zart. 445 § 1 i 2 k.c., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i zasądzenie niewspółmiernie niskiej kwoty zadośćuczynienia w stosunku do rozmiarów wyrządzonej krzywdy w związku z internowaniem; w efekcie zadośćuczynienie nie spełnia – jak nakazują przepisy prawa cywilnego – funkcji kompensacyjnej i ma charakter jedynie symboliczny tym bardziej, iż w sprawie doszło do naruszeń następujących dóbr osobistych: czci wnioskodawcy (utraty dobrego imienia w skutek pozbawienia wolności, poczucia godności, własnej wartości), nietykalności cielesnej, prywatności, intymności, godności (uwłaczające ludzkiej godności warunki w celach dla internowanych), zdrowia (problemy wnioskodawcy w okresie internowania), tajemnicy korespondencji, utraty „radości życia”, utraty możliwości wykonywania wyuczonego zawodu, wolności od obawy i strachu, od użycia przemocy czy zrealizowania groźby,

b
art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegow zw. zart. 361 § 2 k.c.przez ich błędną wykładnię i uznanie, że odszkodowanie, o jakim mowa jest w/w ustawie przysługuje represjonowanemu jedynie za zarobek utracony przez niego w czasie pozbawienia wolności w sytuacji, gdy naruszony przepis nie ogranicza przecież możliwości zasądzenia odszkodowania, jak również zadośćuczynienia jedynie do skutków orzeczenia o pozbawieniu wolności,

c
błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a polegający na niesłusznym uznaniu przez Sąd, iż kwota 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia jest adekwatna i współmierna w stosunku do bólu, krzywd oraz wszystkich konsekwencji jakie powstały w związku z odbywaniem przez wnioskodawcę kary pozbawienia wolności, podczas, gdy:

-  wnioskodawca przebywając w areszcie bardzo poważnie zachorował, co było konsekwencją jego pobytu w warunkach izolacji,
- utrata zdrowia w warunkach więziennych, przełożyła się na dalsze życie wnioskodawcy istotnie ograniczając jego plany życiowe,
-  wnioskodawca zmuszony był do korzystania z kosztownej pomocy lekarzy specjalistów,
- choroby nie pozwoliły mu na podjęcie stosownej pracy, dalszy rozwój zawodowy, a w konsekwencji spowodowały iż uzyskiwał on jedynie bardzo niskie dochody,
- jego bardzo zły stan zdrowia będący skutkiem internowania spowodował, że był on zmuszony przejść na rentę,
- w rezultacie złego stanu zdrowia był pozbawiony możliwości zarobowych poprzez co wnioskodawca i jego rodzina cierpiała niedostatek materialny,
- sytuacja związana z pozbawieniem wolności spowodowała i pozostawiła na długie lata negatywne przeżycia psychiczne o zabarwieniu depresyjnym zarówno wnioskodawcy jak i jego rodziny;
Wobec czego przyznana kwota zadośćuczynienia w przedmiotowej sprawie ma jedynie charakter symboliczny, gdyż nie uwzględniono w dostateczny sposób wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla określenia przyznanego zadośćuczynienia i w rezultacie przyznaną je tego świadczenia w zbyt niskiej wartości.

d
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść polegający na ustaleniu, że problemy zdrowotne wnioskodawcy, które pojawiły się dopiero w okresie internowania, nie stanowiły skutków niehumanitarnego traktowania wnioskodawcy w tym okresie przez ówczesne władzę,

2
nienaruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a
art. 7 k.p.k.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów wobec naruszenia zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez pominięcie konkluzji wynikających ze zgromadzonych w sprawie dowodów, niedostateczne uwzględnienie wyników całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie a dotyczącego warunków, w jakich wnioskodawca przebywał w izolacji oraz brak dostatecznego zbadania okoliczności dotyczących sfery odczuć wnioskodawcy w kontekście pozbawionej przez niego rodziny i wyważeniu tych okoliczności przy miarkowaniu zadośćuczynienia,

b
art. 167 k.p.k.w zw. zart. 193 § 1 k.p.k.poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego na okoliczność znacznego pogorszenia stanu zdrowia wnioskodawcy w rezultacie internowania przy jednoczesnym istnieniu w zgromadzonym materiale dowodowym okoliczności ku temu świadczącym a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

c
art. 201 k.p.k.poprzez oparcie przez Sąd I instancji swoich ustaleń na opinii biegłego, która jest niepełna i niejasna, pomimo składania zarzutów do przedmiotowej opinii przez pełnomocnika wnioskodawcy i wnioskowania przez o powołanie kolejnego biegłego

d
art. 410 k.p.k.poprzez zaniechanie zbadania i rozważenia całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, poprzez oddalenie wniosku dowodowego pełnomocnika wnioskodawcy o przeprowadzenie dowodu;

Wskazując na powyższe pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w granicach apelacji, tj.:

a
poprzez podwyższenie kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodawcyB. K.zadośćuczynienia do 50.00 (pięćdziesięciu tysięcy) złotych;

b
zasądzenie na rzecz wnioskodawcyW. K.odszkodowania w wysokości 121 % średniej krajowej

2
ewentualnie o uchylenie wyroku w granicach apelacji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

3
zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wedle norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy jest niezasadna i to w stopniu oczywistym i tym samym nie zasługiwała na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej części uzasadnienia do zarzutu naruszenia prawa materialnego, który to zarzut jest podniesiony łącznie z zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych, stwierdzić należy, iż tego rodzaju łączenie zarzutów jest w istocie niedopuszczalne.
Naruszenie prawa materialnego może mieć bowiem miejsce tylko wtedy, gdy stan faktyczny został w orzeczeniu prawidłowo ustalony, a nie zastosowano do niego właściwego przepisu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 1978 r., I KR 124/78, OSNPG 3/1979, poz. 51). W takich wypadkach podstawą odwoławczą może być tylko zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a nie obrazy prawa materialnego (wyrok Sądu Najwyższego z 23 lipca 1974 r., V KR 212/74, OSNKW 12/1974, poz. 233).
Jednakże zarzut błędnych ustaleń faktycznych, przedstawiony przez skarżącego, jest także oczywiście niezasadny.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia w zakresie odszkodowania zauważyć należy, iż skarżący szkody tej ( w wysokości 121 % obecnej średniej krajowej) upatruje w utraconych w okresie internowania należnych mu zarobków. Jednocześnie jednak skarżący w żaden sposób nie wykazał byB. K.taką szkodę rzeczywiście poniósł.
Wskazać w tym miejscu należy, iż roszczenie to ma charakter cywilnoprawny w związku z czym (art. 6 k.c.), ciężar udowodnienia powstania tej szkody spoczywał na nim (był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) – czego jednak nie wykazał.
Z ustalonego przez Sąd meriti stanu faktycznego, wynika, iżB. K.„mimo wydania decyzji o internowaniu w dalszym ciągu pozostawał w stosunku pracy w Zarządzie Regionu(...)wB.” i przez cały okres internowania, jak i po jego zakończeniu (do dnia 31 I 1983 r.), pobierał wynagrodzenie w pełnej wysokości jakie przysługiwało mu z tytułu pracy ( co też sam potwierdził k. 276).
Jeżeli zaś chodzi o kwestię szkody, jaką wnioskodawca miał ponieść po okresie internowania, wskazać należy, iż uszczerbek ten (jeżeli by powstał) pozostawałby bez jakiegokolwiek związku przyczynowego z internowaniem wnioskodawcy, gdyż umowa o pracę z nim została rozwiązana z dniem 31 I 1983 r. w związku z likwidacją zakładu pracy. Zwolnienie z pracy nie było więc konsekwencją decyzji o internowaniu wnioskodawcy.
Nadmienić należy, iż od grudnia 1982 r. wnioskodawca został zatrudniony na stanowisku kierownika obiektu w(...) Klubie Sportowym Budowlanym (...)B., gdzie pracował na umowę zlecenia.
Mając powyższe na uwadze jednoznacznie stwierdzić należy, iż w żaden sposób nie zostało wykazane przez wnioskodawcę, aby w związku z wykonaniem wobec niego decyzji o internowaniu poniósł on jakąkolwiek szkodę majątkową.
Wbrew więc twierdzeniom skarżącego Sąd meriti rozważył w swoim uzasadnieniu kwestię dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy ewentualną szkodą poniesioną przez wnioskodawcę a decyzją o jego internowaniu (zarzut naruszenia przepisuart. 361 § 1 i 2 k.c.).
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, iż Sąd I instancji błędnie określił wysokość zadośćuczynienia za krzywdę jaką wnioskodawca doznał w wyniku internowania. Zgodzić się przy tym należy ze skarżącym, iż dla interpretacji pojęcia „zadośćuczynienia”, o jakim mowa w art. 8 ust 1 ustawy lutowej, zastosowanie mają przepisykodeksu cywilnego, a w szczególnościart. 445 § 1 k.c., z którego wynika, iż zadośćuczynienie powinno być „odpowiednie” tj. w tym znaczeniu, iż powinno być – przy uwzględnieniu krzywd pokrzywdzonego – utrzymane w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życia społeczeństwa (wyrok Sądu Najwyższego z 3 VII 2007 r., sygn. II KK 321/06, i z dnia 5 IX 2000 r. sygn. WA 30/00). Zadośćuczynienie ma służyć złagodzeniu doznanej krzywdy a jednocześnie nie może być źródłem wzbogacenia.
Z uwagi na niezmierzalny charakter zadośćuczynienia jego wysokość zależy od uznania sędziowskiego i o ile jego wysokość nie jest rażąco zawyżona lub zaniżona to co do zasady nie powinna być przedmiotem ingerencji w postępowaniu odwoławczym.
W niniejszym postępowaniu tego rodzaju sytuacja miała właśnie miejsce. Ustalenia Sądu meriti w zakresie rozmiaru doznanej krzywdy jak również wysokości należnego zadośćuczynienia nie były dowolne i odpowiadały dokonanym ustaleniom faktycznym. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd wziął pod uwagę okres internowania wnioskodawcy i okoliczności w jakich doszło do jego zatrzymania, rozmiaru doznanego stresu, niepewności, rozłąki z rodziną jak i również stopień doznanych dolegliwości fizycznych i psychicznych.
Można w ocenie Sądu Apelacyjnego stwierdzić, iż wnioskodawca w okresie internowania nie był szczególnie brutalnie traktowany, a warunki w jakich przyszło mu przebywać nie odbiegały od warunków innych internowanych. Nie stosowano wobec niego przemocy fizycznej (poza popchnięciem przy osadzeniu), a cierpienia psychiczne, które niewątpliwie odczuwał wynikły z istoty pozbawienia go wolności, obawy o rodzinę, swój przyszły los i warunków panujących w Areszcie Śledczym. Można więc stwierdzić, iż jego cierpienie nie wyróżnia się od cierpień innych więźniów osadzonych w okresie stanu wojennego, a w konsekwencji nie uzasadnia zasądzenia – z tego powodu – zadośćuczynienia na odpowiednio wyższym od przeciętnego poziomu.
Faktem jest, iż wnioskodawca próbował wykazać, iż w okresie izolacji doznał zwichnięcia stawu barkowego, co w sposób istotnie negatywny wpłynęło na jego obecny stan zdrowia.
W kwestii tej wypowiedział się biegły neurolog, który wykluczył by zapalenie splotu barkowego, na który cierpi wnioskodawca doszło w sposób przez niego podany tj.: wskutek szarpań przez funkcjonariusza straży więziennej (które to schorzenie powstaje samoistnie, a nie w wyniku mechanicznego urazu).
Opinia ta zdaniem Sądu Apelacyjnego jest pełna, jasna i wyczerpująca, jak też nie zachodzi w niej wewnętrzna sprzeczność.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu naruszenia przepisuart. 201 k.p.k.(a także 167k.p.k.i 193§ 1 k.p.k.wskazanych w skardze) stwierdzić należy, iż wbrew temu co podnosi skarżący nie składał on wniosku o powołaniu innego biegłego (czy też biegłych), a jedynie o uzupełnienie opinii złożonej przez dr n. med.I. S.(k. 393).
Sąd Okręgowy w swoim postanowieniu wskazał z jakich powodów i dlaczego wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie i stanowisko to należy w pełni podzielić i zaaprobować.
Na poparcie tego stanowiska zasadnym będzie też przytoczenie poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 19 I 1981 r. ( I KR 325/80, OSP 1981, nr 9, poz. 151), który stwierdził, iż, „strona żądając powołania innych biegłych musi wykazać, że zachodzą okoliczności określone wart. 201 k.p.k.Samo ogólne stwierdzenie o konieczności powołania nowych biegłych w celu powtórnego badania oskarżonego bez dokładnego wskazana na wady dotychczasowej opinii, mogące wynikać z niedostatecznej wiedzy specjalistycznej przeprowadzających badanie biegłych lub tez niewłaściwych metod zastosowanych przez biegłych podczas badania oskarżonego albo niejasności złożonej opinii, w żadnym wypadku nie może uzasadniać powołania innych biegłych”, (bądź jej uzupełnienia), a tego rodzaju okoliczności jak wskazano wyżej skarżący nie wykazał.
Również zarzut naruszenia przepisuart. 4 k.p.k.,7 k.p.k.jak i 419k.p.k.nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów doszukiwał się w stwierdzeniu, że wysokość zasądzonego zadośćuczynienia w niedostatecznym stopniu uwzględniło rozmiar krzywd doznanych przez internowanego, co było już przedmiotem rozważania Sądu Apelacyjnego, podobnie jak podnoszona kwestia pogorszenia jego stanu zdrowia w związku z internowaniem.
Odpowiadając jednak w szerszym zakresie na tego rodzaju zarzuty stanowczo i jednoznacznie należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy dokonał oceny wszystkich istotnych dowodów, uzasadniając w sposób logiczny i przekonujący swoje stanowisko. W motywach zaskarżonego wyroku wskazał, jakie fakty uznał za ustalone, jako odpowiadające rzeczywistemu przebiegowi wydarzeń, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Ocena materiału dowodowego przez Sąd Okręgowy dokonana została z uwzględnieniem reguł określonych wart. 4 i 7 k.p.k., a więc nie narusza granic swobodnej oceny dowodów oraz jest zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i nie zawiera błędów natury faktycznej lub logicznej – wobec czego Sąd Apelacyjny w pełni ją podzielił.
Uznać zatem należy, iż przedstawiona w uzasadnieniu apelacji argumentacja jest w istocie dowolną oceną pewnych faktów i okoliczności i dlatego jest nie przekonywująca i nie zasługuje na uwzględnienie przez Sąd odwoławczy.
Z tych wszystkich względów na podstawieart. 437 § 1 k.p.k., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach sadowych za II instancję orzeczono na podstawieart. 554 § 2 k.p.k.
(...)/mz