Sąd Rejonowy w Zambrowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 128/14
Data wyroku: 2014-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Paweł Płoński

Sygn. akt I Ns 128/14 (I Ns 135/14)

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2014 r.
SĄD REJONOWY W ZAMBROWIE I WYDZIAŁ CYWILNY
w składzie:
Przewodniczący –SSR Paweł Płoński
Protokolant – Jadwiga Styła
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. w Zambrowie
w sprawie z wnioskuK. Z.
z udziałemD. L.,A. S.,K. W. (1)iK. W. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku poJ. Z.

I
stwierdza, że spadek

      poJ. Z.

(s.A.iZ.,ur. (...)w miejscowościS.) zmarłego dnia(...)r. wZ., ostatnio przed śmiercią stale zamieszkałego wZ.– na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 13 maja 2005 r. przed notariuszemJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)), otwartego i ogłoszonego w dniu 9 kwietnia 2014 r. przed Sądem Rejonowym w Zambrowie w sprawie sygn. akt I Ns 127/14 – nabyła:

żonaK. Z.(z domuB., c.E.iA.) w całości;

II
odstępuje od obciążania wnioskodawczyni i uczestników nieuiszczonymi kosztami sądowymi, które przejmuje na rachunek Skarbu Państwa;

III
ustala, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą pozostałe koszty postępowania stosownie do swojego udziału w sprawie.

Sygn. akt I Ns 128/14

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 28 października 2014 r.
WnioskodawczyniK. Z.wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po swoim mężuJ. Z., zmarłym dnia(...)r. wZ., ostatnio stale zamieszkałego wZ.wskazując, że na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego przez spadkodawcę w dniu 13 maja 2005 r. nabyła spadek po zmarłym jako jedyna spadkobierczyni.
Uczestniczki postępowaniaD. L.iA. S.poparły powyższy wniosek co do zasady – z tym, że wniosły o stwierdzenie nabycia spadku z mocy ustawy, jednakże nie kwestionowały ważności obu testamentów złożonych w sprawie. Z kolei uczestnicy postępowaniaK. W. (1)iK. W. (2), którzy wystąpili z odrębnym wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku poJ. Z.(sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 135/14 tut. Sądu i połączona z niniejszą sprawą), wnieśli o stwierdzenie dziedziczenia na podstawie testamentu sporządzonego przez spadkodawcę w dniu 4 września 2002 r. – jednocześnie wskazując, że późniejszy testament z dnia 13 maja 2005 r. jest nieważny z uwagi na, że spadkodawca będąc alkoholikiem od wielu lat, nie miał zdolności do skutecznego rozporządzenia swoim majątkiem.

Sąd Rejonowy w Zambrowie ustalił następujący stan faktyczny:

SpadkodawcaJ. Z.zmarł w dniu(...)r. wZ., a ostatnio stale przed śmiercią zamieszkiwał wZ.. Z pośród osób z najbliższej rodziny pozostawił po sobie żonęK. Z.oraz dwie córkiD. L.iA. S.(z pierwszego małżeństwa), z którymi jednak nie utrzymywał kontaktu od dłuższego już czasu.
Spadkodawca pozostawił po sobie dwa testamenty sporządzone w formie aktów notarialnych. Pierwszy został sporządzony w dniu 4 września 2002 r. przed notariuszemA. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)), w którym do całego spadku – jako jedynych spadkobierców powołał po 1/2 części: pasierbicęK. W. (1)oraz jej mężaK. W. (2), a jednocześnie wydziedziczył w nim córki z poprzedniego małżeństwa:A. Z.iD. Z.– wskazując jako powody tego wydziedziczenia to, że nie utrzymują z nim żadnych kontaktów, nie interesują się stanem jego zdrowia, nie opiekują w chorobie oraz nie zapewniają żadnej opieki i troski. Powyższy testament został otwarty i ogłoszony w dniu 10 czerwca 2014 r. przed Sądem Rejonowym w Zambrowie w sprawie sygn. akt I Ns 128/14.
W tym samym dniu 4 września 2002 r.K. W. (2)iK. W. (1)na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego przed notariuszemA. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)) darowali na rzeczJ. Z.(ojczymaK. W. (1)) własnościowe spółdzielcze prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o powierzchni 23,93 m2, znajdujące się w budynku położonym przyul. (...)wZ.. WcześniejJ. Z.zawarł po raz drugi związek małżeński zK. Ł.(matkąK. W. (1)), z która mieszkał od 1983 r. wŁ., aż do jej śmierci. Jeszcze przed otrzymaniem przedmiotowego mieszkania, już w 1999 r.J. Z.przeprowadził się doZ., gdzie zamieszkał w tym lokalu.
W dniu 23 sierpnia 2003 r. wZ.J. Z.po raz trzeci zawarł związek małżeński zK. S., z którą mieszkał aż do śmierci w otrzymanym wcześniej lokalu mieszkalnym położonym wZ.. W trakcie trwania małżeństwa w dniu 13 maja 2005 r.J. Z.sporządził drugi testament sporządzony przed notariuszemJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)), w którym do całego spadku powołał jako jedyną spadkobierczynię żonę –K. Z.. Powyższy testament został otwarty i ogłoszony w dniu 9 kwietnia 2014 r. przed Sądem Rejonowym w Zambrowie w sprawie sygn. akt I Ns 127/14.J. Z.od wielu już lat był alkoholikiem, już w 1999 r. uczestniczył w leczeniu odwykowym wWojewódzkim Ośrodku (...)wŁ..
Spośród spadkobierców ustawowych i testamentowychJ. Z.wyłącznie jego żona spadkodawcyK. Z.złożyła oświadczenie o przyjęciu spadku wprost (w sprawie przed tutejszym Sądem o sygn. akt I Ns 126/14), natomiast pozostali uczestnicy postępowania nie składali oświadczeń o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie:odpisu skróconego aktu zgonu (k. 4), dokumentacji medycznej (k. 31-88, 104-107), zeznań świadków:I. M.(k. 98 odw.),M. M.(k. 98 odw.),G. W.(k. 113 odw.) iW. L.(k. 113 odw.) oraz opinii biegłychH. P.iJ. C.(k. 118-130), a także dołączonych do sprawy akt tutejszego Sądu o sygn. akt I Ns 127/14 (w tym testamentu spadkodawcy – k. 3) oraz sygn. akt I Ns 135/14 (w tym testamentu spadkodawcy – k. 3).

Sąd Rejonowy w Zambrowie zważył, co następuje:

Zgodnie zart. 1025 § 1 k.c.sąd – na wniosek osoby mającej w tym interes – stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Z treściart. 924 k.c.wynika, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, wówczas też prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jedną lub kilka osób stosownie do przepisówksięgi IV kodeksu cywilnego(tj.art. 922 § 1 i nast. k.c.). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.), natomiast powołanie do spadku może wynikać z ustawy albo z testamentu (art. 926 § 1 k.c.). Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje (art. 927 § 1 k.c.), a ponadto nie dziedziczą również osoby uznane przez sąd za niegodne dziedziczenia (art. 928 § 1 k.c.), osoby wydziedziczone (art. 1008 k.c.) oraz takie, które złożyły oświadczenie o odrzuceniu spadku (art. 1020 k.c.), bądź zawarły ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia (art. 1048 i 1049 k.c.). Zgodnie zart. 670 k.p.c.w postępowaniu sądowym sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, a w szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.
Z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że spadkodawcaJ. Z.pozostawił po sobie wśród spadkobierców ustawowych: żonęK. Z.oraz dwie córkiD. L.iA. S.z pierwszego małżeństwa. Jednocześnie w toku postępowania zostały złożone dwa testamenty notarialne, które zostały sporządzone w dniu 4 września 2002 r. przed notariuszemA. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)) oraz w dniu 13 maja 2005 r. przed notariuszemJ. G.w Kancelarii Notarialnej wZ.(Repertorium A nr(...)). Ważność drugiego z testamentów została zakwestionowana przezK. W. (1), która podniosła, że spadkodawca od wielu lat był alkoholikiem i dlatego też w chwili sporządzenia testamentu w dniu 13 maja 2005 r. nie był w stanie świadomie i skutecznie rozporządzić swoim majątkiem.
Nie budzi wątpliwości, że zgodnie z treściąart. 944 § 1 k.c.sporządzić testament (jak też go odwołać) może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych., z kolei w myślart. 945 § 1 k.c.testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: 1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; 2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści; 3) pod wpływem groźby. W tym miejscu należy podkreślić, że ponieważ przepisy o formie aktu notarialnego są dość rygorystyczne i sformalizowane, stąd też ta forma testamentu uważana jest za najbardziej bezpieczną i najtrudniejszą do obalenia formę testamentu, z uwagi na charakter dokumentu oraz udział w czynności notariusza. Ta forma testamentu najpełniej też zabezpiecza rzeczywistą wolę spadkodawcy. Niemniej istotne jest też i to, że testament taki ma charakter dokumentu urzędowego w świetleart. 244 k.p.c., co oznacza, iż jego obalenie jest znacznie utrudnione. Strona zaprzeczająca prawdziwości takiego dokumentu powinna udowodnić, że dokument ten nie pochodzi od organu, który go wystawił lub też, że zawarte w nim oświadczenie jest niezgodne z prawdą. Testament sporządzony w formie aktu notarialnego może jednak okazać się nieważny, bądź z powodu naruszenia wymogów formalnych dotyczących jego sporządzenia określonych w przepisachprawa o notariacie, bądź z powodu zakazów podmiotowych określonych wart. 84 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.– Prawo o notariacie(Dz.U.2014.164 – tekst jedn.), czy teżart. 957 § 1 k.c., bądź wreszcie z innych przyczyn (np. wady oświadczenia woli spadkodawcy).
W związku z podnoszonymi przez uczestniczkęK. W. (1)zarzutami co do ważności drugiego z testamentów, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie – w tym zgromadził dokumentację medyczną dotyczącą spadkodawcyJ. Z., prowadzoną wSzpitalu (...)wZ.(właściwym dla jego ostatniego miejsca zamieszkania od około 1999 r.), która jednak obejmowała wyłącznie okres lat 2007-2013, jak również dokumentację zWojewódzkiego Ośrodka (...)wŁ., z której wynikało, żeJ. Z.jeszcze w 1999 r. uczestniczył w leczeniu odwykowym. Ponadto w toku sprawy zostali przesłuchani świadkowie, którzy generalnie potwierdzili okoliczność wieloletniego uzależnienia spadkodawcy od spożywania alkoholu.
Na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego zgromadzone w niniejszej sprawie została sporządzona następnie opinia biegłych lekarzy z zakresu psychiatriiJ. C.i psychologiiH. P.(k. 118-130), którzy w końcowych wnioskach stwierdzili, że w aktach sprawy brak było jakichkolwiek odniesień do stanu zdrowia psychicznego testatora w maju 2005 r. i w związku z tym można zakładać, że był on wystarczająco dobry, aby złożyć ważne oświadczenie woli (tj. sporządzić testament). Jednocześnie biegli powołując się na literaturę przedmiotu podkreślili, że można stwierdzić, że jedynie pacjent znajdujący się w okresie ostrych czynnych objawów psychotycznych, występujących w chwili dokonania czynności prawnej oraz osoba dotknięta głębokim niedorozwojem umysłowym są pozbawione psychicznej zdolności do złożenia ważnego oświadczenia woli.
W świetle powyższego należało uznać, że brak było podstaw w niniejszej sprawie do stwierdzenia, iżJ. Z.w chwili sporządzenia drugiego testamentu w dniu 13 maja 2005 r. był w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, która to okoliczność była podnoszona przez uczestniczkęK. W. (1). Podkreślić przy tym również należy, że testament ten został sporządzony na wiele lat przed śmiercią spadkodawcy (niemal 8 lat), a jednocześnie z zachowaniem formy notarialnej, gdzie zgodnie zart. 86 Prawa o notariacienotariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych. W związku z tym należało przyjąć, że przedmiotowy testament sporządzony przezJ. Z.w dniu 13 maja 2005 r. jest ważny, podobnie jak jego pierwszy z testamentów z dnia 4 września 2002 r., który nie był kwestionowany pod względem ważności przez żadną ze stron postępowania.
Dokonując oceny obu rozporządzeń testatoraJ. Z., należało pamiętać, że w myślart. 947 k.c.jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament – jednocześnie nie zaznaczając w nim, że poprzedni testament odwołuje – ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Zgodnie z treściąart. 946 k.c.odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. W odniesieniu do niniejszej sprawyJ. Z.w drugim z testamentów z dnia 13 maja 2005 r. nie dokonał wyraźnego odwołania swojego poprzedniego testamentu z dnia 4 września 2002 r. i w ogóle nie odnosił się do jego treści. Jednakże nie budziło wątpliwości, że treść obu oświadczeń ostatniej woli spadkodawcy wzajemnie się wykluczała, albowiem w pierwszym z testamentów co całości spadku powołał pasierbicęK. W. (1)z mężemK. W. (2)w częściach równych po 1/2 każdy z nich, natomiast w kolejnym testamencie co całości spadku powołał żonęK. Z.. W związku z takim rozporządzeniem majątkiem spadkowym należało przyjąć – zgodnie zart. 947 k.c., żeJ. Z.sporządzając testament z dnia 13 maja 2005 r. tym samym odwołał swój wcześniejszy testament z dnia 4 września 2002 r. – w części dotyczącej powołania osób do dziedziczenia majątku spadkowego. Inna sytuacja odnosi się natomiast do tej części pierwszego testamentu, w której dokonał wydziedziczenia swoich córek z pierwszego małżeństwa, jednakże ta kwestia pozostaje do odrębnej ewentualnej oceny w przypadku wystąpienia tych osób z roszczeniem o zachowek.
W świetle poczynionych w sprawie ustaleń Sąd uznał, że spadek po zmarłymJ. Z.nabyła jego żonaK. Z.w całości – zgodnie z jego ostatnia wolą wyrażoną w testamencie notarialnym z dnia 13 maja 2005 r.. W toku sprawy prowadzonej wcześniej przed tutejszym Sądem o sygn. akt I Ns 126/14 spadkobierczyni złożyła oświadczenia o prostym przyjęciu spadku, do którego została powołana z mocy tego testamentu.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Rejonowy na podstawieart. 1025 § 1 k.c.w zw. zart. 926 § 1 k.c.w zw. zart. 941 k.c.orazart. 959 k.c.orzekł, jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż brak było obiektywnych podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w tym przepisie i obciążania wyłącznie uczestniczkiK. W. (1)kosztami sądowymi, jak też obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez wnioskodawczynię (w tym kosztów zastępstwa prawnego). Przede wszystkim należy pamiętać, że w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku sąd z urzędu ustala krąg osób dziedziczących po zmarłym, jak też bada ważność ewentualnie sporządzonego przez spadkodawcę testamentu. Wprawdzie w niniejszej sprawie uczestniczka zakwestionowała ważność testamentu z dnia 13 maja 2005 r. i ostatecznie jej zarzut okazał się niezasadny, tym niemniej powoływała się ona przy tym na wieloletnią chorobę alkoholową testatora, która to okoliczność została udowodniona w niniejszej sprawie i w związku z tym wyłącznie opinia biegłych lekarzy odpowiedniej specjalności mogła potwierdzić zdolność spadkodawcy do sporządzenia ważnego i skutecznego takiego oświadczenia woli. Nie można też pominąć tego, że wnioskodawczyni ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika dopiero bezpośrednio przed ostatnią rozprawą w niniejszej sprawie, już po przeprowadzeniu całości materiału dowodowego – w tym po sporządzeniu (i doręczeniu jej) korzystnej dla niej opinii biegłych sądowych.