Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 1034/13
Data wyroku: 2014-08-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SA– Ewa Stefańska, Sędzia SA– Urszula Wiercińska, Małgorzata Kuracka
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 i nast. k.c.

Sygn. akt VI ACa 1034/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA– Urszula Wiercińska
Sędzia SA– Ewa Stefańska
Sędzia SA  – Małgorzata Kuracka (spr.)
Protokolant: – sekr. sąd. Mariola Frąckiewicz
po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2014 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaT. M.
przeciwkoS. M.
o zachowek
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 4 grudnia 2012 r.
sygn. akt IV C 750/10

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób, że nadaje temu punktowi następującą treść: zasądza odS. M.na rzeczT. M.kwotę 109.955 zł (sto dziewięć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt pięć) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 12 kwietnia 2012 roku do dnia zapłaty, a w pozostałej części powództwo oddala;

II
w pozostałej części apelację oddala;

III
zasądza odS. M.na rzeczT. M.kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt VI A Ca 1034/13

UZASADNIENIE
PowódkaT. M.domagała się zasądzenia od pozwanejS. M.z tytułu zachowku kwoty 15.000 zł z ustawowymi odsetkami.
Pismem procesowym w dniu 29 marca 2010 roku powódka rozszerzyła żądanie w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 155.000 zł.
W związku rozszerzeniem powództwa Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2010 roku Sąd uznał się za niewłaściwy rzeczowo i sprawę niniejszą przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.
Ostatecznie na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. powódka ograniczyła żądanie pozwu do kwoty 109.955 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu, w pozostałym zakresie cofając powództwo.
Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 109.955 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 15.000 zł od dnia 5 października 2000r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 94.955 zł od dnia 29 marca 2010 r. do dnia zapłaty (pkt 1); umorzył postępowanie w sprawie co do kwoty 45.600 zł (pkt 2); przyznał pełnomocnikowi powódki wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną powódce z urzędu w kwocie 3.600 zł powiększonej o stawkę podatku VAT w kwocie 792 zł i nakazał wypłacić tę kwotę pełnomocnikowi powódki tymczasowo z rachunku Skarbu Państwa (pkt 3); nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 12.386 zł, w tym: kwotę 5.498 zł tytułem części opłaty sądowej od ponoszenia której powódka była zwolniona oraz kwotę 6.888 zł tytułem poniesionych wydatków (pkt 4); zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 5); a także przejął na rachunek Skarbu Państwa opłatę sądową i wydatki od ponoszenia, których powódka była zwolniona, w części niepokrytej przez pozwaną (pkt 6).
Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego zapadło na podstawie następujących ustaleń i rozważań.
PowódkaT. M.z domuS.jest przysposobioną córkąE. S., która zmarła w dniu 27 grudnia 1999 r., pozostawiając dwie spadkobierczynie ustawowe: swą naturalną córkę -J. M.oraz powódkę.
W dacie śmierci matki, powódka była trwale niezdolna do pracy.
Od dnia 28 lutego1966 r. miała przyznaną rentę inwalidzką, a od 1 listopada 1997 r. pozostaje na emeryturze.
E. S.w dniu 18 maja 1994 r. sporządziła testament notarialny, którym jedynym swoim spadkobiercą uczyniła wnuczkęS. M..
Testament został otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym w Pruszkowie w dniu 17 lutego 2000 r. i na jego podstawie Sąd ten stwierdził nabycie spadku poE. S.w całości na rzeczS. M..
Powódka nie odrzucała spadku, nie zrzekała się dziedziczenia ani nie została uznana za niegodną dziedziczenia.
W skład majątku spadkowego wchodził udział w 4/6 części nieruchomości zabudowanej, położonej wG.przyul. (...), działka nr ew.(...)o powierzchni 0,0806 ha, a także udział w 4/6 części niezabudowanej nieruchomości rolnej, położonej we wsiK., gminaR., działka nr ew.(...)o powierzchni 0,33 ha.
Posiłkując się opinią biegłej do spraw szacowania nieruchomości, Sąd Okręgowy ustalił łączną wartość aktywów majątku spadkowego na kwotę 329.866,66 zł, tj. 4/6 z kwoty 494.800 zł (376 000 zł i 118 800 zł).
W przypadku dziedziczenia ustawowego poE. S., powódka dziedziczyłaby udział 1/2 na równi z udziałem biologicznej córkiE. S.-J. M., co oznacza, że przypadłaby jej w udziale kwota 164.933,33 zł.
W celu otrzymania ostatecznej wartości przysługującego powódce zachowku, otrzymaną w ten sposób kwotę Sąd Okręgowy pomnożył przez ułamek stanowiący podstawę do obliczania zachowku na rzecz powódki - w niniejszej sprawie z uwagi na stan zdrowia powódki kwalifikujący ją jako trwale niezdolną do pracy emerytkę i inwalidkę II grupy, było to udział wynoszący 2/3 części udziału spadkowego, który przypadałby jej przy dziedziczeniu ustawowym, gdyby spadkodawczyni nie sporządziła testamentu, tj. 164.933,33 x 2/3 = 109.955,55 zł
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd I instancji uznał zatem, że powództwo w ostatecznie sprecyzowanej przez powódkę wysokości zasługuje na uwzględnienie i na podstawieart. 991§ 1 k.c.w tym zakresie powództwo uwzględnił.
O odsetkach, Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 481 k.p.c.zasądzając je od kwoty 15.000 zł od daty wniesienia pozwu, a od pozostałej kwoty od daty rozszerzenia powództwa, co nastąpiło w dniu 29 marca 2010 r. (k. 83).
Natomiast co do kwoty 45.600 zł, co do której powódka powództwa nie popierała, Sąd Okręgowy uznając, że w tym zakresie nastąpiło skuteczne cofnięcie powództwa na podstawieart. 355 § 1w zw. zart. 203 k.p.c.postępowanie umorzył. W tym też zakresie traktując powódkę jako przegraną, obciążył ją kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanej.
O kosztach procesu, Sąd Okręgowy orzekł na zasadzieart. 100 k.p.c.iart. 83 ust 1 oraz art. 113 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a także w oparciu o § 6 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. ( Dz. U. Nr 163, poz.1348) w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Apelację od tego powyższego wyroku złożyła pozwana, która zaskarżając orzeczenie w części, w której Sąd Okręgowy zasądził od niej na rzecz powódki kwotę 109.955 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty 15.000 złotych od dnia 5 października 2000 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 94.955 złotych od dnia 29 marca 2010 roku do dnia zapłaty (tj. w punkcie 1 wyroku); a także w zakresie w jakim nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 12.386 złotych tytułem opłaty sądowej oraz poniesionych wydatków (tj. w punkcie 4 wyroku), zarzuciła:

1
naruszenieart. 227 k.p.c.z zw. zart. 233 § 1 k.p.c., poprzez pominięcie szeregu dowodów oraz okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie dowodu z zeznań zawnioskowanych przez pełnomocnika pozwanej świadków oraz dowodu z przesłuchania stron, a w konsekwencji uniemożliwienie oceny roszczenia powódki w kontekścieart. 5 k.c.;

2
obrazę prawa materialnego, a mianowicieart. 481 k.c.poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie.

Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed sądem drugiej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych za obie instancje.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje.
Apelacja okazała się częściowo zasadna, tj. w zakresie odsetek od zasądzonego roszczenia. W pozostałym zakresie podlegała natomiast oddaleniu.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które w przytoczonym zakresie Sąd Apelacyjny uznaje za własne. Niezasadny okazał się zarzut naruszeniaart. 227 k.p.c., poprzez pominięcie szeregu dowodów i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, iż dowód z zeznań świadkówD. S.iB. B., złożony został w piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2001 r. /k-23/ i jak należało rozumieć, popierany przez stronę pozwaną /protokół rozprawy – k. 270/, dotyczył okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia. Z kolei, jeżeli chodzi o dowód z przesłuchania pozwanej jako strony, to należy zauważyć, iż nie wskazała ona żadnych spornych okoliczności, na które miałaby być przesłuchiwana /protokół rozprawy – k. 265/. Pozwana nie złożyła przy tym zastrzeżenia do protokołu rozprawy w trybieart. 162 k.p.c., co do odpowiednio: oddalenia i pominięcia powyższych wniosków. Należy zauważyć również, iż zarzut zart. 5 k.c.nie był w ogóle w toku procesu podnoszony, a tym bardziej wyeksplikowany. W tej sytuacji okoliczności, które mogłyby stanowić jego ewentualną podstawę podlegają pominięciu na podstawieart. 381 k.p.c.Natomiast zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.jest w ogóle nietrafny, skoro dotyczy on z istoty rzeczy oceny przeprowadzonych już dowodów i wyciąganych na ich podstawie wniosków.
Kwota zachowku, niekwestionowana przez apelującą, określona na podstawieart. 991 i nast. k.c.na 109.995 zł została wyliczona prawidłowo od wartości majątku spadkowego, stanowiącego 4/6 kwoty 494.800 zł jako sumy wartości nieruchomości (118.800 + 376.000 zł).
Zasadny w znacznej części okazał się natomiast zarzut naruszeniaart. 481§ 1 k.c.Należy zauważyć, iż zachowek ustala się według stanu majątku na dzień otwarcia spadku, natomiast według cen z chwili ustalania zachowku. W tej sytuacji odsetki, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału, a zarazem aspekt waloryzacyjny, nie mogą być zasądzone od wartości z daty orzekania, bądź daty bliskiej tej ostatniej, a za okres wcześniejszy, kiedy te wartości /ceny/ nie obowiązywały. Doszłoby w takim przypadku do niejako podwójnej waloryzacji, a to byłoby niczym nie uzasadnione. W związku z tym okres, za który są określane odsetki musi korespondować z czasem, kiedy obowiązują ceny, będące podstawą orzeczenia.
Błędne było zatem zasądzenie odsetek w sposób wskazany w zaskarżonym wyroku.
Skoro więc roszczenie można było określić po doręczeniu stronom odpisów opinii biegłej, dotyczącej wartości przedmiotowych nieruchomości, które stały się podstawą wyrokowania /inne kwestie nie były sporne w sprawie/, to od tej daty należy określać wymagalność roszczenia o zachowek. Jest to ten sam niejako stan wartości i cen, co w dacie wyrokowania. Wobec tego, że odpis opinii biegłej został doręczony pełnomocnikowi strony pozwanej w dniu 28 marca 2012 r. /k-261/ to po uwzględnieniu dwutygodniowego terminu na spełnienie świadczenia, Sąd Apelacyjny uznał, iż zasadne jest określenie odsetek od dnia 12 kwietnia 2012 r. do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie powództwo co do odsetek zostało oddalone.
Implikowało to zmianę zaskarżonego wyroku na postawieart. 386 § 1 k.p.c.w sposób wskazany w pkt. I oraz oddalenie apelacji na podstawieart. 385 k.p.c.w pozostałej części. Skoro więc pozwana przegrała sprawę w zakresie kwestionowanego przez nią roszczenia głównego, a jedynie uwzględnione zostały jej wnioski co do odsetek Sąd Apelacyjny obciążył ją obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz powódki, z mocyart. 108 § 1 k.p.c.w zw.art. 100 zd. 2 k.p.c.