Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 279/14
Data wyroku: 2014-05-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Stanisław Pilarczyk
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza, Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 roku, Nr 15, poz. 1227 ze zmianami)

Sygn. akt V U 279/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie :
Przewodniczący SSO Stanisław Pilarczyk
Protokolant Anna Sobańska
po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. w Kaliszu
odwołaniaJ. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 5 lutego 2014 r.   Nr(...)
w sprawieJ. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o emeryturę
zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 5 lutego 2014 roku, znak(...), w ten sposób , że przyznaje wnioskodawcyJ. J.emeryturę począwszy od dnia(...).

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5 lutego 2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wO., odmówił wnioskodawcyJ. J.przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, gdyż zdaniem organu rentowego wnioskodawca nie udowodnił wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Odwołanie od tej decyzji wniósłJ. J., domagając się przyznania prawa do emerytury. Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie wnioskodawcy, wniósł o jego oddalenie.
Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne:
WnioskodawcaJ. J.urodził się (...). W dniu 29 stycznia 2014 roku złożył wniosek o przyznanie emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca udowodnił 29 lat, 2 miesiące i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 13 lat, 7 miesięcy i 29 dni okresów pracy w szczególnych warunkach w(...)wK.(okoliczności niesporne).
W okresie od dnia 7 lutego 1978 roku do dnia 31 grudnia 1983 roku wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.jako kierowca(dowód – wyciąg z dokumentacji kadrowo-płacowej – k. 10 akt kapitału początkowego wnioskodawcy). Z dokumentacji osobowo-finansowej, znajdującej się w aktach osobowych, wynika, iż przez cały okres zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.pracował jako kierowca, przy czym jedynie w 1980 roku pracował on jedynie jako kierowca samochoduN.. Wnioskodawca posiada uprawnienia do kierowania samochodami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony od dnia 7 września 1972 roku, a do kierowania autobusami – od dnia 1 października 1981 roku(dokumentacja osobowo-finansowa wnioskodawcy – akta osobowe, kserokopia prawa jazdy, zeznania wnioskodawcy z dnia 6 maja 2014 roku [00:01:13][00:06:02]).
W okresie zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, oprócz 1980 roku, jako kierowca osinobusa – to jest autobusu, który był zbudowany na bazie samochodu ciężarowego produkcji radzieckiejmarki Z., który był o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, a został przerobiony na autobus o liczbie miejsc powyżej 15 i został przeznaczony do dowozu pracowników na różnego rodzaju budowy, prowadzone przez(...) Przedsiębiorstwo (...)wK.na terenie powiatu(...),(...),(...)oraz innych powiatów. Wnioskodawca osinobusem na podwoziu samochoduZ., który miał 20 miejsc siedzących, około godziny 5:00 rozpoczynał pracę, zawożąc pracowników na różne budowy. Pracę kończył między godziną 17:00 a 18:00, kiedy to odwoził pracowników do miejsc zamieszkania. Po przywiezieniu pracowników na budowę wnioskodawca podlegał kierownikowi danej budowy i samochodem tym rozwoził po terenie budowy narzędzia, kawę, deski, posiłki i inne niezbędne materiały. W(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.było od 4 do 5 osinobusów(dowód – zeznania świadkaW. J.[00:17:30][00:31:21], zeznania świadkaZ. R.[00:33:15][00:46:50], zeznania wnioskodawcy [00:01:23][00:17:20]).
Czyniąc powyższe ustalenia faktyczne Sąd dał wiarę w całości zeznaniom świadkaZ. R., który był bezpośrednim zwierzchnikiem wnioskodawcy w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK., będąc kierownikiem zaplecza, wydając mu bezpośrednie polecenia co do przewozu konkretnych pracowników na konkretne budowy, świadkowiW. J., która była pracownikiem kadr wyżej cytowanego przedsiębiorstwa, oraz zeznaniom wnioskodawcy. Zeznania te się wzajemnie uzupełniając, tworząc pewną całość logiczną i są zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2009 roku, Nr 15, poz. 1227 ze zmianami)ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego wart. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. 1 stycznia 1999 roku, osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn;

oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 tej ustawy.

Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, albo złożenia wniosku o przekazaniu środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu na dochody budżetu państwa.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku, o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym, będącymi pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionym w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w niższym wieku emerytalnym niż określona z art. 27 pkt. 1. Stosownie do treści art. 32 ust. 2 przytoczonej ustawy, dla celów ustalenia uprawnień do emerytury w obniżonym wieku, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Szczegółowe warunki uzyskania dochodzonego świadczenia reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43, ze zmianami). Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, stosuje się je do pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w jego § 4-15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Okresami pracy, uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu, są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Okresy pracy w powyższych okolicznościach stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia). Według § 3 cytowanego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwanym dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Zaś po myśli § 4 ust. 1 rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn;

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy, to w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się możliwość dowodzenia okoliczności szczególnego charakteru lub szczególnych warunków pracy wszelkimi znanymi prawu procesowemu dowodami(por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, II UZP 998/84, Lex Polonica nr 321128).
W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 roku, III AUa 2472/03, Lex nr 151770).
Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku(II URN 3/95, OSNP 1996/16/239)podniesiono, iż w postępowaniu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych okoliczności, mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, mogą być udowodnione wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe, zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń, dotyczy postępowania wyłącznie przed tymi organami. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2006 roku(I UK 179/06, Lex nr 342283).
Postępowanie dowodowe przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych regulowane jest przepisamikodeksu postępowania cywilnego, zawierającymi odstępstwa od ogólnych zasad postępowania dowodowego, z uwzględnieniem dążenia do pełnego wyświetlenia podłoża sprawy oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii spornych. Nie są w tym zakresie wyłączne, w związku ze staraniami o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury, wątpliwości co do oceny warunków wykonywania pracy, które mogą być usunięte za pomocą wszelkich środków dowodowych(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2000 roku, II UK 446/99, OSNAPiUS 2001, nr 18 poz. 562; z dnia 8 kwietnia 1999 roku, II UKN 619/98, OSNAPiUS nr 11, poz. 439,, OP 2002 nr 2, poz. 26 z głosą aprobującą T. Binczyckiej - Majewskiej; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84, Lex nr 14625 i z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, Lex nr 14630).
Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2007 roku(I UK 306/06, Lex nr 47005)podkreślono, iż emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach przysługuje z tytułu wykonywania konkretnego zatrudnienia, ujętego w odpowiednich wykazach cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku. Osoba taka, wykonująca pracę w szczególnych warunkach, wymienioną w wykazie A, nabywa prawo do emerytury jeżeli osiągnęła wiek 60 lat – mężczyźni (55 lat kobiety) oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym 15 lat w szczególnych warunkach. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku(II UK 3377/03, OSNP 2004/22/392)podkreślono, iż „skutki prawne wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze określone są w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku i utrzymanym jej przepisami w mocy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze”. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2012 roku(III AUa 222/12, Lex nr 1171355)podniesiono, iż dla uznania konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 4 ze zmianami)oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty, w odniesieniu do podległych zakładów pracy, mają jedynie charakter porządkujący. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2010 roku(I UK 324/09, Lex nr 1001287)podniesiono, iż § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zmianami)nie mogą być interpretowane w ten sposób, że pracownicy, zatrudnieni na stanowiskach nie wymienionych w wykazach branżowych, nie mają prawa do świadczeń emerytalnych przysługujących ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, pomimo tego, że pracę taką faktycznie wykonywali. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy podniósł, iż regulacja zawarta w § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, uprawniająca wymienione w nich podmioty do sporządzenia w podległych i nadzorowanych zakładach pracy wykazów stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B, nie rozszerzała ani nie ograniczała uprawnień pracowników, gdyż wykazy branżowe musiały być dostosowane do treści załączników do rozporządzenia i co do zasady stanowiły jedynie konkretyzację zakresu prac objętych tym rozporządzeniem w poszczególnych resortach i należących do nich zakładach. Inaczej rzecz ujmując, § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nigdy nie mogły być interpretowane w ten sposób, że pracownicy, zatrudnieni na stanowiskach nie wymienionych w wykazach branżowych, nie mieli prawa do świadczeń emerytalnych przysługujących ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, pomimo tego, że pracę taką faktycznie wykonywali. Wymienione przepisy z jednej strony odnosiły się do prowadzenia dokumentacji, na podstawie której pracodawca zobowiązany był z mocy § 2 ust. 2 rozporządzenia do stwierdzenia okresów wykonywania pracy w warunkach szczególnych, z drugiej natomiast – uwzględniając specyfikę danego resortu i wchodzących w jego skład zakładów – określały szczegółowo stanowiska pracy, na których występowały rodzaje pracy wymienione w wykazach, stanowiących załącznik do rozporządzenia. W tym tylko zakresie zarządzenie resortowe może być pomocne przy ocenie charakteru i kwalifikacji prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. Te właśnie kryteria decydują bowiem o zakwalifikowaniu prac danego rodzaju do prac wymienionych w wykazie A lub B załącznika do rozporządzenia, których wykonywanie uprawnia – na podstawie art. 32 ust. 1 tej ustawy – do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, przy uwzględnieniu stopnia ich wpływu na wcześniejszą utratę zdolności do wykonywania zawodu. Dalej Sąd Najwyższy podniósł, że zarządzenia resortowe nie mieszczą się w kategorii źródeł powszechnie obowiązującego prawa(art. 87 Konstytucji RP)mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty, a w konsekwencji nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów(art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji RP).
Stanowisko Sądu Najwyższego w całości poparł Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 roku(III AUa 238/13, Lex nr 1313374)podnosząc, iż źródłem prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest ustawa z 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jak i rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zmianami). Nie jest nim natomiast zarządzenie resortowe, jako że nie stanowi źródła prawa –art. 87 Konstytucji RP.
Dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy), w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 roku, II UK 21/10, Lex nr 619638; wyrok Sądu Apelacyjnego w Wrocławiu z dnia 16 lutego 2012 roku, III AUa 1797/11, Lex nr 1130404).
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2012 roku(III AUa 205/12, Lex nr 1220575)podniesiono, iż kwestia podległości danego pracodawcy określonemu ministrowi nie ma przesądzającego znaczenia przy ustalaniu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdyż decyduje przyporządkowanie określonej w wykazie rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, pracy do danej branży przemysłowej, a nie kwestia przynależności pracodawcy do danego resortu.
W wykazie A, dział VIII poz. 2 załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15.
W zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 roku, w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. Urz. MRiRW z 1988 roku, Nr 2, poz. 4), w dziale VIII poz. 2, jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca kierowcy samochodu ciężarowego o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i praca kierowcy autobusu o liczbie miejsc siedzących większej niż 15.
W wikipedii osinobus określono jako samochód do przewozu większej liczby osób, produkowany w przedsiębiorstwie w miejscowościO. (1)na bazie modeli samochodów ciężarowych. Pierwszy tego rodzaju autobus przedsiębiorstwo zbudowało na władne potrzeby, ale ze względu na duże zainteresowanie stał się powyższy autobus dominującym produktem tego przedsiębiorstwa.
Tak więc jeżeli nawet zaliczymy wnioskodawcy okres pracy jako kierowcy autobusu powyżej 15 miejsc, począwszy od dnia 1 października 1981 roku, kiedy to już miał uprawnienia do kierowania autobusami, do dnia 31 grudnia 1983 roku, kiedy pracował w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK., pracując w pełnym wymiarze czasu pracy, to udowodnił on już ponad 2-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Jeżeli ten okres dodamy do niespornego okresu pracy w szczególnych warunkach, w wymiarze 13 lat, 7 miesięcy i 29 dni, to wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił daleko ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca udowodnił również 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, ma ukończone 60 lat, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Na podstawie art. 129 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach, emeryturę wnioskodawcy należało przyznać od dnia(...), a więc od ukończenia przez wnioskodawcę 60 lat, gdyż wniosek o emeryturę złożył 29 stycznia 2014 roku.
W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja, zgodnie zart. 47714§ 2 k.p.c., podlegała zmianie i orzeczono jak w wyroku.