Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 474/14
Data wyroku: 2015-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: art. 618 k.p.c., 688 k.p.c., 623 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 474/14

POSTANOWIENIE

Dnia

14 stycznia 2015 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący

SSO Ireneusz Płowaś

Sędziowie

SO Bogumił Goraj
SO Tomasz Adamski (spr.)

Protokolant

sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r.

w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z wnioskuH. N.

z udziałemM. K. (1)iJ. K.

o dział spadku i zniesienie współwłasności

na skutek apelacji uczestnikaJ. K.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Świeciu VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Tucholi

z dnia 17 kwietnia 2014 r.

sygn. akt. VI Ns 48/13

p o s t a n a w i a :
I/ oddalić apelację,
II/ oddalić wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego,
III/ przyznać na rzecz adwokataM. N.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tucholi kwotę 2214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście) tytułem wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym,
IV/ przyznać na rzecz adwokataD. L.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tucholi kwotę 2214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście) tytułem wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.
Na oryginale właściwe podpisy
Sygn. akt  II  Ca 474/14

UZASADNIENIE
WnioskodawczymH. N.wniosła o dział spadku poM. K. (2)orazK. K.wraz ze zniesieniem współwłasności wchodzącej w skład spadku nieruchomości położonej wN.orazC.stanowiącej gospodarstwo rolne poprzez przyznanie wnioskodawczymdziałki nr (...)orazdziałki nr (...), zaś pozostałych działek na rzecz uczestnikówM. K. (1)iJ. K.. Jako uzasadnienie wniosku wskazano, iż strony są współwłaścicielami powyższej nieruchomości na skutek spadkobrania.
UczestnikJ. K.na rozprawie w dniu 17 października 2011 r. wniósł o oddalenie wniosku i zakwestionował wielkość gospodarstwa oraz jego wartość wskazaną przez wnioskodawczym ę.
UczestnikM. K. (1)na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. wskazał, że nie widzi możliwości działu spadku ze zniesieniem współwłasności poprzez przyznanie mu przedmiotowego gospodarstwa rolnego w całości z obowiązkiem spłat pozostałych współwłaścicieli. Wniósł także o rozliczenie dokonanych przez niego nakładów na nieruchomość.
Ostatecznie wnioskodawczym wniosła o przyznanie jej w ramach podziałudziałek o numerach (...)bez obowiązku dopłat.
Pismem z dnia 12 września 2013 r. uczestnikJ. K.wystąpił o przyznanie mu przedmiotowej nieruchomości podnosząc zarzut zasiedzenia. Z kolei w piśmie z dnia 13 kwietnia 2014 r. uczestnik wniósł o przyznanie mu na własnośćdziałek numer (...)wskazując, że działki te nie powinny być rozdzielane, gdyż stanowią uzupełnienie działki siedliskowej. Nadto wnioskiem z dnia 25 października 2013 r. uczestnikJ. K.wystąpił do tutejszego Sądu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości położonej wN.przez zasiedzenie. Sprawa ta została połączona do wspólnego rozpoznania z niniejszą sprawą.
Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. wnioskodawczym wskazała, iż w przypadku przyznania jej na własnośćdziałek numer (...)o łącznej wartości 57.400 zł zrzeka się należnej od uczestnikaM. K. (1)dopłaty w kwocie 9.350 zł w celu wyrównania udziału w spadku.
Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. r. Sąd Rejonowy w Świeciu VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Tucholi w sprawie o sygn. akt VI Ns 48/13:

1
ustalił, że w skład spadku poK. K.orazM. K. (2)wchodzą nieruchomości położone wN., gm.(...),działki nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadziksięgę wieczystą nr (...), nieruchomości położone wN., gm.(...),działki nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadziksięgę wieczystą nr (...), nieruchomości położone wN., gm.(...),działki nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadziksięgę wieczystą nr (...), nieruchomości położone wN., gm.(...),działkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadziksięgę wieczystą nr (...), nieruchomości położone wC., gm.(...),działki nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz nieruchomości położone wN., gm.(...)
działki nr (...), dla których Sąd Rejonowy w Świeciu IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Tucholi prowadzi akta gruntoweN.

2
dokonując działu spadku poK. K.iM. K. (2)oraz zniesienia współwłasności przyznał na rzecz uczestnikaM. K. (1)własność nieruchomości stanowiącychdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),działki nr (...), dla których prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),działki nr (...), dla których prowadzone są akta gruntoweN.orazdziałki nr (...), dla których prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), o łącznej wartości 175.000 zł bez obowiązku dopłaty na rzecz wnioskodawczymH. N., zaś wnioskodawczymH. N.przyznał własność nieruchomości stanowiącychdziałkę nr (...), dla których prowadzona jest księga wieczysta nr(...)orazdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), o łącznej wartości 57.400 zł, a uczestnikowiJ. K.przyznał własność nieruchomości stanowiącychdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)idziałkę nr (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr(...)o łącznej wartości 59.000 zł,

3
zasądził od uczestnikaM. K. (1)na rzecz uczestnikaJ. K.kwotę 7.750 zł tytułem dopłaty do udziału spadkowego płatną w terminie 1 roku od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności,

4
zasądził od uczestnikaM. K. (1)na rzecz uczestnikaJ. K.kwotę 966 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych na przedmiotowej nieruchomości płatną w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności,

5
zasądził od wnioskodawczymH. N.na rzecz uczestnikaJ. K.kwotę 966 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych na przedmiotowej nieruchomości płatną w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności,

6
zasądził od uczestnikaJ. K.na rzecz uczestnikaM. K. (1)kwotę 2.362,07 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych na przedmiotowej nieruchomości płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności,

7
kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa,

8
ustalił wartość przedmiotu postępowania na kwotę 291.400 zł,

9
przyznał ze Skarbu Państwa na rzecz adwokatM. N.kwotę 4.428,00 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej uczestnikowiM. K. (1)z urzędu,

10
przyznał ze Skarbu Państwa na rzecz adwokataD. L.kwotę 4.428,00 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej uczestnikowiJ. K.z urzędu.

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 1994 r. wydanym w sprawie I Ns 166/94 Sąd Rejonowy w Tucholi stwierdził, że spadek poK. K.nabyli jej mążM. K. (2)oraz dzieciH. N.iJ. K.- każdy po 1/3 części. Postanowieniem z dnia 23 lipca 1996 r. wydanym w sprawie I Ns 96/96 Sąd Rejonowy w Tucholi stwierdził, że spadek poM. K. (2)nabył jego wnukM. K. (1)w całości.
Na skutek dziedziczenia strony stały się współwłaścicielami nieruchomości położonej wN., gm.(...)iC., o powierzchni łącznej 4.88 ha. Nieruchomość ta składa się zdziałek (...).Działki nr (...)stanowiły wyłączną własność spadkodawczyniK. K., pozostałe zaś - wspólność ustawową małżeńskąK. K.iM. K. (2).
Nadziałce nr (...)znajdują się zabudowania siedliskowe budynek mieszkalny i budynki gospodarcze. Działka siedliskowa orazdziałka numer (...)są zlokalizowane przy głównej drodze asfaltowej, uzbrojonej w energię elektryczną, sieć wodociągową i kanalizacyjną, pozostałe działki są położone w pewnym oddaleniu od siedliska. Aktualnie poza gruntami rolnymi o niskiej bonitacji oraz zabudowaniami siedliskowymi brak jest na nieruchomości inwentarza żywego oraz maszyn rolniczych.
Na nieruchomości zamieszkuje uczestnikJ. K.. Aktualnie od około 3 lat żadna z działek nie jest użytkowana rolniczo, leżą one odłogiem i są porośnięte chwastami. Wcześniej grunty użytkował uczestnikM. K. (1), który posiada sprzęt i maszyny rolnicze. Zasadniczo jedynie on jest rzeczywiście zainteresowany uprawą roli i tylko on ma realne ku temu możliwości.M. K. (1)nie dysponuje jednak funduszami pozwalającymi mu na przejęcie gospodarstwa w całości za odpowiednią spłatą pozostałych współwłaścicieli.
Wartośćdziałki nr (...)wynosi 4.900 zł,działki nr (...)- 5.100 zł,działki nr (...)-33.800 zł,działki nr (...)- 35.100 zł,działki nr (...)- 52.300 zł,działki nr (...)- 54.100 zł,działki nr (...)- 12.100 zł,działki nr (...)- 37.000 zł,działki nr (...)- 3.200 zł,działki nr (...)-29.200 zł, adziałki nr (...).60 zł. Wartość całości gospodarstwa rolnego wynosi zaś 291.400 zł. Wartość działek należących poprzednio doK. K.wynosi 109.100 zł, zaś należących doK. K.iM. K. (2)- 182,300 zł. Wartość spadku poK. K.wyniosła łącznie 200.250 zł, zaś spadku poM. K. (2)- 157.900 zł. W przypadku zatem wnioskodawczym i uczestnikaJ. K.ich udział w nieruchomości wyniósł 1/3 z 200.250 zł, co daje kwotę 66.750 zł jako stanowiącą wartość należnego każdemu z nich udziału.
Poza sporem był fakt, iż uczestnikM. K. (1)dokonał na przedmiotowej nieruchomości nakładów w postaci wymiany dachu, doprowadzenia wody, kanalizacji oraz wymiany dwóch okien. Wartość tych nakładów, według przedłożonych faktur, wyniosła 7.086.20 zł. Nadto nakłady na powyższą nieruchomość w postaci wybudowania altany i wykonania ogrodzenia z siatki metalowej ze słupkami metalowymi dokonał uczestnikJ. K.. Ich wartość wyniosła 2.900 zł. Wprawdzie uczestnik wskazywał w toku postępowania inne poczynione przez siebie nakłady na majątek spadkowy oraz domagał się rozliczenia roszczeń z tytułu posiadania spadku, jednak jego twierdzeniom w tym zakresie zaprzeczyły pozostałe strony, uczestnik zaś nie przedstawił dowodów na swe twierdzenia. Zdaniem Sądu Rejonowego, nie wykazał również, aby wnioskodawczym uzyskała za życia spadkodawców przysporzenia majątkowe podlegające zaliczeniu na jej udział spadkowy. Z materiału
zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że kwota pieniężna wskazana przezJ. K.była przedmiotem pożyczki udzielonej przez spadkodawców wnioskodawczym.
W ocenie Sądu,J. K.w toku postępowania nie wykazał także, iż spełnione zostały na jego rzecz przesłanki do nabycia przez niego w wyniku zasiedzenia nieruchomości położonych wN.. W szczególności Sąd wskazał, że z zeznań samych stron oraz świadkówM. M.iW. W.wynika, iż spadkodawcy do chwili swej śmierci władali przedmiotową nieruchomością, zaś uczestnikJ. K.mieszkał z nimi jako członek ich rodziny. W żaden sposób nie zostało wykazane, aby objął on nieruchomość lub jej część, w szczególności działki stanowiące siedlisko, w samoistne posiadanie z wyłączeniem pozostałych stron. Nie upłynął również czas wymagany do zasiedzenia.
Opierając się na opinii biegłego sądowego Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że przedmiotowe nieruchomości nie stanowią gospodarstwa rolnego według definicji wskazanej wart. 55 k.c.Sąd uznał zatem, że w sprawie nie mają zastosowania zasady wskazane wart. 213 i n. k.c.dotyczące znoszenia współwłasności gospodarstwa rolnego i dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości w oparciu oart. 211 k.c.i212 k.c.w zw. zart. 688 i 689 k.p.c.
Biorąc powyższe pod uwagę, iż żadna ze stron nie wyraziła chęci przejęcia całości nieruchomości, a także brak u każdej ze stron możliwości finansowych na uregulowanie dopłat w razie przyznania całości nieruchomości jednej nich Sąd - w oparciu oart. 212 k.c.-uznał podział fizyczny zaproponowany przez biegłego z dziedziny rolnictwa za najlepiej odpowiadający interesom stron oraz społeczno-gospodarczemu wykorzystaniu nieruchomości po jej podzieleniu i orzekł jak w pkt. 2 postanowienia. Przyznając poszczególne działki gruntu każdej ze stron Sąd brał pod uwagę wnioski stron złożone w tym zakresie, o ile były one uzasadnione z punktu widzenia gospodarczego korzystania z nich przez konkretnego właściciela. Z tego względu Sąd przyznałdziałkę (...), o którą ubiegali się obaj uczestnicy, uczestnikowiM. K. (1). Uczestnik ten bowiem jako jedyny zamierza utrzymać rolniczy charakter przyznanych mu nieruchomości, zaś działka ta ma służyć mu jako bazę dla sprzętu i maszyn.
W wyniku podziału nieruchomości wartość przyznanych stronom działek nie odpowiadała wielkości udziałów stron w prawie własności, dlatego też Sąd stosownie doart. 213 k.c.iart. 623 k.p.c.ustalił wysokość przysługujących współwłaścicielom dopłat (pkt. 3 postanowienia), zaś w oparciu oart. 686 k.p.c.- wysokość należnych między stronami rozliczeń z tytułu poniesionych nakładów na majątek spadkowy (pkt. 4-6 postanowienia).
O kosztach sądowych (pkt. 7 postanowienia) orzeczono w oparciu o art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Rozstrzygnięcie o składzie i wartość majątku spadkowego podlegającego podziałowi zostało zamieszczone na podstawieart. 684 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.iart. 618 k.p.c.(pkt. 1 i 8 postanowienia), zgodnie z którymi skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.
O kosztach zastępstwa adwokackiego (pkt. 9 i 10 postanowienia) orzeczono w oparciu o § 6 pkt. 5 w zw. z § 9 pkt. 3 i § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Apelację od postanowienia złożył uczestnikJ. K.. Domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego zarzucił:

1
naruszenieart. 623 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.przez niewłaściwe jego zastosowanie w sprawie albowiem uczestnikJ. K.posiadał gotowy i zgodny plan podziału nieruchomości wchodzących w skład spadku,

2
naruszenieart. 622 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.przez nieuwzględnienie zaproponowanego przez uczestnikaJ. K.planu podziału nieruchomości wchodzących w skład spadku,

3
naruszenieart. 618 § 1 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.przez brak rozstrzygnięcia o roszczeniach wzajemnych z tytułu posiadania i używania rzeczy, zgłoszonych przez uczestnikaJ. K..

W dalszej części apelacji skarżący przedstawił szersze uzasadnienie stawianych w niej zarzutów.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 14 stycznia 2015 r. wnioskodawczymH. N.oraz uczestnikM. K. (1)wnosili o oddalenie apelacji i przyznanie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i jako taka nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne szczegółowe ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, podziela także ocenę prawną tego stanu faktycznego dokonaną przez Sąd I instancji oraz wyciągnięte z tej oceny wnioski, a tym samym uznaje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest trafne. Z tych przyczyn nie zachodzi potrzeba dokładnego powtarzania rozważań przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a Sąd II instancji jest obowiązany odnieść się szczegółowo jedynie do tych ustaleń i ocen, które były kwestionowane w apelacji.
Apelujący w istocie sformułował dwa zarzuty dotyczące zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pierwszy z nich dotyczy nieprawidłowego dokonania działu spadku i zniesienia współwłasności przez Sąd I instancji, tj. wbrew zgodnemu wnioskowi wnioskodawczym i uczestników postępowania. W ocenie Sądu Okręgowego zarzut ten nie jest zasadny i pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem apelacji, w której skarżący przyznał, że uczestnicy zasadniczo porozumieli się co do tego, w jaki sposób ma nastąpić dział spadku i zniesienie współwłasności z jednym wyjątkiem dotyczącymdziałki oznaczonej numerem (...). Wbrew twierdzeniom skarżącego orzeczenie Sądu Rejonowego, poza rozstrzygnięciem dotyczącym ww, działki, odpowiada porozumieniu uczestników. Skoro zaś nie było zgody co do tego komu powinna przypaśćdziałka nr (...), Sąd I instancji musiał orzec w tej kwestii mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
W ocenie Sądu Okręgowego taki podział poszczególnych działek, w tymdziałki nr (...), pomiędzy uczestników dokonany przez Sąd Rejonowy jest zgodny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa własności i sposobem wykorzystywania tych nieruchomości. Zważyć przy tym należy, że apelujący w istocie od szeregu lat nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie wykazuje intencji jego prowadzenia. W każdym bądź razie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie odmiennego wniosku. Zdaniem Sąd Odwoławczego, Sąd I instancji należycie zabezpieczył interes skarżącego uczestnika, w ten sposób, że przyznał mu siedlisko, na którym koncentruje się jego ośrodek życiowy i tam będzie mógł nadal mieszkać. Natomiast przyznaniedziałki nr (...)na rzeczM. K. (1)było w ocenie Sądu Okręgowego zasadne i celowe. Uczestnik może tam bowiem przetrzymywać swoje maszyny rolnicze wykorzystywane przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
Drugi z zarzutów apelacji dotyczył nierozliczenia przez Sąd Rejonowy nakładów poczynionych przez apelującego na sporną nieruchomość i roszczeń za korzystanie z tej nieruchomości przez uczestnikaM. K. (1). Zdaniem Sąd Okręgowego również ten zarzut nie jest zasadny. W pierwszej kolejności należy wskazać, że uczestnik nie korzystał z cudzej nieruchomości, lecz z własnej, albowiem zgodnie zart. 206 k.c, każdy ze współwłaścicieli
jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. W ramach tego unormowania nie można racjonalnie wywodzić uprawnienia współwłaścicieli do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w granicach udziału, współwłaścicielowi nie przysługuje bowiem prawo do określonej części rzeczy wspólnej, lecz prawo do posiadania całej rzeczy. Nie można zatem czynić uczestnikowiM. K. (1)zarzutu, że korzystał z części domu czy gruntu, na którym przechowywał maszyny rolnicze.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie można także zarzucić Sądowi Rejonowemu, że niesłusznie nie dokonał rozliczenia nakładów poczynionych przez apelującego na sporną nieruchomość. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący nawet nie uprawdopodobnił, że podana przez niego wartość 150.000 zł odpowiada rzeczywiście wykonanym przez niego pracom, zakupionym materiałom. Nie bez znaczenie pozostaje również fakt, że praca jaką wykonywał apelujący była pracą w jego własnym gospodarstwie, z której pobierał określone pożytki, nie może on zatem obecnie dochodzić należności z tego tytułu od pozostałych uczestników.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania orzeczono na mocyart. 520 § 1 k.p.c.uznając, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W konsekwencji wniosek wnioskodawczyni w przedmiocie tychże kosztów podlegał oddaleniu. Wynagrodzenie należne pełnomocnikom uczestników ustanowionych z urzędu ustalono na podstawie o § 6 pkt. 5 w zw. z § 9 pkt 3 i § 13 ust. 1 pkt 1 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j.Dz.U. z2013r., poz. 461).