Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 1738/13
Data wyroku: 2014-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SA–Krzysztof Tucharz, Sędzia SA–Ewa Klimowicz – Przygódzka, Marcin Łochowski
Słowa kluczowe: Powództwo Przeciwegzekucyjne
Podstawa prawna: art. 840 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c., art. 41 § 3 k.r.o.
Teza: ... ustanowienie rozdzielności majątkowej (zniesienie wspólności małżeńskiej) po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, z datą poprzedzającą powstanie tytułu egzekucyjnego, nie stanowi w świetle treści art. 840 par. 1 pkt 2 k.p.c. usprawiedliwionej podstawy powództwa opozycyjnego wytoczonego przez małżonka dłużnika.

Sygn. akt VI ACa 1738/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA–Ewa Klimowicz – Przygódzka
Sędzia SA–Krzysztof Tucharz
Sędzia SO del.  –Marcin Łochowski (spr.)
Protokolant: – sekr. sąd. Mariola Frąckiewicz
po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaT. Z.

    przeciwko(...)z siedzibą wW.(Królestwo Niderlandów)

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie
z dnia 26 czerwca 2013 r.
sygn. akt III C 1053/08

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
w punkcie pierwszym oddala powództwo;

b

    w punkcie drugim zasądza odT. Z.na rzecz(...)z siedzibą wW.(Królestwo Niderlandów) kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

II
oddala apelację w pozostałej części;

III

    zasądza odT. Z.na rzecz(...)z siedzibą wW.(Królestwo Niderlandów) kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 1738/13

UZASADNIENIE

T. Z.wniosła przeciwko pozwanemu(...)z siedzibą wW.w Holandii pozew o pozbawienie wykonalności tytułu egzekucyjnego – wyroku Sądu Rejonowego w Legionowie z 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt II K 243/00, zaopatrzonego wobec powódki w klauzulę wykonalności w dniu 9 lutego 2006 r., co do majątku objętego wspólnością majątkową powódki i jej mężaA. Z.ewentualnie – na wypadek zakończenia postępowania w sprawie o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej, sygn. akt III RC 269/06 – o pozbawienie tego tytułu wykonawczego wykonalności wobec powódki – małżonki dłużnika. Jako podstawę prawną powódka wskazałaart. 843 § 1 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r.
Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa jako bezzasadnego, a nadto zmierzającego do pokrzywdzenia wierzyciela oraz o zasądzenie kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy pozbawił wykonalności w całości w stosunku doT. Z.wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt II K 243/00, zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 9 lutego 2006 r. zasądzający odA. Z.na rzecz(...)w Holandii kwotę 220.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 1995 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 15.000 zł tytułem zwrotu kosztów związanych z powództwem cywilnym, a nadto wzajemnie zniósł koszty zastępstwa procesowego między stronami.
Sąd Okręgowy ustalił, że powódka pozostaje w związku małżeńskim zA. Z.od 1977 r. W 1978 r. małżonkowie zakupili spółdzielcze prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położnego przyul. (...)wL.. Część pieniędzy przeznaczonych na zakup tego mieszkania w wysokości 3.000 dolarów amerykańskich, co stanowiło wówczas ok. 30% wartości mieszkania, pochodziło z darowizny przekazanej powódce przez jej matkę. Pozostała cena mieszkania pochodziła ze wspólnych pieniędzy małżonków. Od 1989 r. w małżeństwie zaczęły pojawiać się konflikty. Faktyczny rozpad małżeństwa nastąpił w 1990 r., kiedy to powódka wyjechała do Belgi w celach zarobkowych. Od tego czasu małżonkowie przestali prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Powódka przebywając w Belgii związała się z innym mężczyzną. Z kolei jej mąż w czasie pobytu powódki za granicą związał się zE. O.. W 1993 r. powódka wróciła do Polski. W tym czasieA. Z., bez udziału powódki, rozpoczął działalność gospodarczą, prowadzoną podfirmą (...). W ramach tej działalności zawarł umowę z pozwaną spółką na dostawy skór sprowadzanych z Ukrainy. Pod koniec 1994 r.A. Z.wyprowadził się ze wspólnego mieszkania małżonków i od tego czasu małżonkowie nie utrzymują ze sobą żadnych kontaktów. Od tego momentu powódka nie korzysta również z żadnych wpływów pieniężnych i oszczędności jej męża.
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt II K 243/00, Sąd Rejonowy w Legionowie skazałA. Z.za przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres trzech lat próby, tj. za to, że w okresie od 5 listopada 1994 r. do 17 lutego 1995 r. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej
doprowadził pozwaną spółkę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w ten sposób, że będąc dyrektorem generalnym Wielobranżowej(...)zawarł z nią umowę w zamiarze jej niezrealizowania, a następnie wprowadzając w błąd stronę pozwaną poprzez podrobienie międzynarodowych samochodowych listów, których kopiami posłużył się jako autentycznymi, doprowadził do przekazania za pośrednictwembanku (...)w Holandii kwoty 96.000 dolarów amerykańskich, tj. równowartości 220.000 zł na kontospółki (...), które pobrał osobiście i nie zwrócił mimo niewywiązania się z umowy. Ponadto Sąd Rejonowy w Legionowie zasądził odA. Z.na rzecz(...)wW.w Holandii kwotę 220.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 17 lutego 1995 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 15.000 zł tytułem zwrotu kosztów związanych z powództwem cywilnym. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 4 maja 2005 r., a zaopatrzony został w klauzulę wykonalności w dniu 19 maja 2005 r.
Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego okazało się, że jedynym składnikiem majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję jest ograniczoneprawo rzeczowew postaci spółdzielczego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wL., przysługująceA. Z.iT. Z.na zasadach wspólności ustawowej. W związku z tym w dniu 12 września 2005 r. pozwana spółka, będąca wierzycielem, wystąpiła do Sądu Rejonowego w Legionowie z wnioskiem o nadanie wyrokowi z dnia 25 kwietnia 2005 r. klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika, tj. powódceT. Z.. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy w Legionowie nadał klauzulę wykonalności ww. tytułowi egzekucyjnemu przeciwkoT. Z.z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością ustawową małżonków. W dniu 6 października 2006 r. powódka wniosła zażalenie na to postanowienie, podnosząc, że zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powódka w zażaleniu zarzuciła, że od bardzo długiego czasu nie ma kontaktu z mężem, który na początku lat dziewięćdziesiątych wyprowadził się od niej, pozostawiając ją samą z dwójką dzieci, nie łożył na utrzymanie rodziny; a wierzytelność powstała z czynu niedozwolonego, z którego powódka nie osiągnęła żadnej korzyści majątkowej. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt VIII Kzw 280/07 Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Pozwem z dnia 30 października 2006 r. powódka wniosła o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z dniem 1 lutego 1990 r. Pozwany uznał powództwo. Sąd Rejonowy w Legionowie wyrokiem z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III RC 269/06, ustanowił rozdzielność majątkową małżeńską pomiędzyA. Z.aT. Z.z dniem 1 stycznia 1994 r. Na skutek apelacji Prokuratora Prokuratury Rejonowej wL., wyrokiem z dnia 16 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, sygn. akt IV Ca 979/08 zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że ustanowił rozdzielność majątkową małżeńską z dniem 1 stycznia 1996 r.
Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie zart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.można w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawieart. 787 k.p.c., wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść. Według Sądu Okręgowego, podstawą prawną nadania klauzuli wykonalności przeciwko powódce byłart. 787 k.p.c., mimo że w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 9 lutego 2006 r. wskazano jako podstawęart. 781 § 2 k.p.c.,art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c.iart. 26 k.k.w.
Sąd Okręgowy podkreślił, że obecnej powódka i jej mążA. Z.nie pozostają już we wspólności majątkowej małżeńskiej. Zniesienie wspólności majątkowej nastąpiło z dniem 1 stycznia 1996 r. Brak jest zatem aktualnie majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską, z którego może być prowadzona egzekucja. Skoro w skład majątku wspólnego małżonków wchodziło spółdzielcze prawo do lokalu, to obecnie zarówno powódka, jak i jej mąż mają po 1/2 udziału we wspólności tego prawa. Przy czym małżonkowie nie przeprowadzili podziału majątku wspólnego, a zatem udział należący do powódki należy do jej majątku osobistego. I już tylko z tej przyczyny – zdaniem Sądu Okręgowego – powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Niezależnie od powyższego, powództwo należało uwzględnić również z przyczyn wskazanych przez powódkę, a dotyczących charakteru roszczenia zasądzonego tytułem wykonawczym. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy procesowe, jak i materialne dotyczące odpowiedzialności małżonka za zobowiązania współmałżonka w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162 z 2004 r., poz. 1691). Jeżeli bowiem dług powstał przed wejściem w życie ustawy nowelizującej przepis art. 5 ust. 5 pkt 1 tej ustawy nakazuje do oceny odpowiedzialności małżonków za takie zobowiązanie stosować przepisy dotychczasowe, a zatem w szczególnościart. 41 k.r.o.w dawnym brzmieniu (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r. III CZP 77/08).
Zgodnie zart. 41 § 3 k.r.o.w brzmieniu sprzed 20 stycznia 2005 r. sąd może ograniczyć lub wyłączyć możliwość zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, jeżeli ze względu na charakter wierzytelności albo stopień przyczynienia się małżonka będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wymagane jest zatem wykazanie przynajmniej jednej z dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek: charakteru zaspokajanej wierzytelności lub stopnia przyczynienia się dłużnika do powstania majątku wspólnego i jednocześnie wykazanie, że zaspokojenie z majątku wspólnego jest wbrew zasadom współżycia społecznego.
Sąd Okręgowy podkreślił, że w tym kontekście konieczne było przede wszystkim ustalenie źródła powstania wierzytelności jak i innych towarzyszących jej powstaniu okoliczności. Sąd Okręgowy przytoczył pogląd, że „Jeżeli zaciągnięte zobowiązanie byłoby sprzeczne z dobrem rodziny, a czynność nie pociągnęła przysporzenia do majątku wspólnego małżonków (np. zaciągnięcie kredytu na zaspokojenie jedynie osobistych potrzeb małżonka, np. na pokrycie kosztów hulaszczego trybu życia, na sfinansowanie kosztownej wycieczki zagranicznej), można byłoby uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego zaspokojenie tego typu wierzytelności z majątku wspólnego”. Dług męża powódki powstał w wyniku czynu niedozwolonego. Sąd Okręgowy wskazał, że jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa (art. 11 k.p.c.). Niewątpliwe jest zatem, że mąż powódki został uznany winnym zarzucanych mu czynów i sąd karny zasądził od niego na rzecz pozwanej w niniejszej sprawie spółki odszkodowanie. Powódka nie uczestniczyła w jakikolwiek sposób w przestępczej działalności jej męża, co jest okoliczności bezsporną. Co więcej, z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że nie osiągnęła również z popełnionego przez jej męża przestępstwa żadnych korzyści materialnych. W czasie gdy doszło do popełnienia przestępstwa, a więc w okresie listopad 1994 r. – luty 1995 r. małżonkowie nie prowadzili wspólnie gospodarstwa domowego, byli w faktycznej separacji. Mąż powódki nie informował jej przy tym o prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Niewątpliwie, zaciągnięcie zobowiązania, wynikającego z tytułu wykonawczego było też sprzeczne z dobrem rodziny. Nie można bowiem uznać, bez wnikania nawet w motywy popełnienia przestępstwa, aby działalność przestępcza miała, co do zasady, na celu dobro rodziny. W ocenie Sądu Okręgowego, te okoliczności przemawiają za uznaniem, że ze względu na charakter przedmiotowej wierzytelności zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne zasadami współżycia społecznego.
Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że przedmiotowe prawo do lokalu to jedyny majątek powódki, w którym zamieszkuje ona wraz z dorosłymi dziećmi. Egzekucja z tego prawa i ewentualne pozbawienie tego majątku powódki, w okolicznościach, w których nie odpowiadała ona w żaden sposób za działania dłużnika – swojego męża, i nie odniosła z przestępczego działania dłużnika żadnych korzyści, nie mogą być uznane za słuszne i zgodne z zasadami współżycia społecznego
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.W ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie zachodził szczególny wypadek zasługujący na zastosowanie zasady słuszności i odstąpienie od zasadzenia kosztów według reguły odpowiedzialności za wynik sprawy. Należy bowiem zauważyć, że pozwany, będący wierzycielem współmałżonka powódki miał uzasadnione prawo do uzyskania tytułu wykonawczego również przeciwko powódce. Nie bez znaczenia pozostaje rodzaj wierzytelności, powstałej w wyniku czynu przestępczego, a więc mającej charakter odszkodowawczy. Dopiero po uzyskaniu przez pozwaną tytułu wykonawczego przeciwko powódce – małżonce dłużnika nastąpiła zmiana okoliczności przez sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej między powódką i jej mężem, co miało znaczenie w niniejszej sprawie. Niezgodne z zasadami słuszności zatem byłoby, według Sądu Okręgowego, obciążanie pozwanej kosztami procesu w takich okolicznościach sprawy.
W apelacji strona pozwana zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:
- naruszenieart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o.(w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2005 r.) poprzez jego błędne zastosowanie, wynikające z przyjęcia, iż charakter wierzytelności i zasady współżycia społecznego przemawiają jednoznacznie za koniecznością wyłączenia możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego powódki i jej męża, co w konsekwencji spowodowało pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności względem powódki;
- naruszenieart. 321 § 1 k.p.c.poprzez orzeczenie w niniejszej sprawie ponad żądanie, polegające na oparciu rozstrzygnięcia na podstawie niewskazanej przez powódkę, tj. ustanowieniu rozdzielności majątkowej powódki i dłużnika z datą wsteczną po powstaniu tytułu wykonawczego, a więc na okoliczności o której mowa wart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.
W konsekwencji, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa jako bezzasadnego i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, względnie na wypadek uznania potrzeby ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej spółki jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.
Sąd Apelacyjny, co do zasady, podziela ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przyjmuje je za własne. Sąd I instancji dokonał jednak wadliwej oceny prawnej zasadności powództwa, wynikającej z błędnej wykładniart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.oraz niewłaściwego zastosowaniaart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o.
Przede wszystkim całkowicie chybiony jest jednak zarzut naruszeniaart. 321 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu przez Sąd Okręgowy w oparciu rozstrzygnięcia na podstawie faktycznej niewskazanej przez powódkę, tj. na fakcie ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. Jednak uważna lektura pozwu prowadzi do wniosku, że powództwo przeciwegzekucyjne zostało oparte również na tej podstawie. Powódka bowiem wskazała, że „…wnoszę – na wypadek zakończenia w trakcie trwania niniejszego postępowania sprawy o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej, sygn. akt III RC 269/09 o pozbawienie ww. tytułu wykonawczego wykonalności wobec małżonki dłużnika …” (pozew – k.3). Nie sposób więc zgodzić się ze skarżącym, że Sąd Okręgowy opierając rozstrzygnięcie na tej okoliczności naruszyłart. 321 § 1 k.p.c., skoro powódka wyraźnie podniosła tę okoliczność na uzasadnienie sformułowanego w pozwie żądania.
Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów, należy wskazać na wstępie, że Sąd Okręgowy zasadnie uznał, iż w niniejszej sprawie do oceny odpowiedzialności powódki majątkiem wspólnym za zobowiązana zaciągnięte przez jej małżonka zastosowanie będą miały przepisyk.r.o.ik.p.c.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r. Jak wynika bowiem z ustaleń prawomocnego wyroku sądu karnego – Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 25 kwietnia 2005 r., wydanego w sprawie sygn. akt II K 243/00, czyn zabroniony będący źródłem zobowiązania męża powódki został popełniony w okresie od 5 listopada 1994 r. do 17 lutego 1995 r. Zatem wierzytelność pozwanej spółki powstała w tym okresie, a więc bez wątpienia przed dniem 20 stycznia 2005 r. Wymaga przy tym podkreślenia, że sądy orzekające w niniejszej sprawie są zgodnie zart. 11 k.p.c.związane ustaleniami ww. wyroku co do popełnienia przestępstwa.
Sąd Apelacyjny podziela pogląd, iż w wypadku powstania długu przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162 z 2004 r., poz. 1691) przepis art. 5 ust. 5 pkt 1 tej ustawy nakazuje do oceny odpowiedzialności małżonków za takie zobowiązanie stosować przepisy dotychczasowe (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 września 2008 r. III CZP 77/08).
Sąd Okręgowy wskazał na istnienie dwóch podstaw uzasadniających uwzględnienie powództwa. Po pierwsze, w ocenie Sądu Okręgowego, ustanowienie rozdzielności majątkowej (przed dniem 20 stycznia 2005 r. – zniesienie wspólności małżeńskiej) z mocą wsteczną, tj. z dniem poprzedzającym powstanie tytułu egzekucyjnego powoduje, że w świetle treściart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.„zobowiązanie … nie może być egzekwowane” z majątku wspólnego małżonków, ponieważ brak jest majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Po drugie, według Sądu Okręgowego, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, że „ze względu na charakter wierzytelności oraz stopień przyczynienia się małżonka będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego – zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego” (art. 41 § 3 k.r.o.). Takie ustalenie stanowi zaś podstawę do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności na podstawieart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.
Wymaga zatem rozważenia, czy przynajmniej jedna ze wskazanych przez Sąd Okręgowy podstaw uzasadniała pozbawienie w niniejszej sprawie tytułu wykonawczego wykonalności.
Odnosząc się do pierwszej z podstaw, która zdaniem Sądu Okręgowego usprawiedliwiała uwzględnienie powództwa, należy wskazać, że skarżący myli się podnosząc, że małżonek dłużnika może oprzeć powództwo opozycyjne wyłącznie na podstawie wskazanej wart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.Nie budzi wątpliwości, iż małżonkowi dłużnika przysługują zarzuty „nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść” (art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby małżonek dłużnika wytoczył powództwo opozycyjne, powołując jako jego podstawę okoliczności wskazane wart. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.(zob. np. J.Jankowski w: K.p.c. Komentarz. Tom II, Warszawa 1997, s.858).
Małżonek, tak jak każdy inny dłużnik, nie może jednak opierać powództwa opozycyjnego na przepisach prawa procesowego, mogących stanowić podstawę zażalenia na klauzulę wykonalności. Nie ulega natomiast wątpliwości, że zagadnienie istnienia wspólności małżeńskiej podlega badaniu przy nadawaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Zatem, ustanie wspólności majątkowej po nadaniu klauzuli wykonalności, niezależnie od rodzaju zdarzenia będącego źródłem ustania tej wspólności (np. rozwód), nie stanowi okoliczności usprawiedliwiające powództwo opozycyjne małżonka dłużnika (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 sierpnia 2006 r., I ACa 656/06, LEX nr 217225). W konsekwencji, małżonek dłużnika nie może skutecznie oprzeć powództwa przeciwegzekucyjnego na tym, że wspólność majątkowa została zniesiona, także po wydaniu tytułu wykonawczego (zob. E.Wengerek: Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz do części drugiej k.p.c., Warszawa 1998, s. 304, por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1961 r., 4 CR 957/60).
Oczywiste jest również, że faktyczne nieistnienie majątku, z którego można by prowadzić egzekucję świadczenia pieniężnego nie daje podstawy do uznania, że świadczenie „nie może być egzekwowane” w rozumieniuart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Okoliczność ta bezsprzecznie rzutuje na skuteczność egzekucji i prowadzi do jej umorzenia na podstawieart. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.Jednak wyjaśnienie i ustalenie, czy i jakie przedmioty wchodzą w skład majątku, z którego może być prowadzona egzekucja musi być dokonywane na płaszczyźnie postępowania egzekucyjnego.
W tym kontekście trzeba wskazać, że zgodnie zart. 46 k.r.o.(w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r.) do podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Zatem z chwilą ustania wspólności majątkowej małżonkowie mają udziały ułamkowe (co do zasady równe –art. 43 k.r.o.) w każdym z przedmiotów wchodzących dotąd do majątku wspólnego. Skoro zatem wspólność majątkowa ustaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją znosi (art. 52 § 2 k.r.o.), to oznacza, że od dnia 1 stycznia 1996 r. poszczególne składniki majątku powódki iA. Z.stały się przedmiotem ich współwłasności w częściach ułamkowych. Nie uchybia to oczywiście przepisom przewidującym możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym (art. 42 § 2 i 3 k.r.o.), czy też rozliczenia nakładów (art. 45 k.r.o.).
Konieczne jest podkreślenie, że istniejący tytułu wykonawczy uprawnia pozwanego do prowadzenia egzekucji przeciwko powódce wyłącznie z „majątku objętego wspólnością majątkową” (art. 787 § 1 k.p.c.). Rzecz jednak w tym, że wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt III RC 269/06, ustanawiający rozdzielność majątkową z dniem 1 stycznia 1996 r. wywarł skutek materialnoprawny w postaci zniesienia „majątku objętego wspólnością majątkową”. Innymi słowy, po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 16 stycznia 2009 r. nie istnieją takie przedmioty majątkowe, które posiadałyby cechę, pozwalającą w świetle treści klauzuli wykonalności nadanej przeciwko powódce, na prowadzenie z nich egzekucji. Nie ma już bowiem rzeczy lub praw, wchodzących w skład majątku objętego wspólnością majątkową powódki i jej mężaA. Z.. W szczególności spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położnego przyul. (...)wL.nie należy do „majątku objętego wspólnością majątkową”.
Jeżeli zatem organ egzekucyjny kontynuuje postępowanie egzekucyjne z tego składnika majątku w zakresie przypadającego powódce w tym prawie udziału, to bezsprzecznie „prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego”, co uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu oart. 825 pkt 3 k.p.c.Skoro bowiem tytuł wykonawczy uprawnia do egzekucji przeciwko dłużniczce z „majątku objętego wspólnością majątkową”, to oczywiste jest, że egzekucja nie może być kontynuowana w wypadku, gdy z treści wyroku ustanawiającego rozdzielność majątkową jednoznacznie wynika, że taki majątek już nie istnieje. Wierzyciel może natomiast kontynuować egzekucję z majątkuA. Z., w tym także z przypadającego mu udziału ww. spółdzielczym prawie do lokalu.
Konieczne jest jeszcze wskazanie, że takie stanowisko Sądu Apelacyjnego nie stoi w sprzeczności z powoływanymi orzeczeniami Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 sierpnia 2006 r., I ACa 656/06 oraz Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1961 r., 4 CR 957/60, które to rozstrzygnięcia nie dotyczyły skutków zniesienia wspólności małżeńskiej z datą poprzedzającą powstanie tytułu egzekucyjnego, a odnosiły się jedynie do skutków zniesienia tej wspólności na przyszłość, już po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.
Z tych względów należy przyjąć, że ustanowienie rozdzielności majątkowej (zniesienie wspólności małżeńskiej) po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, z datą poprzedzającą powstanie tytułu egzekucyjnego, nie stanowi w świetle treściart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.usprawiedliwionej podstawy powództwa opozycyjnego wytoczonego przez małżonka dłużnika.
Co do drugiej podstawy zaskarżonego wyroku, to trzeba przypomnieć, że zgodnie zart. 787 § 2 k.p.c.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r. w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności sąd, na wniosek małżonka dłużnika, orzekał również o ograniczeniu lub wyłączeniu możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego. Tym samym, w ramach postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika przedmiotem badania mogły być również okoliczności wskazane wart. 41 § 3 k.r.o.(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1995 r., sygn. akt III CRN 24/95).
W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności powódka jako małżonka dłużnika podnosiła w zażaleniu na postanowienie Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 9 lutego 2006 r. okoliczności, o jakich mowa wart. 41 § 3 k.r.o.Powódka wskazywała bowiem, że uzyskanie przez wierzyciela (pozwanego) zaspokojenia z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, z uwagi na długotrwałą faktyczną separację małżonków i związanym z tym nieprzyczynianiem się przezA. Z.do utrzymania rodziny, charakter wierzytelności, której źródłem jest czyn niedozwolony, a także nieosiągnięcie przez powódkę korzyści z tego czynu (zażalenie – k.826-828 akt II K 243/00). Zarzuty te były przedmiotem oceny Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, rozpoznającego ww. zażalenie (k.914 akt II K 243/00). Tożsame okoliczności zostały wskazane w pozwie wniesionym w niniejszej sprawie w ramach podstawy faktycznej uzasadniającej pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (uzasadnienie pozwu – k.5-7). Konieczne jest wobec tego rozstrzygnięcie, czy możliwe jest skuteczne wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego przez małżonka dłużnika na podstawieart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.w oparciu o okoliczności, które były już przedmiotem badania w ramach postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. W ocenie Sądu Apelacyjnego, odpowiedź na tak postawione pytanie może być tylko negatywna.
Należy podzielić pogląd, że „Gdy sąd w postępowaniu klauzulowym oddalił zażalenie dłużnika, a następnie dłużnik na tych samych podstawach oparł powództwo opozycyjne, sąd rozpoznający sprawę w procesie powinien wydać wyrok oddalający to powództwo bez ponownego rozpoznawania powołanych w nim okoliczności” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 541/07, tak też np. H.Pietrzkowski: K.p.c. Komentarz. Część trzecia. Postępowanie egzekucyjne, Warszawa 2006, s.189, t.3). Wydane w postępowaniu klauzulowym postanowienie nie jest, co prawda, objęte powagą rzeczy osądzonej, niewątpliwie jednak prawomocne postanowienie wydane w tym postępowaniu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy (art. 365 k.p.c.). W konsekwencji, ponowne badanie w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności okoliczności, które były już badane przez sąd w postępowaniu klauzulowym naruszałobyart. 365 k.p.c.
Z tego powodu trzeba uznać, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że ponowne badanie okoliczności, o jakich mowaart. 41 § 3 k.r.o., wskazanych przez powódkę jako podstawa powództwa, było w niniejszej sprawie dopuszczalne. Inaczej rzecz ujmując, okoliczności te – niezależnie od ich oceny w świetle przesłanek określonych wart. 41 § 3 k.r.o.– nie mogą usprawiedliwiać pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, a zaskarżony wyrok zapadł w tym zakresie z naruszeniemart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o.
Dlatego też, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w oparciu oart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.orazart. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o.oddalił powództwo, jako bezzasadne oraz na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 102 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461) zasądził od powódki na rzecz pozwanej spółki kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu połowy kosztów zastępstwa procesowego, mając na uwadze sytuację majątkową i powódki i jej subiektywne przekonanie o zasadności powództwa. Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił natomiast apelację w zakresie dalej idącego żądania skarżącego w zakresie kosztów procesu, jako bezzasadną.
Nadto, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 ww. rozporządzenia zasądził od powódki na rzecz pozwanej spółki kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu połowy kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym (art. 102 k.p.c.).
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.