Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 19/14
Data wyroku: 2014-04-02 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Iwona Podwójniak
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 99 kro w zw. z art. 98 § 2 i 3 kro

Sygn. akt I Ca 19/14

POSTANOWIENIE
Dnia 2 kwietnia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
Sędziowie SSO Iwona Podwójniak
SSO Joanna Składowska
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2014 r. w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z wnioskuH. F.
z udziałemM.F.,D. K.,T. K. (1),M. K. (1)iM. K. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacjiM.F.,D. K.iT. K. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 29 października 2013 r. sygn. akt I Ns 777/12
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od uczestników postępowaniaM.F.,T. K. (1)iD. K.na rzecz wnioskodawczyniH. F.kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I Ca 19/14

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 października 2013 roku, sygn. akt I Ns 777/12, Sąd Rejonowy w Łasku stwierdził, że spadek poT. K. (2), synuA.iM., zmarłym 16 sierpnia 2012 r. wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wM.gm.D., na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 6 sierpnia 2012 r.i z dobrodziejstwem inwentarza nabyli:M. K. (1), synT. D.iM. A.iM. K. (2), córkaT. D.iM. A.po 30/100 części orazH. F.z domuN., córkaJ.iA.w 40/100 częściach.
Sąd Rejonowy zasądził także solidarnie odD. K.,T. K. (1),M.F.na rzeczH. F.kwotę 377 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniachi wnioskach, które Sąd Okręgowy podziela i uznaje za własne:
T. K. (2)zmarł w dniu 16 sierpnia 2012 r. wŁ., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkiwał wM.gm.D.. W dacie śmierci spadkodawca był rozwiedziony, podstawiając z kręgu spadkobierców ustawowych troje dzieci:D. K.,T. K. (1)iM.K..
Spadkodawca w dniu 6 sierpnia 2012 r. wSzpitalu im. (...)wŁ.sporządził przed notariuszemE. Z.testament w formie aktu notarialnego, powołując do spadku w 40/100 częściachH. F.orazM. K. (2)iM. K. (1)po 30/100 części. W testamencie zostało także zawarte oświadczenie spadkodawcy o pozbawieniu m.in. swoich dzieciD. K.,T. K. (1)iM.K.prawa do zachowku ze względu na uporczywe postępowanie wbrew jego woli w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych.
Nikt spośród spadkobierców testamentowych nie składał oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, nie zawierał ze spadkodawcą umów, których przedmiotem byłoby zrzeczenie się dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
T. K. (2)jeszcze przed swoją hospitalizacją deklarował wobec notariuszE. Z.zamiar sporządzenia testamentu. Będąc już w szpitaluim.K.wŁ.T. K. (2)skontaktował się telefonicznie z notariuszemE. Z., potwierdzając zamiar sporządzenia testamentu. Po przyjeździe notariuszE. Z.doszpitala (...)samodzielnie opuścił salę chorych na której przebywał i wraz z notariuszem zajęli miejsca na krzesłach.W momencie testowaniaT. K. (2)sprawiał wrażenie osoby będącej w pełnym kontakcie logicznym i słownym, nie było widać oznak, aby na jego stan świadomości wpływały środki farmakologiczne.
T. K. (2)został przyjęty doSzpitala im. (...)wŁ.w dniu18 lipca 2012 r. gdzie przebywał do śmierci w dniu 16 sierpnia 2012 r.
Przyczyną hospitalizacji była ostra białaczka limfoblastyczna, zakażenie ludzkim wirusem nabytego niedoboru odporności, toksyczne uszkodzenie wątroby, zapalenie płuc oraz niewydolność krążeniowo- oddechowa.
W dniu 6 sierpnia 2012 r. to jest w dacie sporządzenia testamentu,T. K. (2)był w stanie ogólnym dobrym, nie gorączkował, skarżył się na osłabienie.Z zapisów zawartych w dokumentacji lekarskiej prowadzonej do 12 sierpnia 2012 r. - to jest do daty gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia - nie wynika, aby spadkodawca miał objawy świadczące o chorobie psychicznej bądź otępieniu umysłowym. Przyjmowane przez niego środki farmakologiczne nie wpływały na czynności ośrodkowego układu nerwowego. W tym czasie u testatora występowały dolegliwości bólowe i ogólne osłabienie fizyczne. Z zapisów dokonywanych przez personel medyczny oddziału szpitalnego, na którym przebywał wynika, iż w okresie poprzedzającym sporządzenie testamentu w dniu 6 sierpnia 2012 r. aż do13 sierpnia 2012 r. był on w pełnym kontakcie słownym, jasno komunikował swoje dolegliwości.
W ocenie Sądu Rejonowego zbędne było prowadzenie w sprawie dalszego postępowania dowodowego na okoliczności dotyczące potencjalnych skutków, jakie na stan świadomości pacjenta mogły wywierać stosowane wobec niego leki onkologiczne oraz związane z wirusem HIV. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje bowiem, iż w dniu 6 sierpnia 2012 r.T. K. (2)nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Według Sądu pierwszej instancji ocena stanu fizycznego i psychicznego w jakimT. K. (2)znajdował się w dniu 6 sierpnia 2012 r. dokonana przez biegłego neurologa pozwala na niebudzące wątpliwości ustalenie, że zarówno schorzenia na jakie cierpiał, jak i używane przez niego środki farmakologiczne nie ograniczały jego zdolności testowania.
Sąd Rejonowy podkreślił, że testamentT. K. (2)został sporządzony w przewidzianej wart. 950 k.c.formie aktu notarialnego i nie zachodziły wady oświadczenia objęte treściąart. 945 § 1 k.c., prowadzące do nieważności testamentu: brak świadomości lub swobody przy składaniu oświadczenia woli, błąd oraz groźba.
Sąd pierwszej instancji uznał, że w momencie testowaniaT. K. (2)nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Z tych też względów na podstawieart. 1025 § 1 k.c.Sąd Rejonowy stwierdził,iż spadek poT. K. (2)nabyli spadkobiercy powołani w testamencie, sporządzonym dnia 6 sierpnia 2012 r.
Ponieważ spadkobiercy testamentowi nie złożyli oświadczeń w przedmiocie przyjęcia spadku a dwoje spośród niech z uwagi na małoletniość nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, stosownie doart. 1015 § 2 k.c.Sąd orzekł o nabyciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
W zakresie zarzutu uczestników co do braku podstaw do dokonanego w testamencie wydziedziczenia Sąd Rejonowy wskazał, że przepisydziału IV księgi II k.p.c.nie przewidują, aby w sprawach z zakresuprawa spadkowegodopuszczalne było ustalanie tych kwestii, ponieważ są one zastrzeżone do trybu procesowego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 510 § 2 k.p.c.zasądzając na rzecz wnioskodawczyni koszty postępowania, obejmujące wynagrodzenie jej pełnomocnika ustalone stosowne do§ 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).
Z rozstrzygnięciem nie zgodzili się uczestnicyT. K. (1),D. K.iM. F..
Przedmiotowemu orzeczeniu zarzucili:
- naruszenie prawa materialnego - art. 99 w zw. zart. 98 § 2 pkt 2 i § 3 k.r.o.przez ich
niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodziła kolizja interesów spadkobierców, wśród których są małoletnie dzieci i ich ojciec, uzasadniająca ustanowienie dla dzieci kuratora reprezentującego ich interesy, co z kolei skutkuje ich nienależytą reprezentacją w niniejszym postępowaniu ;
- naruszenie przepisów postępowania-art. 70 § 1 i art. 572 k.p.c., poprzez niedopełnienie przez Sąd obowiązku zwrócenia się do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla małoletnich uczestników postępowania
-art. 233 KPCpoprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów zebranych w sprawie polegającą na bezzasadnym oddaleniu wniosku o dopuszczenie opinii biegłego z Katedry farmakologii i farmakodynamiki, którą sugerował nawet sam biegły neurolog - z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy w tym przedmiocie.
W konkluzji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej Instancji.
W odpowiedzi na apelację przedstawicielka ustawowa małoletnich spadkobierców ustawowych wniosła o oddalenie apelacji. Podkreśliła, że pomiędzy nią a jej dziećmi nie zachodzi żaden konflikt interesów, zważywszy na nieprocesowy charakter postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestników nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela argumentację Sądu Najwyższego, iż wynikające zart. 98 § 2 i 3 k.r.o.wyłączenie reprezentacji rodziców w procesie jest zasadą, gdyż oparty jest on na sporze pomiędzy stronami, natomiast w postępowaniu nieprocesowym wyłączenie reprezentacji rodziców należy oceniaćad casum (vide: postanowienie SN z dnia 9 lipca 2004 r., II CK 435/03, LEX nr 305047, postanowienie SN z 9 września 1997r, I CKU 13/97, Prok. I Pr 1998, nr 3, s. 29),pamiętając również o tym, że nabycie spadku przez małoletnich było w tej sprawie bezpłatnym przysporzeniem na ich rzecz.
W przedmiotowej sprawie małoletni byli reprezentowani przez matkę, która nie należała do kręgu spadkobierców ustawowych ani testamentowych i nie pozostawała w związku małżeńskim z apelującymT. K. (1), który jest ich ojcem. Nie istnieją zatem żadne prawne powiązania między wzajemnie na siebie oddziaływującą sytuacją rodziców dzieci, która w przypadku reprezentacji ich przez matkę mogłyby prowadzić choćby wyłącznie teoretycznego do sprzeczności z ich interesem.
Brak było zatem podstaw do występowania przez Sąd rozpoznający sprawę do sądu opiekuńczego o ustanowienia kuratora dla małoletnich uczestników postępowania:M. K. (1)iM. K. (2), gdyż nie istniała w tej sprawie nawet teoretyczna kolizja interesów tych dzieci z interesem reprezentującej ich matkiM. U.. Także skarżący nie przytoczyli żadnych argumentów świadczących w ich ocenie o zachodzącej sprzeczności interesów w tej właśnie płaszczyźnie.
Natomiast sprzeczność interesów ojca z interesem dzieci uzasadniałaby konieczność wystąpienia o ustanowienie kuratora przez sąd opiekuńczy, ale tylko wówczas gdyby to on reprezentował małoletnich. Ojciec negujący ważność testamentu powołującego do spadku jego dzieci dąży do pozbawienia dzieci udziału przypadającego im ze spadku a więc z całą pewnością nie może reprezentować ich interesów, bo zachodzi między nimi kolizja interesów, wykluczająca w myślart. 98 § 3 k.r.o.w związku z§ 2tego artykułu reprezentację dzieci przez tegoż rodzica.
Ponieważ jednak nie zachodziła procesowa konieczność powołania kuratora dla reprezentacji praw małoletnich to tym samym nie doszło do uchybienia przepisomart. 99w zw. zart. 98 § 2 pkt 2 i § 3 k.r.o.poprzez jego niepowołanie.
Bezprzedmiotowość inicjowania procedury ustanowienia kuratora przed sądem opiekuńczym czyni niezasadnym także zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 70 § 1 i art. 572 k.p.c..
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszeniaart. 233 kpcpoprzez dowolną ocenę dowodów, która doprowadziła zdaniem skarżących do niesłusznego oddalenia wniosku o dopuszczenie opinii biegłego z Katedry farmakologii i farmakodynamiki celem wydania opinii, czy przyjmowane przez spadkodawcę leki w dawkach wskazanych w dokumentacji medycznej wzajemnie na siebie oddziaływały powodując wyłączenie bądź ograniczenie świadomości w chwili testowania (k. 130), należy wskazać, iż apelujący poprzez niepodniesienie zarzutu naruszeniaart. 162 k.p.c.utracił możliwość powołania na to uchybienie w dalszym toku postępowania, a więc także w trakcie postępowania apelacyjnego.
Pełnomocnik uczestników nie uprawdopodobnił, że nie zgłosił zastrzeżenia bez swojej winy, a oddalenie wniosku dowodowego nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które Sąd Okręgowy powinien wziąć pod uwagę z urzędu.
Celem regulacji zart. 162 k.p.c.bowiem jest pobudzenie inicjatywy stron w doprowadzeniu do szybkiego usunięcia dostrzeżonych przez nie naruszeń przepisów postępowania i umożliwienie sądowi niezwłocznego naprawienia błędu. Celart. 162 k.p.c.byłby zatem trudny do osiągnięcia przy założeniu, że strona, która we właściwym czasie nie zgłosiła odpowiedniego zastrzeżenia, może powoływać się na rzekome uchybienia procesowe Sądu pierwszej instancji dopiero po raz pierwszy w środku zaskarżenia(tak też SN w wyroku z 6 grudnia 2012 r., III CSK 62/12; LEX nr 1293777).
Strona nie może zatem skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez Sąd pierwszej instancji przepisom postępowania, dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych, jeżeli nie zwróciła uwagi Sądu na to uchybienie(uchwała SN z 27 czerwca 2008 r., III CZP 50/08; OSNC 2009/7-8/103; wyrok SN z 7 marca 2012 r., II PK 159/11; OSNP 2013/3-4/32 i wyrok SA w Szczecinie z 12 września 2012 r., I ACa 299/12; LEX nr 1220620).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację, o czym orzekł wpunkcie 1.
Biorąc pod uwagę sprzeczność interesów wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania, reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, Sąd Okręgowy zasądził wpunkcie 2. na podstawieart. 510 § 2 k.p.c.na rzecz wnioskodawczyni koszty postępowania apelacyjnego, obejmujące wynagrodzenie jej pełnomocnika, ustalone na podstawie§ 8 pkt 2w zw. z§ 12 pkt 1 ppkt 1)rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).