Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 200/14
Data wyroku: 2014-08-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Hyła, Robert Kirejew, Bożena Summer-Brason
Słowa kluczowe: Przestępstwa Karnoskarbowe, Poświadczenie Nieprawdy
Podstawa prawna: art. 8 kks, art. 271§3 kk

Sygn. akt : II AKa 200/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 sierpnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Bożena Summer-Brason

Sędziowie

SSA Robert Kirejew (spr.)
SSA Iwona Hyła

Protokolant

Oktawian Mikołajczyk

przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Andrzeja Kuklisa
po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. sprawy
S. Ś., s.J.iH.,ur. (...)wB.,
oskarżonego zart. 271 § 1 i 3 kkw zw. zart. 12 kkiart. 65 § 1 kki inne,
na skutek apelacji prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 4 kwietnia 2014 r. sygn. akt V K 219/11

1
uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 i 3 i w tej części sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach;

2
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy.

Sygn. akt II AKa 200/14

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt V K 219/11, w zakresie czynów opisanych w akcie oskarżenia w punkcie I (tj. zarzucanego przestępstwa zart. 271 § 1 i 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 65 § 1 k.k., mającego polegać na wystawieniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowych 69 nierzetelnych faktur VAT w ramachfirmy (...)) i wpunkcie II(tj. zarzucanego przestępstwa skarbowego zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 76 § 1 k.k.s.w zw. zart. 37 § 1 pkt 2 k.k.s.w zw. zart. 6 § 2 k.k.s., mającego polegać na pomocy udzielonejD. J.w narażeniu Skarbu Państwa na bezpodstawny zwrot podatkowej należności publicznoprawnej poprzez wystawienie i przekazanie mu tychże samych faktur VAT), uznał oskarżonegoS. Ś.za winnego tego, że w okresie od 1 lutego 2005 r. do 31 marca 2005 r. wB.i innych miejscowościach woj.(...), działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu tego samego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą(...)S. Ś.wystawił i podpisał 69 nierzetelnych faktur (szczegółowo opisanych wraz z dokumentami WZ w sentencji wyroku Sądu Okręgowego), poświadczających sprzedaż złomu metali kolorowychfirmie (...)D. J., które to transakcje nie miały miejsca, a następnie posłużył się nimi przekazując jeD. J.w zamiarze, abyD. J.na ich podstawie dokonał czynu zabronionego polegającego na uzyskaniu nienależnego zwrotu podatku, bądź kompensaty podatkiem należnym, w kwocie co najmniej 455.963,80 zł, poprzez uprzednie podanie danych niezgodnych ze stanem rzeczywistym i wprowadzeniu tym sposobem w błąd właściwego organu skarbowego, czym naraził Skarb Państwa na bezpodstawny zwrot podatkowej należności publicznoprawnej, a to:

-

w lutym 2005 roku w kwocie 201.325,90 zł,

w marcu 2005 roku w kwocie 254.637,90 zł

swoim zachowaniem ułatwiając jego popełnienie, to jest za winnego czynu zart. 62 § 2 k.k.s.iart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 20 § 2 k.k.s.iart. 76 § 1 k.k.s.w zw. zart. 7 § 1 k.k.s.iart. 6 § 2 k.k.s.i za to na mocyart. 19 § 1 k.k.w zw. zart. 20 § 2 k.k.s.iart. 76 § 1 k.k.s.iart. 7 § 2 k.k.s.iart. 23 § 1 i 3 k.k.s.wymierzył mu karę 180 stawek dziennych grzywny przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 80 złotych.
Tym samym wyrokiemS. Ś.uznany został za winnego tego, że w okresie od 27 stycznia 2005 r. do 14 kwietnia 2005 roku na terenie woj.(...), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz udaremnienia stwierdzenia pochodzenia środków płatniczych z tytułu fikcyjnego obrotu złomem i metalami kolorowymi, jako właścicielfirmy (...)z/s wB.przyjął odD. J.właścicielafirmy (...)na rachunki bankowefirmy (...)środki płatnicze w łącznej kwocie co najmniej 2.613.200,00 zł, które następnie w kwocie 2.603.555,00 zł wypłacił w gotówce, a mianowicie:

-

w okresie od 27 stycznia 2005 roku do 7 kwietnia 2005 roku przyjął zfirmy (...)D. J.narachunek o numerze (...)prowadzony dlafirmy (...)przez(...) Bank (...)kwotę 1.840.000,00 zł, a następnie pieniądze te wypłacił w gotówce w łącznej kwocie 1.831.055,00 zł,

w okresie od 8 lutego 2005 roku do 14 kwietnia 2005 roku przyjął zfirmy (...)D. J.narachunek o numerze (...)prowadzony przez(...) Bank (...) S.A.O/C.dlafirmy (...)kwotę 773.200,00 zł, a następnie pieniądze te wypłacił w gotówce w łącznej kwocie 772.500,00 zł,

tworząc w ten sposób pozory prowadzenia obrotu finansowego w ramach działalności gospodarczej tych podmiotów, to jest czynu zart. 299 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to na mocyart. 299 § 1 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności.
Ponadto na mocyart. 34 § 2 k.k.s.orzeczono wobec oskarżonego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie obrotu złomem na okres 5 lat w związku ze skazaniem za pierwszy z opisanych wyżej czynów, natomiast na mocyart. 299 § 7 k.k.orzeczono wobec oskarżonego przepadek korzyści z popełnionego przestępstwa w kwocie 6.000 złotych.
Sąd Okręgowy w Katowicach opisywanym wyrokiem uniewinnił nadtoS. Ś.od zarzucanego mu czynu zart. 258 § 1 k.k.mającego polegać na tym, że w okresie od stycznia do kwietnia 2005 roku jako właścicielfirmy (...)zajmującej się handlem złomem metali kolorowych, wspólnie zD. J.iJ. S.brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw m.in. poświadczania nieprawdy w dokumentach i legalizacji środków płatniczych pochodzących z nielegalnego obrotu złomem i metalami kolorowymi, w ten sposób, że na potrzeby dokonywanych fikcyjnych transakcji zarejestrował wskazaną powyżej firmę, wystawiał w obrocie gospodarczym poświadczające nieprawdę faktury, odbierał pieniądze uzyskiwane z nielegalnych transakcji finansowych i przekazywał je dalszym osobom.
Z kolei na mocyart. 63 § 1 k.k.zaliczono oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 19.04.2005 r. do dnia 10.04.2007 r., a także zwolniono go w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu.
Apelację wniósł prokurator zaskarżając opisany wyrok na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej czynu z punktu I aktu oskarżenia. Oskarżyciel publiczny zarzucił obrazę prawa materialnego, a toart. 8 § 1 k.k.s.poprzez nieprzyjęcie idealnego zbiegu czynów polegającego na stwierdzeniu, żeS. Ś.popełnił czyn wyczerpujący ustawowe znamiona przestępstwa zart. 271 § 1 i 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.oraz przestępstwa zart. 62 § 2 k.k.s.iart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 20 § 2 k.k.s.iart. 76 § 1 k.k.s.w zw. zart. 7 § 1 k.k.s.iart. 6 § 2 k.k.s.Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie oskarżonegoS. Ś.za winnego czynu zarzucanego mu w punkcie I.1 aktu oskarżenia a wyczerpującego znamiona zart. 271 § 1 i 3w zw. zart. 12 k.k.i wymierzenie mu za ten czyn kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 100 stawek grzywny przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 80 złotych oraz o orzeczenie na zasadzieart. 8 § 2 i 3 k.k.s., że wykonaniu podlega kara najsurowsza – wymierzona za przestępstwo powszechne.
Na rozprawie apelacyjnej prokurator zmodyfikował wnioski odwoławcze i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w jego punktach 1 oraz 3 i o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Wniesiona apelacja skutkowała koniecznością uchylenia wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazaniem sprawy w tej części sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Poczynione przez sąd meriti ustalenia faktyczne dotyczące czynówS. Ś.należy uznać za prawidłowe. Nie zostały też zakwestionowane przez strony. Wynikało z nich, że oskarżonyS. Ś.za namowąD. J., działając z powziętym z góry zamiarem i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wypełnił formalności prowadzące do rozpoczęcia jako osoba fizyczna działalności gospodarczej podfirmą (...). Faktycznie jednak działalności gospodarczej nie wykonywał, a jedynie przez dwa miesiące wystawiał faktury VAT wraz z dokumentami WZ, poświadczające sprzedaż złomu oraz metali kolorowychfirmie (...)D. J., która w rzeczywistości nie miała miejsca.S. Ś.przekazywał te dokumentyD. J.z pełną świadomością fikcyjności sprzedaży oraz tego, że faktury zostaną wykorzystane przez ich odbiorcę w rozliczeniach podatkowych, co narazi Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych. Ponadto dla urealnienia fikcyjnego obrotu towarowego dokonywane były przelewy środków finansowych zfirmy (...)na rachunki bankowefirmy (...), po czymS. Ś.niezwłocznie dokonywał wypłat prawie pełnej wysokości przelanych środków pieniężnych, które przekazywał z powrotemD. J.. Za czynności teS. Ś.otrzymywał odD. J.wynagrodzenie w kwocie 3.000 złotych miesięcznie.
Zachowania zarzucane oskarżonemuS. Ś.dotyczące wystawiania nierzetelnych, poświadczających nieprawdę faktur VAT, wykorzystywanych w sposób narażający Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych, ujęte zostały w dwóch punktach aktu oskarżenia. W pierwszym z nich zarzucono oskarżonemu popełnienie przestępstwa zart. 271 § 1 i 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 65 § 1 k.k., a w odrębnym, drugim punkcie oskarżonoS. Ś.o dokonanie przestępstwa skarbowego zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 76 § 1 k.k.s.w zw. zart. 37 § 1 pkt 2) k.k.s.w zw. zart. 6 § 2 k.k.s.Taką kwalifikację prawną działania oskarżonegoS. Ś.jako z jednej strony przestępstwa zart. 271 k.k., a z drugiej – jako odrębnego przestępstwa skarbowego w postaci pomocnictwa do przestępstwa zart. 76 § 1 k.k.s.przyjął rozpoznający tę sprawę po raz pierwszy w I instancji Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach  w wyroku z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt III K 2254/07. Orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt VI Ka 262/11 i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania w I instancji Sądowi Okręgowemu w Katowicach (z uwagi na zaistniałą w międzyczasie zmianę właściwości rzeczowej) z wyraźnym wskazaniem, że opisany aspekt działania oskarżonego winien być kwalifikowany tylko jako jedno przestępstwo skarbowe wyczerpujące jednocześnie znamiona zart. 62 § 2 k.k.s.oraz zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 76 § 1 k.k.s.Takie stanowisko zgodne było z dominującą ówcześnie linią orzecznictwa przyjmującą, że przestępstwo skarbowe zart. 62 § 2 k.k.s.stanowi lex specialis w odniesieniu do występku zart. 271 k.k., co wyklucza jego zastosowanie. Właśnie takie zapatrywanie prawne, wyrażone jednoznacznie przez uprzednio orzekający sąd odwoławczy, przyjęte zostało za wiążące, zgodnie zart. 442 § 3 k.p.k., przez Sąd Okręgowy w Katowicach orzekający ponownie w I instancji i stanowiło podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Sąd meriti podkreślił przy tym, że znana mu jest aktualna linia orzecznicza sądów powszechnych, zasadniczo jednolita od momentu podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w składzie 7 sędziów z dnia 24 stycznia 2013 r. (sygn. I KZP 19/12, OSNKW 2013/2/13), w której stwierdzono, że reguły wyłączania wielości ocen nie mają zastosowania do idealnego zbiegu przestępstwa i przestępstwa skarbowego, o którym mowa wart. 8 § 1 k.k.s.Sąd Okręgowy uznał jednak, że nie może orzec w zgodzie z poglądem wyrażonym w powołanej uchwale, gdyż stanowiłoby to niedopuszczalne naruszenie przepisuart. 442 § 3 k.p.k.
Należy zgodzić się z sądem I instancji - Sądem Okręgowym w Katowicach, że związany był treścią wskazań i zapatrywań prawnych wyrażonych w poprzednim orzeczeniu sądu odwoławczego w tej sprawie, tj. w wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt VI Ka 262/11. Jednakże nie ulega wątpliwości, że te wskazania i zapatrywania nie wiążą sądu odwoławczego orzekającego ponownie w tej samej sprawie w II instancji. W takiej sytuacji sąd odwoławczy - Sąd Apelacyjny musiał wziąć pod uwagę, że niekwestionowane ustalenia faktyczne sądu I instancji wskazują na zrealizowanie przez oskarżonegoS. Ś.swym działaniem znamion także występku zart. 271 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k., gdyż nierzetelna, poświadczająca nieprawdę faktura VAT może być dokumentem, o którym mowa wart. 271 k.k.Jednocześnie sąd odwoławczy w pełni akceptuje powołaną wyżej uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r. oraz późniejsze judykaty (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. II KK 295/13, Prok i Pr.-wkł. 2014/2/8, czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. II AKa 195/13, LEX nr 1422354), w których wskazywano, że wystawienie nierzetelnej faktury jest przestępstwem skarbowym zart. 62 § 2 k.k.s.stanowiącym lex specialis w stosunku do przepisuart. 271 § 1 k.k., jednakże w myśl przepisuart. 8 § 1 k.k.s.wykluczone jest w takim przypadku wyparcie na zasadzie specjalności przepisukodeksu karnegoprzez przepiskodeksu karnego skarbowego. Tym samym konieczne i prawidłowe staje się orzeczenie o winie i karze zarówno za przestępstwo skarbowe zart. 62 § 2 k.k.s., jak i za występek zart. 271 § 1albo 3k.k., a następnie wydanie rozstrzygnięć o wykonaniu kar, stosownie do przepisówart. 8 § 2 i 3 k.k.s.Taki przypadek wystąpił w sprawieS. Ś., a brak orzeczenia o winie i karze co do przestępstwa zart. 271 § 3 k.k.został podniesiony w prokuratorskim zarzucie apelacyjnym. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny nie mógł zaakceptować wydanego w tym zakresie orzeczenia sądu I instancji.
Niemożliwa okazała się również korekta zaskarżonego wyroku na etapie postępowania odwoławczego, albowiem chociaż w odniesieniu do zarzutu popełnienia przestępstwa zart. 271 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.nie wydano w I instancji orzeczenia uniewinniającego lub umarzającego postępowanie, a zatem nie znajduje dosłownego zastosowania reguła ne peius zawarta w przepisieart. 454 § 1 k.p.k., to jednak w I instancji nie orzeczono o winie i karze za ten występek. Nadto sąd II instancji wydając rozstrzygnięcie o winie i karze dotyczące występku zart. 271 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k., zobligowany byłby do orzeczenia, także dopiero po raz pierwszy w instancji odwoławczej, orzeczenia o karze łącznej obejmującej kary za ten występek i za przestępstwo zart. 299 § 1 k.k.z punktu 2 zaskarżonego wyroku (oczywiście w przypadku tożsamości kar, o której mowa wart. 85 k.k.). Wydanie takich rozstrzygnięć na etapie postępowania odwoławczego, przy ich braku w orzeczeniu sądu I instancji, pozbawiałoby strony możliwości wniesienia od nich zwyczajnych środków odwoławczych i uchybiałoby konstytucyjnej zasadzie dwuinstancyjności przy orzekaniu o winie i karze za przestępstwo.
Z tych względów Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok w jego punktach 1 oraz 3 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji – Sądowi Okręgowemu w Katowicach.
W ponownym postępowaniu sąd I instancji, jeśli stwierdzi wyczerpanie znamion zarówno przestępstwa zart. 271 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k., jak i przestępstwa skarbowego zart. 62 § 2 k.k.s.iart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 20 § 2 k.k.s.iart. 76 § 1 k.k.s.w zw. zart. 7 § 1 k.k.s.iart. 6 § 2 k.k.s., przy jednoczesnym braku negatywnych przesłanek procesowych, winien odrębnie orzec o winie, karze i środku karnym za przestępstwo zkodeksu karnegoi za przestępstwo skarbowe, a następnie wydać rozstrzygnięcie stosowne do przepisówart. 8 § 2 i 3 k.k.s.W przypadku uprawomocnienia się takiego orzeczenia, zajdzie ewentualna potrzeba wydania w przyszłości wyroku łącznego obejmującego także prawomocne już skazanie za przestępstwo zart. 299 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
Przy ponownym orzekaniu sąd I instancji, po odebraniu wyjaśnień od oskarżonego, będzie mógł poprzestać na ujawnieniu wszystkich pozostałych dowodów, stosownie do przepisuart. 442 § 2 k.p.k.