Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 809/14
Data wyroku: 2014-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Mariusz Broda, Barbara Dziewięcka
Słowa kluczowe: Własność
Podstawa prawna: art. 222 § 1 kc, art. 192 pkt. 3 kpc
Teza: Zbycie przez powoda prawa własności do nieruchomości w trakcie postępowania o jej wydanie , eliminuje jego legitymację procesową czynną i prowadzi do oddalenia powództwa. Jest to oczywista konsekwencja zaistniałej zmiany w  płaszczyźnie prawa materialnego, stąd nie ma ona wpływu na dalszy bieg sprawy , ale w tylko w sferze procesowej.

Sygn. akt II Ca 809/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 września 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Mariusz Broda
Sędziowie: SSO Elżbieta Ciesielska
SSO Barbara Dziewięcka
Protokolant: protokolant sądowy Beata Wodecka
po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. w Kielcach na rozprawie
sprawy z powództwaR. D.
przeciwkoZ. P.,O. P.,B. C.,S. P.,K. P. (1),W. P.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Sandomierzu
z dnia 10 marca 2014 r. sygn. VI C 15/13
oddala apelację i zasądza odR. D.po 100 (sto) złotych na rzeczZ. P.,K. P. (1)iB. C.tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
sygn. akt II Ca 809/14

UZASADNIENIE
W dniu 8 marca 2010 roku powódR. D.(jako współwłaściciel) złożył pozew przeciwkoS. P.,Z. P.,K. P. (1)oraz małoletnimO. P.iW. P.(reprezentowanym przezK. P. (1)) o wydanie nieruchomości składającej się z działki onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościN., gminaB.o łącznej powierzchni 0,61 ha z uwagi na to, że pozwani zajmują opisaną nieruchomość bez tytułu prawnego.
Postanowieniem z dnia 24 lipca 2013 roku Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoB. C.(reprezentowanego przezK. P. (1)) – k. 245v.
Wyrokiem z dnia 10 marca 2014 roku (sygn. akt VI C 15/13) Sąd Rejonowy w Sandomierzu oddalił powództwo.
Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny sprawy:
Przedmiotowa działka została własnościąM. D. (1), na podstawie aktu własności ziemi z dnia 25 marca 1975 roku. Umową z dnia 15 maja 1980 roku małżonkowieM.iM. D. (2)przenieśli prawo własności do niej na rzeczH.iZ. D.w zamian za świadczenia rentowe. Postanowieniem z dnia 14 września 2006 roku (sygn. akt I Ns 212/06) Sąd Rejonowy w Staszowie stwierdził, że spadek poH. D.nabyli na podstawie ustawy: żonaZ. D.w ¼ części oraz zstępniR. D.(powód),S. D.,M. D. (3)iK. D.po 3/16 części spadku wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym. Postanowieniem z dnia 22 maja 2012 roku (sygn. akt I Ns 483/11) Sąd Rejonowy w Staszowie dokonał podziału majątku wspólnegoH. D.iZ. D.oraz działu spadku po zmarłymH. D.w ten sposób, że działka onumerze ewidencyjnym (...), o powierzchni 0,61 ha stała się własnościąK. P. (2). Dalsze ustalenia Sądu Rejonowego sprowadzają się do kwestii istotnych z punktu widzenia podniesionego przez pozwanychS.iZ. P.zarzutu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości (k. 318). Sąd Rejonowy dodał, że równomiernie ze sprawą o wydanie nieruchomości pod sygn. akt VI Ns 42/14 toczy się sprawa z wnioskuS.iZ. P.o zasiedzenie nieruchomości objętej pozwem w niniejszej sprawie.
W rozważaniach Sąd I instancji wskazał, że roszczenie powoda oparte jest na przepisieart. 222 § 1 k.c., które charakteryzuje się tym, iż uprawnionym do jego wytoczenia jest jedynie właściciel danej nieruchomości. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że w toku procesu zmienił się właściciel przedmiotowej nieruchomości. Doszedł jednak do przekonania, że nie miało to znaczenia dla rozstrzygnięcia. Uzasadniając ten pogląd Sąd I instancji wskazał na treśćart. 192 pkt 3 k.p.c., który stanowi, że z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej. Takiej zgody natomiast w niniejszej sprawie nie udzieliła pozwanaK. P. (1). Uzasadniając bezpodstawność powództwa Sąd I instancji przede wszystkim skupił się na braku legitymacji czynnej do jego wytoczenia zarówno przez powodaR. D., jak i przezK. P. (2)(którą Sąd Rejonowy określił jako nabywcę przedmiotowej nieruchomości). Zdaniem Sądu Rejonowego przyczyną braku legitymacji materialnej powyżej wskazanych osób było zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości przez pozwanychS.iZ. P., co nastąpiło z dniem 1 stycznia 2009 roku. W powyższy sposób powód utracił tytuł prawny do objętej żądaniem pozwu nieruchomości. W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy omówił przesłanki warunkujące zasiedzenie nieruchomości, które jego zdaniem zostały spełnione w niniejszej sprawie (k. 329v.–322v.). Dodać jeszcze należy i to, że Sąd I instancji wskazał, iż rozpoznanie zarzutu zasiedzenia ma charakter ściśle prejudycjalny i zostało dokonane wyłącznie na użytek niniejszego postępowania.
Od wyroku Sądu Rejonowego apelację złożył powód , zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie żądania pozwu.
W apelacji zarzuty nie zostały sformułowane w sposób skonkretyzowany, nie mniej jednak z jej uzasadnienia można wyprowadzić wniosek, iż skarżący zarzuca naruszenie przez Sądart. 222 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, iż powód nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem powoda Sąd Rejonowy z uwagi na toczącą się równocześnie sprawę o zasiedzenie o sygn. akt VI Ns 42/14 nie powinien w postępowaniu o wydanie rzeczy rozstrzygać zarzutu zasiedzenia. W procesie o wydanie rzeczy można się bronić zarzutem wynikającym z prawa własności, ale ta kwestia zostanie rozstrzygnięta dopiero w postępowaniu nieprocesowym. Do zwalczania tytułu właścicielskiego powoda nie może skutecznie służyć pozwanym zarzut związany z posiadaniem nieruchomości. Pewne skutki prawne, w tym zasiedzenie, wiążą się z posiadaniem, ale pozwani nie wykazali, że uzyskali tytuł prawny do nieruchomości. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 17 września 2014 roku pełnomocnik powoda skonkretyzował apelację wskazując, że jego zdaniem w postępowaniu przed Sądem Rejonowym nie doszło do skutecznego podniesienia przez pozwanych zarzutu zasiedzenia nieruchomości. W jego ocenie podnieśli oni jedynie zarzut toczącego się postępowania nieprocesowego o zasiedzenie, a sam zarzut zasiedzenia nie został dostatecznie sprecyzowany.
Pełnomocnik uczestnikówZ. P.,K. P. (1)iB. C.wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Podniesiony w apelacji zarzut nie znalazł usprawiedliwienia. PowódR. D.w toku postępowania utracił prawo własności do przedmiotowej nieruchomości. Sąd Rejonowy w Staszowie prawomocnym postanowieniem z dnia 22 maja 2012 roku (sygn. akt I Ns 483/11, k. 168) w postępowaniu o podział majątku wspólnego i dział spadku dokonał podziału majątku w ten sposób, że własność działki onumerze ewidencyjnym (...)położonej w miejscowościN., gminaB., o powierzchni 0,61 ha przyznał na własnośćK. P. (2). W zaistniałej sytuacji procesowej nie ulega wątpliwości, żeR. D.utracił legitymację czynną do skutecznego popierania powództwa windykacyjnego. Zgodnie bowiem zart. 222 § 1 k.c.uprawnienie do żądania wydania rzeczy od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, posiada właściciel nieruchomości. Już tylko ten brak legitymacji materialnoprawnej powoda prowadził do oddalenia powództwa.
Sąd I instancji nie miał racji twierdząc, że zmiana w toku procesu osoby właściciela nieruchomości nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepisart. 192 pkt 3 k.p.c., na który powołał się Sąd Rejonowy, nie mógł mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Przede wszystkim w toku postępowania nie nastąpiło zbycie nieruchomości w rozumieniu tego przepisu, bo źródłem jej nabycia przezK.przezK. P. (2)był dział spadku. Niezależnie od tego , jeżeli nawet przyjąć , że w szerokim tego słowa znaczeniu zaistniał stan zbycia nieruchomości po tzw. zawiśnięciu sporu (litis pendentio) ,bo często przyjmuje się, że w istocie chodzi o jej nabycie, to ze stwierdzenia – „… nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy” , nie można wyprowadzać automatycznego wniosku , iż sytuacja ta nie rodzi żadnych konsekwencji w płaszczyźnie prawa materialnego. Trzeba bowiem odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza ma miejsce wówczas, kiedy zbycie rzeczy lub prawa nie ma żadnego wpływu na sferę praw i obowiązków stron procesu (w płaszczyźnie prawa materialnego), będących przedmiotem sporu, tj. nie modyfikuje jej (np. zbycie nieruchomości w toku procesu o wynagrodzenie za korzystanie z niej –art. 224 i nast. kc,w okresie poprzedzającym datę jej zbycia). Druga sytuacja , w której sam fakt zbycia nieruchomości , prowadząc do wykreowania jej nowego stanu prawnego , bezpośrednio na nowo kształtuje zakres praw i obowiązków stron procesu (w płaszczyźnie materuialnoprawnej). Innymi słowy, utrata uprawnienia przez jeden podmiot i nabycie go przez inny podmiot , ma wówczas bezpośredni wpływ na rozstrzygniecie sporu (np. zbycie nieruchomości w toku procesu o jej wydanie – na podstawieart. 222 § 2 kc, jak w niniejszej sprawie). Racjonalnie rzecz pojmując, trudno byłoby sobie wyobrazić stan , w którym podmiot nie będący właścicielem nieruchomości mógłby skutecznie uzyskać ochronę prawa własności do niej , np. poprzez uwzględnienie powództwa windykacyjnego (art. 222 § 2 kc).
Powód, zapewne biorąc pod uwagę konsekwencje utraty prawa współwłasności do nieruchomości w toku procesu , zainicjował możliwość przekształcenia podmiotowego (k.167), tak by w jego efekcie powodem w tym postępowaniu stał się aktualny właściciel nieruchomości. Chociaż ocena zastosowaniaart. 196 kpcpozostaje poza granicami apelacji (i nie miało to żadnego znaczenia dla podjętego w takim , a nie innym podmiotowym kształcie procesu rozstrzygnięcia), to tylko ubocznie stwierdzić należy , że Sąd Rejonowy ten przepis naruszył, skoro nie zawiadomiłK. P. (2)o toczącym się procesie w trybieart. 196 § 1 zd. 1 kpc(tj. nie wydał postanowienia na posiedzeniu jawnym), tak by mogła wstąpić do sprawy w charakterze powoda (art. 196 § 1 zd.2 kpc). Sąd I instancji błędnie odczytał manifestowany sprzeciw pozwanych wobec wzięcia udziału w tym postępowaniu przez aktualnego właściciela nieruchomości , jako przeszkodę do takiego przekształcenia. Brak tej zgody mógł mieć znaczenie dopiero w kontekście możliwości wstąpienia nowego właściciela , ale w miejsce dotychczasowego powoda , a więc już na podstawieart. 196 § 2 kpc. Innymi słowy, z punktu widzenia prawidłowego zastosowaniaart. 196 § 1 kpc, pozostawał prawnie irrelewantny. Jednak , nawet w sytuacji, w której Sąd Rejonowy wyeliminowałby tą wadliwość postępowania (a po zawiadomieniu w trybieart. 196 § 1 zd. 1 kpcK. P. (2)wstąpiłaby do procesu – na podstawieart. 196 § 1 zd.2 kpc), powódR. D.i tak nie miałby już legitymacji procesowej czynnej, co uzasadniało oddalenie powództwa.
Zatem zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego już z tej ostatniej przyczyny było prawidłowe. Z tej perspektywy bez znaczenia pozostaje zagadnienie oceny prawidłowości uwzględnienia przez Sąd I instancji zarzutu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości. Odnosząc się do zgłoszonego w tym zakresie zarzutu apelacji , poprzestać należy jedynie na tym , że zarzut zasiedzenia, wbrew stanowisku apelującego, został zgłoszony w sposób obligujący Sąd Rejonowy do jego rozpoznania w niniejszym procesie. Tej treści wniosek nie budzi wątpliwości , jeżeli przeanalizować stanowiska wyrażane przez pełnomocnika pozwanegoB. C., w szczególności to zawarte w piśmie procesowym w dnia 14.08.2013r. (k.255). Ich „ograniczona” treść nie eliminowała istotnych elementów zarzutu zasiedzenia , na potrzeby rozpoznania tego ostatniego w niniejszym postępowaniu, a zatem nie można było utożsamiać go z zarzutem toczenia się innego postępowania w sprawie o zasiedzenie , jak nietrafnie próbował w postępowaniu apelacyjnym interpretować to pozwany. Zupełnie innym zagadnieniem jest krąg osób biorących udział w postępowaniu , w którym zarzut zasiedzenia ma być rozpoznany (w tym także udział aktualnego właściciela nieruchomości) , jako wymóg dopuszczalności rozpoznania owego zarzutu, ale ta kwestia pozostaje już poza rozważaniami Sądu Okręgowego w niniejszym postępowaniu, skoro sam los zarzutu zasiedzenia nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W tym stanie rzeczy , Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 kpc. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, znajduje uzasadnienie w treściart. 98 § 1w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. zart. 6 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).
(...)