Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 198/14
Data wyroku: 2014-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Zofia Rybicka-Szkibiel
Słowa kluczowe: Świadczenia Przedemerytalne
Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy i świadczeniach przedemerytalnych, art. 477^14a^ kpc

Sygn. akt III AUa 198/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Zofia Rybicka - Szkibiel

Sędziowie:

SA Jolanta Hawryszko (spr.)
SA Urszula Iwanowska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. w Szczecinie
sprawyJ. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o świadczenie przedemerytalne
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt VI U 973/13
uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje i przekazuje sprawę celem ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG..
SSA Jolanta Hawryszko  SSA Zofia Rybicka – Szkibiel  SSA Urszula Iwanowska
Sygn. akt III AUa 198/14

UZASADNIENIE
Decyzjami z 20 maja i 24 czerwca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuJ. S.prawa do świadczenia przedemerytalnego, ponieważ ubezpieczony posiada 33 lata, 8 miesięcy i 29 dni okresu składkowego i nieskładkowego, zamiast wymaganego 35-letniego, wgart. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych(Dz. U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.; dalej jakoustawa o świadczeniach przedemerytalnych). Organ rentowy nie zaliczył okresu 1.07.1977/ 31.12.1982, ponieważ składki na ubezpieczenie społeczne rolników za ubezpieczonego opłacone były dopiero od 1.01.1983 r., a właścicielką gospodarstwa rolnego była matka ubezpieczonego; nadto nie uznał zeznań świadków na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym matki w latach 1968-1991, ponieważ ubezpieczony uczył się w LO wM., w latach 1969-73 w WSI wZ., a podczas nauki zamieszkiwał w internacie. Ubezpieczony zameldowany był na pobyt stały wM.w okresie 5.05.1951/ 24.10.1975 r., w latach 1975-1998 miał stały meldunek wG., od 1.08.1973 r. do 30.04.1978 r. był zatrudniony wG.., natomiast okres 1.01.1983/ 31.12.1990 został ubezpieczonemu zaliczony jako domownikowi rolnika.
Ubezpieczony odwołał się od obydwu decyzji. Wskazał, że w latach 1968-69 uczęszczał do LO wM., ale po szkole oraz w weekendy pracował jako domownik w gospodarstwie rolnym matki. W latach 1969-73 uczył się w WSI wZ.i mieszkał w internacie, ale w weekendy przyjeżdżał do domu i pracował w gospodarstwie rolnym. Ponadto w czasie nauki w szkole średniej, jak i wyższej pracował w gospodarstwie rolnym w okresie ferii letnich i zimowych. Również w latach 1978-82 pracował w gospodarstwie rolnym matki. Podniósł. Wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji i przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego.
Organ rentowy w odpowiedzi wniósł o oddalenie odwołań.
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 11 grudnia 2013 r. zmienił zaskarżone decyzje organu rentowego i przyznałJ. S.prawo do świadczenia przedemerytalnego od 19 stycznia 2013 r.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonyur. (...), 18 stycznia 2013 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Składając wniosek wykazał 33 lata, 8 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Od 15.06.2012 r. był zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy wG., przez okres 6. miesięcy pobierał zasiłek dla bezrobotnych i nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia. Ostatni stosunek pracy ustał 14.06.2012 r. z powodu likwidacji stanowiska pracy.
Ubezpieczony w dacie(...)r. skończył 16 lat i w tym czasie uczył się w Liceum Ogólnokształcącym wM., gdzie zamieszkiwał na stałe i gdzie był zameldowany od urodzenia do 24 października 1975 r. Matka,M. S.była właścicielką gospodarstwa rolnego w(...)o powierzchni 43.4989 ha, w tym 24.2389 ha lasu w okresie od 22.03.1968 r. do 30.04. 2010 r. W zabudowaniach gospodarczych nikt na stałe nie mieszkał.J. S., jego bratM.i ich ojciec przez cały rok przyjeżdżali do pracy w gospodarstwie. W okresie nauki w liceum,J. S.wykonywał w gospodarstwie wszystkie niezbędne prace. Przed pójściem do szkoły pomagał także ojcu w piekarni, którą jego rodzice posiadali od 1945 r. W latach 1969-1973 ubezpieczony studiował naWyższej Szkole (...)wZ.. W zależności od potrzeb pomagał w pracach w gospodarstwie. Po zakończeniustudiów (...)rozpoczął pracę zawodową wG.od 1.08.1973 r. wZakładach (...), a 1.05.1975 r. otrzymał mieszkanie spółdzielcze. WG.pracował do 30.04.1978 r. W okresie pracy zawodowej ubezpieczony w gospodarstwie pomagał sporadycznie. W roku 1978J. S.i jego bratM.podjęli działalność rolniczą w gospodarstwie w(...). W latach 1978-1990J. S.opłacał składki na ubezpieczenie rolników z tytułu prowadzonej działalności. 16 września 1991 r.J. S.podjął działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu piekarni wM..
Sąd okręgowy rozważył sprawę na podstwieart. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Uznał, że na dzień złożenia wniosku (18.01.2013) ubezpieczony ukończył 61 lat, pobierał zasiłek dla bezrobotnych przez okres co najmniej 6 miesięcy, nadal jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia i złożył wniosek o przyznanie świadczenia w wymaganym ustawą czasie. Sąd okręgowy ustalił ubezpieczonemu wymiar czasu pracy 18 miesięcy i stwierdził, że po doliczeniu go do ustalonego przez organ rentowy okresu 33 lat, 8 miesięcy i 29 dni została spełniony warunek 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd I instancji ocenił, że ubezpieczony spełnił warunki do ustalenia prawa do świadczenia przedemerytalnego od 19.01.2013 r.
Apelację od wyroku złożył organ rentowy zarzucając: 1. błąd w ustaleniach przez przyjęcie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób wystarczający oraz wiarygodny potwierdzał, że ubezpieczony w okresie dwóch miesięcy wakacji letnich w latach: 1967, 1968, w lipcu, sierpniu i wrześniu 1969, w lipcu, sierpniu i wrześniu 1970, w lipcu, sierpniu i wrześniu 1971, w lipcu, sierpniu i wrześniu 1972 i w lipcu, sierpniu roku 1973 pracował w gospodarstwie rolnym matki w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, czyli 4 godziny dziennie, co uzasadniało uwzględnienie tego okresu do okresu ubezpieczenia w wymiarze 18 miesięcy, co z kolei pozwoliło na spełnienie przez ubezpieczonego warunku posiadania 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych; 2. naruszenie prawa materialnego -art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnychwskutek jego niewłaściwego zastosowania. W związku z powyższym, apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
Sąd apelacyjny rozważył wszystkie okoliczności sprawy i uznał, że sprawa kwalifikuje się do ponownego rozpoznania przed organem rentowym.
Sąd apelacyjny jest sądem merytorycznym i jest uprawniony do ponownego rozważenia całości sprawy, w kontekście zgłoszonego roszczenia, a w tym materiału dowodowego, oraz do dokonania własnych ustaleń, nawet w oparciu o tożsamy materiał dowodowy. Sąd odwoławczy kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony (por. postanowienie SN z 28 maja 2013 r., V CZ 8/13, Lex nr 1360399). W związku z tym, sąd apelacyjny rozważył całokształt sprawy pod kątem spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Należy wskazać, że ubezpieczony ubiegał się o przyznanie świadczenia przedemerytalnego na podstawieart. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Zgodnie z tym przepisem,prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisówustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy(Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o promocji zatrudnienia", w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat - mężczyzna oraz posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 29 ustawy o promocji zatrudnienia,ilekroć w ustawie jest mowa o przyczynach dotyczących zakładu pracy - oznacza to:
a) rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn niedotyczących pracowników, zgodnie z przepisami o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników lub zgodnie z przepisamiustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy(Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z tych przyczyn u pracodawcy zatrudniającego mniej niż 20 pracowników,
b) rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy, jego likwidacji lub likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych,
c) wygaśnięcie stosunku pracy lub stosunku służbowego w przypadku śmierci pracodawcy lub gdy odrębne przepisy przewidują wygaśnięcie stosunku pracy lub stosunku służbowego w wyniku przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i niezaproponowania przez tego pracodawcę nowych warunków pracy i płacy,
d) rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika na podstawieart. 55 § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracyz uwagi na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec pracownika.
Rzeczą organu rentowego, jak też następnie sądu było więc rozważenie wszystkich przesłanek nabycia prawa do świadczenia, czego w sprawie zaniechano. Sąd apelacyjny rozważył całokształt sprawy pod kątem spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego i stwierdził, że organ rentowy poprzestał na analizie kwestii okresu składkowego i nieskładkowego, którego wymiar stanowił jedną z przesłanek prawa o świadczenie przedemerytalne. Na tej też kwestii skupiło się całe dalsze postępowanie w sprawie. Jednak w sprawie zabrakło analizy przesłanki wyznaczającej wymóg pozostawania w stosunku pracy przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy oraz rozwiązania tego stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przy zastrzeżeniu ukończenia co najmniej 60. lat mężczyzna do dnia rozwiązania tego stosunku pracy. Okoliczność tę organ rentowy błędnie pominął, najpewniej wychodząc z założenia, że ubezpieczony i tak nie spełnia jednego z warunków przyznania świadczenia. Natomiast w postępowaniu sądowym w pierwszej instancji kwestia ta została zbagatelizowana przez ustalenie, że ostatni stosunek pracy ustał 14.06.2012 r. z powodu likwidacji stanowiska pracy. W ocenie sądu apelacyjnego ustalenie w tym zakresie było mało wnikliwe i oparte na niedostatecznych dowodach. Ubezpieczony przedstawił świadectwo pracy, z którego wynika, że stosunek pracy rozwiązano zgodnie zart. 30 § 1 pkt 2 K.p.z powodu likwidacji stanowiska pracy ( k. 7 akt ZUS). Sąd apelacyjny wysłuchał co do tych faktów ubezpieczonego (por. nagr. rozprawy z 18 listopada 2014 r., III AUa 198/14) i powziął wątpliwości, tak co do okoliczności faktycznego wykonywania pracy, jak i przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Ubezpieczony bowiem nie potrafił sprecyzować, na czym polegała jego praca wfirmie (...), jak również nie potrafił przekonać sądu, że stanowisko, które zostało mu powierzone faktycznie zlikwidowano. Jednocześnie wyjaśnił, że prowadził piekarnię przez około 20 lat, do 2012 r. z pomocą żony, jednakinteres słabo szedł,więc zamknął piekarnię na około 3 miesiące, po czym otworzyła ją żona i prowadzi do chwili obecnej.
W ocenie sądu apelacyjnego omówiona wyżej kwestia wymaga przeanalizowania oraz oceny prawnej i to na poziomie organu rentowego zważywszy, że nie była przedmiotem postępowania dowodowego, ani przed organem rentowym, ani przed sądem okręgowym, a determinuje prawo do żądanego świadczenia. Ponowienie rozpoznając sprawę organ rentowy przeanalizuje okoliczności towarzyszące zawarciu ostatniej umowy o pracę, świadczeniu pracy i rozwiązaniu stosunku pracy w kontekście pozorności lub nieważności umowy o pracę (w rozumieniuart. 83 § 1 lub art. 58 K.c.w zw. zart. 300 K.p.), bądź też poświadczania nieprawdy przy rozwiązaniu stosunku z zamiarem wyłudzenia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W aktualnym stanie sprawy przesądzenie przez sąd okręgowy kwestii okresu pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym okazało się bowiem przedwczesne, jakkolwiek sąd apelacyjny wyraża przekonanie, że dokonana w tym zakresie ocena – w oparciu o zaprezentowanie przez ten sąd dowody – jest nieprzekonywająca.
W związku z powyższym, sąd apelacyjny na podstawieart. 47714aK.p.c.uchylił zarówno zaskarżony wyrok, jak i poprzedzającą go decyzję organu rentowegoi przekazał sprawę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.
SSA Jolanta Hawryszko SSA Zofia Rybicka-Szkibiel SSA Urszula Iwanowska