Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 654/14
Data wyroku: 2014-10-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Za Długi Spadkowe
Podstawa prawna: art. 1016 k.c.

Sygnatura akt III Ca 654/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 5 września 2013 roku, Sąd Rejonowy w Pabianicach stwierdził, że spadek poH. C.synuW.iW.zmarłym dnia 11 stycznia 2006 roku wP.i tam ostatnio stale zamieszkałym, na podstawie ustawy nabyli zstępni rodzeństwa spadkodawcy:S. C. (1), synE.iS.w 2/4 częściach,J. W., córkaM.iM.iK. K.synA.po ¼ części, z tym, żeJ. W., córkaM.iM.iK. K.synA.nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Rejonowy rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach faktycznych i zważył co następuje:
H. C.zmarł 11 stycznia 2006 roku, wP.w miejscu swego ostatniego stałego zamieszkania. Spadkodawca testamentu nie sporządził. Zmarł jako rozwiedziony. Pozostawił dwoje dzieci:M. C. (1)iJ. C. (1)którzy w dniu 24 kwietnia 2004 roku odrzucili spadek po spadkodawcy. Dzieci spadkodawcy w dacie złożenia oświadczeń nie posiadali zstępnych.
Ojciec spadkodawcy zmarł przed nim, zaś matkaW. C.w dniu 26 maja 2006 roku odrzuciła spadek po synu. Rodzeństwo spadkodawcy:E. C.,J. C. (2),M. C. (2)iM. C. (3)oraz bratanica spadkodawcyB. C.- córka nieżyjącego brata spadkodawcyA. C. (1)oświadczeniami złożonymi w dniu 17 maja 2006 roku odrzucili spadek po spadkodawcy. W tym samym dniu spadek poH. C.odrzucili też zstępni rodzeństwa spadkodawcy:G. C.,A. B.,M. B.,K. B.,P. C. (1),J. C. (1)iA. K..P. C. (2)– synJ. C. (2)odrzucił spadek po zmarłym w dniu 26 czerwca 2006 roku.
Oświadczeń spadkowych nie złożyli:S. C. (1), synE. C.,A. K.w imieniu małoletniego synaK. K.iM. C. (2)w imieniu małoletniejJ. C. (3)( obecnieW.).S. C. (1)zmarł 4 czerwca 2011 roku, zaś jego następcami prawnymi są: żonaA. C. (2)i synT. C., którzy spadek poS. C. (1)nabyli z dobrodziejstwem inwentarza. W dniu 15 maja 2013 rokuA. C. (2)jako następca prawnyS. C. (1)złożyła oświadczenie przez Sądem o odrzuceniu spadku poH. C..
Opierając się na powyższych ustaleniach Sąd Rejonowy uznał że w sprawie ma zastosowaniaart. 932 § 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 czerwca 2009 roku. Jedynymi spadkobiercami, którzy nie odrzucili spadku poH. C.toS. C. (1), synE.,J. W., córkaM.iK. K.synA.. Według Sądu Rejonowego oświadczenie o odrzuceniu spadku przezS. C. (1)złożone przed Sądem w dniu 15 maja 2013 roku przezA. C. (2)– następcę prawnegoS. C.zostało złożone po upływie ustawowego, sześciomiesięcznego terminu, wskazanego w treściart. 1015 k.c.Obowiązek wykazania zachowania powyższego terminu spoczywa na osobie która z danej czynności wywodzi skutki prawne. Zdaniem SąduA. C. (2)nie sprostała przedmiotowemu obowiązkowi.
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyła apelacją w całości uczestniczkaA. C. (2)zarzucając Sądowi Rejonowemu: naruszenie prawa materialnego tj.art. 1016 k.c.przez niezastosowanie tego przepisu i w konsekwencji błędne orzeczenie, żeS. C. (1)nabył spadek poH. C.w 2/4 częściach, bez ograniczenia odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe ( przyjęcie proste ), nie zaś z dobrodziejstwem inwentarza.
Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez stwierdzenie spadek poH. C.synuW.iW.zmarłym dnia 11 stycznia 2006 roku wP.i tam ostatnio stale zamieszkałym, na podstawie ustawy nabyli zstępni rodzeństwa spadkodawcy:S. C. (1), synE.iS.w 2/4 częściach,J. W., córkaM.iM.iK. K.synA.po ¼ części - wszyscy z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Zgodnie z treściąart. 1016 k.c.jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Przepis ten wyprowadza korzystne skutki prawne dla spadkobierców, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, a dochodzą do dziedziczenia wspólnie, ze spadkobiercą który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Najwyższy wyjaśnił przy tym, że gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, bez względu na to, czy nastąpiło to wskutek odpowiedniego oświadczenia woli, czy też przez niezłożenie takiego oświadczenia przez osobę niemającą pełnej zdolności do czynności prawnych, uważa się, że inni spadkobiercy mający pełną zdolność do czynności prawnych, którzy nie złożyli w ustawowym terminie żadnego oświadczenia w kwestii przyjęcia spadku, również przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza(tak wyrok SN z 26 lutego 1970 r., II CR 388/69, LexPolonica nr 296358, OSNCP 1970, nr 12, poz. 229, oraz w postanowienia z 19.01.2012, IV CSK 224/11 LEX 1169150 i postanowienie z dnia 20 grudnia 2012 roku w sprawie III CZP 89/12 LEX 1294690).
Sąd Rejonowy poprawnie ustalił, że wobec spadkobierców:J. W., córkiM.iM.urodzonej (...)iK. K.synaA.urodzonego (...)istnieją podstawy do zastosowaniaart. 1015 § 2 zd. 2 k.c.W konsekwencji tego, przedmiotowi spadkobiercy nabyli spadek poH. C.z dobrodziejstwem inwentarza. Powyższe ustalenia nakazywały jednak Sądowi zastosowanieart. 1016 k.c.wobec pozostałych spadkobierców dochodzących do dziedziczenia poH. C., czego jednak Sąd Rejonowy nie uczynił. W toku postępowania przed Sądem nie poczyniono ustaleń, abyS. C. (1)złożył we wskazanym wart. 1015 § 1 k.c.terminie złożył jakiekolwiek oświadczenie dotyczące spadku poH. C.. Okoliczności tej nie można domniemywać. Skoro tak, toS. C. (1), mając na uwadze treśćart. 1016 k.c.nabył spadek poH. C.z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Okręgowy podzielił przy tym zapatrywania Sądu Rejonowego, żeA. C. (2)wbrew obowiązkowi wynikającemu z treściart. 6 k.c.iart. 232 k.p.c.nie udowodniła, aby oświadczenie o odrzuceniu spadku poH. C.złożone w toku postępowania jako następca prawnyS. C. (1)złożyła w terminie wskazanym wart. 1015 § 2 zd. 2 k.c.i w związku z tym znajdował wobecS. C. (1)zastosowanieart. 1020 k.c.Sama uczestniczka nie podniosła żadnych okoliczności, które choćby uprawdopodobniłaby, że oświadczenie to zostało złożone w sześciomiesięcznym terminie zart. 1015 § 2 zd. 2 k.c.. Pamiętać jednak należy, że interesy uczestniczki zabezpiecza możliwość złożenia wniosku przewidzianego wart. 1019 § 2 k.c.. Wprawdzie przedmiotowa okoliczność nie była przedmiotem zarzutu apelacyjnego skarżącej, jednakże Sąd Okręgowy, jako sąd odwoławczy, w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę naruszenie prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji, nawet bez powołania się na nie stron. Stąd też Sąd Okręgowy przeprowadzając kontrolę poprawności rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego miał obowiązek również odnieść się do tejże okoliczności.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że Sądowi Okręgowemu znana jest linia orzecznictwa Sądu Najwyższego w myśl której nie jest dopuszczalna apelacja co do braku w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku wzmianki, że przyjęcie spadku nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza( por. uchwała SN z dnia 13.X.2010 w sprawie III Czp 64/10, LEX 603823). Przedmiotowy judykat nie znajduje zastosowania w realiach niniejszej spawy. Rozpatrywane przez SN pytanie prawne dotyczyło sytuacji w której, Sąd w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku nie zamieścił żadnego rozstrzygnięcia, dotyczącego sposobu dziedziczenia spadku przez spadkobierców. Tymczasem w sprawie niniejszej, Sąd Rejonowy zdecydował się na umieszczenie w orzeczeniu wzmianki o sposobie nabycia spadku przez spadkobierców. Skoro Sąd I instancji wadliwie określił krąg spadkobierców nabywających spadek poH. C.z dobrodziejstwem inwentarza, rolą Sądu odwoławczego było konwalidacja błędnego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustalił żeS. C. (1)synE.iS.spadek poH. C.synuW.iW.nabył z dobrodziejstwem inwentarza.
O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Ponieważ żadne z zainteresowanych nie zgłosiło wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, nie ma podstaw do orzekania o nich przez zamieszczenie w postanowieniu rozstrzygającym sprawę, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zamieszczenie bowiem takiego rozstrzygnięcia w sentencji postanowienia nie jest bowiem rozstrzygnięciem o kosztach, lecz zbędnym powtórzeniem ogólnej zasady ustanowionej wart. 520 § 1 k.p.c.