Sąd Rejonowy w Bartoszycach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1280/13
Data wyroku: 2014-04-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Pawlica
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.172 k.c.

Sygn. akt I Ns 1280/13

POSTANOWIENIE
Dnia 07 kwietnia 2014 r.

Sąd Rejonowy w Bartoszycach, Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Monika Pawlica
Protokolant: sekr. sąd. Aneta Magdziak
po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. w Bartoszycach
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. N.
z udziałem GminyB.
o zasiedzenie

postanawia:

I
stwierdzić, iż wnioskodawcaR. N.nabył przez zasiedzenie z dniem 27 maja 2000 r. nieruchomość gruntową obejmującą działkę oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...)o powierzchni 0,47 ha położoną wG., gm.B., dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...);

II
stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 1280/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaR. N.wniósł o stwierdzenie, że nabył przez zasiedzeniedziałkę o nr (...)położoną wG., gminaB., albowiem użytkuje ją od 29 sierpnia 1990 r. w dobrej wierze jako posiadacz samoistny (k. 2).

Uczestniczka GminaB.wniosła o oddalenie wniosku w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania.
W uzasadnieniu przyznano, iż wnioskodawca użytkuje sporną działkę, jednakże przez cały ten okres posiadał pełną świadomość, iż nie jest jej właścicielem, nie uiszczał jakichkolwiek opłat, a w szczególności należnego podatku rolnego, a zatem był w złej wierze. Niejednokrotnie stawał do przetargów ogłaszanych przez Gminę począwszy od 05 października 2011 r. w przedmiocie dzierżawy wskazanej nieruchomości, wygrywał je, a następnie nie podpisywał stosownej umowy. Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej, wnioskodawca otrzymywał dopłaty bezpośrednie do użytkowanych gruntów i mapę ewidencyjną, z której wynikało, że nie jest on właścicielem nieruchomości nr(...)(k. 24-27).

Uczestniczkaw piśmie z dnia 08 stycznia 2014 r. podniosła, iż babcia wnioskodawcy –M. S.zawarła w dniu 18 listopada 1975 r. umowę dzierżawydziałki nr (...), a zatem objęła ją w posiadanie zależne. Użytkowała ją do swojej śmierci, zaś uczestniczka w żaden sposób się temu nie sprzeciwiała, co uzasadnia twierdzenie, iż wobec dalszego użytkowania po zakończeniu umowy dzierżawy poczytuje się, iż została zawarta ona na czas nieokreślony (k. 101-102, 109).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Od 1947 r.M. S.była właścicielem zabudowanej nieruchomości rolnej obejmującej działki oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...)o powierzchni 2,09 ha, położonej wG., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą nr (...). Nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło, kiedyM. S.była już wdową. Wraz z nabyciem gospodarstwa rolnego,M. S.objęła w posiadaniedziałkę nr (...)o powierzchni 0,47 ha należącą do Skarbu Państwa, która sąsiadowała zdziałką nr (...). Obie działki tworzyły jednolitą całość, albowiemdziałka nr (...)wchodziła klinem wdziałkę nr (...), granicząc z nią z dwóch stron, natomiast z dwóch pozostałych z drogą. Działki te nie były od siebie odgrodzone i pomiędzy nimi nie znajdowały się żadne punkty graniczne, które naniesione zostały dopiero w 2011 r. podczas postępowania rozgraniczeniowego.Działkę nr (...),M. S.traktowała jako swoją własność i użytkowała ją jako łąkę, która regularnie była wykaszana na potrzeby pasz dla zwierząt, a także wypasała na niej bydło.M. S.regulowała podatki jedynie za nieruchomość stanowiącą jej własność. W gospodarstwie należącym doM. S.od urodzenia tj. od 1968 r. zamieszkiwał jej wnuk – wnioskodawcaR. N., który pomagał w pracach rolniczych. Począwszy od 1987 r.działka nr (...)użytkowana była z przeznaczeniem na cele rolnicze.
(dowód:umowa darowizny k. 76-77, kopia mapy k. 78, zeznania świadkaO. N.k. 99-100, przesłuchanie wnioskodawcy k. 56v-57v, 106v-107).

Na mocy umowy z dnia 29 sierpnia 1990 r.M. S.darowała na rzecz wnioskodawcyR. N.zabudowaną nieruchomość rolną obejmującą działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...)o powierzchni 2,09 ha, położoną wG., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...).
(dowód:umowa darowizny k. 76-77).

Wnioskodawca po przeniesieniu na jego rzecz prawa własności gospodarstwa należącego doM. S.objął w posiadanie takżedziałkę nr (...). Przeprowadził rekultywację całego gruntu łącznie zdziałką nr (...), orząc go w jednolitą powierzchnię, dzięki czemu działki zyskały strukturę gruntu rolnego. Wnioskodawca co roku systematycznie siał na działkach różnego rodzaju zboża, zaś uzyskane plony stanowiły źródło jego utrzymania. Od dnia 27 marca 2013 r. do chwili obecnej cała powierzchnia obsiana jest trawami. Wnioskodawca płacił podatki jedynie za grunty stanowiące jego własność, a po wejściu Polski do Unii Europejskiej nie pobierał dopłat bezpośrednich zadziałkę nr (...).
(dowód:przesłuchanie wnioskodawcy k. 56v-57v, 106v-107, zeznania świadkaO. N.k. 99-100).

Działka nr (...)z dniem 27 maja 1990 r. została skomunalizowana stając się własnością GminyB., co stwierdzone zostało decyzją Wojewody z dnia 19 lipca 1991 r. Dla działki tej założona została w dniu 23 stycznia 2009 r.księga wieczysta nr (...).
(dowód:odpis z Kw k. 114 – 128, a także z akt Kw nr(...)Sądu Rejonowego w Bartoszycach: decyzja k. 37-38).

Do 2011 r. GminaB.nie rościła sobie żadnych praw dodziałki nr (...). ZarównoM. S., jak i wnioskodawca do tego czasu nie byli wzywani do jej wydania. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działkami nr(...)i(...)w 2011 r., pomiędzy wnioskodawcą a GminąB.zaistniał spór. Wnioskodawca stawał do przetargów organizowanych przez GminęB.w dniach 28 grudnia 2012 r. i 31 lipca 2013 r., dotyczących dzierżawydziałki nr (...)położonej wG.. Kandydatem do wydzierżawienia przedmiotowej działki w obu przypadkach został wnioskodawca, jednak nie przystąpił on do zawarcia umów dzierżawy. Wnioskodawca pisemnie zwracał się do GminyB.o wstrzymanie procedur przetargowych dotyczącychdziałki nr (...), powołując się na jej zasiedzenie. W odpowiedziach GminaB.nie uznawała roszczeń wnioskodawcy, wzywając go do wydania przedmiotowej nieruchomości.
(dowód:dowód wpłaty k. 28, protokoły k. 48, 90, 97, pisma k.75, 79-84, 86-89, 92-94, 96, potwierdzenia odbioru k. 85, 91, 95).

Sąd zważył, co następuje:

Podstawę dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych stanowiły dokumenty przedstawione przez strony (za wyjątkiem rejestru z k. 103-104), a także dokumenty znajdujące się w aktach I Ns 4403/12 orazksięgi wieczystej nr (...)tut. Sądu, których wiarygodność w toku postępowania nie była kwestionowana.
Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadkaO. N.(k. 99-100), a także wnioskodawcy przesłuchanemu w charakterze strony (k. 56v-57v, 106v-107), albowiem ich relacje były logiczne, jasnei korespondowały ze sobą wzajemnie.
Zasiedzenie polega na nabyciu przez osobę nieuprawnioną prawa podmiotowego z mocy samego prawa i jest konsekwencją długotrwałego faktycznego wykonywania tego prawa.
Nabycie własności w drodze zasiedzenia uzależnione zostało od spełnienia dwóch podstawowych przesłanek: władania nieruchomością jako posiadacz samoistny oraz upływu ustawowego terminu zasiedzenia (art. 172 k.c.).
Posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz włada rzeczą jak właściciel (art. 336 k.c.), a więc wykonuje wszelkie uprawnienia składające się na treść prawa własności we własnym imieniu i na własny rachunek. O tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, decydują okoliczności faktyczne o charakterze przede wszystkim zewnętrznym (zachowanie się posiadacza względem przedmiotu posiadania dostrzegalne dla innych osób, np. zagospodarowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem, ogrodzenie działki, wzniesienie na niej budynku, czy też płacenie podatków).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż objęcie w posiadaniedziałki nr (...)nastąpiło w 1947 r. przez babcię wnioskodawcy –M. S..
Podkreślenia wymaga przy tym, iż posiadanie to niewątpliwie miało charakter posiadania samoistnego w rozumieniuart. 336 k.c.Wynika to bowiem z zeznań świadkaO. N.złożonych w toku postępowania, jak również przesłuchania wnioskodawcy w charakterze strony. W 1990 r. po dokonaniu na rzecz wnioskodawcy darowizny gospodarstwa rolnego,M. S.przeniosła na niego również posiadaniedziałki nr (...). Wprawdzie aniM. S., jak i wnioskodawca nie ogrodzili przedmiotowej działki, jak również nie wykazano w toku postępowania, aby regularnie opłacali za nią stosowne należności podatkowe, to jednak z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż podejmowane były przez nich czynności, które uzewnętrzniały ich wolę władaniadziałką nr (...), jak właściciel. Działka ta użytkowana była przezM. S.jako łąka, którą regularnie koszono z przeznaczeniem na paszę oraz na której wypasane było bydło. Wnioskodawca z kolei po 1990 r. przeprowadził rekultywację gruntu, ujednolicił strukturę ziemi i obsiewał ją systematycznie różnego rodzaju zbożami, zaś uzyskane z tego tytułu płody rolne stanowiły jego zasadnicze źródło utrzymania.
Powyższe okoliczności wskazują, iż zarówno posiadanie przez babcię wnioskodawcy przedmiotowej nieruchomości, jak i przez niego samego miało charakter posiadania samoistnego. Podkreślenia wymaga ponadto, iż zgodnie zart. 339 k.c.domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.
W związku z powyższym stwierdzić należy, iż przewidziana wart. 172 k.c.przesłanka samoistnego posiadaniadziałki nr (...)została spełniona, przy czym niewątpliwie posiadanie to było nieprzerwane, co wynika z przesłuchania wnioskodawcy, jak i zeznań złożonych przez świadka. Nikt nigdy nie wzywał wnioskodawcy, ani jego poprzedniczki prawnej do wydania przedmiotowej nieruchomości.
Podkreślenia wymaga także, iż uczestniczka nie wykazała, bydziałka (...)została przekazana w posiadanie zależneM. S.. Na uwadze należy mieć bowiem, iż złożony do akt sprawy „rejestr umów dzierżawnych” (k. 103-104) nie stanowił w ocenie Sądu dowodu potwierdzającego tę okoliczność. Z pewnością rejestru tego nie można potraktować ani jako dokumentu prywatnego, ani tym bardziej urzędowego w rozumieniu przepisówKodeksu postępowania cywilnego.
Zgodnie bowiem zart. 244 § 1 k.p.c.dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.
Z kolei stosownie do treściart. 245 k.p.c.dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.
Przedłożony przez uczestniczkę rejestr został sporządzony w bliżej nieokreślonym czasie i przez nieustaloną osobę. Nie można zatem potraktować go jako dokument w myślart. 244 § 1 k.p.c.iart. 245 k.p.c.
Zauważyć przy tym należy, iż uczestniczka pomimo zobowiązania Sądu nie przedstawiła stosownej umowy dzierżawydziałki nr (...)zawartej przezM. S., co tym samym nie pozwala na ustalenie, kiedy została ona zawarta, na jaki okres i co było jej przedmiotem.
Kolejną przesłanką, której spełnienie prowadzi do zasiedzenia nieruchomości jest upływ czasu, który w zależności od dobrej lub złej wiary posiadacza wynosi odpowiednio 20 i 30 lat. Decydującym momentem dla oceny, czy posiadaczowi należy przypisać dobrą, czy złą wiarę, jest chwila uzyskania posiadania. Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury, dobra wiara posiadacza polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje właściciel (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 07 maja 1971 r., I CR 302/71). Natomiast w złej wierze będzie ten, kto ma świadomość, że prawo własności danej nieruchomości mu nie przysługuje.
W ocenie Sądu – mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy – nie może budzić wątpliwości, iż objęcie w posiadaniedziałki nr (...)nastąpiło w dobrej wierze.
Na uwadze należy mieć bowiem, iż z mapy na k. 78 wynika, iżdziałka nr (...)stanowiła integralną częśćdziałki (...), zachodziła w nią klinem, zaś całość stanowiła jednolitą powierzchnię.Działka (...)z dwóch stron graniczyła z drogami, a z dwóch pozostałych zdziałką nr (...). Obie działki nie posiadały znaków granicznych i nie były od siebie odgrodzone.M. S.obejmując w 1947 r. w posiadanie swoje gospodarstwo rolne, objęła takżedziałkę nr (...), którą traktowała jako część swojej nieruchomości, z przekonaniem, iż przysługuje jej do niej tytuł prawny.
Zauważyć przy tym należy, iż księgę wieczystą dladziałki nr (...)założono dopiero dnia 23 stycznia 2009 r., a zgodnie z zasadą jawności ksiąg wieczystych uregulowaną wart. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 707 t.j. z późn. zm.), a także z poprzednio obowiązującymart. 13 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych(Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 320 z późn. zm.), aniM. S., ani wnioskodawca po objęciu w posiadaniedziałki nr (...)nie mogliby swobodnie zweryfikować jej stanu prawnego.
Na uwadze należy mieć przy tym, iż o fakcie, żedziałka (...)stanowi własność GminyB., wnioskodawca dowiedział się w 2011 r. po przeprowadzeniu postępowania rozgraniczeniowego. Okoliczność, iż w późniejszym okresie stawał on do przetargów na dzierżawę przedmiotowej działki nie przesądza o jego złej wierze, albowiem dla przyjęcia dobrej lub złej wiary ma chwila uzyskania posiadania, a nie fakty, które nastąpiły później.
Oznacza to, iż zgodnie zart. 172 § 2 k.c.wymagany okres do zasiedzeniadziałki nr (...)wynosi 20 lat.
Wskazać przy tym należy, iż babcia wnioskodawcy –M. S.nie zasiedziała przedmiotowej nieruchomości, albowiem w dacie objęcia przez nią w posiadaniedziałki nr (...)obowiązywałdekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe(Dz.U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), który wart. 50 § 1przewidywał zasiedzenie nieruchomości w dobrej wierze po upływie lat dwudziestu. Przepis ten obowiązywał do 1964 r., a więc do momentu wejścia w życieKodeksu cywilnegoi do tej daty nie upłynął 20-letni termin prowadzący do zasiedzeniadziałki nr (...).
Zauważyć również należy, iżdziałka nr (...)stanowiła wówczas własność Skarbu Państwa, a od dnia 21 lipca 1961 r. zasiedzenie to nie było możliwe z uwagi na to, że stanowiła ona teren państwowy w rozumieniuustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(Dz. U. Nr 32, poz. 159), a następnie ze względu na obowiązujący od 1965 r. przepisart. 177 k.c., który przewidywał całkowite wyłączenie nieruchomości państwowych spod zasiedzenia.
Możliwość nabycia własności nieruchomości państwowych osób prawnych powstała dopiero z dniem 01 października 1990 r. wraz z uchyleniemart. 177 k.c.
Podkreślenia wymaga jednak, iżdziałka nr (...)przestała być przedmiotem własności państwowej z dniem 27 maja 1990 r., gdyż decyzją Wojewody z dnia 19 lipca 1991 r. (k. 37-38 akt Kw nr(...)tut. Sądu) została skomunalizowana stosownie do treściart. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych(Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).
Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1990 r. Nr 55, poz. 321 z późn. zm.), jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Art. 10 w/w ustawy ma na celu ułatwienie zasiedzenia rzeczy, której dotąd nie można było zasiedzieć, przy poszanowaniu interesów właściciela przez przyjęcie, że skrócony termin zasiedzenia biegnie dopiero od dnia uchyleniaart. 177 k.c.W tym skróconym terminie właściciel może podejmować działania zmierzające do odzyskania władztwa nad rzeczą, dlatego termin ten, zapewniający właścicielowi odpowiednią ochronę, nie powinien być więcej uszczuplany, m.in. przez doliczenie okresu posiadania sprzed wejścia w życie przepisów wyłączających zasiedzenie nieruchomości państwowych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/01, OSNC 2002/9/107).
Podkreślenia wymaga przy tym, iż Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2012 r. (I CSK 614/11, Lex nr 1232457) stwierdził, iżbieg zasiedzenia nieruchomości państwowych, które z dniem 27 maja 1990 r. stały się z mocy prawa mieniem komunalnym, rozpoczyna się od tego dnia, przy czym - zgodnie z art. 10 ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny - ulega on skróceniu o czas, w którym nieruchomość była własnością państwową. W sytuacji, w której następuje skrócenie okresu posiadania potrzebnego do zasiedzenia, dopuszczalne jest również doliczenie - na podstawieart. 176 § 1 k.c.- czasu posiadania poprzednika.
Zgodnie zatem z art. 10 ustawy nowelizującejKodeks cywilny, bieg terminu zasiedzeniadziałki nr (...)rozpoczął się dla wnioskodawcy z dniem 27 maja 1990 r. Do dnia 27 maja 2000 r. upłynęło zatem 10 lat samoistnego posiadania przez niego tej nieruchomości. Do tego okresu należy ponadto doliczyć okres posiadania poprzednika prawnego wnioskodawcy tj. jego babciM. S..
Stosownie bowiem do treściart. 176 § 1 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza (art. 176 § 2 k.c.).
Jak już wyżej wskazano doliczenie okresu posiadaniaM. S.możliwe jest w oparciu oart. 176 k.c., albowiem nastąpiło to wraz z dokonaniem darowizny na rzecz wnioskodawcy w dniu 29 sierpnia 1990 r.
Podkreślenia wymaga ponadto, iż doliczenie okresu posiadania babci wnioskodawcy jest możliwe z uwagi na to, że zasiedzenie jest sposobem nabycia prawa związanym z upływem czasu. Następuje ono z mocy prawa, co oznacza, iż zasiedzenie następuje po spełnieniu ustawowych przesłanek, przy czym orzeczenie w tym przedmiocie ma jedynie charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zachodzą przesłanki przewidziane wart. 172 k.c.i wykazane zostało następstwo prawne po poprzedniku wnioskodawcy, możliwe jest doliczenie okresu jego posiadania w oparciu oart. 176 k.c.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów stwierdził, iż wnioskodawca nabył przez zasiedzenie z dniem 27 maja 2000 r. nieruchomość gruntową onumerze geodezyjnym (...)o powierzchni 0,47 ha położoną wG., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)(punkt I postanowienia).
Wobec braku podstaw do odstąpienia od zasady określonej wart. 520 § 1 k.p.c., o kosztach postępowania, Sąd orzekł w myśl powołanego przepisu (pkt II postanowienia).