Sąd Okręgowy w Rzeszowie
VI Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VI Ga 177/14
Data wyroku: 2014-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Frankowska, Anna Harmata, Anna Walus – Rząsa
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: 379 pkt 5 kpc

Sygn. akt VI Ga 177/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Barbara Frankowska (spr.)
Sędziowie: SO Anna Walus – Rząsa
SO Anna Harmata
Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Mikulska
po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. w Rzeszowie
na rozprawie
sprawy z powództwa:(...) S.A.wŁ.
przeciwko:W.wP.

o zapłatę
na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Przemyślu V Wydziału Gospodarczego z dnia 2 grudnia 2013 r., sygn. akt V GC 230/13
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w sprawie od dnia 17 czerwca 2013 r. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Przemyślu V Wydziałowi Gospodarczemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o koszach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt VI Ga 177/14

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 11 września 2014r.
Powód(...) SAwŁ.wniósł o zasądzenie od pozwanegoW.wP.kwoty 91.151,63 złz ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłatyi kosztami procesu.
W uzasadnieniu pozwu powód podał, że pozwany współpracowałz(...) Sp. z o.o.,(...) Sp. z o.o.i (...) SA, od których nabywał środki farmaceutyczne, artykuły medyczne lub usługi. Firmy te będąc wierzycielami pozwanego zawarły z powodem szczegółowo wymienionew pozwie umowy o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielania poręczeń. Na mocy tych umów powód poręczył istniejące i niewymagalne jak również przyszłe zobowiązania szpitali, w tym pozwanego, do określonej kwoty. Na tej podstawie powód zapłacił na rzecz dostawców, jako poręczyciel, kwotę dochodzoną pozwem i w efekcie - zgodnie zart. 518 § 1 pkt 1 k.c.-wszedł w prawa zaspokojonych wierzycieli do wysokości dokonanych zapłat.
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi wydał w dniu 14 lutego 2012r. nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym (k. 193).
Pozwany w zarzutach od nakazu zapłaty wniósł o uchylenie nakazui oddalenie powództwa w całości zarzucając brak właściwości miejscowej Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia do rozpoznania sprawy i wnosząco przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Przemyślu, jako właściwemu miejscowo. Natomiast merytoryczne zarzuty pozwany oparł na nieważności umów powoda z wierzycielami pozwanego z uwagi na regulacje zawartew przepisachustawy o zakładach opieki zdrowotnejoraz o działalności leczniczej. Zgodnie z tymi przepisami zmiana wierzyciela samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej może nastąpić po wyrażeniu zgody przez podmiot, który utworzył zakład. Brak zgody skutkuje nieważnością czynności prawnej, a powód wymaganej zgody nie otrzymał. Ponadto pozwany odniósł się do szczegółowego uregulowania zawartego w umowach powodaz kontrahentami pozwanego w postaci tzw. „Zakazu poręczeń” i skorelowanego z tym zakazem zapisu w § 9 umów pozwanego z(...) Sp. z o.o.oraz(...) Spółką z o.o., co jest podstawą zarzutu bezskuteczności umów powoda.
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi postanowieniem z dnia28 czerwca 2012r. stwierdził swoją niewłaściwość przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Przemyślu (k. 256 i nast.). Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2013r. sygn. akt XIII Gz 344/12 (k. 275 i nast.). Sąd Rejonowy w Łodzi orzekając w przedmiocie właściwości nie doręczył powodowi odpisu zarzutów.
Po przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu w Przemyślu zarządzeniem z dnia 3 lipca 2013r r. wyznaczony został termin rozprawy, przy czym nie doręczono pełnomocnikowi powoda odpisu zarzutów.
Ostatecznie po przeprowadzeniu rozprawy Sąd Rejonowy w Przemyślu wyrokiem z dnia 2 grudnia 2013r r. uchylił nakaz zapłaty Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 14 lutego 2012 r. w całości i powództwo oddalił (pkt. I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty procesuw kwocie 4.517 zł (pkt II). Wydając powyższy wyrok w Sąd Rejonowy przyjął, że stan faktyczny między stronami jest bezsporny i powód spłacił zadłużenie pozwanego wobec dostawców szczegółowo wymienionych w pozwie, przy czym z uwagi na przepisyustawy o zakładach opieki zdrowotneji działalności leczniczej wymienione w pozwie umowy są dotknięte sankcją nieważności. Zarówno przepisart. 53 ust. 6 ustawy z dnia 30.08.1991r. o zakładach opieki zdrowotnejjak i przepisart. 54 ust. 5 ustawy z dnia 15.04.2011r. o działalności leczniczejstanowią, że czynność prawna mająca na celu zmianę wierzyciela samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej może nastąpić po wyrażeniu zgody przez podmiot, który zakład utworzył. Zgodnie zart. 54 ust. 6 ustawy o działalności leczniczejczynność prawna dokonana z naruszeniem m.in.ust. 5tego przepisu jest nieważna. Sankcja nieważności dotyczy wszystkich umów „mających na celu” zmianę wierzyciela, czyli wszystkich czynności obliczonych na wywołanie skutku, a nie tylko wyrażonych wprostw treści czynności prawnej. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że odpowiednia zgoda nie została wyrażona i trudno przypuszczać, aby miało to kiedykolwiek nastąpić.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając wyrokw całości i zarzucając w pierwszej kolejności nieważność postępowania, będącą konsekwencją naruszenia przepisówart. 493 § 1 k.p.c.art. 495 § 1 k.p.c., a takżeart. 133 § 3 k.p.c.polegającego na niedoręczeniu stronie powodowej przez sąd pierwszej instancji odpisu zarzutów strony pozwanej i tym samym uniemożliwienie obrony jej praw w niniejszym postępowaniu. Ponadto powód sformułował również zarzuty odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego, t.j.art. 58 § 1 k.c.w związku zart. 53 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 30.08.1991r. o zakładach opieki zdrowotnejorazart. 54 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 15.04. 2011r. o działalności leczniczej, jak teżart. 63 § 1 k.c.w sposób szczegółowo opisany w apelacji.
Na tej podstawie powód wniósł w pierwszej kolejności o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez utrzymanie w całości wydanego w sprawie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje.
Dla uzasadnienia zarzutu nieważności postępowania w sprawie powód wskazał, że postępowanie wywołane zarzutami strony pozwanej było niewątpliwie bardzo istotnym etapem procesu, zaś możliwość ustosunkowania się do twierdzeń strony pozwanej stanowiła gwarancję możliwości obrony jej praw. Ponadto na rozprawie pełnomocnik powoda podtrzymując w całości pisemną apelację złożył wniosek o zadanie Sądowi Najwyższemu pytania prawnegow trybieart. 390 k.p.c.w związku z rozbieżnością orzecznictwa sądów powszechnych w podobnych sprawach.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego nie odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania tylko do zarzutów merytorycznych.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
Niewątpliwie powód nie otrzymał odpisu zarzutów wniesionych przez stronę pozwaną od wydanego w sprawie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Stosownego zarządzenia o doręczeniu odpisu zarzutów nie wydał Sąd Rejonowy Łódź – Śródmieście, ani Sąd Rejonowy w Przemyślu. Odpis zarzutów zalega w aktach sprawy. Niewątpliwie w tych okolicznościach uznać należy za uzasadniony zarzut apelacji o naruszeniu przepisów proceduralnych, t.j.art. 493 § 1 k.p.c.art. 495 § 1 k.p.c.iart. 133 § 3 k.p.c.
Wobec powyższego rozważyć należy czy w wyniku naruszenia tych przepisów naruszone zostało prawo powoda do obrony w postępowaniu przed sądem I instancji, skutkujące uznaniem iż zachodzi nieważność postępowania.
Art. 379 pkt 5 kpcstanowi, żenieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw.
W orzecznictwie przyjmuje się, żepozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. Pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie oznacza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W grę wchodzą jednak tylko wypadki, gdy strona rzeczywiście była pozbawiona możności obrony swych praw i na skutek tego nie brała udziału w postępowaniu sądowym(tak SN w wyroku z dnia 13.06.2002r. sygn. akt V CKN 1057/00). Ponadto wskazuje się również w orzecznictwie, że niedoręczenie pisma sądowego jest naruszeniem przepisów postępowania (art. 133 §1 kpc), które może mieć wpływ na wynik sprawy. Czy takie naruszenie przepisów proceduralnych narusza prawa do obrony należy zawsze oceniaćw konkretnych, zindywidualizowanych okolicznościach. Jest to bowiem uzależnione od tego jakiego rodzaju pismo nie zostało doręczone, jakiej czynności procesowej dotyczyło i czy w toku dalszych czynności strona swoim działaniem mogła przezwyciężyć niemożność działania w procesie. Zwrócić należy uwagę także, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie można wiązać go wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie (por. np. wyrok SA w Białymstoku z dnia 2.10.2013r. sygn. akt III AUa 382/13, wyrok SA w Warszawie z dnia 22.01.2013r. sygn. akt VI ACa 1141/12).
W ocenie Sądu Okręgowego zgodzić się należy z powodem, że postępowanie na etapie wywołanym zarzutami pozwanego od nakazu zapłaty stanowiło istotny etap procesu, niezależnie nawet od tego, że spory na tym tle między tymi samymi stronami toczą się już w niejednej sprawie. Sądowi Okręgowemu wiadomo z urzędu, że orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Dlatego niezwykle istotne jest zachowanie prawa obydwu stron do zapoznania się z argumentacją przeciwnika i możliwość pełnego zaprezentowania stanowiska w sprawie po uprzednim zapoznaniu sięz zarzutami przeciwnika, co gwarantuje doręczenie wraz z wezwaniem na rozprawę odpisu zarzutów (art. 495 § 1 kpc), a czego w tym przypadku nie zrealizowano. Należy podkreślić, że zarzuty od nakazu zapłaty są pierwszym pismem merytorycznym pozwanego. Jest to więc, w ocenie Sądu Okręgowego, tego typu naruszenie przepisów proceduralnych, które może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Taka ocena jest tym bardziej usprawiedliwiona skoro powód ostatecznie przegrał proces w I instancji, a przez brak możliwości zapoznania się z treścią zarzutów od nakazu zapłaty nie miał możliwości ustosunkowania się do stanowiska pozwanego, co jednoznacznie pozbawiało powoda możliwości obrony jego praw w rozumieniuart. 379 pkt 5 kpc. Postępowanie po wniesieniu zarzutów ma bowiem na celu rozstrzygnięcieo zasadności powództwa w granicach wyznaczonych przez treść nakazu zapłaty i zakres zaskarżenia określony w zarzutach od nakazu zapłaty. Skoro powód nie mógł w odpowiednim czasie (przed rozprawą) zapoznać się z treścią zarzutów to został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Skutkowało to stwierdzeniem nieważności postępowania od momentu wpływu akt sprawy do Sądu Rejonowy w Przemyślu, tj od dnia 17 czerwca 2013r., bo to ten Sąd wyznaczając termin rozprawy nie zarządził doręczenia odpisu zarzutów powodowi. Skutkiem tego jest uchylenie zaskarżonego wyroku i zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania na mocyart. 382 § 2 kpc, o czym orzeczono w wyroku.
Sąd Rejonowy ponowienie rozpoznając sprawę wraz z wyznaczeniem rozprawy zarządzi doręczenie pełnomocnikowi powoda odpisu zarzutów i dopierow warunkach ważnie przeprowadzonego postępowania dowodowego orzeknie merytorycznie.