Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 90/13
Data wyroku: 2013-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Stanisław Łęgosz, Lucyna Szafrańska, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Ochrona Własności
Podstawa prawna: art. 222 k.c., art. 5 k.c.

Sygn. akt II Ca 90/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 grudnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Stanisław Łęgosz

Sędziowie

SSO Dariusz Mizera (spr.)
SSR del. Lucyna Szafrańska

Protokolant

sekr. sądowy Anna Owczarska

po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaC. S.iR. S. (1)
przeciwkoW. B. (1)iT. Ż.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 15 listopada 2012 roku, sygn. akt I C 520/09

1
oddala apelację;

2
z zażalenia zawartego w apelacji zmienia postanowienie zawarte w punkcie drugim sentencji wyroku w ten sposób, że nie obciąża powodówC. S.iR. S. (1)obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanegoW. B. (1);

3
nie obciąża powodówC. S.iR. S. (1)obowiązkiem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą na rzecz pozwanegoW. B. (1).

Na oryginale właściwe podpisy
Sygn. akt: II Ca 90/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r., w sprawie I C 520/09, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił powództwoC. S.iR. S. (1)przeciwkoW. B. (1)iT. Ż.o wydanie nieruchomości oraz zasądził od powodów na rzecz pozwanegoW. B. (1)kwotę 2.417,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego:

W dniu 12 stycznia 1985 r.S. N.działając jako pełnomocnikP. N.sprzedał notarialnieE.iW.małżonkomS.w ½ części iC. S.w ½ części nieruchomość leśną położoną wP.oznaczoną w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 40 arów.
Następnie 24 czerwca 1985 r.E.iW.małżonkowieS.umową darowizny sporządzoną w formie aktu notarialnego przekazali swój udział w przedmiotowej nieruchomości drugiemu swojemu synowiR. S. (1).
Postanowieniem z dnia 23 września 2010 r. w sprawie I Ns 652/09 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. zniósł współwłasność nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...), dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)w ten sposób, że podzielił ją na trzy części oznaczone na mapie podziału nieruchomości sporządzonej przez biegłego geodetę uprawnionegoG. K.w czerwcu 2010r. numerami działek:(...),(...)i(...). Nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), położoną wP., o powierzchni 0,1643 ha, Sąd przyznał na współwłasność po ½ części na rzeczC. S.iR. S. (1)po ½.
Przed sprzedażądziałki (...)S. N.poinformował nabywcówE.iW.małżonkówS.iC. S.o zamianie gruntów, która miała miejsce w dniu 1 września 1962 r. pomiędzyP.iA.małżonkamiN., aW.iM. B.i okazał im granice działki po zamianie. Powiedział im, że mimo iż działka zgodnie z ewidencją gruntów ciągnie się aż do rzekiL.(jest długa i wąska), to faktycznieP. N.włada nią do połowy długości od drogiP.-S.(a zatem działka jest dwa razy szersza i dwa razy krótsza niż to wynika z ewidencji gruntów).
Na skutek zamiany gruntów w 1962r. małżonkowieN.mieli we władaniu część swojejdziałki o numerze (...)(obecny numer(...)i(...)) i działkę małżonkówB.od strony drogiP.-S.do połowy długości (obecny numer(...),(...),(...)), a małżonkowieB., działkę małżonkówN.od rzekiL.do połowy długości (oznaczonej obecnie numerem(...)) oraz działkę(...)i(...). Za powierzchnię około 1000 m, która wypadła z korzyścią dla małżonkówB.małżonkowieN.otrzymali kwotę 2.000 zł. W umowie podniesiono, że każda ze stron płaci już podatki ze swej działki, gdyż taki stan istniał już w okresie pomiarów klasyfikacyjnych w roku 1957-1958. Ustalono także, że częściowa zmiana kształtu działek została już przeprowadzona w 1947 r. celem uczynienia działek odpowiednimi do zabudowy.
W wyniku tej zamiany powstała niezgodność stanu ewidencyjnego ze stanem posiadania, polegająca na tym, że granice działek według stanu ewidencyjnego mają kierunek północ-południe i przebiegają od trasyP.S.do rzekiL., a granice stanu posiadania w stosunku do granic ewidencyjnych są usytuowane poprzecznie w kierunku wschód-zachód.
W latach 1958 - 1963 był sporządzany pomiar do założenia ewidencji gruntów. Wykonując wówczas pomiary początkowo geodeta zamierzył granice przedmiotowych działek poprzecznie. W wyniku tego działkaP. N.miała począwszy od trasyP.-S.długość 218m i szerokość 19,85m. Operat ten, podobnie jak operat z 1979r., nie został jednak dopuszczony do obiegu (prawdopodobnie z uwagi na nieformalny charakter umowy zamiany) i działki zostały zamierzone jeszcze raz podłużnie i taki stan został wprowadzony do ewidencji gruntów w 1963r.
W dniu 17 września 1974r. zostało wszczęte postępowanie uwłaszczeniowe w sprawie nadania tytułu własnościW.iM.małżonkomB.. W dniu 19 października 1974r. małżonkowieB.otrzymali na nieruchomość położoną wP.oznaczoną w ewidencji gruntów numerem działki(...)i(...)akt własności ziemi nr ON -(...). Jako uczestnika postępowania wskazanoA. N.. Jednak zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz akt własności ziemi nr ON -(...)odebrałaP. N., gdyż jej mążA.już nie żył, zmarł bowiem w 1970r. MałżonkowieB.w toku postępowania uwłaszczeniowego podnieśli, że umową z 1962r. zakupili od małżonkówN.działkę o powierzchni 1.000m(

    2), a od małżonkówŚ.pas ziemi o szerokości 8m i długości 400m.P. N.nie kwestionowała aktu własności ziemi wydanegoW.iM.małżonkomB..
W toku postępowania uwłaszczeniowego wszczętego w dniu 12 września 1974r. w sprawie nadania tytułu własnościP. N.na nieruchomość położoną wP.podnosiła ona, że część działki otrzymała odW. B. (2)w wyniku nieformalnej umowy zamiany gruntów w 1962r. Uczestnikiem tego postępowania byłW. B. (2).P. N.w dniu 19 października 1974r. otrzymała akt własności ziemi nr ON-(...)na działkę(...)i(...)o powierzchni 0,60ha. W dniu 13 listopada 1974 rokuW. B. (2)otrzymał akt własności ziemi nr ON-(...)nadający tytułu własnościP. N.na działkę(...)i(...)o powierzchni 0,60 ha.
Od powyższego aktu odwołanie wnieśliM.iH.małżonkowieŁ.. Decyzją z dnia 5 października 1978r. Wojewódzka Komisja ds. Uwłaszczenia przy Wojewodzie(...)wP.nr ON -(...)uchyliła zaskarżony akt w części dotyczącejdziałki nr (...)i przekazała organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, w części zaś dotyczącej działki nr(...)akt własności ziemi utrzymała w mocy. W związku z tą decyzją Naczelnik Miasta i Gminy wS.wydałP. N.nowy akt własności ziemi nadziałkę nr (...)o numerze ON-(...)z dnia 6 maja 1980r. W październiku 1980r.P. N.wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie, o uchylenie aktu własności ziemi nr ON-(...)i o ponowne przeprowadzenie postępowania w sprawie uwłaszczeniadziałki nr (...)o powierzchni 0,40 ha położonej wP..P. N.podniosła, że ma w swoim posiadaniu połowę nieruchomościB., a ci mają połowę jej nieruchomości od strony rzeki. Okoliczności te potwierdziłaM. B.. W dniu 11 listopada 1980r. Wojewódzka Komisja ds. Uwłaszczenia przy Wojewodzie(...)wP.(...). decyzją nr ON-(...)odmówiła wznowienia postępowania, podnosząc żeP. N.wcześniej nie podnosiła tej kwestii.
W. B. (2)zmarł 29 czerwca 1980 r., a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaM. B.oraz dzieci:Z. C.,T. Ż.iW. B. (1)po ¼ części każdy z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne odziedziczyli na podstawie ustawy żonaM. B.i synW. B. (1)po ½ części każdy z nich.M. B.zmarła dnia 28 września 1993 r., a spadek po niej na podstawie ustawy nabyły dzieci:T. Ż.iW. B. (1)w ½ części każdy z nich wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym.
Po zakupie nieruchomościE.iW.małżonkowieS.iC. S., a następnieR. S. (1)cały czas władali nieruchomością w granicach ukształtowanych na skutek zamiany z 1962r. tj. działką(...)i(...)oraz działką(...),(...),(...). Nigdy nie władali natomiastdziałką (...), gdyż ta cały czas była we władaniu rodzinyB., którzy uważali się za jej właścicieli.
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 roku w sprawie sygn. akt I Ns 988/02 Sąd oddalił wniosekR. S. (1)iC. S.o zasiedzenie własności części nieruchomości położonej wP., oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)- opisanej na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęK. H. (1)numerem(...), dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów.
W dniu 10 września 2004 r.C. S.iR. S. (1)wystąpili do Sądu z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej wzywając przeciwnikówW. B. (1)iT. Ż.do zawarcia ugody w sprawie zamiany części nieruchomości położonych wP.oznaczonych w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)stanowiącej współwłasność wnioskodawców idziałki (...)stanowiącej współwłasnośćW. B. (1)iT. Ż.a w przypadku nie zawarcia ugody do wydaniaC. S.iR. S. (1)częścidziałki (...)stanowiących ich własność a będącej w posiadaniuW. B. (1)tj. działki objętej wnioskiem w analizowanej sprawie. Do zawarcia ugody nie doszło.
Postanowieniem z dnia 9 października 2006 roku w sprawie sygn. akt I Ns 1091/05 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. stwierdził, żeR. S. (1)iC. S.nabyli przez zasiedzenie z dniem 17 września 2004 roku prawo własności nieruchomości położonej wP.gminaS.o pow. 0,2243 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), opisanej na mapie sporządzonej dnia 3 czerwca 2006 roku przez geodetę uprawnionegoK. H. (1)po ½ części każdy z nich we własności. (obecny numer(...),(...),(...)).
Postanowieniem z dnia 20 września 2011 roku w sprawie sygn. akt I Ns 1440/10 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił wniosekW. B. (1)o zasiedzenie własności nieruchomości położonej wP.oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 0,1643 ha, stanowiącej własnośćC. S.iR.

Działka nr (...)sąsiaduje od wschodu zdziałką nr (...)(współwłasnośćW. B. (1)iT. Ż.) i częściowo zdziałką nr (...), od północy z polnądrogą (...), od zachodu z działkami(...)i(...)(współwłasnośćW. B. (1)iT. Ż.), a od południa zdziałką nr (...)stanowiącą własnośćR. S. (1).
Nieruchomość położona wP.L.oznaczona numeremdziałki (...)stanowi część działki siedliskowej (stoi tam garaż pozwanego)W. B. (1)wraz zdziałką (...). Działka ta stanowiła część działki siedliskowej jeszcze rodziców pozwanegoW. B. (1)odkąd powód sięga pamięcią.W. B. (1)zamieszkuje tam wraz ze swoją rodziną i uważa się za jej właściciela. Otrzymał ją po śmierci ojcaW. B. (2)(w 1980r.) na skutek nabycia spadkuDziałka (...)w części siedliskowej jest ogrodzona. Na pozostałej części działki rośnie las brzozowy, który był posadzony przez ojca pozwanego.
Sąd Rejonowy zważył, iż nieruchomość położona wP.oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)stanowi formalnie współwłasnośćC. S.na podstawie umowy sprzedaży z dnia 12 stycznia 1985 r. zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr(...)orazR. S. (1)na podstawie umowy darowizny z dnia 24 czerwca 1985 r. zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr(...)po ½ części. Nieruchomość ta od dnia 7 września 1982r. ma urządzonąksięgę wieczystą KW nr (...).
Powodowie mimo, że formalnie są właścicielami przedmiotowej nieruchomości nigdy nią nie władali, nie władali tą nieruchomością także ich poprzednicy prawni tj. rodziceE.iW.małżonkowieS.orazP. N., która w 1985r. sprzedała przedmiotową nieruchomość rodzicom powodów oraz powodowiC. S.. Co więcej przed nabyciem nieruchomości rodzice powodów oraz powódC. S.byli poinformowani przez sprzedającą o tym, że stan władania na gruncie jest sprzeczny ze stanem prawnym ujawnionym wksiędze wieczystej KW nr (...). Nabywcy nie tylko akceptowali ten stan rzeczy, ale ta okoliczność zadecydowała o tym, że kupili tą nieruchomość. Działka po zamianie miała bowiem atrakcyjniejszy kształt, nadający się do zabudowy. Przed zamianą, a zatem zgodnie z ewidencją gruntówdziałka (...)była działką długą i wąską. Sprzedający okazał rodzicom powoda i powodowiC. S.faktyczne granice posiadania na gruncie i wprowadził ich w posiadanie zgodnie z okazanymi granicami. Nabywcy objęli władztwo nad nieruchomością w okazanych im granicach przez sprzedającego i w takim kształcie do dziś władają nieruchomością.Działką (...)natomiast cały czas władaW. B. (1), który wszedł w jej posiadanie po śmierci swoich rodzicówW.iM.małżonkomB., czuje się jej właścicielem i tak samo traktują go okoliczni mieszkańcy jak wynika ze sprawy o zasiedzenie I Ns 1440/10. W tej sytuacji trudno dać wiaręR. S. (1)co do tego, że czuje się właścicielem tej nieruchomości. Jego bratC. S.zeznał, że nie wie czy czuje się właścicielem. Zdaniem Sądu osoby, które nigdy nie władały nieruchomością i nie przejawiały - aż do momentu wystąpienia z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej - żadnych przejawów władztwa nad nieruchomością, nie mogą czuć się właścicielami. Powodowie wiedzieli bowiem i akceptowali to, że zakupili inną nieruchomość niż ta opisana w księdze wieczystej. Z tych względów Sąd nie dał wiary powodom, co do tego że czują się właścicielami spornej nieruchomości, uznając je li tylko za złożone na potrzeby niniejszej sprawy. Powodowie zaczęli dochodzić swych praw właścicielskich do nieruchomości dopiero wówczas, gdy powstał spór między stronami co do dokonania formalnej zamiany gruntów tj. działki(...)i(...).W. B. (1)kwestionował bowiem mapy podziału sporządzone z inicjatywy powodów, jako krzywdzące dla niego. Należy bowiem podnieść, że zgodnie z umową zamiany z 1 września 1962r. działkaB.była większa od działkiN., za coP. N.dostała odB.stosowne wynagrodzenie. Wobec tego, że strony nie doszły do porozumienia co do formalnej zamiany działek o numerach(...)i(...)powodowie byli zmuszeni wystąpić z wnioskiem o zasiedzenie będącej w ich władaniu działki stanowiącej cześćdziałki (...), co ostatecznie nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 9 października 2006 roku w sprawie sygn. akt I Ns 1091/05. Mocą tego postanowienia Sąd stwierdził, żeR. S. (1)iC. S.nabyli przez zasiedzenie z dniem 17 września 2004 roku prawo własności nieruchomości położonej wP.gminaS.o pow. 0,2243 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)(obecny numer(...),(...),(...)), opisanej na mapie sporządzonej dnia 3 czerwca 2006 roku przez geodetę uprawnionegoK. H. (2)po ½ części każdy z nich.
Powodom nie wystarczyło jednak to, że nabyli własność będącej w ich władaniudziałki (...), co doprowadziło do zgodności stanu prawnego ze stanem ich posiadania na gruncie. Powodowie posunęli się dalej, swoimi działaniami prawnymi - złożenie w dniu 10 września 2004 r. w sprawie I Co 1717/04 wniosku o zawezwanieW. B. (1)do wydania na ich rzeczdziałki (...)- udaremniliW. B. (1)doprowadzenie do zgodności stanu prawnegodziałki (...)ze stanem posiadania. Z uwagi bowiem na przerwanie biegu zasiedzeniadziałki (...)na rzeczW. B. (1)przez złożenie przezC. S.iR. S. (1)w dniu 10 września 2004 r. w sprawie I Co 1717/04 w/w wniosku, Sąd Rejonowy w sprawie I Ns 1440/10 oddalił wniosekW. B. (1)o zasiedzeniedziałki (...).
A zatem powodowie sami nabyli w drodze zasiedzenia częśćdziałki (...)będącej formalnie własnościąW. B. (1)iT. Ż.na podstawie aktu własności ziemi oraz postanowień o nabyciu spadku poW.iM.małżonkomB., aW. B. (1)swoimi działaniami prawnymi uniemożliwili nabycie przez zasiedzeniedziałki (...), której powodowie są formalnymi właścicielami i obecnie żądają od pozwanych jej wydania.
Takie działania powodów jako formalnych właścicielidziałki (...)należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powodowie sięgając podziałkę (...), której nigdy nie kupili, gdyż nie zapłacili za nią sprzedawcy pieniędzy, zapłacili jedynie za działkę, którą faktycznie objęli w posiadanie i na którą teraz na skutek zasiedzenia częścidziałki (...)mają tytuł prawny, naruszyli zasadę uczciwości społecznej i zasady moralności. Powodowie są w głębokim sporze z pozwanymi i przedmiotowa sprawa miała być dla nich swoistą karą za to, że pozwani nie dokonali z nimi formalnej zamiany działek. Powodowie chcą po prostu odzyskać pieniądze, które wydali na to by sami - bez pomocy pozwanych - uzyskali tytuł prawny do częścidziałki (...). Są to koszty sprawy sądowej o zasiedzenie, koszty sporządzonej na ich wniosek mapy prawnej podziału nieruchomości. Skoro pozwani nie chcieli im zwrócić tych kosztów dobrowolnie, to powodowie chcą je odzyskać przez sprzedażdziałki (...)będącej w posiadaniuW. B. (1). Należy dodać, żedziałka (...)jest częścią siedliskaW. B. (1), gdzie zamieszkuje on wraz ze swoją z rodziną od swojego dzieciństwa.
Sąd Rejonowy uznał, iż działania powodów w będącej przedmiotem osądu sprawie polegające na żądaniu wydania z mocy przysługującego im formalnie tytułu własności na podstawieart. 222 §1 k.c.działki (...)od samoistnego posiadacza tej nieruchomości jakim jestW. B. (1), jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nie mogą być uważane za wykonywanie prawa i jako takie nie korzystają z ochrony, co powoduje oddalenie powództwa o wydanie nieruchomości na podstawieart. 5 k.c.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 3 listopada 2010r. w sprawie I ACa 578/10 potwierdził możliwość oddalenia roszczenia windykacyjnego na podstawieart. 5 k.c.Sąd Apelacyjny w Poznaniu podkreślił, że wystąpienie z roszczeniem windykacyjnym stanowi wykonywanie uprawnień przez właściciela, a zatem podlega ocenie z punktu widzenia zgodności z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
W niniejszej sprawie naruszenie przez powodów zasad uczciwości i moralności jest bardzo jaskrawe. Na aprobatę nie zasługują także pobudki, którymi kierowali się powodowie występując z roszczeniem windykacyjnym (chęć ukarania pozwanych za to, że nie zgodzili się na notarialną zamianę działek). Sąd nie może aprobować i chronić prawnie takich działań. Powodowie wykorzystując tylko formalnie przysługujące im prawo sięgają po nieruchomość, za którą przy zakupie nie zapłacili żadnych pieniędzy (zapłacili za działkę(...),(...),(...),(...)i(...)), którą nigdy nie władali i której nigdy nie czuli się właścicielami.
Stało się tak dlatego, że tytuł prawny nadziałkę (...)w postaci aktu własności ziemi z dnia 19 października 1974r. nr ON-(...)od początku jego wydania był wadliwy.
Podstawą wydawania aktów własności ziemi byłaustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z dnia 4 listopada 1971 r., Nr 27, poz. 250 ze zm.) Ustawa ta wprowadziła dwa sposoby nabywania własności gospodarstw rolnych:



pierwszy- na podstawie art. 1 ust.l ustawy, dotyczy nieformalnych nabywców;

drugi - na podstawie art. 1 ust.2 ustawy, dotyczy osób faktycznie posiadających gospodarstwo rolne przez okres wymagany ustawą;

Stosownie do treściart. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychnieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (czyli w dacie 4 listopada 1971r.) w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.
Według natomiast art. 1 ust.2 cyt. wyżej ustawy rolnicy, którzy do dnia 4 listopada 1971 r. posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu (albo od lat dziesięciu jeśli chodzi o posiadaczy w złej wierze), stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości.
Akt własności ziemi wydany na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychma jedynie charakter deklaratywny, gdyż potwierdza skutek, który nastąpił z mocy samego prawa z dniem 4 listopada 1971r.. Deklaratoryjny charakter tej decyzji przesądza o tym, że w postępowaniu sądowym traktowana ona jest tak jak inne dokumenty urzędowe w rozumieniuart. 244 § 1 KPC. . Prawdziwość tego dokumentu może być zatem obalona, jeżeli strona zaprzeczająca prawdziwości dokumentu te okoliczności udowodni (art. 252 k.p.c.).
W będącej przedmiotem osądu sprawie strony przyznały, iż zachodziła sprzeczność aktu własności ziemi dotyczącegodziałki (...)ze stanem samoistnego posiadania na gruncie na dzień 4 listopada 1971r. Biorąc pod uwagę, że w dacie 4 listopada 1971r. samoistnymi posiadaczamidziałki o numerze (...)byli rodzice pozwanychW.iM.małżonkowieB.i to od dnia 1 września 1962r. (umowa zamiany gruntów), to oni z mocy prawa na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychstali się właścicielamidziałki (...). Należy podkreślić, żeW.iM.małżonkowieB.powoływali się w postępowaniu uwłaszczeniowym na umowę zamiany gruntów z małżonkamiN., a w ewidencji gruntów początkowo zamiana gruntów również została odnotowana, co mogło utwierdzić ich w błędnym przekonaniu, że wydany akt własności ziemi obejmuje w całości nieruchomość będącą w ich władaniu.
Takie też przekonanie miałaP. N.po otrzymaniu aktu własności ziemi nadziałkę (...). Wszak ona również starając się o akt własności ziemi powoływała się na umowę zamiany gruntów z 1962r.P. N.dopiero w 1980r. powzięła wiadomość, co do tego że otrzymany przez nią akt własności ziemi nie pokrywa się z nieruchomością, która była w jej władaniu w dniu 4 listopada 1971r. i natychmiast wystąpiła ze skargą o wznowienie tego postępowania. Niestety w dniu 11 listopada 1980r. Wojewódzka Komisja ds. Uwłaszczenia przy Wojewodzie(...)wP.decyzją nr(...)odmówiła wznowienia postępowania w przedmiocie uwłaszczeniadziałki (...), odmawiając wiaryP. N.co do zamiany gruntów.
Taka decyzja nie zmienia faktu, że w dacie 4 listopada 1971r.P. N.nie była samoistnym posiadaczemdziałki (...), gdyż byli nimi małżonkowieB.- co między stronami było bezsporne - a zatem z mocy prawa to małżonkowieB., a nieP. N.stali się właścicielamidziałki (...)na podstawieart. 1 ustęp 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Samoistny posiadacz nabywał bowiem własność nieruchomości na podstawieart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. Nr 27, poz. 250) w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo w stosunku do posiadanej nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej w życie, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów.
W sytuacji gdy uregulowanie własności gospodarstw rolnych na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. Nr 27, poz. 250) nie obejmowało ustalenia spornych granic nieruchomości podlegających uwłaszczeniu, to nie ulega wątpliwości, że decyzja potwierdzająca uwłaszczenie nie mogła przenosić własności nieruchomości, której rolnik nie nabył z mocy prawa.
Mimo zatem, że akt własności ziemi obejmowałdziałkę (...), to faktycznie na jego podstawieP. N.stała się właścicielem tej działki, która była w jej władaniu w dacie 4 listopada 1971r., a zatem działki(...),(...),(...),(...)i(...).
Dlatego teżP. N.sprzedając rodzicom powoda i powodowiC. S.nieruchomość w 1985r., nie mogła sprzedaćdziałki (...), gdyż nie była jej właścicielem. Tytuł własności, którym się legitymowała nie dawał jej bowiem praw dodziałki (...). Ta bowiem z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971r. stała się własnościąB.. Dlatego teżP. N.sprzedała rodzicom powoda iC. S.tylko tą nieruchomość, którą władała. Nie mogła bowiem przenieść prawa dodziałki (...), albowiem sama nie posiadała do tej działki jakichkolwiek praw.
Nabywców rodziców powoda i powodów nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż w chwili objęcia nieruchomości we władanie wiedzieli o niezgodności zapisów księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 6 ustęp 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Sprzedająca informowała o tym nabywców, a co więcej ta niezgodność zapisów księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zadecydowała o tym, że rodzice powoda i powodowie zdecydowali się nabyć tą nieruchomość. Położenie i konfiguracja nieruchomości po zamianie gruntów poprawiła bowiem atrakcyjność działki, która dzięki temu była dwa razy szersza i jako taka nadawała się do zabudowy, co było niemożliwe przed zamianą.
Wprawdzie Sąd nie jest władny obecnie stwierdzić nieważności aktu własności ziemi, nie mniej jest uprawniony na podstawieart. 5 k.c.odmówić ochrony prawnej właścicielowi, który żąda wydania nieruchomości legitymując się takim wadliwym prawnie tytułem. Zwłaszcza, że o wadliwości aktu własności ziemi powodowie wiedzieli w chwili nabycia nieruchomości w 1985r. Powyższa okoliczność przemawia dodatkowo za oddaleniem powództwa na podstawieart. 5 k.c.
Natomiast w stosunku doT. Ż.powództwo o wydaniedziałki (...)podlega oddaleniu na podstawieart. 222 §1 k.c.z uwagi na brak po jej stronie legitymacji procesowej biernej.T. Ż.nie włada bowiemdziałką (...), a wydania nieruchomości stosownie do treściart. 222 §1 k.c., właściciel może żądać tylko od tej osoby, która faktycznie włada jego rzeczą.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiedli powodowie za pośrednictwem swojego pełnomocnika zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili :

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść wyroku, w postaciart. 222 § 1 k.c.poprzez błędną jego wykładnię i niezastosowanie orazart. 5 k.c.poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie skutkujące oddaleniem powództwa w zakresie wydania nieruchomości,

2
naruszenie przepisów prawa procesowego w postaciart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę dowodów zebranych w sprawie, skutkującą przyjęciem, iż wystąpienie przez powodów z roszczeniem windykacyjnym narusza zasady współżycia społecznego,

3
naruszenieart. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powodów kosztami zastępstwa procesowego pozwanego

Wskazując na powyższe wnosili o:

1
zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt l poprzez zobowiązanie solidarnie pozwanych do wydania powodom nieruchomości położonej wP.gminaS., o powierzchni 0,1537 ha, objętejksięgą wieczystą nr KW (...), stanowiącej częśćdziałki nr (...), obecnie oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...),

2
zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt 2 poprzez zasądzenie na rzecz powodów kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych,

3
zasądzenie od pozwanych na rzecz powodów kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

ewentualnie wnoszę o:

4
uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Na rozprawie odwoławczej pełnomocnik powodów sprecyzował apelacje wskazując,. iż chodzi o wydaniedziałki nr (...)

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Sąd Okręgowy uznaje za własne powołane wyżej ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i w pełni podziela obszerne motywy Sądu Rejonowego w których szczegółowo Sąd uzasadnił zastosowanieart. 5 k.c.przytaczając szereg argumentów za takim rozstrzygnięciem przemawiających.
Odnosząc się do zarzutów apelacyjnych w pierwszej kolejności rozważeniu będzie podlegał zarzut naruszenia prawa procesowego. Skarżący bowiem zarzucił w apelacji naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez dowolną ocenę dowodów skutkującą przyjęciem, iż wystąpienie przez powodów z roszczeniem windykacyjnym narusza zasady współżycia społecznego. Taka redakcja zarzutu stanowi raczej uzasadnienie do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj.art. 5 kodeksu cywilnegobowiem przyjęcie , że wystąpienie przez powodów z roszczeniem windykacyjnym narusza zasady współżycia społecznego wiążą się ściśle z samą subsumcją ustalenia stanu faktycznego podart. 5 Kodeksu cywilnego.
Z uzasadnienia zarzutu jednakże zdaje się wynikać, iż skarżącemu chodzi o pominięcie zeznań powodów i błąd w ustaleniach faktycznych sprowadzający się do przyjęcia ustalenia, iż powodowie wielokrotnie podejmowali próby zamiany działek jednakże były one torpedowane przez pozwanych.
Nawet jeżeli sąd w motywach pisemnych okoliczności te pominął to nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący bowiem zdaje się zapominać jakie było źródło konfliktu. Była nim mianowicie – jak to wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - postawa powodów. To oni bowiem w 2000 roku upoważnili geodetęH.do dokonania podziału działek. BurmistrzS.wydał postanowienie z 27 września 2001r. nr(...)opiniując pozytywnie podział działek(...),(...),(...)i(...)/k.136/ choć jak wynika z postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wP.z dnia 13 grudnia 2004r. nr KO.(...)stwierdzającego nieważność postanowienia z 27 września 2001r. - nie miał do tego prawa bowiem nie zostały złożone wymagane upoważnienia od wszystkich właścicieli nieruchomości. /k.136odw.-138/. W tych okolicznościach pozwani musieli czuć się oszukani uważając, że ktoś a właściwie ich sąsiedzi być może próbuje ograbić ich z własności . Dalsze ich działania były raczej rozpaczliwą próbą obrony przed działaniem powodów, którzy być może działali w dobrej wierze chcąc uregulować własność nieruchomości którą przecież posiadali od bardzo dawna niemniej jednak naruszyli formalnie prawa pozwanych próbując tak naprawdę podzielić ich działki bez ich wiedzy.
Faktem jest, że obie strony 16 sierpnia 2004r. złożyły w Urzędzie MiastaS.wniosek z którego treści wynika, iż podejmą próby zamiany działek zgodnie ze stanem długoletniego posiadania./ k. 139/ Przy czym jak zeznał pozwanyW. B. (1)zastrzegł on od początku aby podziału nieruchomości nie dokonywał geodetaH.gdyż jak twierdzi nie miał do niego zaufania. W tym miejscu trzeba przypomnieć , iż to właśnie geodetaH.był tym który w 2001r. wystąpił do Urzędu Miasta wS.z wnioskiem o wyrażenie opinii na proponowany podział m.in. działki pozwanych nie mając od nich upoważnienia .W. B. (1)oczekiwał na wezwanie od geodety aby dokonać zgodnego podziału działek ale jak zeznał otrzymał wezwanie do sądu.
Jeżeli się spojrzy na sprawę przez pryzmat kolejnych poczynań powodów to należy uznać ,iż obecna ich postawa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Oto bowiem 16 sierpnia 2004 roku strony podpisują w Urzędzie Miasta wS.wniosek w którym wyrażają wolę wzajemnej zamiany działek, a z drugiej strony po niespełna miesiącu od podpisania tego wniosku bo 10 września 2004r. powodowie składają do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim wniosek o zawezwanie do próby ugodowej którym przerywają bieg zasiedzenia pozwanym co do częścidziałki (...)( która jest formalnie własnością powodów ale od zawsze w posiadaniu pozwanych ). W ten sposób powodowie z jednej strony przerwali pozwanym bieg zasiedzenia co do częścidziałki (...),a z drugiej strony sami po kilku miesiącach złożyli wiosek o zasiedzenie nieruchomości co do której wiedzieli że nabędą ją przez zasiedzenie z dniem 17 września 2004r. gdyż taką właśnie datę wskazał sąd w uzasadnieniu postanowienia z 24 lutego 2004r. oddalającego wniosek powodów o zasiedzenie częścidziałki (...)w sprawie I Ns 988/02 Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim . Sąd oddalił wniosek ówcześnie z tego powodu , że nie upłynął jeszcze termin do zasiedzenia ( zdaniem Sądu termin ten upływał 17 września 2004r. ). W ten sposób powodowie okazali się nielojalni wobec pozwanych gdyż nabyli własność swojej części nieruchomości nieodpłatnie , a obecnie sięgają jeszcze po część która zawsze była w posiadaniu pozwanych i to w sytuacji gdy ta część nie jest im do niczego niezbędna.
Ma rację pełnomocnik powodów, iż zastosowanieart. 5 Kodeksu cywilnegoz w sprawach o wydanie nieruchomości na podstawieart. 222 Kodeksu cywilnegojest co do zasady wyłączone. Niemniej jednak podzielić należy pogląd stanowisko Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 3 listopada 2010r. I ACa 578/10 baza Legalis zgodnie z którym wystąpienie z roszczeniem windykacyjnym stanowi wykonywanie uprawnień przez właściciela a zatem podlega ocenie z punktu widzenia zgodności z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa brak bowiem wprost przepisu zakazującego stosowaniaart. 5 k.c.w sprawach o wydanie nieruchomości. Oczywiście jest to dopuszczalne w wyjątkowych przypadkach i winno być stosowane z niezwykłą ostrożnością bowiem należy widzieć konsekwencje jakie się z tym wiążą , a mianowicie oznacza to odmówienie ochrony prawu własności.
W przedmiotowej sprawie jak wyżej podkreślono sytuacja jest szczególna i wyjątkowa co pozwala sądowi sięgnąć po uregulowania zawarte wart. 5 kodeksu cywilnego.
Słusznie pełnomocnik powodów zauważył, iż na zasady współżycia społecznego może się powołać tylko ten kto ich przestrzega. Postawa powodów była jednak taka, że zrodziła reakcje pozwanych i wzbudziła w nich nieufność w stosunku do powodów i przez pryzmat tych okoliczności należy spoglądać na ich poczynania. Pełnomocnik powodów w apelacji unika analizy źródeł konfliktu ,a swoje rozważania sprowadza w istocie do kwestii kosztów jakie w związku z tym byli zmuszeni ponieść powodowie. Wola powodów która została powyżej przeanalizowana wcale nie była taka krystaliczna jak chce widzieć to pełnomocnik powodów który z jednej strony usprawiedliwia powodów którzy zmierzali do uregulowania własności a z drugiej strony nie potrafi zrozumieć pozwanych którzy też znaleźli się w niezręcznej sytuacji bowiem od lat są posiadaczami części działki której niestety nie są właścicielami chociaż naprawdę zgodnie przepisamiustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychwinni nimi być .
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 385 kpcnależało orzec jak w punkcie pierwszym wyroku.
Choć sama apelacja była merytorycznie nieuzasadniona to zażalenie w niej zawarte na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania okazało się być zasadne. Powodowie zarzucili bowiem Sądowi naruszenieart. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sprawie i obciążenie powodów kosztami zastępstwa prawnego.
Zgodnie zart. 102 k.p.c.w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami . Regulacja zawarta w w/w przepisie stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej wart. 98 k.p.c.i jest zarazem podkreśleniem przez ustawodawcę przyjętej wKodeksie postępowania cywilnegozasady słuszności przy orzekaniu o kosztach procesu.
Sposób skorzystania zart. 102 k.p.c.jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i od oceny tego sądu należy przesądzenie, że taki „szczególnie uzasadniony wypadek” nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz usprawiedliwia odstąpienie od obowiązku ponoszenia kosztów procesu. Zakwalifikowanie przypadku jako „szczególnie uzasadnionego” wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Ingerencja w to uprawnienie, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu, następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena jest dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw (post. SN z 15.6.2011 r., V CZ 23/11, Legalis).
Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie dokonana przez Sąd I instancji ocena jest pozbawiona podstaw prawnych. Powodowie są właścicielami nieruchomości, a zatem jako właściciele winni odzyskać nieruchomość i takiego rozstrzygnięcia się spodziewali niemniej jednak ostatecznie Sąd rozstrzygnął o oddaleniu powództwa z powołaniem się naart. 5 k.c.Przyjmuje się w orzecznictwie ,iż oddalenie powództwa na podstawieart. 5 k.c.na ogół uzasadnia zastosowanieart. 102 k.p.c.i nie obciążenie kosztami procesu na rzecz przeciwnika (por. postanowienie SN z 13 listopada 1973r. II PZ 49/73 baza Legalis).
Sąd Okręgowy w pełni podziela to stanowisko bowiem pozwani wygrali sprawę ale nie na skutek zasadności swego stanowiska pod względem prawnym ale w oparciu o zasady współżycia społecznego dlatego też w takiej sytuacji powodowie nie powinni być obciążeni obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej .
Dlatego też na podstawieart. 102 kpcw zw. zart. 386 § 1 kpciart. 397 § 2 kpcnależało orzec jak w punkcie drugim wyroku.
Z powyższych względów Sąd orzekł także o kosztach postępowania za instancję odwoławczą , a to na podstawieart. 102 k.p.c.w zw. zart. 108 k.p.c..

Na oryginale właściwe podpisy