Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1356/13
Data wyroku: 2014-04-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Cesarz, Alicja Myszkowska, Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Umowa
Podstawa prawna: art. 535 k.c.

Sygn. akt: I ACa 1356/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Cesarz

Sędziowie:

SA Alicja Myszkowska
SA Wiesława Kuberska (spr.)

Protokolant:

stażysta Agata Jóźwiak

po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2014 r. w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK.
przeciwko(...) Grupie (...)z siedzibą wK.
o zapłatę
na skutek apelacji strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt X GC 299/11

1
oddala apelację;

2
zasądza od(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK.na rzecz(...) Grupy (...)z siedzibą wK.kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I A Ca 1356/13

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą w(...)z siedzibą wK.zapłatę: oddalił powództwo; zasądził od powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.na rzecz pozwanego(...) Grupy (...)wK.kwotę 3.770,94 zł tytułem kosztów postępowania; nakazał ściągnąć od powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi kwotę 69,00 zł tytułem poniesionych wydatków; oraz nakazał zwrócić pozwanemu(...) Grupie (...)wK.ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi kwotę 46,06 zł z tytułu nadpłaconej zaliczki.
(wyrok – k. 333)

Sąd Okręgowego wydał zaskarżone orzeczenie na podstawie ustaleń faktycznych, które przedstawiają się następująco.
Strony współpracowały ze sobą. W dniach 17 i 24 lipca 2008 roku pozwany nabył od powoda towar, na który powód wystawiłfakturę nr (...)na kwotę 102.562,36 zł z terminem płatności 31 sierpnia 2008 roku orazfakturę nr (...)na kwotę 75.185,55 zł z terminem płatności 7 września 2008 roku. Powód ubezpieczył wierzytelności, jakie miał w stosunku do pozwanego wfirmie (...)w Niemczech. Należności przeterminowane, które były ubezpieczone powód miał kierować do spółki windykacyjnej(...)wW.. W celu odzyskania od pozwanej należności powodowa spółka w 2008 roku skierowała sprawę do windykacji, którą prowadziłafirma (...)wW.. Firma windykacyjna otrzymała od powoda wykaz faktur wystawionych na pozwanego, które były do zapłacenia. Po dokonaniu wpłaty przez pozwanego i potwierdzeniu tej wpłaty przez powoda, firma windykacyjna dokonywała pomniejszenia ogólnej kwoty zadłużenia o kwotę, która została potwierdzona przez powoda, jako zapłacona przez pozwanego. Na dzień 11 marca 2009 roku wysokość zadłużenia pozwanego wobec powoda wynosiła kwotę 324.903,93 zł, na dzień 8 kwietnia 2009 roku kwotę 304.770,77 zł, a na dzień 27 maja 2009 roku kwotę 280.000,00 zł. W sierpniu 2009 roku zostało przyznane powodowi od ubezpieczycielaC. A.odszkodowanie z tytułu nieuregulowanych należności przez pozwanego, które było pomniejszone o udział własny powoda. Wysokość odszkodowania wyniosła kwotę 220.237,45 zł.
W czerwcu 2010 roku odbyło się spotkanie likwidatora pozwanej spółki z przedstawicielem powoda i firmy windykacyjnej(...), na którym likwidator powoda podpisał dokument o uznaniu długu, w którym potwierdził, że powodowi przysługuje należność w kwocie 176.145,92 zł obejmującąfakturę nr (...)z dnia 17 lipca 2008 roku na kwotę 20.960,37 zł wymagalną od dnia 31 sierpnia 2008 roku,fakturę nr (...)z dnia 17 lipca 2008 roku na kwotę 80.000,00 zł, wymagalną od dnia 31 sierpnia 2008 roku ifakturę nr (...)z dnia 24 lipca 2008 roku na kwotę 75.185,55 zł wymagalną od dnia 7 września 2008 roku. Po otrzymaniu odszkodowania przez powoda, pozwany dokonał wpłaty na poczet zadłużenia łącznie kwoty 87.562,36 zł, w tym na poczetfaktury nr (...)pozwany zapłacił w okresie od marca 2010 roku do marca 2011 roku kwotę 41.562,36 zł i z faktury tej do zapłaty pozostała kwota 61.000 zł. Natomiast zfaktury nr (...)pozostała do zapłaty przez pozwanego kwota 75.185,55 zł.
Sąd a quo wskazał, że pominął twierdzenie powoda, iż „strony umówiły się, że wierzytelność w kwocie odpowiadającej wypłaconemu odszkodowaniu, przejdzie po wypłacie odszkodowania z powrotem na dotychczasowego wierzyciela celem jej dochodzenia od dłużnika, która to wierzytelność w momencie jej odzyskania od dłużnika przejdzie znowu na ubezpieczyciela”, jako spóźnione (art. 47912k.p.c.). Strona powodowa, bowiem wiedziała o tym, że ma zawartą umowę ubezpieczenia zfirmą (...)i takie twierdzenie powinna powołać już w pozwie.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd I instancji wskazał, że strony łączyła umowasprzedaży uregulowana wart. 535 k.c., na podstawie, której pozwana spółka zakupiła u powódki towary, za które powód wystawił pozwanemufakturę nr (...)na kwotę 102.562,36 zł ifakturę nr (...)na kwotę 75.185,55 zł. Niespornym jest, ze pozwany na poczetfaktury nr (...)dokonał zapłaty kwoty 41.562,36 zł i do zapłaty z tej faktury pozostała kwota 61.000 zł. Natomiast należność zfaktury nr (...)w kwocie 75.185,55 zł nie została zapłacona przez pozwanego. Do zapłaty, zatem przez pozwanego z faktur objętych pozwem pozostała kwota 136.185,55 zł.
Ustosunkowując się do należności zfaktury (...)na kwotę 20.960,37 zł, którą powód wskazał, jako niezapłaconą, Sąd I instancji wskazał, że do zapłaty przez pozwanego pozostała kwota 157.145,92, o której zasądzenie powód wniósł w piśmie z dnia 24 września 2012 roku. Należność zfaktury nr (...)w kwocie 20.960,37 zł nie była jednak objęta niniejszym pozwem przez powoda.Zgodnie z treściąart. 4794§ 2 k.p.c., mającym zastosowanie w tej sprawie, w toku postępowania nie można dochodzić nowych roszczeń zamiast lub obok dotychczasowych. Dlatego też Sąd Okręgowy żądanie powoda o zasądzeniu od pozwanego także kwoty 20.960,37 zł pozostawił bez rozpoznania. Brak było, bowiem podstawy do przekazania roszczenia powoda o zapłatę kwoty 20.960,37 zł do rozpoznania w innej sprawie.
Odnosząc się natomiast do podniesionego zarzutu braku legitymacji procesowej czynnej powodowej spółki Sąd a quo ocenił, że zgodnie z treściąart. 828 § 1 k.c., jeżeli nie umówiono się inaczej z dniem zapłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzi z mocy prawa na ubezpieczyciela do wysokości zapłaconego odszkodowania. Jeżeli ubezpieczyciel pokrył tylko część szkody, ubezpieczającemu przysługuje, co do pozostałej części pierwszeństwo zaspokojenia przed roszczeniem ubezpieczyciela. W świetle materiału dowodowego sprawy nie budzi wątpliwości, że powód otrzymał od ubezpieczycielafirmy (...)odszkodowanie w kwocie 220.237,45 zł z tytułu nieuregulowanych należności przez pozwanego, a zatem także za niezapłacone faktury objęte sporem nr(...)i(...). Powód przeciwnego dowodu nie przedstawił. Zatem z dniem zapłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela stronie powodowej, wierzytelność powoda przeciwko pozwanemu o zapłatę kwoty 136.185,55 zł przeszła z mocy prawa na ubezpieczycielaC. A.. Powód nie wykazał, aby po otrzymaniu odszkodowania był nadal uprawiony do dochodzenia od pozwanego niezapłaconej należności w kwocie 136.185,55 zł zfaktur nr (...)i żefirma (...)prowadziła windykacje należności w jego imieniu. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że powód nie posiada legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa i oddalił powództwo w całości.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.c.obciążając nimi powoda, jako przegrywającego spór.
(uzasadnienie wyroku – k. 341 – 343)

Orzeczenie zostało zaskarżone przez stronę powodowąw całości. Apelująca spółka zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
-art. 47912§ 1 k.p.c.poprzez pominięcie twierdzeń powoda o istnieniu porozumienia z ubezpieczycielem uprawniającego powoda do dochodzenia należności nawet po otrzymaniu odszkodowania, co doprowadziło do przyjęcia, że strona powodowa nie ma legitymacji procesowej czynnej w tej sprawie;
-art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez przyjęcie, że strona powodowa nie wykazała uprawnienia do dochodzenia należności po wypłacie odszkodowania, podczas gdy o tym świadczyły takie niesporne okoliczności, jak prowadzenie czynności windykacyjnych przez firmę z grupyC.w imieniu i na rzecz powoda, czy też rozliczanie należności wpłaconych przez dłużnika z powodem i ubezpieczycielem, które następnie były przekazywane do ubezpieczyciela.
Apelacja zawierała także wniosek o nierozpoznaniu istoty sprawy, co skutkowało żądaniem uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie jego zmianą i uwzględnieniem powództwa w całości. Powodowa spółka wniosła także ozasądzenie kosztów procesu za obie instancje.
(apelacja – k. 349 – 352)
Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
(odpowiedź na apelację – k. 378 – 381)
W piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2014 r. strona powodowa wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu zatytułowanego „oświadczenie ubezpieczyciela” z dnia 28 marca 2014 r. na okoliczność, że należności objęte sporem przysługują powódce.
(pismo – k. 391 – 392)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja jest bezzasadna.
W pierwszej kolejności Sąd ad quem widzi potrzebę ponownego wskazania na chronologię zdarzeń, jakie miały miejsce w tej sprawie.
Powód(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK., reprezentowany od początku przez zawodowego pełnomocnika procesowego, wystąpił z pozwem z dnia 11 lutego 2011 r. w postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanemu(...) Grupie (...)wK.o zapłatę kwoty 160.708,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania. W uzasadnieniu pozwu zostało wskazane, że dochodzona kwota stanowi należność, której pozwany nie zapłacił za zakupiony towar, mimo uznania długu. Pozew został prawidłowo – zgodnie zart. 4971§ 1 k.p.c.– skierowany do rozpoznania do wydziału gospodarczego, gdyż sprawa jest sprawą gospodarczą w rozumieniu tego przepisu. A zatem, powodowa spółka była zobowiązana już w pozwie podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postepowania, chybaże wykaże, że ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania (art. 47912§ 1 k.p.c.).
Nakazem zapłaty wydanym w dniu 23 marca 2011 roku w postępowaniu upominawczym w sprawie X GNc 212/11 Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 160.708,28 zł z ustawowymi odsetkami oraz kwotę 2.009,00 zł tytułem kosztów sądowych i kwotę 3.617 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.Pozwany złożył sprzeciw od nakazu zapłaty wnosząc o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego.W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany nie kwestionował ilości i jakości zakupionego towaru, podniósł natomiast, że zfaktury nr (...)do zapłaty pozostała kwota 61.000 zł, gdyż pozostała należność z tej faktury w wysokości 41.562,36 zł została przez pozwanego zapłacona. Poza tym strona pozwana zakwestionowała legitymację procesową czynną powodowej spółki, gdyż powódka ubezpieczyła swoje wierzytelności wobec pozwanego wfirmie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.i firma ta wypłaciła powódce odszkodowanie w wysokości 80% zadłużenia pozwanej.Firma (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąrozpoczęła windykację należności od pozwanej w wyniku, której pozwany dokonywał wpłat należności. Spłata należności uzgadniana była przez pozwanego z firmą windykacyjną.Firma (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąpoprzez wypłatę odszkodowania powódce stała się jedynie uprawniona do dochodzenia roszczenia od pozwanej.
Strona powodowa w odpowiedzi na sprzeciw w ogóle zaprzeczyła, aby kiedykolwiek ubezpieczała wierzytelność wobec strony pozwanej i dopiero w piśmie procesowym z dnia 24 września 2012 roku, tj. po upływie 1 roku i 7 miesięcy od wniesienia pozwu, po przesłuchaniu świadków zgłoszonych przez stronę pozwaną,zgromadzeniu dokumentów od ubezpieczyciela, powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 157.145,92 zł z argumentacją, że rzeczywiście doszło do wypłacenia przez(...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.na jego rzecz kwoty 220.237,45 zł, ale jak to określono (cytat w dosłownym zapisie) „po wypłacie odszkodowania działania windykacyjne były dalej kontynuowane przez grupęC.w imieniu i na rzecz powódki i w procesie windykacji odzyskano od dłużnika 87.562,36 zł. Strony umówiły się, że wierzytelność w kwocie odpowiadającej wypłaconemu odszkodowaniu, która z mocyart. 828 k.c.przeszła na ubezpieczyciela, przejdzie po wypłacie odszkodowania z powrotem na dotychczasowego wierzyciela, celem jej dochodzenia od dłużnika, która to wierzytelność w momencie jej odzyskania od dłużnika przejdzie znowu powrotnie na ubezpieczyciela.” (karta 298 – 299 akt).W piśmie tym strona powodowa nawet nie podjęła próby wykazania, dlaczego dopiero na tym etapie postępowania składa powyższe oświadczenie, niepoparte zresztą żadnym dowodem. Ponadto w piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2012 r. strona powodowa wniosła o zasądzenie kwoty 20.960,37 zł, która nie była objęta pozwem (pismo – k. 317). Pierwszy „dowód” na powyższe okoliczności strona powodowa zgłosiła natomiast dopiero w toku postępowania apelacyjnego w dniu 3 kwietnia 2014 r., a zatem ponad 3 lata po wniesieniu pozwu.
Reasumując, twierdzenie strony powodowej z dnia 24 września 2012 r. słusznie zostało uznane przez Sąd a quo za spóźnione. Podobnie należy ocenić twierdzenie i dowód zgłoszony w piśmie z dnia 3 kwietnia 2014 r., które dodatkowo są spóźnione na płaszczyźnieart. 381 k.p.c.Z tych względów twierdzenie to i dowód z „oświadczenia” zostały pominięte przez Sąd II instancji.
Niezależnie od tej oceny trzeba podnieść, że podstawą faktyczną żądania zgłoszonego w pozwie była umowa sprzedaży wiążąca strony. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 24 września 2012 r. strona powodowa próbowała zmienić podstawę faktyczną swojego roszczenia, wskazując na to, że dochodzi należności na podstawie cesji wierzytelności dokonanej z trzecim podmiotem. Takie przekształcenie przedmiotowe żądania w procesie gospodarczym jest niedopuszczalne z uwagi na treśćart. 4794§ 2 k.p.c., podobnie, jak rozszerzenie powództwa o kwotę 20.960,37 zł, co trafnie skonstatował Sąd I instancji.
A zatem żaden z postawionych zarzutów apelacyjnych nie jest zasadny. Podkreślenia przy tym wymaga i to, że samo twierdzenie strony nie może zastępować w procesie cywilnym dowodu i jego zgłoszenie nie wyczerpuje obowiązku udowodnienia zart. 6 k.c., szczególnie w sytuacji, kiedy strona powodowa powinna była obalić domniemanie zart. 828 k.c.Musi budzić zdziwienie sposób i styl wywodu zaprezentowanego przez zawodowego pełnomocnika strony powodowej w piśmie procesowym z dnia 24 września 2014 r., powtórzony zresztą w uzasadnieniu apelacji. Jest on, co najmniej wewnętrznie sprzeczny, nielogiczny i nie do przyjęcia w świetle zasad doświadczenia życiowego. Instytucja ubezpieczenia wierzytelności w stosunkach gospodarczych służy ułatwieniu funkcjonowania podmiotu gospodarczego, a nie dodatkowemu skomplikowaniu jego zadań. Ponadto nie jest wcale niesporne, że podmiot trzeci po wypłacie powodowej spółce odszkodowania dokonywał czynności w imieniu i na rzecz strony powodowej, a nie w swoim.Sam skarżący przyznaje także, że rozliczenia miały charakter trójstronny i pieniądze ostatecznie wpływały na konto ubezpieczyciela. Dowodem na opisane przelewy wierzytelnosci nie jest nawet „oświadczenie” z dnia 28 marca 2014 r. nieprecyzujące ani daty ponownego przelewu, ani kwoty przelanej wierzytelności i warunków, na jakich tego przelewu dokonano.
Na koniec należy jeszcze odnieść się do kwoty dochodzonej należności. Strona powodowa, mimo niekwestionowania w tym zakresie ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, wskazała niezmiennie wartość przedmiotu zaskarżenia równoważną wartości przedmiotu sporu z pozwu, choć jak wynika z ustaleń Sądu I instancji należność pozwanej spółka z obu faktur objętych sporem wynosi jedynie kwotę 136.185,55 zł.
Z tych wszystkich powodów apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawieart. 98 k.p.c.