Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 673/13
Data wyroku: 2014-04-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 1019 § 1 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 673/13

POSTANOWIENIE

Dnia

9 kwietnia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Bogumił Goraj (spr.)

Sędziowie

SO Irena Dobosiewicz
SO Wojciech Borodziuk

Protokolant

Anna Rambowicz

po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r.

w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z wnioskuA. K.

z udziałem

K. K.,Z. B. (1),P. B.i(...)Kasy(...)z siedzibą wG.

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku poZ. B. (2)z dnia 27 października 2006r. w sprawie sygn. I Ns 666/06

na skutek apelacji uczestniczkiK. K.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu

z dnia 24 czerwca 2013 r.

sygn. akt. I Ns 91/13

p o s t a n a w i a :

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalić wnioseko zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia27 października 2006 r. wydanego w sprawie I Ns 666/06;

2
ustalić, że zainteresowani ponoszą koszty związane z własnym udziałem w postępowaniu apelacyjnym.

Na oryginale właściwe podpisy
II Ca 673/13

UZASADNIENIE
W dniu 25 listopada 2010 r. wnioskodawczyniA. K.wniosła o odebranie od niej i jej córkiK. K.oświadczeń o odrzuceniu spadku poZ. B. (2)oraz o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 27 października 2006 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 666/06 w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poZ. B. (2)i stwierdzenie, że spadek po wyżej wymienionym, zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio na stałe zamieszkałym wK., z ustawy nabyli: żona spadkodawcy -Z. B. (1)i jego synP. B.- każdy z nich w ½ części. Jako uczestników postępowania wnioskodawczyni wskazała swoją córkę-K. K., swoją matkę-Z. B. (1), swojego brata -P. B.oraz wierzyciela spadkodawcy-(...)Kasę(...)wG.. Uzasadniając wniosek wskazała, że spadkodawcaZ. B. (2)był jej ojcem, a Sąd Rejonowy w Inowrocławiu w dniu 27 października 2006 r., w sprawie o sygn. akt I Ns 666/06, wydał postanowienie, w którym stwierdził, że spadek poZ. B. (2), zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio na stałe zamieszkałym wK., na podstawie ustawy nabyli: żona spadkodawcy -Z. B. (1)oraz jego dzieci-P. B.iA. K.-każdy z nich w 1/3 części spadku. Po zakończeniu postępowania w sprawie I Ns 666/06 okazało się, że spadkodawca pozostawił znaczne długi, o czym wnioskodawczym nie wiedziała w dniu 27 października 2006 r. składając przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie I Ns 666/06 oświadczenie o przyjęciu spadku po ojcu wprost. W związku z powyższym w grudniu 2009 r.A. K.złożyła do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu wniosek, w którym pierwotnie zażądała uchylenia się od skutków prawnych złożenia w sprawie I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. B. (2)wprost, zatwierdzenia tego uchylenia przez Sąd oraz złożenia oświadczenia, że spadek po ojcu przypadający jej z ustawy przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 1039/09. W toku postępowania w tej sprawieA. K.częściowo zmieniła swoje stanowisko i zażądała złożenia oświadczenia o odrzuceniu przypadającego jej z ustawy spadku po ojcuZ. B. (2). Sąd Rejonowy w Inowrocławiu w dniu 11 sierpnia 2010 r. wydał postanowienie, w którym zatwierdził oświadczenieA. K.o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego przez nią w dniu 27 października 2006 r. przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku po ojcu wprost, jednak nie odebrał odA. K.żądanego przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2). Postanowienie z dnia 11 sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 1039/09 jest prawomocne od dnia 23 października 2010 r.
Sąd Rejonowy w Inowrocławiu w dniu 2 lutego 2012 r. wydał postanowienie wstępne, którym zatwierdził oświadczenie wnioskodawczyniA. K.o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2), zmarłym dnia 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio na stałe zamieszkałym wK.. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy postanowieniem dnia 14 listopada 2012 r., wydanym w sprawie II Ca 496/12, na skutek apelacji uczestnika(...)Kasy(...)wG., uchylił zaskarżone postanowienie wstępne z dnia 2 lutego 2012 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Inowrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd II instancji podał, że zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, jednakże nie na podstawie zarzutów przedstawionych w uzasadnieniu apelacji uczestnika(...)Kasy(...)wG.. Sąd Okręgowy zważył, że wniosekA. K.z dnia 25 listopada 2010 r. nie obejmował żądania zatwierdzenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2)i że wnioskodawczyni nie zgłosiła takiego żądania w toku postępowania w sprawie I Ns 1027/10, zatem Sąd Rejonowy wydając postanowienie wstępne z dnia 2 lutego 2012 r., rozstrzygnął w kwestii, która nie była przedmiotem sprawy. Sąd II instancji podkreślił, że wniosekA. K.wszczynający postępowanie w sprawie I Ns 1027/10 obejmował żądanie odebrania oświadczeń o odrzuceniu spadku poZ. B. (2)przez nią i jej córkęK. K.oraz żądanie zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poZ. B. (2)wydanego w sprawie I Ns 666/06. Dlatego Sąd Rejonowy winien odebrać od wnioskodawczym i jej córki -uczestniczkiK. K.oświadczenia o odrzuceniu spadku zgodnie z żądaniemA. K., a następnie - po dokonaniu oceny, czy oświadczenia te wywołały skutki materialnoprawne, o których mowa wart. 1020 k.c.- ustosunkować się do żądania głównego, tj. wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego w sprawie I Ns 666/06. Dodatkowo Sąd II instancji polecił Sądowi I instancji, aby ponownie rozpoznając sprawę wyjaśnił, czy adw.M. P.działa w sprawie jako pełnomocnik wnioskodawczyniA. K., czy jako pełnomocnik uczestniczkiK. K..
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Inowrocławiu postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 27 października 2006 r., wydane w sprawie I Ns 666/06 w ten sposób, że stwierdził, iż spadek poZ. B. (2)zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006r. w
I., ostatnio na stałe zamieszkałym wK., na podstawie ustawy nabyli: żonaZ. B. (1)z domuC., córkaT.iE.- w 1/3 części spadku; synP. B., synZ.iZ.- w 1/3 części spadku oraz w miejsce córkiA. K.z domuB., córkiZ.iZ., z dobrodziejstwem inwentarza jej córkaK. K., córkaW.iA.- w 1/3 części spadku, a także uznał, że każdy z uczestników ponosi we własnym zakresie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny: SpadkodawcaZ. B. (2)zmarł w dniu 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio na stałe przed śmiercią zamieszkiwał wK.. W chwili śmierci był żonaty zZ. B. (1), a ze związku małżeńskiego pozostawił 2 dzieci -A. K.iP. B.. Spadkodawca nie pozostawił dzieci pozamałżeńskich, ani przysposobionych. Nie pozostawił także testamentu. Żona oraz dzieci spadkodawcy w dniu 27 października 2006 r. złożyli przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie o sygn. akt I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. B. (2)wprost, a Sąd Rejonowy w Inowrocławiu w tym samym dniu wydał postanowienie, w którym stwierdził, że spadek poZ. B. (2), zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r.wI., ostatnio na stałe zamieszkałym wK., na podstawie ustawy nabyli: żona spadkodawcy-Z. B. (1)oraz jego dzieci-P. B.iA. K.-każde z nich w 1/3 części spadku. Postanowienie z dnia 27 października 2006r., sygn. akt I Ns 666/06 jest prawomocne od dnia 18 listopada 2006 r. Po zakończeniu postępowania w sprawie I Ns 666/06 okazało się, że spadkodawcaZ. B. (2)pozostawił znaczne długi, o czym wnioskodawczyniA. K.nie wiedziała w dniu 27 października 2006 r. składając przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie I Ns 666/06 oświadczenie o przyjęciu spadku po ojcu wprost, które doprowadziło do wydania przez ten Sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poZ. B. (2). W dniu 23 grudniu 2009 r.A. K.złożyła do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu wniosek, w którym zażądała uchylenia się od skutków prawnych złożenia w sprawie I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku poZ. B. (2)wprost, zatwierdzenia tego uchylenia przez Sąd oraz złożenia oświadczenia, że spadek po ojcu przypadający jej z ustawy przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza. Sprawa powyższa została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 1039/09. W toku postępowania w tej sprawieA. K.częściowo zmieniła swoje stanowisko, w ten sposób, że zażądała złożenia oświadczenia o odrzuceniu przypadającego jej z ustawy spadku po ojcuZ. B. (2). Sąd Rejonowy w Inowrocławiu w dniu 11 sierpnia 2010 r., w sprawie o sygn. akt I Ns 1039/09, wydał postanowienie, w którym zatwierdził oświadczenieA. K.o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego przez nią w dniu 27 października 2006r. przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku po ojcu wprost, jednak nie odebrał odA. K.żądanego przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2). Postanowienie to jest prawomocne od dnia 23 października 2010 r.A. K.w dniu 30 listopada 2010 r. wystąpiła do Sądu z przedmiotowym wnioskiem z dnia 25 listopada 2010r., w którym zażądała: odebrania oświadczeń o odrzuceniu spadku poZ. B. (2)przez nią i jej córkęK. K.oraz zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poZ. B. (2)wydanego w sprawie I Ns 666/06. WnioskodawczyniA. K.po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 11 sierpnia 2010 r., czyli po dniu 23 października 2010r. nie wystąpiła do Sądu opiekuńczego z wnioskiem o wyrażenie zgody na złożenie w imieniu małoletniej jeszcze córkiK. K.oświadczenia o odrzuceniu spadku po jej dziadkuZ. B. (2). UczestniczkaK. K., po uzyskaniu w dniu 13 listopada 2010 r. pełnoletności nie złożyła, ani przed sądem, ani przed notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2), choć miała wiedzę, że jej matka- wnioskodawczyniA. K.uzyskała korzystne postanowienie Sądu o zatwierdzeniu jej oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego przez nią w dniu 27 października 2006 r. przed Sądem Rejonowym w Inowrocławiu w sprawie I Ns 666/06 oświadczenia o przyjęciu spadku po ojcu wprost.K. K.zdając sobie sprawę z poczynań wnioskodawczyni zmierzających do spowodowania, aby spadek poZ. B. (2)nie przeszedł, ani na nią, ani na jej córkę, podpisała stanowiące załącznik do przedmiotowego wniosku z dnia 25 listopada 2010 r. i skierowane do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu oświadczenie z dnia 26 listopada 2010 r., w którym podała, że na podstawieart. 1012 k.c.w zw. zart. 1015§ 1 k.c.odrzuca w całości spadek poZ. B. (2). Podpis uczestniczkiK. K.złożony na oświadczeniu z dnia 26 listopada 2010 r. nie został notarialnie poświadczony. Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w sprawie oraz na podstawie zeznań wnioskodawczyniA. K.i uczestniczki postępowaniaK. K.. Dowody te, w ocenie Sądu, nie budziły żadnych uwag, co do swojej prawdziwości, a wystarczyły do merytorycznego rozstrzygnięcia analizowanej sprawy. Sąd I instancji zważył, że żądanie zgłoszone w sprawie I Ns 1039/09 zyskało ochronę prawną, gdyż postanowienie wydane w tej sprawie w dniu 11 sierpnia 2010 r. jest prawomocne i wywołało skutek określony w przepisieart. 1020 k.c.Natomiast uznał, że oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone w przedmiotowej sprawie przezK. K.zostało złożone z uchybieniem terminu określonego w przepisieart. 1015 § 1 k.c., gdyż termin ten upłynął w dniu 23 kwietnia 2011r. Dlatego na podstawieart. 679§1 k.p.c.-zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 27 października 2006r., sygn, akt I Ns 666/06 i stwierdził, że spadek poZ. B. (2)zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio na stałe zamieszkałym wK., na podstawie ustawy nabyli: żonaZ. B. (1)z domuC., córkaT.iE.- w 1/3 części spadku; synP. B., synZ.iZ.- w 1/3 części spadku oraz w miejsce córkiA. K.z domuB., córkiZ.iZ., z dobrodziejstwem inwentarza jej córkaK. K., córkaW.iA.- w 1/3 części spadku. Sąd I instancji wskazał przy tym, że Skoro uczestniczka nie złożyła w terminie skutecznego oświadczenia zgodnie zart. 1015§1 k.c.iart. 1018 §3 k.c., to w myślart. 1015 § 2 zd. 1 k.c., musiała być potraktowana przez Sąd jako spadkobierca, który spadek przyjął, a uwzględniając fakt, iż w momencie otwarcia spadku poZ. B. (2)K. K.była osobą małoletnią i jako taka nie mającą pełnej zdolności do czynności prawnych, Sąd przyjął, iż - na podstawieart. 931 § 2 k.c.,1020 k.c.iart. 1015§ 2 zd. 2 k.c.- nabyła ona- w miejsce swojej matki -wnioskodawczyniA. K.- z dobrodziejstwem inwentarza spadek po swoim dziadkuZ. B. (2)w 1/3 części. O kosztach Sad Rejonowy orzekł w myśl przepisuart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka postępowaniaK. K., która zarzuciła Sądowi I instancji;
1/ obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 1015 § 1 k.c.w zw. zart. 1018 § 3 k.c.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że oświadczenieK. K.o dorzuceniu spadku po zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r.Z. B. (2), ostatnio stale zamieszkałym wK., zostało złożone z uchybieniem sześciomiesięcznego terminu od dnia przewidzianego wart. 1015 § 1 k.c.oraz że oświadczenie to nie spełnia wymogów co do ustawowo przewidzianej formy;
2/ obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 1019 § 1 pkt 2 k.c.w zw. zart. 1020 k.c.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 11 sierpnia 2010r. w sprawie I Ns 1039/09, które uprawomocniło się w dniu 23 października 2010 r., mimo braku oświadczenia wnioskodawczyniA. K.o odrzuceniu spadku, wywołało skutek przewidziany wart. 1020 k.c.
Wskazując na powyższe zarzuty wnoszę o:

1
zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 27 października 2006. r., sygn. akt I Ns 666/06 i stwierdzenie, że spadek poZ. B. (2)zmarłym w dniu 13 sierpnia 2006 r. wI., ostatnio stale zamieszkałym wK., na podstawie ustawy nabyli żonaZ. B. (1)z d.C.córkaT.iE.oraz synP. B., synZ.iZ.- każde z nich w 1/2 części spadku.

Uczestnik postępowania(...)Kasa(...)wG.wniosła o oddalenie apelacji i o zasądzenie od apelującej zwrotu kosztów procesu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja prowadzi do zmiany zaskarżonego postanowienia. Stan faktyczny w zakresie potrzebnym do rozpoznania sprawy nie budzi wątpliwości i nie został zakwestionowany. Dlatego Sąd Okręgowy przyjął stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji jako własny.
W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, że w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku jest związany wnioskiem jedynie w zakresie dotyczącym osoby spadkodawcy. Dotyczy to również żądania zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i apelacji od takiego postanowienia, gdyż zgodnie zart. 670 k.p.c., w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, a z przepisu zart. 677 § 1 k.p.c.wynika, że sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2012 r., wydanym w sprawie III Cz 78/11 (LEX 1147769) wyraził pogląd, że sąd spadku ma obowiązek ustalić krąg podmiotów dochodzących do dziedziczenia po danym spadkodawcy, przy czym ustawa nakłada na sąd obowiązek działania z urzędu (art. 670 k.p.c.). Z uwagi na cechy postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, przy ocenie dopuszczalności wniesienia środka zaskarżenia nie może znaleźć zastosowania zasada gravaminis. Jeżeli w apelacji wskazuje się na okoliczności, które mogą prowadzić do ustalenia, że Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił krąg spadkobierców, to obowiązkiem Sądu II instancji jest rozpoznać merytorycznie taką apelację. Sąd Okręgowy to stanowisko w pełni podziela.
Dlatego w pierwszej kolejności należało rozważyć, czy istnieje podstawa do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 27 października 2006 r. wydanego w sprawie I Ns 666/06. W ocenie Sądu Okręgowego takiej podstawy nie ma, gdyż wnioskodawczyni nie złożyła skutecznie oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. B. (2). We wniosku z dnia 23 grudnia 2009 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że spadek po ojcu przyjmuje wprost ( k.2 akt sprawy I Ns 1039/09). Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2010 r. jej pełnomocnik oświadczył, że wnioskodawczyni po uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku chce złożyć przed sądem oświadczenie o odrzuceniu spadku (k. 40). Zatem w sprawie I Ns 1039/09 wnioskodawczyni nie złożyła skutecznego oświadczenia, że spadek odrzuca. Zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku przez wnioskodawczynie nastąpiło z naruszeniem przepisuart. 1019 § 1 pkt 2 k.c., gdyż uchylenie się od oświadczenia o odrzuceniu spadku powinno być złożone łącznie z oświadczeniem, czy i jak spadek zostaje przyjęty lub odrzucony (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 marca 2009 r. wydanym w sprawie I CSK 319/08 – LEX 738080). Jest to termin prawa materialnego, a braku takiego oświadczenia nie można konwalidować. Zatem złożenie przez wnioskodawczynię oświadczeń w dniu 2 lutego 2012 r. (k.32 akt przedmiotowej sprawy) oraz w dniu 24 czerwca 2011 r. (k.98) oświadczeń o odrzuceniu spadku po zmarłym ojcuK. B., nie wywołało skutku określonego w przepisieart. 1020 k.c.Dlatego w ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia 27 października 2006 r. Tym samym badanie zasadności zarzutów podniesionych w apelacji, a dotyczących dochowania przez uczestniczkę terminu o złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku było zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Dlatego Sąd Okręgowy na podstawie przepisówart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie i wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 27 października 2006 r. oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł w myśl przepisówart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.iart. 520 § 1 k.p.c.