Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1140/13
Data wyroku: 2014-03-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Romuald Kompanowski, Janina Kacprzak
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt: III AUa 1140/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Iwona Szybka (spr.)
Sędziowie: SSA Janina Kacprzak
SSO del. Romuald Kompanowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Sztuka

po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. w Łodzi
sprawyI. Z.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi wŁ.
o wznowienie postępowania o wypłatę emerytury w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 lutego 2012 roku w sprawie sygn. akt VIII U 2237/11,
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt: VIII U 580/13,

zmienia zaskarżony wyrok w punkcie drugim oraz trzecim i oddala skargę.

Sygn. akt: III AUa 1140/13

UZASADNIENIE
Skargą z dnia 12 lutego 2013 r.I. Z.wniosła o (1) wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodziz dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt: VIII U 2237/1, (2) zmianę przywołanego orzeczenia i uznanie jej roszczeń poprzez uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2011 r. i wypłatę zaległych świadczeń emerytalnych za okres zawieszenia wypłaty emerytury wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie oraz (3) o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodzi (1) wznowił postępowanie w sprawie VIII U 2237/11, (2) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 lutego 2012 r. oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wŁ.z dnia 13 października 2011 r. i przyznałI. Z.prawo do wypłaty emerytury poczynając od dnia1 października 2011 roku, (3) przekazując organowi rentowemu do rozpoznania wniosek o przyznanie odsetek zawarty w odwołaniu.
Powyższe orzeczenie poprzedziły następujące ustalenia faktyczne:
I. Z.urodziła się (...)Od 14 września 1992 r. ubezpieczona pozostaje zatrudniona w Urzędzie MiastaŁ.. Decyzją z 29 lipca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznałI. Z.prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2010 r. wstrzymując jej wypłatę od 1 lipca 2010 r. na podstawieart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Organ rentowy wskazał, że powodem wstrzymania wypłaty świadczenia jest kontynuowanie przez ubezpieczoną dotychczasowego zatrudnienia. W odwołaniu od przywołanej decyzjiI. Z.podniosła, że decyzja ta pozbawiła ją praw nabytych, co w radykalny sposób zmieniło jej sytuację prawną i finansową. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósło jego oddalenie. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 16 lutego 2012 r., sygn. akt VIII U 2237/11, oddalił odwołanieI. Z.. Wyrok uprawomocnił się 22 marca 2012 r. Jako, że ubezpieczona przedłożyła 24 lutego 2012 r. świadectwo pracy wystawione przez Urząd MiastaŁ.z 24 lutego 2012 r., z którego to wynika, że stosunek pracy rozwiązany został 24 lutego 2012 r., organ rentowy podjął decyzjęo wznowieniu wypłaty zawieszonej emerytury od 1 lutego 2012 r.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że skargaI. Z.zasługuje na uwzględnienie.W przedmiotowej sprawie podstawę wznowienia postępowania stanowiłart. 4011k.p.c.w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie K 2/12. Zgodnie z przywołanym orzeczeniemart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaww związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikająca zart. 2 Konstytucji RP. Utrata mocy obowiązującej art. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r. w zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS powoduje, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, nie ma zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Przepis ten pozostaje natomiast w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie wejściaw życie i później tj. od dnia 1 stycznia 2011 r. W ocenie Sądu Okręgowego ubezpieczona, jako że nabyła prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2010 r. wpisuje się w krąg podmiotów, o których mowa w treści przywołanego orzeczenia.I. Z.uzyskała prawo do emerytury w chwili, gdy treść ryzyka emerytalnego nie obejmowała warunku rozwiązania stosunku pracy. Sąd Okręgowy podniósł, że ubezpieczona już raz spełniła skutecznie przesłanki prawa do emerytury (osiągnęła wiek emerytalny i odpowiedni staż pracy) Niedopuszczalnym byłoby z punktu widzenia zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, nakazywać jej zastosowanie się do nowej treści ryzyka, czyli ponowienie zrealizować już raz zrealizowane prawo do emerytury. Z tego powodu, Sąd Okręgowy wznowił postępowanie w sprawie VIII U 2237/11, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodziz dnia 16 lutego 2012 roku oraz poprzedzającą go decyzję ZUS z dnia 13 października 2011 roku i przyznałI. Z.prawo do wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 roku. Odnosząc się natomiast do żądania odsetek za okres zawieszenia świadczenia, Sąd, w oparciu oart. 47710§ 2 k.p.c., przekazał wniosek ubezpieczonej do rozpoznania organowi rentowemu.

Powyższe orzeczenie zaskarżył apelacją w części, co do przyznania ubezpieczonej prawa do wypłaty emerytury od 1 października 2011 r. (punkt 2 wyroku) oraz w części, co do przekazania żądania odsetek do rozpoznania organowi rentowemu (punkt 3 wyroku) Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychi wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi.
W uzasadnieniu apelujący zakwestionował prawidłowość orzeczenia Sądu Okręgowego, przede wszystkim pogląd w zakresie retroaktywności wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. w sprawie K 2/12. Organ rentowy wskazał, że przywołane przez Sąd Okręgowy orzeczenie Trybunału nie unieważnia istniejącego wcześniej stanu prawnego, a co za tym idzie wszystkich wcześniejszych konsekwencji prawnych. W ocenie skarżącego wyrok Trybunału ma konstytutywny charakter. Obowiązuje od dnia wejścia w życie, zaś skutki prawne wywołuje tylko do przodu tj. od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, zwłaszcza, że Trybunał nie określił bezpośrednio w wyroku skutków czasowych swojego orzeczenia. Tak więc, skoroI. Z.nabyła prawo do emerytury od 1 lipca 2010 r., treść ww. wyroku Trybunału nie znajduje w jej przypadku zastosowania. Sporna zaś decyzja organu rentowego o zawieszeniu wydana została na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustawy. W związku z powyższym, brak jest podstaw do wznowienia postępowania.

Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo:
Decyzją z 8 października 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznałI. Z.od 1 września 2002r. prawo do emerytury na podstawieart. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wypłata świadczenia podlegała zawieszeniu, gdyż ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Rozpoznając wniosekI. Z.z 13 marca 2009 r. organ rentowy podjął wypłatę świadczenia od 1 marca 2009 r. na podstawieustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych, która uchyliłaust. 2a art. 103ww.ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytura wcześniejsza wypłacana była w okresie od 1 marca 2009 r. do 30 czerwca 2010 r. Od 1 lipca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał i przeliczyłI. Z.emeryturę w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego. Emerytura była wypłacana do 1 października 2011r. W okresie od 1 września 1992r. do 24 lutego 2012r.I. Z.była nieprzerwanie zatrudniona w Urzędzie MiastaŁ.. Stosunek pracy został rozwiązany 24 lutego 2012 r.
( dowód: decyzja z 8.10.2002r. k. 20 i decyzja z 2.04.2009r. k. 48 akt rentowych;
pismo ZUS k. 46 akt sprawy;
świadectwo pracy k. 79 akt rentowych)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego jest zasadna, skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt VIII U 2237/11, ale z innych powodów niż wskazano w apelacji.
W przedmiotowej sprawie w sporze pozostaje to, czy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawieart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustawyw zw. z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z FUS, prawidłowo zawiesił wypłatę emeryturyI. Z.w okresie od1 października 2011 r. do 31 stycznia 2012 r.
Kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy staje się, więc szczegółowe rozważenie charakteru przywołanego orzeczenia Trybunału z 13 listopada 2012 r.W wywiedzionej przez organ rentowy apelacji, strona skarżąca kwestionuje retroaktywną skuteczność wyroku podnosząc, że orzeczenie Trybunału jest skuteczne dopiero od chwili opublikowania w Dzienniku Ustaw (w tym przypadku od 22 listopada 2012 r.), a co za tym idzie, nie może mieć zastosowania do stanów faktycznych sprzed tej daty. Stanowiska tego nie można zaaprobować. W świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej skutek ex tunc przywołanego orzeczenia Trybunału nie powinien wzbudzać jakichkolwiek wątpliwości. Za takim rozumieniem skutku czasowego przedmiotowego wyroku wypowiedział się m.in. Sąd Najwyższyw orzeczeniu z 4 września 2013 r. wydanym w sprawie II UK 24/13 (Legalis nr 736946) stwierdzając, że skutkiem uznania za niekonstytucyjne przepisówart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentachw określonym zakresie, jest obowiązek zapewnienia przez wszystkie sądy, które orzekły na podstawie niekonstytucyjnych przepisów prawa, stanu zgodnegozKonstytucjąw zakresie wiążąco rozstrzygniętym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skoro uznane za niezgodne zKonstytucjąprzepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia ich wejścia w życie (ex tunc), przeto nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy. Stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w tym orzeczeniu podzielił także Sąd Okręgowy, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Niemniej jednak wydając zaskarżony wyrok, sąd pierwszej instancji całkowicie pominął kwestię zakresu podmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 2/12, która to kwestia ma w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 13 listopada 2012 roku (K 2/12) sam określił zakres podmiotowy orzeczenia stwierdzając, że „z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw utraci moc art. 28 ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2010 r. w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturachi rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez rozwiązania stosunku pracy. Znaczy to, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą – jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury – nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.” Reasumując, z dobrodziejstwa wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ze skutkiem ex tunc, korzystają jedynie ci ubezpieczeni, którzy prawo do emerytury nabyli w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010r. Tylko bowiem tego kręgu podmiotowego nie dotyczył warunek rozwiązania stosunku pracy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,w szczególności z materiału znajdującego się w aktach rentowych w postaci decyzjio przyznaniu emerytury z dnia 8 października 2002 r. (k. 20,(...)akt rentowych) wynika, żeI. Z.nabyła prawo do emerytury (w obniżonym wieku na podstawieart. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) od dnia 8 października 2002 r. Oznacza to, żeI. Z.nabyła prawo do emerytury w dacie obowiązywania art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Art. ten, obowiązywał od 1 lipca 2000 r. do 7 stycznia 2009 r. i stanowił, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Warunek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą stanowił więc element ryzyka emerytalnego. Konstytucyjność tego przepisu została potwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2006 r. (SK 45/04, OTK-A 2006, Nr 2, poz. 15). Z akt rentowych wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiesił od 8 października 2002 r. wypłatę emeryturyI. Z.właśnie z powodu kontynuowania zatrudnienia na warunkach określonych w art. 103 ust. 2a. W aktach rentowych znajdowało się bowiem zaświadczenie zakładu pracy, z którego wynikało, żeI. Z.pracuje nieprzerwanie od 14 września 1992 r. w Urzędzie MiastaŁ.. Dopiero zmiana przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dokonanaustawą z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych(Dz.U. nr 228, poz. 1507) i polegająca na skreśleniu przepisuart. 103 ust. 2az dniem 8 stycznia 2009 r., dała prawną możliwość wypłaty zawieszonej emerytury. Z akt rentowych wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosekI. Z.z 13 marca 2009 r., podjął wypłatę emerytury od 1 marca 2009 r. i kontynuował tę wypłatę. Jednoznacznie więc stwierdzić należy, że ubezpieczona, która nabyła prawo do emerytury już w 2002 r., a więc poza okresem wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w czasie gdy obowiązywał art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej, tożsamy treściowo z art. 103a, nakazujący rozwiązać stosunek pracy w celu realizacji prawa do emerytury, nie jest osobą, która została dotknięta nieoczekiwaną zmianą ryzyka emerytalnego, o której wspominał Trybunał. Sąd Apelacyjny dostrzega przy tym fakt, że organ rentowy, przeliczył ubezpieczonej od dnia 1 lipca 2010 r. emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Nie ma jednak wątpliwości, że odwołująca była już wówczas osobą uprawnioną do emerytury, a tzw. emerytura w związku z osiągnięciem wieku nie stanowi nowego świadczenia. W ramach bowiem tego samego świadczenia – emerytury – następujew związku z osiągnięciem wieku emerytalnego ustalenie na nowo podstawy wymiaru przyznanego już wcześniej świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że prawo do emerytury wcześniejszej nie wygasło. Od przyjęcia przez Sąd Najwyższy uchwałyz 14 czerwca 2006 r. (I UZP 3/06, OSNP 2007/1-2/22), pogląd ten jestw orzecznictwie utrwalony (por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2013 r., III AUa 842/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 marca 2013 r., III AUa 212/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 30 stycznia 2013 r., III AUa 1108/12, Lex nr 1271912).I. Z.emeryturę uzyskała już w 2002 r.i dlatego nie dotyczy jej wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Skoro tak, to ma do niej pełne zastosowanie art. 103a ustawy emerytalnej, a jej świadczenie podlegało zawieszeniu poczynając od 1 października 2011 r., wobec kontynuowania zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Z akt sprawy wynika, że stosunek pracy nawiązany przezI. Z.w dniu 14 września 1992 r. z Urzędem MiastaŁ.był nieprzerwanie kontynuowany do dnia 24 lutego 2012 r. (pismo ZUS k. 46). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądził o niezgodności zKonstytucjąart. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 roku w zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS tylko w zakresie, w jakim przepis ten odnosi się do ubezpieczonych, którzy zrealizowali swe prawo w okresie ryzyka emerytalnego pozbawionego wymogu rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy tj. w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.I. Z.nabyła prawo do emerytury w dniu 1 września 2002 r. Okoliczność ta wyklucza więc zastosowanie wobec niej treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 412§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił skargęo wznowienie postępowania.